Zy weent, en ziet haar Staat en Tempel in den brandy
Haar Burger- "Plechtige- en haar Zedelyke wetten

Gefchonden en yertfÃ©Ãªn. Dat heet Gods fterke hand
In \'t wreeken, en zyn gunft in \'t weldoen, (reeds te hoÃ¶ilen.

Wat wond\'ren heeft hy tot haar welftand niet verricht!
Hy fchiep deeze Aarde op dat zy hier geruft zou woonen;

Ja hy bcfcheen haar met zyn vriend\'lyk aangezicht j
Hy het dÃ© Vaereld doqr eeW Ãondvloed overftrodmen,
Terv^yl ly Noach bergde in de Ark, waar iiit het zaad

Zyn uitverkooren volk. Dus heeft hy (leeds haar\' ftaat
Geveilifft en befchermt. Maar ach! het misvertrouwen,

Verzeld met derf Ie luft, heeft haar van \'t fpoor verleid.
Hy liet in \'t open veld zyn\' TakefHakel hm\'^^p ^
Waar in hy eene fchets van zyne heerlykheid
Vertoonde, om haaren nek, waar \'t mogelyk, te buigen:

Maar neen, die was verftyft en harder dan een fteen;
Hy nam zelf hemelen en aarde tot gerllgen,

iBoÃ«\'hyâ¬Ã¶br ^gÃ©nirigi kaftyding engebeÃ¨rt r / -
Hiar heeft l^tragk in top vaii gfori verte ,

Toen hy den Jebupet verwon door \'t Alvermogen,
En Salem ftichtte , ^t oog van \'t Ooften vol van pragt j

Dat ieder voor haar praal ftond van verwond\'ring itom.
Maar fterke beenen zyn \'t die weelde kunnen dragen,

Waar door de krachtigfte wel tuimelt op den grond.
En \'t allerfcherpft vernuft, door haar bedekte laagen,

Bezwykt en duizeld als het wykt van Gods verbond:
Want toen zy met dien Prins tot blinde afgoderye ^

Verviel, verzonk haar zon van voorfpoed in een nacht
Van Aftiirs wreede woede en Babels ilavernye:

En fchoon haar overfchot weÃªr wierd in ftand gebragt
Door overmaat van gunft > \'t was niets: haar euveldaaden

Vermeerderden allengs en fteegen tot de lucht.
Hartnekkigheid, die zich door reden nooit laat raaden,
" VermeeiWe de deugd; \'t vermaanen deed geen vrucht

Aan Titus die haar boom en wortel deed vergaan
Door eenen flagi een ftraf vol doodelyke neepen.

Zo viel die fchoone ftar, om nooit weÃªr op te ftaan,
Elk fpieg\'le zich, en leer\'dan uit JOSEPHUS Schriften,

Hoe \'s Hemels ftrenge wraak op wolle zooien tjeed,
Om \'t onbekeerlyk hert, verflaaft aan fnoode driften,

Te domp\'len in een\' poel van onherftelbaar leed.
Wee hem die door bedrog zyn ziel in flaap laat wiegen I
De Godheid laat zich nooit befpotten of be4negen,

Voor deezen vÃ³lgens de Overzettinge van den Heere d\'ANDILLY v Nederduytfch overgebragt door

Maar nu naar het oorfprongkelyk Grieks overzien, op zeer veele plaatfen verbeeterd,
en vermeerderd met het voorheen onvertaalde

Hoogleeraar in de HiftonÃ¨n, Welfpreekendheyd en Griekfche Taaie, in de Hooge Schoole te Leyden,

Van de joodsche oorlogen, endeVERwoESTiNGE vanjERusALEM,
Vnciert met Konfi^laaten, \'van jan^\'wkasparluiken,

Anncer de Uytgeever en Drukker van deeze vernieuwde Uytgaavc vÃ¤n alle de Werken
des vermaarden Joodfchen Hiftorifchryvers Jofephus, zyne gedachten liet gaan om niec
alleen dezelve met geen minder luyfter dan eenige der voorige tc voorichyn te doen
komen -, neen, maar ook zorge te draagen, dat boven al zyne Uytgaave de voorigen
zouden overtreffen , in een naader naavolging en uytdrukking van den oorfprongely-
ken zin en bewoording van den voornoemden Hiftorifchryver oordeelde hy wel te kunnen behouden
de beruchte en bekende overzetting van SE WEL , waar van hy, benevens de Voorrechten aan
dat werk in zodanigen ruymte als by aflchrift der Privilegie blyken kan verknocht , door openbaare
opveyling en koop meefter was geworden j maar dat men dezelve veel zoude kunnen verbeeteren,
wanneer men een naauwkeurige vergelyking van dezelve Overzetting maakte met de jongft uytgegec-
ve Werken van Jofcphus in zyne oorfprongelyke Griekfche Taaie. En waarlyk niet ten on-
recht. Want hem was niet onbewuft , dat deez Overzetting van SE WEL niet was gewrocht
naar de oorfprongelyke Griekfche JofÃ¨phus , maar naar zekere Franfche Overzetting , uyt wel-
ke hy dezelve in onze moedertaale had overgegooten. Waar uyt dan noodzaakelyk volgen nloeft,
dat niet alleen de gebrekkelykhedcn welke die Franfche Vertaaling aankleefden, ook in SEWÂ£LS ge-
vonden wierden, maar dat dezelve insgelyks door hem , die niet in ftaat was, om met de oorfpronr
gelyke taal te raade te gaan, in getal en hoedanigheyd vermeerderd wierden, naar maate , dat hy zy-
ne voorligtende Vertaalinge min ofte meer volgde. Het is toch met de Vertaalingen gelyk met fy-
ne vochten, die meermaalen overgegooten zynde meer en meer van haare kragt verhezen. Wat nu
\'die Frankheen door Sii WEL gevolgde Vertaaling aanbelangd, omtrent dezelve zyn tweezaaken, een
algemeene en eene byzondere, in acht te neemen. Wat de algemeene aanbetreft, men weet wat.
ruymte dat zoort van Vertaalers zich zeiven geeven, wel zoo verre, dat ze zomtyds zelve eenHifto-
ri fchynen te befchryven , en niet zoo eene die reeds door een ander befchreeven is over te zetten ,
waar van ik ook deezen Franfchen Vertaalder niet geheel zoude durven vryfpreken j veele reegelen
zomtyds naa zyn zinnelykheydoverflaande , inzonderheyd als hy daar niet wel door zag te komen,
en de zinnen naa zyn willekeurig oordeel buygende. Hoewel ik doorgaans noch meer in den zei-
ven een ongeletterdheyd en onkunde heb befpeurd van de algemeene en byzondere gefchiedeniffen der
vÃ³lkeren , verdeeling en benaaming der landfchappen en fteden, naamgeeving van zaaken en perzoo-
nen, maar boven al een onkunde der Joodfche, Griekfche en Romeynfche Oudheden. Van alle
deeze zoude het niet zwaar vallen een grooten bundel by een te vergaderen , en dezelve onder ze-
kere afdeelingen haare plaats te geeven, zoo men niet oordeelde dat zulks zoude verveelen, en zich genoeg
vertoonen aan een iegelyk die maar de moeite zal willen neemen om eenige bladen van deezen
Nieuwen Druk by de voorgaande te vergelyken. Edoch een zeer groote reeks van allerley zoort van
fÃ¨ylen zoude ook niet billyk op reekening van den Franfchen Vertaalder gezet kunnen worden 5 alle
Zodaanige naamelyk die (gelyk ik boven heb aangeroerd) als een byzondere zaak moeten overwoo-
l^en worden.

Hy kon zyn Vertaaling naa geen anderen Druk ofte voorfchrift rigten dan het geen voorhanden
Was. Maar naauwlyks heefc men eenig Grieks Hiftorifchryver ontmoet , die in dien tyd , wanneer
de voornoemde Franfche Vertaaling voor den dag gekomen is, jammerlyker bedorven en meer on-
gehavend was dan Jofephus j alzo een fchroomelyk getal van Geletterde Mannen, die hunne vlyt he-
fteed hadden in denzelven tc verbeeteren en op te helderen, midden in hunnen arbeyd door de dood
^yn weg gerukt geworden, ofte verraft eerze hun werk aan het lichc konden brengen. Zedert heefc
^ie Schryver een geheel ander aanzien gekreegen, na dat men Engeland en Holland luyfterrykc
inrukken heeft vervaardigd , in welke die groote Schryver van een onnoemelyk getal ingelloope fey-
len in de Grondtaale gezuyverd , en naa de belle Handfchrifcen van vermaarde Boekeryen is verbe-
terd geworden.

Dees was dan de reden die den Boekverkooper M a r t e n Schagen bewoog , oni
in \'t herdrukken van deeze voortreffelyke Hiilorifchryver , niet blindeling de Overzetting van SE-
W E L j zoo als ze was, te volgen , maar dezelve door zodaanige Mannen, die hy dat werk be-

trouwde , naauwkeurig haa te laaten zien, en te doen vergelyken met de laatfte Uytgaave die van de
Werken van JÃ¶fephus voorhanden is-, niet t\'onrecht oordeelende daar door het werk zelve veel te zul-
len verbeeteren, en den Leezer geen onaangenaamen dienft te zullen doen.

Men was al een goed eynde wegs met het drukken van dit werk gevorderd , wanneer de voor-
noemde Schagen door Leyde trekkende, by die gelegenheyd my berigt gaf van het geene hy
onder handen had, en met een verzogt om mede myn oog daar over te wil en laaten gaan, en
daar eenise duyftere plaatzen voorkwamen aan die het werk van nazigt en vergelyking op zich geno-
men hadclen, hen over dezelve myn goeddunken te willen mede deelen, en ook zelve eenige voornaame
deelen van het zelve naar te zien en te vergelyken. Hoewel ik thans behalven myne daage-
lykfche bezigheden, in\'tbyzondergroote cn zwaare werken op de pars hadde en noch verder vervaar-
digde , raakende de Aloude Penning-kunde cn merkelyke en ongeziene ophelderingen daar dc^r aan
Griekfche en Romeynfche Hiftorifchryvers toe te brengen , konde ik echter met van my verkrygen
om niet mede myn hand tot deze Nieuwe Uytgaave te leenen. Jaa , wyl by my de^ gedagteniffe
van dien Grooten Man zoo in Oorlogs-en-Staatszaaken , als in Oordeelkunde en mKprekenheyd,
fteeds in eerbied is geweeft , hebbc ik ook wel de moeite willen neemen oni zelve een goed gedeelte
van dat werk naar te zien en te vergelyken, en wel inzonderheyd het Tweede deel ofte de Boeken die den
Toodfchen Oorlog behelsden enz. Ookhebikmy niet onttrokken om die merkwaardige vermeerdering,
Velke men vind in het XIV. Boek * der Joodfche Oudheden uyt de meergemelde laatfte drukken, te
vertaaien en op zyn plaats in te voegen. Dat zelve ftuk vervat in zich de Raads-eir Volks-befluyten
van veele voornaame fteden van Afie ten voordeele der Jooden, om hunne Godsdienit ongeftoord
te mogen waarneemen , cn volgens hunne wetten te kunnen leeven. Ten tyde van den Hoogen-
priefter en Landvorft Hyrkanus had Julius C^far aan de Jooden op hun verzoek toegedaan, dat ze
niet meer tot den krygsdienft mogten gedwongen worden, wyl ze daar door belet wierden hunne
fpyzen op eygene wyze volgens hunne wetten en gewoonten klaar te maaken , en dikmaal genoot-
zaakt wierden op den Sabbath reystochten te doen. Die grootmoedige Keyzer inmiddels moorddaa-
dia omgebragt zynde , deed Antonius , die\'t hooft van die geenc was , die\'t met C^far gehouden
hadden al ? geen door wylen hem beflooten was, ter uytvoer brengen en bekragtigen. Onder dee-
ze zaaken was ook dat Raadsbefluyt door den voornoemden ten voordeele der Jooden genomen De
Burs-ermeefters Dolabella en Antonius zonden alomme aan de voornaamfte fteden van Afie affchrif-
ten van dat Raadsbefluyt, en uytdrukkelyk bcvd om het zelve ter uytvoering te brengen, het geenc
ook, hoewel niet zonder tegenftribbelmg van eenige weynige, die den Jooden met zeer gunftig
waaren, gefchiedde en doorgong. Naa maate ook dat die fteden voordeden van de mwoonende Joo-
den genofen ofte denzelven toegedaan waren, wierden die gunften breeder in de Raadsbefluyten van
de Magiftraat en \'t vÃ³lk der fteden uytgebreyd ; zoo dat de Jooden niet al een vrydom kreegen en
ontflas van dien moeijelyken en voor hun haatelyken krygsdienft , en vryheyd om hunne Sabba-
then te onderhouden, geld ten offer te verzaamelcn, en volgens hunne gewoontens zondereenig hin-
der te mogen leeven: maar zommige fteden ftelden fwaare boeten op alle die hen daarin zouden dur-
ven ftooren; andere ftonden hen by Raadsbefluyt toe Gebedeplaatzen by de zee te mogen bouwen j andere,
dat men een byzondere en bekwaame plaats hunner ftad verkiezen zoude, om aldaar de Jooden veylig tâ¬
doen woonen , en alle eetwaaren en nootwendigheden voor hun geld door de Marktmeefters te bezorgen;
eelvk men zien kan in \'t geene de fteden Halikarnafl^us en Sardis in hun opzigt beflooten hebben.
Ookwordenze vandievan Pergamus genoemd oude vrienden van den tyd af van Abram de Vader aller
Hebreen. En dewyl Antiochus , Koning van Kommagene, afkomftig uyt de oude Komngen van
Svrie de Tooden al vry wat omtrent het haverecht en veele andere dingen fcheen benadeeld te hebben j
liet de Roomfche Raad, een fcherp Raadsbefluyt aan hem afgaan, dat hy alles wat hy den Jooden had
afgenomen hen weder ter hand zoude ftellen, zyne ingelegde bezitting uyt Joppe trekken en mets
uvt de havens der Toodfche fteden zou doen komen, tenzy hy daar van den behoorlyken tol deed betaalen.

Van alle deeze Raads-en-Volksbefluyten zoo voordeelig als roemrugtig voor de Jooden, vind men
alhier de oorfpronkelyke affchriften, die niet weynig de gefchiedeni^ffen dier tyden ophelderen

In den v^gaanden Nederduytfchen druk had men een werkje van Philo die geleerde en zeet
^elfpreekende Alexandrynfche Jood, gevoegd agter de werken van Jofephus Hetzelve raakt de Jood-
fche Gerchiedeniffen ^ wyl in^t zelve verhandeld word het gezantfchap door de Jooden van Alexandrye

naar Rome gezonden j van welk gezantfchap de voornoemde Philo het hoofd was, om , was het mo.
gelyk , den Keyzer Kajus Kaligula te beweegen, dat de Jooden weder het gebruyk hunner Gcbcde,
plaatzen mogten verkrygen dewelke hen ten ongebruyke gemaakt waren, doordien het gemeen e
volk van Alexandrye , \'t geen den Jooden zeer vyandig was, des Keyzers beeltenillÃ¨n in dezelve ge-
plaatft had , niet onbewuft zynde van de dulle drift diens Keyzers, die alonime by de Grieken als
een God gediend en aangebeden wilde zyn. Dit woeden der Alexandryners tegens de Joodenen hun
Godsdienft, had zyn aanvang genomen niet lange van te vooren, in de laatfte jaaren in welke Flak-
kus Stede voogd van Alexandrye en Landvoogd van Egypte geweeft was. Wyl nu dezelve Philo de
rampen die den Jooden te Alexandrye reeds te vooren onder dien Flakkus waren overgekomen, en
het rampzalig eynde van dien ongelukkigen, die namaals in\'s Keyzers ongunft verviel, zeer uytvoerig
en met een zonderlinge hem aangeboorne welfprekentheyd befchreeven heeft; heb ik noodig geoor-
deeld tot opheldering der Joodfche zaaken , dat ook dit Schrift van Philo tegens Flakkus (zoo hy \'c
zelve noemd) in deeze Nieuwe Uytgaave zyn plaats zoude vinden 5 ten welken eynde ik het uyt de
oorfprongelyke Griekfche taal overgezet, en gevoegd heb achter\'t Gezantfchap van Philo, \'tgeen niet
lang na dit geval van Flakkus is voorgevallen. ^

Hoedanig een Man de Schryver JofÃ¨phus geweefl is, en zyn welverdiende lof flaat my niet te mel-
den. Hy heeft zelf daar van een uytvoerig berigt gegeeven > waar mede hy zyne boeken van de
Joodfche Oudheden beÃ¼oot, \'t geene nochtans doorgaans door de Uytgeevers als waareVeen Boek op
zich zelve is aangemerkt geworden.

Wyl ik gedreeven door behaagen in zyn zuyvere ftyl en net en omflandig verhaal van zaakenook
niet zonder opgelegde nootzaakelykheyd, den gemelden Schryver meermaal heb doorleezen, zyn my
in denzelven twee voornaame zaaken in aanmerkinge gekomen. Vooreerft, heb ik alle de merkteeÂ«
kenen van een oprecht verhaal van zaaken in denzelven befpeurd, met de uycterfle naauwkeurigheyd
omtrent derzelver omftandigheden j ten anderen ftraalt in alle zyne werken (niet zonder merk-
teekenen van een groot vernuft) een ongemeene zugt door, om roem en eere wegens dit zyn fchry-
ven by de naakomelingen te erlangen. Het zeggen van den Roomfchen Redenaar is bekend ; Dat ook
die Wysgeeren, die ter njerfmaading en <vefagting \'van roem en eere fchryven, met hunnen naam daar "voor
te zetten y toonen datze roem en eere -zoeken in \'t geene %e fchynen te geragt en en te "verÃnaaden.

Te deezer oorzaake en uyt dit hoofdbegin meen ik, dat\'er veele zaaken in de Boeken van JofÃ¨-
phus worden gevonden, die de berisping van zommige niet hebben kunnen ontgaan, nopens de
wyze van het verhaal, terwyl andere in hem vitten het geene men niet by hem vind als waare \'t mee
voorbedagten raad overgeflaagen. Een Hiflorifchry ver, die zyn werk wil vereeuwigen, en van veele ge-
leezen worden, moet zich van de driften tot zyn Vaderland, deszelfs gewoontens, en meer dierge-
lyke ontdoen, en zyne hertstogten nooit meefter over de reden en waarheyd laaten zyn. Hierom
nieen ik, dat Jofephus, trachtende niet alleen by de Jooden, maar ook byde Heydenen, Grieken en
Romeynen, jaa zelf by de Chriftenen met achting geleezen te worden, zich zeer zorgvuldig heeft ge-
wagt om iets van de Joodfche Godsdienft te zeggen, \'t geen ter verfhiaading der Griekfche en Ro-
nieynfche dienen zoude, en eenige woorden te gebruyken door welke de Godsdienf!; der Heydenen
opentlyk befchimpt en gehoond zoude worden. Wat nu de Chriftenen aanbelangt , die ten zynen
tyde reeds zo zeer alomme vermenigvuldigd waren, dat ook zelf onder de nabeftaande van den Key-
zer Domitiaan mannen en vrouwen geweeft zyn, die bekend ftaan by Romeynfche Schryvers van den
Chriftelyken Godsdienft geweeft te zyn5 zo meen ik, dat het geene men by dien Hiftorifchryver
vind aangaande het getuygenis van Jesus, waarlyk uyt zyn pen gevloeid is. Daar is over de echdieyd
van dat ftuk w^el veel gefchreeven, maar daar is echter niets opgeworpen, \'tgeen niet grondig en
uytvoerig door de Geletterden reeds ter overtuyging, myns oordeels, weerlegt is geworden. Trou-
wens JolÃ¨phus moeft immers eenig gewag maaken van een zoo zonderlinge omftandigheyd in het Jood-
fche Gemeenebeft, en daar hy van Joannes den Dooper, Jakobus JefÃ¯is broeder, beyde van min-
der aanzien en omftandighed\'en in zyne Hiftori , ge^ag gemaakt had, moeft hy of die beyde
Verfweegen hebben, of ook ten minften iets zeggen van hun meefter en hoofd Jefus. Van Jefus ge-
wag maakende, moeft hy dat doen volgens den grondregel die hy in zyn fchryven zich zeiven
had voorgefchreeven, dat is, zonder iemand in zyn gevoelen omtrent de wyze van God te dienen, te
hoonen ofte te beleedigen. Gevolgelyk konde hy niet anders van Jefus dan met lof fpreeken. Im-
kers wy moeten de verftandige onder de Jooden van dien tyd niet afmeeten naar de hedendaagfche

eeftelteniffe van dat hoe langs hoe meÃªt verharde en verbitterde volk. Veele der Tooden hebben
fen tyde van Jofephus, en v^n, al een groot ontzag voor de wonderdaad,ge leere van Jefus
.rehad, en veel prikkelinge daarover in hun gewiffe gevoeld, riiec minder dan die voortreffelyke Ko-
ning Agrippa, dien de kragt der waarheyd, uyt Paulus mond voortkomende, m weerwil van zyne
poogingen, bynaa dwong een Chriften te Worden. Wat Jofephus aanbelangt, fchoon men al wat hy
gefchteeven heeft, op hef zorgvuldigfte nagaa, zal men nergens het mmfte woord vmden het geen
tot hoon van het Chnftelyke |eloovS kan verftrekken, wyl hy ook van die g^ Â«zen wilde zyn, en
mop-eivK als een doorziend man, gelykhywas, wel voorzag, dat deeze geeltelyke ^joasdienlt meer
en meL in de waereld zou doorbreeken, en over het bygeloof van \'t veelgodendienend Heydendom

My is niet onbekend, hoe zommige meenen dat Jofephus verfweegen zouc^e hebben het wonder-
werk der geneezincre, gefchied in de woeftyne, door \'t aanfchouwen van de Kopere Hang, t geene
Joannes in zyn Evangeli zoo kragtig op Jefus de MelTias te huys brengt , om dat hy t zelve met
als zoo een voorbeeld van de Chriftus met Joannes wilde erkennen Maar om nix met te fpreeken
van de tyd op welke Toannes zyn Evangeli heeft gefchreeven en of Jofephus het ze vc toen ai gelee-
zen had, ik meen dat Jofephus voorbedagtelyk volgens zyn hiftorifchen grondregel het zelve verfwee-
Â«ren heeft Erkende hy het als een voorbeeld van de Chriftus zoo zoude hy er Jefus in erkend heb-
ben, hy zou een Chriften geweeft zyn, en opgehouden hebben zich een Jood te noemen. Spak hy van
die opgeregte Kopere flang als een Jood, zoo zoude hy den Grieken fchyn gegeeven hebben van
^syptifche afeoderye by de voorvaderen der Jooden in de woeftyne gepleegd. Deeze aanmerr.ng
meen ik dat beveftigd v/ord, door het verfwygen van dien fchandelyken val der Ifraeliten m de woe-
ftyne, wanneer zylieden afgoderye met het goude Kalf bedreeven.. Dit kon immers hem met ori-
bekend zyn, of niet in zyn geheugen geveftigd, en hy had daar van moeten fpreeken in de Oud-
heden ter zyner plaatze. Maar om die zelfde reden heeft hy het verfweegen, ten einde de Ifraeliten
niet moeten fchynen de Godsdienft der ^gyptenaaren toegedaangeweefttezyn. Het is omgeen andere
reden, dat hy fteeds in \'t yerhaalen der bovennatuurlykexi\'onderwerken door God ten behoeve van lirael

gewroet, fpreektmet de uytterfte omzigtigheyd; dat hy\'t dusinde Heylip Boeken befchreeven heeft
levonSen, dat hy aan een ieder vrylaat daar van te gelooven en te oordeelen zoo hem goeddunkt, en
meer diereelyke. Men zie maar eens hoe Wy fpte^kt ten opzigt van den doortogt van Ilraei door de
Roodezee¹ ; van de Verfchyninge Gods op den berg SinaÃ¯, en het gefprek Gods met Mofe t;
van het wonderwerk aan Jona ; van het gene voorgevallen is omtrent Nebukadnezars hervorming

Uyt deeze weynige voorbeelden, die geene van de minfte zyn, kan men hchtelyk van al het ove-
rise dat ten dien eynde in zyne Schriften voorkomt, oordeelen, wylhy zich fteeds het gezegde doel-
wit \'in zyn fchryven heeft voorgefteld. En wat aanbelangd die byzonderheden, m welke hy van
de Heylige Boeken zomwylen afwykt, of iets verhaald "t geene in dezelve niet word gevonden, diend
men te leeten, dat hy als een Jood. die meerendeels de Pharifeefche gevoelens was toegedaan, ook
veel zich heeft gerigt naa de Overleveringen der Vaderen, waar mede men weet dat de Jooden m dia

Een ding echter loopt zeer in\'t oogi\'dathy naamelyk geen woord rept van de affchuuwelyke Kin-

dermoorddoor Herodes tot Bethlehem begaan, in \'t breede te leezen by MÂ«th. II: .Æ. Ik zoude

hier op kunnen antwoorden, dat de overige daaden van dien ontmenfchten Tyran zodanige geweeft

zvn en als zodanige door Jofephus befchreeven worden, dat dit doen, hoe wreed ook, een K-n-

derfpel most gerekend worden by\'tombrengen van zyn Vrouws en Koningins Marjamnes moederly-

ken grootvader de Hoogepriefter Hyrkanus, een man van tachtig jaarenj vanAnftobulus, Mariamnes

broeler, door hem zelf tot Hoogepriefter verheeven, in de bloei vanachtien jaaren; van zyn fchoon-

moeder Alexandra, jaa van Mariamne zelve, tot welke hy nochtans met zoo dulle liefdensdnft

was ingenomen, dat hyzena haar dood tot zich liet roepen als ofee ^^fde; en behalven een

oneindig getal groote en kleyne, zyne twee eygene zoonen Alexander en-Ariftobulus. wegens ha.arOT

moeder Mariamne rechte erfgenaamen der Kroon enz. Waarom Auguftus plag te zeggen, dat hy

Ik\'ver Berodes -varken dan xm ^m -wilde %jn. Men zou ook kunnen zegpi, dat onder zo groote

reeks van zaaken deze Kindermoord den Schryver niet te binnen was gefchooten, en dus overgellaa-

Ã¯Tctl. Maar ik meent dat dit wederom door hem met voordagt gefchied is > eh dat hy daÃ¤fiii
al weder zynen hiftorifcheii grondregel gevolgd heefc. Zoo Jofephus van deeze Kmdermoord g^fpro-
ken had, zou hyze volgens zyne fchryfwyze Ã³mftandig benevens deszelfs oorfprong verhaald en ver-
handeld hebben. Maar was niet de oor^rong daar van de vrees die Herodes had, dat hem de ryksflaf
ontwrongen zoude worden door zoo een die te Bethlehem zou gebooren worden ? Want de grootfle oor-
zaak van zyn wreedheyd en onverbiddelykheyd was, dat hy weetende dat hy een Kroon bezat, die
hem niet toekwam, op het minfte vermoeden fchuldigc en onfchuldige liet ombrengen, liever den
onlchuldigen uyt een onregtvaerdig vermoeden willende doen omkomen, als oorzaak geeven door
zyn goedheyd dat mogelyk een (chuldige ontfnapte. Jofephus nu heeft zeer wel geweeten dat
Bedilehem Ephrata die ftad was, uyt welke de Koning der Jooden zou gebooren worden, en voort,
zoude komen zo een die een Heerfcher zyn zoude in ifÃ³l, volgens de godfpraak van Micha V. vs. r.
Edoch deeze aanmerking diende Jofephus geheel niet tot zyn oogwit , ten opzicht van zyn werk,
en de daar door te verkrygene roem , dat het zelve in de Roomfche en Griekfche Boekeiyen
geplaatft mogte worden, \'t geen hy ook met veel lof heeft verkreegen, alzoo Titus daar toe naamaals
laft >egeeven , en ten dien eynde zyn eygen handfchrift onder de werken van Jofephus gezet heeft,
gelyk ons zulks blyken kan uyt het Leeven van Jofephus , bladz. Dit zoude niet gefchied zyn,

zoo hy zyne Woorden herroepen had, van hem voorheen tot Vespafianus gefprooken. Hy toch had
de godfpraaken van denMeffias op Vespafiaafi gepaft, en gevangen voor hem gebragt zynde, gezegd,
dat hy van Gods wege hooger zaaken en van meer gewigt aan hem te boodfchappen had, dat hy hem,
daarÃ³m vry in ketenen en banden mÃ¶gt bewaaren tot die tyd toe dat hy als Keyzer hem zoude doen ont-
kluifteren, wyl hy toch niet alleen over hem Jofephus, maar eerlange over de geheele waereld het
oppergezag ftond te voeren 5 zoo als men bynaa diergelyke bewoordingen , door hem zelve opgefteld
befchreeven vind in het III. Boek van de Joodfche Oorlogen Hoofdft. XXVII. en in het VI. Boek
XXXI. Hoofdft. Hier van is\'t dat Suetonius in\'t Leeven van Vespfiaan Hoofdftuk V. verhaald, dat
Jofephus, een der edelÃe gehangene onder de Jooden, njuanneer hy geboeid merd, n)olfiandig had verze-
hr d, dat het niet lange xoÃ¼ aankopen dat VespaÃaan, ah Keyzer, Ã¯em iveder itou laatÃ«n omhinden. Jaa,
daar \'mts te dier tyd een algemeen gerucht, V geene \'t geheele OoÃen ^ermld had-^ dat de Godfpraak \'voor-
zegd hady dat uyt het Joodfche tand ten %ehen dage ie "voorfchyn hamen -zou die anjer alle zoude heerfchen.
Welke eygene woorden men vinden kan by Suetonius in \'t Leeven van Vespafiaan Hoofdft. IV. By
wien EÃe in fatis y ut eo tempore Judaa profeUi verum potirentur, een overzetting in zich bevatten van
de woorden die men in de beruchte godsfpraak van Micha vind; Waar door wy als met de hand gelcyd
worden om aan te merken, dat Jofephus die eygene woorden van Micha op Vespafiaan en Titus ne-
vens Domitiaan heeft toegepaft en daarom geen het minfte gewag van de Kindermoord te Beth-
lehem door den Kroonyverzugtigen Herodes begaan, heeft mllen of kunnen maaken.

pt deez myn nieuwe Vml der Werken JOSEPHU-S n^ooruil: leeft de
rigâ¬ Drukken , ten opzigte van de g^hvorm^Ã©i me$ hei: mfirm^Jyhe , hm men uk ht
Yooihm^t wan den Hooggeherden Ueere HAVERKAMP merhn , en zulten ^y eer-
lang, door eenlyzonderBoehken, rÃ¼mrin^yde\'voBnmmfie^^^
met de fiukhen toonen. Niets ws my hehahen dit te zeggen, zoo ih met te rade ms geerden ten
opzigte der Platen en des Reders eenige verandering te mahn. Ik hÃ© dm , ^ot meev fluifier des mds,
alle de Platen welk man m flordige hmd gemaeht mm , \'er mtgenmeti, en \'^r andere mn
en Kaspar Luiken , {wertoe ik eene gekkkige gelegenhek vondtten getale van -74.
ingevoegt voorts heh ii dezulke y nj^elke 4e voren vati dm verrm^dm Lm d^mm, dp^h
zigtvjareny naÃ©r de eerfle enhejle drukken, op het aflernamkeMrigJle, door een zeer h^uame hand, laten
mrnieu^en , mlh w met meer ds .Pktm vm mdm Makers m^Ueven ^n, Met Megifierj
dat voorheen erlarmelyk en vervjart vjas , en door SE WEL niet kan o^gefield^yn, H ik met niet
minig moeite vm ^aÃ©k m zaÃ© nagegaen , m op myne mj^ mrhurd: ook \'hÃ©b ik het grÃª&^e ge-
deelte der Profvm f^m het Mrk^ ^^\'ve naffzm, geleden, en hexle^n^ en dus in all^s ^ vm W
afhing of kon ^hangen, geene moeite noch kÃ¨fien mtÃ©en , om dezen vo&rtre^elyhen E^^^ g^nen
minderen luipr jm teJoe^ ds T^yw fmg^gers m hm?^ J^ru^en : zelfs fihm ^^^ ^Mek
in dezen tot mynen Regter te kiezen. Vaer ^elyGeeerde Lezer, en hegunjig mynen handel^^ meS ZOQ
veel genegenheit als ik m dezen iever gehad hehhe, om u dienj te doen.

^E tytel alleen van deeze Hiftori pryft haar meet aan dan eenige Voorfeede^^oÃ¼ konneri
.doen : want als men izegt dat zy begint van dcfcheppinge d^r werreld, dat-zy zich uyt-
ftrekt tÃ³t aan de regeering van Nero, trn dat eenizecr groot gedeÃ«lre daarvan uyt de
boeken des Ouden Teftaments getrokken is, dan toont mtn dat geen andere in oudÂ«
heyd, in langheyd van tyd y en in adhtbaairheyd tegen haar kan ophaalen*
Maar \'t gene dat haar daarenboven naaftde Heylige^Schrift%oven alle andere HiftoriÃ«n fklt, is,
dat daar die .niet anders dan de hedryven der menfchen verhandekn , deeze aan ons de daaden van
GÃ³d zeiven vertoont. Overal ziet men\'er zyne almagtigheyd , beleyd , goedheyd , en gerechtig-
heyd uytblinken. Zyne Almagtigheyd opent de zrÃ«n ^ cn deelt de-rivieren, ohi\'er ganfche heiren

droogs voets door te doen gaan , .en doet de mnuren der ifterkfte-fÃ¯eden ronder flag Ã³f ftoot vallen.
Zyn Beleyd beftiert alles , en geeft wetten welke men de bfon kan noemen , waamyt alle de wys-
heyd die men in de wqrreld vindt, gefchept is, Eyne Goedh^eyd doet-van den hemel vallen, ennyt:
de rÃ³tfen te voorfcbyn komen , fpys en drarlk om een zeer groot vÃ³lk in de woÃ©llyne te voeden en
te laaven. En alle de hodfdftÃ³fFen zyn ds uytvoerilers der-vonniffen , -door 2:yne Gerechtighey
uytgelprooken ; het water doet door eenen zondvloed de veroordeÃ©lde\'Iheuvelen /het vuur verteert:
hen j de lucht flaat \'hen door haare werveWinden en de aarde t>pÃ©rÃ¯fziGh \'<Dm %en in te flokken.
Zyne Profeeten bekrachtigen alles wajc ze voorzeggen doÃ³r^wonderwerkert : -^e SevÃ©^
heiren onderneemen niets dat zy niet iiytvoeren : \'En de Leydiliedcn -zyns^vÃ³lks \'Welke hy met zynen
Geeft vervulde,, handelden meer gelyk Engelen,, daii ils rnenfÃ¶hen.

Mofes alleen kan tÃ³t ,een bewys daaraf ftrÃ©kken\': Nieinand landers hÃ«cft croit zÃ¶ veele iiymiÃ¶nten-
de hoedaanigheden te ^elyk bezeten .; en GÃ³d heeft â nÃ¼oit^aan eenig mrfche onder de
federd den val van den eetften merrfch ^, .zo^Ãrachtig getoond tik welk een
dat hy met zynegenadenovÃ¨rftortÃ©nM, kan\'komen. Oven^idsmendaii^eggerikÃ©i, dat^eengrc!^
deelte deezqr Hiftorie Ã©enigermaate:het werk is van dien dnvergeiy^ doordiÃ¨n het

van hem ondeend en genomen is, ro â¢ behoort;men %-et TiiÃ©t iiiet a -maar ook tnec

eerbiedigheyd te leez^h j en het vervÃ³lg tÃ³t aan ^t eynde van 1t gene i^at in den ^Bybel v^^ ver-
dient .zulks niet mindet", dewyl het voorgezegd is door dien zÃ©lfden *GÃ©eR G-Ã³ds die de pen van Mo-
.fesbeftiqrde, toen hy ^e Vyf eerfte boeken der Heylige HiftÃ¶rie befchttÃ©f. .

Wat zou men Â©ok niet\'kÃ¶nnen zeggen van die VÃ¶ortrÃ©fFeiykÃ« AtÃ³^y^^
en Jakob; van\'David dien groÃ¶ten Ã¯Comng Ã©n SrÃ¶feet te gelyk; die deezcti ohgÃ©nteenen fÃ¶f verdiend
heeft 5 dat hy een man was naar GÃ³ds hart 5 van Jonathan Hi^i Voli^Ã¤Mtctt PHrts ,-^^^^^^^ witn de
Schrift zegt dat zyne izrd Ã³naffchtydÃ¨lyk: ^aan^ie van tleczeri heyligen K^ftitig MtÃ«fle :-\'van die^ door-
luchtige Machabeeri l^\'^lker ;gÃ³dvr^^ â¬nÃeMedf|ieyd\\le^perma^ ^^ruyc een VÃ³r^
â¢TL___\'k^^n-iit- nrV hncrf^nr^flvIrtÂ» wvTie m-pr -wof \' â¢

\'rieydenfche\' a^Ã¼oÃ¼dheyd\'nietspdaanftebben ÃVergele^kcn kan^^^w % deÃ©zÃ©^HÃ©lden- van GÃ³ds

l3an een m^MchelytÃ³^ÃaatJÃ¯had^en w dp anrien dÃ©r ^fe^d^^erkoÃ Ã¶m-op zyn

pebora ons toÃ³iit , \'jdit \'zelfs ,Ã¨enÃ¨ vrouw in een- Ã¼ogehBlik een groot\'HWbvtrfte worden.- â

Maar indien de ^genaden wSir\'nleÃª <5Ã³d .dÃ© ^yhen bÃ¨gmiftigt ^ de g^otfte Monarthen ibÃ©hÃ¶oren
te bewee^en ,, .pm op niets,dan .zyne byted tÃ©\'betrouwtn , de fchrikk^ykÃ© ftrafFeri we&e hy brencrE
\\)ver zodaar^igen die op\'hunne eygene magtfteiinen , ver|ffigten hei^^ rÃ¨^Ã¨dderen^ tn Ã¤e-verw^in^
yan Saul, en zo vede andere magdge YÃ³rften , is-ais ren Icevendige^fchiMery ,

,Â«ia(el van hunnen val aan hen voo.aelWe , hen G6d doe. vUcden, on. . ve..yden da. .y

niet in diergelyke onheylen vallen. v^rftinnen die in dit boek voorbeelden vinden om te

En hoe zoud het kÃ¶nnen Leezen, dat de Ctaltene ^ Â» vermaarde Overwinnaars,

Jooden onderrecht zyn , dan .en Jood ^ Vie kon den uytflag van zo veele oorlogeit

niet alleenlyk een Priefter maar was uyt de eerste de^^R ^ Afmoneekhe Koningen zv-

oL\'er zulk een gevoelen van te hebben als ^ hem bel e^ aVRomlynen fchryvende , (gelyk men

niemand gehouden is te vÃ³lgen, nÃ³chte my ook in eenige ftÃ³ffe van woordenzifteiy beo-eeven, laa-
tende die twifl: over aan zulke die in zodaanig een oefening bedreeven zyn. ^

Belangende de gefchiedeniffen deezes werks, men vindt die in den korten inhoud der Hoofdftukken
zo beknoptelyk atgefchetft, dat men de Tafels van alle de Hoofdrukken maar behoeft tc doorloopen ,
om een kort uyttrekfel van dit ganfche boek te zien.

Byaldien men op fommige plaatfen , als onder andere in de befchryvinge van den Tabernakel
en den Tafel der toonbrooden , eenig verfchil tuffchen deeze vertaaling en \'t Grieks moet vinden \'
dat is omdat die plaatfen in den Griekfchen text zo bedurven zyn,, dat men het niet ^evoealyket
heeft weeten uyt te drukken ^

>JÃ³g fraat alhier te zeggen , dat de eerfte reys alwaar in dit werk van eenig perfoon Wordt

gefprooken, de naam aldaar met een curjyf lettcic uytgedrukt ftaat , zynde een teken dat\'er te voo^

re nog van hem niet gemeld is ; zo dat als men eenigen naam eens perfoons met een Romeynfchen

letter gedrukt ziet , zulks een blyk is dat men\'er te voore al van gefprooken heeft ; en als men dan

te rug zoekt tÃ³t dat men dien naam in\'t curfyf VmÃ t, zal men \'er doorgaans, zyne hoedaanigheyd
en ftaat by gemeld vinden. 0 / 0 ;

My is nu alleenlyk nÃ³g overig den Leezer te verzoeken, dat hy de misflagen, die hem ergens mo^
ten voorkomen, gelieve te verfchoonen ; dewyl de achteloosheyd hier geen plaats gehad he?ft, nia?r
alle moogelyke vlyt aangewend is, om deeze overzetting zo getrouw en bevallig in\'t lichtte doen ko-
men, als eemgfms doenlyk was, zo door zich aan den zin en-meenig des Schry vers te houden als
door na hedendaagfche fpreekwyzen te zoeken, die veeltydsop een verfcheelende wyze de bevallighe-
den uytdrukken welke men in de Griekfche taal ontmoet , die zeer cierlyk en ryk is , en menig-
maal woorden heeft van verfcheydenerley betÃ©keniffe j 20 dat er dan veel aangelegen is om wel te

kiezen wat beft paft op die zaak waarvan gefprooken wordt, en wat meeft met de meeninR des
riiitoriicnryvers overeenkomt.

? Dit heefc in deezen Druk geen plaats, die naar de Nieuwfte uytgifie v^ den GriekfchÃªiÃ¯ Jofefus verbeeterd is^

wonderheden, "[^\'^^tZ fchZt d7aLt7ut diydelyi te bhken vaÂ» hoedaanig een ge-

stZige hebbei hem-voor eenen Effener, andereÂ» voor
^Ã¯ndheyd Zen dÃfcipel %an Joannes den \'Dooper, en eenige voor geenen

eer vanChriftus was, omdat .de klemmende rÃ©denen van T. Faber daar te-
%ygenis wegens CMftus gevonden wordt^ ^^^ ^^^^^ Jood aanmerken, voor echt en on-

gen, nÃ³g evenwel by fimmgen \' ^Â«J % fchoon een Jood, heel wel zo fchryven konde â want

dat i/Werken van Jefus de waarheyd onderrecht w.lden zyn, ach-
etÃ©s \'Duyvels toefchreeven: Dat Vorphyrius , hoewel hy de Chriftenen
ten dat Jofifhus ook zeer ^^ > TJÃnfgodvruchtig wal f ook fryft de Jood Trnhon by
laakt, nÃ³gtans van Chrillenen. Belangende de woorden , Deeze was de Chriftus , die
Juflmns kartyr het vroom dan dat hy deftickter van de gezindheyd der Chr.fl.nen
fchynen daar ter plaatfe met me r ipafroditus en de Heydenen , d,e Jefus hy

Vas : want j\'-\'Mf/f "f "fr Â« 4 Vltl Hoofdft. van /./XX. hoek zegt hy insgelyh , dat Ja-
den naam Chriftus " \'J\'J^JJd wierdt Chr.ftus. \'Dat hy door bevÃ©l van PUatus eekruyfigd
kohus de ^"oeder was van Jefus , ^ moogelyk geleezen had) te verftaan â . En dat hjtj

was, geeft ook TacUus , {Ã©e wel virhaald hebben niet als zyn eypn geloof, maayls

derden dage weder l^^Jf "\'Â»\'S v^f" \' ^^^^^^ hebben-, want in den hr^efvan \'PHatus

naavÃ³lgeren verfcheenen was. , rj j,Men, het blykt klaar genoeg dat hy niet heel naauw

Mai wat ook Jofephus wegens f r\'^" Â« Vespaftanusin \'tSyzonder, dien hy in het

tÃ¢t het gebied over de ganjcloe werrej -v j â ^ â ~ ^ verklaard wierdt te zien op eenen van

hunnepgene landaard , no^ -^f^/ \' jjÃ©awas. T>it heeft fomrn,ge doen denken df Jofephus,

omdat hy hier en daar m zyne Hiflorte zegt , dat G.rf ^ fpreekende invoert : * Hoe

kont gy u vleijen met \' ? ^Åfj "i^i^ers ziet men dat hy over de dingen de Joodfche

Godsdienft betreffende, f Temtels , betrekt hy op de vier Ã©lementen , en de zeven armen

vierderley koleuren van het ^""^^\'g^jzjv^j^^^^^^ Wat zal men denken van de wonder-

van den gouden kandelaar wil -terufalems gebeurden ? Men ziet dat hy daarin eveneens doet

tÃ©kenen welke hy zegt dat voor de J\'fLj Livius. Zyne ver haaien van \'de appelen Sodoms, de

rivier Sabbat,kus , en de wortel Baar as , fM^f ^ZderZet dÃ®t MinutiusFelix hem voor eenen lio-
dan by ons. -Dit a ies -^f^^f \' ^^rlC/^t . fcripta eorum relege , vel fi Roman,s ma-

gis gaudes , Flayu Jofephi, vel Anranu JÂ»^\' ^ je Romeynen hebt, verneem dan na de

nÃ³gtans is het ^fP^r^ Grieken IXe nen tefchoeijen. Vn wanneer hy eenige zaak verhaalt,

dTr Jooden op den do RoZyZ zou gevmden hibbeni fpreekt hy \'er twyfelachtig van , enftelt

die moogeljk geen geloof onaer ae ivomeynen & ^ doortogt van de Roode zee hefchry-

^ende , fihm te twyfe en, I Zak dm naa ^^^^^ de MacedontÃ«rs gebeurde , toen onder ^tgeleyde van J^
-, ky zegt dat diergelyk een zaak daarna aan ae ^ j ^^^ ieje.s vryheyd , ora daar-

fexander de TamfiUfche .ee doortrMen^ ^ZoZ ^aTnel hy L Uatfte Hoofdftuk des lllhoeks van de
v.n te oordeelen zo als \'t hem goeddunkt. , \'vo^gt hy \'er by : NÃ³gtans Uat ik elk

<uerfloots?ig van de menfihen, worden insgelyks ?net eene foort van twyfelachtigheyd hy hem verBaaU^ en de
oj)neemmgen van Enoch en Ehas ten hemel, gaat hy 7neâ¬ fiÃ¯lzwygen voorby. Wegens de befnydenis leeft hy
ergens te verÃaan dat men GÃ³d zonder die dienen kan; en hy fielt het \'m twyfd Ã³f de Egiptenaars dezef
ve van de Jooden , dm Ã³f de Jo&den tmr van de Egiptmaars ontleend hebhen. Wmmyt gerne f blykt, dat
hy ten aanftm der Joodfche cejemomen^ vry ruym van gemoed was , inzonderheyd toen hy zyne boeken der
Joodfche OudK)eden fchreef, \'t welk was onder de regeeringe van Domitianus , ly wlen hy zo wel m mnÃe
was, als te voor e by Titus, en Vespaftanus, die mi geÃurven zynde, zeker lyt hem niet langer in twyfel kon
laaten , of hy de Mejfias ook geweefl waare. Hierom hebben fommige gemeend, dat hoewel hy geen Chrifien
was , hy echter hunne godsdtenft wel eenige geneegenheyd kon toegedraagen , ^^ uyt dien hoofde \'t gene men
tn zyne HtÃone wegem ChriÃus gemeld vindt, gefchreeven hebbm. Immers ziet men dat hy de Effeners
boven de andere Joodfche Qezmdheden pryÃ-, en deeze waarm , die ten aanzien van hunne vroomheyd en
leevensmamer nader aan de Chrifknen fchynen gepaald te hebben , dm eenige andere JoÃden j ook vindt men
met dat Chrifius, hoewel hy de Tharifeen en Sadduceen dikwih fcherpelyk beÃrafte y ooit de Effeners tegen-
gefprooken heeft. "Datm Jofephus den Chrifienen geen haat toegedraagen heeft, zou men eemgfins komen
afleyden uyt het gene hy in s^yn XX. Boek noopende den Apofld zegt, naamelyk dat het ter dood brengen
van hem , allen dm tnwoonderen van Jerufalem , die eemgfins godvruchtig waaien , mishmzde. Al het
welke dan aangemerkt zynde , eenige geleerde mannen heeft doen gekoven, dat het gene men m zyne Hifto-
rie aangaande Chrifius gemeld -vindt ^ heel wel uyt zyne penne kon gevloeid zyn , te meer omdat hy in zyne
befchryvmge der Joodfche Oorlogen , welke hy ten tyde van Vespafianus had tzamengefleld, niet alleen van
Chrifius, maar ook van Joannes den T>ooper , en den ApeÃel Jakahus, met een woord gerept had, als zynde
toen nÃ³g zo vry in zyne gedachtefP niet, als naderhand toen hy de Joodfche Oudheden befchreef.

T>us veel van Jofephus gezegd hebbende, zal V niet ongevoeglyk zyn ook iets te melden wegens Ezefippus
Men heeft deezen doorgaans mor eenen anderen Schryver gehouden dan Jofephus hoewel\'ir ook zyn die \'t
met onwaarfchynelykgeacht hebben, dat Egefippus een verdurvene bfnaaming is van Tofephus , en dat zulks
eenigfins daaruyt zou komen afgeleyd worden, dat de broeder van Her odes den Grooten, en ook zyn zw a^
ger, die beydegeheeten waaren, by deezen Egefippus den naam voeren van lofippus , welke bema-
mmg men zou mogen denken, dat met der tyd gemaklyk in Egefippus heeft kÃ¶nnen veranderd worden.

En als men \'t wel aanmerkt, wat is deeze Egefippus anders dan een ruyme vertaalins- der zeven boeken
van Jofephus wegens de Oorlogen der Jooden. Y Is waar in het XII. Hoofdfiub des Tweeden boeks , en eU
ders, fpreekt hy met alleenlyk als Ã³f hy een ander Schryver was dan Jofephus , maar ook als een Chrifien.
"Doch hoe menigmaal fchynt hy ztchzeiven te vergeeten, wanneer hy noopende de Joodfche plegtigheden even^
eens fpreekt als een Jood, of liever als Jofephus zelf? Ja in V vÃ³lgende Hoofdfiuk (gelyk ook op andere
plaatfen) zegt hy , fpreekende van de aaloude Jooden , Onze Vaders. Maar het fchynt dat deeze ruyme
vertaaler, welke Ludovtcus Vives geacht heeft Ambrofius den Bijfch&p van Milanengeweefi te zyn , geoor^
deeld heeft dat deeze Hifiori ender de Chrifienen van meerder mnzien zoude \'weezen, indien ze niet Z0
duydelyk bleek uyt de penne \'van eenen Jood <uoortgekomen te zyn : *t en waare men vermoedde dat \'er nader
hand zulke invoegfels, die den Schryver als eenen Chrifien voorfiellen , benevens de Voorreede en V NaabÃª^
richt, door iemand anders mogten by gedaan zyn , en dat aldus allengskens den naam van Jofippus tegen dien
van Egefippus verruyld ts. TiÃ³ch wat daarvan zy , wy geeven dit niet hooger uyt dan voor bedenkingen ,
waar ontrent ieder de vryheyd heeft om te Qordeelen zo ah \'t hm belieft 5 en zullen daarop deeze Voor-
reede hiermede befiuyten.

Menander de Efezter.^
Menander , die de Sidonifche
Kronyk , uyt de Femcifche
fpraak heeft overgezet.
Mnafeus van Damaskus,
Mochus.

Eer Ãe hoofdfl. Schepping der wereld. Adam cn Eva Zyn
GÃ³ds gebÃ³d ongehoorzaam, en worden van hem uyc
het aardfch Paradys gedreven. pag. 5

2, KaÃ¯n doodt zynen broeder Abel. GÃ³d verdryft hem.
Zyne naakomelingen 20 quaad als hy. Deugden van
Seth Adams anderen zoon. 6

Van Adams naakomelingen tÃ³t aan den Zondvloed ,
waarvoor GÃ³d Noach door de Arke bewaarde 5 en
hem beloofde de menfchen niet meer door eenen
zondvloed te ftraffen. 7

Nemrod achterneef van Noach bouwt den Toren
van Babel, en GÃ³d om hem teverbyfleren, en\'t werk
te llooren, zendt de verwarring der taaien. 10
Hoe Noachs afkÃ³meliugen zich in verfcheydene dee-
len der wereld verfpreydden. 11

^ Noachs afkÃ³melingen tÃ³t aan Jakob. Verfcheydene
landen door hen ingenomen. Ã¯ .

8 Een groote hongersnood noodzaakt Abraham na
Egipte te gaan. De Koning Pharao wordt verliefd
op Sara. GÃ³d bewaart haar. Abraham komt weder
in Kanaan, en maakt eene deeling met Loth zynen
neef.

9 De AflyriÃ«rs flaan in eenen veldflag die van Sodom,
voeren vpp\'fÂ» gevangene weg , en onder andere
Loth. \' j -

10 Abraham vervÃ³lgt de AlTyriÃ«rs, jaagt hen op de
vlugE, en verlÃ³ft Loth nevens de andere gevange-
nen. De Koning van Sodom en Melchifedek Ko-
ning van Jerufalem bewyzen hem groote eere. GÃ³d
belooft hem dat hy by Sara eenen zoon zal teelen.
Geboorte van IfmaÃ«l, den zoon van Abraham en Ha-
gar. Befnydenis van GÃ³d bevolen. 15

11 Een Engel voorzegt Sara dat zy eenen zoon zal
krygen. Twee andere Engelen komen te Sodom.
GÃ³d verdelgt die flad. Loth alleen bergt zich met
twee dÃ³chters en zyn wyf, die in een zout-pilaar ver-
anderd word. De geboorte van Moab en Ammon.
GÃ³d verhindert den Koning Abimelech zyn quaad
vÃ¶orneemen ootrent Sara uyt te voeren. Geboorte
van Ifaak. 17

3 2. Sara verpl igt Abraham Hagar en haaren zoon If-
maÃ«l weg IC zenden. Een Engel vertrooft Hagar. If-
KiaÃ«ls naakomelingen. 19

13 Abraham om GÃ³ds bevel te gehoorzamen, Ãffert
hem zynen zoon Ifaak op ; en GÃ³d om zyne ge-
trouwheyd te vergelden, bekrachtigt alle zyne be-
lÃ³ften, 20

Ã¯ 5 Abraham naa Saras doodt trouwt Ghetura. Wat kin-
deren hy by haar kreeg , cn derzelver naakomelin-
gen, Hy huuwelyks zyocn ^oon Ifaak uyt aan Rg-
bekka, dÃ³chter van Bathuel en zuftcr van Laban. 21
Abrahams dood.

17 Rebekka baart Efau en Jakob. Een groote hon-
gersnood doet Ifaak uyt het land Kanaan trekken: en
hy woont eenigen tyd ingeland van den Koning Abi-
melech. Efaus huuwelyk. Ifaak door Jakob bedroo-
gen geeft hem zynen zegen, meenende dat hy dien
aan Efau gaf. Jakob begeeft zich na MefopotamiÃ«
om zyns broeders gramfchap te ontwyken. 25

18 Jakobs gezigt in \'t land Kanaan, alwaar GÃ³d hem
allerley geluk voor hem en zyne naakomelingen be-
looft. Hy trouwt in MefopotamiÃ« met Lea en Ra-
chel Labans dÃ³chters. Hy vertrekt heynielyk om we-
der na zyn land te keeren. Laban vervÃ³lgt hem,
maarhy wordt van GÃ³d befchermd. Hy worftelc
met eenen Engel , verzoent zich met zynen broe-
der Efau. De zoon des Konings van Sichemfchendc
Dina Jakobs dÃ³chter. Simeon en Levi haare broeders
doen alles in de ftad Sichern door \'t zwaard fneuve-
len. Rachel baart Benjainin en fterft. Jakobs kin-
deren.

2 JofÃ¨phs droomen. De nyd zyner broederen : Hun
befluyt om hem te dooden. 3 i

3 Jofeph door zyne broeders aandelfmaÃ«liten verkÃ³fr,
die hem weder in Egipte verkoopen : Zyne kuys-
heyd veroorzaakt dat hy in de gevangenis gezÃ©t wordt.
Hy legt daar twee droomen uyt 5 en ver vÃ³lgens twee
andere aan den Koning Pharao j diÃ© hem tÃ³t Land"
voogd van Egipte aanileld. Een hongersnood doec
zyne broeders tweemaal derwaards trekken : in de
ecrfte reyze houdt Jofeph Simeon vaft , en in de
tweede Benjamin. Eyndelyk maakt hy zich aan hen
bekend , en zendt hen om zynen vader te halen. 3 Â£

4 Jakob komt met zyn geheel huysgezin in Egipte.
Jofephs zonderling beleyd geduÃ¼rende Ã©n naa dea\'
dieren tyd. Jakobseti Jolephus dood. 44

5 De Egiptenaars ftandeleo de IfraÃ«liten wreedelyk.
Voorzegging d^^r de geboorte en wonderdaadige be-
houdenis van_Mofes vervuld. De dÃ³chter des Ko-
nings van E^g\'pte doet hem opvoeden, en neemt hemi
voor hasren zoon aan. Hy gebied het heir van Egip-
te teg^^ ae EthiopiÃ«rs. De Egiptenaars willen hem
docden. Hy neemt de vlugc, en trouwt de dÃ³chter
van KaguÃ«lby genaamdJethro. GÃ³d verfchynt hem

een brandende doornbofch op de berg Sinai, eil
beveelt hem zyn vÃ³lk uyt hunne llaaverny te verlÃ³flen.
Hy doet veele wonderwerken voor Pharao. God
flaat Egipte raeÃ¯ veele plaagen , Mofes leydt de If-
raÃ«liten uyt. ^^

6 De Egiptenaars jaagen de IfraÃ«h\'ten naa met een groot
heir , en achterhaalen hen aan den oever van de zee.
Mofesfmeektc in deezen nood om GÃ³ds byfknd. 5 i

7 De IfraÃ«liten gaan droogs voets doorderoode zee,
waarin \'c heir der Egiptenaaren hen naajaagende
verdrinkt. 5 <J

Mofes lleenigen, G<5d doet quakkeien en Manna neer-
vallen, en water uyt eene rÃ³ts komen. 57

2 De Amalekiten vangen eenen oorlÃ³g aan met dÃª
Hebreen, die een groote zeege op hen behaalen
onder \\ geleyde van Jofua, vÃ³lgens de bevÃ©len door
Mofes gegeeven , en door de kracht zyner gebÃ©den.
Zy komen by den berg SinaÃ¯, ^o

4 Mofes fpreektmet GÃ³d opdenberg SinaÃ¯, en brengt
den vÃ³ike de tien Geboden , welke GÃ³d hen ook
uyt zyn eygen mond doet verilaan. Mofes keert
weder na den berg, vanwaar hy de twee Tafelen
der Wet te rug brengt, cn den vÃ³lke van GÃ³ds we-
ge beveelt eenen Tabernakel te bouwen.

7 Befchry ving van den gouden Tafel, en de Kande-
laar , en van de Altaaren die in den Tabernakel

10 Wetten wegens de OlÃ¯eranden, de Priefters, de
Feeften, en veele andere zo burgerlyke als Staats-
zaaken. ^

11 Telling des vÃ³lks. Manier van Legering en op-
breekinge, en Ã³rde van optÃ³gt. 7 5

Ã¯i \'c Gemor des vÃ³lks tegen Mofes, en de ftraffe die
GÃ³d daarover deed. 75

33 Mofes zendt verfpieders na\'t land Kanaan. Gemor
en oproer des vÃ³lks over het bericht dat hen deswege
gedaan wierdt. Jofua en Kaleb fpreeken openhar-
lig tÃ³t hen. Mofes verkondigt hen uyt GÃ³ds naam,
dat zy tÃ³t ftraiÃ¯e hunner zonde niet in dat land,
het welk hy hen bclootd bad , zouden komen , maar

dat hunne kinderen het zouden bezitten. Mofes
lÃ³f, en \'m wat achtinge hy akoos is gehouden ge-
weeft. 76

BerÃe hoofdfi. Genaor der IfraÃ«liten tegen Mofes. Zy be-
vechten deKanaaniten buyten zyn bevÃ©l, en zonder
met GÃ³d geraadpleegd te hebben j weshalve zy met
een groot verlies op de vlugt geflagen worden j en
daarop weder beginnen te murmureren. 7B

Chore en twee honderd vyftig der voornaamfte If-
raÃ«liten die met hem aanfpanden beroeren het vÃ³lk
zo tegen Mofes en Aaron, dat zy gedreygd wier-
den gerteenigd te worden, Mofes fpreekt hen met
zo veel kracht aan dat hy den oproer flik. 79

3 Schrikkelyke ftraffe over Chore, Dathan, en Abi-
ron, en die van hunnen aanhang. ^ 80
^ Nieuw gemor der IfraÃ«liten tegen Mofes. GÃ³dbe-

veftigt Aaron ten derden maale in het Opperprie-
llerfchap door het bloei jen van zynen ftaf. Steden den
Lcvitentoegefchikt. Verfcheydene wetten door Mo-
fes ingefteld. De Koning van IdutÃ¯iÃ©a weygert den
IfraÃ«liten de doortogt. Dood van Mirjam Mofes zuf-
ter, en van Aaron zynen broeder, die van zynen zoon
Eleazar in \'t ampt van Hoogenpriefter gevÃ³lgd
wordt. De Koning der Amoriten weygert den If-
raÃ«liten de doortÃ³gt.

5 De IfraÃ«liten verflaan de Amoriten , en daarnaa den
Koning Og die hen te hulpe quam. Mofes trekt na
den Jordaan.

^ De Profeet Balaamgaat, op\'t verzoek der Madiani-
ten en van Balak den Koning der Moabiten, de IfraÃ«li-
ten vervloeken : maar GÃ³d dwingt hem hen te zÃ©-
genen. Verfcheydene onder de IfraÃ«liten , inzon-
derheyd Z^imbri 3 door de Uefds der MadiaÃ¶itifehe

dÃ³chteren verrukt, verkate.1 GÃ³d , en Ã³fFeren aan-
de Afgoden. Schrikkelyke ftralFe welke GÃ³d daar
over doet, en in\'tbyzonder over Zambri. 84

7 De Hebreen overwinnen de Madianiten, envermee-
fteren hun ganfche land. Mofes beveftigt Jofua om
den Leydsman des vÃ³lks te zyn. Steden gebouwd.
Vryfteden aangefteld 89

8 Voortreffelyke aanfpraak van Mofes tÃ³t het vÃ³lk.
Wetten welke hy hen geeft.

EerÃe hoofdfi. Jofua pafTeert met zyn heir den Jordaan
door een mirakel, en neemt Jericho in, alwaar Ra-
hab met de- haare alleen behouden v^ordt. De Ã¯lraÃ«li-
ten worden geflagen door die van Ain wegens de zon-
de van Achan ,en verÃ³veren die ftad naa dat hy geftraft
was. Lift der Gabaoniten om een verbond niet de
Hebreen aan te gaan , dewelke hen te hulpe ko-
men tegen den Koning van Jerufalem , en vyf an-
dere Koningen die alle gedood woorden. Jofua ver-
flaat veele andere Knningen , rprht den Tabernakel
te Silo op, verdeelt het land Kanaan onder de flam-
men , en zendt die van Ruben, Gad, en de halve
ftam van ManaflÃ« te rugge. Deeze flammen weder,
over den Jordaan getrokken zynde rechten eenen nh
taar op, \'t welk eenen oorlÃ³g fcheen te zullen ver-
oorzaaken. De dood van Jofua, cn den Hoogen-
priefter Eleazar.
i De flammen van Juda en Simeon verflaan den Koning
Adonibezek, en neemen veele fleden in. De ande-
ren vergenoegen zich met de Kanaaniten cynsbaar
te maaken. 107

4 Kenez verlÃ³ft de IfraÃ«liten van de dienflbaarheyd
onder de AflyriÃ«rs. 112,

5 Egion Koning der Moabiten maakt de IfraÃ«liten
dicnftbaar, en Ehud verlÃ³ft hen. 112,

Ã¶ Jabin Koning der Kanaaniten maakt de IfraÃ«liten aaa
zich onderworpen : en Debora en Barach verlÃ³flÃ¨n
hen. 115,

7 De Madianiten bygeftaan van de Amalekiten en Ara-Â«
biers maaken. de IfraÃ«liten dienftbaar. 114.

8 Gedeon verlÃ¶it het vÃ³lk IflaÃ«ls uyt de dienflbaarheyd
der Madianiten. 114

9 Wreedheden en dood van Abimclech, Gideons ba-
flaardzoon. De Ammoniten en Philiflynen brengen
de IfraÃ«liten onder. Jephta verlÃ³ft hen , en flraft de
flam Ephraims. Apfan, Helon, en Abdon regeeren
\'t vÃ³lk IfraÃ«ls naa Jephtas dood. 11 <5

10 De Philiftynen overwinnen dc Ã¯fraUlittu, cu maa-
ken hen cynsbaar. Wonderlyke geboorte van Sam-
fon. Zyne byfter groote flerkte. Hy doet den Phili-
flynen veel quaads. Zyn dood. iip

11 Hiflori van Ruth huysvrouw van Boos, overgroot-
vader van David. Geboorte van SamuÃ«l. De Philifly-
nen overwinnen de IfraÃ«liten , en neemen de Arke
des verbonds weg. De zoonen van Eli den Hoogen-
priefter in den flryd gedood. 124

iz Eli de Hoogepriefter flerfc van droefheyd over
\'t verlies der Arke. Dood van PhineÃ«s huysvrouw 5 en
geboorte van Joachab. 12Â«?

Eerjlehoofdjl. De Arke des verbonds veroorzaakt onder
de Philiflynen, die dezelve genomen hadden , zulke
zwaare plaagen , dat zy genoodzaakt worden haar
te rugge te zenden. 127

1 Blydfchap der IfraÃ«liten over de wederkomfl der Ar-Â«
ke. SamuÃ«l vermaant hen om hunne vryheyd te her-
winnen. Wonderdaadige overwinning door hen op
de Philiftynen behaald, welke zy verder beoorloo-
gcn. 128

3 bamuÃ«l Iaat de regcering aan zyne zoolieh over, die
zich tÃ³t allerley ondeugden overgeeven. 130

4 De IfraÃ«liten niet konnende het quaad gedrag van
SamuÃ«ls xooaen iafcfeikken, dringen hem aan om

Lcn eenen Koning te geeven^ Dit verzoek ver-
oorzaakt hem een groot verdriet , GÃ³d verErood
hem, en beveelt hem hunne begeerte te voldoen. 130
5 Saul over\'t vÃ³lk IfraÃ«ls tÃ³t Koning aangefteld. Hoe
hy zich genoodzaakt vondt die van Jabes, welke
door Nahas Koning der Amiponiten belegerd waa-
ren, tehulpetekomen. 150
â¬ Groote overwinning door den Koning Saul op Na-
has Koning der Ammoniten behaald. Samuel zalft
Saul ten tweeden maale tÃ³t Koning , enbeftrafthet
vÃ³lk nÃ³g eens dapper, dat zy hunne wyze van re-
geering veranderd hadden. 133

7 Saul Ã³ffert zonder Samuel te verwachten , en haak
alzo GÃ³ds gramfchap op zich. Groote overwin-
ning op de Philiitynen door Jonathas behaald. Saul
wil hem dooden , om den eed dien hy gedaan had,
naa te komen. Al het vÃ³lk kant zich daar tegen.
Sauls kinderen , en zyne groote magt. 134

8 Saul verflaat door GÃ³ds bevÃ©l de Amalekitenj doch
behoudt hunnen Koning tegen het verbÃ³d in \'t lee-
ven , en zyne fÃ³ldaten zyn heet op den roof. Sa-
muel verklaart hem dat hy GÃ³ds gramfchap op zich
gehaald had. 136-

? bamuÃ«l voorzegt Saul dat GÃ³d zyn Koningryk in een
ander geflacht zal doen overgaan. Hy doodt Agag
den Koning der Amalekicen , en zalft David tÃ³t Ko-
ning. Saul door den boozen geeft gedreeven doet
David haaien om muzyk voor hem te fpeelen. 138
Ã¯o De Philiftynen komen om de Ifraeliten te beftry-
den. Een reus onder hen geheeten Goliath , doet
een voorflag van dien kryg door een\'enkel gevecht
eens Ifraeiyts tegen hem te beflechten : en dewyl
niemand op die uytdaaging antwoordt, neemt Da-
vid dezelve aan. i. q
11 David doodt Goliath, \'t Ganfclie heir der Phili-
Itynen neemt de vlugt, en Saul doet \'er een groote
llagtmg onder. Hy benydt David , en om zich van
nem te ontflaan belooft hem Michol zyne dÃ³chter
ten huuwelg tnids dat Hy hem de hoofden van
zeshonderd Philiftynen bragt. David neemt de voor-

\\z Saul geeft zyne dÃ³chter Michol aan David ten wy-
ve , en befluyt ter zelfder tyd hem te doen dooden.\'
Jonathas geeft\'er David kundfchap van, die daar op
ae vlugt neemt.

Ã¯3 JoDathas fpreekt Saul zo fterk wesens David aan,
hy hem in gunfte herftelt. 141

14 David verflaat de Philiftynen. Zyn roem vermeer-
dert Sauls argwaan j hy fehiet met een fchicht na
iiem om hem te dooden. David vlugt, en Michol
zyne vrouw redt zyn leeven. Hy komt by Samuel.
Saul gaat om hem te dooden , en verlieft zyn ver-
ftand voor een etmaal lang. Jonathas maakt een
naauwe vrindfchap met David , en fpreekt voor hem
by Saul, die hem zelf wil dooden. Hy verv/ittigt
\'er David van , die na Geth , een ftad der Philifty-
nen 5 vlugt, en in \'t doortrekken eenige onderftand
van Abimelech den Hoogen priefter ontvangt. Te
Geth gekend zynde , gelaat hy zich zinneloos te
weezen, en wykt na de ftam Juda , alwaar hy vier-
honderd mannen byeenbrengt; voorts trekt hy na
^n Koning der Moabiten , en komt daarnaa weder
in die ftam. Saul doet Abimelech en alle de Prie-
fters, waarvan Abjatharalleen\'tontkomt, ombren-
gen. Saul beftaat verfcheydemaal te vergeefs Da-
vid te vangen en te dooden : maar David daaren-
tegen gelegenheyd hebbende , om Saul het leeven
te beneemen , eerft in eene fpelonk , en daarna in
zyn bed midden in \'t leger , vergenoegt zich met
Â«eni blyken te geeven dat zulks in zyne magt was
geweeft. Samuels dood. Door wat toeval David
"\'^\'^^Ã¯^igaÃ¯l Nabals weduwe trouwt: hy komt we-
der by Achis den Philiftyn , Koningvan Geth, die
hem inwikkelt in den oorlÃ³gtegen de Ifraeliten. 142,
Ã¯ 5 Saul zich in den oolÃ³g regen de Philiftynen van
GÃ³d verlaaten ziende , vraagt door eene tovereflc
de fchim van Samuel om raad , welke hem vooi-

zegt dat hy den lla\'g verliezen , en met zyne zcroneil
gedood worden zal. Achis Ã©Ã©n van de Koningen der
Philiftynen neemt David met zich ten ftryde j maar
de andere VÃ³rften willen dat hy weer na Zikelcg
gezonden wierd. Daar komende bevindt hy dat de
Amalekiten die plaats geplonderd en verbrand had-
den. Hy vervÃ³lgt en verflaat hen. Saul verheft den
flag ; Jonathas en twee andere zyner zoonen worden
daar gedood, en hy zelf zwaar gequetft. Hy doet
Zich door eenen Amalekiter dooden. Treffelyke
daad van Jabes in Galaad , om de lyken dierPrinfen

EerÃehoofdÃ. Davids groote droefheyd over den dood van
Saul en Jonathas. David door de ftam Juda voor Ko-
ning erkend. Abner doet Isbofeth Sauls zoon door alle
de andere ftammen voor Koning uytroepen, en trekt
tegen David op. Joab Davids Veldheer verflaat hem ,
en Abner vlugtendc dood Azahel Joabs broeder.
AbnÃ¨r door Isbofeth beleedigd gaat rÃ³t David over ^
doet alle de andere ftammen zyn voorbeeld volgen,
cn brengt hem zyne vrouw Michol weder. Joab
vermoordt Abner, David daarover bedroefd , doer
zyner gedachteniÃ¯Te eere aan. 15 J

% Banaoth en Than vermoorden den Koning Isbofeth,
en brengen zyn hoofd by David , die in plaats van
vergeldmge, hem doet dooden. Alle de ftammen er-
kennen hem voor Koning. Hy verzamelt zyne krygs-
magt, en neemt Jerufalem in. Joab klimt op den
muur. 158

3 David neemt %yn vÃ¨rblyf te Jerufalem , en verciert
die ftad. De Koning van Tyrus zoekt een verbondt:
met hem aan te gaan. Vrouwen en kinderen van
David. 160

4 David behaalt twee groote overwinningen op de Phi-
liftynen en hunne bondgenooten j en doet de Arke
des Heeren met groote ftaatfi binnen Jerufalern bren-
gen. Oza fterfi: opftaandevoec omdat hy bÃ©ftaan
had dezelve aan te raaken. Michol belacht David
^dat hy voor de Arke geÃ¯songen en gedanft had.
Hy wil eenen Tempel bouwen , maar GÃ³d beveelt
hem dat werk voor Salomon over te laaten. 1

5 Groote overwinningen door David op de Philifty-
nen, de Moabiten, en den Koning der SophoniÃ«rs
behaald.

â¬ David verflaat in eenen veldflag Adiid Koning van
Damaskus en SyriÃ« : De Koning der Amathiten
zoekt met hem in een verboiid tÃ« treedÃ¨n. David
brengt de Idumeers onder 5 draagt zÃ³rg voor Me-
phibofeth Jonathas zoon j en zegt Hanon Kon in
der Ammoniten , die zyne Gezanten fchandelvk
mishandeld had , den oorlÃ³g aan.

7 Joab Davids Veldheer verflaat vier Koningen die Ha-
non Koning der Ammoniten te hulpegekomen waa-
ren. _ David behaalt een groote overwinning op den
Koning der Syriers : hy verlieft op BethfabÃ«, doet
haar haaien , en is oorzaak van deii dood van Ãi \'i
haaren man. Hy trouwt BethfabÃ«. GÃ³d beftrafthem
over zyne zonde door den Profeet Nathan â hv
toont berouw daarover Amoion Davids oudfte zoon
fchendt zyne zufter Thamar, en Abfalom haar broe-
der doodt hem. j^j

8 Abfalom vlugt na^GeiTur. Drie jaareri daarnaa ver^
werft Joab van David dat hy mÃ¶gt wedÃ¨rkeeren.
uJ des vÃ³lks j gaat naa He-
. Li lln uytgeroepen , en Achi-
topbel kieft^yi^e zyde. David Verlaar Jerufalem om
aan gene zydÃ© van den Jordaantewykeh. Getrouw-

Chufaien deHoogepriefters. Boosheyd
Schrikkelyke moedwil van Simei Abft-
raS ^^^^^ ^^^ ^"ood fchelmftuk door Achitophels

9 Achitophel geeft Abfalom eenen raad die David
t eenemaal ten bederve zou gebrÃ¤gt hebben. ChufaÃ¯
geeft hem eenen anderen daar tegen aanloopende,
welke gevolgd wordt, en hy deed \'er David de weec

van. Acbitophcl verhangt zich uyt wanhoop. Da-
vid haaft zich om den jordaan over te trekken. Ab-
falora ftek Amaza lÃ³t zynen Veldoverfte aan, en
gaat den KoniÃ¶g zynen vader bevechten : dÃ³ch hy
verlieildenilag, en wordt van Joabgedood. 170

10 David een groote rouw over Abfaloms dood be-
dryvende, laat zich door Joabs aanfpraak trooften.
Hy vergeeft SimeÃ¯, en geeft Mephibofeth de helft
zyner goederen weÃªr. Alle dc ftarnmen keeren we-
der onder zyne gehoorzaamheyd : en die van Juda
hem tegemoet gegaan zynde, worden de andere ja-
loers daarover , en flaan aan \'t muyten, op \'t aan-
raaden van Seba, David beveelt Amaza zynen Veld-
overfte eenige krygsmagt te verzamelen , en hem
tegen te trekken. Maar die vertoevende , zendt hy
Joab rnet de troepen die hy by zich had. Joab Ama-
za ontmoetende, doodt hem verraaderlyk, vervÃ³lgt
Seba, en brengt zyn hoofd by David. Groote hon-
gersnood door GÃ³d gezonden wegens \'t quaad ont-
haal van Saul den Gabaoniten aangedaan. David
voldoet hen, en de hongersnood houdt op. Hy be-
geeft zich zo diep in den ftryd, dat een reus hem
gedood zoud hebben, \'t en waare Abifai hem te
huipe gekomen was. Naa de Philiftynen dikwils
overwonnen te hebben, geniet hy een groote vree-
de : en ftek verfcheydene werken op tÃ³t GÃ³ds lÃ³f,
Ongeroeene dappere daaden van Davids Helden,
GÃ³d zendt hem een zwaare peil, om hem te ftraf-
fen over het tellen der weerbaare mannen. Om die
te doen ophouden bouwt David eenen altaar. GÃ³d
belooft hem dat zyn zoon Salomon den Tempel zal
bouwen. Hy vergaadert de noodige bouwltÃ³ffea
daartoe. \'172,

11 David beveelt Salomon den tempel te bouwen.
Adonias wil zich tÃ³t Koning opwerpen : maar Da-
vid zich voor Salomon verklaard hebbende , verlaat
elk Adonias, en hy zelf onderwerpt zich aan Salo-
mon. Verfcheidene inzettingen van David, Hy doec
een aanfpraak tot de voornaamfte zyns vÃ³lks j en tÃ³t
Salomon, dien hy ten tweeden maaie doet zalvenÂ» 178

12 David geeft zyne laatfte onderrechtin gen aan Sa-
lomon , en flerft. Salomon doet hem mee een onge-
meene pracht begraven. 181

Ber^e hoofdfi. Salomon doet Adonias , Joab , cn Si-
mei dooden, ontneemt Abiathar het Hoogepriefter-
ampt, en neenit de dÃ³chter des Konings van Egipte
ten wyve. 183

a Salomon ontvangt van GÃ³d de gaave der wysheyd.
Vonnis door hem uytgefprooken ontrent twee vrou-
wen, welker Ã©Ã©ne een dood kind had. Naamen der
Landvoogden. Hy doet den Tempel bouwen , en
\'er de Arke des Verbonds in zetten. GÃ³d voorzegt
hem het geluk of het ongeluk dat hem en zynen
vÃ³lke zoud overkomen als zy zyne geboden onder-
hielden of overtraden. Salomon bouwt een prach-
tig Paleys, verfterkt Jerufalem, en fticht verfchey-
dene fteden. Vanwaar het komt dat alle de Konin\'
gen van Egipte Pharao genaamd worden. Salomon
ixiaakt de overige Kanaaniten cynsbaar. Hy ruft een
groote vloot uyc. De Koningin van Egipte en E-
thiopiÃ« komt hem bezoeken. Overgroote rykdom
van dien VÃ³rft. Zyne ongeregelde liefde jegens de
vrouwen doet hem tÃ³t afgodery vervallen. GÃ³d doet
hem boodfchappen op wat wyze hy geftraft zal wor-
den. Ader flaat tegen hem op. en GÃ³d doet Jero-
boam door eenen Profeet aanzeggen dat hy over de
tien ftammen regeeren zal. 184

3 Salomons dood. Roboam zyil Zoon maakt het vÃ³lk
misnoegd. Tien ftammen fcheuren zich van hem
af, en neemen Jeroboam tÃ³t hunnen Koning , die
ora hen te beletten na den Tempel te Jerufalem te
gaan, hen tÃ³t afgodery ver leydt, en zelfs het Hooge-
priefters ampt wil bedienen. De Profeet Jadon be-
ftraft hem, en doet een groot wonderwerk. Een
valfch Profeet bedriegt dien waaren Profeet 5 en is

de oorzaak zyns doods. Hy bedriegt Jeroboam ook,
die zich tÃ³t alle gÃ³dloosheden begeeft. Roboam ver-
laat GÃ³d desgelyks. i

4 Sufak Koning van Egipte belegert de ftad Jerufa-
lem, welke Roboam lathartiglykaan hem overgeeft.
Hy plondert den Tempel en alle de fchatten door Sa-
lomon naagelaaten. Roboams dood. Abia zyn zoon
vÃ³lgt hem in de rcgeeringe. Jeroboam zendt zyn wyf
om den Profeet Achia raad te vragen wegens de
ziekte van Obimes zynen zoon. Zyn antwoord isdat
hy fterven zoude : voorts voorzegt hy den onder-
gang van hem en zyn ganfche geilacht ter oorzaalte
zyner gÃ³dloosheyd. 2,or

5 Groote overwinning door Abia Koning van Juda op
Jeroboam Koning van IfraÃ«l bevochten. Abia fterft.
zyn zoon Afa vÃ³lgt hem in ^t ryk. Jeroboams dood.
Nadab zyn zoon komt naa hein in de regeeringe.
Ba\'Ã¤za vermoord hem , en brengt al Jeroboams ge-
flacht om. zoz

6 Deugden van Afa Koning van Juda en zoon van
Abia. Merkwaerdige overwinning door hem opZa-
ba Koning der EthiopiÃ«rs behaald. De Koning van
Damaskus ftaat hem by tegen BaÃ¤za Koning vaa
IfraÃ«l, die door Kreon vermoord wordt 5 en Ela
zyn zoon, die hem vÃ³lgt, wordt door Zamar ver-
moord. 203
Het heir van Ela Koning van IfraÃ«l, die door Za-
mar vermoord was, kieft Amri tot Koning j en
Zamar verbrandt zich zeiven. Achab vÃ³lgt Amri zy-
nen vader in ryk IfraÃ«ls. Zyne byftere gÃ³dloos-
heyd. StrafiÃ¨ waarmede GÃ³d hem dreygt door den
Profeet Elia, die zich na de woeftyne begeeft, al-
waar hy door de ravens gefpysd wordt, en daarnaa
te Sarepta komt by eene weduwe alwaar hy groote
mirakelen doet. Hy doet een groot wonderwerk in
tegenwoordigheyd van Achab en al het vÃ³lk , en
doer, vierhondert valfche Profeeten dooden. Jefabel
ftaat hem na \'t leven ; waarop hy de vlugt neemt.
GÃ³d beveelt hem Jehu tot Koning van IfraÃ«l, en
AzaÃ«l tot Koning van SyriÃ« te zalven, en ÃlifÃ©us
tÃ³t.eenen Profeet aan te ftellen. Jefabel doet Na-
both fteenigen , om Achab in \'t bezit van zynen
-wynberg te ftellen. GÃ³d Zendt Elia om hem te be-
ftrafFen, en hy toont berouw over zyne zonde. 204
Adad Koning van SyriÃ« en Damaskus , van twÃªÃ«n-
dertig andere Koningen bygeftaan , belegert Achab
Koning van IfraÃ«l in SamariÃ«. Hy wordt door een
wonderwerk geflagen en gedwongen het belÃ©g op
te breeken. Hy hervat den oorlog het volgende jaar,
verlieft een grooten veldflag , cn ter naauwer nood
ontkomen zynde neemt zyne toevlugt tÃ³t Achabs
goedertierenheyd , die hem gunftiglyk bejegent,
en weder na zyn land laat trekken. GÃ³d daardoor
getergd, dreygt hem door den Profeet Micha met

p Groote gÃ³d vrucht igheyd van Jofaphat Koning van
Juda. Zyn geluk ; zyne krygsmagt. Hy huuwt zy-
nen zoon Joram uyt aan eene dÃ³chter van Achab
Koning van IfraÃ«l, en voegd zich by hem om Adad
Koning van SyriÃ« te beoorlogen ; maar hy begeert
eerft met de Profeeten raad te pleegen. 210

lÃ¶ De valfche Profeeten Achabs j ea voornaÃ¯nelyk
Zedechia, verzeekeren hem Â«Jat hy den Koning van
SyriÃ« overwinnen zal : Maar de Profeet MichÃ©as
voorzegt hem het tegendeel. De flag worde gele-
verd , en Achab fneuvelt. Ochias zyn zoon vÃ³lgt
hem in\'t ryk. ^n

Eerfie hoofdfi. De Profeet Jehu berifpt Jofaphat Koning
van Juda, omdat hy zyne wapenen by die van Achab
Koning van IfraÃ«l gevoegd had. Hy erkent zynen mif-
Ã¶ag, en GÃ³d vergeeft het hetn.Zyn zonderling beleyd.
Wonderdaadige overwinning welke hy op de Moa-
bitcn, de Ammoniteti, endeArabiers behaalt. GÃ³d-
loosheyd en dood ,van Ochofias Koning van IfraÃ«l 5
gelyk de^ Profeet Elia voorzegd had. Joram zyn

broeder vÃ³lgt hem in dc regeeringe., Elia opgeno-
men. Joram door Jofaphat en den Koning van idu-
ttiea bygeftaan , behaalt een grÃ³te overwinning op
Mift Koning der Moabiten. Dood van\'Jofaphat Ko-
ning van Juda. 2x3

2 Joram zoon van Jofaphat vÃ³lgt hem in \'t ryk. Oli
eener weduwe wondÃ©rdaadiglyk door Elifeus ver-
menigvuldigd. Adad Koning van SyriÃ« eenig vÃ³lk
zendende om hem te vangen , zo verwerft hy van
GÃ³d hen met blindheyd te flaan , en brengt hen te
SamariÃ«. Adad belegert aldaar Joram Koning van
IfraÃ«l. \'c Beleg wondÃ©rdaadiglyk vÃ³lgens Elifeus
voortegging opgebrokenÂ» Adad verfmoord door
AzaÃ«l , die zich "t ryk van SyriÃ« en Damaskus aan-
maatigt. Schrikkelyke gÃ³dloosheyd en afgodery van
Joram Koning van j uda. Zonderlinge ftraffe waarmee
God hem dreygt. 21 <5

3 Schrikkelyke dood van Joram Koning van Juda.
Ochofias zyn zoon vÃ³lgt hem in \'t ryk. 210
Joram Koning van Ifrael belegert Ramath , wordt
gequetft , wykt na Azar om zich te laaten verbin-
den , en laat zynen Veldheer Jehu het belÃ©g voort-
zetten. De Profeet Elifeus gezonden om Jehu tot
Koning van Ifrael te zalven , met bevÃ©l van GÃ³d
om \'t ganfche geflacht Achabs uyt te roeijen. Jehu
trekt op Azar aan , alwaar Joram , en Ochofias Ko-
ning van Juda gekomen waaren, 220

4 Jehu doodt met zynehandt Joram Koning van Ifrael;,
en Ochofias Koning van Juda. 221

5 Jehu Koning van IfraÃ«l doet Jefabel , de zeventig
zoonen Achabs , alle de maagen van dien VÃ³rft,
twÃªÃ«nveertig bloedvrinden van Ochofias Koning van
Juda , en voorts alle de Priefters van Baal, voor
Wien Achab eenen Tempel had doen bouwen , om-
brengen. 221

6 Gotholia Jorams weduwe wil Davids ganfche geflacht
uytroeijen. Joada de Hoogepriefter behoedt Joas den
zoon van Ochofias, zet hem op den troon , en doet

7 Dood van Jehu Koning van Ifrael. Joazas zyn zoon
volgt hem in \'t rylc. Joas l-Coning van Juda dÃ³et den

Tempel van Jerufalem vermaaken. Dood van Joada
den Hoogepriefter. Joas vergeet GÃ³d , en begeeft
zich tÃ³t allerley gÃ³dloosheyd. Hy doet Zacharias
den Hoogenpriefter en zoon van Joada fteenigen.
AzaÃ«l Koning van SyriÃ« belegert Jerufalem. Joas
geeft hem alle zyne fchatten , opdat hy \'t belÃ©g op-
breeke , en wordt door de vrinden van Zacharias ge-
dood. zz,^

8 Amafias vÃ³lgt Joas zynen vader in\'t ryk van Juda.
Joazas Koning van Ifrael vindende zich byna ten on-
dergang gebragt door AzaÃ«l Koning van SyriÃ«,
neemt zyne toevlugt tÃ³t GÃ³d , en wort van den
Heere bygeflaan. Joas zyn zoon vÃ³lgt hem in\'t ryk.
De dood van den Profeet ElifÃ©us , die hem voor-
zegt dat hy de SyriÃ«rs overwinnen zal. Het lyk van
dien Profeet maakt eenen dooden weder levendig.
Dood van AzaÃ«l Koning van SyriÃ«. Adad zyn zoon
vÃ³lgt hem in de regeering. 225

c) Amafias Koning van Juda door GÃ³d bygeftaan ver-
flaat de Amalekiten , de Idumeers, en de Gabalita-
nen. Hy vergeet.GÃ³d , en Ãffert den afgÃ³den; tÃ³t
flraflÃ¨ van welke zonde hy overwonnen en gevan-
gen genomen wordt door Joas Koning van Iffael, aan
"Wien hy gedwongen wordt Jerufalem over te gee-
ven. Hy wordt door de zynen vermoord , en van
zynen zoon Ofias in \'t ryk gevÃ³lgd. 226

10 De Profeet Jonas voorzegt Jeroboam Koning van
Ã¯fraÃ«l dat hy de SyriÃ«rs overwinnen zal. Gefchie-
denis van dien Profeet , van GÃ³d na Ninive .ge-
Zonden om den ondergang van het ryk van AflyriÃ«
te voorzeggen. Jeroboams dood. Zacharias zyn zoon
vÃ³lgt hem in de regeeringe. TrefiÃ«lyke hoedaanig-
heden van Ofias Koning van Ifrael. Hy verovert vee-
le plaatfen , en verflerkt Jerufalem. Maar zyne voor-
fpoed doet hem GÃ³d vergeeten j waarom de Heere
hem fchrikkelyk ftrafc. Joatham zyn zoon vÃ³lgt hem

in \'t ryk. Seilum vernfoordt Zacharis Koning-vdil
Ifrael , en maatigt zich de kroon aan. Manahem
dood Seilum , en regeert tien jaaren. PhakeÃ¯a zyn
zoon vÃ³lgt hem. Phake vermoordt denzelven en re-
Ãª\'Ã¯/^.!" plaats. Teglat Phalazar Koning van
Auyne voert, eenen zwaaren oorlÃ³g tegen hem.
Deugden van Joatham Koning van Juda. De Pro-
feet Nahum voorzegt de verdelging van\'t ryk van Af-

11 Dood van Joatham Koning van Juda. Achas zyn
gÃ³dlooze zoon^volgt hem in \'t ryk. Razin Koning
van SyriÃ« en Phake Koning van- Ifrael beoorlogen
hem. DÃ³ch naa dat die twee Koningen gefcheyden
waaren, voert hy kvyg tegen Phake, en wordt van
hem in eenen veldflag overwonnen. De Profcec
Obel beweegt de Ifraeliten de gevangenen tc rugge re
Zenden. 230

12 Achas Koning van Juda verzoekt de byfland van
Teglat Phalafar Koning van AflyriÃ« , â die \'SyriÃ« ver-
woefl, Razin Koning van Damaskus doodt, en Da-
maskus inneemt. Schrikkelyke gÃ³dloosheyd van
Achas. "Zyn dood. Ezechias zyn zoon vÃ³lgt hem in
de regaeringe. Phake Koning, van Ifrael vermoord
door Ofea , die het ryk na z.ch neemt, en door
baimanaUer Koning van AflyriÃ« overwonnen wordt.
Ezechias herftelt de Godsdienft , overwint de Phili-
flynen , en veracht de dreygementen des Konin^s
van AflyriÃ« , ^^o

13 SalmanaflÃ¨r Koning van AflyriÃ« neemt SamariÃ« in,
verdelgt het ryk van Iflael t\'eenemaal , voert den
Koning OfÃ©a en al ,zyn,vÃ³lk,gevangen , en zendt
een goed getal van Chuteers om \'c Koningryk van If-
rael te bewoonen. ^ ^

EerÃe hoofdfi. Sennacherib Koning van AflyriÃ«koint met
eengroot heir in \'t Koningryk van Juda, en houdt den
Koning Ezechias , die hem een groote fommegelds
gegeeven. had opdat hy vertrekken zoude , geen
woord. Hy ooriÃ³gt in Egipte , en laat Jcrufaieol
door zynen Veldheer Rapfikes belegeren. De Pro-
leet Elaia verzekert Ezechias van GÃ³d byfland.
bennachenb komt van Egipte te rugge Ãonder al-
daar iets gevÃ³rderd te hebben. i 3 j

2 Door eene pefl van GÃ³d gezonden flerven op Ã©Ã©nen
nacht honderd vyfentachcig-duyzend menfchen van
het heir van Sennacherib die Jerufalem belegerde :
c welk hem noodzaakt het belÃ©g op te breeken,
en weder na zyn land te keeren , alwaar twee zyner
zoonen hem vermoorden. ^^^

3 Ezechias Koning van Juda zwaarlyk krank zynde,
bidt GÃ³d hem eenen zoon te geeven , en zyn leven
te verlengen. GÃ³d bewilligt in zyne bede , en de
Profeet Eiaia geeft\'er hem een teken van , doende
de fchaduw der zonne tien graaden te rugge eaan
Balad Koning der Babiloniers zendt gezanten aan
Ezechias om een verbond met hem te maaken. Hy
toont hem alle zyne kÃ³ftelykheden , \'c welk den Hee-
re zo mishaagde dat hy hem door den Profeet doet
zeggen , dat alle zyne fchatren en kinderen eens na
Babiion zullen gevoerd worden. De Koning

5 Manafle Koning van vervloeit tÃ³t allerley
gÃ³dloosheden. God dreygt hem door zyneProfÃ©e-
leo , maar by Ã¼aat er geen acht op. Eeh heir des

wa.rnaa hy tÃ³t het eyndÂ® zyns leevens toe GÃ³d ^e-
uouwlyk dient. Zyn dood. Amon zyn zol\' v^t
ta m t ryk j Hy wordt vermoord j en Jofias z^ia
zoon komt in zyne plaats.
<5 Groote deugden en uitmuntende gÃ³dvruChtigheyd
van Jofias Koning van Juda. Hy fchaft de aflÃ³dc-
ry t eenemaal af in zyn ryk cn herftelt den GÃ³ds-
dienft. , ^

hcir van Nekaon Koning van Egipte die 3en Me-
den en BabiloniÃ«rs ging beoorlogen. Hy wordt door
eenen pyl gequetft , waarvan hy fterft. Zyn zoon
vÃ³lgt hein in \'t ryk, en was zeer gÃ³dloos. De Ko-
ning van Egipte voert hem gevangklyk na Egipte,
alwaar gefturven zynde , ftelt hy zynen oudften
broeder Eliakim tÃ³t Koning aan in zyne plaats, noe-
mende hem Joakim. 238
8 Nabuchodonofor Koning van BabiloniÃ« verflaat
in eenen grooten veldflag Nekaon Koning van
Egipte, en maakt Joakim Koning van Juda zynen
tÃ¼lpligtige. De Profeet Jeremias voorzegt Joakim
de onheylen die hem befchooren waaren 5 waarom de
Koning hem na \'t leeven ftaat. 2 3 8
p Joakim Koning van Juda laat Nabuchodonofor bin-
nen Jerufalem komen, dÃ³ch die geen woord hou-
dende, doet hem nevens veele andere ombrengen;
en voert drieduyzend der voornaamfteJooden,onder
welke ook EzechiÃ«i was, gevangen. Joachim wordt
tÃ³t Koning van Juda in de plaats van Joakim zynen
vader aangefteld.
ÃO NabuGhodonofor heeft berouw dat hy Joachim
lÃ³t Koning aangefteld heeft. Hy doet hem met zy-
ne moeder, zyne voornaamfte vrinden, en een
groot getal inwoonderen van Jerufalem gevangen
wegvoeren. 239
II Nabuchodonofor ftelt Zcdekias rÃ³t Koning van Ju-
da aan in plaats van Joachim. Zedekias gaat een ver-
bond met den Komng van Egipte tegen hem aan.
Nabuchodonofor belegert tern in Jerufalem. De
Koning van Egipte komt hem te hulpe. Nabucho-
donofor breekt het beleg op om hem flagte lÃ©veren,
Haat hem-, en komt daarnaa het belÃ©g weder voort-
zetten. De E^rofeet Jeremias voorzegt al hetnaafcend
euvel: worde daarom in de gevangenis, en daarnaa
m eenen put gezÃ©t om hem te doen fterven. Zede-
kias doet \'er hem uyitrekkenj en vraagt hem wat
hy doen moet: Zyn raad is Jerufalem over te geeven;
dÃ³ch Zedekias kan\'er niet toe befluyten. 239
i 2- Nabuchodonofbrs heir neemt Jerufalem in, plon-
dert den Tempel, verbrandt denzelven en\'c koning-
Jyk Paleys, en verdelgt de ftad. Nabuchodonoior
doet Sarea den Hoogenpriefter en veele andere doo-
den j doet den Koning Zedekias de oogen uytgraa-
ven, voert hem gevangen na Babiion, midsgaders
ccn groote menigte van Jooden. Zedekias fterft.
"Volgreeks der Hoogepriefteren. Godolias van Na-
buchodonofor aangefteld om over de Hebreen in
JudÃ©a gebleeven te gebieden IfmaÃ«l vermoort hem.
Hy voert eenige gevangen. Johannes en zyne vrin-
den jaagen hem naa, verlÃ³flÃªn hen, en vlugten na
Egipte tegen den raad van den Profeet Jeremias,
Nabuchodonofor den Koning van Egipte overwon-
nen hebbende, voert hem gevangen na Babiion.
Doet de kinderen der Jooden die van grooten ftaat
waaren wel opvoeden: Danielen drie zyner mede-
gezellen, alle vier maagen van den Koning Zedeki-
as, waaren van dat getal. DaniÃ«l die toen Bakha-
zar genoemd wierdt, legt den Koning eenen droom
uyt, en wordt nevens zyne medegezellen in de
voornaamfte ryksampten gefteld. De drie medege-
zellen van DaniÃ«l, Sidrach, Mifach, en Abdenago
weygeren het beeld dat Nabuchodonofor had doen
oprechten, te aanbidden; en worden daarom in eenen
gloeijenden oven geworpen. GÃ³d bewaart hen. Na-
buchodonofor heeft weder eenen droom die hem
door DaniÃ«l verklaard wordt, waarnaa hy zeven]aa-
Ã¯cn in de woeftyne onder de beeften verkeert j dÃ³ch
eyndelyk weder tÃ³t zynen voorigen ftaat komt. Z.yn
dood; en prachtige gebouwen door hem te Babiion
geflieht. j

Dood van Nabuchodonofor van BabiloniÃ«. Evil-
merodach zyn zoon volgc hem in \'t ryk, en ftek
Jechonias Koning van Juda in vryheyd- Volgreeks
der Koningen van Babiion tÃ³t op den Koning Bal-
thazan Cyrus Koning van PerfiÃ«, cn Darius Koning
der Meden belegeren hem in Babiion. Zyn gezigt,

waaraf DaniÃ«l hem de uitlegging geeft; Cyius
neemt Babiion in , en den Koning Bakhazar gevan-
gen. Darius voert DaniÃ«l na MediÃ« , en verheft
hem tÃ³t grooten ftaat. De afgunft der Grooren te-
gen hem IS oorzaak dat hy in den leeuv/cn-kuyl ge-
worpen wordt. GÃ³d bewaart hem , en hy woidc
magtiger dan te vooren. Zyne Profecyen en zvn

Eerfle hoofdÃ. Cyrus Koning van PerfiÃ« Iaat de Jooden
weder na hun landkeeren, en Jerufalem en den Tem-
pel herbouwen. 26 z

z De Jooden beginnen Jerufalem en den Tempel te
herbouwen. Maar naa den dood van Cyrus fchryven
de Samaritaanen en andere omleggende vÃ³lken aan
den Koning Kambyfes zynen zoon\'om dat werk te
doen ftilflaan. \'

3 Kambyfes Koning van PerfiÃ« verbiedt den Jooden
het verder opbouwen van Jerufalem en den Tempel,
Hy fterft op zyne te rug-reyze na Egipte. De Wy-
zen regeeren het ryk. een jaar. Darius tÃ³t Koning
verkooren. 2.6^

4 De Koning Darius ftelt aan Zorobabel VÃ³rft der
Jooden en twee anderen vraagen voor : en door Zo-
robabel daarop voldaan zynde ftaat hy hem tÃ³t ver-
geldinge het herbouwen van de ftad Jerufdem cn
den Tempel toe. Een groot getal Jooden keert we-
der na Jerufalem onder \'t geleyde van Zorobabel,
en arbeydt aan dat werk. De Samaritaanen en andere,
vÃ³lken fchryven aan Darius om \'t hen te bekteen.
Maar die VÃ³rft doet het tegendeel. ^Ã³\'^

5 Xerxes vÃ³lgt Darius zynen zoon in \\ Perfifche ryk.
Hy laat Efdras den Priefter met een groot <Jetal Joo-
den weder na Jerufalem keeren , en ftaat hem alles
toe wat hy Degeert, Efdras beveelt den genen die
vreemde vrouwen getrouwd hadden, haar wederom
te zenden. Zyn lÃ³f, en zyn dood. Nehemias ver-
werft van Xerxes verlÃ³f om de muuren van Jerufi-
lem weder op te bouwen, en brengt dat groot weiV
ten eynde.

6 Artaxerxes vÃ³lgt zynen vader, Xerxes in \'t lyk van
PerfiÃ«. Hy verftoot de Koningin Vafthi, en trouwe
met Efther MardochÃ©us nicht. Haman raadt Ar-
taxerxes alle de Jooden uyt te roeijen, en meent

. MardochÃ©us te doen ophangen, dÃ³ch wordt zelfop-
geknoopt, en MardochÃ©us in zyne plaats tÃ³t grooten
ftaat verheven. ^^^

7 Joannes de Hoogepriefter doodt Jefus zynen broe-
der in den Tempel. ManaflÃ¨s broeder van Jaddus
den Hoogenpriefter trouwt met de dÃ³chter vÃ¤n Sa-
naballeth Landvoogd van SamariÃ«. ^ycj

8 Alexander de Groote Koning van MacedoniÃ« trekt
uyt Europa na AfiÃ«, vernietigt het ryk der Perfen
en toen men meende dat hy de ftad Jerufalem ver-
delgen zoude , verleent hy haar genade, en bejegent
den Jooden gunftiglyk. 27^

Eerfie hoofdfi. De VeldÃ³verften van Alexander den Groo-
ten deelen zyn ryksgebied naa zynen dood. Ptolo-
mÃ©usÃ©Ã©n van hen vermeeftert Jerufalem dooroverrom-
pelinge : Zendt veele vÃ³lkplantingcn van Jooden na
Egipte, en vertrouwt zich op hen. Geftadige oorlÃ³gen
tuflchen die van jerufalem en de Samaritaanen. 282

2 PcolomÃ©us Philadelphus Koning van Egipte zendt
honderd twintigduyzend Jooden die in zyn ryk ge-
vangen waren weder te rugge. Doet tweÃ«nzeven-
tig mannen uyt JudÃ©a komen Ã¶m de Joodfche v/Ã©t-
ten in \'t Grieks\'te verraaien ^ zendt kÃ³ftelyke ae-
fchenken na den Tempel , en onthaalt de afeezSn-
denen koninglyk. 282

3 Gunften door de Jooden van de Koningen van AfiÃ«
ontvangen. Antiochus de Groote gaat een verbond
aan met PtolomÃ©us Koning van Egipte , en geeft
hem Kleopatre zyne dÃ³chter ten huuwelyk , ne-
vens verfeheydene landfchappen , v/aar onder ook

TudÃ©a was. Onias de Hoogenpriefler vertoornt den
Koning van Egipte door zyne weygeruig van de
fchatcing te bkalen welke hy hem fchuldig

4 jÃ³fephiis neef van den Hoogepriefter Onias^verwerft
van PtolomÃ©us Koning van Ãg^te, vergifFems voor
zynen oom, komt by dien Vorft in gunfte, en
geraakt tÃ³e ftaat. Hyrkanus zoon van Jolephus
komt desgelyks by Ptoiomeus in aanzien. Joiephus
fterft " 2ÃO

5 Brief van Arius Koning van LacedemoniÃ« aan Oni-
as den Hoogenpriefter om een verbondt met de Joo-
den aan te gaan , dewyl de Lacedemoniers zo wel
als zy van Abraham afkomftig waren. Hyrkanus
bouwt een prachtig paleys, en brengt zichzelven om,
uit vreeze van in handen des Konings Antiochus te
vervallen, 2,5)1

5 Onias toÃ©genaamd MenelaÃ¼s ziende zich van\'t Hoo-
gepriefterfchap verfteeken , vlugt na den Koning
Antiochus, enverlaatden Godsdienft zyner vaderen.
Antiochus komt in Egipte , en wordt wanneer hy

Tempel , bouwteer een fterkte en vernietigt de
GÃ³dsdienft. De Jooden verlaaten hunne religie.
De Samaritaanen verlooghenen de Jooden , en wyen
hunnen Tempel van Garizim aan den Gnekfchen
Jupiter.

8 Mattathias en zyne zoonen dooden de genen welke
de Koning Antiochus gezonden had Ã³m hen tot het
doen van verfoeijelyke offeranden te dwingen 5 en
vlugten in de woeftyne. Zy worden van veele ge-
vÃ³lgd j en een grote menigte wordt in de holen
verftikt , omdat zy zich op den Sabbath met wil-
den verweeren. Mattathias fchaft dat by geloof af, en
vermaant zyne zoonen ora hun vaderland van flaa-
verny te verlÃ³ffen. - ^ ^95

^ Dood van Matthathias. Judas MachabÃ©us Ã©Ã©n zyner
zoonen aanvaardt het bewind derzaakeni verloltzyn

10 Judas MachabÃ©us verflaat Apollonius Landvoogd
van SamariÃ«, eh Seron Landvoogd van Neder Sy-
riÃ« ,

i i Judas MachabÃ©us verflaat een groot heir , t welk
de Koning Antiochus den Jooden tegengezonden
had. Lyfias komt het vÃ³lgende jaar met een nog
orooter heir te velde. Judas verflaat vy fdÃ¼yzend man -
nen van zyn vÃ³lk , en doet hem wyken. Hy zuy-
vert en herftelt den Tempel te JeruHilem. Zyne an-
dere groote krygsdaaden.
ix Bedryven van SiÃ³ion broeder van Judas MachabÃ©us
in GalilÃ©a , en overwinning door Judas en Jona-
thas op de Ammoniten behaald. Andere daaden van

12 De Koning Antiochus EpÃ¯fanes fterft van fpyt
dat hy gedwongen was \'t belÃ©g dÃ«r ftad Elymais in
PerfiCj alwaar hy eenen tempel van Diana wilde pion-
deren, fchandelyk op te breeken. 300
14 Antiochus Eupator vÃ³lgt zynen vader Antiochus
Epifanes in \'t ryk. Ju^as MachabÃ©us belegert den
burg van JerufaletÃ³. Antiochus trekt hem met een
groft heistegen , en belegert Bethfura. Beyde

Sen zy \'clelÃ©g op , en komen tÃ³t eenen ve d-
flag. Zonderlinge kloekmoedigheyd en dood van
Ekazar Ã©Ã©nen van Judas broeder^ Antiochus neemt
Bethfura in , en belegert den Tempel van Jerufa-
lem Maar t\'oen de Jooden tÃ³t het uyterfte gebragt

Waaren , verlaat hy \'t bÃ©leg op de tydiog dat l^ihp-
pus zich voor Koning van PerfiÃ« had doen uytroe-

15^De Koning Antiochus Eupator maakt vreede met
â De Jooden,^n dÃ³et tegen zyn woord den muur die
den Tempel omringde at breeken. Hy doet Onias
ÃÃªn Hoogenpriefter toegenaaiÃ¯id MÃ¨nelaus het hooid

afflaan , en geeft zyn ampt aan Akimus, Gmas
neef van MenelaÃ¼s begeeft zich na Egipte , alwaar
de Koning en de Koningin Kleopatre hem toelaaieÂ«
te Heliopolis eenen tempel gelyk dien van JeruÃ¼Ã¼em
te bouwen. 3Â° 5

Demetrius zoon van Seleukus vlugt uyt Rome,,
komt in SyriÃ« , doet zich tÃ³t Koning kroonen , en
laat den Koning Antiochus en Lyfias ombrengen.
Hy zendt Bacchides met een licir in JudÃ©a om Ju-
das MachabÃ©us en zyn ganfchc land onder te bren-
gen , draagt het gezag op aan den Hoogenpriefler
Alcimus, die groote wreedhedenbediyft. Maar Ja-
das noodzaakt hem na Demetrius te vlugten. 305

17 De Koning Demetrius zendt op \'t aandringen van
Alcimus , IMikanor met een groot heir tegen Juaas
MachabÃ©us om hem te overrompeien. Zy komen lot
een gevecht; Waarin Nikanor fneuvelt. Dood van
Alcimus^oor een fchrikkelyke ftrafte Gods. Juuas
tÃ³t Hoogepriefter in zyne plaats aangefteld, gaat een
verbond met de Romeynen aan.

18 De Koning Demetrius zendt Bacchides met em
verfch heir tegen Judas MachabÃ©iis, die hoewel hy
maar achthonderd mannen tÃ³t zynendienft had, ech-
ter befloot hem te beftryden. 30-)

15? Judas MachabÃ©us ftrydt met achthonderd mannen
tegen \'t ganfche heir van den Koning Demetrius^

en fneuvelt naa het verrichten van ongemeens dapper-
re daaden. Zyn lÃ³f. 3Â®)

EvrÃe hovfdÃ. Na den dood van judas MachabÃ©us wordt
zyn broeder Jonathas door de Jooden tÃ³t hunnen Veld-
overfte verkooren. Bacchides Veldheer van Deme-
trius meent hem verraaderlyk te doen dooden , dÃ³ch
dat niet gelukkende , beftrydt hyhem. Wakker ge-
vecht , en fraaije aftÃ³gt van Jonathas. De zoonen
van Amar dooden zynen broeder Joannes : Hy
wreekt zulks. Bacchides belegert hem en zynen broe;
der Simon in Bethalagj maar Wordt genoodzaakt het
beleg op te breeken. ,

3 Alexander BÃ¤llez zoon van den Koning Antiochus
Epifanes komt tegen SyriÃ« in de wapenen. De be-
zetting van PtolomaÃ¯s opent hem de poorten , ter
oorzaake van den haat tegen den Koning Demetrius,
die zich ten oorlÃ³g bereydde. ^ 30^

4 De Koning Demetrius zoekt een verbond mfet Jo-
nathas aan te gaan j die zich van deeze gelegenheyd
bedient om de veftingen van Jerufalem te her-
bouwen. .

5 De Koning Alexander Ballez zoekt Joiiathas om zy-
ne vrindfchap aan , en geeft hem het ampt van Hoo-
penpiielcer \'t welk openftond , door den dood vail
Judas MachabÃ©us zynen broeder. De Koning De-
metrius doet hem en zynen landslieden nÃ³g gtootec
aanbiedinge. Die twee Koningen komea tÃ³t Ã©eneii
veldflag, waarin Demetrius\'t leven verlieft. 308

6 Onias zoon van Onias den Hoogenpriefter boÃ¼wt in
Egipte eenen Tempel van \'t feifde taifoen ais die te
Jerufalem Twift tuflchen de Jooden eh de Satnari-
\'taanen voor Ptoiomeus Philometor Koning van
Egipte wegens den Tempel van JerufaleÃ¶ en dien
vanGarizlra. Saparitaanen verliezen de fjleyt. ? \\ Ã¶

7 Alexander B^^l^ez vindende zich in een vreedzaam be-
zit van hec ryk van SyriÃ« door den dood van Deme-
trius , neemt de dÃ³chter van Ptoiomeus Philometor
Koning van Egipte ten wyve. Alexander dÃ³et Jona-
thiis den Hoogenpriefter groote eere aan. 311

8 Demetrius Nikanor zoon van den Koning Deme-
trius komt met een heir in CiliciÃ«. De Koning
Alexander Ballez geeft Het gebied ovii" h zyne Ã¤ari
Apollonius , die Jonathas den Hoogenpriefter Ise-
ftrydt : DÃ³ch deez flaat hem , neemt Azote inj eÃ¶
verbrandt Dagons Tempel. PtolomÃ©us Philometor
Koning van Egipte , komt den Koning Alesandefc
Zynen fchooiizoon te hulpe , die hem door

hem zyne dÃ³chEer, geeft haar aan Demetrius ten
-huuwelyk, en maakt dat de inwoonders van AntiochiÃ«
hem aanneemen, cn Alexander verjaagen, die met
een heir wederkomt. Ptolomeus en Demetrius be-
vechten en overwinnen hem : maar Ptolomeus ont-
vangt zo veeJe wonden dan hy \'er yan fterft / naa
alvoorens het hoofd van Alexander gezien te heb-
ben, \'t welk hem van eenen Arabifchen VÃ³rft toe-
gezonden wierdt. Jonathas belegert den borgt van
jerufalem , en bevreedigt den Koning Demetrius
door gefchenken , die den Jooden nieuwe gunften
bewyit. Deeze VÃ³rft zich in vrÃ¨ede ziende dankt
zyne oude fÃ³ldaaten af. 311

9 Tryfon beftaat Antiochus, zoon vnn Alexander Bai-
lez, in ryk van SyriÃ« te herÃ¼ellen. Jonathas bele-
gert den burg van Jerufalem, en zendt den Koning
Demetrius Nikanor byftand, die door dat middel de
inwooners van AntiochiÃ«, welke hem in zyn paleys
belegerd hadden, beteugelt. Zyne ondankbaarheyd
jegens Jonathas. Hy wordt overwonnen door den
jongen Antiochus, en vlugt na GiliciÃ«. Antiochus
doet Jonathas groote eere aan , eh wordt van hÃ¨th
bygeftaan tegen Demetrius. HÃ©erlyke overwinning
door Jonathas op \'t heir van DemeLrius behaald. Hy
vernieuwt het verbond met de Romeynen en Lace-
demoniÃ«rs. De Sekten der Pharireen, Sadduccen,
cn EÃeners, Een ander heir van Demetrius durft
Jonathas niet beftryden, Jonathas begint Jerufalem
IC verfterken. Demetrius overwonnen cn door Arfa-
ces koning der Farthen, gevangen genomen. 314
Ã¯o Tryfon ziende Demetrius verflagen. wordt te raadc
2!ch van Antiochus te ontflaan , om zelf in zyne
plpts te regeeren, en Jonathas ook in \'t verderf te
Itor^en^ v/aarop hy hem bedriegelyk om den tuyn
ieycit, duyzendc mannen van zyn volk te PtolemaÃ¯s
doet ombrengen, en hem gevangen houdt. 3 17
11 De Jooden kiezen Simon MachabÃ©us tÃ³t hun Op-
perhoofd in plaats van Jonathas zynen broeder , die
gevangen gehouden wierdt door Tryfon , welke
honderd talenten en twee zyner zoenen te pande
ontvangen hebbende , om hem in vryheyd te fiel-
len, zyn woord niet houdt , maar hem doet om-
brengen. Simon recht hem , cn zynen vader, en
andere broederen een prachtige tombe op. Hy
"wordt tÃ³t VÃ³rfl; en Hoogenpriefter der Jooden aan-
gefteld. Zyn treffelyk beleyd. Hy verlÃ³ft zyn
vÃ³lk van de dienflbaaiheyd derMacedoniÃ«rsj neemt
. den burg van Jerufalem ftÃ³rmenderhand in , doet
hem flechten , alsmede den berg waarop hy gele-
gen was.

2 2 Tryfon doodt Antiochus zoon van Alexander Ballez,
en wordt voor Koning aangenomen, Zyne on-
deugden maaken hem zo gehaat by zyne fÃ³ldaaten,
dat zy in dienft van Kleopatre Demetrius weduwe,
overgaan. Zy trouwt met Antiochus Soter, broeder
van Demetrius, en doet hem tÃ³t Koning kroonen.
Tryfon wordt door hem overwonnen, en vlugt na
Dora , en vandaar na Apama, alwaar hy gedood
wordt. Antiochus zoekt vrindfchap met Simon den
Hoogenpriefter. ,

13 Ondankbaarbe}?d van Antiochus Soter jegens Si-
mon MachabÃ©us , waaruyt een oorlog ontflaat.
Simon behoudt fteeds de overhandc, en vernieuwt
het verbondt mee de Romeynen. 3 15?

14 Simon MachabÃ©us Wordt verraadcrlyk gedood
door zynen fchoonzoon Ptolomeus j die Ook zyne
Weduwe en twee zoonen gevangen neemt. 319

15 Hyrkanus zoon van Simon belegert Ptolomeus
binnen Dagon ; maar zyne liefde tÃ³t zyne moeder
en broeders, die van Ptolomeus met den dood ge-
dreygd wierden indien hy de plaats beftÃ³rmde , be-
Jette hem die in te neemen 5 alhoewel Ptolomeus
Â«iet naliet hen te dooden toen \'c beleg opgebroo-
keo \\^as. 31 ^

j6 De Koning Antiochus Soter belegert Hyrkanus
in Jerufalem, en ftaakt eyndelyk \'t bel% naa\'t aan-
gaan van een verbond. Hyrkanus verzelt hem in
eenen oorlog tegen de Parthen , alwaar Antiochus

fneuvelt, en Demetrius zyn broeder, die door A r-
faces Koning der Parthen in vryheyd gefield Was,
bemachtigt het ryk van SyriÃ«. -210

17 Hyrkanus naa Antiochus dood herneemt eenioe
plaatfen in Syne, en vernieuwt het verbond mee
de Romeynen. De Koning Demetrius wordt vah
Alexander Zebina overwonnen , en vervolgens te
Tyrus gevangen , alwaar hy jammerlyk ftcrft. An-
tiochus Cyzicenus zyn moederlyke broeder, zoon
van Antiochus Soter , doet hem den oorlÃ³g aan: en
Hyrkanus geniet ondertuflche vreede in JudÃ©a. \'3 21

18 Hyrkanus neemt SamariÃ« in , en verdelgt h\'et. De
Hoogenpriefter van den Hemel begunftigt, verlaat
de fekte der PharifÃªen , en gaat over tÃ³t die der
Sadduceen. Zyn gelukzalige dood. ,22,

ip Ariftobulus oudfte zoon van Hyrkanus, VÃ³rft der
Jooden, doet zich tot Koning kroonen > neemt AntiÂ«
gonus zynen - broeder tÃ³t medegenoot der regÃªerin-
ge aan 5 zet de andere, midsgaderszyne moeder, in
de gevangenis , alwaar hyze van honger laat fterven.
Hy vat een mistrouwen op tÃ©gen Antigonus, waarÂ»
op hy hem doet om \'t leeven brengen 5 en daarnaa
van verdriet Ãerft. ^

20 Salome weduwe van den Koning Ariftobulus
ontflaat zynen broeder Janneus toegenaamd Alexan-
der uyt de gevangenis, en maakt hem Koning. Hy
doet eenen zyner broederen ombrengen , en bele-
gert PtolemaÃ¯s. De Koning Ptolomeus Lathur, die
door zyne moeder Kleopatre uyt Egipte verjaagd
was, komt in Cyprus om die van PtolemaÃ¯s te hel-
pen. Zy weygeren hem den ingang. Alexander breekt
het belÃ©g op , en handelt opentlyk met Ptolomeus,
en heymelyk met Kleopatre. 325-

21 Groote overwinning door Ptolomeus Lathur op
Alexander Koning der Jooden behaald , en Zya
fchrikkelyke wreedheyd. Kleopatre moeder van
Ptolomeus komt de Jooden tegen hem te hulpe^
en hy tracht te vergeefs zich meefter van Egipte te
maaken. Alexander neemt Gaza in , en pleegt\'er
poote wreedheyd. Verfcheydene oorlogen wegens
\'c ryk van SyriÃ«. Zonderlinge haat van de meefte
Jooden tegen Alexander hunnen Koning. Zy ont-
bieden Demetrius EucÃ©rus t\'hunner hulpe. 3 zS

22 Demetrius Eucerus Koning van SyriÃ« komt den
Jooden tegen Alexander hunnen Koning te hulpÃ©,
flaat hem in eenen veldflag , en wykt te rugge.
De Jooden beoorlogen hem evenwel: Hy ovcrwmt
hen in verfcheydene gevechten , en doet hen aan
kruyfen nagelen. Demetrius belegert zynen broeder
Filippus bmnen BeroÃ«. Mithridates Synaces Konirig
der Parthen zendt een heir tegen hem, \'t welk hem
gevangen neemt. Hy fterft kort dÃ¤arnaa. 3 28

23 Verfcheydene oorlogen der Koningen van SyriÃ«
Alexander Koning der Jooden neemt etlyke plaatfen
m. Hy fterft, hebbende de Koningin Alexandra
zyne Gemalin geraaden de Pharifeen op haare zyde
te trekken, om zich alzo bemind te maaken. 330

24 De Koning Alexander laat twee zoonen naa, Hyr-
kanus die Hoogepriefter wierdt, en Ariftobulu^.
De Koningin Alexandra hunne moeder wint de o-e-
neegenhÃ©yd des vÃ³lks door middel van de Pha-
rifeen , aan welken zy een groot gezag overlaat.
Zy doet door hunnen raad de getrouwÃ¼e dienaafs
Van den Koning haaren gemaal ombrengen 3 en
geeft aan andere om hen te bevreedigen de bewaa-
ring der fterkfte plaatfen. Inval van Tigranes Ko-
ning vatt ArmeniÃ« in SyriÃ«. Ariftobulus wil zich
tot Koning opwerpen. De Koningin Alexandra

hoofdjf. Naa den dood der Koninginne Alexandra
komen Hyrkanu5 en Ariftobulus haare twee zoonen
tÃ³t een gevecht, waarin Ariftobulus de overhand be-
houdt : zy gaan daarnaa een verdrag aan , vÃ³lgens
\'t welk de kroon op Ariftobulus komt, hoewel hyde
jongfte is, en Hyrkanus houdt sich te vreede m\'et een
ampteloos leyen, 3 3 3

2 Antipater een IdutneÃ«r raad Hyrkanus te vlugten,
en zich na Aretas Koning der Arabiers te begeeven,
die hem belooft in \'t ryk van Judea te herftellen. 3 3 3

3 Ariftobulus wordt genoodzaakt zich bmnen de
veiling van Jerufalem te begeeven. De Koning Are-
tas belegert hem. Onias, een rechtvaerdig man,
wordt dooT eenige Jooden gefteenigd. GÃ³ds ftraffe

4 Scaurus door Pompejus gezonden en door Arifto-
bulus op zyne zyde getrokken j noodzaakt den Ko-
ning Aretas het belÃ©g van Jerufalem op te breeken.
Ariftobulus\'wint eenen veldflag tegen Aretas en

5 rSnpe^us komt in neder SyriÃ«. Ariftobulus 2endt
hem een koftelyk gefchenk. Antipater komt by hem.
Pompejus hoort de twee broeders, en ftelt de uyt-
fpraak over hun gefchil uyt, naa dat hy de Naba-
theers tot hunnen pligt zoude gebragt hebben. Ari-
ftobulus zonder daarnaa te wachten , begeeft zich

6 Pompejus verftoord over Ariftobulus vertrek , trekt
tegen hem op. Verfcheydene tzamenkomftenvrugte-

7 ArTftobulusÂ°bcrÃ³uw van zyh bedryf, komt
by Pompejus , en handelt met hem : maar zyn
krygsvÃ³lk geweygerd hebbende het beloofde geld te
geeven , en de Romeynen binnen Jerufalem te ont-
vangen , houdt Pompejus hem gevangen , en bele-
gert den Tempel, waarin die van Ariftobulus aan-
hang ge weeken waaren. 33*^

S Pompejus neemt na een belÃ©g van drie maanden,
den Tempel van Jerufalem ftormenderhand in ,
zonder hem te pionderen. Hy befnoeit de magt der
Jooden. Laat het gebied van zyn heir aan Scaurus
over : Voert Ariftobulus met zyne twee zoonen
Alexander en Antigonus , nevens zyne twee dÃ³ch-
ters, gevangen na Rome. Alexander ontvlugt uyt
de gevangenis. _ 3 3*^

10 Alexander zoon van Ariftobulus maakt kry^roe-
ruftingen in JudÃ©a cn verfterkt de plaatfen. Gabi-

nius flaat hem in eenen veldflag , en belegert hem
in het kafteel Alexandrien , \'t welk Alexander ne-
vens andere plaatfen aan hem overgeeft. Gabinius
beveftigt Hyrkanus in zyn Hoogepriefterfchap , en
brengt JudÃ©a onder eene regeering der voornaam-
ften. 338

Ã¯i Ariftobulus te Rome. gevangen, ontvlugt met
Antigonus eenen zyner zoonen en komt injuaea.
De Romeynen overwinnen hem in een gevecht.
Hy wykt na Alexandrion, alwaar hy belegerd, en
gevangen genomen wordt. Gabinius zendt hem na
Rome, verflaat Alexander Ariftobulus zoon in eenen
veldflag, keert weder na Rome, en laat Krafilis

in zyne plaats.
iz Kraflus plondert den Tempel van Jerufalem, en
wordt met zyn ganfche heir door de Parthen gefla-
gen. Kaflius wykt na SyriÃ«, en befchermt het tegen
de Parthen. Antipaters groot aanzien , zyn imuwe-

I i Pompejus doet Alexander den zoon van Ariftobu-
liis onthoofden. Filippion zoon van PtolomÃ©us Men-
neus VÃ³rft van Chalcis trouwt met Alexandra, Ari-
ftobulus dÃ³chter. PtolomÃ©us zyn vader doet hem
ombrengen, en neemt die Prinfes ten wyve. _ 3 40
14 Antipater ftaat Ca:far in den oorlog van Ã¯igipte op
Hyrkanus bevÃ©l by ^ cn toont zyne dapperhcyd. 3 40
Ã¯ 5 Antipater verkrygt eenen grooten naam in den oor-
lÃ³g van Ãsipte. Csefar komt in Syne, beveftigt
Hyrkanus in het ampt van Hoogenpriefter, en doet
Antipater groote eere aan 5 onaangezien ae lUagten
van Antigonus, zoon van Ariftobulus,
Ã¯Ã¶ C^far llaat Hyrkanus toe de muuren van Jerufa-
lem te herbouv^en. Eere aan Hyrkanus beweezen
door die van Athene. Antipater doet de muuren van
Jerufalem weder opbouwen. 3 41

17 Antipater krygt groot aanzien door iyne deugd.
PhafaÃ«l zyn oudfte zoon wordt Stadvoogd van Jerufa-

Hift&n vefvÃ¼L . ^ , . , â¢

lem, en Herodes zyn tweede feoon Landvoogd vaii
GalilÃ©a. Herodes doet veele roovers ombrengen.
Argwaan van eenige Grooten tegen Antipater eti
zyne kinderen. Zy dringen Hyrkanus om Herodes
in rechte te betrekken over die lieden welke hy had
doen fterven. Hy verfchynt voor \'c recht, en gaat
daarnaa weer heene. Hy komt Jerufalem belegeren\',
en zoÃ¼d het ingenomen hebben, indien Hyrkanus
en PhafaÃ«l hem daarvan niet afgewend hadden. Hyr-
kanus vernieuwt het verbond met ^e Romeynen.
Blyken van achtinge en fcoegeneegenheyd der Ro-
meynen jegens Hyrkanus en de Jooden. C^far in
\'tKapitolium doorBrutus en Kaflius vermoord. 34^
18 Kaffius komt in SyriÃ« , haalt zeshonderd talenten
zilvers\'uyt JudÃ©a. Herodeswint zyne geneegenheyd.

Malichus ondankbaarheyd jegens Antipater.

ro Kaffius eh Markus uyt SyriÃ« vertrekkende geeven
aan Herodes het gebied over\'t heir dat zy verzameld
hadden, en belooven te zullen maaken dat hy Ko-
ning wordt. Malichus doet Antipater vergeeven.
Herodes veynft ontrent hem. 34^

zo Kaflius op verzoek van Herddes zendt aan de
KrygsÃ³verften laft om den dooÃ¨ van Antipater te
wreeken : die daarop Malichus het keven beneemenÂ»
Felix, die over de Roomfche bezetting in Jerufa-
lem geboodt, befpringt PhafaÃ«l, dÃ³ch die vermee-
ftert hem. .V 347

21 Antigonus Ariftobulus zoon verzamelt een heir.
Herodes verflaat hem, komt zeegepraalend te Jeru-
falem , en Hyrkanus belooft hem Mariamtie zyne
dÃ³chters dochter ten huuwelyk. 34^

22 Naa Kaflius nederlaag by Filippis komt Antigo-
nus in AfiÃ«. Herodes geraakt in Zyne vrindfchap
door groote gefchenken. BevÃ©l-brieven van Anti-
gonus tÃ³t begunftiginge van Hyrkanus en de Joo-
den. . , . : . 34^

23 Begin derminnerye tuflchen AntoniÃ¼s en Kleopatre.
Hy toont zich ftreng tegen de Jooden die gekomen
waren om Herodes en PhafaÃ«l by hem te beichuldi-
gen. Antigonus AriftobulÃ¼s zoon Ã¶iaakt Vrindfchap
met de Parthen. 349

24 Antigonus door de t\'arthen bygeftaan belegerÃ
PhafaÃ«l en Herodes in het paleys van Jeruialem tc
vergeefs. Hyrkanus en PhafaÃ«l laaten zich overreeden
om by Barzafarnes te gaan. â¢ 35Â®

25 BarMarnes houdt Hyrkanus eÃ¼ PhafaÃ«l gevangen.
Zendt na Jerufalem om Herodes in verzekering te
neemen : maar hy ontvlugt by nacht met zyn vÃ³lk
Ã©n vrinden. Hy wordtonderwege aangevallen, dÃ³ch
flaat \'er telkens door heene. Ondankbaarheyd van
den Koning der Arabiers jegens Herodes , die na
Rome gaat. ^ 3 51

z6 Herodes wordt door middel van AntoÃ¼iÃ¼s en met
byftand van Auguftus tÃ³t Koning van JudÃ¨a ver-
klaard. Antigonus belegert Maflada , verdcedigÃ
door Jofephus Herodes broeder. 35 3

27 HÃ©rodes van Rome te rug gekomen zynde, neemt
eenige plaatfen in, en belegert Jerufalem, maar kan
het niet bemagtigen. Hy flaat zyne vyandÃ©n in een
t&waar gevecht : Bedient zich van eene lift , om
veele Jooden van Antigonus party ^ die in holen ge-
weeken Waaren te dwingen. Hy trelct met eenige

^ync â â â¢-0-\' âj------------âr â

in den ftry^ gelneuveld, v/ordt door laft van An-
tigonus het hoofd afgehoÃ¼wen. Hoe Hcrodcs die
dood wreekt. Hy belegert Jerufalem , alwaar Sofius\'
met een Roemfch heir bykomt. Geduurende dat be-
JÃ©g trouwt Herodes mÃ©t Mariamne. 35-4

28 Herodes bygeftaan van Sofius Roomfcli Veldheer
\' neernt Jerufalem met geweld in, en koopt de
plondering af. Sofius neemt Antigonus gevangen J
en voert hÃ©m Ã¶a Antonius. 357

__ ^Y F T I E N _

hoofdfi. Antonius doet Antigonus Koning det
Jooden\'t hoofd afflaan. \' /359,

1 FraÃ¤tes Koning- der Parihsn m Hyrkanus zyn

" van-

vangen weder na JudÃ©a keeren^ Herodes, die zich
van hem wilde verzekeren, helpt daartoe, cn geeft
het Hoogepriefterfchap aan een perfoon van geen
aanzien. Alexandra fchoonmoeder van Herodes, en
moeder van Ariftobulus, fchryft aan Kleopatre om
door middel van Antonius dat ampt voor haaren zoon
te bekomen. Herodes zulks gewaar wordende geeft
het aan hem, en veynft zich met Alexandra te ver-
zoenen.

5 Herodes beneemt Ananel het Hoogepriefter-ampt,
en geeft het aan Ariftobulus. Hy doet Alexandra
en Ariftoljulus in verzeekeringe neemen , wanneer
ze na Kleopatre meenden te vlugten : Gelaat zich
met hen verzoend te zyn. Doet Ariftobulus daarnaa
verdrinken , en ftelt een prachtige lykftaat^i voor
hem aan. ^

4 Herodes moet by Antonius komen om zich wegens
Ariftobulus dood te verantwoorden : Hy krygt hem
door gefchenken op zyne zyde. Hy had voor zyn
vertrÃ©k aan Jofephus zynen ichoonbroeder bevolen,
dat indien Antonius hem ter dood veroordeelde,
hy Mariamne zou doen ombrengen. Jofephusvertelt
dit onvoorzigtiglyk aan die VÃ³rftin j en Herodes
op hem en haar jaloers zynde doet hem dooden. On-
verzaadelyke gierigheyd en ongemetene ftaatzucht
van Kleopatre. 363

5: Kleopatre gaat na JudÃ©a , en doet te vergeefs alles
wat zy kan om Herodes op haar te doen verlieven.
Antonius ArmeniÃ« veroverd hebbende , biedt haar
groote gcfchenken aan.

6 Herodes wil Antonius tegen Auguftus byftaan 5
maar Antonius raad hem de ArabiÃ«rs te beoorlogen â¢
dies trekt hy in hun land , levert hen eenen veldflag
d^en by wmt : dÃ³ch krygt, ten tweeden maaletÃ³c
een gevecht komende, de nederlaag. , 6<

7 Groote aardbeeving in JudÃ©a. De ArabiÃ«rs grypen
de Jooden aan en dooden hunne afgezanten , die
quamen om vreede te verzoeken.

8 Aanfpraak van Herodes aan zyne fÃ³ldaaten, waar-
door zy zo gcmoedigd worden dat ze een groote
overwinning op de ArabiÃ«rs bevechten, en hen nood-
zaaken Herodes tÃ³t hunnen befchermer aan te nee-
men. 36<y

5> Antonius door Auguftus in den flag by Aktium
geflagen. Herodes doet Hyrkanus ombrengen , en
onder wat voorwendfel. Hy neemt voor na Auguflus
te gaan , en flelt Ã³rde op zyne zaaken voor zyn ver-

10 Herodes fpreekt Auguflus zo deftig aan , dat hy
zyne gunfl verwerft : waarop hy hem na Egipte
verzeit, en hem te PtolemaÃ¯s met zulk een pracht
ontvangt, dat hy daardoor de achting van alle de
Romeynen verkrygt. 370

11 Mariamne onthaalt Herodes op zyne wederkomft
zo koel, dat dit gevoegd by de lafteringen zyner
moeder en zufter, hem toen al tÃ³t haaren dood zoud
hebben doen befluyten : maar hy is genoodzaakt
weder na Auguftus te keeren i dÃ³ch doet haar op
zyne wederkomft fterven. Laf hartigheyd van Alexan-
dra Mariamncs moeder. Wanhoop van Herodes naa

Mariamncs dood. Hy valt in een zware ziekte.
Alexandra poogt de twee ftcrkten van Jerufalem in
haare magt te krygen : waarop hy haar nevens Kof-
tobarus en eenige andere doet ombrengen. Hy ftelt
fchouvv\'fpelcn aan ter cere van Auguftus, waardoor
hy de mecfte Jooden zo vertoornt, dat tien van
hen onderneemen om hem te dooden. Maar hy doet
hen fterven j bouwt eenige veftingen , en flicht op
de puyn van SamariÃ« een fchoone en fterke ftad,
welke hy Sebafte noemt. 371

12 JudÃ©a door veele rampen , en inzonderheyd een
felle pefl en zwaare hongersnood gedrukt. Groote
zÃ³rgdraagendheyd en miidheyd van Herodes om daar-
in te voorzien : waardoor hy de geneeo-enheyd des
vÃ³lks weder bekomt, en denovervloedweÃªr invoert.
Hy bouwt een prachtig paleys te Jerufalem : en
trouwt met de dochter van Simon , dien hy tÃ³t
Hoogenpriefter aanftelt. Hy flicht een aanzienlyk

ZESTIENDE BOEK.
EerÃe hoofdfi. De Koning Herodes maakt eene wet, waar-
door hy als een Tiranaangemerkt wordt. Hy gaat na
Rome en haalt zyne zoonen Alexander en Ariftobu-
lus van daar. Salome zyne zufler met haaren aanhant^
poogen hen haatelyk by hem te maaken. 385

z Herodes huuwelykt zyne zoonen Alexander cn Ari-
ftobulus uyt 5 en ontvangt Agrippa prachtiglyk in
gnryk. 3B5

3 Herodes komt by Agrippa in Pontus met eene vloot,
waarmede hy zyn heir verflerkt , en een gedeelte
van den weg met hem wederkeerende , bewyft hy
groote gunfl aan etlyke fleden. \' 383

4 Klagten in \'t byzyn van Herodes aan Agrippa ge-
daan door de.Jooden , die in loniÃ« woonden , en
van de Grieken in \'t genÃ³t hunner voorrechten ge-
floord wierden.

5 \'Agrippa flaat den Jooden hun verzoek toe. En He-
rodes weder in zyn Ryk gekomen zynde fcheldt zy-
nen onderdaanen \'t vierde deel van\'t gene zy aan hera
betaalden quyt. 38(5"

6 Salome Herodes zufler poogt hem tegen zyne Zoo-
nen Alexander en Ariftobulus op te hitfen. Hy zendc
Antipater, zoon van zyn eerfte huuwelyk , na
Rome.

7 Antipater hitft zynen vader zo tegen Alexander en
Ariftobulus op , dat Herodes hen na Rome voert,
en by Auguftus aanklaagt dat zy eenen aanflag op
zyn Jeeven hadden. ^87

8 Alexander verantwoordt zich en zynen broeder Ari-
ftobulus zo wel wegens de misdaad die hen te lafte
gelegd wierdt , dat Auguftus hen onfchuldig oor-
deelt , en hen met hunnen vader verzoent. Hero-
des keert met zyne drie zoonen weder na JudÃ©a. 3 8S

9 Herodes de ftad Cefarea volbouwd hebbende, wydc
haar in ter eere van Auguftus , en doet aldaar
fchouwfpelen met groote pracht voor \'c vÃ³lkvertoo-
nen. Hy bouwt ook andere fleden, en doet ver-
fcheydene gefliehten maaken. Zyne groote miid-
heyd jegens vreemdeliDgen , en z-yne fiiTiughcyd je-
gens zyne onderdaanen.

10 Blyken van de toegeneegenheyd der Roomfche
Keyzeren tÃ³t de Jooden. ^ ^ 2,

11 Herodes doet Davids graf openen om \'er geld uyc
te haaien , en wordt van GÃ³d geftraft. Tweedragc
en onluft in zyn huys. Zyne wreedheden veroor-
zaakt door zyn mistrouwen en de quaadaardigheyd
van Antipater. Hy doet zynen zoon Alexander in dc
gevangenis zetten. ^ p j

12 ArchelaÃ¼s Koning van KappadociÃ« verzoent zynen ^
fchoonzoon Alexander weder met Herodes zynen^
vader.

13 Herodes gaat eenen oorlÃ³g aan tegen de ArabiÃ«rs
omdat zy de Trachonitifche roovers befcherm-

. 35^8

14 Sylleus wil mets van \'r gene Auguftus Landvoog-
den bevolen hadden naakomen , maar gaat na Ro-
me. Herodes vak gewapenderhand in ArabiÃ« , cq
neemt het flÃ³tin, waarop de Trachonitifche roovers
zich onthielden. .

15 Sylleus hitft Auguftus 20 tegen Herodes op , dac
hy weygert zyne gezanten te ontvangen , Ã©n ook
niet luyfteren wil naar die van Aretas Koning der
ArabiÃ«rs, welke gevÃ³lgd was op Obodas, dienSyL-
leus door venyn had doeo ombrengen , om meefter
van \'t ryk te worden. Herodes zerjdt een derde ge-
zantfchap aan Auguftug, 3

HerÂ©"

i6 Herodes meer dan ooit vertoornd op zyne zoo-
nen Alexander en Ariftobulus , door de laftermgen
tegen hem ingebragt, doet hen in de gevanpis
zeiten. Auguftus verftaat de boosheyd van Sylleus,
veroordeelt hem ter dood j beveftigt Aretasm tryk
van Arable, heeft berouw over zyne vergramdheyd
op Herodes; en beveelt hem eene vergadermg te
Beryte te beleggen, om zyne

Merfie hoofdj}. Antipater poogt den dood van den Koning
Herodes zynen vader te verhaaften , om in zyne plaats
te regeeren. Kinderen welke Herodes by zyne ne-
gen vrouwen had. 4^7

3 t\'ZamenrÃ³tting van Antipater , Pheroras, en zyne
huysvrouw tegen Herodes. SalomÃ© geeft\'er hem
kennis van. Hy doet de Pharifeen , die van dien aan-
hang waaren , ombrengen i en poogt Pheroras tot
het verftooten zyner vrouwe te beweegen 5 maar
die kan \'er niet toe befluy ten. 4Â°^

4 Herodes zendt Antipater na Auguftus met zyne uy-
terfte wille, waardoor hy hem tÃ³t zynen naazaat
aanftelt. Sylleus koopt eenen van Herodes lyf-
wacht om , om hem te dooden > maar de toeleg
wordt ontdekt.

Herodes ontdekt den toeleg van zynen zoon Anti-
pater , om hem door vergift om, \'t leeven te bren-
gen. ^ 410

7 Antipater weder van Rome in JudÃ©a gekomen
zynde , wordt in tegenwoordigheyd van Varus
Landvoogd van SyriÃ« overtuygd dat hy den Koning
zynen vader had willen vergeeven. Herodes doet
hem in de gevangenis zetten, en fchryft daarover aan
Auguftus. 411

De goude ai\'cnd, dien Herodes boven de poort
des Tempels had doen zetten, afgerukt Strenge
ftrafFe daarover. Zyne yslyke ziekte , en wreede
bevÃ©len welke hy aan SalomÃ© en haaren man
geeft. 4^^

Auguftus ftelt het aan Herodes om met Antipater te
handelen zo als hy wil. Herodes door felle pynen
aangetaft wil zich dooden : AchÃ¯ab Ã©Ã©n zyner kinds-
kinderen , belÃ©t het hem : het gerucht loopt dat hy
Ã¯efturven was. Antipater poogc te vergeefs zynen
bewaarder om te koopen. Herodes dit verftaan heb-
sendedoet hem dooden. 418

. Herodes verandert zyn teftament , en verklaart
ArchelaÃ¼s tÃ³t zynen naazaat. Hy fterft vyf dagen
na Antipater. ArchelaÃ¼s vereert Herodes met een
prachtige lykftaatfi. Groote toejuyghingen des vÃ³lks
ter eere van ArchelaÃ¼s. 4\' 9

II Eenige Jooden die wraak begeerden over een
dood van Judas, Matthias, en andere , welke He-
rodes had doen verbranden, om het afrukken van
<3en gouden arend boven de poort des Tempels,
verwekken eenen oproer, in welken drieduyzend
van hen omeebragt worden. ArchelaÃ¼s trekt na
Rome om zich in \'t ryk door Auguftus te laaten
beveftigen 5 en Antipas zyn broeder , die ook na
de kroon ftondt, gaat \'er desgelyks: hunne zaak

Groote opftand in JudÃ©a terwyl ArchelaÃ¼s te R^o-
me was. Varus Landvoogd van Syrie dempt de-
zelve. FÃ¼ippus ArchelaÃ¼s broeder gaat ook na Ro-
me , op hoope van een gedeelte van \'t ryk te ver-
krygen. De Jooden zenden gezanten aan Auguftus,
om van hem te verzoeken dat hy hen van \'t ge-
hoorzaamen der Koningen wilde ontflaan , en met
SyriÃ« vereenigen : voorts fpreeken zy ^^^ naadeel
Van ArchelaÃ¼s en Herodei 3

A G H T i E N D E BOEK.
EerÃe hoofdÃ. Judas en Sadok neemen ter oorzaake van de
opfchryving in JudÃ©a gelegenheyd om een vierde fek-
te in te voeren , en verwekken eenen zwaaren m-
landfchen oorlÃ³g. , 4^9

3 Dood van SalomÃ© Herodes zufier , en van Augu-
ftus die van Tiberius in \'t ryk gevÃ³lgd wordt. He^
rodes de ViervÃ³rft fticht ter eere van Tiberius de ftad
Tiberias. Beroerte onder de Part^hen en in Arme-
niÃ«. Beroerten in "tryk van Komagene. Germani-
kus wordt van Rome na \'c Collen gezonden , oni
aldaar het gezag van \'t Keyzerryk te veftigen , en
wordt door Pifo ver geeven. 430

^ De Jooden toonen zich zo misnoegd op Pilatus 5
omdat hy vaandels met \'s Keyzers bceldtenis in-
gevoerd had , dat hyze laat wegbrengen. Kortver-
haal wegens fefta Chriflus. Gruuwelyke moedwil
door de Priefters der godinne Ifis aan eene Room-
fche juiFrouw gepleegd : ftrafFe door Tiberius daar-
over gedaan. 43^
5- Tiberius verdryftde Jooden uyt Rome. Pilatus ftraft
de Samaritaanen die in de wapenen gekomen waaren.
Zy befchuldigen hem by Vitellius Landvoogd van
SyriÃ« , die hem noodzaakt na Rome te gaan ora
zich te verantw^oordcn. 43 3

6 Vitellius geeft de bewaaring van het Hoogepriefter-
lyk gewaad weder aan de Jooden over. Hy handelt
uyt den naam van Tiberius met Artabanus Koning
der Parthen. De oorzaak van zynen haat jegens
Herodes denYiervÃ³rft. Filippus ViervÃ³rft van Tracho-
nitis, Gaulanitis , enBathanÃ©aj fterft zonder kinderen
zyne landen worden met SyriÃ« vereenigd. 434

7 Oorlog tuflchen Aretas Koning van Petra , en He-
rodes den ViervÃ³rft, die met zyne dÃ³chter getrouwd
zynde haar wilde verftooten , om met Herodias
dÃ³chter van Ariftobulus, en huysvrouw van zynen
broeder Herodes te trouwen. Het heir van Hero-
des verflagen , \'t welke de Jooden toefchreeven aars
zyne gevangenzetting van Joannes den Dooper. Af-

8 Door welke toevallen Agrippa toegenaamd de Groo-
te , zoon van Ariftobulus , en zoons zoon van He-
rodes en Mariamne , tÃ³t Koning der Jooden aange->
fteld wierdt door den Keyzer Kajus Kaligula. 437

9 Herodias gemaal in van den ViervÃ³rft Herodes , de
zufter van den Koning Agrippa , niet konnende de
voorfpoed haars broeders infchikken, dwingt haaren
man na Rome te gaan, om ook eene laoon te verzoe-
ken ; maar Agrippa tegen hem aan den Keyzer Ka-
jus gefchrceven hebbende , zendt die hem met zyn
gemaalin na U^^f i" ballingfchap. ,, , . ^ 44z

drie; zy^o^i^ eene bezending aan den Keyzer Kajus 5
zynde F^Ã¼o het hoofd van het gezantfchap der joo-

11 Kajus beveelt Petronius den Landvoogd van Syric
de Jooden door de wapenen te dwingen dat zy zyn
b\'eeld in den Tempel ontvangen : Maar Petronius
door hunne gebeden bewoogen fchryft voor hen aan
den Keyzer. ^ 443;

12 Twee Jooden , Afineus en Anileus, gebroeders J
en van geringen ftaat , maaken zich zo magtig by
die van BabiloniÃ« , dat zy den Parthen werk gee-
ven. Hun bedryfj en dood, DÃ¨ Grieken en SynÃ«rs

NEGENTIENDE BOEK.
JEerJ^e hoofdfi. Wreedheden en zÃ³tternyen van den Kcy-
zerKajusKaligula. Verfcheydene tzamenzweeringen
tegen hem. Chereas van andere gehÃ¼lpen, brengt hem
om \'t keven. De Duytfche lyfwacht van dien VÃ³rft
doodt eenige Raadshceren. Dc Raad doemt zyne
gedachtenis. 45-0

2 Het krygsvÃ³lk is in ovcrkg 0111 aan Klaudius, oom
van Kajus, het Ryk op te draagen, Vertoog van
Saturnious in den Raad voor de vryheyd. Chereas
zendt iemand om Ca^fonia, gemaalin van Kajus, cn
zyne dÃ³chter te dooden. Goede en quaade hoedaa-
Migheden van Kajus. \'t KrygsvÃ³lk befluyt Klaudius
Keyzer te maakcn Â» en brengt hem na \'t leger. De
Raad zendt aan hem om te verzoeken dat hy die
Waardigheyd niet aenneeme. ^jg

3 De Koning Agrippa flerkt Klaudius in het befluyt
om het Keyzerryk aan te neemen. Het krygsvÃ³lk
dat het met den Raad gehouden had verlaat hen,
cn voegt zich by de genen die den eed aan Klaudius
afgelegd hadden , hoewel Chereas zulks poogde te
beletten. Aldus blyft Klaudius meefter , en doemt
Chereas ter dood , die denzelven met een groote
ilandvaftigheyd lydt. En Sabinus Ã©Ã©n der voornaam-
Iteeedverwanten doodt zich zeiven.

4 De Keyzer Klaudius beveftigt Agrippa in zyn Koning-
ryk en voegt \'er JudÃ©a en SamariÃ« by. Hy geeft het ryk
van Chalcis aan Herodes Agrippas broeder: en begun-
ftigt de Jooden door opentlyke bevÃ©lfchriften.

5 De Koning Agrippa gaat na zyn Ryk , en brengt de
iÃ¯etting, die een teken zyner gevangenifle was, inden
1 empel te Jerufalem. Hy verzÃ³rgt het Hoogeprie-
fterfchap , en kan de moedwil der Doriten , die een
beeld des Keyzers in de Synagoge der Jooden op-
gerecht hadden, nietverdraagen.

6 Brief van Petroniiis Landvoogd ran SyriÃ« aan die van
DoÃ¯is , omdat zy \'t beeld des Keyzers in de Syna-
goge der Jooden gezet hadden. De Koning Agrippa
geeft het Hoogeprieiterfchap aan Matthias. Marfiis
wordt Landvoogd van SyriÃ«. 450-

7 De Groote onvoorzigtigheyd van Silas Agrippas
Veldheer beweegt dien VÃ³rllom hem te doen gevan-
gen zetten. Hy verfterkt Jerufalem 5 maar de Keyzer
Klaudius verbiedt hem daarmee voort te vaaren. Zyne
trefFelykehoedaanigheden , en prachtige gebouwen.
Oorzaak zyner afkeerigheyd van Marfus Landvoogd
van SyriÃ«. Hy geeft het Hoogepriefterfchap aan Eho-
neus. Hy fterft op een yflyke wyze. Laat zynen zoon
Agrippa tÃ³t naazaat, nevens zyne drie dÃ³chters.
Schrikkelyke ondankbaarheyd van die vanCefareaen
Sebafte jegens zyne gedachteniflÃ¨. De Keyzer Klau-
dius zendt Fadus tÃ³t Landvoogd na JudÃ©a ter oorzaake
van Agrippas jongheyd. ^^^

LandvoogdyyauSyriÃ«,engeeftzeaanLonginus.Fadus
Landvoogd vanjudÃ©a doet de oproej-igen,ea de roovers

- die\'t ganfche land beroerden, ftraffÃ¨n , en beveelr
den Jooden het HoogepriefterJyk gewaad weder m
de veftmg Antonia te brengen. Maar de Keyzer op
c verzoek van den jongen Agrippa, die toen te Ro-
me was, ftaat hen de bewaaring daarvan toe. A^n
z Ifates Koning der Adiabeners en zyne Moeder Hek-
na bcgeeven zich tÃ³t het Joodendom. Hunne oÃ³d-
vruchrigheyd en de groote daaden van dien \\Ã³di
welke van GÃ³d befchermd wordt. Fadus Landvoogd
van JudÃ©a ftraft eenen bedrieger des vÃ³lks, en dk vaa
Zynen aanhang. .

3 Tiberius Alexander vÃ³lgt Fadus in de Landvooedy
van JudÃ©a ; cn Alexander wordt van KumanusV-
vÃ³igd. Dood van Herodes Koning van Chakisj

4 Schrikkelyke baldaadigheyd van eenen fÃ³ldaat de^
Roomfche beoden veroorzaakt tejerufakm dendood
van twintigduyzcnd Jooden. Andere moedwil eens
fÃ³ldaats,

5 Groote twift tuflchen de Jooden van GalilÃ©a en dc
bamaruaanen die Kumanus den Landvoogd van Judc.t
omkoopen. Quadratus Landvoogd van SyriÃ« zend c
hem met Ananias den Hoogenpriefter , en veele
andere, na Rome, om zich voor den Keyzer te ver-
antwoorden ; en doet eenige om \'t keven brengen
De Keyzer veroordeelt de Samaritaanen i vcrzendc
Kuraanus in baliingfchap , en voorziet Felix met de
landvoogdy van JudÃ©a : voorts geeft by aan
Agrippa het ViervÃ³rftendom \'e welk Fiiippus beze-
ten had, nevens BathanÃ©a, Trachonitis, cn Abila,
en beneemt hem Chalcis. Huuwelyk van Agrippas
zufters. Dood van den Keyzer Klaudius. NerovÃ³lgc
hem in de regeeringe. Hy geeft het kkyn Armenia
^n Ariftobulus, zoon van Herodes Koning van
Chalcis , en aan Agrippa een gedeelte van GalilÃ©a ^
liberias, Tarichea, en Julias.

> Felix Landvoogd van JudÃ©a doet den Hoogenprie-
fter Jonathas vermoorden 3 en zyne moordenaars
begaan nÃ³g andere moorden in den Tempel. Roo-
vers en valfche Profeeten geftraft. Groot krakkeel
tuflchen de Jooden en de andere inwooners van Ce-
farea. De Koning Agrippa ftek IfmaÃ«l tot Hoogen-Â«
priefter aan. Geweldpleegingen der Overpriefte-

jnwooners van Cefarea verwerven van den Keyzee
Nero dat het burgerrecht den Jooden dier ftad ont-
nomen wordt. De Koning Agrippa doet een ver-
trek bouwen , alwaar men alles kon zien wat \'er
ontrent den Tempel gefchiedde. Die van Jerufalem
maaken eenen hoogpn luuui uui zulks ic beletten 47S
Albinus

volgt Feftus in de Landvoogdy van JudÃ©a
en de Koning Agrippa begeeft het Hoogepriefter-
ampt verfcheydenmaal. Ananus de Hoogepriefter
doet den Apoftel Jakobus ombrengen. Agrippa ver-
ciert de ftad Cefarea Filippi, cn nocmtze Neronias.
Gunften den Leyiten toegeftaan. Volgreeks der
Hoogepriefteren van Aaron af. 4,79

Florus volgt Albinus in de landvoogdy van JudÃ©a,
en zyne gierigheyd en wreedheyd zyn oorzaak van
f^ ^cEynde

Eerfie hoofdfi. Antiochus Epifanes Koning van SyriÃ« ver-
meeftert Jerufalem, en vernietigt de Godsdienft. Mat-
thias MachabÃ©us en zyne zoonen overwinnen de Syriers.
Dood van Judas MachabÃ©us VÃ³rft der jooden , en van
Joannes , beyde zoonen van Matthias , die lang te voore
gelturven was. 511

zynen fchoonzoon PtolomÃ©us verraaderlyk gedood,
^nus Ã©Ã©n zyne^ zoonen vÃ³lgt hem in \'t bewind. 512
$ JJe dood van Hyrkanus. Ariftobulus zyn oudfte zoon

neemt den Koninglyken tytel aan: doet zyne moeder en
zynen broeder Antigonus ombrengen, en fterft zelf van
hartzeer. Alexander Ã©Ã©n Zyner broederen vÃ³lgt hem in de
regecring. Zwaare oOrlogen, zo binnen als buytenlandfche
door dien VÃ³rft gevoerd. Zyn wreed bedryf. 514

^ Verfcheydene oorlÃ³gen gevoerd door Alexander Koning
" Jooden. . Zyn dood. Hy laat twee zoonen Hyrkanus
en Ariftobulus naa, hebbende de Koningin Alexandra zyne
gemalin tÃ³t Ryksvoogdelfe aangefteld. Zy geeft den Pha-
rifeen al te veel gezags. Ariftobulus ontweldigt zynen
oudften broeder Hyrkanus het ryk. 510

â 5 Antipater beweegt Aretas Koning der ArabiÃ«rs om Hyr-
kanus by te ftaan en in zyn ryk te herftellen. Aretas ver-
flaat Ariftobulus in een gevecht, en belegert Jerufalem.
Skaurus Roomfch Veldheer door Ariftobulus op zyne zyde
gewonnen, noodzaakt hem \'tbelÃ©g op te breeken, en Arifto-
bulus behaair een groot voordeel op - de ArabiÃ«rs. Hyrka-
nus en Ariftobulus handelt met hem, maar dewyl hy zyne
beloften niet kon naakomen, houdt Pompejus hem gevan-
gen, belegert Jerufalem, en voert Ariftobulus met zyne
kinderen gevangklyk na Rome. Akxander de oudfte zy-
ner zoonen ontkomt het onderwege. I17

6 Alexander zoon van Ariftobulus verzamelt vÃ³lk in JudÃ©a,
maar wordt door Gabinius Roomfch Veldheer verflagen.
Ariftobulus ontvlugt uyt Rome. Gabinius beoorlogt E-
gipte.\' Alexander brengt een groote krygsmagt byeen.
Gabinius weder gekomen zynde, levert hemvftag, en blyft
overwinnaar. Kraffus vÃ³lgt Gabinius in \'de Lcndvoogdy
van SyriÃ«, plondert den Tempel, en word^ door de Par-
then verflagen. KaiTms komt in JudÃ©a. Antipaters vrou-
wen en kinderen.

7 Csfar zich meefter van Rome gemaakt hebbende, ftek
Ariftobulus in vryheyd, en zendt hem na SyriÃ«. Hy
wordt door de aanhangers van Pompejus vergeven j en

Pompejus laat Alexander zynen zoon onthoofden. Naa
. Pompejus dood bewyft Antipater aan Cagfar groote dienften,
die hem daarop met groote eere vergeldt. 521

8 Antigoiius Ariftobulus zoon klaagt over Hyrkanus en An-
tipater by Caefar, die in plaats van \'er naar te luyfteren, hec
Hoogepriefterfchap aan Hyrkanus , en de- regeering van
JudÃ©a aan Antipater geeft, die daarnaa te wege brengt dat- de
beftiering van Jerufalem aan Zynen oudften zoon PhafaÃ«l,
en die van GalilÃ©a aan Herodes zynen tweeden zoon gegee-
ven wordt. Herodes doet veele roovers met de dood ftraf-
fen ; en moet deswege voor \'t Gerecht verfchynen om zich
te verantwoorden; dÃ³ch toen hy op \'t punt ftondt van ver-
oordeeld te worden, maakt hy zich wegj en komt \'om
Jerufalem te belegeren; maar wordt door Antipater-en Pha-
faÃ«l daarin verhindert. ^^^
p Csfar word door Brutus en KaGTiUs op \'t Kapitolium ver-
moord. Kaffius komt in SyriÃ«, en Herodes komt by hem
in gunft. Malichus doet Antipater , die hem zyn ke-
ven gerÃ©d had, door vergift ombrengen. Herodes wreekt
Zulks, doende Malichus door de Roomfche Bevelhebbers
dooden.

10 Fehx, dk over \'t Roomfch krygsvÃ³lk geboodt, grypt
PhafaÃ«l te Jerufalem aan, maar wordt afgekeerd. Herodes
verflaat Antigonus Ariftobulus zoon, en verlooft zich met
Mariamne, Hy verkygt de vrindfchap van Antonius, die
de Afgezondenen van Jerufalem , welke over, hem en zy-
nen broeder PhafaÃ«l komen klaagen , zeer, quaalyk bgC

11 Antigonus door de Parthen bygeftaan, belegert PhafaÃ«l en
Herodes te vergeefs in \'t Paleys van Jerufalem. Hyrkanus
en PhafaÃ«l laaten zich bepraatÃ©n dat zy na Barzafames Vdd-
heer der Parthen gaan, die hen gevangen houdt; en andere
na Jerufalem zendt om Herodes te vatten, welke \'s nachts
doorgaat; en Onderwege aangerand wordt, dÃ³ch kr zich
doorftaat. PhafaÃ«l doodt zichzelven. Ondankbaarheyd van
den Koning der Arabers jegens Herodes, die na Rome
gaat, alwaar hy tot IS^omng van JudÃ©a verklaard wordt.

iz Antigonus faekgert de fterkte Malfada. Herodes van Rof
me te rug komende doet het belÃ©g opbreeken, en bekeert

Roovers m een gevecht. Zyne lift om de genen die ia de
holen geweeken waaren te dwingen. Hy gaat met eeniee
troepen na Antonius dk de Parthen beoorlogt 529

.15 Jo^hÃ¼s Herodes broeder in een gevecht gedood, en zyn
hoofd door Antigonus afgehouwen. Herodes wreekt dien
dood. Hy ontkomt twee groote gevaaren. Hy belegert
Jerufalem,, wordende door ^ Sofms met een Roomfch heir

bygeftaan^ en hy trouwt onder dat belÃ©g toet Mariamne.
Hy neemt Jerufalem in, en laat de plondering afkoop en,
Sofius voert Antigonus gevangen na Antonius , die hem
laat onthoofden. Kleopatra veÃrygt van Antonius cÃªn ge-
deelte der landen van JudÃ©a, werwaards zy zich begeeft,
en aldaar prachtig door Herodes ontvangen wordt. 551
;i4 Herodes wil Antomm tegen Auguftus te hulpe komen^^
maar Kleopatra brenjgt te wege dat hy dÃª Arabiers gaat
beoorlogen. Hy wÃ¯odt eenen veldflag tegen hen , mssr
verlieft eenen anderen. Zwaare aÃ¤rdbeeving in JudÃ©a maakt
hen 20 ftout dat zy de Gezanten der Jooden doodeo. He-
rodes ziende de zyne vertzaagd, fpreekt hen zulkenmoed
in , dat zy de Arabiers overwinnen > en hen dwingen
hem tÃ³t hunnen Schutsheer aan te neenien. 534

5 Antonius door Auguftus in den ^ag by Aktiuin over-
wonnen zynde, gaat Herodes na Aii^uftus , en fpreekt
hem 20 grootmoediglyk aan, dat hy \'er zyne vrindfchap
door wint , en hem dairnaÃ¤ Zo trefrelyk in zyn land ont-
vangt, dat Auguftus zyn Koningryk daarom vergroot. 5 5 (J
2(5 Zeer veele prachtige gebouwen door Herodes geflieht,
20 binnen als buyten zyn ryk , waaronder het herbouwen
Van den Tempel te Jerufalem en de ftad Cefarea* Zyne
uytfteekende mildheyd. Zyne begaafdheden van de na-
tuur en van\'t geluk. 557
17 Door welke verfcheydene beweegingen van ftaatzucht ,
jaloezy , en wantrouw de Koning Herodes de Groote,
overftemd door de raadflagen en lafteringen van Antipater,
Pheroras , en Salome Â» den Hoogenpriefter Hyrkanus,
wien het ryk van JudÃ©a toebehoorde , Ariftobulus Ma-
riamnes broeder , zyne gemaalin Mariamne, en haare zoo-
nen Alexander en Ariftobulus deed ombrengen. 539
lÃ¶ Antipater van ieder gehaat. Herodes betuygt groote
zÃ³rg voor de kinderen van Alexander en AriftobulÃ¼s te
willen draagen : huuwelykÃ©n tÃ³t dien eynde door hem
VÃ¶orgefteld. Zyn kinderen by negen vrÃ³uwen behalve die
welke hy by Mariamne geteeld had. Antipater doet hem
van voorneemen ontrent die huuwelylcen veranderen.
Groote verdeeldheyd in Herodes HÃ³f. Antipater maakt
idat men hem na Rome Zend , werwaards Silleus zich ook
begeeft,- en men ontdekt zynen toeleg om Herodes \'tle-
ven te beneemen. ^49
[lp Herodes verjaagt zynen broeder PherorÃ¤s vÃ¤ti *t HÃ³f,
omdat hy zyne gemaalin niet verftooten wilde : waarnaa
hy in zyn ViervÃ³rftendom ftÃ©rft. Herodes verneemt dat
hy hem op \'t aandringen van Antipater had willen ver-
geeven , en fchrabt daarop uyt zyn Teftament zynen
zoon Herodes, om dat deszelfs moeder Mariamne, dÃ³ch-
ter van den Hoogenpriefter Simon , deel aan die tzamen-
2weering had. ^ ^ i
ao Andere bewyzÃn van Antipaters misdaadeti. Hy komt
van Rome weder in JudÃ©a. Herodes befchuldigt hem in
tegenwoordighey^ van Varus Landvoogd van SyriÃ«, en
laat hem gevangen zetten j wordt Zelf ziek, verandert zyn
teftament, en verklaart ArchelaÃ¼s tÃ³t zynen Naazaat in \'t
ryk , omdat de moeder van Antipas, voor wien hy zich
te voore verklaard had > inede in de tzamenzweeringe vÃ¤n
Antipater gewikkeld was. ^^^
21 De Goude arend, dien Herodes boven dc poort des Tem-
pels had doen zetten , wOrdt afgerukt. Strenge ftraffe
daarover. Yslyke ziekte en quaal van dien VÃ³rft , en
.wreede bevÃ©len welke hy aan Salome en haaren man geeft.
Auguftus ftelt het aan hem bm mÃ©t Antipater naar zyn
goedvinden te doen. Zyne pynen toeneemende wil hy
2ichzelven dooden; en verftaande dat Antipater op\'t ge-
rucht van zynen dood zyne wachters poogde om te koopen,
doet hy hem \'t leeven beneemen. Hy verandert zyn tefta-
ment, en verklaart ArchelaÃ¼s tÃ³t zyneii naazÃ¤at. Hy fterft
vyf dagen na Antipater. Zyne prachtige lykftaatfi. 5 5 <5

Berfie Hoodfl. ArchelaÃ¼s den uytvaart van den Koning He-
rodes gevierd hebbende , gaat naa den Tempel , alWaar
hy met groote toejuyghingen ontvangen wordt , en den
vÃ³lke hun verzoek toeftaat. ^^^

Judas Matthias , en andere welke Herodes wegens deri
W, die boven de poort des Tempels afgerukt was,had
doen fterven, verwekken eenen oproer; waardoor Arche-
laÃ¼s drieduyzend van hen doet dooden en daarnaa een
reyze na Rome doct.

3 Sabinus Beftierder van SyriÃ« gaat na Jerufalem , om zich
van de fchatten door Herodes naagelaaten , nevens de ves-
tingen, te verzÃ©keren.

4 Antipas Ã©Ã©n van Herodes zoonen gaat ook na Rome om
ArchelaÃ¼s \\ ryk te betwiften.

5 Groote beroerte te Jerufalem ontftaan door het quaad be-
leyd van Sabinus terwyl ArchelaÃ¼s te Rome was.

6 Andere groote beroerten in JudÃ©a geduurende het afwee-
zen van ArchelaÃ¼s omftaan.

8 De Jooden zenden gizanten aan Auguftus, om te verzoe-
ken dat zy onder geene Koningen mogen ftaan , maaf
met SyriÃ« vereenigd worden. Zy fpreeken tÃ³t naadeel van
ArchelaÃ¼s en den overleeden Herodes.

P Auguftus bekrachtigt de uyterfte wille van Herodes , en
IcheJdt zynen kinderen quyt het gene hem gemaakt was. <<^4

10 Een bedrieger, die zich voor Alexander, zoon van He-
rodes den Grooten uytgaf , wordt door Auguftus op de
galeyefi gebannen. ^-

11 Auguftus verzendt ArchelaÃ¼s , op de klagten der Tooden
tegen hem, na Vienne in GalliÃ«, en verklaart alle zyne goe-
deren verbeurd. De dood van dePrinfÃ©ffe Glafyra, ArchelaÃ¼s
gernaalin, die te voore aan Akxander den Zoon van Herodes
en Mariamne was gehuÃ¼wd geweeft. Hunne droomen. 555

11 Judas de Galileer ftelt een vierde fekte onder de jooden
in. Befchryving der andere drie fekten, ifizonderheyd der
Effeners. <65

15 Dood van SalomÃ© zÃ¼fter van Hef odes den Grooten. Dood
van Auguftus. Tiberius vÃ³lgt hem in de regeeringe <58

14 De Jooden zyn zo verftoord dat Pilatus Landvoogd vafi
Judea de vaandels , waarop des Keyzers beeldtenis ftond
in JudÃ©a had doen brengen , dat hyze weer wegzendt
Andere oproer der Jooden door hem geftraft.

15 Tiberius doet Agrippa den zoon van Ariftobulus, zoon
van Herodes den Grooten in de gÃ©vaiigenis Zetten , alwaar
hy tÃ³t den dood diens Keyzers blyft. ^gg

Ã¯6 De Kyzer Kajus Kaligula geeft aan Agrippa hetV^ier-
vÃ³rftendom dat Filippus wel eer gehad had , en ftelt hem
tÃ³t Koning aan. Herodes de ViervÃ³rft gaat na Rome, om
desgelyks tÃ³t Koning verklaard fe worden; maar in plaats
daarvan geeft Kajus zyn ViervÃ³rftendom aan Agrippa. 5

17 De Keyzer Kajus Kaligula beveelt aan Petronius Land-
voogd van SyriÃ« , de Jooden door de wapenen te dwin-
gen dat zy zyn beeld in den Tempel ontvangen. Maar Pe-
tronius door hunne bede bewoogen, fchryft aan den Key-
zer t\'hunner begunftiginge, \'t welk hem \'t leeven gekoft
zoud hebben , indien die VÃ³rft niet kort daarnaa geftur-
ven waare.

18 De Keyzer Kajus vermoord zynde wil de Raad het ge-
^g weder aan zich neemen; maar het krygsvÃ³lk verklaart
Klaudius tÃ³t Keyzer, en de Raad is genoodzaakt daarvoor
te wyken. Klaudius beveftigt den Koning Agrippa in \'t
Ryk van JudÃ©a, voegt \'er nÃ³g andere landen by, en geeft
aan deszelfs broeder Herodes het ryk van Chalcis. 571

Ã¯9 Dood van den Koning Agrippa toegenaamd de Groote.
Zyne af komelingen: Om de jongheyd van zyn zoon A-
gnppa maakt de Keyzer Klaudius JudÃ©a tÃ³t een WingeÂ»
weft , waarover hy tÃ³t Landvoc^d ftek Kuspius Fadus,
en naa hem Tiberius Alexander.

20 De Keyzer Klaudius geeft aan Agrippa , zoon van den
Koning Agrippa den Grooten, het ryk van Chalcis , *t
welk zyn oÃ³m Herodes te voore bezeten had. De moed-
wil van een Roomfchen fÃ³ldaat veroorzaakt te Jerufalem
den dood van een groote menigte van Jooden. Andere bal-
daadigheyd eens fÃ³ldaats. ^

zi Groote onluft tulfchen de Jooden van GalilÃ©a en de Sa-
maritaanen , die door Kumanus Landvoogd van SyriÃ« be*
pnftigd worden. Quadratus Landvoogd van SyriÃ« zendt
JiÃ©m iBct veele andere na Rome , om zich voor den

Keyzer KlaÃ¼fc te rersntwmi:dm,iea doeÃ eemge fteryen.
Be Keyxer verzend Kumamis in balHngrchap , verzÃ³rgt
Fetix met de Landvoogdy van TÃ¼dÃ©a, en geeft aan Agrip-
pa , in plaats van het ryk van Chakis , het Viervorftm-
dom dat Filippus gehad had, nevens andere, landen. Klau-
dius fterft, en wordt van Nero in de regeeringe gevÃ³lgd.

li Schrikkelfke wreedheden en fpoorlooze bedryven van den
Keyzer Nero. Felix Landvoogd van JudÃ©a beoorlÃ³gt de
roovers die\'t land verwoeften. ^ 575

23 Eene menigte van moorden te Jerufalem bedreÃ¨ven door
-Zulke die men S/carÃ¼ noemde. Roovers en valfche Profee-
ten door Felix Landvoogd van JudÃ©a geftraft. Groote twift
tuflchen de Jooden en andere inwooners van Cefarea. Fef-
tus vÃ³lgt Felix in de Landvoogdy van JudÃ©a. 574

24 Albinus vÃ³lgt Feftus ia de Landvoogdy van JudÃ©a, en
handelt de Jo^en zeer ftreng. Florus vÃ³lgt naa hem, en
maakt het nÃ³g erger. De Grieken van Cefarea winnen hun
geding voor Nero tÃ¨geii de Jooden, die in die ftad woo-
nen. 5^5

Groot krakkeel tufFehen de Grieken ea de Jooden van
Cefarea. Zy komen tÃ³t de wapenen , en de jooden zyn
genoodzaakt de ftad te ruymen. Florus Landvoogd vaa\'
JudÃ©a, in plaats van hen recht te doen, bejeegent heiv lee-
lyk. De Jooden van Jerufalem worden daardoor zo Ont-
roerd, dat eenige vaa hen fcheldwoorden tegen Florus uyt-
braaken, Hy gaat daarop na Jerufalem , en doet etlyke
Jooden die rnet de hoedaanigheyd vaa Roomfche Ridders
vereerd waaren, geelTclen en kruyfigen, 575

26 De Koniagia Berenice zufter van dea Koning Agrippa,
willende Florus zyiiÃ©-wreedheyd ontraaden , loopt zelve
leevensgevaar. 577

17 Florus beveelt de inwooners vaa Jerufalem de Roomfche
troepen , welke hy van Cefarea oatboodt , te gemoet te
gaan , en belaft aan die troepen op de Jooden aan te val-
len , in plaats van hen te groeten. Maar het vÃ³lk ftelt
Ã¯ich ter weer : en Florus niet\' konnende zyn voorneemsn
van den heyligen fehat \'te plondereri, uytvoeren , begeeft
. zich na Cefarea. 578

a8 Florus klaagt aan Ceftius Landvoogd van SyriÃ« dat de
Jooden oproerig geworden waaren 5 â¢ en zy daarcittegea be-

Tchuldigen Florus by ^kÃ©m. Ceftius doet na de waarheyd
der zaaken verneemen. . De Koning Agrippa komt te Je-
rufalem , en vindt\' het vÃ³lk geaeegea om de wapenen op
te neemen , zo men hen ten aanzien vaa Florus geen recht
doet. Groot vertoog waardoor hy hen daarvan poogt af
te wenden , houdende- hen voor hoedaanig de magt der
Romeynen: was. â 578

19 Agrippa het vÃ³lk door zyrie aanfpraak tÃ³t bedaaren ge-
jbragt hebbende, vermaant hen om Florus te gehoorzaamen,
tÃ³tdat de\' Keyzei" eenen arideren Landvoogd zoud aange-
fteld hebbea; dÃ³ch hierdoor worden zy zo toornig , dat
ze hem met fcheldwoordÃ©nter ftad uytjaagen. 5^3

50 De oproerige overrompelen Maffada, brengen de Room-
fche bezetting om den hals : en Eleazar zoon van dcn Prie-
fter Ananias , belÃ©t de Ã³fFerandea van vreemden , waar-
onder ook de Keyzer begreepen was, aan te neemen. 583
31 De voornaamfte van Jerufalem poogeade den oproer te
ftillen, zeaden na Florus en den Koning Agrippa om krygs-
vÃ³lk. Florus die maar na eea beroerte verlangde , zendt
hea geen ; maar Agrippa fchikt hea drieduyzend matinen
toe. Deeze raaken handgemeen, met de muyters die fter-
ker in getal zynde, hen noodzaaken na \'t Hof te wyken;
en daarop de Kancelery neveas het pakys vaft Agrippa en
Berenicc \'m de braad- fteeken, en \'t Hof belegeren. 5 8 4
Manahem werpt- zich op tÃ³t Hoofd der oproengen ;
vervÃ³lgt het belÃ©g van \'t opper-HÃ³f, en noodzaakt ^de
belegerden na de koninglyke torens te wyken. Manahe-
mus , die zich als Koning droeg , wordt opentlyk met
de dood geftraft : en die zich tegen hem aangekant had-
den zetten het belÃ©g voort; bemagtigen de torens met ver-
drag; houden den RomÃyaen geen woord; en dooden hen
alle uytgsnomen hunnea Qverfte. â¢ â¢ j ^ j

53 De inwooners van Cefarea brengen twintigduyzend
Jooden die ia hunne ftad woonden , om \'t leeven. De

andere Jooden om zich daarover te wreeken rechten een
groote verwoefting aan, en de SyriÃ«rs niet miader. Jam-
merlyke toeftaad rm SyriÃ«. 5 8.4

54 Schrikkelyk verraad , waardoor die van ScythÃ³oolis der-
tien duyzend Joodea in hÃ¼ane ftad vermoordden: Dap^
perheyd van r Simon Saulus zoon , en zyn jammerlyke
Qood. 58<J

55 Wreedheden tegen de Tooden in verfcheydene aadÃ©re fte-
den, en inzoaderheyd door Varus gepleegd. 5,84

36 De oude iawooners van AlexandriÃ« dooden vyfti gduy-
zend Jooden , die daar van langen tyd af gewoond., en
van Caefar het burgerrecht ontvangen hadden. 588

37 Ceftius Gallus Landvoogd van SyriÃ« komt met eeri groot
heir van Romeynefl ia JudÃ©a , vernielt aldaar veele. plaat-
fen. , en maakt \'er groote verwoeftirjge : maar Jerufalem
genaderd zynde , wordt hy door de jooden genoodzaakt
te wyken. : . 5^9

3 8 De Koning Agrippa 2endt twee van de zyneri aan de
oproerigen , om hen hunaen pligt voor te houden : maar
zy dooden dea Ã©Ã©nen-. ea quetfen den anderen , zonder
naar hea te willen luyfterÃ©n. Het vÃ³lk wraakt dit bedryf.

39 Ceftms belegert den Tempel v^n Jerufalem, ea zoud hem
ingenomen hebben, indien hy niet onbedachtelyk het be-
lÃ©g opgebroken hadde, 590

40 De Joodea jaagen Ceftius ia zynen afrÃ³gt aaa , dooden
veek van zyn vÃ³lk , en noodzaaken hem tÃ³: iift om zich
te reddea. , 591

41 CeftiÃ¼s wyt Florus dea quaaden uytflag van zyaeaftÃ³gt.
Die van Damaskus dooden verraaderlyk tienduyzead Joo-
den die in hunae ftad woonden. \'591

42 De Joodea beaoemen Krygsoverften om \'t bewind des
oorlÃ³g tegen de Rompynen op zich te neemen , onder
welke ook was Jofephus de Schryver dcezer tliftorie,
wien zy het beftier vaa opper en neder GalilÃ©a opdraag-;!!.
Sti\'enge tucht en goede bevÃ©len door hem ingevoerd. <; 92-

43 Aanflag tegen Jofephus door Joannes van Giskala > een
zeer qusm meÃ¶fch. Groote gevaaren waarin Jofephus ver-
valten hoe hy \'Â§r zich uyt\'red , noodzaakende [oaiines
zich. hinnen Giskala te houden, waarvan die te wege brÃ©ngt
dat de vooraa.amfte van Jerufalem krygsvÃ³Ã¯k en vier per-
fooaen van aanzien zenden om Jofephus van zya ampt af
te zetten; Jofephws neemt die afgezoadenen gevangen , en
zendt hen na Jerufalem, alwaar \'t vÃ³lk hea wil ombreagen.
Lift van Jofephus om Tiberias , dat tegea hem opgeftaan
was, weer tÃ³t gehoorzaamheyd te breagea. 595

44 De Joodea bereydea zich ten oorlÃ³g tegen de Romeynea.
Rooveryea \'en verwoeftingen door Simon GiorÃ¤szoon, ^

D E R D E B O E K.
EerÃe haofdÃ. De Keyzer Nero geeft aan Vespafianus het ge-
bied over zyn krygsheir in SyriÃ« om de Jooden te beoor-
logen. 5*97
1 De Jooden willende de ftad Askalon , waario eea Room-
fche bezettiag lag, aantaftea , verliezen in twee gevechten
achtien duyzend mannen nevens Joannes en Silas, twee hun-
ner Overften, terwyVNiger, die de derde was, het won-
dÃ©rdaadiglyk ontkomt. _ ^97
5 Vespafiauus komt in SyriÃ« , en de iawooaers van Seforis,
de voornaamfte ftad van GalilÃ©a, die "t met de R.om -ynen,
tegen die. van haare eygen\'landaard, gehouden had, neemen
eenÃ¨ bezetdag. van hem in. ^

4 Befchryviag van Gaklea, JudÃ©a , en eenige andere omleg-
gende geweften. ^ 598

5 Vespafianus en zya zoon Titus komea te PtolemaÃ¯s met
een heir van zend mannea. 599

7 Placidus Ã©Ã©n der Overftea vaa Vespafiaaus heir wil de ftad
Jotapata aantaft^eti , maar de Jooden hiDodzaakea hem die
onderneeming fchandelyk te verlaaten. - 01

8 Vespafianus trekt zelf in perfoon na GalilÃ©a. Orde van den
optÃ³gt van zyn heir. 6oz

"Â» Het gerucht alleea van Vespafiarius komftÃ© verbaaft de joo-
den zodaaflig > dat Jofephus zich bykans geheel verlaaten
vindende, na Tiberias..wykt. â¢\'-oi

50 Jofephus zendt aan de voornaamften van Jerufalem bericht
van den toeftand van zaaken. 602

J1 Vespafianus belegert [otapata waarin Jofephus zich befloo-
ten had. Verfcheydene vergeeffche ftÃ³rmen daarop. 605

12 Befchryving van [otapata. VespafianUs doet een groÃ¶te
flÃ³rfnfchans maaken om de ftad te-beuken : en de Jooden
poogen dat werk te vertraagen. ^05

13 Jofephus doet eenen muur maken die hooger is dan de
ftÃ³rmfchans der Romeynen. De belegerden hebben gebrÃ©k
van water. Vespafianus wil de ftad uythongeren ; maar
door zÃ©kere lift .van Jofephus verandert hy van voorneemen,
en keert weder tÃ³t geweld. <^04

14 fofcphus geqn hoope ziende van ]otapata te behouden,
wil vandaar vlugften , maar de wanhoop der inwoonderen
deswege doet, hem blyven. \' Verwoede uytvalleii der be-
legerden. \'

15 De Romeynen beuken den muur der ftad met den ram.
Befchryving van dat ftÃ³mituyg. De jooden verbranden de
fl:Ã³rmgevaarten en werken der Romeynen. 606

\'I6 Ongemeene dappere daaden van eenige der belegerden in
Jotapata. Vespafianus wordt door eenen pyl gequetft. De Ro-
meynen daardoor verbitterd doen eenen feilen ftÃ³rm. 606
\'I7 Zonderlinge uyt werking van \'t gefchut der Romeynen;
zwaare aanval in den nacht. De belegerden vullen de brefle
met eenen onvermoeiden arbeyd. 607

18 Een hevige ftÃ³rm op Jotapata, alwaar de Romeynen naa
een vinnige wederftand eyndelyk voet op den muur zetten.

15) De belegerden begieten de Romeynen met ziedende oli,
en dwingen het ftÃ³rmen te ftaaken. 608

ao Vespafianus doet zyne ftÃ³rmfchanfen nÃ³g hooger maaken,
en \'er torens op zetten. <^09

21 Trajanus door Vespafianus na Jafa gezonden ,\' welke ftad
vervÃ³igÃªns door Titus ingenomen wordt. 609

z z Cerealis door Vespafianus tegen de Samaritaanen gezonden
verftaat over de elfduyzend van hen op den berg Gari-

23 Vespafianus door eenen Overlooper van den flaat der bele-
gerden in Jotapata verwittigd , overvalt hen met het krie-
ken van den dag , wanneer zy fchier alle in flaap waaren.
Yslyke moord. Vespafianus doet de ftad vernielen , en de
veftingen in de brand fteeken. 610

24 Jofephus bergt zich in eene fpelonk alwaar hy veertig van
de zyne vindt. Hy wordt ontdekt door eene vrouw. Ves-
pafianus zendt iemand zyner vrinden om hem verzekering
van zyn keven te doen ; waarop hy beftuyt zich over te
geeven. _ 11

2 5 Jofephus zich aan de Romeynen willende overgeeven,
ontmoet een zonderling verwyt van die welke in \'t hÃ³l
waaren : zy vermaanen hem om \'t zelfde beftuyt te nee-
men als zy , om zichzelven te dooden : Zyne aanfpraak
aan hen om hen daarvan af te wenden. 611

26 Jofephus niet konnende zyne medgezellen afwenden van
\'t beftuyt dat zy genomen hadden om zichzelven te doo-
den, overreedt hen dat zy\'t lÃ³t werpen om\'zich door hun-
ne makkers te laaten dooden , en de hand niet aan zich-
zelven te leggen. Hy blyft alleen met nÃ³g iemand in \'t
leeven, en geeft zich aan de Romeynen over. Hy wordt
by Vespafianus gebragt, en van Titus begunftigd. 613

27 Vespafianus willende Jofephus gevangen aan Nero zenden,
wordt daarvan door Jofephus afgewend , dewyl hy hem
voorzegt dat hy Keyzer zoude worden, en zyn zoon Ti-
tus naa hem. _ \' _ ^14

28 Vespafianus legt een-gedeelte zyner benden in de winter-
lÃ©geringe binnen Cefarea en ScythÃ³polis. <^14

De ftad Joppe door de Romeynen ingenomen, en op be-
vÃ©l van Vespafianus verdelgd. Een fchrikkelyke ftÃ³rm
doet alle de inwooners die in hunne fchepen gevlugt waa-
ren vergaan. 614
50 De valfche tyding dat Jofephus binnen Jotapata gedood
was veroorzaakt te Jerufalem groote droefheid; welke ech-
ter-in haat verandert toen men verftondt dat hy by de Ro-
meynen gevangen, en wel onthaalt wierdt. (Si 5
31 De Koning Agrippa noodigt Vespafianus om met zyn
heir zich in zyn ryk te komen ververfchen: en Vespafianus
beftuyt Tiberias en TarichÃ©a, welke van dien VÃ³rft af^e->
vallen waaren, weder onder zyne gehoorzaamheyd te bren-
gen. Hy zendt eenen Hoofdman aan die van TarichÃ©a om
hen daartoe te vermaanen ; Maar Jefus \'t Hoofd der op-
rÃ³erigen dwingt hem te vertrekken. 615

3 2 De Voornaamfte inwooners van Tiberias bidden Vespafia-
nus om genade , en hy verleent hen vergiffenis ter belie-
vinqe van den Koning Agrippa. Jefus Tobias zoon vlugt
van Tiberias na TarichÃ©a. Vespafianus wordt te Tiberias
Ontvangen en belegert daarnaa TarichÃ©a. 616

3 3 Titus beftuyt met zeshonderd paerden een groot getal van
Jooden, uyt TarichÃ©a getrokken , aan te taften. Zyne
aanfpraak om de zynen tÃ³t een gevecht te moedigen. 6i j

34 Tkus verftaat een groote menigte van jooden , en be-
magtigt daarop TarichÃ©a. (S17

35 Befchryving van \'t meir van Gennezaret, de vruchtbaar-
heyd der omleggende landsdouwe , Ãªn de oorfpi-ong des
Jordaans.

36 Scheepsftryd waarin Vespafianus op \'t meir Gennezaret
alle de gevlugte uyt TarichÃ©a verftaat. 61^

^erÃe hoofdfi. Steden van GalilÃ©a en Gaulanitis die nÃ³g tegen de
R omeynen waaren. Oorfprong van den kleynen Jordaan. 610

2, Stand en fterkte der ftad Gamala. Vespafianus belegert
het. De Koning willende de belegerden tÃ³t de overgaave
vermaanen wordt door eenen fteen gequeft. jq

3 De Romeynen neemen Gamala ftÃ³rmenderhand in , en
worden daarnaa gedwongen met groot verlies weder daar-
uyt te wyken. 6zi

4 Ongemeene dapperheyd van Vespafianus in \'t gevaar waar-
in hy zich in Gamala bevondt.

5 Aanfpraak van Vespafianus aan zyn krygsvÃ³lk om hen over
den quaaden uytftag van hun beftaan te trooften. 621-

6 Veele Jooden zich op den berg Itaburion verfterkt heb-
bende , worden door Placidus , die van Vespafianus ge-
zonden was, vandaar gedreeven. (jj ^

7 DÃ¨ ftad Gamala eyndelyk door de Romeynen ingenomen,
Titus is de eerfte die \'er intrekt. Groote moord aldaar!

8 Vespafianus zendt zynen zoon Titus om GiskaÃ¯a, alwaar
Joannes Leviszoon , uyt die ftad geboortig , het hoofd

p Titus wordt binnen GiskaÃ¯a ontvangen, vanwaar Joannes,
naa dat hy hem bedrOogen had , b^y nacht de vlugt had
genomen na Jerufalem.

10 Joannes van GiskaÃ¯a te Jerufalem gekomen zynde bedriegt
het vÃ³lk , door hen den ftaat der zaaken valfchelyk voor
te ftellen. Verdeeldheyd onder \'de Jooden j en elenden
van JudÃ©a. ^25

11 De Jooden die langs \'t land rooven, komen in Jerufalem,
Hunne fchrikkelyke wreedheden en gÃ³dloosheden. De Hoo-
gepriefter Ananus maakt het vÃ³lk tegen hen gaande.

12 De Yveraars willen de Ã³rde ontrent de keur der Hooge-
priefteren veranderen. Ananus Hoogepriefter , en andere
der voornaamfte Priefteren moedigen \'t vÃ³lk tegen hen
aan.

15 Vertoog van den Hoogenpriefter Ananus aan \'t vÃ³lk,
waardoor het zo aangemoedigd wordt, dat het beftuyt de
wapenen tegen de Yveraars op te neemen. 6xj

14 Gevecht tuffchen het vÃ³lk en de Yveraars Â» die ge-
dwongen worden den eerften omvang des Tempels tever-
laaten , en na \'t binnen-deel te wyken , alwaar zy door

Ã¯ 5 Joannes van GiskaÃ¯a , die zich gelaat van de party des
vÃ³lks te zyn, verraadt hen, en gaat tÃ³t de Yveraars over,
welken hy raadt de IdumeÃ«rs te hulpe te roepen. <^29

16 De IdumeÃ«rs komen de Yveraars te hulpe: Ananus wey-
gert hen den ingang van Jerufalem. Vertoog dat Jefus,
Ã©Ã©n der Priefleren, tÃ³t hen doet van eenen toren; en hun

IJ De Yveraars in den Tempel belegerd doen onder eenen
zwaaren ftÃ³rm eenen uytval , en openen de poorten der
ftad voor de IdumeÃ«rs, die de wachten der inwoonderen,
welke den Tempel bezet hielden , verflagen hebbende,

Ã¯S^De IdumeÃ«rs laaten niet af hunne wreedheden bintien Je-
rufakm tÃ© pleegen, voornaamelyk tegens de Priefters Zy
dooden Ananus den Hoogenpriefter en Jefus eenen anderen
Priefter. LÃ³f dier twee perfoonen. 654

ip VervÃ³lg van de fchrikkelyke wreedheden door de Idu-
meÃ«rs enYveraars binnen Jerufalem gepkegd: ftandvaftrg-
heyd der o-sner die zulks lyden. De Yveraars dooden

20 DeJdumeÃ«rs verwittigd van de boosheyd der Yveraars
hebben eenen affchrik van .hunne wreedheden, en wyken
weder na hun land; terwyÃ¯ de Yveraars .hunne wreedheyd
verdubbelen. , 655

De BevÃ©lhebbers der Roomfche Kiygsbenden dringen
Vespafianus om Jerufalem, aan te taften, terwyl de Jooden
onder malkanderen verdeeld waaren. . Zyn wys antwoord,
toonende dat de voorzigtigheyd vereyfchte zulks nÃ³g wat
uyt te ftellen. 6 5

ii Veek Jooden geeven zich aan de Romeynen over om de
woede der Yveraaren te ontgaan. VervÃ³lg van derzelver

Toannes van Giskak ftaat na dwingland^, en de Yveraars
fcheuren in twee partyen, van welker eene hy het hoofd
blyft. Ã57

De Moordpriemers maaken zich meefter van \'t kafteel
Malfada, en gaan op vrybuyt. 558

2 5 De ftad Gadara geeft zich vrywillig aan Vespafianus over;
en Placidus door hem uytgezonden tegen de Jooden die ten
platten lande ftroopten, doodt\'er een groot getal van. 558

26 Vindex, ftaat in GalliÃ« tegen den Keyzer Nero op. Ves-
pafianus verfcheydene plaatfen van JudÃ©a en IdumÃ©a ver-
woeft hebbende begeeft zich na Jericho, alwaar hy zonder

27 Befchryving van Jericho; van een zonderlinge fonteyn
daar dicht by, de groÃ¶te vruchtbaarheyd van\'t omleggende
land; het meir Asfaltites; en \'t yslyk \'overfchÃ³t der ver-
brandinge van Sodoma en Gomorra. \' 040

29 De dood der Keyzeren Nero en Galba doet Vespafianus
het belÃ©g van Jerufalem opfchorten. 641

30 Simon GiorÃ¤s zoon werpt zich op tÃ³t Hoofd van een
trÃ³p roovers, en verzamelt een groote magt byeen. De
Yveraars vallen op hem aan, en hy verflaat hen. Hy levert

â den IdumeÃ«rs flag, en de overwinning hangt in twyfel.
Hy keert weder tegen hen met grooter magt, en hun gan-
fche heir wordt door de verraadery van een hunner O verften
verftrooid. ^ ^

JÃ¯ Van de oudheyd der ftad Chebron in IdumÃ©a. <^45
32 Gruuwelyke verwoefting door Simon in IdumÃ©a aange-
recht. De Yveraars neemen zyne huysvrouw gevangen.
Hy komt met zyn heir tÃ³t voor de poorten van Jerufa-
km, alwaar hy zo veele wreedheden en dreygementen ge-
bruykt, dat men genoodzaakt wÃ³rdt het aan hem over te
geeven. ^â¢45

zynde doodt hy zkhzelven. Vespafianus trekt met zyn
heir na Jerufalem en neemt onderwege eenige plaatfen in;
terwyl Cerealis, Ã©Ã©n zyner voornaamfte KrygsbevÃ©lheb-
beren, etlyke andere bemagtigt. ^45

34 Simon keert zyne woede tegen de IdumeÃ«rs, en vervÃ³lgt
de vlugtenden tÃ³t voor de poorten van Jerufalem. Yslyke
wreedheden en gruuwelen der Galikers die zich by Joan-
nes van Giskala onthielden. De IdumeÃ©rs die ziclx by
. hem vervoegd hadden ftaan tegen hem op, pionderen t
. paleys dat hy ingenomen had, en dwingen hem m den
Tempel te wyken; waarnaa zy en het vÃ³lk Simon te hul-
pe roepen, en hem belÃ©geren. <^44
3 5 Wanorde te Rome ontftaan door de vreemde troepen
welke Vitellius daar gebragt had. <^4 5
Vefpafianus door zyn heir tÃ³t Keyzer verklaard. ^^45
37 Vefpafianus verzekert zich van AkxandriÃ« en Egipte?
waarvan Tiberius Akxander Landvoogd was. Befchryving
van dat landfchap, en van de haven in AkxandriÃ«. 6^6

38 Groote blydfchap der landfehappen van Alle overde ver-^
kiezinge van Vespafianus tÃ³e Keyzer. Hy ftek Jofephus
op een zeer eerlyke wyze in vryheyd. <?47

40 Antonius-Primus-Landvoogd van Moefie trekt ten dienfte
van Vespafianus tegen Vitellius op., Vitellius zendt hem
Ce^inna tegen met dertigduyzend mannen.. Ce^inna over-
reedt zyn. heir Ã³m tÃ³t Primus over te gaart : dÃ³ch zyn
krygsvÃ³lk daarnaa berouw daarvan hebbende .wil hem doo-
den, maar Primus valt \'er op Ã¤an, en verflaat hen. <^48

41 Sabinus broeder van V.espafiajms^ neemt het Kapitolium in, .
alwaar het krygsvÃ³lk van ^VitelUus hem\' overweldigt, en
hem vervolgens by Vitellius brengt, die hem doet dooden.
Domitianus zoon van Vespafianus ontkomt het. Primus te
Rome komende verflaat het geheel heir van Vitellius, die
zelf daarnaa omgebra8;t wordt. Mutianus komt daar ook Â»
en brengt alks in ftilftand, zo dat Vespafianus van ieder"
voor Keyzer erkend wordt. <^48

41 Vespafianus ftek te AkxandriÃ« Ã³rde op alles, maakt zich
gereed om tegens de lente na ItaliÃ« te trekken; en. zendt Titus
na JudÃ©a om Jerufalem in te neemen en te verwoeften. Ã¶\'49i

â â .. ..................- "â \' \'â â¢" - â â .. I ...... r I .11 - â Â« ............., .........1 ....... .. , Â»IIIÂ« I, â m.~\\ ,

EerÃe Hoofdfi, Titus verzamelt zyn krygsvÃ³lk te Cefarea
om na Jerufalem te trekken. De aanhang van Joannes van
Giskala verdeek zich in twÃªÃ«n ; en Ekazar hoofd van deeze
nkuweparty, neemt het opperdeel des Tempels in. Simon
GiorÃ¤s zoon ondertulfchen aan een andere kant van de ftad
meefter zynde, zo waaren\'er op Ã©Ã©n.en den zelfden tyd drie
partyen te Jerufalem die malkanderen beoorlÃ³gden, Ã¶\'49

3 Hoedaanig de drie partyen binnen Jerufalem malkanderea
beftreeden. Groote menigte van koorn verbrand, waar-
door een hongers-nood ontftaat, welke \'t verhes der ftad
veroorzaakte. ^\'^o

4 Beklaagelyke ftaat van Jerufalem, door de yslyke wreed-
heyd der oproerigen. . 6\'50

5 Joannes gebruykt het hout dat tÃ³t den Tempel gefchikt
was, tÃ³t het maaken van torens.

7 Titus gaat Jerufalem befpieden. Sterke uytval op hem ge^
daan ; wordt door zyne dapperheyd uyt het gevaar ge^.
rÃ©d.

9 De verfcheydene partyen binnen Jerufalem vereenigen zich
om tegen de Romeynen te ftryden , en doen zulken fter-
ken uytval op de tiende keurbende, dat zy haar uyt haa-
re legerplaats dry ven; maar Tkus te hulpe komende, rÃ©dt

10 Andere uytval der Jooden , waardoor zy, indien het door
Titus dapperheyd niet verhinderd geweeft waare, een ge-
deelte zyner troepen verflagen zouden hebben.

11 Joannes maakt zich door .overrompeling meefter van het
binnenfte gedeeke des Tempels , _\'t welk Ekazar ingeno-
men had; en aldus worden de drk Partyen binnen Jeru-
falem tÃ³t twee gebragt. 654

12 Titus doet de grond tÃ³t aan de muuren van Jerufalem
effen maaken. De oproerige veynzende als Ã³f zy zich aaq
de Romeynen wilde" overgeeven , wikkekn veek fÃ³ldaa-
ten roekelooslyk iÃ ^^^ gevecht. Titus vergeeft hen dien
misflag : en fchikt de Legerwyken om het belÃ©g te be-
ginnen. 1 rt , V

16 Het getal der gener die \'t met Simon en Joannes hiel-
den. De verdeeldheyd der Jooden de oorzaak van Jerufa-
kms Ondergang. 660

Ã7 Titus befchouwt Jerufalem offi te zien waar hy het beft
zal beftÃ³rmen. Nikanor Ã©Ã©n zynervrinden willende de Joo-
den tot vreede vermaanen wordt door eenen pyl geo^uetfl.

Titus (ipet dÃ© voor fteden afhreeken; en de zyne beginnen
hunne werken. Ã¶^^o

18 Groot geweld van het fchietg^evaarte der Romeynen: en
wakkere pooging der Jooden om den voortgang hunner
; werken te vertraagen. 66\\

ip Tittis fielt de rammen op de ftÃ³rmfchanfen. Groote te-
|;enfland der belegerden. Zy doen eenen verwoeden uyt-
. val tÃ³t in \'t leger der Romeinen , en zouden hunne flÃ³rm-
; tuygen verbrand hebben , indien Titus door zyne dap-
perheyd het niet belet badde.

Ontfteltenis in \'t-Roomfche leger door den val van ee-
nen toren die Titus op de ftÃ³rmfchanfen had doen Oprech-
, ten. Men bÃ©magtigt den eerften muur. (j^i

21 Titus beftÃ³rmt den tweeden muur van Jerufalem. Groo-
te dapperheyd der beleggers en der belegerden. 66^
Treffelyke daad van eenen Roomfchen Ridder genaamd
. I^onginus. Roekeloosheyd dÃ©r Jooden. Titus zÃ³rgdraa-
^ gendheyd voor \'t leeven zyner foldaat^i.

De Romeynen ftooten met hun ftÃ³rmtuyg eenen twee-
I den muur om verre. Lift van eenen Jood genoemd Kaf-

tor om Titus te bedriegen.
24 Tittis bÃ©magtigt den tweeden muur en de nieuwe ftad.
De Jooden dryven \'er hem weer uyt : dÃ³ch vier dagen
daarna wint hyze weder. 664

Titus om de belegerden te verbaazen monftert zyn . heir
in hun gezigt ; hy maakt daarnaa toeftel om den derden
, muur op twee plaatfen aan te taften t en zendt Jofephus,
den Schryver deezer HiftoriÃ« , om de oproerigen tÃ³t
vreede aan te maanen. <Â£6^5

26: Vertoog van Jofephus aan de belegerde Jooden om hen
, tÃ³t overgave te vermaanen. De oproerige worden \'er niet
door bewoogen ; maar het vÃ³lk neemt het zo ter harte,
dat veele tot de Romeynen komen overloopen. Joannes
en Simon ftellen wacht aan de poorten om zulks te belet-
ten. <5^5
Schrikkelyke hongersnood binnen Jerufalem j cn yslyke
wreedheyd der oproerigen. . 66p
?8 Veele der vlugtende uyt de ftad zich tegen de Romey-
nen ter weer ftellende worden gevangen, en in \'t aanzien
van die van binnen gekruyfigd, \'t welk de oproerigen nÃ³g
baldaadiger maakt. gyo
2p Antiochus zoon des Konings van Komagene > die in \'t
Roomfche heir over eene bende jonge Macedonicrs ge-
boodt, gaat roekelooslyk ten ftÃ³rm, en wordt met groot
verlies afgcftagen. 671

50 Joannes vernielt door eene myn de ftÃ³rmfchans der Ro-
meynen, en Simon fteekt de rammen, waarmeÃª de muur
welke hy befchermde gebeukt wierdt in de brand : en
bevecht de Romeynen in hun leger. Titus komt hen te
hulpe, en dry ft de Jooden op de vlugt. gy i

51 Titus doet Jerufalem met eenen muur, die in drie dagen
gemaakt wordt, rondom befluyten. 672,

3 2 Yslyke elende binnen Jerufalem , en onbuygelyke hard-
, nekkigheyd der oproerigen. Titus doet vier nieuwe ftÃ³rm-
fchanftn maaken. _ <575

3 5 Simon doet den Priefter Matthias , door wiens toedoen
hy binnen Jerufalem ontvangen was , op een valfche aan-
klagte fterven. Zyne fchrikkelyke onmenfchelykheden.
Hy doet nÃ³g zeventien andere perfoonen van aanzien om-
brengen, en de moeder van Jofephus, den fchryver deezer
. HiftoriÃ«, gevangen zetten. 674

54 Judas, die \'t gebied op Ã©Ã©pen van de torens der ftadhad,
, wil die aan de Romeynen overleveren: dÃ³ch Simon zulks

55 Jofephus het vÃ³lk vermaanende den Romeynen getrouw
te blyven wordt door \'t werpen van eenen fleen befcha-

. digd; en te Jerufalem gemeend dat hy dood was , alhoe-
, wel zulks naderhand bleek onwaar te zyn. 675

36 Schrikkelyke wreedh?yd der ArabiÃ«rs en Syriers in \'t
heir van Titus, en zelfs van eenige der Romeynen , die
den Jooden uyt Jerufalem gevlugt , den buyk opfnyden
cm na ingeflokt goud te zoeken. DÃ³ch Titus verfoeit dit
bedryf.

Z E S D E â B O E K.
EerÃe hocfdfl. Schrikkelyke elanden vÃ¤n Jerufalem , en jami
merlyke verwoefting van \'t omkggende land. ; De Ro-
meynen voltooijen hunne nieuwe ftÃ³rmfchanfen binnen
Ã©Ã©nentwintig dagen, ^ 6^6

2 Joannes doet eenen uytvÃ¤l om de nieuwe ftÃ³rmwallett in -dt
brand te fteeken; maar wordt met verlies te rug gefÃ¯a^en.
De toren, waar onder hy eerie myn gemaakt had, door
de rammen .der Ronieynen geftooten, vak in. ^jy

3 De Romeynen bevinden dat de Jooden achter den geval-
len muur nÃ³g eenen anderen gemaakt hadden. 6yS

4 Aanfpraak van Titus om zyne fÃ³ldaaten aan te ffiÃ¶edigeti
tÃ³t het beklimmen van den rnuur over den puynhoop des
ingeftorten muurs. \' 6jB

5 Ongemeene dapperheyd van eenÃ©n SyriÃ«r geheeten Sabinusjdie
alleen boven op4en muur klimt, enaldaar gedood wordt. 679

6 De Romeynen vermeefteren den Burg Antonia , en zou-
den den Tempel ook bemagtigd hebben, indien de Jooden
zulks door een hardnekkig gevecht van tien uuren niet be^
lÃ©t hadden. ggÂ®

8 Titus doet de grondveften van het flÃ³t Antonia afbree-
ken ; en Jofephus fpreekt op zyn bevÃ©l Joannes en de zy-
nen aan om hen tot vrede te beweegen: maarte vergeefs, 681

p Verfcheydene voornaame perfoonen door het vertoog van
Jofephus bewoogen vlugten uyt Jerufalem , en gaan tÃ³t
Titus over, die hen gunftiglyk ontvangt. 683,

10 Titus niet kunnende befluyten om den Tempel, waarvan
Joannes en die van zynen aanhang zich als van een kafted
bedienden, te verbranden, fpreekt hen zelf aan , om hen
tÃ³t de overgaave te bewegen : maar te vergeefs. gg^

11 Titus geeft bevÃ©l op de wacht der Jooden, die den Tem-
pel befchermen, aan te vallen.

I z Aanval op de wacht des Tempels, duurende het gevecht
acht uuren zonder dat men zeggen kon na welke zyde de
Overwinning neygde.
15 Titus doet den burg Antonia afbreeken, endaar op zyne
keurbenden aankomen,die vier ftÃ³rmfchanfen oprechten. 685

14 Eenige Roomfche ruyters hunne paerden door achiteloos-
heyd verliezende, wordt zulks van Titus door een ibrenge

15 De Jooden komen de Romeynen in hun leger bevechten,
en worden niet te rug gedreeven dan ma een bloedig ge-
vecht. Dappere daad vÃ¤n een Roomfchen ruytar genaamd
Pedanius. ^g^

18 De Romeynen zich onbedachtelyk gewikkeld hebbende
in \'t beftÃ³rmen van Ã©Ã©ne der galleryen des Tempels, welke
de Jooden opzettelyk met hout,zwavel, enz. gevuld had-
den , worden veele van hen verbrand. \' Droefheyd van Ti-
tus omdat hy hen niet te hulpe kon komen. <585

lp Eenige byzonderhedÃ¨n in den voorgemelden aanval ge-
beurd. De Romeynen fteeken een andere gallery des Tem-
pels in de brand. <^85
io Gruuwelyke onheylen door het toeneemen van den hon-
gersnood binnen Jerufalem. <?8f

2 2 De Romeynen niet konnende den muur des Tempels
breeken , fchogn zy \'er al zes dagen op gerammeyd had-
den, beklimmen hem met ladders, dÃ³ch worden metverl
Hes van vÃ³lk en vaandels afgeflagen. Titus doet de galle-
ryen in de brand fteeken.
23. Twee van Simons lyfwachten komen tÃ³t Titus over. De
Romeynen fteeken de poorten des Tempels in de br^d,
die daarop tot aan de galleryen voortflaat. <^87

24 Titus beraadflaagtÃ³fmen den Tempel verdelo\'en Ã³f behoud
den zal: en veele zyn van gevoelen dat men hem behoort te

Ã y- Ãe Jooden. doeii zulkÃ©n hevjgea Ã¼yttdl pp eene waekt tan
: dc belegeraars , dat de Romeynsn^zoadea hebben-moeten
wyken, indien TitÃ¼s hen nist tg b;i#e gekomen wgare.

^ nen dryven hen te rag tÃ³t aan dett tTempelv ea ^en^^fÃ³
daat fteekt \'er deÂ« brand in: TitnS ,doÂ«!t. al wat hy \'kan om
die te bluffchen ; maar te va-gecfs, Schrikkelyke flagting.

17 De Tempel in dezelfde maand Â» eA deri Zeifden dag
vertH-Ã¤nd , op welken hy voormaals door Nabuchodonofor

18 Yslyke mOord in den Tempel. Schrikkelyke Q|)ioo.p, i>e
Oproerige dryven de Romeynen te rug,, en wyken in de
ftad. \' ^89

\' Tempels. De Roitieyneri fteefeen de huyZen rondom in
de brand , en verbranden ook de fchatkamer die vol van
groote kÃ³ftelykheden was; <590

31 Tekenen en voorzeggingen van onheylen den Jooden Over-
gekomen , waaraan zy geen geloof gaven. 690

3 5 De Priefters die zich op den muur des Tempels begeeven
hadden worden door honger gedwongen zich over te gee-
vm j naa dat zy vyf dagen aldaar overgebragt hadden; en
Titus doet hen ter dood brengen. 6pi

34 Simon en Joannes tÃ³t den uyterften nood gebragt ver-
zoeken met Titus te fpreeken: die hen daarop ftrengeTyk
afinfpreekt. 691

3 5 Titus vertoornd over \'t antwoord der oproerigen, geeft
de ftad aan zyne fÃ³ldaaten-ten. roof, en laat. hen toe die te
verbranden: waarop zy\'er de vlam in fteeken. 695

35 De! zoQÃ¶en en broeders van den. Koning. iGites geeven zich,
nevens veele andere perfoonen van aanzien aan" Titus Ã³ver.\'

37 De oproerigen wyken na\'t paleys> Jaagen\'er de Romey-
nen uyt, pionderen het, en dooderi achtduyzend eh vier-"
honderd menfchen die aldaar gevlugt waaren. 595

38 De Romeynen jaagen de oproerigen uyt de beneden ftad,
fteeken \'er den brand in. Jofephus doet weder alles wat hy
kan om de oproerigen tot reden te brengÃ©n, m.aar te ver-
geefs: zo dat zy in hutine wreedheden voortgaan. 594

39 Wat hoope de oproerige nÃ³g over hadden, enhoedaanige
wreedheden zy pleegden. ^94

40 Titus doet ftÃ³rmkatten oprechten Ã³m de boven-ftad aan te
taften. De IdumÃ«ers zenden eenige om met hem in onder-
jhandelinge te treden. Simon zulks gewaar wordende doet
eenige van hen dooden, terwyl de Ã³verige het ontvlugten.
De Romeynen verkoopen veele van\'t geringe vÃ³lk.. Titus
ftaat aan veertigduyzend toe om te gaan werwaards zy wil-
len. ^ <S94

41 Een Priefter en de fchatbewaarder leveren aan Titus veele
kÃ³ftelykheden over,die nÃ³g in den Tempel waaren.

42 Naa dat de Romeynen hunne ftÃ³rmwallen opgerecht,
met de rammen een ftuk uyt den muur geftooten , m aan
eenige toorens een breuk gemaakt hadden, worden Simon,
Joannes y en de andere oproerige zp bevreesd, dat zy zich
na de torens Hippikos , FafaÃ«lus , en Mariamne, die niet
dan door uythongeringe te winnen waaren, begeeven. De

\' Romeynen alstoen meefters van de ftad_ zWe, begaan een
fehrikkeiyken moord, en fteeken alles m de brand. Â«Ty 5

45 Titus Binften de ftad komende verwondert zich voornaa-
melyk over den veftingbouw, en de torens HippiKOS 1 Fa-
faÃ«lus, en Mariamne , welke hy beveelt ongefchonden te

45 \'t Getal der Jooden geduurende den Ã³orlÃ³g gevangen
onder \'t beleg gefneuveld.

47 Hoe menigmaa^ JÃ©ruralem is ingenomen geweeft en ho:-
lang het geftaan heefÃ©. ^97

Eerfle hmfdfi. TitÃ¼s doet .de ftad JerÃ¼Ã¼lem tÃt de grond toÃ©
vernielerÃ¯ , uytgetiortÃ¯en een ftuk van den muur, Ã¶m tÃ³t
Åne legerplaats te dienen, en de drie fterke toreiis. <^97
i Titus ge^ aan het heir zyn- gmoegep te Ã¢ennen over den

dienft m den oorlog beweezen. ,
S Titt^, piyft Ã´penÃ®lyk^die weik^ dÃ©ftigft gedueeien
hadden, geeft hen Ã elfbelDoningen.,.,Ã©&rt Ã³fenden,

4 Titus va^ Jerufalem Vertrekkende gaat m CefÃ reÃ ^v-dat
aan de zee legt , en la^t zyne gevangenen en roof Ã lciaar.

$ De Keyzer, VespafiftnUlii-ekt j terwyl Jerufalem belegerd
was^ . vÃ¢o AlexandisÃ«,^^^^ - v ; ^98

6: Titus gaat van Cefarea dat aan de Zee legt, nÃ CefÃ¢rea Fi-
lippi:^ en yÃ¨rmaÃ kt; het-volk\'aldaar met fchÃ¶uwfpelÃ©n ^ die
aan veele Jooden het\'keven .kÃ³ften. â ^98

7 Simon GiorÃ¢s Zoon , ^\'n . van de Oteerhoofden der oproe-
ngen gevangen genomen , en tÃ³t de Triomf bewaard. <590

8 Titus viert te eeftrÃ¨a eri te-Beryte de geboorte-dagen van
zynen broeder en van zynen vader den Keyzer: en geeft
den.YÃlke .fchouwfpelen in welke veele Jooden omgebragt
worden. ^99

9 Zwaar onheyl den^ooden teAntiochiÃ« overgekomen door
dehooÃ¢ieyd van Ã©Ã©nea van hen genaamd Antiochus., 700

lÃ¶ Aankomft van Vespafianus te Rome, en groote bly d-
Tchap vari den Raad\'i het vÃ³lk \',- en de krygslieden des-

it Een gedeelte van Duytfchland wordt afvallig; dÃ¶ch Pe-
tilius^ CerÃ¨alis en Domitiaan Zoon van Vespafianus 3 maa-
ken\'t weder onderdaanigi j. yoj

tz Schielyke inval der Scyten in McefiÃ« terftond doOr\'tbe-
â¢ leyd van Vespafianus geftuyt. , ^

Vati. de rivier SabhatikÃ Sf - - - - â \' - 70X
14 Titus weygert dien van AntlochiÃ« de Jooden uyt hunne

,flad teverjaagen^ en, hunne voorrechten te vernietigen 703
Ã¯5^Titto komt weder te Jerufalem , en beklaagt deszelfs
deerlyken toeftand. ^

Ã¯ <5 Titus komt te Rome , en wordt daar met ongemeene
vreugde ontvangen. Hy en zyn vader zeegepraalen t\'za-
men. ,\'t Be_gin yan hunne triomf. 702,

18 Simqn, Ã©Ã©n van de; Opperhoofden der oproerigen binnen
. Jerufalem in de zeegeprMl onder de gevangenen omgevoerd

19 Vespafianus ftlcht . den Tempel der Vreede , doet hem
zeer prachtig maaken, en \'er den gouden tafel, kandelaar ^
en andÃ©ren roof uyt den Tempel van Jerufalem in brengen.
DÃ³ch de Wet der Jooden , en de yoorhangfels van \'t
HeyligdÃ¶m- bewaart hy in zyn paleys. -704

De ftand van het ftÃ³t Macheron, niet minder fterk door
; de ipti^ur als door konft\' 704

i4 Van eenigÃ© bronnen van byzondere hoedaanigheden. 70 c
25 Balfus belegert Maeheron, en vermeeftert die plaats dooÃ¯
een ^onderling geval. ; 7^ ^

z6 Baffus doet drieduyzend Jooden, die:uyt MaclierÃ³n ge-
vlugt", Ã©n m een bofch geweeken Waaren ^ neÃ©rhouwen*

Ã ? Be Keyzer doet de Ãanderyen van JudÃ©a verkoopen , en
legt alle de Jooden een jaarl^rkfcHe Tchatting van twee
Drachmen op om aan \'t Kapitolium te betaalen. j.oÃ¨
â¢28 Cefennius :Petus: tandvÃ¶ogd vaÂ» SyriÃ« befchuldigt An*
tiochus Koning van Komagene dat hy de party der Ro^

meynen verlasten heeft , en vervÃ³lgt hem daarop t\'on-
recht. Maar Vespafianus handelt hem en zyne zoonen
beleefdelyk. 706

-30 Sylva, die na BalTus dood het gebied in JudÃ©a had, be-
fluyt MÃ¤ffada aan te grypen , alwaar Eleazar hoofd der
moordenaaren gÃ¨weeken was. Schrikkelyke wreedheden
door dat gefpuyÃ¯Ã¯ en door Joannes , Simon , en de IdÃ¼-
meÃ«rs begaan. 7^7

â¢ \' Van den ftarid en dÃª fterkte dier plaatfe. 708
5\'Ã¯\' Groote menigte van krygs^weer en overvloed van leef-
â \' tÃ³gt binnen MalTada opgelegd wat Herodes- den

â¢ Grooten daaStoe bewoogen had. â \' â \' 708
3 3 Sylva begint Malfada te beftÃ³rmen. De belegerden maa-
ken een tweeden muur, met balken en aarde\' tuflchen bey-
de, welke de Romeynen verbranden, en zich ten ftÃ³rmbe-
reyden. \' _ . ; 709

34 Eleazar ziende dat Maffada noodzaakelyk in de magt
der Romeynen zou moeten vervallen , vermaant de zyne
den brand daarin te fteeken, en zichzelven te dooden om
de flaaverny te ontgaan. 709

35 Alle die binnen Maffada waaren door \'t vertoog van E-
leazar gehard , dooden malkanderen met hunne yroÃ¼^Ã¶
en kinderen , en die de laatfte overblyft fteekt de plaats
in de brand eer hy zich doodt. . 711

3(5 De Jooden die te AlexandriÃ« woonden ziende dat de\'
Moordpriemers hoe langer hoe ftouter in hunne muytery
worden , lÃ©veren deeze die in hun land geweeken waaren
aan de Romeynen over. Groote hardvochtigheyd van dat
vÃ³lk in \'t uytftaan van pynen. De Tempel door Onias
in Egipte gefticht , wordt door bevÃ©l van Vespafianus ge-
flooten, zonder dat het den Jooden toegelaaten wordt al-
daar GÃ³dsdienft te plÃ©egen. 715
37 NÃ³g andere Moordpriemers Ontrent Cyrene gevangen;

3 8 SchandelykÃ© boosheyd van Katulus Landvoogd van het
Pentapolitaanfche LybiÃ« , die om zich met de goederen
der Jooden te verryken , hen valfchelyk doet befchuldi-
gen, en onder anderen ook Jofephus den Schryver deezer
HiftoriÃ« , door Jonathas Overfte van de moordpriemers,
als Ã³f die hem tÃ³t zyn beftaan bewoogen had. Maar Ves-
pafianus de zaak onderzÃ³cht hebbende, doet Jonathas lee-
vendig verbranden ; dÃ³ch Katulus door hem verfchoond
fterft yslyk. Befluyt deezer HiftoriÃ«. 714

Eerfie ^Ã¶o/^^. Dat de Griekfche Hiftorifchryvers wegens de
kennis der aloudheyd minft t^\'gelooven zyn , en dat de
Grieken niet dan laat in de letteren en weetenfchappCn zyn
onderweezen. _ - 715

z Dat de Egiptenaars en BabiloniÃ«rs altoos zeer zÃ³rgvuldig
ontrent het befchryven der HiftoriÃ« geweeft zyn: En dat
niemand zulks naaukeuriger en met meerder waarheyd ge-
daan heeft dan de Jooden. 7i(?

3 Dat zy, die van den ooriÃ³g der Jooden tegen de Romey-
nen hebben gefchreeven, uyt henZelven geen kennis daar-
van gehad hebben: en dat Jofephus daar en tegen vÃ³lko-
men bericht daaraf had, en getracht heefi: niets dan \'t ge-
ne waar was te verhaalen. 717

4 Antwoord op \'t gene dat men, om te toonen dat de JoÃ³d-
fche landaard niÃ©t oud is > zegt dat de Griekfche Hiftori-
fchryvers daar niet van fpreeken. \'

5 Getuygeniflen der Egiptenaaren en FeniciÃ«rs wegens de
oudheyd des joodfchen vÃ³lks. / 718

6 Getuygenis der Chaldeefche Hiftonfchryveren , wegens
de oudheyd des Joodfchen vÃ³lks. 7^^

7 Getuygenis der Fenicifche Schryveren > wegens de oud-
heyd des Joodfchen vÃ³lks. 722

8 Getuygeniffen van Griekfche Hiftorifchryvers, die msge-
lyks de oudheyd des Joodfchen vÃ³lks aamvyzen. 72 2

P Oorzaak van den haat der Egiptenaaren tegen de Jobden.
Bewys dat Manethon , een Egiptifche Schryver , de
waarheyd gezegd heeft ten opzigte van de oudheyd der
â Jooden ; en dat al het ander dat hy tegen hen zegt ver-
dichtfelen zyn. 725

10 Wederlegging van\'t gene Manethon wegens Mofes zegt,7 2 8
Ã¯i Wederlegging van Cheremon , een ander Egiptifch
Schryver. 7^8

Eerfie hoofdfi. Antwoord op het gene Apion zeyde dat Mo-
fes een Egiptenaar was , en op \'t gene hy wegens den
uyttÃ³gt der Jooden uyt Egipte zegt. 730

2 Antwoord op \'t gene Apion tÃ³t naadeel der Jooden noo-
pende de ftad AlexandriÃ« gezegd heeft, alsmede op \'t ge-
ne hy zegt om te^ doen gelooven dat hy vandaar afkomftig
is ; en op zyne verfchooning van de Koningin Kleopatre.

3 Antwoord op \'t zeggen van Apion dat de verfcheyden-
heyd van GÃ³dsdienften oorzaak der ontftaane oproeren te
AlexandriÃ« geweeft was en dat hy de Jooden befchul-
digt dat zy niet, gelyk andere vÃ³lken, beelden der Key-
zeren hadden. 7?4

4 Antwoord op \'t gene ^pion uyt het verhaal van Poflido-
nius en Apollonius Molon , zegt, dat de Jooden in hun-
ne gewyde fchatkift een gouden ezelskop hadden ; en
jaarlyks in den Tempel eenen Griek mefteden, om geÃ³f-
ferd te worden ; nevens nÃ³g een ander fprookje van eenen
Friefter van Apollo. 734

5 Antwoord op \'t gene Apion zegx , dat de Jooden zweeren
dat zy den vreemdelingen , en inzonderheyd den Grie-
ken, nooit goed gullen doen: dat hunne wetten niet goed
zyn, omdat zy onder andere ftaan: dat zy geene mannen ge-
had hebben die in konften en weetenfchappen uytmunteden ;
en dat het ongerymd is dat zy geen verkensvleefch eeten
en zich laaten befnyden.

6 Antwoord op \'t gene Lyfimachus,, Apollonius Molon,
en eenige andere tegen Mofes gezegd hebben. Jofephus
toont hoe verre die Wetgeever. al e andere tÃ© boven ge-
gaan heeft , en dat nooit eenige andere wetten zo gÃ³ds-
dienftiglyk zyn onderhouders geweeft dan de zyne. 738

het onderl^ouden hunner wetten geleeden hebben. 740
Ã¨ Dat, niets belachlyker is dan die veelvuldigheyd vari de
Goden der Heydenen, welke zy zelve bekennen dat ook
aan groote ondeugden onderhevig zyn. Dat de PoÃ«eten
en Redenaars voornaamelyk dat valfch geloof in de ge-
moederen der menfchen ingeprent hebben : dÃ³ch dat de

wysfte onder dÃ© Filofoofen het hebben vefworpeni 745
p Dat de Jooden verpligt zyn hunne wetten boven alle an-
dere te achten ; en dat veeje vÃ³lken die hebben goedge-Â»
keurd j en naagevÃ³lgd. 744

10 Befluyt van dit vertoog /^ het welk beveftigt hÃ©t gene
tÃ³t "voordeel van Mofes, en tÃ³t lÃ³f der Joodfche Wetten
gezegd is, .. ; " \' 74$

Ã¯nkydhg. Behelzende een vertoog om aan te wyzen dat de
Reden over de driften heerfcht. 747

Eerfle hoofdft. Simon, hoewel een Jood , is oorzaak dat Se-
leukus Nikanor , Koning van AfiÃ« , Apollomus Land-
voogd van SyriÃ« en FeniciÃ« , heene zendt. Om de fchat-
ten uyt den Tempel van Jerufalem te haaien. Eenige En-
gelen verfchynen Apollonius, waardoor hy half dood ne-
dervak; dÃ³ch wordt op \'t gebÃ©d der Priefteren herfteld.
Antiochus vÃ³lgt zynen vader Seleukus in \'t ryk , ftek
Jafon , een gÃ³dloos nienfch, tÃ³t Hoogenpriefter San en
gebruykt hem om de Jooden tÃ³t het verlaaten van hunne
GÃ³dsdienft te dwingen. 748

DÃ« moeder der Machabeen met haare zoonen wordt voor
Antiochus gebragt. Hy bewoogen door \'t zien deezÃ«r ze-
ven broederen, alle zo wel gemaakt van lyf en leden,doet
al wat hy kan om hen tÃ³t eeten van verkensvleefch te
overreeden j tÃ³t welken eynde hy al het pynigtuyg doet
aanbrengen om hen vervaerd te maaken* Hunrie zonder-
linge grootmoedigheydt. . y^i

15 LÃ³f van de Moeder deezer Martelaarert , en hoe zy hen
in hun voorrieemen om hun ieeven voor de befcherming
Van GÃ³ds wet op te zetten, ver fterkte. 7456

14 De Marteldood van de moeder der Machabeen; haar lÃ³f,
en die van haare zeven zoonen, en van EleazarÂ» 748 B

Vborreede, Wegens de verbliiidheyd der nienfchen en de on-
begrypelyke grootheyd GÃ³ds. 751 B

Eerfte hoofdft. Hoe gelukkig de eerfte zeven maanden der re-
geeringe van den Keyzer Kajus Kaligula waaren. 752 B

a De Keyzer Kajus nÃ³g maar zeven maanden geregeerd heb-
bende vak in een groote ziekte. Zonderlinge droefheyd
van alle de landfehappen deswege; en hunne groote vreug-
de over zyne wederopkomft. 75^ B

3 De Keyzer K.ajus geeft zich tÃ³t allerley ongebondenheden
en gruuwelen over, en noodzaakt, door een fchrikkelyke
ondankbaarheyd en wreedheyd, den jongen Tiberius s zoons-
zoon van den Keyzer Tiberius, zichzelven te dooden. 75 5IB

4 Kajus doet Makro, Overfte der lyfwacht,aan wienhy zyn
leeven en \'t Keyzerryk verfchuldigd was, fterven. 755 B

5 Kajus doet zynen fchoonvader Markus Syllanus ombren-
gen , omdat hy hem goeden raad gaf ; waarnaa deeze
moord nÃ³g van veele andere gevÃ³lgd wordt. 75 5
Kajus wil als een halve GÃ³d geÃ«erd zyn.

7 Kajus dwaasheyd vermeerdert zo , dar hy als een God
geÃ«erd wil zyn , en Merkurius , Apollo , en Mars naa-
bootft. .757

8 Kajus wordt vertoornd op de Jooden, omdat zy met, ge-
lyk andere, vÃ³lken, hem gÃ³dlyke eere willen bewyZen. 75 8

9 De oude inwooners van AlexandriÃ« bedienen zich van Ka-
jus gramfchap tegen de Jooden , om hen alle bedenkelyke
wrakheden en geweld aan te doen. Zy vermelen hunne
meefte bedehuyzen , en rechten \'er de beelden van dierl
VÃ³rft Ã³p i, alhoewel men ten tyde van Auguftus en Tiberius
nooit iers diergelyks beftaan had. LÃ³f vah AuguftuSi 758

10 Kajus reeds tegen de Jooden van AlexandriÃ« verbitterd
zynde, wordt door eenen Egiptenaar, genaamd Helikon,
die ftaaf geweeft zynde m grootÃ¨ gunft by hem was, nÃ³Â®
meer opgehitft. yg^

11 De Jooden van AlexandriÃ« doen eene bezending aan Ka-
jus , om hunne wederwaardigheden aan hem te vertoonen
en Philo is het Hoofd Van dat Gezantfchap. Kajus ont*
vangt hen gunftig zo \'t fcheen ; maar Philo bemerkt wel
dat men zich daarop niet betrouwen mogti 7<5z

II Philo en zyne Amptgenooten verftaan dat Kajus laft ge-
geven had aan Peti^nuis , Landvoogd van SyriÃ« , zyn
beeld in den Tempel van Jerufalem op te rechten. 7^^

13 Groote bekommerdheyd van Petronius ontrent de uyt-
voeringe van l^t bevÃ©l doOr Kajus hem gegeeven om zyn
beeld in den Tempel van Jerufakm op te rechten; dewyl
hy de quaade gevolgen daarvan voorzag.

14 Petronius doet aan het beeld werken doch langzaamlykT
Hy poogt te vergeefs de voornaamftÃ¨ jooden te^beweegeii
dat Zy \'t ontvÃ¤ngen. Alk komen Zy uyt de ftederl en van
t land tot hem orÃ¯i hem te bidden dat hy dk bev^ , \'c
Welk hen ondraagelyker was dan de dood, niet wilde uyt^
voeren, maar hen toelaatcn dat zy Gezanten Ã¤an den Key-
ier zonden^ yg^

15 Petroiiius door de redenen der Jooden bewoogen ,
achtende dat men hen niet tÃ³t \\7anh00p behoorde te bren-
gen , fehryft aan Kajus , Ã¶m daardoor tyd te winnen.
Deeze VÃ³rft wordt hierover vertÃ³ÃrtÃ¯d , mÃ¤ar ontvtynft
Zulks in zyn antwoord aan PetrÃ¶fiiusi j66

16 De Koning Agrippa komt te Rome , en uy;t Kajus ey-
gen mond verftaan hebbende dat hy zyn beeld in den
Tempel van Jerufalem wil doen oprechten, valt in zwym;
dÃ³ch weder bekomen zynde , fchryfc hy daarover aan
dien VÃ³rft. ^ ^ 7Ã7

17 Kajus door Agripp^s: brief bew<Â»gen , beveelc Petrohius
niets in den Tempel; te Jerufalem te veranderen : maar dit
berouwt hem haaft , zo dat hy te Rome een beeld laac
maaken , om het heymelyk na Jerufalem\' te zenden als hy
na AkxandriÃ« ging:, alwaar hy zich vo(^r eenen GÃ³d wil-
de uytgeeven. Zyne onbillykheden en wreedheden. 771

18 Hoe verwoedelyk Kajus Philo en^ de andere Joodfche Ge-
zanten van AlexandriÃ« bejegent, zonder naar hunne rÃ©de-
nen te willen luyfteren. yya,

^erÃe Hoofdfl. Sejanus vyand der Jpoden, Flakkus volgd
hein in dien haat op. Komt in aanzien by den Keyzet Ti-
berius; wordt Landvoogd van Egipte eft \'s Keyzers Ste-
dehouder te AlexandriÃ«. Zyn lÃ³f Ãªn groote bequaamheden.
Hy leyd veel eere met zyne Landvoogdye in. Is echter een
booswicht. Draagd zich wel zo lang Tib^ius leefd, Zyn
rouwe over de dood van Tiberius. Hy is bedugt voor
Kajus. Verlaat zich vruchteloos op den, jongen Tiberius
en Makro. Kajus brengt den jongen Tiberius orn \'t ke-
ven en ontdoet zich van Makro. 775
a Flakkus veranderd zyn wyze van doen. Oorzaak daarvan.
Egiptenaars zyn vÃ¤n natuur zeer oproerig. Flakkus neemt
zyne vinden tot zynÃ© raadsÃ¼eden, die hem het net over\'t
hoofd haaien. Naamen der voomaarafte. Hun aanfpraak. tot
hem, waardoor zy hembeweegenomdejoodentebeleedigen.
Hy geeft hen gehoor > en draagt zich vyandig tegen de
Jooden. 776
\'3 Toeval door \'t welke Flakkus tegen de Jooden verbitterd
word. Agrippa word door Kajus tot Koning^verheeven.
Reyft na zyn Ryk over AlexandriÃ«. Zyn grÃ³otÃ© pracht
cn ftaatfi. Nydigheyd van Flakkus daarover. Booze men-
fchen ftooken hem op. Qjiaade imborft dÃªr AlÃª^c^dry-^
ners ; die Agrippa met vuyle woorden in vaersjes hoonen
en befchimpen; \'t geen Flakkus ongeftraft toelaat. 777

4 Karabas, een zÃ³t te AlexandriÃ«, zyn Wyze van doen j de
Alexandryners takelÃ¨h henÃ¼ bÃªlachgelyk als eÃ©n Koning toe;
befpÃ³tten daar mede Agrippa. Flakkus bedwingt deeze
fpoorloosheden niet. Boos opzet van\'t graaÃ¼w tegen de,
Jooden; zy verzoeken aan den Landvoogd dat \'s Keyzers\'
beelden in de Gebedehuyzen der Jooden mogen worden op-
gerecht , \'t geen hy toeftaat. Ongerymdheyd van diÃ© zaak.

5 Klagte van Philo over ^t afheemender GÃ¨bedehnyzen. Flak-1
leus beroofd den Jooden van \'t burgerrecht; laat toe dat dc |
vyanden der Jooden hen op allerley wyze vervÃ³lgen. Ver-

deeling dÃ©r ftadt AlexandtiÃ«. De /
ftadt na Ã©Ã©n hoek gejaagd. Der
beroofd; hunne wiÃ¼kels geplonder.
de Jooden begaan. Veele fterven Vm honger. Andere
worden op onmenfchÃªlykÃª wyzeii gehandeld\'en ter dood
gebracht. \' yy^

â driÃ« ingefteld. Veele voornaame, lieden dezelve worden
door Flakkus gegeelfeld en vuylaardig behandeld. Byzon-
dere gewwate te AlexandriÃ« omtrent de Burgers Ã³f vreem-
de tt geeflÃ¨len. Kleynagting, den Joodfche Overheden
gedaan.^ Dit alles gefchied qp .de Beeftdagen-vaa\'s ; Key-
zers geboorte. Gunftj gewoonlyk op die Feeftdageaibe-
weezen. Wreedheyd van Flakkus. De Jooden-op den
Schouburg mishandeld. 781

â¢ den op te hitfen. Geeft voqr datze wapenen irt hunne
huyzen verborgen, houden. Laat de hoofdman; Kafl^us m^

; by welke gekgenheyd. Joodfche vrouwen mishaÃ¯iddd.
Raadsbefluyt der Jooden ter eere van den Keyzer. Flakkus
beloofd het te zulkn verzenden, maar houd het by zich^
Zyn quaade toeleg daar mede. Koning Agrippa verzendt
het en befchuldigd Flakkus , die in \'s Keyzers ongenade
vak. ^

8 BafTus door den Keyzer na AlexandriÃ« gezonden; komt
fpoedig over; gaat by den duyfter aan land; hoordt dat
Fkkkus by Stefanio te gaft is; bezet het huys, en neemt
hem gevangen. Vreugde der Jooden daarover. Op wat
jaartyd dit gefchied zy. De Jooden hoopen op een goede
uytkomft hunner zaaken.

â¢ men 2,ynde word hy door Lampron en Ifidorus aangeÂ»
klaagd. Befchryving van die twee, hoedaanige fieltea zy
geweeft zyn. Flakkus word veroordeeld ; zyn rykdom.,
koftelyk huyscieraat en keurlykheyd van bedienden. Dit
alles word hem ontnomen, 785

10 Flakkus word in. ballingfchap vervoerd na \'t eyland An^
drus. Daar hy naa veel fukkelens en. wederwaerdigheden
aankomt. Zyn treurigheyd. Hy word aldaar gekaten.
Hoe hy zich gedraagd. Beklaagt zich over zyn voorig
geluk; en laakt zyne vervolging tegen de Jooden. Zyn
ongelukkig leeven aldaar. Wreeden inborft van Kajus.
Geeft iaft om alle de voornaame ballingen om te brengen;
zet Flakkus boven aan op de lyft. Zyn dood en byzon-
derheden daarvan. Befluyt van die werk. 7S7

D^ Staaten van Holland en Weftv^s^^ t^^^hyÃ ^ÃSLI^S W^^Ã
WYK, Burger en Boekverkoper te Amfterdam, M befihreve^ Lr Flavius fofi^huH

met het regt van Copie en ^^^^^^^ fo^s uyt^de geih^^^^^ was blyken\'de , en dewyle het fel-

ve Privilegie als nu ten eynde was g^ W" wel eenige baatfugtige tnenfcben tot des Suppliams

van Copie tot een extraordmaire prys foo keerie hy Sup^pliant hem tot Ons verfoekende,

tnerkelyke prae udicie ende fchade het ielve moge Komen na te g ^^^^ vernieuwt, voor den tyd van vyvtien

dat het bo\'vengem. Odroy Xc^LTn^^^^^^^ en fonder plaaten\'alleen te morgen druken,

cerftkomende jaaren , omme het voorii. in Ã¼e Ã¼^nt goed foude vinden , het felve Boek uyt te geven,

doen drucken, en verkoopen, m foodanigc ^^^^^ Boek in de Nederduytfche taaie na te drucken , doen dmcken ofte
met expres verbod aan allen en een ygeiyK , deele, \'t 2.y onder pretext van vermeerderinge, verbÃ©teringe, andere

uyt te geven in \'t groot ofte klyn, ^" /J^i^l^ook het felve in\'tNederduytfch elders nagedruckt fynde, binnen defen Lande

vertaalinge,verandermgenvan^ verbeurte van alle de nagedruckte , ingebragte, verhandelde , ofF ver-

te brengen, te verhandelen ofte te verKoope , y ^ ^^ overtreders van Onfe Odroyen en Pri-

kogte Ãxemplaren , en voorts op alfu ke ve^^ â S O O IS \'T, dat Wy de faake ende \'t vookz. verfoek

vilegien tot verhoedmgen van fchade gewo^ den SuppLt, uyt Onfe regte ietenfchap, Souveraine Magt en-

overgemerkt hebbende ende genegen welendet^^^^^^ geoftroyeert hebben , confenteren , accorderen en

de Authoriteyt, den f f v?n vyvtiereerft fgtereenvolgende Jaren het voorfz. Boek genaamt

Ef tytteÃe S^/e^f tSdl^^^^^^^^ eenen ygelycken het felve Boek, & \'t grOot of kleyn, in \'t
ken, uytgeve. enae vcriwopcii, yt , i . ^^^^ naardrucken , te verhandelen ofte verkoopen \'t zy onder pre-

geheel o& ten deele te drucken, naar ^^^ verandering van naem of titul , ofte elders nagedmckt binnen

text van vermeerderinge, verbeteringe,^^ verkoopen, op verbeurte van aUe Ie nagedruckte,

Siceln eirS^ P^^^ voor den l)fficier die de Calange doett fal, een derde part voor den Armen der plaatfe da^ het
^piiceren een Ã¼erae part vooi uc ^ voor den Suppl ant, ende dit telkens foo menigmaal defelve fÃ¼llen

SoedSS van fyne ^^^^^^ nadrucken van het voorfz. Boek, d^r door in gemgen deele verftaan den inhouden

Sn Onfen Oa^ ftellen,ciaar van geene geabrevieerde ofte gecontraheerde mentie zal mo-

genmaken, nemaar gehouden wefen het felve Odroye in\'t geheel en fonder eenige omiffie daar voor te drucken, ofte te
doen drucken, ende dat hy gehouden fal fyn een Exemplaer van het voorfz. Boek , gebonden en wel geconditioneert, te
brengen in de Bibliotheecq van Onfe Univerfiteyt tot Leyden, ende daar van behoorlyck te doen blyckenj alles op poene van
het IfFea van defen te verliefen, endeten eynde denSup^iant defen Onfen confente, eftde Oftroye moge genoten als n^
behooren, laften Wy aUen ende eenen ygelyken dien het aangaan mag , dat fy den Suppliant van den mho^en yan defen,
doen, laaten ende gedoogen, ruftelyck, vreedelyck, ende volkomentlyck genieten ende gebruyken, cefTere^e alle belet ter
contrarie. Gegeven in

den Hage , onder Onfen Grooten Zegele hier aen doen hangen op den ieven en twmtigiten ju-
ny in \'t Jaar onfes Heeren ende Saiigmakers duyfend fevenhonderd en een en twmag.

.welfpreekendkyd te toonen, en zich eenen naam te verwerven; andere doen het om degenen^

--__l welker daaden zy verhaalen ^ teverpltgten, en zy ontzien geen maeiteom hen te hehaagen: daar

zyn V ook die hiertoe treeden, omdat zy zelve deel gehad hebbende aan de gevallen welke zy bekhrU
ven ^ gaern uvdlen dat het gemeen daaraf kenmp hebbe : â eyndelyk zyn \'er.eemge die zich ddafmeÃ¨.
beezig honden, vermids zy met lyden konnen dat zaaken die waerdig zyn om van \'alle de werreld ge^-
weeten te^ worden ^ in Jiilzwygendheyd zouden, begraaven klyven. Deeze twee laatjie rUenen zyn\'t
die my tÃ³t fchryven hebben be^^oogen z \'want nademaal ik dtÃ¨l gehad hebbe aan den oorlÃ³g teoen deRo
meynen.^-datik getnyge geweefi Len van dtbedrjven dte\'erzyn voorgevallen, en dat ikweefthoedumi^
de verfcheydene uytkornften geweeft. zyn, heb tk my verpikten ds gedrongen gevonden eene Htflon daat
geeven, om te doen blyken.dat zy, die voor my hebben gejchreeven, ter quaader trouwe\'^e^
handeld,^ en de waarheyd verduy/ierd hebben. Het tegenwoordig werk aangaande, tk ondernam het ver^
trouwende dat de Grieken daarin hehaagen zouden neemen, omdat zy aldaar uyt het Hebreews in hunne
eygene taaie zullen overgezet zteneen verhaal van de oudheyd onzer landaard, en de gedaante onzer Ge-
meynteftaat. Toen ik aan de Hifiori van den oorlÃ³g begon te^rbeyden, was myn voorneemen te fpreeken van
den oorfprmg der Jooden , van hunne, verfcheydene voorvdlen, van den uytmuntenden IVetgeevr die
hert mgodvruchtigheyd en andere-deugden onderwees, van hunne oorlogen dt.e zo veele eeuwengedmrd
hebben , en eyndelyk van den laatften dien zy tÃ³t hun verdriet genoodzaakt zyn geweeft tegen de Ro-
meynen tÃ¨ voeren. Maar doordien diefiÃ³ffe al te groot en te wyd uytgefirekt was om ter loop verhan-
deld te worden , \'vond ik het goed een by zonder werk daaraf te maakert, en nam vervÃ³lgeus de pen in
de hand.

\' Eenigen-tyd daarnaa, gelyk het doorgaans gebeurt aan ztdke die zeer moeijelyke zaaken onderneÃ¨men
vÃ¨rviel ik â in een zekere traagheyd, waardoor ik naauwlyks befiuyten kon zo een lange Hifiori m een
\'vreemde taal te verhandelen. Maar veele genoopt door eene begeerte om zulke merkwaardige zaaken te
*is)eÃ¨ten , mamden my tÃ³t deez^en arbeyd aan, Ã©n voornamelyk Epaphroditus , die uyt een groote Uefde
" \' \' " \' \' \' "\' \' A.p l^iRori iny.onAprhi>\\A hemint \'I \' wanTnain/w zich

beproefd \'heeft. VdÃªr beneven\' kanmen tk zynen JÃ³f zeggen, dat hy daarin zulk eengroote edelheyd van
gemoed, m zo een onbezweekenheyd van geefi betoond herft, dat niet^ magtig geweeft is zyne dettgdm
dllerminfie te verwrikken. Om dan deeze groote perfonaadje, d^ niet moede wordt van zodaanioen
te begunfiigen welk mittelykvoor \'t gemeen konnen arbeyden , te gehoorzaamen, en uyt fchaamte van
een lafhartige leedtgheyd hoven zulk een pryfiykebeezigheydte/lellen, heb tk dit werk weder opgevat met
tegrooter blydfihap i omdat ikweete dat onze voorvaders nooit zwaartgheyd gemaakt hebben om diergelyke
zaaken aan vreemdelingen gulhartig mede te deelen, en dat de voornaamfte onder de Grieken vuurtgl?k heb-
ben gewen fcht te weeten wat "er onder ons voorgsvallen is. IVmt Ttolomeus Koning van Egipte, de\'tweede
van dien 7iaam, die zulk ten groote zucht had tÃ³t de-weetenfchappen, en tÃ³t boeken, dat hy die met oyiyreloof-
lyke kÃ³ften uyt alle plaatfen der werreld verzamelde, deed met groote vlyt onze wetten, gewoonten en mL
nier van leeven tn \'t Grieks vertaaien: en Eleazar onze Hoogepriefter, die in deugdvoor memand onzer
Hoogepnefteren wykt, vondt het met geraaden deeze voldoening aan dien VÃ³rft te weygeren^ gelyk hy

bÃ¼jun twyfd zoude gedaan hebben^ indien wy mn onze vaders nitt geleerd hadden goede enUJÃ¯yke zaa-
ken voor g eenen menjche te verbergen. Ik heb dan geoordeeld met te kormen misdoen met de goedheyd en edel-
moedigheydvan dien Hoogenpne/ier naa te.volgen; en ik twyfel met Ã³f veele zullen nu ter tyd mg met die
zelfde begeerte aangedaan zyn, als voormaals die groote Koning: die evenwel met deganfche heylige Schrif
tuur j maar alleenlyk de Wet \\of vyf Boeken vm Mofes] omfng door de vertaling der genen die ten dten eyn-
de naa AlexandrÃ¼ngezonden waaren. Nogtms vervattsn deeze Heyltge Schriften ontelbaare zaaken,
omdat ze eene Hifiort begrypen van vyfduy zend jaaren, waarin men eene menigte van ongemeene voor-
vallen^ verfcheydenerley omwentelingen, veele zwaare oorlogen^ en een groot getal van doorluchtige be-
dryven door trejfelyke krygsoverftm uytgevoerd, befchreven ziet.

Maar "t-gene men voornaamelykuyt het leezen van dezelve kan aanmerken , is dat alles den genen,
die aan GÃ³ds befiiermge zich onderwerpende al wat hy beveeltgÃ³dsdienjiiglyk onderhouden , veel beter
gelukt dan men zou konnengelooven; en dat zy de opperfe gelukzaligheyd tÃ³t hunne laatjiebeloonmge te
verwachten hebben: gelyk daarentegen zulke die zwe geboden, met gehoor zaamen ^ in plaats van in hm-
ne voorneemens ^ hoe rechtmaatig zy ook moogen Jchynen, voorjpoedtg te weezen, m allerleye rampen, en
in eene elende zonder uytkomfl ^ vervallen. Ik vermaan dan allen die dit boek zullen leezen , dat zy
zich naar GÃ³ds wille fchikken ^ en bezien of Mofes, onze voortrejfelyken Wetgeever ^ met betaamelyk
van GÃ³ds natuur gefprooken heeft; of hy hem met altoos werken toefchryft die met zyne deugden overeen-
komen ^ en of het ganfche verhaal dat hy \'er van doet , niet zuyver ^ en van zulke fMen ^ als
men in andere Htftonen vindt ^ verre afgefcheyden is. De oudheyd van de zyne alleen bevrydt
hem van den argwaan dim men zou moogen hebben , dat hy iets dat fMachtig was onder zyne
Jchnften gemengd heeft; want hy leefde meer dan tweeduyzend jaaren geleden :^ en alzo eenige eeuwen
voor den opkomft van alle de verdichtfelen der Poeeten, die de geboorte hunner Goden ^ en nÃ³g mmder
de bedryven hunner Helden, en de bevÃ©len hunner IVetg Ã©veren, van zo hoog af nooit hebben durven

n-hh^/i /i! Ã³T/i \'Ayf ^ yi /I / /^-f/xi yi a \'"Xx*/-*/Â» jrtl i nt* wflyÂ»-Â» I ^^yt 1L L n! I^^L j. Â« i yÂ«^ L ____/_ â¢ 7 t / t

byna alle die dingen afhangen van de kenmffe welke Mofes door zyne wysheyd daaraf gehad heeft, ben tk ver-
phgt eerfi iets van hem te zeggen, opdat niemand zich verwondere te zien dat ikm eene Hiflori, alwaar\'t
zou moogen fchynen dat tk niet dan gebeurde daaden en zeedelyke geboden behoorde te verhaalen, zovee^
ie zaaken menge die de kennife der natuure betreffen. Men moet dan aanmerken, dat deeze groote man
geloojde, dat iemand die vroom wilde leeven, en wetten aan anderen voor fchryven, beginnen mofl met GÃ³d
te kennen, en dan alle zyne werken aandacljtelyk overwoogen hebbende^ zo veel als \'themmoogelykwas
dat volmaakt voorbeeld trachten te vÃ³lgen. iVant hoe zoud anderfins Ã¨en wetgeever zodaamg zyn als
hy behoorde te weezen ? en hoe zoud hy degenen die zyne fchriften lazen tÃ³t een goed leeven kÃ¶nnen^
aanleyden, indkn hy hen niet eerfi inprentte dat GÃ³d de Vader en Heer van alle dmgen ts, dat hy alles
aanfchouwt, dat hy degenen die hem dienen gelukzalig, en zulke die den weg der deugd met bewande*
len ten hoogfien ongelukkig maakt ? Aldus heeft Mofes, om het vÃ³lk, waar over hy V befiier had, te onder^^
wyzen , met begonnen gelyk andere, met hen wetten naar zyn goedvinden te geeven ; maar hy voer de
hunnen geefi op tÃ³t de kenmffe van GÃ³d; hy onderrechte hen op uvat uvyzeHydewerreldgefchapenhadr

W/Ã¯ ty> njtj* W ^ jtyt/Â» nm^ f ^ ^ . ^ ^ ^ . ____/7-. . 1 /~Ã J . 1 ^ _ t . . T

wtc cj^cuen, m ityam aiza ae menjcfoen, me van zelfs reeas quaaa
zyn tÃ³t het begaan van allerley misdaaden. Maar onze Wetgeever, naa alvoorensgetoondte hebben dat
GÃ³d alle deugden in de opperfie zuyverheyd bezit, wyfi aan dat de menfchen met alle magt moeten poogen
hem eemger maate naa te vÃ³lgen; en fpreekt met een wondermare kracht tegen de onvoorzigtigheyd der ge-
ner die zulke heylige onderwyzingen met met een diepe eerbiedigheyd aanneemen.

VAgens dit voorfchnft verzoek tk myne Lezers dat ze dit myriWerk toetfen : en dan ben ik verzekerd
dat men "er niets in vinden zal dat niet zeer rÃ©delyk, en ten hoogfien betaamelyk voor GÃ³ds Majefieyt en zyne
liefde jegens de menfchen zy. Want alles is met de uyter(ie naauwkeurigheyd gefchikt naarvereyfch der
Stoffe: naamelyk eenige dingen zyn op V fpoor des Wetgeevers naar behooren ingewikkeld, andere onder
eene agtbaare verbloeming uytgedrukt, en zulke die nuttig waaren uytdrukkelykvoorgefieldtew&rdenin\'t
breede en m zyn geheel opengelegt. Byaldten nu iemand de redenen van die verfcheelende manieren van
jchryven zou begeeren te weeten, zoud \'er een diepe befpiegelmg noodig zyn om hem daar ontrent verklaa-
ring te geeven: en zo GÃ³d my V leeven fpaart, zal ik f eemger tyd trachten zulks te doen. Nu tegenwoor-

I/K. (f ^./i\'Pi J AlÂ»/* yf^ tlt rxit/t A Ij^rÃ¯i/* . n n nm.\\ J1 J\' _ . . "f # -m M- J^ ^ ^^

Schepping dct werreld. Adam cb Eva zyn GÃ³ds gebÃ³d ongehoÃ³r-
zaam, en worden van hem uyt het aardfch Paradysgedreyeni

N den beginne fchiep GÃ³d den He-
mel en de aarde j de aarde was niet
zigtbaar, maar met een dikke duy-
fternis bedekt j en de Geeft zweefde
daarover. Hy beval vervÃ³lgens dat liet licht
wierd , en het licht verfcheen terftond. Naa
dat GÃ³d deeze klomp befchouwd had,
fcheydde hy het lieht van de duyfternis j hy
noemde de duyfternis nacht, en het licht dag5
hy gaf aan het begin van den dag den naam
van mÃ³rgen , en aan het eynde van dien zelf-
den dag den naam van avond : Dit was de
eerfte dag, welke MofÃ¨s deii eenen dag noemt ^
en niet den eerften, waarvan ik de reden zou
konnen geeven : maar dewyl ik beloofd hebbe
van alle die zaaken een byzonder boek te
fchryven, zal ik zulks tot dien tyd toe be-
ipaaren.

Op den tweeden dag maakte GÃ³d den He-
mel, fcheydde hem van\'t Ã³verige af, plaatfte
hem om hoog als het edelfte , omrmgde
hem met kriftal, en maatigde hem door eene
vochtigheyd , bequaam om regens te verwek-
ken , die de aarde zoetelyk befproeijeij prn
h^ar vruchtbaai te makken,

Ben derden dag fteldehydeaardÃ¨vaft, om-
ringde haar met de zee , en deed haar plan-^
ten met haare zaaden voortbrengen.

Den vierden dag fchiep hy de Zon , dÃª
Maan , en de andere Geftarnten; hyplaatfteze
aan den Hemel om tÃ³t het voornaamfte cie-
raad daarVaÃ¼ te dienen , en hy fchifete huiind

bewecgingÃ©n en loop zodaanig, dat zy duy-
delyk de faizoenen en den omloop des jaars
aanwyzen.

Den vyfden dag fcliiep hy de vogelen en
vnTchen^ doende deeze in de diepte zwemmen,
cn die in de lucht vliegen , willende dat zy zich
zouden paaren, om voort te teelen en zich elk
naa zyne foort te vermenigvuldigen.

Den zefden dagfcÃ¯iiep GÃ³d de dieren der aar-r
de, onderfcheydde hen in verfclieelende o-e^
flachten van mannetje en wyfje : en dien
zelfden dag fchiep hy ook den Menfch:
mvoege dat de Heere , vÃ³lgens \'t verhaal van
Mofes, in zes dagen de Werreld , en alles
wat \'er in is, gefchapen heeft.

Den zevenden dag ruftte GÃ³d , en hieldt
op van arbeyden aan het groot werk van de
fcheppinge der werreld : en \'t is om deeze re-
den dat wy op dien dag niet werken , en hem
den naam van Sabbath geeven , \'t welk in de
Kebreewfche taal ruft betekent.

2. Mofes fpreekt nÃ³g byzonderlyker van de
tiai. a fchepping des, menfchen : Hy zegt dat GÃ³d
bei: ItÃ³f der aarde nam , en eenen menfch
daaraf vÃ³rmde , en dat hy hem den geeft

en de ziele inblies. Hy voegt \'er by dat
die menfch Adam genoemd wierdt , hec
welk in \\ Hebreews J^ood betekent , om
dat hy uyt een zagte roode aarde gevÃ³rmd
wierdt j want zodaanig is de waare en maag-
delyke aarde.

GÃ³d deed de dieren, zo mannetjes als wvf-
jes, voor Adam komen} en deeze eerft:emenlcli
gaf hen naamen, welke zy nÃ³g ten huydigen
dage behouden.

GÃ³d ziende dat Adam alleen was , cn
verwondert Ã¼ont dat de andere dieren
ieder eene gezellin hadden , ontnam hem
terwyl hy fliep , Ã©Ã©ne zyner ribben,

van welke hy ecnc vrouw maakte; en zo dra
Adam haar zag, bemerkte hy dat zy uyt hem
voortgekomen, en dat ze een gedeelte van hem-
zelven was. De Hebreers noemen eene vrouw
W^i en deeze die de eerfte van alle was, wierdt
Eva genaamd, \'t welk te zeggen is. Moeder
aller leevende. \'

!â â¢ Mofes verhaalt daarenboven dat GÃ³d na de
kant van \'t Ooften eenen LufthÃ³f plantte,
welke hy met allerley gewaflen vervulde, en dat
in dien HÃ³f twee boomen waaren, welker Ã©Ã©n
de boom des leevens was, en de ander die der
kenniftÃ¨ om\'t goed van\'t quaad te onderfchey-
den. In deezen HÃ³f ftelde hy Adam en Eva,
en beval hen de planten waar te neemen: de HÃ³f
wierdt bewaterd door een groote rivier die
het ganfche landt omvloeyde, en zich in vier an-
dere vloeden verdeelde. De eerfte genoemd
Phifon, ^t welk volheyd betekent, en die van
de Grieken Ganges geheeten wordt, neemt zy-
nen loop na IndiÃ«, en ontlaft zich aldaar in de
zee. De tweede genoemd de Euphrates, en
in onze taal Phora, \\ welk verftrooijing Ã³f
bloem betekent; en de derde dien men den
Tigris Ã³f Diglath noemt, het welk eng en fnel
betekent, ondaften zich beyde in de Roode
PcrfifSe ^ ^^ ^^ ykrdQ geheeten Gihon, betÃ©kenen-
Zceboe-de dat hy van \'t Ooften komt, en den wel-
zem- ken de Grieken Nilus [Ã³f den Nyl] noemen,
loopt door Egipte.
5. GÃ³d beval dan aan Adam en Eva van alle de

andere vruchten te eeten; maar zich vaii die
der kenniftÃ¨ te onthouden, zeggende hen dat
zy fterven zouden ^ zozy die maar aanraakten.
Daar was toen een volmaakte eendragt tuf-
fchen alle de dieren, * en de flang was zeer ge-
meenzaam met Adam en Eva. Dewyl nu zy- Ã¯rc
ne quaadaardigheyd hem het geluk deed beny-"^^\'\'"^"^\'^^
den, dat zy ftonden te genieten indien ze hk^^JS"-
gebÃ³d GÃ³ds onderhielden 5 en dat hy in tC\'-^-efp-aak.
gendeel geloofde dat zy in allerley rampen
zouden vallen zo zy het niet gehoorzaamden,
oven-eedde hy Eva, om van de verboodene
vruclit te eeten. Hy zeyde haar, opdat hy
haar daartoe zou doen befluyten, dat\'er een
verborgene kracht in was die de kennis van
goed en quaad had, en dat indien zy en haar
man daaraf aten, zy zo gelukzalig zouden
weezen als GÃ³d zelf. Aldus bedroog hy de
vrouw, zy verachtte het gebpd van haaren
GÃ³d , at van de vrucht, en zich daarvan ver-
luftigd hebbende , bepraatte zy Adam om \'er
ook af te eeten. Gelyk \'t nu waar was dat
deeze vrucht een zeer groote onderfcheyding
gaf , zo bemerkten zy aanftonds dat ze
naakt waaren , en zy fchaamden zich daar-
over. \' Zy namen dan bladeren van eenen vy-
geboom om zich te bedekken, en zy geloofden
zich gelukkiger te zyn dan te vooren\', omdat
zy wiften \'t gene zy tÃ³t dien tyd toe niet ge-
weeten hadden.

GÃ³d quam in den HÃ³f; en Adam die voot
zyne zonde gemeenzamelyk met hem verkeerd
had 3 -durfde zich toen niet vertoonen ter oor-
zaake van \'t misdryf dat hy begaan had. GÃ³d
vraagde hem , waarom hy , in plaats van te
vooren inet zulk een vermaak tÃ³t hem te nade-
ren , wegvloodt, en zich verbergde. Hy
niet weetendewat hy antwoorden zoude, om-
dat hyizich fchuldig kende , zo zeyde GÃ³d
tÃ³t hem : â Ik Had u verzÃ³rgd , Van alles wat
gy zÃ¶udt hebben konnen begeeren, om een
ar keven van alle zÃ³rgen bevryd , en \'t welk
zeer lang en gelukkig zoude geweeft zyn , ,,
zonder arbeyd en met vermaak te leyden.
Maar gy hebt u tegen myn voorneemxn aan- â
gekant > gy hebt myn gebÃ³d verfmaad ; en
\'t is niet uyt eerbiedigheid dat gy zwytrt,
maar \'t is omdat uv/ geweeten u befchuidi^t
Adam bragt alles by wat hy kon om zich "te
verlchoonen , hybadt GÃ³dt het hem tevero-ee-
ven, en wierp defchuld op zyne vrouw, zeo-Sen-

de dat die hem verieid had, en deoorzaSfzy-
ner zonde was. Zy van haar kant zeyde dat
het de flang was die haar bedroogen had. Waar-
op

op GÃ³d om Adam te ftrafFen voor dat hy zich
zo had laaten overrompelen , verklaarde dat
de aarde niet meer vruchten voortbrengen zou-
de 5 dan voor degÃ©nen die haar in \'t zweet
huns aanfchyns bouwden , ja dat ze niet
zoud uytlÃ©veren alles wat men van haar zou
â¢moogen eyfchen. Hy ftrafte Eva ook , en be-
val dat zy , hebbendezich door de flang laaten

bedriegen, en zo veele onheylen over hlarea
man gehaald , niet dan met fmarte baaren zou-
de. En om de flang over zyne boofaardigheyd
te ftrafFen , benam hy hem\'t gebruyk der Ipraa-
ke > maakte zyne tong venynig , veroordeel-
de hem om niet langer voeten te hebben , maar
op de aarde te kruypen 5 en verklaarde dat hy
een vyand van den menfch zoude zyn. Thans

den 5 omdat uyt zynen kÃ³p al het quaad den
menfche overgekomen was , en dat dit deel \'t
zwakft aan hem zynde," minft bequaam was om
zich te verweeren. Naa dat GÃ³d hen alle al-
dus hunne ftraffen had opgelegd , drÃ©Ã©f hy
4dam en Eva uyt den LullhÃ³f.

KsÃ¯n doocltzynen broeder Abel.\' GÃ³d ycrdryfthsm. Zyne naakome-
lingen zo guaad als hy. Deugden van Sedi Adaitis anderen zoon.

KaÃ¯n genoemd, het welk verkryginge, en de
twQcdc Abel, \'t welk droefheyd bete&nt Dee-
ze twee broeders waaren van twee zeer ftry-
digeittborllen : wantAbeU de jongfte, die een
herder was van vee, wasrechtvaerdig ; hy aan-
merkte GÃ³d als tegenwoordig by alle zyne daa-
den , en betrachtte niet dan hem te behaagen.
KaÃ¯n daarentegen, welke de eerfte was die de
aarde beploegde , was zeer quaadaardig : Hy
zÃ³cht niet dan zyn eygÃ©n nut en voordeel, en
zyne fchrikkelyke gÃ³dloosheyd voerde hem
tÃ³t die Ipoorelooze woede , dat hy zynen ey-
gen broeder doodde j en dat om deeze oorzaak.
Zy hadden beyde voorgenomen Gode e^e

offerÃ¤nde te doen, KaÃ¯n Ã³fferde hem de vruch-
ten van zynen arbeyd, en Abel meik en de eer-
ftelingen zyner Kudde.God betiiy gde dat de offer-
ande van Abel, dieeen vry voorcbrengfel der Na-
tuure was, hem aangenaaraer was dan die welke
KaÃ¯ns gierigheyd als door geweld haar hadafge-
pcrlL De hoogmoed van KaÃ¯n kon niet dulden
dat GÃ³d zynen broeder boven hem gefteld had j
dies doodde hy hem, en verbergde zyn Lighaam,
hoopende daardoor dat niemand kennis van zy-
ne misdaad krygen zoude. God, voor wiens
oogen niets verborgen is, vraagde hem, waar

zyn broeder was, dat hy hem federd eenige da-1 nieuwe. Men zag onder hen niet dan rnoorden
gen niet gezien had, daar zy te vooren altoos ! en rooveryen^ en die hunne handen niet in \'c
tzamen waaren. KaÃ¯n met weetende watbloed doopten, waaren vol van hoogmoed en gie-
te antwoorden, zeyde dat hy ook verwonderd ! righeyd.

was hem niet meer te zien j en vermids GÃ³d j Adam de eerfl:e en uyt de aarde gevormde
hem aandrong, antwoordde hy verwaandelyk, j menfch, (want van hem is\'er nÃ³ch iets te zeggen)
dat hy de hoeder nÃ³ch bewaarder zyns broe- ziende Abel gedood, en KaÃ¯n gevlucht, wenfchte

zeer naa andere kinderen. Hy was nu tweehon-
derd dertig jaaren oud, en naa nÃ³ch zevenhonderd
jaaren geleefd te hebben ftierf hy ; hebbende
nÃ³ch verfcheydene kinderen geteeld, en onder
die Seth.

\'t Zoud al te wydloopig vallen indien ik on-
dername van alle die kinderen van Adam te
fpreeken ^ dies zal ik my vergenoegen met alleen-
lyk iets te zeggen van Seths nakomelingen. Deez
by zynen vader opgetrokken, begaf zich met ernft
tot de deugd. Hy liet kmderen naadie hem gelyk
waaren, en in hun vaderland bleeven woonen,
alwaar zy gelukkiglyk en in een volkÃ³mene een-
dragt leefden. Het is aan hun vernuft en hunnen
arbeyd dat men de kennis der ftarreloop verfchul-
digt is: en omdat zy van Adam verftaan hadden,
dat de werreld eens door water en eens door vuur
vergaan zoude, maakten zy, uyt vieeze dat die
weetenfchap verlooren mogt worden eer de men-
fchen v.?el daar in onderrecht waaren, tweezuy-
len, de Ã©Ã©ne van gebakken fteen, en de andere
van hardfteen, op welken zy hunne verkreegene
kundigheyd graveerden j opdat byaldien een
watervloed de zuyl van gebakken fteen verdelg-
de, de hardfteene in ftand bleeve om de geheu-
genis van \'t gene \'er opgefchreeven ftondt voor
de naakomelingen te bewaaren. Deeze laatfte
zuyl wordt nÃ³ch hedendaags in SyriÃ« gezien.

IH. HOOFDSTUK.

Van Adams naakomelingen tÃ³t aan den Zondvlued, waarvoor GÃ³d
Noach door de Arke bewaarde j en hem beloofde de menklicn
niet meer door eene Zondvloed te ftraffen.

MEn volhardde tÃ³t in\'t zevende geflacht in
de oefening der deugd, en in den dienft
van den waaren God, die voor den eenigften
Heer van \'t heelal erkend wierdt, te leeven.
Maar de ge^ie die daarop vÃ³lgden, wandelden
de zeedert hunner vaderen niet naa: zy gaven
Gode de eere niet die hem toekomt, en oefen-
den geen gerechtigheyd jegens de menfchen:
maar wierden met een fterker drift tÃ³t het be-
dryven van allerhande misdaaden gevoerd, dan
hunne voorouders tÃ³t het oeffenen van allerley
deugden aangedreeven waaren, halende al-
dus den toorn GÃ³ds op zich} want vele der
Engelen GÃ³ds, zich met vrouwen vermengende,

brag-

ders was , nÃ³ch de zÃ³rg van \'t gene hem
betrof op zich genomen had. Maar God beftrafte
KaÃ¯n hier op aanftonds over zynen broedermoord,
en vroeg hem hoe hy zeggen durfde, dat hy niet
wift wat van zynen broeder geworden was,
naardien hy hem zelfs gedood hadde. Evenwel,
dewyl KaÃ¯n een Ã³fÃ¯erande Ã³fferde en uyt kragt der-
zelve fmeekte, ora de ftillinge van GÃ³ds toorn, zo
ftrafte de Heere hem niet met een flrafFe die zyn
misdaad verdiende ^ maar hy ftelde hem tot een
vloek, dreygde zyne naakomelingen tot in \'t ze-
vende geflacht te ftraffen, en verdreef hem met
zyn wyf. Maar vermids KaÃ¯n vreesde dat hy
dus omzwervende door de wilde beeften ver-
Honden zoude worden , verzekerde GÃ³d hem
daarvoor i hy gaf hem een merkteken waar aan
men hem kon kennen, en beval hem heene te gaan.

N aa dan verfcheydene landen doorgetrokken te
hebben, zette hy zich met der woon neÃªr in eene
plaats genaamd NaÃ¯s : alwaar hy veele kinderen
teelde. Maar \'t was \'er zo verre af dat zyne ftraffe
hem eenigfms beter maakte, dat hy in tegendeel
nÃ³g erger wierdt: Hy gaf zich over aan allerley
welluften, en pleegde ook geweld: hy roofde, om
zichte verryken, eens anders goed 3 hy verzamel-
de booswichten en fchelmen, waarover hy zich
tot hoofd ftelde j en hy voerde hen aan om aller-
hande misdaaden en gÃ³dloosheden te bedryven.
Hy veranderde die onnozele manier van leeven
welke men in \'t begin onderhieldt, vondt gewig-
ten en maaten uyt, doende de konftgreepen en
bedriegery vÃ³lgen op die gulhartigheyd en op^
regrigheyd, welke plaats had toen men van deze
dingen niet wift. Hy was de eerfte die paaien
ftelde om de landeryen te onderfcheiden, en die
eene ftad bouwde, welke hy naar de naam zyns
â¢Andere oudften zoons, Enos * noemde, en voorts met
^Â»rttth nij^im-en omringde, en met inwooners bevÃ³lkte.
EÃ¼osteeldeyW, Malaleel, MalaleÃ«lAT^-
thtifda, en Mathufala Lamech, die by zyn twee
vrouwen Sella en Jda zevenenzeventig kinderen
kreeg, waarvan Ã©Ã©n genaamd Jokl, zoon van
Ada, in hutten en tenten woonde, en een
herders leeven leydde. Jubal zyn broeder was
de uytvinder van muzyk, fnaarenfpel, en de
luyt. Thohel zoon van Sella overtrof alle de
andere in dapperheyd en kracht, en was een
groot krygsmanj waardoor hy zich verryk-

bragten een verwaand geflacht voort, hetwelk
op zyne krachten vertrouwende, in\'t vertreeden
der gerechtigheyd roem ftelde, en \'t welk dier-
gelyfc daaden Indreef, als de Grieken van de
Reuzen vertellen.

Noach getroffen van fmarte dat zy zich dus
in ondeugd dompelden, vermaande hen van
leeven te veranderen : maar toen hy zag dat
zy , in plaats van zynen raad te vÃ³lgen, nÃ³g
boozer wierden , trok hy , uyt vreeze dat zy
hem en zyn huysgezin dooden zouden ^ uyt

dat land. GÃ³d, die hem om zyne vroomheyd
bemmde, wierdt zo getergd door de boosheyd
en verdurvenheyd der Ã³verige menfchen dat
hy beftoot niet alleenlyk hen te ftraffen/maar
hun ganfchelyk te verdelgen , en de\'aarde
met andere menfchen , die in zÃ¼yverheyd en
onnozelheyd leefden, weder te bevolken.
Dies verkortte hy hunnen leevenstyd, dien
hy op honderd twintig jaaren bragt j \' voorts
] overftroomde hy het aardryk zodaanig , dat
1 het naar eene zee geleek^ en deed het ganfche

geflacht in de wateren fneuvelen^ iiytgenomen
Noach, om wien te behouden, beval hy hem eene
Arke van vier verdiepingen, drie honderd elleboo-
gen lang, vyftig breed, en dertig hoog, te bou-
wen 3 zich met zyne huysvrouw, zyne drie zoo-
nen, en hunne drie wyven, daarin te begeven,
en \'er alle noodige dingen re doen inbrengen tÃ³t
onderhoud van hen , en van de dieren van
allerley foorte, welke hy nevens hen daar deed
ingaan, om hun geflacht te behouden, tewee-
ten een paar van elks, mannetje en wyfje, en
van fommige foorten zeven paaren. Het dak
en de zyden deezer Arke waaren zo fterk, dat
zy t geweld der baaren en winden wederftond,
en Noach met zyn huysgezin voor die algemee-

Noach was zeshonderd jaaren oud toen de zond-
vloedquam 3 dit gefchiedde in de tweede maand,
welke de Macedoniers Dius, en de Hebreen Ma-
resvan noemen: ^want de Egiptenaars hebben het
jaar alzo verdeeld DÃ³ch Mofes hccÃ¼ in \'t aan-
wy zen van den tyd onzer Feeften, de eerfte plaats
gegeeven aan de maand genaamd Nifan die de

Xantikus is, omdat het in die was dat hy de
Hebreen uyt het land van Egipte leyddej en
om die zelfde reden begint hy met die maand
de dingen die de GÃ³dsdienft betreffen aan te

Hy geeft te verftaan dat de algemeene regen, die
I deezen zondvloed veroorzaakte, op den zeven-
I entwintigften dag der tweede maand, in het
tweeduyzend tweehonderd zes en vyftigfte jaar
naa dat Adam gefchapen was, begon te val-
len. De H. Schrift maakt \'er eene uytrÃ©ke-
ning van, en wyft zeer naaukeuriglyk de ge-
boorte en den dood der groote perfonaadjen van
dien tyd aan.

Seth leefde 912 jaaren, en was 205 oudÂ«laai be-
toen zyn zoon Enos gebooren wierdc. fekÃ¯

Enos leefde 90^ jaaren, en was 190
toen zyn zoon KaÃ¯nan gebooren wierdt. gJJ.\'\'Â®

KaÃ¯nan leefde 910 jaaren, en was 170 qud
toen zyn zoon MalaleÃ«l gebooren wierdt. Jr?"

MalaieÃ«l leefde 895 jaaren, en was 165 oud
toen zyn zoon Jared gebooren wierdt.

Enoch leefde 365 jaaren, en was 165 oud
toen zyn zoon Mathufala gebooren wierdt.

Lamech leefde 777 jaaren , en was 182 oud
toen zyn zoon Noach gebooren Wierdt, die

Alle deeze jaaren [gevoegd by de 600 v/el-
ke hy oud was toen de zondvloed quani_
maaken den bovengemelden tyd uyt;

Het pafte beter om deeze rÃ¨kÃ©iiing te maa-
ken, de geboorte-tyd der eerfte menfchen te ver-
haaien, gelyk ik gedaan heb, dan den tyd van
hunnen dood, omdat hun leeven zo lailg Was
dat het tÃ³t hunne naaneeven uytftrekte,
15. GÃ³d dan het teken gegeeven, en aan de wa-
Gcn.y, teren den lofTen toom gelaaten hebbende om
* de aarde te overftroomen ^ verhefff-n ^y ai^li,
door eenen geftadigen fegen van veertig dagen,
vyftien elleboogen lengte boven de hoogftÃ¨ ber-
gen, en lieten alzo geen plaats over daar men
vlugten Ã³f zich bergen kon. Naa dat de regen
opgehouden was, verliepen\'er honderd vyftig
dagen eer de wateren te rugge weeken j en dÃ©n
zeventwinti^ften dap; der zevende maand bleef
de Arke op den tÃ³p eens bergs in ArmeniÃ« Itil-
ftaan. Als toen opende Noach een venfter, ert
hebbende een weynig lands rondom de Arke be-
ipeurd, begon hy zich te trooften en beter hoo-
pe te fcheppen. Eenige dagen daarnaa deed hy
eenen raven uytvliegen, om te weÃ¨ten Ã³f\'er ook
anderÃ© plaatfen ontbloot van\'t water waaren, en
Ã³f hy veylig zou konnen uytgaan. Maar de
raven al het land nÃ³g onder water vindende^
keerde weder in de Arke. Naa verloop van
zeven dagen deed Noach eene duyfuytvliegen,
en zy quam weÃªr met beflykte pooten, en eenen
olyftak in haaren bek. Aldus bemerkte hy
dat de zondvloed opgehouden was j en naa nÃ³g
zeven dagen gewacht te hebben, deed hy alle de
dieren uytgaan die in de Arke waaren, hy tradt
\'er zelf met zyne vrouw en kinderen uyt, Ã³f-
ferde Gode eene Ã³fferande tÃ³t dankzegginge, en â¢
hield een gaftmaal met zyn huysgezin. De Ar-
meniÃ«rs hebben die plaats Aftred Ã³f Uytgang
genoemd, en de inwooners toonen nÃ³g heden
ten dage eenige overblyfiÃ¨len van de Arke.
Alle die de Barbaarifche HiftoriÃ«n gefchreeven
hebben, fpreeken van den zondvloed en de Arke,
en ondere andere BerofLis de KaldeÃ«r j die aldus
zegt: Men zegt dat \'er nÃ³g eenige overblyffelen der
Arke op den berg der KÃ³r diers in ArmeniÃ« te zien
zyn : en fommige brengen vandaar brÃ³kkenjooden-
lym waarmee ze beflreeken was, en gebruyken
het tÃ³t een tegengift. Hieronymus de Egipte-
naar die van de oudheden der PheniciÃ«rs ge-
fchreven heeft, Mnafeas, en verfcheydene an-
dere fpreeken\'er ook af : en Nikolaus van Da-
maskus in \'t XCVF\' boek zyner HiftoriÃ« fchryft
\'er met deeze woorden van: In ArmeniÃ« in V land-
fchap van Miniade Ã¼ een hooge berggenoemd Bark^
alwaar men zegt dat veele gedurende de zondvloed,
hun leeven bergden s en dat eene Arke, welker over-
blyffelen veele jaaren lang in weezen zyn geblee-
\'ven, en waarin een man zich beflooten had, op den
tÃ³p van dien berg bleefÃilÃaan. Is waarfchyne-
Ijk dat deeze man die gÃ©weefi Ã¼ waarvan Mo-
Ãs de Wetgeever der Jooden gefprooken heeft.

HÃSTOkl Â§

Noach uyt vreeze dat God voorgekomen bad 14.
het aardrykallejaaren door eenen \\4oed te over-
ftrobmen , en alzo \'t menfchelyk geflacht te
verdelgen, Ã³fferde hem flagtÃ³ffers , om hem
te bidden dat hy de Ã³rde , welke hy eerft vaft
gefteld had, niet wilde veranderen, en niet meer
eenige ftrengheyd gebruyken , die alle leevendi-
ge fchepfelen deed fneuvelen 5 maar dathy zich
wilde vergenoegen met de boezen geftraft te
hebben zo als hunne misdaaden verdienden ^
en de onfchuldigen, welker leeven hy had wil-
len behouden , te vetfchoonen j nademaal zy
anders ongelukkiger zouden zyn dan degene
die in de wateren begraaven waaren j indien
zy zulk een yflyke verwoefting met fidderinge
aanc^ezien hebbende , bewaa^H wier den om
iu tcii anaere diergeiyke te vergaan. Dac
hy hem derhalve badt zyne Ã³lfetande voor
aangenaam te houden , en de aarde niet mefer
met een oog van gramfchap te aanfchouwen i
opdat hy en zyne afkomelingen haar zonder
fchroom zouden moogen bebouwen , fteden
ftichten, alle de goederen welke zy voor den
zondvloed bezaten genieten, en zulk een lang
en gelukkig leeven, als dat hunner vaderen ge-
weeft was, voortaan leyden.

Overmids Noach een rechtvaardig man was|
wierd GÃ³d door zyn gebÃ©d 20 bewoogen, dat
hy hem zyn verzoek toeftond, Ã©n tÃ³t hem zeyde:
,5 Dat hy de oorzaak niet geweeft was van\'t ver-
derf der gener die door den zondvloed gefneu- 3,
veld waaren j maar dat zy de ftrafFe welke zy
ontvangen hadden hen zeiven mogten wy-
ten i want dat hy hen niet zoud hebben doen
gebooren worden, indien hy hen had willen
verderven j naardien het ligter was hen het lee-
ven niet te geeven, dan het hen te beneemen,
naa dat het hen gegeeven was. Dat zy derhalve
hunne ftrafFe alleenlyk aan hunne misdaaden
moften tocfchryvenj en dat hy nÃ³gtans^ uyt
aanmerkinge van zyn gebÃ©d, zo ft-reng in het
toekomende niet jegens hen zoude zyn. Invoe-
ge dat waneer\'er buytengewoone ftÃ³rmen en
onweederen quamen te ontftaan ^ hy iiÃ³chtÃ©
zyne afkomelingen geen nieuwen zondvloed
behoefden te vreezen, omdat hy dc wateren
niet meer zou toelaaten de aarde te overftroo-
men. Maar dat hy hem en alle de zyne verboodt
hunne handen met bloed te bezoedelen, en
hen beval doodflagen ftrengelyk te ftraffen.
Dat hy hen volkÃ³mene meefters van de dieren
maakte, om\'er zich van te bedienen zo als zy
wilden, uytgenomen hun bloed, \'t welk zy niet
gelyk het Ã³verige zouden moogen gebruyken,
omdat in het bloed het leeven beftaat. En
myne boog, vervÃ³lgde hy, (oogendeopden
regenboog, want die word voor GÃ³ds boog ââ¢
gehouden ) zal het merk en tekdh der belÃ³fte
zyn, welke ik u doe." Als GÃ³d Noach dit o^e-
zegtenbeloofthad, deedhy [hem] heen gaaS
, Noach leefde naa den zondvloed driehonderd
vyftig jaaren m alle voorfpoed, en ftierf in deri
ouderdom van negenhonderd en vyftig jaaren
Hoe groot nu ook het verfchil zy tuflfhen den

voor ongelÃ³oflyk geliouden te worden. Want
behalve dat onze oude vaders in \'t byzonder
van GÃ³d geliefd, en gelyk als het werkftuk zy-
ner eygene handen waaren,en dat de ipyzen wel-
ke zy gebruykten bequaamer waaren om het lee-
ven te behouden ^ zo verlengde GÃ³d het hunne
zo ter oorzaake hunner deugd, als om hen een
middel te geeven tÃ³t het voltooij en van de meet-
kunde en kenniliÃ¨ des ftarreloops j \'t welk zy
niet zouden kÃ¶nnen gedaan hebben , indien zy
minder dan zeshonderd jaaren geleefd hadden,
omdat het groot jaar niet dan naa verloop van zes
eeuwen voleyndigd wordt. Alle die HiftoriÃ«n
gefchreeven hebben, zo Grieken als die van een
andere landaard, geeven getuygenis van \'t gene
ik zeg. W^iÂ»^ M^neton, die de Hiftori der
Egiptenaaren gefchreeven heett, Ã¶eronis w cikt
ons die der KaldeÃ«n heeft naagelaaten, Mochus
HeftiÃ¯Eiis, en Hieronymus de Egiptenaar, wel-
ke die der FeniciÃ«rs gefchreeven hebben, zeg-
gen \'t zelfde. En Heilodus, HekatÃ©us, Aku-
Ã¯ilaus, Hellanikus, Ephoms, en Nikolaus ver-
haaien dat de oude duyzend jaaren leefden. Ik

Ncmrod achterneef van Noach bouwt den Toren van Babel, en GÃ³d
om hem te verbyftercn, CB \'i werk te ftooren , zendt de verwat-
ring der taaien.

â PJ E drie zoonen van Noach, Sem, Japhet,
en Cham, die honderd j aaren voor den zond-
vloed waaren gebooren, waaren de eerfte die
de bergen verlieten, om in de vlakte te woonen j
en die andere welke om den zondvloed zeer voor
de vlakte vreesden , en de hoogte niet durf-
den verlaten, aanmoedigden om hen re vol-
ten. Zy gaven den naam van SenaÃ¤r aan de
andftreek daar zy zich eerft neÃªrfloegen.

heval hen vÃ³lkplantingen in andere plaat-
fen aan te ftellen , opdat zy zich vermenigvul-
digende en verder uytbreydende , meer lands
zouden kÃ¶nnen bebouwen, grooter overvloed
van vruchten daarvan trekken, en de krakkee-
len, die\'er anders tuftchenhen zouden moogen
ontftaan 5 beter vermyden.

Maar deeze riiuwe en onleerzaame menfchen
gehoorzaamden hem niet, en wier den om hunne
zonden geftraft door de rampen die henoverqua-
men. GÃ³d ziende dat hun getal fteeds aangroei-
de , beval hen ten tweeden maale volkplantingen
elders te fchikken: dÃ³ch deeze ondankbaare, die
vergeeten hadden dat ze alle hunne goederen aan
hem verfchuldigd waaren, fchreevendie hen zei-
ven toe, en gingen voort met hem ongehoorzaam
te zyn 5 voegende by hunne ongehoorzaamheyd
nÃ³g deeze gÃ³dloosheyd, dat zy zich inbeeldden
dat het een llrik was die hy hen Ipande, ten eynde
zy, als ze verdeeld waaren, gemaklyker zouden
konnen verdelgt worden. Nemrod zoons zoon
van Cham eenen van Noachs zoonen, was degÃ©ne
die hen aanvoerde om GÃ³d zo te verachten. Dee-
ze man met te min dapper dan ftout, maakte hen
wys dat zyalleenlyk aan hunne dapperheyd, en
niet aan GÃ³d, al hun goed geluk hadden te wy ten.

En vermids hy na dwinglandy haakte , cn hen
poogde te beweegen dat zy hem tÃ³t hunnen op-
perften verkooren, en GÃ³d verlieten , bood hy
zich aan om hen tegen den Heere te befchermen,
bvaldien hy de aarde met eenen nieuwen zond-
vloed dreigde 3 en om tÃ³t dien eynde zulken hoo-
gp toren te bouwen,datnietalleenlyk de wateren

maar dathy ook den dood hunner vaderen wree-
ken zoude. Dit onbezonnen vÃ³lk liet zich vervoe-
ren door deeze dwaaze meening,dat het hen eeiie
fchande zoud weezen voor GÃ³d te zwichten â¢ en
men arbeydde met eenen ongeloofiyken y ver aan
dat werk. De menigte en de heete drift der
werklieden bragt te wege dat de toren binnen

zoud hebben durven hoopen : niaar zyne over
groote dikte maakte dat hy minder hoÃ¶g fcheen.
Zy bouwden hem Van gebakken fteen, metjooÂ«

denlym gem^tfeld, opdat hy te hechter zon zytt.
God vertoornd over hunne uytzinmgheyd , wil-
de hen echter niet uytroeijen gelyk hy hunne
vaderengedaanhad, wellcer voorbeeld hen met
verbeterS had : maar hy zondÃ¨ eene verdeeld-
heyd onder hen, en maakte dat daar zy te voo-
ren maar Ã©Ã©ne taal fpraken , deeze taal zich
zo vermenigvuldigde j dat zy malkanderen niet
langer verftonden> en deeze verwarring deed
aan de plaats alwaar de toren gebouwd wierd,
den naam van Babiion geeven j want Babel
in \'t Hebreews betekent Verwarring. De Si-
bille fpreekt van deeze groote gebeurtenis aldus:
Dewyl aUe de menfchen toen niet dan Ã©Ã©ne taal
hadden , bouwden zy zulk eenen hoogen toren,
dat het fcheen als Ã³fhy zich tÃ³t aan den hemel ver-
hef te : maar de Goden verwekten zo een zwaar
onweder tegens den zeiven., dat hy^er door omge-
fio&ten wierdt; en zy maakten dat de bouwers in
een oogenbltk verfcheydene taaien fpraken : \'van
welk geval de fiad \'Babiion haaren naam heeft.
Hefti^us fpreekt van het veld Senaar daar Ba-
biion ftaat aldus : De "Priefters welke uyt die
groote beroerte ontquamen , zyn met de heylig-
dommen, ten dtenjie van Jupiter den Overwin-
naar gefchiktin Senaar by Babiion gekomen.

Ã¯7. 1p\\Eeze verfcheydenheyd van taaien nood-
Gen. 10.zaakte die bykans onÃ«yndige menigte des
vÃ³lks zich in verfcheydene vÃ³lkplantingen te
verfpreyden, naar dat GÃ³d hen door zyne voor-
zienigheyd geleyden zoude. Aldus wierdt niet
alleenlyk het midden der aarde, maar ook de
oevers der zee met inwooners bevÃ³lkt: infge-
lyks waaren \'er die op fchepen na de eylanden
overftaken. Sommige deezer landaarden be-
houden nÃ³g de naamen, welke degÃ©nevan wien
2y gefprooten zyn haar gaven j eenige hebben
die veranderd j en etlyke hebben zodaa-
nige naamen aangenomen, als zy , die zich
in hun land quamen neÃªrzetten, hen gaven
in plaats van de benaamingen welke ze te voo-
ren hadden. De Grieken zyn de voornaamfte
aanleyders deezer veranderingen geweeft:
want in laater tyden zich meefters van alle die
landen gemaakt hebbende , gaven zy aan de
vÃ³lken welke ze ondergebragt hadden , zulke
naamen en wetten als zy zelve wilden 5 om
daar door den roem te bekomen van hunne
ftichters geweeft te zyn.

Noachs afkÃ³melingcn tÃ³t aan Jakob. Verfcheydene landen door
hen ingenomen.

, 8 T^E zoonen der kinderen Noachs om hunne
Gen.\'10. ^ gedachtenis in eere te doen blyven , ga-
ven hunne naamen aan die landen alwaar zy
zich neÃªrfloegen. Aldus gaven de zeven zoo-
nen vanjaphet, die zich in AfiÃ«van de bergen
Taurus en Am^nus tÃ³t aan de rivier Tanais, en
in Europe tÃ³t aan Gades uytftrekten, hunne
naamen aan de landen welke zy inbezitnarnen,
en die nÃ³g onbevÃ³lkt waaren. Gomor ftelde de

vÃ³lkplanting der Gomoritcn aan, welke de
Grieken nu ter tyd Galaten noemen : Magog
ftelde die der Magogianen. aan, welke zy Scy-
then noemen: Javan gaf den naam aan loniÃ«
en \'t pnfche geflacht der Grieken: Mado was
de ftichter der MadeÃ«rs , welke de Grieken
Meden noemen. Thobel gaf zynÃ©n naam aan
de ThobeliÃ«rs, die men tegenwoordig IberiÃ«rs * x
* noemt: Mefcho gaf den zynen aan de Mefchi^ de sp?ir
niers (want die van KapadociÃ«rs, welken zy jaatden.
nu voeren, is nieuw,} cn nÃ³g op deezen tyd
voert Ã©Ã©ne van hunne fteden den naam van Ma-
fakaj \'t welk voor de kenners een bewys is dat
die landaard eertyds zo genoemd wierdt.
Thyres gaf zynen naam aan de TyriÃ«rs, welker
VÃ³rft hy was, en die van de Grieken Thra-
ciÃ«rs genoemd wierden. Alle die landaarden
zyn uyt JapliGts zeven zoonen gelprootem

Gomor die de oudfte van Japhets kinderen
was, had drie zoonen : Afchana^es die zynen
naam aan de AfchanaxiÃ«rs gaf, wellce de Grie-
ken Reginenzers noemen : Riphat die zynen
naam gaf aan de RiphateÃ«rs, welke de Grieken
PaphlagoniÃ«rs noemen : en Thy gr amme s di&zj-
nen naam aan de ThygrammeÃ«rs gaf, die van
de Grieken PhrygiÃ«rs genoemd worden.

Javan een andere zoon van Japhet teelde drie
zoonen : Alyfas die zynen naam aan de Alifi^
Ã«rs gaf, welk menhedensdaags EoliÃ«rs noemt:
Tharfus die zynen naam gaf aan de TharfiÃ«rs,
welke tegenwoordig de CiliciÃ«rs zyn , wier
voornaamfte ftad nu nÃ³g Tarilis -^geheeten
wordt: en Cbetim die \'t eyland^ het welk men
nu ter tyd Cyprus noemt, innam, en aan \'t zel-
ve zynen naam gaf ^ vanwaar het komt dat de
Hebreen alle de eylanden en zeeplaatfen Che^^
tim noemen j en nÃ³g ten huydigen dage wordt
Ã©Ã©ne der fteden van \'t eyland Cyprus Citiunl
genoemd (\'t welk weynig van Chetim ver-
fcheelt) door zulke die aan alles Griekfche
naamen geeven. Deeze zyn de landaarden
welke uyt de kinderen en neeven Japhets ge-
fprooten zyn. AlÃ«er ik den draad myner ree-
de hervatte, zal ik\'er nÃ³g Ã©Ã©ne zaak by voe-
gen j die de Grieken moogelyk niet weeten ^
en deeze is, dat zy om de uydpraak bevalliger
te maaken de Naamen wel veranderen 3 maar
wy niet j alzoo wy alle naamen den zelvenuyt-
gang geeven : Adamos , [by voorbÃ¨eldj blyft
byons in alledeuytgangen, Adam.

De kinderen van Cham namen SyriÃ« in, en
al het land van de bergen Amanus en Libanon tÃ³t
aan de groote zee, \'aan \'t welk zy naamen ga-
ven die nu Ã³f t\'eenemaal onbekend zyn, Ã³f zo
verbafterd dat men ze naauwlyks bekennen kan.
\'t Zyn alleenlyk de EthiopiÃ«rs, vatÃ¯ welke Chus
Ã©Ã©n der vier zoonen van Cham VÃ³rft was, die
altoos hunnen naam behouden hebben ^ en niet
alleen in dat land, maar zelfs in geheel AfiÃ« 5
noemt men hen hedensdaags nÃ³g ChufeÃ«rs.
De MefreÃ«rs voortgekomen van MefrÃ© hebben
ook hunnen naam nÃ³g behouden, want wy
noemen Egipte, Mefree, en de Egiptenaars
MefteÃ«rs. Thute bevolkte Lybie j en noem-
de die vÃ³lken naar zynen naam Phute-
Ã«rs. Daar is nu ter tyd in MauritaniÃ« nÃ³g
eene rivier welke dien naam voert 3 en verfchey-
i B 2 de-

dene Griekfche Hiftorifchryvers fpreeken\'er
van 5 gelyk ook van \'t nabuurig land het welk
zyPhute noemen, maar het heeft federd zynen
naam veranderd naar eenen zoon van MefrÃ© ge-
naamd Z/^/i- i en ik zal in \'t vervÃ³lg zeggen
waarom men \'er de naam van Afrika aan ge-
geeven heeft. Chanan, vierde zoon van Cham,
zette zich neer in JudÃ©a, gelyk het nu genoemd
wordt, \'t welk hy naar zynen naam Kanaan
noemde.

Chus die de oudfte van Chams zoonen was
kreeg zes zoonen > van wien de SabeÃ«rs j

Evtlas van wien deEvileÃ«rs, welke men tegen-
woordig GethuliÃ«rs noemt 3 Jk^/Â«?^ van wien de
SabatheÃ«rs, welke de Grieken AftabariÃ«rs noe-
men j Sabakta wien de SabakteÃ«rsj Romm
van wien de R-omeÃ«rs gefprooten zyn : deez
had twee zoonen welker Ã©Ã©n Judad genaamd,
zynen naam gaf aan de JudadeÃ«rs, een volk dat
onder de wefterfche EthiopiÃ«rs woont j en de
ander geheeten Sabeus gaf zynen naam aan de
SabeÃ«rs. Noopende Nemrod , zesde zoon i
van Chus , hy woonde onder de BabiloniÃ«rs,
en maakte zich meefter van hen, gelyk ik hier i
vooren gezegd heb. \' 1

MefrÃ© was vader van acht zoonen, die al i
het land dat \'er tuflchen Gaza en Egipte legt ;
innamen, maar van deeze acht was \'er niet meer
dan Ã©Ã©n die Thiltftinus geheeten was,wiens naam

gafj ganfchelyk niet, omdat de fteden, welke
zy bouwden, door de EthiopiÃ«rs verwoeft zyn,
gelyk wy op zyne plaats ^ zullen zeggen. * iÂ« \'t

Chanaan had elf zoonen, Sydonim die in Sin
PheniciÃ« eene ftad bouwde aan welke hy zynen
naam pf, en die van de Grieken Sydon ge-^^^^f
noemd wordt > Amath die de ftad Amath fticht- Ouchc-
te, welke men nÃ³g hedensdaags ziet, en die
dien naam onder haare inwooners behoudt,
alhoewel de MacedoniÃ«rs haar den naam van
j EpiphaniÃ« geeven naar Ã©Ã©nen van haare VÃ³r-
ften ; Arudem die \'t eyland Arude tÃ³t zyn deel
kreeg 5 en Armem die de ftad Arce , op den
berg Libanon gelegen , bezat. Noopende dc
zeven andere broeders , genaamd Evern, Che-
tem, Jebufem , Eudeus , Sinem y Samareus,
en Gorgefeus , daar is niets van hen dan hun-
ne naamen in de heylige Schrift overgeblee-
ven, doordien de Hebreen hunne fteden ver-
woeft hebben, om eene oorzaak die ik zal ver-
haaien.

Gen 9. Toen de aarde naa den zondvloed in haaren
voorigen ftaat herfteld was , bebouwde Noach
die als te vooren , hy plantte wyngaarden, en
zamelde op haar tyd de rypgeworde vrugt van
dezelve in > welke tot wyn bekwaam zynde,
zoo verluftigde hy zich , naa gedaane Ã³lferan-
de met den wyn. Maar door den zei ven dron-
ken geworden , raakte hy in flaap , en leggen-
de wat meer ontbloot dan dewelvoegelykheyd
toeliet 5 zag Cham , de jongfte zyner zoo-
nen , hem in dien ftaat, en toonde hem al
fpÃ³ttende aan zyne broederen. Maar zy daar-
entegen bedekten zyne naaktheyd met zodaa-
mg een eerbiedigheyd als zyhemfchuldig waa-
ren. Noach verftaan hebbende wat \'er voor-
gevallen was , gaf hen zynen zegen ^ en uyt een
vaderlyke tederheyd Cham verfchoonende,
vergenoegde hy zich met zyne afkomelin-
gen te vervloeken ^ welke aldus om de
zonde van hunnen vader geftraft wierden ge-
lyk wv in \'t ver vÃ³ls zullen zien.

jiaam van AflyriÃ«rs aan zyne onderdaanen, die
zeer ryk en magtig waaren. Arphaxad heeft
zynen naam gegeeven aan de vÃ³lkeren welke
tegenwoordig Chaldeengenoemt worden, welks
VÃ³rft hy was. Van Aram zyn de ArameÃ«rs
gekomen, welke de Grieken SyriÃ«rs noemenj
en van LÃ¼de zyn de LudeÃ«rs gekomen, welke
men hedendaags LydiÃ«rs noemt. Aram teelde
vier zoonen, waarvan C7>, Trachonitis en Da-
maskus dat tuflchen Paleftina, en SyriÃ« dat Cce-
lo bygenaamd wordt, gelegen is, geftigtheeft:
GehjkOtrus, ArmeniÃ«j G\'^\'/>&^r,deBaktrianeni
en Mi/eas de MezaniÃ«rs, welker land tegenwoor-
dig het dal van Pasin genoemd wordt.

Arphaxad was vader van Saks, en Sales vader
v^n Hekr, naar welken naam de Jooden van
begin af aan Hebreers genoemd zyn. Deeze
Heber had tÃ³t zoonen ^nThahg^ die

gebooren wierdt toen men de landen deelde,
want Phaleg in \'t Hebreews betekent deelino-e.
Juktan had dertien zoonen : Elmodat, Saleph ^
Azermoth, IfrdÃ¨s, Edoram, Uzal, T>aÃ«l, E-
baly AbemdÃ©l^ Sapham ^ OpkirEvilas, en
Jobel, die zich van den vloed Kophen die in
IndiÃ« IS, tÃ³t aan AflyriÃ« uytftrekten.

Naa dus van Sems afkomelingen gefproo-
ken te hebben, ftaat ons nu van de Hebreen,
^komftig van Heber, te fpreeken. Phaleg
Hebers zoon teelde Ragau ; Ragau teelde Se-
Tug; SerugAT^rW, en Nachor den va-
der van Abraham , die aldus de tiende van
Noach was, en 292 jaaren naa den zondvloed
gebooren wierdt. Want Thare was 70 jaaren

oud toen hy Abraham kreeg j Nachor 120 toen
hy Thare gewan j Serug had ontrent 132 jaaren
toenhy Nachor teelde; Ragau had\'er 130
toen hy Serug kreeg 5 Phaleg had den zelfden
ouderdom toen hy Ragau gewan j Heber had
134 jaaren toen hy Phaleg kreeg, SalÃ© 130 toen
hy Heber kreeg. Arphaxad 13 y toen hy Sales
teelde, en deeze Arphaxad zoon van Sem, en
zoonszoon van Noach 3 wierdt twee * jaaren
naa den zondvloed gebooren.

Abraham had twee broeders Nachor en Aran â¢ ^
Deeze laatfte ftierf in de ftad Ur in ChaldÃ©a ^
alwaar men nu nÃ³g zyn graf ziet, en hy liet
eenen zoon naa geheeten Loth .^ en twee dÃ³ch-^
ters genaamd Sara en Melcha. Abraham trouw-
de Sara, en Nachor nam Melcha ten wy ve.

Thare Abrahams vader een afkeer van Chal-
dÃ©agekreegen hebbende, omdat hy zynen zoon
Aran aldaar verlooren had^ verliet het zelve
en toog met zyn huysgezin na Karra in Mefo-
potamie, alwaar hy ftierfin den ouderdom van
tweehonderd en vyf jaaren, want het leeven
der menfchen begon toen allengskens zich te
verkorten. Het verminderde fteeds tÃ³t op Mo-
fes toe, en toen ftelde GÃ³d het op honderd
twintig jaaren, zynde de tyd dien deeze groo-
te en voortreftfelyke Wetgeever leefde. Nachor

kreeg by zyne vrouw Melcha acht zoonen,
Ux, Baux, Manuel, Zacham, Azam, Thaleg,
ladelph en BathuÃ«l en by Rama zyn bywyf
Thab, Gadam, Thavan,Qn Macham s Bathuel
een van Nachors zoonen geteeltby zyne vrouw
Melcha] : teelde eenen zoon genaamd Laban,

Abraham gecnc kinderen hebbende neemt Loth zynen neef tÃ³t ioon
aan , verlaat Chaldc\'a , cn gaat in Kanaan woonen.

Loth , zoon van zynen broeder A-
ran , en broeder van Sara zyne huys-
vrouw , tÃ³t zoon aan j en om
% van GÃ³d ontvangen had ..
zaamen , verliet hy ChaldÃ©a in den^ouder
dom van vyfenzeventig jaaren , en mng
woonen m \'t land Kanaan \'t welk hy zynen
naakomehngen naagelaten heeft, Hy was

een zeer wys, voorzigtig ^en verftandig man, en
zo welfpreekend dat hy alles wat hy wilde kon
aanraaden. Naardien niemand hem in begrip
en deugd gelyk was , gaf hy aan de menfchen
een volmaakter kennifiÃ¨ van GÃ³ds grootheyd
dan zy te vooren hadden gehad : want hy was
de eerfte die zeggen durfde dat \'er maar Ã©Ã©n
GÃ³d was, de Maakcr van alle dingen , en dat
het alleenlyk aan zyne goedheyd en niet
aan ons eygen vermoogen is , dat wy al ons
geluk hebben toe te fchryven. \'t Gene hem
ieydde om dus te fpreeken , was dat hy aan-
dachtiglyk aangemerkt hebbende alles wat \'er
op de aarde en de zee gefchiedde, midsga-
ders den loop der zonne > der maane , en der
ftarren , daaruyt geoordeeld had , dat \'er eene
oppermagt moft zyn die alle die beweegingen
beftierde , en dat zonder zulks alle dingen in
verwarring en w^anÃ³rde zouden vervallen : dat
zy uyt hen zeiven geen vermoogen hadden om
ons het voordeel dat wy \'er Uyt trekken , te
wege te brengen ; maar dat zy \'t zelve ontvin-
gen van die oppermagt waaraan zy volftrekte-
lyk onderworpen zyn 3 welke degÃ©ne is die
ons verpligt hem alleen te eeren , en door ge-
ftadige dankzeggingen te erkennen wat wy hem
fchuldig zyn. ^De ChaldeÃ«rs en andere vÃ³lken
van MefopotamiÃ« niet konnende deeze reden
van Abraham infchikken ftonden tegen hem
op : weshalve hy door \'t bevÃ©l en met de by-
lland GÃ³ds uyt dat land trok om in\'t land Ka-
naan te woonen , alwaar hy eenen altaar bouw-
de , en \'er GÃ³de eene Ã³feande op Ã³fferde.
Berofus fpreekt van deeze onzen Vader Abraham
zonder hem te noemen, aldus: In de tiende eeuw
naa den zondvloed was \'er onder de Chaldeen een
zeer rechtvaerdig man^ die groot v erfland had in
de flarrekunde. HekatÃ©us {preekt \'er niet Hechts
in \'t voorbygaan van, maar hy heeft een geheel
boek wegens hem gefchreeven. En in \'t vierde
boek der Hiftorie van NikolaÃ¼s van Damaskus
leeft men deeze woorden: Abraham toog met een
(rroÃ¶te bende uyt het land der Chaldeen \'t welk boven
Babiion legt, hy regeerde te Damaskus, vanwaar
hy eenigen tyd daarnaa met al zyn vÃ³lk vertrok,
e\'n zich in \'t land van Kanaan, \'t welk nu JudÃ©a
genoemdwordt i neerzette i alwaar zyne naakome-
lingen zich op eenongelooflyke wyze vermenigvul-
digden , gelykik op een ander plaats omflandiglyker
zal zeggen. De naam van Abraham is heden ten
dage nog zeer vermaard , en in groote eere ge-
houden in \'t land van Damaskus, en men toont
daar eenenburgt die n^zheniAbrahams fVoonmg

Deeze redenwifleUng maakte zyne deugd\'be-
en verwierf hem een zeer groote ach-
want deeze Wyzen van Egipte van
verfcheelende gevoelens zynde, en deeze ver-
fcheydenheyd een zeer groote verdeeldheyd on-
der hen maakende , deed hy hen zo klaarlyk
zien dat zy alle verre van de waarheyd af waa-
ren , dat zy eenpaariglyk over de grootheyt
van zyn verftand verfteld ftonden, en zich
over de gaven welke hy had om te overree-
den , niet genoeg konden verwonderen. Hy
onderwees hen ook in de Telkonft en de
Starrekunde , die hen onbekend waaren 3 en\'t
is door hem dat die weetenfchappen van dÂ®
Chaldeen tÃ³t de Egiptenaars , en van de E-
giptenaars tÃ³t de Grieken zyn overgegaan.

Abraham Nveder in Kanaan gekomen zynde,
deelde hec land met Loth zynen neef Want
de gelcyders hunner kudden in krakkeel ge-
raakt zynde over de weyden , gaf hy \'er Loth
de keur van , behieldt voor hem. zeiven \'tgene
de ander niet begeerde, en vergenoegde zich
met de landeryen die aan den voet van \'t ge-
bergte lagen. VervÃ³lgens nam hy zyne woo-
ning in de ftad Hebron , die zeven jaaren ou-
der is dan Tanis in Egipte. Belangende Loth,
hy koos de vlakten langs de rivier den Jordaan
en dicht by de ftad Sodom 3 die toen in een

zeer

Een groore hongersnood noodzaakt Abraham na Egipte te gaan.
Ã¼e Koning Pnarao wordt verlidd op Sara. GÃ³d bewaart haar.
Abraham komt wedci\' in Kanaan j en maakt eene deeling met Loth
zynen neef.

"O Et land Kanaan wierdt zeer gedrukt door
eenen hongersnood j en Abraham verftaan
hebbende dat \'er in Egipte te dien tyde groote
overvloed wasj befloot te eerder om\'derwaards

te gaan , doordien hy geneegen was de gevoe^
lens der Priefteren van dat land wegens de GÃ³d-
heyd te verneemen, opdat byaldien zy beter,
danhy , onderrecht waaren , hy zich naar hun
^geloof mogt fchikken > Ã³f indien hy beter on^
der weezen was , dat hy hen dan van zyne ken-
niftÃ¨ deelachtig mogt maaken. Vermids Sara
zyne huysvrouw zeer fchoon was , en dat hy
de onmaatigheyd der Egiptenaaren kende, deed
de vreeze dat hun Koning op haar zoude ver-
lieven i en hem doen dooden , liem veynzen
dat zy zyne zufter was 3 en hy onderrechtte
haar hoe zy zich zou gedraagen om dat gevaar
te ontwyken. \'t Gene hy voorzien had , ge-
beurde 3 want het gerucht van Sar^s fchoonheyd
zich met der haaft verfpreyd hebbende, wilde
de Koning haar zien 3 en hy had haar zo dra
niet gezien, Ã³f hy begeerde haar in zyne magt
te hebben. Maar GÃ³d verhinderde de uytwer-
king van zyn quaad voorneemen , doordepeft
waarmede hy zyn ryk bezÃ³cht, en door den
opftand zyner onderdaanen. Deeze VÃ³rft daar-
over met zyne Priefters geraadpleegd hebben-
de , om te weeten hoe men den toorn GÃ³ds zou
konnen ftillen , antwoordden zy hem dat het
geweld, het welk hy der huysvrouwe eens vreem-
dehngs had willen aandoen , oorzaak daaraf
was. Pharao verbaafd over dit antwoord, vraagt
de wie die vrouw , en wie deeze vreemdeling
was. Naa dat hy zulks verftaan had , deedhy
zyne verontfchuldiging by Abraham , en zey-
de hem dat hy gemeend had dat ze zyne zuf-
ter , en niet dat zy zyne vrouw was 3 en dat
hy in plaats van hem te verongelyken, geen
ander voorneemen had gehad dan verwantfchap
met hem aan te gaan. v oorts gaf hy hem een
groote fomme gelds , en liet hem toe ingefprÃ©k
te treeden met de geleerdfte mannen zyns ryks.

zeer bloeij enden ftaat was , en tegenwoordig
door GÃ³ds rechtvaerdige Wraak t\'eenemaal ver-
delgd is , zonder dat\'er het minfte fpoor van
is overgebleeven , gelyk wy in \'t vervÃ³lg zul-
len zeggen.

De AflytiÃ«rs flaan in eenen veldflag die van Sodom, voeren vele ge-
vangene weg, en onder andere Loth.

leJ.14. T) ^ heerfchappy van AfiÃ« was toen in han-
\' den der Aflyriers, en \'t land van Sodom
was zeer bevÃ³lkt en ryk. Het wierdt geregeerd
door vyf Koningen: Ãa^of, Bareas, Senabar,
Symobar , en de Koning van Bale, DÃ¨ Afly-
riÃ«rs vielen met een magtig heir, \'twelk zy m
vier partyen deelden , onder \'t bevÃ©l van vier
Overften op hen aan ; en naa een bloedig ge-
vechtoverwinnaars gebleeven zynde, noodzaak-
ten zy hen fchatting te betaalen. Deeze tÃ³l
gaven zy twaalf jaaren lang j maar in het der-
tiende jaar floegen zy aan \'t muyten. De Afly-
riÃ«rs om zich daarover te wreeken, quamen ten
tweeden maale onder \'t geleyde van Marphed,
Ariochf ChodoUogomir, en Thargal, pionderden
ganfch SyriÃ«, temden de afkomelingen der reu-
zen, en quamen in \'t land van Sodom, alwaar
zy zich legerden in het dal dat den naam van
de lymputten voerde, wegens de groeve van
jooaenlym welk alstoen daar was, maar federd
de verdelging van Sodom in een meir veranderd
is, \'t welk men Afphaltis noemt, omdat het
joodenlym daar geftadiglyk op borrelt. Zy
quamen aldaar tÃ³t een groot gevecht het welk
zeer hardnekkig was j veele van de Sodomiten
wierden\'er gedood, en veele gevangen geno-
lÃ¯ien, onder welke Loth, die t\'hunner hulpe
gekomen was, zich mede bevondt.

GÃ³d belooft liem dat hy by Sara eenen xoon zal teelen. Gebooris
van IfmaÃ«l , den zÃ¶on van Abraham en Hagar. Befnydenis van
GÃ³d bevolen.

A Braham wierdt zo getroffen door de neder- iÃ¶,
â¢^^laag der Sodomiten, die zyne gebuuren^^"\'-
en Vrinden waaren, en door den gevangklyken
ftaat van Loth zynen neef, dat hy befloot hen
te hulpe te trekken j en zonder eenigfms te
draalen vervÃ³lgde hy de AflyriÃ«rs, achterhaal-
de hen den vyfden nagt by Dan , Ã©Ã©n van
de oorfprongen des Jordaans , overviel hen
terwyl zy van den wyn en den flaap bevan-
gen waaren , doodde een groot gedeelte
daarvan, dreef de Ã³verige op de vlugt, en ver-
vÃ³lgde hen deri geheelen vÃ³lgeiiden dag tÃ³t aan
Soba in \'t land van Damaskus. Deeze voor-
fpoedige uytflag toonde dat de overwinning
niet van de menigte, maarvan de kloekmoedig-
heyd der ftrydende afhangt: want Abraham had
niet meer dan driehonderd achttien mannen
van zyn vÃ³lk, en drie zyner vrinden by zich ,
toen hy dat groot heir verfloeg, en de Weynige
AflyriÃ«rs die\'er overbleeven bergden zich in
hun land, overftelpt van fchaamte en fchande.
Aldus verlÃ³fte Abraham Loth en alle de andere
gevangenen , en keerde geheel zeeghaftig te

e Koning van Sodom quam hem te gemoet 2
by de plaats die men \'t koninglyk veld noemt,
alwaar de Koning van Solyme , bet welk te-
genwoordig Jerufalem is, hem ook met groote
betuygingen van achtinge en vrindfchap ont-
ving. Deeze V Ã³rft Was genaamd Melchifedech ^
dat is rechtvaerdige Koning j en hy was zulks
waarlyk, doordien zyne deugd zodaanig was^
dat hy door een algemeene toeftemming tÃ³t
Priefter des allerhoogften GÃ³ds was aangefteld.
Hy vergenoegde zich niet met Abraham Wel
te onthaalen 5 maar hy onthaalde ook alle de zy-
nen : hy gaf hem onder het gaftmaal den lÃ³f
die zyner kloekmoedigheyd en deugd toequam i
en deed aan GÃ³d openbaare dankzeggingen voor
zulk een heerlyke overwinningen Abraham van

Abraham een gedeelte van deezen roof aanboodt,
hy kon zwaarlyk befluyten zulks aan te neemen,
â¬11 vergenoegde zich met zyne onderdaanen,
die uyt de flaaverny verlÃ³fl: waaren, wederge-
kreegen te hebben : Maar Abraham verpligtte
hem daartoe, en behieldt alleenlyk eenigeleef-
tÃ³gt voor zyn vÃ³lk, en een gedeelte van de buyt
voor zyne drie vrienden Efchal, Enner en
Mambre, die hem op dit voorval verzeld had-
den.

Gen. 15- aangenaam in GÃ³ds oogen, dat hy hem verzeker-
de dat zeniet onvergolden zoude blyven : waar-
op Abraham antwoordde : â Hoe konnen uwe
â weldaaden^ Heere, my verheugen, vermids ik
â niemand zal naalaaten om die te genieten en
3, bezitten.^" want hy had toen nÃ³g geene kin-
deren. Daar op beloofde GÃ³d hem dat hy hem
eenen zoon zoude geeven, en dat zyne naakome-
hngfchap zo groot zou zyn, dat zehetgetalder
Itarren evenaaren zoude. Thans beval hy hem
eene offerande te Ã³fferen, \'t welk aldus gefchied-
de : Hy nam\' een driejaarige varre, eene geyt,
cn eenen ram van den zelfden ouderdom, welke
hy aan fl:ukken fneedt, en eene tortelduyf en
eene duyfj welke hy geheel Ã³fferde, zonder die
door te fnyden. Eer hy nÃ³g den altaar opgerecht
had , toen de vogelen rondom de flagtÃ³ffers
vloogen om op hun bloed te aazen, hoorde
hy ^ne ftem uyt den hemel, die hem voorzey-
de dat zyne afkomelingen vierhonderd jaaren
lang een groote vervolging in Egipte zou-
den lyden , maar dat zy eynddyk over hunne
vyanden zouden teegcpraalen , de Kanani-

genaamd de Eyke van Ãgis, dicht by de ff-j
Hebron , in \'t land Kanaan. En vermicÃ¯ Ke>r
hem geftadig quelde te zien dat zyne huvsÂ«
wouw onvruchtbaar was, hieldt hy niet op van
God te bidden dathy hem eenen zoon wildecree-
ven : en GÃ³d beveiligde hem niet alleenlyk de â
belofte welke hy hem daarvan gedaan had, maar
verzekerde hem ook van alle de andere goederen

to eene van haare dienftmaagden genaamd \'
Hagar, eene Egiptifche, opdat hy\'er kinderen
by verwekken zoude. Maar toen deeze dienft-
maagd zich zwanger gevoelde, verachtte zy haa-
re meeftereflÃ¨, en vleydde zich met de inbeel-
ding dat haare kinderen Abrahams erfgenaamen
zouden zyn. Deeze rechtvaerdige man had
een atfchuuwen van haare ondankbaarheyd, en
Itelde het aan Sards goedvinden om haar te ftraf- "
fen 20 ais \'t haar beliefde. Hagar van droef-
heyd bevangen vlugtte in de woeftyne, en
badt Godt zich haarer te ontfermen. Tn dien
Itaat beval een Engel haar weder te keeren naa
iiaaremeeftereflÃ¨, op de verzÃ©kering van be-
tere ontmoeting, mids zy zich zedig ge-
Â«foeg, daar de kaftyding die zy ontvan-
gen had een rechtvaerdige ftraffe over haa-
re ondankbaarheyd en trÃ³tsheyd was. Voorts
dat zy, indien ze tegen GÃ³ds bevÃ©l verder
wegging , jammerlyk omkomen zoude 5 maac
zo zy zich aan zyne wille onderwierp, dat
zy moeder van eenen zoon zoud worden, die
eens in dat landfchap regeeren zoude. 2v o-e-
hoorzaamdeverzÃ³cht vergiffenis van haare
vrouw, verwierf die, en baarde kort daarnaa
eenen zoon ^ oie wierdt, \'c welk

Abraham was zesentachtig jaaren Ã³ud toen
IfinaÃ«l gebooren wierdt, en negenennegentig
wanneer God hÃ©m verfcheÃ¨n, Ã©n tÃ³t hem zey-
de dat Sara Ã©enen zoon baaien zoude ^ wÃ¨ike
Ifaak genoemd zou Worden , wiens naakomehn-
gen zeer talryk zouden Zyn, en uyt wien Ko-
ningen voortkomen zÃ³udÃ©n , die \'t ganfche
land Kanaan van Sidon tÃ³t aan Egipte door
hunne wapenen zouden onderbrengen. En om
zyn geflacht van andere vÃ³lken te onderfchey-
den, beval hy hem alle de mannelyke kinderen
op den achtften dag naa hunne geboorte te be-
fnydeh j van \'t welk ik elders nÃ³g een andere re-
den zal geeven. En op \'t gene Abraham GÃ³d
vraagde, Ã³f IfmaÃ«l in ^t leeven zoude bly ven,
antwoordde hy hem, dat hy zeer lang zou lee-
ven, en dat zyne naakomelingfchap zeergroot
zyn zoude. Abraham dankte GÃ³d voor deeze
gunften, en deed zich aanftonds met zyri ge-
heel huysgezin befnyden , zynde IfmaÃ«l reeds
dertien jaaren oud.

Een EBge] voorzegt Sara dat zy eenen zoon zal krygen. Twee an-
dere Engelen komen te Sodom. GÃ³d verdelgt dic ftad. Loth al-
een bergt zich met twee dÃ³chters en zyn wyf die in een zout pi-
Jaar veranderd wordt. De geboorte van Moab en Ammon. GÃ³d
verhuiderd deu ÃConing Abimelech zyn quaad voornemen ontrent
Sara uyt te voeren. Geboorte van Ifaak.

J^E inwooners van Sodom opgeblaazen over
hunnen overvloed en grooten rykdom, ver-
^^ weldaaden die zy Van GÃ³d ontvangen
hadden, en waaren niet minderweerbarftigte-
gens hem , dan moedwillig tegens de men-
fchen. Zyhaateden de vreemdelingen, en dom-
pelden zich in zeer affchuuwelyke luften. GÃ³d
getergd door hunne mifdaaden befloot hen te
ftraffen, hunne ftad zodanig te verdelgen dat
\'tr niet het minftÃ© teken van overbleeve, en
hun land zo te verwoeften 3, dat het nooit be-
qÃ¼aam zou zyn om eenige vrucht Ã³f plant voort
tÃ© brengen.

Als GÃ³d dit tegen de Sodomiten beflÃ³tÃ©n had ^
zag Abraham, aan de deur zyner wooningeby
de eylfe van Mambre gezeten , drie Engelen
voor hem. Hy hen voor vreemdelingen aanzien-
de, ftondt op om hen te groeten, enboodthen
zyn wooning aan. Deeze Engelen zyne noodi-
ging aanneemende, deed Abraham een kalf door
den, het welk gebraaden voor hen opgedifcht
wierdt, met koeken van meel-bloem. Zy zette-
den zich aan tafel onder de eyke, en \'t fcheen
als Ã³f zy aten. Zy vraagden Abraham waar Sara
zyne huysvrouw was j hy antwoordde ,dat ze
binnen was : zy zÃ©yden daarop dat ze naa eeni-
gen tyd zouden wederkomen,\' en dat zy haar
dan reeds moeder geworden j zouden vindeii.

Op deeze woorden begÃ¶n zy;
bende,] telachgen, omdat zy, zelvenegent^
en haar man honderd jaaren Ã¶ud zynde, zulks
onmoogelyk achtte. De Engelen toen, zonder
zich langer te verbergen, verklaardÃ©n dat zy En-
gelen waaren van GÃ³d gezonden , de

en aan te kondigen dat zy eenen zoon zouden
hebben > en de twee andere om Sodom uyt te
roeijen. Abraham ontfteld van droefheyd over
den ondergang van dit rampzalig vÃ³lk ^ ftondt
op, en badt GÃ³d dat hy de Ã¶nfchuldige niÃ©t inÃ©t
de fchuldige wilde ombrengen. GÃ³d antwoord-
de hem, dat niemand van hen onfchuldigwas.
en dat zo\'er maar tien zulke onder gevonden
wierden, hy \'tallÃ© de andere vergeevÃ¨n zoude.
Naa dit antwoord durfde Abraham niet meef
voor hen fpreeken. - "\'

34. De Engelen te Sodom aangekomen ^yiide,
badt Loth, die op \'t voorbeeldt van Abraham
zeer liefdaadig jegens de vreemdelingen was,
hen dat zy by hem ter herberge wilden komen.

pe inwooners deezer verfoeijelyke ftad ziende
hen zo fchoon en welgemaakt, \'drongen Loth,
by wÃ¯en zy hunnen inkeer genomen hadden, hen
m hunne handen te ftellen om hen temishande-
C len..

len. Deeze rgditvserdigemamvef^Ã³cfethenmeer
bÃªzadigheyd te toonen, ea hem deii hoon niet
te doen van yreemdeiingen, diezyoÃª pten waa^
ren , te beleedigen > enin hunneperlboiieflheG
recht van gaftvryheyd te fchemdea j waas-
by hy nÃ³g voegde , dat indien die rÃ©denen hen
ttiet voldeÃªden , hy zyne ey gene dÃ³chters liever
aan hÃ©n wilde overgeÃ©ven; Maar ook dirwas
niet magtig hen te weÃªfhouden. GÃ³d^-maa*
fchÃ³ii#oe met een oog van gramfchapdeftout-
lieyd dÃªezer boofwichten , Ã¼oeg hen met zulk
een blindhÃ©yd dat zy den ingang van Loths
huys niet vinden konden , enbeilootaldat ver-
foÃ©ijelyk vÃ³lk te verdelgen. Maar Loth, door
hem hier van verwittigt, vertrok met zyne
vrÃ³uw en twee ongehuuwde dÃ³chters j terwyl
degÃ©nen aan welke zy verloofd waaren, ver-
maant om mede te gaan, de (pÃ³t dreeven met ^
deezen raad, en die Ã©Ã©ne van Loths gewoonlyke |
mymeringen noemden. Als toen fchoot GÃ³d de
pylen zyner gramfchap en wraake uyt den hemel
tegen die mifdaadige ftad i zulks dat ze terftond }
met alle haar inwooners tÃ³t affche verteerd !
wierd, Ã©n die zelfde brand vernielde al het land
daaromlieene, gelyk ik in myne Hiftori Van de
Joodfche oorlogen verhaald heb. _

Qods verbÃ³d dikwils omkeek na de ftad om
dien fchrikkelykeabrand te zien, wierdin eenen
zoutpilaar veranderd > en alzo over haare nieuws-
gierigheyd geftraft. Ik heb elders van deezen
zuyl > dicnmen ten huydigen dage.nÃ³g ziet, ge-
IproÃ¶ken. DÃ³ch Loth met zyne twee dÃ³chters
week na eenen hoek lands, welke deeenigftewas
van de eantfche landftreek die van \'t vuur ver^
fchoond wierdt , en tÃ³t op deezen ftond den
naam van Zoar voert, het welk zo veel als eng
te zeggen is. Hy bleef daar eenigen tyd met
veel ongemaks , zo omdat zy alleen waaren,
als wegens de fchaarsheyd van fpyze. Zyne
twee dÃ³chters gelooveiide dat het geheel mcn-
fchelyk geflacht vergaan was , beeldden zich in
dat het haar geoorlÃ³fd was , om \'t zelve te be-
houden , haaren vader tebedriegen. Dies kreeg
de oudfte door by hem te leggen, eenen zoon
genaamd MoaÃ¨ , \'twelk betekent myn vader 5
en de jongite kreeg \'er eenen geheeten
Ammon , dat is , zoon van myn geflÃ¤cht.
Van den eerften zyn de Moabiten voortge-
komen , die nÃ³g heden een magtig vÃ³lk zyn 5
van den tweeden zyn de Ammoniten afge-
daald , en beyde bewoonen zy CoelofynÃ«.
Aldus was het dat Loth de brand van Sodoma

Belangende Abraham, hy begaf zich na Cerar
Gel 10 in Paleftina, en de vreeze die hy voor den Ko-
â â ning Abimdech had, deed hem ten tweeden maa-
le veynzen dat Sara zyne zufter was. Deeze V orit
wierdtverliefd ophaar. Maar GÃ³d belette hem
Zyn quaad voorneemen te volvoeren, door een
groote ziekte welke hy hem toezondtj en toen
liy van de Geneesmeefters verlaaten was, waar-
fchouwde de Heere hem in eenen droom Sara
geen leed te doen, omdat zy de huysvrouw van
dienvreemdehng, en niet zyne zufter was. Abi-
mÃ¨lech op zy ne ontwaakinge zich wat beter be-
vindendÃ©, vertelde zynen droom aan degÃ©nen
die by hem waaren, en deed op hunnen raad A-
braham haaien^ totwiÃªnhy zeydÂ© ,3 Dathy voor

zyne huysvrouw niet behoefde bekommerd te
weezen j dat GÃ³d zich tÃ³t haaren befchermer
gefteld had, en dathy hem zo wel als haar tÃ³t
getuyge nam dat hy haar zuyverin zyne han-
den ftelde : dat indien hy geweeten had dat zy
zyne huysvrouw was, hyze hem met ontno-
men zoud hebben : maar dat hy gemeend heb-
bende dat zy zyne zufter was , niet geloofd
had dat hy hem eenigflns verongelykte : dat
hy hem derhalve badt geen wrÃ³k daarover te
behouden, maar Hever GÃ³d te bidden dat
hy hem genadig beliefde te zyn. Voor\'t Ã³ve-
rige 5 dat zo hy in zyn landsgebied begeerde
te blyven, hy allerley goed onthaal Van hem
ontyangea zoude ^ en dat zo hy vertrekken

wilde, hy hem Zou doen geleyden, Ã¨n hem
alles geeven wat hy in zyn land was komen
zoeken. Abrkham antwoordde hem âDat hy
met zyne huysvrouw zyne zufter te noemen,
â niets tegen de waarheyd gefprooken had,
â naardien zy zyns broeders dochter was j en
â dat hy zulks alleenlyk had gedaan uyt vreeze
â van \'t gevaar waarin zy vervallen mÃ¶gt: dat
â het hem moeide oorzaak van zyne ziekte ge-
â weeft te zyn > dat hy van ganfcher harte zyne
,, o-ezondheyd wenfchte, en gaern in zyn land
â wilde blyven. Op dit antwoord gaf Abime-
lech hem land en geld, ging een verbond met
hem aan, en beveiligde zulks met eede by den
put dien men nu nog BerfabÃ© noemt, dat is,
de put des eeds.

37. Eenigen tyd daarnaa kreeg Abraham by zyne
\' â¢^Â«Â«â¢"â¢huysvrouwe Sara, vÃ³lgens de belÃ³fte hem van
GÃ³d gedaan, eenen zoon, welken hy Ifaak
noemde, betÃ©kenende een lach, om dat Sara ge-
lachgen had, toen GÃ³d haar, die reeds zo hoog
bejaard was , zeyde dat zy eenen zoon zoude
- baaren. Want zy was negentig, en Abraham
hondert jaaren oudt. IfaÃ¤k wierdt den achtften
dag befneeden, vÃ³lgens de gewoonte die nÃ³g
by de Jooden onderhouden wordt. Maar in
plaats dat zy de befnydenis op den achtften dag
naa de geboorte der kinderen verrichten, doen
de Ara&rs zulks niet voor dat2e dertien jaaren
oud zyn, om dat IfmaÃ«l, uyt wien zy gelproo-
ten zyn, en van welken ik nu gaa fpreefcn, niet
eer dan in dien ouderdom befneeden wierdt.

xii. h o o f d stijkt"
Sara verpligt Abraham Hagar en haaren zoon Ifmacl weg tc aeaden.
Â£en Engel yertrooft Hagar. IfmaÃ«ls naakomelingen.

CAra beminde IfmaÃ«l in eerft als Ã³f hy
^ haar eygen zoon geweeft waare, doordien ^eÂ».
zy hem aanmerkte als eenen die Abrahams erf-
genaam zoude zyn: maar toen zy zich moedÃ©r
van IfaÃ¤k zag, oordeelde zy \'t niet geraadeii
hen beyde tzamen op te voeden , omdat If-
maÃ«l veel ouder zynde , zich gemaklyk naa
den ^dood van Abraham zoud hebben konnen
meefter maaken. Dies raadde zy Abraham
hem met zyne moeder v/eg te zenden dÃ³ch
hy kon \'er naauwlyks toe belluyten, omdat heÃ¼
hem eenigfms onmenfchelyk toefcheen , een
kind dat nÃ³g zo jong was, en eene vrouw die
van alles gebrÃ©k had, dus weg te jaagen. Maar
GÃ³d gaf hem te verftaan, dat hy die voldoe-
ning aan Sara nioft geeven: en vermids IfmaÃ¨l
nÃ³g niet bequaam was om zichzelven tÃ© beftie^
ren, ftelde liy hem in handen van zyne moe-
der , welke hy beval weg te gaan, geevendÃ«
haar eenige brooden en een leddere flefch vol
waters. Naa dat dit brood en water verbruykt
was , vondt IfmaÃ«l zich zo van dorft ver-
fmacht, dat hy op \'t punt was van den geeft
te geeven; en Hagar niet konnende hem voor
haare oogen zien fterven, leyde hem neÃªr aan
den voet eens dennebooms, en ging heene.
Daarop verfcheen haar een Engel, toonde
haar eene bron die \'er dicht by was, en beval
haar wel zÃ³rg voor de opvoeding van haaren .
zoon te draagen, dewyl zy uyt IfmaÃ«ls behou-
denis een zeer groot geluk te wagten hadt.
Zulk een onverwachte trooft deed haar moed
fcheppen} zy verv^Ã³lgde haaren weg, en ont-
moette eenige herders, die haar in dien groo"
ten nood te hulpe quamen.

Toen IfmaÃ«l tÃ³t eenen huuwbaarcn ouder-
dom gekomen was, gaf Hagar hem eene Egipti-
fche ten wy ve, om dat zy zelve in Egipte geboo-
ren was. Hy teelde d\'er twaalf zoonen by, Na-
beth, Cedary Abde\'Ã¨l, Edumas, Maffm, Me-
masi MafmeSf Kodm^ Thmmi Q^tnr^ Na-
phes en Chalmas, die al het land dat ailTchen den
Eufraat en de Roode zee is j innamen, en het
NabathÃ©a noemden. Van hen zyn de ArabiÃ«rs
voortgekomen, en hunne afkomehngenhebben
den naam van NabatheÃ«rs behouden, wegens
hunne dapperheyd en Abrajbams befaamdheyd.

J^E tedere neyging, die Abraham zynen zoon
, ilaak toedroeg, was zo groot als ze weezen
kon, zo omdat hy een eenig kind was, als om-
dat God hem \'t zelve in zynen ouderdom ge-
geeven had. En lÃ¼mk van zyne kant queet
zich zo yverig in allerley deugden , diende
GÃ³d zo getrouwlyk , en bewees zynen vader
zulke groote dienften, dat hy hem dagelyks
nieuwe oorzaaken gaf om hem te bemmnen.
Abraham dacht dan nergens meer Ã¶p dan op
zyn fterven, en zyn eenigfte wenfch was zo-
daanigen zoon tÃ³t zynen erfgenaam naa te laa-
ten. GÃ³d fl-ondt hem zyne begeerte toe, maar
wilde eerft zyne getrouwheyd beproeven. Hy
verfcheen hem dan, en naa hem de byzondere
genaden waarmede hy hem fteeds begunftigd
had, de overwinningen welke hy hem op zy-
ne vyanden had doen behaalen , en de voor-
ipoed die hy hem t\'elkens verleende , voorge-
houden te hebben, beval hy hem zynen zoon
op \'t gebergte Moria op te Ã³fteren, en door die
gehoorzaamheyd tebetuygen, dathy des Hee-
ren Wille boven alles ftelde dat hem lief en
waard in de werreld was. Nademaal Abraham
overtuygd was dat geenerley aanmerking hem
ontflaan kon van Gode te gehoorzaanien, aan
Wien alle fchepfelen hun weezen verfchuldigd
zyn , fprak hy nÃ³ch tÃ³t zyne huysvrouw ,
nÃ³ch tÃ³t iemand van de zyne, van het bevÃ©l
dat hy ontvangen, en van zyn befluyt dat
hy genomen had om het uyt te voeren, uyt
vreeze dat zy zouden poogen hem daar van af
te wenden. Hy deed alles dat tÃ³t zodaanig
een vernchtinge noodig was op eenen ezel
laadcH, en trok na dien berg, nemende Ifaak
en twee dienaaren mede, die hem twee dac^-
reyzens verzelden. Aan den derden dao- za-
gen zy de plaats welke God hem aangewzen
had: thans Het hy Zyne twee knechts aan den
voet van den berg, klom met Ifaak op den
tÃ³p, alwaar de Koning David naderhand ..den

Tempel deed bouwen, en zy bragten daar alles
wat tot eene Ã³ftÃ¨rhande noodig was, uytgeno-
men het flagtÃ³ffer. Ifaak was toen vyfentwin-
tig jaaren oud: hy ftelde den altaar toe, maar
ziende geen flagtÃ³ffer, vraagde hy zynen va-
der wat hy dan Ã³fferen wilde. Abraham ant-
woordde hem, âDat GÃ³d, die aan de men-â
Ichen alles kan geeven wat hen ontbreekt, en â
hen \'t gene ontneemen dat zy hebben, hen
een flagtÃ³ffer zoude befchikken indien hun- â
ne offerande-hem behaagde.

Naa dat het hout op den altaar g-eleo-d was,
%ak Abraham Ifiak aldus aan: â i%n^oon
ik heo u van GÃ³d begeerd met krachtige ge-
beden : ik heb geen zÃ³rg ontrent u gefpaard
federd dat gy ter werreld gekomen zytj en ik
heb het als het toppunt myner wenfchen aan-
gemerkt, u tÃ³t eenen volwafl:Ã¨n ouderdom
gekomen te zien, en u, als ik fterve, tÃ³t erf-
genaam van alles wat ik bezit naa te laaten. ^^
Maar vermids GÃ³d, naa u aan my gegeeven
te hebben, tegenwoordig wil dat ik u verhe- "
ze, lyd dan edelmoediglyk dat ik u aan hem
tot eene Ã³fferande opdraage. Laat ons hem,
mynzoon, die gehoorzaamheyd cn eere o-ee-
ven, om hem onze dankbaaHievd te betuv-
gen voor de gunften v/elke hy ons in de vree-
de beweezen, en voor de byftand dien hv
ons in den oorlÃ³g verleend heeft. Naardien
gy niet gebooren zyt dan om te fterven, wat
eynde kan \'er heerlyker voor u zyn , dan â
door uwen vader opgeÃ³fferd te worden aan \'
den Opperheer van \'t heelal, die in plaats \'\'
van uw leeven door ziekte op een bed, of \'
door eene wonde in den oorlÃ³g, Ã³f door ee-
mg ander toeval waaraan de menfchen on-
derworpen zyn, te eyndigen, u waerdicr ge-
acht heeft, uwe ziel in zyne handen weder
te geeven in ^t midden der gebeden en Ã³ffer-
anden, mn voor altoos met hemvereenigd
te zjn? Dus ^doende zult gy mynen ouder-
dom vegrooften , door voor my GÃ³ds by-
Itand te verwerven, m plaats van die welke â
ik van u behoorde te ontvangen, naa u zo â
zorgvuldig opgevoed te-hebben.

IfaÃ¤k als een waerdige zoon van zulken voor-
treffelyken vader, Hoorde dit gefprÃ©k niet al-
leenlyk zonder verbaafdheyd, maar met blyd-
fciiap aan, en antwoordde hem: Dat hy on-
â waerdig zou geweeft zyn gebooren te wor-
â den, indien hy weygerde zyne wille te ge-
â hoorzaamen> inzonderheyd wanneer dezelve
â met die van GÃ³d overeenquam. Dit gezegde
hebbende ftrekte hy zich op\'t altaar uyt om ge-
Ã³fferd te worden ^ en deeze groote offerande
zou volbragt geweeft zyn, indien GÃ³d het niet
verhinderd hadde. Hy riep Abraham by zyiien
naamj verboodt hem zynen zoon tc dooden,
cn zeyde, â Dat het gene hy bevolen had Dm
hem te Ã³fferen , niet was om hem den jÃ³nge-
hng te ontneemen naa hem denzelven gegee-
â ven te hebben, Ã³f omdat hy in \'t vergieten
3, van menfchen bloed behaagen nam 3 maar al-;

â ven. Dat , nu hy zag met welk een y vee en ;
getrouwheyd hy hem gehoorzaamd had, hy
zyne Ã³ff^erande aannam, cn tot vergeldinge
daarvan beloofde , dat hy nooit in gebreke
â zou blyven van hem en zyn ganfche geflacht
3, by te ftaan: dat deeze zoon dien hy hem op-
3, geÃ³fferd had, en welken hy hem wedergaf,
â gelukkiglyk en zeer lang zoude leeven j dat
â zyne naakomelingfchap doorluchtig zoude
3, zyn door een lange reeks van dappere en
3, vroome mannen : dat zy door hunne wape-
â nen het geheele land van Kanaan zouden on-
3, derbrengenj en dat hunne faam onfterflyk,
3, hunne rykdorn zo groot, en hun geluk zo
3, ongemeen zou zyn, dat zy van alle de an-
3, dere vÃ³lken benyd zouden weezen.

Naa deeze voorzegging deed GÃ³d eenen
ram te voorfchyn komen, oni tÃ³t een flagt-
Ã³ffer geÃ³fferd te worden. Deeze getrouwe va-
der, en deeze wyze en gelukkige zoon, ver-
rukt van blydfchap over de grootheyd deezer
belÃ³fte, omhelfden eikanderen, volbragten de
Ã³ff^erande, keerden weder na Sara j -en GÃ³d al-
le hunne voorneemens wel doende uytvallen,
bekroonde hen met gelukzaligheyd al \'t Ã³veri-
ge van hun leeven.

40. TJEnigen tyd daarnaa ftierf Sara, oud zynde
Gcn.zj.X-ijiQnderd zevenentwintig jaaren, en wierdt
te Hebron ter aarde gebragt, alwaar de Ka-
naaniten haar de begraavenis hadden aange-
booden3 maar Abraham wilde liever tÃ³t dien
eynde zelf zich van een ftuk lands voorzien,
"twelk hy van eenen inwooner van Hebron ge-
naamd Ephrem voor vierhonderd fikelen.kÃ³Ft,
en alwaar hy en zyne naakomelingen veele graf-
fteden maakten.

Abraham naa SarÃ¤s dood trouwt Chetura. Wat kinderen hy by haar
en derzelver naakomelingen. Hy huuwelykt zynen zoon
IfaÃ¤k uy: aan Rebekka, dÃ³chter van BathuÃ«l en zufter van Laban.

41. Ã Braham trouwde naa SarÃ¤s dood met Che-
en kreeg\'er zes zoonen by , alle on-
vermoeid in den arbeyd, en zeer kloekzinnig.
Hunne naamen waaren Z^^^rÃ¶Â«, Ma-

Sus teelde twee zoonenAte, t\'i\\T>adm,
Welke LatuÃm, Jfur en Ltiom gewon. Ma-
dian had vyf zoonen, Ephas, Ãphres, Ajtoch ^
EbÃ¯das, en Eldas. Abraham raadde hen alle
zich in andere landen neÃªr te flaan j v/^arop zy
Troglotide, en al dat gedeelte van gelukkig A-
rabiÃ« \'twelk zich tÃ³t aan de roode zee uytftrekt,
innamen. Men meent ook dat Oplires, waar-
van zo even gemeld is, door de wapÃ¨nen Ly-
biÃ« bemagtigde, en dat zyne naakomelingen
zich daar neÃªrzetteden, en \'t naar zynen naam
Afrika noemden, \'t welk Alexander Polyhiftor
met deeze woordcÃ¯i beyÃ©ftigt : fPropheet
Kleodemtis toegenaamd Makhus, die op \'t voor-
beeld van den ffetg0ver Mofis eene Hifiori der
Jooden heeft gefchreeven y zegt dat Abrahmn by
Chetura veele kinderen geteeld heeft. fVaar van
hy^ \'erÃrie poemt y AphrÃ¤m, Sur en JÃphram ;
willende dat Sm den nmm aan Syrie y Aphram
aan deÃad Aphra^ m Japljram aan Afrika ge-
geeven heeft i en ddt zy infLybÃ¯Ã¨ tegen Antheus
onder- tgeieyde van HerkuksÃreedm. Hy voegt
\'er by , dat Herkules met de dÃ³chter van A-
phram trouwde, en dat hy eenen zoon by haar
teelde genaamd Dedor, die vader was van So-
plio, -van wien de Sophaces iiuniicii naam ont-
leend hebben. .,â

_ Toeiilikak den ouderdom van ontrent veer-^
tig jaaren bereykt had, wierdt Abraham teraa-
de hem uyt te huuwelyken , en liet tÃ³t dien
eynde zyne gedachte gaan op Rebekka, de
dochter van BathuÃ¨l zyns broeders Nachors
zoon. Om haar dan ten huuwelyk te verzoe-
ken, koos hy den oudften zyner dienaar en
welken hy door eede verpligtte, doende hem
de hand onder zyne heup leggen, dat hy zou-
de naakonien \'t gene hy. hem beval: en hy gaf
hem zulke raare gefclienkeii\' mede, dat ze niet
anders als geacht konden zyn in een land daar
men nÃ³g nooit iets diergely ks gezien had. Deeze
getrouwe dienaar was lang onderwege eer liy in
de ftad Karran quam, omdat liy MefopotamiÃ¨"
moft doortrekken, alwaar men niet alleenlyk
veele roovers ontmoet, maar \'s \\vinters zeer
quaade wegen heefc , en des zomers door dÃ©
fchaarsheyd van water zeer veel moet lyden.

Wanneer hy in de voorftad gekomen was,
zag hy veele dÃ³chters die na eenen put gingen
om water te haaien: daarop badt hy GÃ³d, dat
indien \'t zyne wil was dat Rebekka met zyns
meefters zoon zoude trouwen, zy onder die
dÃ³chters mÃ¶gt gevonden worden 3 en dat de
andere weygerende hem water te geeven, hy
haar zou moogen kennÃ©n aan de beieefdheyd
met welke zy hem \'t zelve aanbood. Thans\'
quam hy by den put, en verzÃ³cht die dÃ³chters
hem wat waters te willen geeven. Alle de an-
dere antwoordden hem dat het rnoeijelyk te
fcheppen Was, en dat zy voor haar zelve zo
veel van noode hadden, dat zy\'er hem niet van
geeven konden. Rebekka hoorende haar dus
fpreeken, zeyde haar dat zy zeer onbeleefd
waaren, dat ze zulks eenen vreemdeling wey-
gerden, en daarop boodt zy \'t hem zeer goed-
aardiglyk aan. Zulk een gunftig begin deed dee-
zen verftandigen dienaar hoopen dat de uytflag
Ym ^jm KCjZQ gelukkig zoude zyai. Hy be-
C i \' dank"

dankte haar, cn om zieh nÃ³g meer in 2;yncgii-
fing te verzÃ©keren 5 verzÃ³cht hy van haar ce
weeten wie degÃ©ne waaren, die \'t geluk had-
den van haar tÃ³t eene dÃ³chter te hebben. Waar-
by hy voegde, dat hy wenfchte dat GÃ³d haar
de genade bewees van eenen man aan te treffen
die haarer waerdig was, en by wien zy kinde-
ren kreeg die haare deugden erfden. Deeze
wyze dÃ³chter antwoordde hem met dezelfde
beleefdheyd : â Rebekka , zey zy , is myn
naam, die van myn vader was BathuÃ«l , die
â reets geftorven is : federt zyn dood heeft
â Laban myn Broeder, die met myne moeder
â het huysgezin beftiert, voor my zorg ge-
â dragen. â Deeze man toen met groote blyd-
fchap ziende dat liy niec langer behoefde te
twyfelen Ã³f GÃ³d hem in zyn voorneemen ook
byilond , boodt Rebekka eenen halsketen aan,
nevens eenige andere vercierfelen tÃ³t optooi-
jinge van dÃ³chters pafÃ¯Ã¨nde, en badt hpr die
CU ontvangen tÃ³t een teken van erkenteniffe der
gunfte, welke zy alleen onder alle haare gezel-
linnen de goedheyd gehad hadde van hem te
bewyzen. VervÃ³lgens verzÃ³cht hy haar dat
zy hem by haare bloedvrinden wilde brengen,
omdat de nacht ophande was , en dat hy ju-
weelen van groote waarde by zich hebbende,
die nergens veyliger geloofde te koiinen ber-
gen dan by haar : waarby hy voegde, dat hy
nyt haare deugd van die haarer nÃ¤beftaande
oordeelende, niet twyfelde Ã³f zy zouden hem
ontvangen j en dat hy niet voorhad t\'hunnen
latte te weezen, maar dat hy alle zyne kÃ³ften
wilde betaalen. Zy antwoordde hem, dat hy
geen ongelyk had een goed gevoelen van haa-
re maagen te hebben j maar dat hy \'er niet
gunftig genoeg van oordeelde, indien hy dacht
dat ze iets voor hem te herbergen zouden be-
geeren : dat zy de gaftvryheyd veel beter on-
derhielden : dat zy zou gaan om \'er haaren
broeder van te verwittigen, en dat zy hem ver-
vÃ³lgens zou komen haaien. Thans ging zy
heenen, en volbragt het gene dat zy hem be-.
loofd had, Laban beval daarop zynen knech- i

ten de kameelcn tc bezorgen > en noodigde zy-
nen gaft ten avondmaaL Toen zy van den ta-
fel opgeftaan waaren j zeyde Abrahams dienaar
tÃ³t hem en tÃ³t de moeder van Rebekka: â A- â
braham, zoon vanThare is uw bloedverwant 3 â
Nachor, grootvader deezer kinderen, waar- ,,
van gy Ã³ Mevrouwe , moeder zyt, was A-
brahams eygen broeder. Deeze Abraham is
myn meefter, en heeft my tÃ³t ulieden gezon-
den om deeze dÃ³chter ten huuwelyk te ver-
zoeken voor zynen eenigften zoon en eeni-
gen erfgenaam van alle zyne goederen. . Hy
had wel eene van de rykfte vrouwen zyns
lands voor hem konnen verkiezen 3 maar hy
achtte dat hy deeze eerbiedigheyd aan die
van zyn geflacht behoorde te bewyzen, dat
hy zich niet aan een vreemd huys vermaag-
fchapte. Begunftigt zo \'t u belieft zyne be-
geerte, en bewilligt \'er met blydfchap toe
omdat ze buyten irwyfel met Gods wille over-
eenkomt, naardien hy boven den byftand â
dien hy my op myne reyze verleend heeft, â
my deeze deugdzaame dÃ³chter en uw huys â
20 gelukkiglyk heeft doen aantreffen. Want â
hebbende toen ilc by de ftad quam verfchey- â
dene dÃ³chters gezien, die gingen om water â
te putten, wenfchte ik dat zy Ã©Ã©ne van\'t ge- 55
tal waare, en dat ik haar mogt komen te
kennen 3 het welk alzo ook quam uyt te val- â
len. Naa dat dan GÃ³d ulieden heeft doen â
zien dat dit huuwelyk hem aangenaam is, â
zoo wilt het niet weygeren, maar het ver- ,,
zoek, dat Abraham u door my doet, toe- â
ftaan Zulk een voordeelige voorflag, van
welken Laban en haare moeder niet konden
twyfelen Ã³f\'t zou Gode zeer aangenaam zyn,
wierdt met zodaanig een genoegen als men
zich verbeelden kan, van hen aangenomen.
Zy zonden Rebekka heene, en Ifaak trouwde
met haar, zynde reeds in \'t bezit van al zyns
vaders goed, vermids de kinderen welke Abra-
ham by Chetura geteeld had, zich in andere
landfehappen haddeÂ» ijeÃ©rgezÃ©t.

â¢A,vas uytmuntend in allerley deugden , en,
om zyneiytftekendegÃ³dsvrugt, Â«peenbyzon-

dere lyze van GÃ³d geliefd en begunftigd , Hy
leefde Lnderd vyfenzeventig jaaren : enlfeak
en IfmaÃ«l zyne zoonen begroeven hem te He-

Rebekka baart Efau en Jakob. Een groote hongersnood doet IfaÃ¤k
uvt het land Kanaan trekken : en hy woont eenigen tyd in \'t land
van den Koning Abimelech. Efaus huuwelyk. Ifaakdoor Jakob
bedrooaen geeft hem zyneÂ» zegen , meenende dat hy dien aan
Efau gaf. Jakob begeeft zich na Mefopatamie om zyns broeders
gramfchap te ontwyken.

44 "D Ebekka was zwanger toen Abraham ftierf.
Gen? Z5. en dat op zulk een ongemeene wyze , dat
IfaÃ¤k voor haar beducht zynde , van GÃ³d ver-
zÃ³cht te weeten hoedaanig de uytflag dier be-
zwangerheyd zyn zoude. GÃ³d antwoordde

hem dat zy twee zoonen zoude baaren , uyt
welke twee vÃ³lken , die hunnen naam zouden
voeren, voortkomen zouden, maar dat de jong-
fte magtiger zou zyn dan zyn broeder. Men
zag kort daarnaa de uytkomft dier voorzeggin-
ge , Rebekka beviel van tweelingen ^ welker
oudfte ganfch haairig was , en de jongfte had
hem by de hiel gevat toen hy ter werreldquam.
De oudfte wierdt wegens de haairighey d , waar-

4p. Het land Kanaan wierdt ter zelfder tyd door
C3en. eeii\' grooten hongersnood gedrukt, en in Egyp-
te daarentegen was een groote overvloed: wef
halve Haak befloot derwaards te gaan : maar
GÃ³d beval hem te Gerar teblyven. Overmids
\'er groote vrindfchap tuflchen den Koning Abi-
melech en Abraham geweeft was , betoonde
die VÃ³rft hem in \'t eerft ook veel toegeneegen-
heyd. Maar toen hy zag dat GÃ³d hem in alles
beo-unftigde, wierdt hy\'er nydigom, endeed
hem vertrekken. Hy ging dan na eene plaats
genaamd Pharan, betÃ©kenende een dal, ^twelk
dicht by Gerar lag ^ aldaar wilde hy eenen put

eraaven j maar Abimelechs veehoeders quamen
Sewapender hand om zulks te beletten : en de-
wyl hy niet gezind was zich tegen hen ter wee-
re te ftellen, liet hy de plaats aan hen over,
waardoor zy zichzelven vleyden dat zy hem
met geweld daartoe gedwongen hadden, fchoon
hy vrywilligen afftand had gedaan. Hy begon
daarnaa eenen anderen put te delven, en wierdt
daarm weder door andere herders verhinderd.
Ziende zich dus den voet dwarsgeze , be^
hy zeer voorzigtiglyk een gunftiger gelegenheyd
af te wachten , en die tyd quam Wel haaft

want Abimelech gaf\'er hem verlÃ³f toe, en daar-
op groef hy \'er eenen dien hy Rohobotli noem-
de , dat is groot en wyd. Noopende de twee
andere welke hy begonnen had , den eenen
noemde hy Hefek , dat is krakkeel, enden an-
deren Sithnath , dat is vyandfchap.

Als nu deeze zo rechtvaerdige man, reeds af- 47. ^
gemat was van ouderdom, en daar beneven zyn
gezigt verlooren had, deed hy Efau by zich
komen , en zeyde tÃ³t hem, ,3 Dat hy niet lan-
ger de klaarheyd van den dag konnende zien, ,,
nÃ³chte GÃ³d zo naauwkeuriglyk dienen als hy
gewoon was , hem eer hy ftierf zynen zegen
wilde geeven : dat hy derhalve ter jagt zoude
gaanjcn hem \'t gene hy ving ten eeten brengen :
dat hy daarop GÃ³d bidden zoud altoos zynen
befchermer te willen zyn, vermids hy den kley-
nen tyd, die hem nÃ³g overig was te leeven, met ,3
beter konbefteeden, dan den Heere hem gu n- jji
fticr te maaken. Efau vertrok aanftonds om dit
bevÃ©l uyt te voeren. Maar Rebekka , welke
wenfchte dat GÃ³ds zegen op zynen broeder j en
niet op hem, mogte vallen, alhoewel zulks het
oop-merk van hunnen vader niet was, bÃ¨val Ja-
kob een geytje te dooden, en het gereed te maa-
ken om\'er hen van te laaten eeten. Hy gehoor-
zaamde 3 en toen het avondmaal bereyd was/
bedekte hy zyne armen en handen met het gey-
ten-vel, op dat IfaÃ¤k hem aanraakende ^ mee-
nen zoude dat hy Efau was j want dewyl zy twee-
lingen waaren , geleken zy in al \'t Ã³verige naar
eikanderen. VervÃ³lgens ^ boodt hy hem aait
\'t c^ene hy gereed gemaakt had , maar \'t was
nie^ zonder groote vreeze, dat indien het bedrÃ³g
uytlekte , hy hem zynen vloek zoude geeven in
plaats van den zegen: want IfaÃ¤k tÃ³t hem fpree-
cende , bemerkte in zyn antwood eenig otider-
fcheyd tuflchen zyne ftem en die van zynen
broeder. Weshalve Jakob Zynen arm uytftrek-
te , en IfaÃ¤k denzelven aangeraakt hebbende
zeyde tot hem: â Uwe ftem ^ myn zoon|
fchynt my die van Jakob te weezen, maar het ji
haair dat ik op uwe armen voel, doet my ge-\'
looven dat gy Efauzyt. IfaÃ¤k aldus geen mis-\'

over IfaÃ¤k uytftortte, deeden zyne voorfpoed
en rykdom Abimelech vreezen , dat deoorzaa-
ken welke hy had om zich over hem te beklaa-
gen , dieper indruk op zyn gemoed zouden maa-
ken , dan de gedachtenis der vrindfchap welke
hy hem in den beginne betuygd had, en dathy
daardoor mÃ¶gt aangeleyd worden om zich te
wreeken. Om hem derhalve niet tÃ³t vyand te
hebben , quam hy by hem verzeld met Ã©Ã©nen
der voornaamften van zyn HÃ³f , Phikol ge-
noemt , om hun verbond te vernieuwen, \'t V iel
hem niet zwaar tÃ³t zyn oogmerk te komen, oni
dat Ifaaks goedaardigheyd, uyt herdenken van
de oude vrindfchap diens VÃ³rfts jegens hemen
zynen vader Abraham , hem gemaklyk alle de
quaade bejÃ©geningen deeden vergeeten.

Efau veertig jaaren oud geworden zynde
trouwde met Ada dÃ³chter van Helm, en Altbame
dÃ³chtervznEfebeon, beyde VÃ³rften der Kanaa-
niten. Hy had van zynen vader geen verlÃ³f
tÃ³t dat huuwelyk verzÃ³cht, want die zoud het
hem nooit toegeftaan hebben, omdat hy \'tniet
goedkeurde , zich met de inwoonders van dat
land te vermaagfchappen. Niettemin liet hy
het toe zonder daar tegen te fpreeken , omdat
hy zynen zoon niet wilde voor \'t hoofd ftooten
door hem het te rug zenden zyner twee vrou^
wen te beveelen.

had dat zyn vader millioegd was over de vcr-
maagichappmge welke hy met de Kanaaniten
had aangegaan, h^d toen Bafemmatby IfmaÃ«ls
dÃ³chter, getrouwd, en beminde haar meer dan
eenige van de andere zyner wy ven.

Jakobs p^igt in \'c land ^naan , alwaar God hem aHerley Peluk
voor hem en zyne iiaakomelinocn belooft. Hv trouwr in M r

poram.Ã« niet Le/en Rachel Labans dÃ³chters Hy^4nXh vS
om weder na zyn land te kcercn. Laban vervÃ³lgt "m nla S
worde van (^dbefchcrmd. Hy worftdc rnet c^en cn
verzoent z.ch met zyne.1 broeder Efau. De zoon des Konmgsvah
Sichern fchendt Duia Jakobs dÃ³chter. Simeon en Levi haÃ¤r broe-
ders doen alles in de ftad Sichern door \'c zwaerd fncuveien. Ra-
chel baart Benjamin cn fterft. Jakobs knideren.

JAkob dan , met het goedvinden zyns vaders, 40
door zyne moeder na xMefopotamiÃª eezon-Â«^â¢^ ^\'
den zynde , om met eene dÃ³chter van zynen
oom Laban te trouwen , reysde door het land
der Ivanaaniten : maar omdat die landaard by
hem gehaat was, ging hy in niet Ã©Ã©n van haare
miyzen. Hy lag op \'t veld , en had tÃ³t zvne
Ã¼ootdpeiiluw met dan fteenen. Terwylhy fli\'ep
had hy m eenen droom diisdaanig een gezio-t â¢
Het fcheen hem toe dat hy eenen ladderzat die
van de aarde tÃ³t aan den hemel reykte , en dat
eenige doorluchtige en meer dan menfchelyke
perfoonen langs dien ladder afklommen > en dat
GÃ³d endelyk daar boven verfcheen , hem by
zynen naam riep , en tÃ³theÃ¯nzeyde. â Jakob,
nademaal gy een\' treftelyken man tÃ³t eenen â
vader hebt, en dat uw grootvader zich door â
zyne deugd vermaard gemaakt heeft, waar- â
om zytgy dan dus neÃªrflagtig door droeflieyd ? "
vat beter hoope op > u hangen groote o-oedÃ¨-
ren over\'t hoofd j en ik zal u nooit Wrlaa-
ten. Toen Abraham uyt MefopotamiÃ« ver-
dreeven wierdt deed ik herxi hier komen â¢ u-
wen vader heb ik gelukkig aemaakt, en ey \'\'

zult het metmmderzyndanliy. Scliepmoed, ,,
vervÃ³lg uwen weg , en vrees niet onder myn â
geleyde. Uw huuwelyk zal uytvallen zo als â
gy begeert : gy zult veele kinderen hÃ©bben, â
en dier kinderen zuUcn ontelbaar zyn. Ik â

tÃ³ (ieczervoege: ,, Eeuwige GÃ³d van wien alle
â fcliepfelen liun weezen ontvangen hebben, gy
j, hebt mynen vader overvloed van goederen ver-
â leend : ik ben aan u verfchuldigd voor alle dee-
3, ze welke ik bezit j en gy hebt beloofd myne
53 naakomehngen nÃ³g gelukkiger te maaken. Be-
55 kragtig, Heere, door de uytwerkinge de waar-
\' heyd uwer woordenden verfmaad de z wakheyd
niet in welke ik my bevmde, naardienzemy
uwen byftand nÃ³g meer doet van noode hebben
Wees, zo\'tu belieft, debefchermervandee-
â zen knaap dien ik u aanbiede j bewaar hem voor
allegevaaren, doe hem een geruft leeven ley-
den 3 ftort met volle handen op hem uyt de
goederen waaraf gy meefter zyt; maak hem
ontzaglyk voor zyne vyanden^ en geeft dat
zyne vrinden hem beminnen en eeren.
Naauwlyks had IfaÃ¤k dit gebÃ©d uytgefproo-
ken , Ã³f Efau, voor wien hy \'t meende gedaan
te hebben , quam te rugge van de jagL Hy
bemerkte alstoen zyne dwaahng en zeyd het
hem , maar zonder zich daarover teontftellen.
Efau badt hem dat hy ten minften \'t zelfde ge-
bÃ©d voor hem tÃ³t GÃ³d wilde doen , \'t welkhy
voor zynen broeder gedaan had. Hy antwoord-
de hem dat hy zulks niet doen kon , omdathy
ter gunfte van Jakob alles gedaan had wat van
hem afhing. Efau moeijelyk van droefheyd
dat hy zich dus bedroogen zag, kon zyne traa-
nen niet inhouden ^ en zyn vader Wierdt\'er zo
door geraakt , dat hy hem eenen anderen zegen
gaf, zeggende, â Dat hy en zyne af komehngen
â in de oefening der jagt, m de konft des oorlÃ³gs,
33 en in alle andere bedryven van kracht en dap-
33 perheyd zouden uy tmunten, en een altoosduu-
33 renden roem bezitten: doch dat zy Jakob en zy-
33 nenaakomeiingfchapzouden dienftbaar zyn.

Kebekka om Jakob te redden van \'t jrevaar
dat de wraakzucht van zynen broeder Efau haar
deed vreezen, overreedde IfaÃ¤k hem na Mefo-
potamie te zenden , om daar eene vrouw uyt
zyn geflacht teneemen : en Efau, die bemerL

zal dit land onderworpen maaken aan henen
5, hunne naakomelingen , die zich zo zullen
â vermenigvuldigen , dat alle landen en zÃªÃ«n,
welke de zon befchynt, daarvan bevolkt zul-
len zyn. Laat u dan door geen arbeyd nÃ³ch
gevaaren verfchrikken : van nu af aan draag
ikzÃ³rg voor u en zalin het toekomende nÃ³g
55 rneer voor u zÃ³rgen.

50. Zulk een gunfbig gezigt vervulde Jakob met
v^rtrooJdinge en. blydrchap j hy zuyverde den
fteen op welken hy met zyn hoofd gelegen had
toen hem zulk een groot geluk voorzegd wierdt,
en hy deed eene gelÃ³fte, dat indien hy gelukkig
wederkeerde , hy ter zelfdcr plaatfÃ¨ Gode een
Ã³fferande opÃ³fferen , en dat hy hem het tiende
van allezyne goederen geven zoude , \'t welk hy
daarnaa getrouwelyk volbragt. Hy gaf ook, om
die plaats vermaard temaken, aan haar den naam
van Bethel, dat is, \'t huys GÃ³ds. Thans ver-
vÃ³lgde Iiy zyne reyze na MefopotamiÃ«, en quam
Cen.i^, eyndelyk te Karran aan. Hy ontmoette in de
voorftad eenige herders , jonge knaapen en
dÃ³chters, zittende op den rand van eenen put 5
dies verzÃ³cht hy hen Ã³f zy heffl eens te drinken
wilden geeven 5 en met hen aan de praat gekomen
zynde , vraagde hy. hen Ã³f zy niet eenen man
kenden geheeten Laban , en Ã³f die nÃ³g in\'t lee-
ven was. Zy antwoordden datze hem alle zeer
wel kenden, en dat hy een man van al te veel aan-
ziens was om niet bekend te zyn j dat hy eene
dÃ³chter had die doorgaans met hen na \'t veld
ging 3 dat ze zich verwonderden dat zy reeds
-niet al gekomen w^as 3 en dat hy van haar alles
izou konnen verneemen wat hy begeerde te wee-
ten. Terwyl zy dus\' tzamen fpraken quam de
dÃ³chter, genaamd verzeld met haare her-

ders , aangetreeden. Daarop toonden ze haar
Jakob , en zeyden haar dat die vreemdeling hen
naar de gezondheydhaars vaders gevraagd had.
Zy nÃ³g jong en zeer gulhartig zynde betuygde
blyde te weezen dat zy Jakob zag , vraagde
hem wie hy was ^ vanwaar hy quam, en wat
de oorzaak zyner komfte was 3 waarby zy voeg-
de dat ze wenfchte dat haare ouders hem alles
wat hy van hen begeerde mogten geeven. Zulk
een groote goedaardigheyd, endatzejakobzo
na beftondt, trof hem geweldig, maar nÃ³g meer
wierdt hy door haare fchoonheyd bevangen ,
die zo ongemeen was dat hy \'er oVer verfteld
ftondt. 5, Nademaal gy, zeyd hy, de dÃ³chter
van Laban zyt, kan ik zeggen dat de verwant-
fchap die\'er tuffchen ons is, ouder is, dan onze
geboorte. Want Thare had Abraham , Na-
chor , en Arran tot zoonen. BathuÃ«l uw groot-^
vader was de zoon van Nachor 3 en Ifaak die
5, myn vader is , is de zoon van Abraham en Sa-
55 ra Arrans dÃ³chter. Maar Wy beftaan elkande-
55 ren nÃ³ch nader 3 want Rebekka myne moeder
55 is de eygene zufter van Labanuweiivaderj zo
55 dat wy volle nichten en neeven zyn. Ik kom
35 u heden dan bezoeken om myne pligt by u af te

â wen. Rachel die haaren vader zo dikwijs had
hooren fpreeken van Rebekka , en van de be -
geerte die hy had om eenige tyding van haar te
verftaan , was zo verrukt van blydfchap over
dit befcheyd , dat zy Jakob al weenende om-
helfde, en hem zeyde, âDat haar vader cn

\'t gantfchehuysgezin ZO geftadig aan Rebekka ,3
dachten , dat zy \'er t\'elkens van fprakeii 3 en Ã¯y
dat dewyl hy hen niet meer zou konnen ver- 53
pligten , dan met hen bericht te gÃ¨even aan-
gaande eene perfoon die hen zo liefen waard ,3
was, zy hem verzÃ³cht haar te vÃ³lgen, om ,5
hen dat vermaak niet een oogenblik te onthÃ³u- â
den. Daarop bragt zy hem by Laban, diÃ© zy-
nen neef ziende toen hy hem\'t minft verwacht-
te, geen minder blydfchap had, danjakobgÃ©-
voelde door zich in veyligheyd by hem te be-
vinden. Eenige dagen daarnaa vraagde Laban
hem hoe hy had konnen befluyten zynen vadei-
en moeder te verlaaten, in eenen ouderdom dat
hy hunne byftand nÃ³g zo zeer vah nÃ¶ode had:
en ter zelfder tyd deed hy hem aanbieding van
alles wat in zyn vermoogen was. Jakob om zy-
ne begeerte te voldoen , vertelde hem al wat\'er
in hun huysgezin was voorgevallen. Hy zeydÃ©
hem dat hy en zyn broeder tweelingen waaren,
en dat Rebekka haare moeder he\'m meer bemin-
nende dan Efau haaren oudften, door haare be-
hendigheyd te wege had gebragt, dat hun va-
der hem zynen zegen gegeeven had met alle de
voordeelcn daar nevens gaande , in plaats van
dien aan zynen broeder te geeven : Dat Efau,
uyt wraakzucht alle middelen zoekende om
hem te dooden, zyne moeder hem bevolen had
zyne toevlugt te neemen by hem als zynen naa-
ften bloedverwant van haare zyde 3 en dat hy al-
dus in den ftaat waartoe liy zich gebragt zag,
alleenlyk op GÃ³d en hem vertrouwde.

Laban door dit gefprÃ©k bcwoÃ³gÃ¨ii, belooft
hem alle byftand, zo uyt aanmerkinge van hun
verwantfchap, als om aan hem te betuygen de
vrindfchap, welke hy jegens zyne zuilerichoort
zo lang en verre afvveezende, behouden had/
Hy zeyde hem dat hy hem een volkomen gezag
over alle zyne veehoeders wilde geeven 3 en da^t
wanneer hy weder na zyn land keerde, hy door
de gefchenken wÃ©lke hy alsdan van hem ftond
te ontvangen, zyne dankbaarliÃ©yd eh vrind-
fchap bemerken zoude. . Dewyl Jakob reeds
een zeer groote geneegenheyd tot Rachel had,
antwoordde hy hem, dat \'er geen arbeyd zou
zyn die hem met ligt zoude fchyneii in zynen
dienft-, en dat hy zulk een groote achting had
voor Rachels deugd en haare goedheyd waar-
door zv hem t\'zynen huyze gebragt had , dac
hy geen andere belooning zyner dienften
eyfchte , dan haar ten huuwelyk te moogen
hebben. Laban aanhoorde dien voorflag met
blydfchap , en betuygde hem dat hy niemand
liever tÃ³t fchoonzoon begeeren ZoudÂ©: maar
dat hy dan eenigen tyd by hem zou moeten bly-
ven, omdat hy niet befluyten kon zyne dÃ³ch-
ter na\'Kanaan te zenden, en dat het hem zelfs
moeide dat hy zyne zufter na zulk een vÃ©r afge-
legen land had laaten vertrekken. Jakob nani
de voorwaarde aan j en beloofde hem zeven
jaaren te zullen dienen, zeggende dat liy bly cl
was een gelegenheyd gevonden te hebben, om
hem door zyne vlyt en dienften tebetoonen dat
hy der vermaagfchappinge iiiet hem niet on-
waerdig was.

Toen de zeven jaaren verftreeken waaren,
en Laban zich verpligt vondt zyile belÃ³ftert
naa te komen, rechte hy een exDote bruylÃ³ft
O \' " aani

brengen, deed hy\'er haare oudfte zufter,
die ganfch niet bevallig van weezen was, hey-
melyk in leggen. De duyfternis en de wyn
maakten dat Jakob niet A^oor \'s anderen daags
den bedriegelyken trek, dien men hem gelpeeld
had, bemerkte. Hy klaagde daarover aanLa-
han, die zich verontfchuldigde, omdat hy
daartoe was gedwongen geweeft door dÃ© ge-
woonte des lands, die niet toeliet dÃ© jongfte
voor de oudfte uyt te huuwelyken > doch dat
Â«^agen dit hÃ©m niet verhinderen zoude Rachel ook te
SÃt\' trouwen, vermids hy bereyd was haar aan hem
hy Laban tÃ© ^eeven, zo hy hem nÃ³g zeven jaaren dienen
wilde. Jakob ziende dat men hem Verraft had,
Ã©n dat\'er geen verhelpen aan was, Wierdt door
zyne zucht tÃ³t Rachel bewoogen dien voor-
flag, hoewel onbillyk , aan te neemen. Dies
diende hy Laban nÃ³g zeven andere jaaren, en
trouwde haar toen.

Deeze twee zufters hadden by haar twee dÃ³ch-
ters genaamd Zelpha en Bala, welke Laban haar
^ gegeeven had,\'niet in de hoedaanigheyd van
dienftmaagden , maar om haar gezelfchap te
houden, en haar nÃ³gtans onderdaanig te zyn.
Lea, die \'t Ondertufichen fmartte te zien dat
Jakob met Rachels liefde alleen ingenomen was,
geloofde dat hy haar ook wel beminnen zoude,
indien \'t Gode beliefde haar kinderen te gee-
ven > dies badt zy hem geftadiglyk haar die
gunft te willen bewyzen, en verwierf zulks
eyndelyk van zyn goedheyd. Zy baarde eenen
zoon dien zy den naam van Ruben gaf, om te
kennen te geeven dat zy denzelven van hem
Gen, 29. ontvangen had. Zy kreeg \'er daarnaa nÃ³g drie,
den Ã©Ã©nen noemde zj Simeon, betÃ©kenende dat
GÃ³d haar gunftig gÃ©v/eeft was j den anderen Le-
vi, dat is, fteun der vrindfchap> en den vol-
genden zynde zo veel als dankzegging.
Deeze vruchtbaarheyd van Lea maakte inder-
daad dat Jakob haar meer beminde: en de vree-
ze die Rachel had, dat deeze geneegenheyd tÃ³t
haare zufter die welke hy haar toedroeg zou
verminderen, deed haar befluyten Bala aan Ja-
kob over te geeven, die twee zoonen by dezel-
ve teelde, welker oudften zy Dan noemde,
dat is te zeggen GÃ³ds oordeel, en den jongften
Nephtali, dat is kloekzinnig, omdat zy door
behendigheyd de vruchtbaarheyd haarer zufter
beftreeden had. Maar Lea bediende zich van
dezelfde lift, en ftelde Zelpha in haarÃ© plaats,
by wie Jakob ook twee zoonen kreeg, den Ã©Ã©-
nen genaamdGad, dat is, by geval gekomen,
en den anderen geheeten .^//^r, dat is weldoen-
de, om dat Lea voordeel daarvan trok.

Terwyl deeze twee zufters dus tzamen leef-
den, bragt Ruben Leas oudfte zoon zyne moe-
der eens eenige appelen van Mandragora. Ra-
chel kreeg een uytfteekende luft om \'er van te
eeten, en verzÃ³cht haare zufter dat zy \'er haar
eenige van geeven wilde. Lea weygerde zulks,
en zeyde dat zy zich behoorde te vergenoegen
met het gene zy van Jakobs geneegenheyd bo-
ven haar vooruyt had : maar Rachel om haar
te bepraaten, boodt haar aan dat zy Jakob dien
nacht aan haar wilde overlaaten. Zy nam de
voorflag aan, en wierdt zwanger van Ifafchar,
dat IS, gebooren uyt vergeldingej en vervÃ³l-
gens van ^Ã¤/Ã¶Â», dat is, pand der vrindfchap^
en van eene dÃ³chter geheeten Dina. Eynde-
lyk had Rachel ook het vermaak van op haare
beurt zwanger te worden, en zy baarde eenen
Zoon Ã³i^Jofeph genaamd wierdt, dat is te zeg-
gen, vermeerdering.

Twintig jaaren verliepen \'er aldus 3 geduu- 5 Tâ¢
rende welken tyd Jakob altoos het opzigt over^"^\'^^\'
Labans kudden had. Naa zulkÃ¨n langen dienft
verzÃ³cht hy verlÃ³f van hem Om Weder na
zyn land te keeren, en zyne twee vrouwen met
zich te neemen. Maar Laban hein zulks ge-
wÃ¨ygerd hebbende, befloot hy heymeÃ¯yk weg
te trekken j en Lea en Rachel ftonden zulks
toe. Dus vertrok hy met haar, medeneemende
Zelpha, Bala, alle zyne kinderen, huysraad,
en de helft van Labans vee. Rachel nam ook
de beelden van de Goden haares vaders mÃ©de.
Zy (van Jakob onderwezen dat men zoodani-
gen dienft der Goden moet verachten} dÃ©Ã©d dit
alleen, om daar door vryheyd te bekomen, in-
dien haar vader, hen in hunne vlugt agterhaalde.

Laban had hun vertrÃ©k zo dra niet verftaan,
Ã³f hy zette hen naa met vÃ©Ã©l vÃ³lks, en achter-
haalde hen den zevenden dag, daar zy zich op
eenen heuvel neÃªrgeflagen hadden. Maar toen
hy fliep verfcheen GÃ³d hem in eenen droom,
verboodt hem zich door zynen tÃ¶orn te laaten
vervoeren om iets tegen Jakob en zyne dÃ³ch-
ters te onderneemen j en beval zich met zynen
fchoonzoon te verzoenen, zonder zich op de
ongelykheyd van beyder magt te verlaateii 5
vermids zo hy hem beftond aan te grypen , hy
zelf voor hem ftryden, en zyn befchermer
weezen zoude.

De dag was zo dra niet gekomen, Ã³f Laban,
om GÃ³ds bevÃ©l te gehoorzaamen, deed Jakob
de weet van zynen droom, en verzÃ³cht dat hy
by hem komen wilde. Hy ging derwaards
zonder iets te vreezen, en Laban begon hem
een groot verwyt te doen : â Gy kont nÃ³ch â
niet vÃ©rgeeten hebben, zeydhy, in hoedaa-â
nig een ftaat gy waart toen gy eerft by my â
quaamt j hoe ik u ontving j met wat een mÃ¼d- \'
heyd ik u een gedeelte van myne goederen
bygezÃ©t, en met welk een goedheyd iku my-
ne dÃ³chters ten huuwelyk gegeeven hebbe.
Wie zou niet gedacht hebben dat zo veele
gunften u voor altoos met een onverbreekely-
ke toegeneegenheyd aan my zouden hebben
verbonden,^ Maar nÃ³ch de namaagfchap die
ons vereenigt, nÃ³ch de aanmerking dat uwe
moeder myne zufter is, dat uwe vrouwen aan
my haar leeven verfchuldigd, en dat uwe kin- â
deren de myne zyn, hebben u konnen belet- â
ten my te handelen als Ã³f ik uw vyand waare.
Gy ontvoert my myn goed j gy hebt myne
dÃ³chters genoodzaakt my te verlaaten om
met u de vlugt te neemen j en gy beroofdmy
van \'t gene by myne voorouderen altoos inde
grootfte eere en waarde is geweeft, omdat het â
heylige en gewyde dingen zyn. Moet ik dan â
van den zoon myner zufter, van mynen,,
fchoonzoon, van mynen gaft, ja van iemand â
die wegens zo veele weldaaden zeer aan my â
verpligt is , alle hoon en beleediging ontvan- â
gen, die een onverzoenelyke vyand my zou,.

54. Jakob om zicli te verdeedigen , antwoordde
hem : b Dat hy de eenigfte niet was in wiens
hart eene liefd.etÃ³t zyn vaderland , cn eene
begeerte om naa zulk een lang afweezen we-
der derwaards ce keeren, ingeprent w^s. Dat
noopende zyne befchuldigmg van hem beftoo-
len te hebben, een ieder billyk menfch oordee-
len zou dat dit verwyt op hemzelven te rug
keeren zoude , omdat in plaats van\'t hem
dank te weeten dat hy zyne goederen niet al-
leenlyk bewaard , maar ook zeer vermeerderd
had 5 hy \'t zich beklaagde dat hy een kleyn
gedeelte daaraf met zich name. En belangen-
de zyne dÃ³chters, \'t was iets vreemds dat hy \'t
5, quaalyk zoude neemen dat vrouwen haaren
55 man vÃ³lgden , en dat de moeders haare kin-
33 deren niet verheten. Jakob zich aldus verant-
woord hebbende, voegde daar nÃ³g by, om zich
te bedienen van de zelfde rÃ©denen welke Laban
tegen hem bygebragt had , â Dat hy zyn oom
â en fchoonvader zynde , hem niet behoord

had zo ruuw tc bejÃ©gcncn 5 gelyk hy ewmtig
jaaren lang had gedaan j naardien hy , zon-
der te fpreeken Van \'t gene hy geleeden had
om Rachel te verwerven , vermids zyne ge-,,
neegenheyd tÃ³t haar zulks draagelyk yoorljem
gemaakt had , federd zodaanig met hem had ,3
gehandeld , dat men \'t niet erger van eenen â
vyand had konnen verwachten. Ãn buyten
twyfel had Jakob groote oorzaak om over La-
bans onbillykheid te klaagen : want deez zien^
de dat GÃ³d hem in alles begunftigde , beloof*
de hem den Ã©Ã©nen tyd , dat hy hem uyt deii
aanwas van \'t vee alle de jongen die wit, eh
den anderen tyd alle die zwart geworpen wier-
den i zoude geeven. Maar als hy dan zag dat
Jakobs deel\'t grootft was, hieldthy zyn woord
niet 3 en ftelde hem tÃ³t het vÃ³lgende jaar uyt^
op hoope dat het dan anders zoud uytvallen i
en gelyk hy daarin fteeds bedroogfin Was^
zo liet hy ook niet naa Jakob gÃ©ftadig te
bedriegen.

Toen Rachel vÃ¨rftondt datjakob , om haars
vaders klagten wegens zyne a%oden, hem toe-
geftaan had die te zoeken , verftak zyze in
den zadel des kameels waarop zy reedt, en
ging\'er op zitten, brengende tÃ³t verfchoonin-
ge by 3 om niet op te ftaan, dat zy vÃ³lgens de
gewoonlyke wyze der vrouwen onpalTelyk was.
Dies zÃ³cht Laban\'er niet verder ni , omdat
hy geloofde datzvne dÃ³chter in dien ftaat niet
tÃ³t die dingen , Welke by hem voor heylig ge-
houden wierden, zoud hebben willen genaaken.
Voorts beloofde hy Jakob met eede , dat hy
niet alleenlyk al het gepaftÃ¨erde zou vergeeten,
maar dat hy zynen dÃ³chteren dezelfde genee-
genheyd als te vooren toedraagen zoude. _ En
tÃ³t een teken van dit hun verbond ^ rechte-
den zy eenen zuyl op als een altaar , op eenen
berg 5 die daar van den naam van Galaad draagt,
en aan *t land daar om heene zynen naam ge-
geven heeft, yervÃ³lgen^ bieldeu zj een groot

een groote hoope deeden fcheppen , dat hy de
plaats daar ze hem verfcheenen, GÃ³ds lecrer-
plaats noemde. Maar dewyl hy fteeds voor Efaus
wrÃ³k beducht was, zondt hy eenige van de zy-
nen uyt om bericht van hem te bekomen 3 en hy
beval hen dat zy hem aldus zouden aanlpreeken i
De eerbiedigheyd welke Jakob uw broeder u ,3
toedraagt,hem hebbende doen geloovendat hy
zich niet voor u moft vertoonen toen gy tegen

verlaaten, om zich na een verr\' afgelegen land-
fchap te begeeven^ Maar tegenwoordig nÃ¼hy
hoopt dat de tyd het misnoegen uyt uw ge-
moed zal uytgewifcht hebben j komt hy met
zyne vrouwen 3 kinderen, en\'t gene hy door
zynen arbeyd yerkreÃ«gen heeft j wederomÂ«
â " " \' fis Ã¶rtl

5, om alles wat hy bezit in uye Handen tÃ¨ Ãc}-
â len 5 doordien niets hem meer blydfÃ¨hap kaÃ¯i
5, geeven, dan de goederen ^ waarmede\'tGÃ³de
3, beliefd heeft hem te verry kÃ©n, u aan te bieden.

Efau wierdt zo gÃ©troften door deeze woor-
den , dat hy zich aanftonds met vierhonderd
iliannen op weg begaf om zynen broeder te ont-
moeten. Jakob wierdt door dit groot getal be-
vreefd 5 maar echter flelde hy zyn vertrouwen
op GÃ³d , cn fchikte alles om in ftaat te zyn van
wederiland te bieden, . byaldien zyn broeder
met een voorneemen quame om hem geweld aan
tc doen. Hy verdeelde tÃ³t dien eynde zyn gan
Iche gezelfchap in verfcheydene trÃ³ppen

kort op malkander en vÃ³lgdch, opdat iiidien dÃ©
vooffte aangegreepen wierden , zy na de andere
zouden konnen wyken. Voorts deed hy eeni-
ge yan dÃ© Zyne VÃ¶oruyt trekken j en om \'t ge-
moÃ©d zyns bfoÃ©dÃ©rs te verzoeten, indien hy nÃ³o-
tegens hÃ©m verbitterd waare , geboodt hy hen
dat zy hem van zynent wege eenige dieren van
verfcheydenÃ©rley \'foorte , die om hunne zeldl-
zaamheyd hem aangenaam mogten zyn, zouden
aanbieden. Hy bÃ¨laftte hen ook zich wat van
Ã©Ã©n te fcheydÃ©n, opdat zy aldus verdeeld voort-
gaande meerder in getal mogten fchynen j enhy
beval hen voor al met de grootfle eerbiedigheyd
tÃ³t Efau tc fpreeken.

Naa dat hy dus den dag met alles te befchikken
befleed had V begon hy tegens den nacht voort
te trekken en toen hy de beek Jobach overge-
toogen was , verfcheen hem eene fchim die met
hem in ftryd raakte. DÃ³ch Jakob defterkflein
dcezc worfteling zynde, fprak de geeft hem al-
dus aan: â Verblyd ujakob, en laat u voortaan
door mets verbaazen: want het is geen menfch â
dien gy overwonnen hebt, maar \'t is een En-"
gel GÃ³ds. Jakob van verwondering verfteld

ftaande , badt dÃ«e^en liemelfchen Geeft hem tÃª
oÃ¯iderrechten van \'t gene hem te gebeuren
ftond j waarop dezelve antwoordde : â Aan-
jj merk het gene u nu wedervaaren is ^ als een
35 voorteken niet alleen van de groote goederen
i, die gy te verwachten hebt , maar van de al-
33 tydduurendheyd uws geflachts , en van het
33 vertrouwen dat gy hebben moogt dat het on-
3j verwinnelyk zyn zal. VervÃ³lgens beval de
Engel hem den naam van IfraÃ©l aan te nee-
men 3 \\ welk in \'t Hebreews betekent iemand
die eenen Engel wederftaan heeft : en daarop
verdween hy. Jakob opgetoogen van blyd-
fchap noemde die plaats PhanuÃ«l, dat is 3 GÃ³ds
aangezigt. En omdat hy in die worfteling aan
zÃ©kere plaats van zyne heup verftuykt was,
at hy federd nooit van dat gedeelte van ee-
nig dier 5 en \'t is ons ook niet geoorlÃ³fd daar
van te eeten.

Toen Jakob verftondt dat zyn broeder na-
derde, deed hy zynen vrouwen aanzeggen dat
zy voortgaan zouden 3 dÃ³ch van malkandereii
gefcheyden , elk met haare dienftmaagden by
zich , om van verre het gevecht aan te zien j
byaldien hy genoodzaakt waare tÃ³t handgemeen-
fchap te komen. Toen hy nu dicht by zynen
broeder gekomen was 3 en bemerkte dat die met
een vreedzaam gemoed quam 3 wierp hy zich
voor hem neÃªr. Efau om lelsde hem, en vraagt
de wat dat voor een trÃ³p van vrouwen en kin-
deren was : en naa deswege onderrecht te zyn ^
boodt hy zich aan die zelf na hunnen vader
IfaÃ¤k te geleyden. Jakob bedankte hem , ert
verzÃ³cht dat hy hem daarvan wilde verfchoo^
nen, vermids zyn ganfchegevÃ³lg zo vermoeid
was Van zulken langen weg , dat het hen noo-
dig Was te ruften. Aldus keerde Efau weder
na SeÃ¯r , /t welk zyn gewoonlyk verblyf wasi
en van hem dien naam ontv^ingen had, betÃ©ken
nende zo veel als haairig.

Jakob daarentegen trok na eene plaats ge-
noemd de Tenten , welke nÃ³g heden dien
naam behoudt 3 en vandaar na Sichem eene ftad
der Kanaaniten. \'t Gebeurde dat daar toen een
feeft gehouden wierdt: en Dina Jakobs eeni^-
fte dÃ³chter ging derwaards , om te zien hoe de
vrouwen van dat land zich optooiden. Sichern
zoon van den Koning Hemor wijrdt met haare
fchoonheyd zo ingenomen , dat hy haar fchaak-
te, en beftiep 5 en dewyl hybyfter op haar ver-
liefd w as , badt hy den Koning zynen vader
met haar te moogen trouwen. Deeze VÃ³rft
ftemde zulks toe, en ging zelf na Jakob , om
haar ten huuwelyk te verzoeken. Jakob vondt
2ich verlegen , zo omdat hy niet wift hoe hy
zyne dÃ³chter aan eens Konings zoon zou kon-
nen weygeren , als omdat hy oordeeldehaar ge-
moedshalve aan eenen vreemdeling niet te kon-
nen geeven. Hy eyfchte derhalve van Hemor
eenigen tyd om zich te beraaden, en de Koning
keerde weder met een vertrouwen dat het huu-
welyk zynen voortgang zoud hebben, Jakob
verhaalde daarop aan zyne zoonen alles wat\'er
voorgevallen was > en zeyde hen dat men over-
leggen moft wat\'er te doen ftond. De meefte
wiften niet wat zy \'er op zeggen zouden: maar
Simeon dn Levi 3 volle broeders van Dina, na-
men een beftuyt 3 en zonder iets tegens Jakob
te zeggen , koozen zy tÃ³t uytvoeringe van hun
voornemen den dag van een groot feeft dat te
Sichem gehouden, en met vreugde engaftmaa-
len doorgebragt wierdt. Zy quamen \'s nachts
voor de poorten van Sichem i vonden de wacht
flaapende , en bragten die om. Thans
trokken zy ter ftad in, ftoegen alle de rnannen
ja zelfs den Koning en zynen zoon , met dd
fcherpte des zwaÃ©rds , dÃ³ch verfchoondÃ©n de
vrouwen 3 en bragten hunne zufter wedÃ©r vÃ¤n-
daar Jakob ten hoogften verbaafd over zulk
een bloedige daad, wierdt zeer op hÃ©n vertoornd:
maar GÃ³d beval hem, in een gezigt, zich tÃ© troo-
ften , zyne tenten en paveljoenen te zuyveren j
en de Ã³fferande , waartoe hy zich verbondert
had foen hy km in eefien drooia op ^nct^^

Toen hy dit bevÃ©l uytvoerde , vondt hy La-
bans afgoden , welke Rachel mede genomen
had zonder iets daarvan tÃ³t hem te fpreeken:
en hy begroefze te Sichern onder eenen eyke--
boom , en Ã³fferde te Bethel ter zelfder plaatfe
daar hy \'t gezigt had , waaraf zoerengefproo"
BeSe\'\' ^^^^^^^^ vertrok hy na Efrata, alwaar

hcm.^\' Rachel eenen zoon baarde , en in den arbeyd
ftierf Zy wierdt daar ter plaatfe begraaven,
en was de eenigfte van zyn geflacht , die niet
te Hebron in \'t graf zyner voorouderen gelegd
wierdt. Deeze dood trof Jakob met een ge-
weldige droefheyd , en hy noemde\'t kind
jamin , omdat het de oorzaak van de pyn was
geweeft die zyner moeder \'t leeven gekÃ³fthad.
Aldus had Jakob Ã©Ã©ne dÃ³chter en twaalf zoonen,
waarvan acht echte waaren , teweeten zes van

Lea en twee van Rachel t belangende de Vier
andere, twee waaren ^er van Bala , en twee
van Zelpha. Eyndelyk quam hy te Hebron in
\'t land Kanaan , alwaar IfaÃ¤k zyn vader woon-
de 3 maar hy verloor hem kort daarnaa.

JAkob had de trooft niet van zyne moeder
Rebekka nÃ³g leevende te vinden 5 en Ifaak
leefde niet lang na zyne wederkomft. Efau en

was. Deeze man was van GÃ³dt zeer geliefd;
ook droeg de Heere geen minder zÃ³rg voor
hem j dan hy voor zynen vader Abraham ge-
daan had. Hy beklom eenen hoogen ouder-
dom , want na dat hy honderd vyfentachtig
jaaren met alle deugdgeleefthad, ontftiep hy.

^ f ^ \' ^ Aa Ifaaks dood deelden zyne twee zoonen
Gen. 3 j. zyne naalaatenfchap , en geen van beyde
bleef ter plaatfe welke hy te vooren tÃ³t zyn ver-
Gen. 36. ^lyf verkooren had. Efau liet Hebron aan Ja-
kob over, en ging te Seir woonen: voorts nam
hy Idumea in bezit, en gaf aan \'t zelve zynen

naam, want hy was Edm toegenaamd geweeft
wegens \'t vÃ³lgende voorval: Toen hy nÃ³g jong
was quam hy eens t\'huys van de jagt zeer ver-
moeid , en flaauw van grooten honger i en vondt
zynen broeder beezig met linzen voor zyn mid-
dagmaal te kooken : zy fcheenen hem zo rood
en zo goed te zyn, dat de groote luft die hy
had om \'er van te eeten , hem deed verzoeken
om \'er wat van te hebben. Maar Jakob ziende

de P-roote begeerte die hy\'er toe had , zeydedat
hy % hem met van geeven zÃ³nde , tenwaaij
dat hy hem zyn eerftgeboorte-recht afftond.
Efau bewiUigde daarin , en beloofde t hem met
eede De iSngelingen van Mnnen ouderdom
lachten om Efaus flechtheyd, en gaven hete om
die- roode koleur der Inzen den naam van Edom,
\'t welk in \'t Mebreews rood betekent, en het
land heeft iÃ¨derd die benaaming behouden.
Maar dewyl de Grieken de naamen verzachten

Efau kreeg vyf zoonen by drie vrouwen, te
Gen. 36. weeten by Ada dÃ³chter van Helon , by

Alibama dÃ³chter van Efebeon ^aÃ¼s, JolaM i en
Kore ; en by Bazemath IfmaÃ¨ls dÃ³chter y Ra-
guÃ©l.

Rliphas had vyf echte zoonen, Tbeman, O-
mer-i Op her ^ Jotam^ cnKenez: wantdezefde
genaamd Amaiech teelde hy by Thefma zynby-
wyf Zy bewoonden dat gedeelte van IdumÃ©a
\'t welk Gobolitis genoemd wordt, midsgaders
het land Amalekite dat den naam van Amaiech
voert} want de benaaming van IdumÃ©a ftrekte
zich eertyds zeer verre uyt, en de verfcheyde-
ne deelen van dat groot land hebben de naamen
der gener, die \'er de eerfte bewooners van waa-
ren 5 behouden.

^ X^E voorfpoed waarmeÃª GÃ³d Jakob begun-
JL\' ftigde was zo groot , dat niemand anders
in zyn ganfche landftreek in rykdom tegen hem
opmogt; en de voortreffelyke hoedaanigheden
zyner kinderen, maakten hem niet alleenlyk ge-
lukkig , maar ook aanzienlyk by al de wer-
reld. Zy waaren van verl^and , wysheyd, en
dapperheyd voorzien , en hen ontbrak niets dat
hen geactit kon maaken. GÃ³d droeg ook zulk
een zÃ³rg voor dien getrouwen dienaar , en deel-
de zyne gunften zo mildelyk aan hem uyt, dat
zelfs die dingen welke hem \'t meeft fcheenen
tegen te loopen , t\'zynen voordeele uytvielen>
en hy begon al van toen af aan door hem en de
zynen eenen weg voor onze vaderen te openen
om uyt Egipte te trekken ^ en dat op deeze

Jofeph , dien Jakob by Rachel geteeld had,
was degÃ©ne welken hy \'t meeft van zynekinde-^^"\'^^\'
ren beminde , zo wegens zyiiverftand en wel-
gemaaktheyd van lighaam , als de groote wys-
heyd waarin hy boven de andere uytmuntte.
Deeze geneegenheyd, welke zyn vader niet ver-
bergen kon, wekte in zyne broeders eene afgunft
en haat tegen hem op, die toenam door de droo-
men welke hy gehad hadde , en hen in \'t by-
\\yeezen zyns vaders verhaalde , en die hem zulk
een ongemee^i geluk voorlpelden , dat het be-
quaam Was om nyd te verwekken , zelfs tuf-
fchen de naafte vrinden. En dit ging aldus toe.
Jakob hem met zyne broeders gezonden heb-
bende om in den oogft te arbeyden, had hy des
nachts eenen droom welken men niet als de ge-
meene droomen kon .aanmerken : toen hy wak-
ker geworden was vertelde hy dien zynen broe-
deren , opdat zy hem denzelven zouden uyt-
leggen : \'t Had hem toegefcheenen dat zyne
fchoof overÃ«nd op \'t veld ftondt, en datde hun--
ne zich voor dezelve neÃªrboogen en haar aan-
baden. Zy konden gemaklyk oordeelen dat die
droom betekende dat zyn geluk zeer groot zou
zyn,- en dat zy hem onderworpen zouden wee-
zen i maar zy ontveynsden dat zy \'er iets van
begreepen , cn vatteden nÃ³g grooter weerzin
tegen hem op dan te vooren. GÃ³d om hunne
afgunft tebefchaamen , zondt Jofeph eenen an-
deren droom toe die yeel aanmerkelyker was dan
de eerfte. Hem dacht dat hy de zon, de maan,
en elf ft arren van den hemel op de aarde zag
nederdaalen, en dat zy zich voor hem neÃ©rftrek-
ten. Hy verhaalde dien droom aan zynen va-
der in de tegenwoordigheyd zyner broederen op
welken hy geen quaad vermoeden had, en ver-
zÃ³cht hem denxelyen uyt te leggen, Jakob

was \'er over Verheugd , naardien hy wel begreep
dat dit Jofeph een zeer groot geluic voorfpelde,
en dat \'er een tyd zou icomen dat zyn vader en

moeder , en zyne broeders genoodzaakt zouden
zyn hem eenonderdaanige eerbewyzing te loen:
want de zon en de maan betekenden zynen va-
der en zyne moeder, vermids de Ã©Ã©n de gedaan-
te en kracht aan alle dingen geeft, en de ande-
re hen voedt en doet waffen 5 en de elf ftarren
betcKenden zyne elf broeders , die alle hunne
kracht van hunne vader en moeder trokken, ge-
lyk de flarren de hunne van de zon en de maan
ontleenen.

Dit was de uydegging die Jakob van dien
droom gaf, en dat zeer wyflyk : maar deeze
voorfpelhng bedroefde Jofephs broederen 5 en
hoewel zy hem dus na beftaande , zo wel deel
aan zyn geluk moften hebben als hy zelf, ech-
ter benydden zy hem daarom niet minder dan
ofhy hen t\'eenemaal vreemd geweeft waare. Zy
beftooten dan hem te dooden , en tÃ³t dien eyn-
de bragten zy hunne kudden , toen de oogft

voorby was , , na Sidiem , daar overvloed van
weyland was zonder iets daarvan tÃ³t hunnen
vader te zeggen. Hun vertrÃ©k bragt Jakob in
bekommennge , vyesjialve hy , om tydmg van
hen te hebben , Jofeph uytzondt om naar hen
te verneemen. Â» .

Jo^ do^ ^yne broeders aan de innaÃ«iiten verkÃ³fi ; die hem we-
Jr ,n Egipre verkoopen. Zyne kuysheyd veroorzaak d^hWn
d gevangenis gezdt wordt. % legt kar^wee droomen n
vervolgens twee andere aan den Koning Pharao , diehemrÃ³lund
twe?m Een hongersnood doet zyÃ¶e b oVdl"

= -.^--rfte reyze ho.dljofeph s"
u Ã¯ , " Benjamin. Eyndelyk Ã¯maakt hv zich

Oiephs broeders zagen hem aankomen met
vermaak , met omdat hy van hunnen vader Gen. 37.
quam j maar omdat zy hem als hunne vyand
Wenfe^\'\' verheugden hem in hLne

dat ze de gelegenheyd om zich van hem te ont-
flaan , verhezen zouden , dat zy hemopftaan-

Maar Ruben, de oudfte van alle, kon dusdaa-
nig een onmenfchelykheyd niet goedkeuren: dies
ftelde hy hen voor oogen, â de grootheyd van de
â misdaad die zy begaan wilden, den haat dien
â zy daardoor op zich haaien zouden s endatin-
55 dien een enkele doodflag eenen fchrik by GÃ³d
â¢Â»j en de menfchen baarde, de broedermoord by
hen een gruuwel was. Dat zy eenen vader en
â moeder, die behalve de liefde welke zy Jofeph
â om zyne goedaardigheyd toedroegen, eenby-
5, zondere geneegenheyd tÃ³t hem hadden, om-
â dat hy de jongfte hunner kinderen was, ineen
groote droefheyd zouden ftorten. Dat hy hen
Â» derhalve badt de wraak GÃ³ds, die hun wreed
voorneemen reeds in hunne harten zag, te vree-

,, zy er berouw en leedweezen van hadden j maar
â dat hy hen ftrengelyk zou ftraftÃ¨n , indien zy
â \'tuytvoerdcn. Dat zy zouden naadenken dat

â afles voor hem tegenwoordig wasi datdedaa-
den die in de woeftyne verricht wierden voor â
{^^"^^ie^verborgenerkondenzyn,dandiewei- â
ke in de fteden voorvielen 5 en dat zo zy zich in ,,
zulk een wreede daad wikkelden,hun eygen ge- â
weeten hen tÃ³t eenen beul verftrekken zoude. â
Hy voegde daar by, dat indien \'t nooit toege- â
laaten was eenenbroeder, zelfs wanner hy ons â
beleedigd heeft, tedoodenj en dat het daar-
entegen altoos pryflyk was , zyne vrienden,,,
wanneer zy misdaan hadden, te vergeeven^ â
hoe veel te meer waaren zy dan verpligt geen ,,
quaad te doen aan eenen broeder van wien zy
nooit iets zulks ontvangen hadden. Datflechts "
de aanmerking van zynejongheydhenniet al- "
leenlyk behoorde te beweegen om\'er medely-
den meÃª te hebben, rnaar ook om hem by te
ftaan en te befchermen. Dat de oorzaak waar- Z
om zy dus op hem gebeeten waaren, hen nÃ³g â
veelfchuldigermaakte,vermidszyinplaatsvan â
afgunft op te vatten over\'t geluk dat hem be- â

35 fcHooren was , en over de voordeelen waar-
33 mede het Gode behefde hem te begunftigen,
35 zy \'er zich over behoorden te verblyden , en
33 \'t zelve aan te merken als hun eygen 3 ge-
33 merkt zy hem zo n^ bellaande 3 daaraan
33 deel zouden konnen hebben. En eyndelyk
3, dat zy zich voor oogen zouden ftellen, hoedaa-
nig GÃ³ds toorn en verbÃ³lgenheyd tegen hen
zoude zyn 3 indien zy 3 doodende den genen
dien hy waerdig geoordeeld had om zo veele
weldaa\'den van zyne hand te ontvangen 3 be-
ftaan durfden den Heere \'t middel te beneemen
om hem met zyne genaden te begunftigen.
Toen Ruben zag dat zyne broeders 3 in plaats
van door deeze woorden bewoogen te worden,
zich meer en meer in hun doodelyk befluyt ver-
fterkten 3 ftelde hy hen voor 3 dat zy dan een

zachter middel wilden verkiezen om zulks uyt
te voeren 3 ten eynde hun misdryf eenigfms min-
der haatelyk mogte zyn. En daarop zeyde hy
dat mdien zy zynen raad wilden vÃ³lgen, zy
zich zouden vergenoegen met Jofeph in eenen
put, die daar dicht by was, te fteeken, en hem
daar te laaten fterven , zonder hunne handen
met zyn bloed te bezoedelen. Zy keurden dee-
zen raad goed, en Ruben liet hem met eene koord
mdenput, die byna droog was, neÃªrdaalen,en
ging vervolgens weyde zoeken voor zyne
kudde.

Naauwlyks was hy v/eg gegaan , of Judas, Gen. 37.
een ander van Jakobs zoonen 3 zag eenige Ara-
bifche kooplieden 3 af komftig van IfmaÃ«l, de
welke van GalaÃ¤d quamen om reukwerk en"\'an-
dere waaren na Egipte te brengen.

Hy riedt daarop zynen broederen dat zy Jo-
feph aan hen verkoopen zouden, opdat hy door
dat middel in een afgelegen land mogt fterven,
en zy niet befchuldigd konden worden van hem
het leeven benomen te hebben. Zy vonden dien
voorflag goed, trokken Jofeph, die toen zeven-
tien jaaren oud was, uyt den put 3 enverkÃ³ften
hem voor twintig zilverlingen aan die IfmaÃ«licen.

Toen \'t nacht geworden was 3 ging Ruben3
die Jofeph meende te redden, heymelyk na den
put 3 en riep hem verfcheydene maaien j maar
hoorende hem niet antwoorden, geloofde hy
dat zyne broeders hem gedood hadden , en hy
deed hen daarover een fcherp verwyt. Dies waa-
ren zy genoodzaakt hem te zeg^n wat zy gedaan
hadden 3 waardoor zyne droef heyd eenweynig

verzacht wierdt. Thans overleyden zyne broe-
ders , wat zy doen zouden om hunnen vader
\'t vermoeden van hun misdryf te beneemen^ en zy
vonden geen beter middel, dan den rÃ³k dien zy
Jofeph 3 eer ze hem in den put lieten , ontno-
men hadden , te fcheuren, als dan den zeiven
met het bloed van een bokje te befprengen \' en
alzo by Jakob te brengen 3 om hem te doen ge-
loovendat de wilde beeften zynen zoon verflon-
den hadden. Daar op gingen zy na hunnen va-
der 3 die reeds al verftaan had dat Jofeph eenig
ongeluk overgekomen was 3 en zeyden dat zy
hem niet gezien hadden , maar dat zy dat kleed
geheel bebloed en verfcheurd hadden gevonden,
en dat zo \'t het zelfde was dat hy aangehad had-
de 3 toen hy van huys ging , zy reden hadden te
vreezen dat hy door \'t wild gedierte verflonden
was.
lies zo I
gebeeL

weggevoerd, was 3 twyteide met meer aan zynen
dood zo dra hy dat gewaad zag 3 omdat hy wift
dat hy \'t aanhad toen hem had uyteezonden
om na zyne broeders te verneemen.^ Daarop
wierdt hy van zulk een hevige droefheyd bevan-
gen 3 dat alwaar \'t dat hy ge^ne andere zoonen
nad gehad 3 hy hem met meer beweend konde
hebben : voorts bekleedde hy zich met eenen
zak 3 en wilde naar geen trooft, die zyne ande-
re kinderen hem poogden te geeven, luvftercn.

foen de Ifmaciitifche kooplieden / die lo-
lepii geicoh hadden, in Egipte aangekomen w4a- Gen. 3 ^

Hofmeefter3 die hem m eere hield 3 en m goe-
de wetenfchappen deed onderwvzen3 hem be-
ter voedzel ais doorgaans de flaaVen gebruyken
â E ver-Â«

vergundÃ©, Ã©n hem \'t opzigt over zyn huys gaf.
Hy queet zich daarin tÃ³t volkomen genoegen
zyns meefters : dÃ³ch deeze verandering van zy-
nen ftaat deed zyne deugd geenfins veranderen 3
maar hy deed blyken dat als iemand waarlyk wys
is, hy zich dan, zo wel in voorlpoedals in te-
genfpoed, altoos voorzigtig weet te draagen.

De huysvrouw vanPotipnar wierdt door zyn
Verftand en fchoonheyd zo bekoord, datzy\'er
byfter op verliefd wierd; en dewyl zy van hem
oordeelae meer naar den ftaat waartoe het ge-
Val hem gebragt had, dan naar zyne edelmoe-
digheyd en deugd, dacht zy dat hy, als een
flaaf, zich gelukkig zoud achten van zyne mee-
ftereffe bemind te zyn, en zy maakte geen z waa-
righeyd een befluyt te neemen van hem hakre
drift te ontdekken. Maar Jofeph merkende het
als een groote mifdaad aan, zynen meefter, van
wien hy zo veele gunften ontvangen had, zulk
een ongelyk aan te doen, badt haar geen zaak
van hem te begeeren, die hy haar nooyt kon
nÃ³ch zoud toeftaan, hebbende by zich zeiven
vaft-gefteld, liever alles te lyden, dan haar in dit
geval te gehoorzaamen, JDeeze weygering deed
niet anders dan haare liefde te meer ontvonken >
zy vleyde zich met de hoope dat Jofeph niet al-
toos onbuy gelyk zou zyn, en zy befloot een an-
der middel te beproeven. Zy koos tÃ³t dien eyn-
de den dag van een groot feeft, op \'t w4k de
vrouv/en gewoon waaren te verfchynen; en zy
veynfde zich ziek te zyn, om een voorwendfel
te liebben van niet uyt te gaan, en dan diegele-
genheyd te neemen om Jofeph te zoeken. Be-
vindende zich dan aldus in volkÃ³mene vryheyd
om tot hem te fpreeken, en hem aan te preflen 3
zeyde zy tot hem : â Gy zoudt beter gedaan heb-
â ben dat gy u terftond aan myn verzoek hadt
5, overgegeeven, en dat gy "t gene ik van u be-
5, geerde, toegeftaan hadt aan myne hoedaanig-
heyd en het geweld myner liefde ^^ die my, hoe-
5, wei ik uwe meeftereflÃ¨ ben, dwingt zo verre
,, my te vernederen, dat ik,uheb willen bidden.
Maar zo gy wys zyt, verbetert dien mifllag
dien gy begaan hebt. U is geen verontfchul-
diging meer overig, want naardien gy gewacht
hebt dat ik u ten tweeden maale zoud aanzoe-
ken, zo doe ik het nu met te grooter zucht,
maar ik heb geveynfd dat ik ziek was, en ik
heb de begeerte omu te zien boven\'t vermaak
gefteld van op dit groot feeft te verfchynen.
Byaldien gy eenige wantrouw hebt gehad, dat
het gene ik u zeyde eene lift mogt geweeft zyn
om u eens te beproeven, myne volharding
laat u niet toe langer te twyfelen Ã³f myne ge-
neegenheyd waarachtig zy. Kies dan, Ã³f de
gunft, welke ik u aanbied, te aanvaarden,
door myne liefde te beantwoorden, en in \'t
toekomende van my nÃ³g grooter gunften te
verwachten, Ã³f de uytwerkingen van myne
haat en wraak te proeven, indien gy zÃ©keren
waan van kuysheyd boven de eere ftelt die ik
u aandoe, w ant beeld u niet in, zo dat ge-
â beurt, dat iets magtig zal zyn u te behouden:
5, ik zal u by mynen man befchuldigen dat gy
â myne eere hebt willen fchenden > en wat gy
â ook daar tegen zoudt moogen zeggen, hy
zal meer geloof flaan aan myne woorden, dan
aan uwe verdeediging.

Deeze vrouw, naa aldus gcfprooken te heb-
ben , voegde haare traanen by haare fmeekingen:
maar nÃ³ch haarÃ© vleijcryen^ nÃ³ch haare drey-
gementen, waaren magtig Jofeph van zynen
pligt te doen wyken, hy wilde zich liever voor
alle gevaar bloot ftellen , dan zich tÃ³t een mif-
daadige Welluft laaten vervoeren : en hy geloof-
de dat\'er geen ftraftÃ¨ was die hy niet zoude ver-
dienen , byaldien hy zulk een misdryf beging om
eene vrouw te behaagen. Hy hieldthaar voor,
wat zy haaren man fchuldig was, dat de wet- â
tige vermaakelykhÃ«den , die men in \'t huu- â
welyk geniet, te achten zyn boven zulke die â
uyt een ongeregelde drift ontftaan, en dat de â
laatfte niet zo dra voorby zyn , Ã³f zy veroor- ,,
zaaken te vergeefs een berouw ; dat men \'er â
geftadig om in vreeze is van ontdekt te wor-,,
den, maar dat men in de echte trouw niet â
zulks te vreezen heeft. Dat men een goed ge- â
wiflÃ¨ voor GÃ³d ende menfchen houden moft. â
Dat indien zy kuyfch bleef , zy ^t gezag dat
zy had om over liem te gebieden, behouden
zou , in plaats dat zy die achtbaarheyt zoude
verliezen, als zy met hem eene mifdaad beging
welke hy haar altoos zou konnen verwyten.
En eyndelyk dat een gemoed het welk zich
aan niets fchuldig kent, zeer verre te achten â
is boven de ongeruftheyd der gener die de
fchandelyke zonden welke zy begaan hebben ,,
poogen te bedekken. " Deeze en andere dierge-
lyke woorden, waarmede Jofeph de drift deezer
vrouwe poogde te maatigen, en haar tÃ³t haaren
oligt te doen keeren, deeden niet anders dan
haar meer te ontfteeken, zo dat zy de handen
aan hem floeg en hem wilde dwingen aan haar
toe te ftaan \'t gene zy niet zonder mifdaad van
hem kon begeeren. Hy dan zulk een groote
fchaamteloosheyd niet langer konnende dulden,
ontfloeg zich van haar, liet zynen mantel in
haare handen, en nam de vlugt.

Dit wyf door zyne weygering getergd, en
vreezende dat hy haar by haaren man mogt be-
fchuldigen, befloot hem voor te komen, en zich
te wreeken. In de vervoerdheyd dan waarin ze
was omdat ze haare geyle luft niet had konnen
boeten, quam haar man tliuys, en verwonderd
dat hy haar in dien ftaat zag, vraagde hy wat \'er
de oorzaak van was ? waarop zy antwoordde:
â Gy verdient niet te leeven indien gy dien â
trouvvloozen en verfoeijelyken knecht niet
naar verdienfte ftraft, dewyl hy zynen elendi-

zen hebt, vergeetende, in plaats van zyne er-
kentelykheyd tebetoonen, de ftoutheyd gehad
heeft van myne eere te beftryden, en u alzo den
grootften hoon, dien gy ooit zoudt konnen
ontvangen, te willen aandoen. Hy heeft om
zyn voorneemen te moogen uytvoeren, de gele-
genheyd van eenen feeftdag, en van u afweezen

vreeze geweeft is die hy voor u heeft. De eere
die gy hem gedaan hebt zonder dat hy\'t ver-
diende, en welke hy niet zoud hebben durven â
verhoopen , heeft hem tÃ³t die fchrikkelyke â

moedwil aangedreeven. Hy heeft zich inge- â
beeld, dat vermids hem al uw goed aanver- â

andere dienaaren, fchoon veel ouder danhy,
â gegeeven was, het hem vry ftond zyne gedach-
5, ten zelfs tÃ³t op uwe huysvrouw te laaten gaan.

Naa dat zy aldus gefprooken had, toonde
zy hem Jofephs mantel, en zeyde dat die on-
der den wederftand dien zy gebooden had, in
haare handen gebleeven was.

Potiphar door deeze rÃ©denen en haare traanen
ontroerd, en aan de liefde die hy haar toedroeg;
meer plaats geevende danhy behoorde, kon zich
met weerhouden geloof te flaan aan \'t gene hy
hoorde en zag : dies prees hy haare wysheyd
zeer, en zondfer de waarheyd der zaake nader
te onderzoeken, twyfelde hy niet Ã³f Jofeph was
fchuldig. Hy deed hem dan in een naauwe o-e-
vangenis leggen, en gevoelde een heymel^lce
blydfchap wegens de deugd zyner huysvrouwe,
waaraan hy meende niet te moeten twyfelen,
naa zulk een groot bewys als zy\'er hem in dat
voorval van gegeeven had.

ouuiuyKc ucjegcxuiig, uc recntvaeraigmg zyner
ontfchuld in GÃ³ds handen. Hy wilde zich niet
verdeedigen, nÃ³ch zeggen op wat wyze de zaak
zich toegedragen had: maar lydende banden en
verdriet met ftilzwygen, vertrouwde hy op GÃ³d
voor wien niets verborgen kan zyn, die de oor-
zaak zyner ongunfte wift, en al zo magtig was,
als deeze die hem \'t lyden aandeeden onbillyk
waaren. Hy ondervondt ook wei haaft de uyt-
Werkingen zyner gÃ³dlyke voorzienigheyd: want
de ftÃ³kwaarder, ziende met welke een vlyt en
getrouwheyd hy alles deed wat men hem belaft-
te, en bewoogen door de deftigheyd die \'er in
zyn gelaat fpeelde, ontboeide hem , gaf hem be-
ter fpyze dan de andere gevangenen, en maakte
Gen. 40. zyne gevangenis alzo draagelyker; Dewyl in de
uuren dat het den gevangenen toegelaaten was
eenige rufte te neemen, zy malkanderen door-
gaans hunne ongelukken vertelden, had Jofeph
vrindfchap gemaakt met eenen Schenker des Ko-
nings, die van den Vprft zeer wass bemind ge-
weeft, maar dien liy, om eenig misnoegen dat
hy tegen hem had opgevat, had doen geWngen
zetten. Deeze man Jofephs bequaamheyd ken-
nende , verhaalde hem eenen droom dien hy ge-
had had, en badt hem denzelven uyt telec^cren:
waarby hy voegde dat hy ongelukkig was f om-
dat hy niet alleenlyk in de ongenade zyns Hee-
ren gevallen, maar ook met droomen, welke hy
geloofde van den Hemel te komen, gcqueld was.
35 My dacht, vervÃ³lgde hy, datikdrie wyn-â
gaard-ranken zag met eene menigte van druyf-
rrÃ³ffen gelaaden, en dat de druy ven ryp zyn-
de ik die uytdrukte, om \'er den wyn te doen
uytkomen in eenen beker dien de Koning by ^^
zich had > en dat ik hem vervÃ³lgens dien wyn "
aanbood, welken hy goedgunftig aannam.
Jofeph hem aldus hebbende hooren fpreeken,
beval hem goeds moeds te zyn, vermids zyn
droom betekende dat hy binnen drie dagen door
\'sKonmgs bevÃ©l uyt de gevangeniszÃ³udegaan,
en weder in zyne gunft komen. â Want, voeg- â
de hy \'er by. GÃ³d heeft aan de vrucht des
wynftÃ³ks veeie treffelyke. gebruyken , en een
groote deugd gegeeven: zy is dienftiff q^
Ã³fferanden te doen , om de vrindfchap tuf-
fchen de menfchen te bekrachtigen, hen hun- "
ne vyandfchappen te dÃ¶en vergeeten , en hun- "

ne droefheyd in blydfchap te veranderen. Ge- "
lyk dan dit vocht, dat uwe handen uytgedrukt "

hebben, gunftiglyk van den Koning ontvan- "
^en wierdt, zo twyfel niet of deeze droom-\'
betekent dat: gy uyt de elende Waarin jry zyt, "
binnen zo veele dagen zult gaan, als\'fu toe-
gefcheenen heeft wyngaardranken te zien
Maar wanneer de uytkomft u zal toonen dat
myne voorzegging waar geweeft is, ver-eet
dan m de vryheyd die gy genieten zult den
genen met welken gy in de kÃ©tenen gelaaten
Kebt, en wees m ui geluk myns ongW\' te

TZ^t^, omdat het oL geenWdaad :
IS dat Ik hier mgeraakt ben, maar omdat ik â
Phgtshalve en uyt een deugdelyke neyglnge,
de eere myns meeffc dien ik diende bo-L
ven een misdaadige weUuft eefteld hebbe. ,,
EÃ¯. " \'rZÃ¶u

\'t Zou tc vergeefs weezen te zeggen wat een
blydfchap, deeze gunftige verklaaring des
drooms aan dien Schenker gaf, en met welk een

Een Opper-bakker des Konings , die met
den Schenker gevangen, en by dit gefprÃ©k tegen-
woordig was , hoopte dat een andere droom,
dien hy had gehad, hemookzovoordeeligzou
moogen zyn : dies vertelde hy dien aan Jofeph,
en verzÃ³cht hem denzelven te willen uytleg-
gen. âMydachtj zeydhy, datikdriekÃ³rveii
3, op myn hoofd droeg 5 waarvan twee met broo-
â den, en de derde met verfcheydene foOrten van
j, Ipyzen, welke men den-Koningen voordient,
â gevuld waaren , en dat de vÃ³gelen die alle
5, wegnamen zonder dat ik zulks verhinderen
â kon. Jofeph aandachtiglyktoegelu]^ert heb-
bende , zeyde tÃ³t hem âDat hy wel gewenfcht
â had hem een gelukkige uytlegging van dien
1, droom te konnen geeven j maar dat hy om hem
â niet te bedriegen , genoodzaakt was te zeg-
3, gen 5 dat de twee eer& kÃ³r ven betekenden dat
â hem maar twee dagen overig waaren om te lee-
3, ven , en dc derde , dat hy den derden dag
3, zoud opgehangen , en voorts van de vÃ³gelen
33 gegeeten worden.

70. \'t Gene Jofeph voorzegd had mifte niet te
gebeuren ; want drie dagen daarnaa beval de
Koning op een groot gaftmaal , \'t welk hy op
zynen geboorte-dag gaf, dat men den Bakker
zoud ophangen 5 en den Schenker uyt de ge-
vangenis laaten om hem in zyn ampt te herftel-
len. DÃ³ch de ondankbaarheyd van deezen
laatften hem zyne belÃ³fte hebbende doen ver-
geeten 3 moft Jofeph nÃ³g twee jaaren de inoei-
jelykheden, die van eene gevangenisomffchey-
\'delyk zyn j verdraagen. Maar GÃ³d , die de
zyne nooit verlaat 3-bediende zich van het
vÃ³lgende middel 3 om hem te verlÃ³ftÃ¨n.

De Koning had op Ã©Ã©nen nacht twee droo-
men, waarvan de betÃ©kenis die hem ter zelfder
tyd gegeeven was, hem uyt de geheugeriilfe was
gegaan. Dewyl ze hem nu eenig onheylfcbee-^
nen te voorfpÃ©llen 3 wierdt hy bekommerd, en
daarom ontboodt hy den vÃ³lgenden mÃ³rgen met

het aanbrceken van den dag de wyfte onder de
Egiptenaaren, en beval hen dat zy hem dezel-
ve zouden verklaaren : maar zy zeyden dat ze
zulks niet konden doen , en vermeerderden al-
zo zyne bv^kommerdheyd. Dit voorval deed
den Schenker aan Jofeph , en zyne kennis om
droomen uyt te leggen, denken : dies fprak hy
\'er tÃ³t den Koning van , en verhaalde hoe hy
hem zynen di\'oom, en dien van den Opper-bak-
ker verklaard had j hoe de uy tkomft de waarheyd
zyner woorden had bekrachtigd j datPotiphar,
wiens knecht hy was, hem had doen gevangen
zetten ; dat hy een HebreÃ«r van landaard , en
naar zyn zeggen van doorluchtigen huyze was
Dat derhalve , indien \'t den VÃ³rft beliefde
om hem te zenden , en niet vanhemteoordee-
len naar den elendigen ftaat waarin hy zich be-
vondt, hy uyt hem zou konnen verftaan wat
die droomen betekenden. Op dit bericht deed
de Koning Jofeph aanftonds haaien j en hem by
de hand gevat hebbende 3 zeyde tÃ³t hem. â Een
vanmyneamptenaaren Ã³Jongeling ! heeftop
zulk een voordeelige wyze van u tÃ³t my ge-
iprooken 3 dat het gevoelen \'t welk ik van uwe
wysheyd heb 3 my doet wenfchen datgymy ,,
myne droomen verklaart 3 gelyk gy hemden j,
zynen verklaard hebt: zonder dat gy uyt vree-
ze mn my moeijelyk te niaaken , Ã³f uyt eene â
begeerte om my te behaagen , iets van de ,,
waarheyd bewimpelt, \'t Scheen my tm dat 3,
ik langs de rivier wandelende , zeven , heel j,
groote en vette koeijen uyt derelv^ aan den ,5
oever zag opkomen 3 en dat zeven andÃ¶-e lee-3,
lyke en magere haar tÃ©genquamen , cn ver- ,^

ftillen. Ik.^twaakte in ^ii groote bScom-33
mering wat die droom dÃ³ch betekende j maar 3,
weder m ^p g^allen zyjide, hadik eorÃ³n ^,
and^enr di^ ajÃ³g .gjiooter angeriift^ieyd â
bragt. Mf daeht dat ik zevÃ¨n koom-aairen 3,
2agi uyt Ã©Ã©n^n wortel voojtkomende , alleâ-

5, zo ryp en wel gevoed, dat de zwaarte der Ie koorn-aairen , die de zeven fchoone ver- â
graanen haar nederwaards deeden buygen ; flonden , en my in die verbaafdhevd lieten, â
en dirhr rlarjrhvyeven andere dorre en fchraa- daar ik Â«A^ i____ "

Naa dat de Koning aldus gefprooken had,
zeyde Jofeph tÃ³t hem: â De twee droomen, Ã³
sj VÃ³rll 5 betÃ©kenen maar Ã©Ã©ne zaak : want de
35 zeven magere koeijen, en de zeven dorre
35 koorn-aairen, die de andere vette koeijen, en
â de welgegroeide koorn-aairen verflonden, be-
â tÃ©kenen de onvruchtbaarheyd en hongersnood
â die geduurende zeven jaaren Egipte zullen o-
â verkomen, en alle de vruchtbaarheyd en over-
â vloed der zeven voorgaande jaaren verteeren:
3, en \'t fchynt zwaar te zyn zulk een groot quaad
33 te verhelpen, omdat de m^ere koeijen, die
3, de andere opflokten, daardoor niet verzaad
33 wierden. DÃ³ch GÃ³d voorfpÃ©lt den menfchen
3, zulke dingen niet, om hen zo te vertzaagen,
â dat zy door verdriet den moed t\'eenemaalzou-

â den opgeeven 3 maar veel eer opdat zy door
â een wyze voorzigtigheyd het gevaar dat hen
5, dreygt zouden trachten te vermyden. Indien
5, \'t u derhalve belieft de graanen, welke die
â vruchtbaare jaaren zullen voortbrengen, te
5, bewaaren, om die als men\'tvannoodeheeft,
uyt te deelen, dan zal Egipte de onvrucht-
baarheyd van de andere niet gevoelen.
De Koning ftond verfteld over Jofephs ver-
ftand en wysheyd, en vraagde hem op wat svyze
men in die jaaren van overvloed zou te werk
gaan, om de onvruchtbaarheyd van de andere
draagelyk te maaken. Hy antwoordde dat mÃ©n

niet meerman vÃ©rteerde dannoodigwasj en dat"
men heÃ¨ c^erige^mbft bewaaren om den nood
des toekomenden tyds te hulpe te komen : waar-
by hy nÃ³g voegde, dat men den akkerlieden
het koorn in fchuuren moft doen opleggen, en
niet me:er geeven als tot onderhoud noodig was.

Pharao alstoen niet minder voldaan over Jo-
fe-phs wysheyd, dan over de uytlegging zyner
droomen, oordeelde dat hy niemand bequaamer
dan hemzelven-^zou konnen kiezen 5 om zulk
een wyzen raad uyt te voeren. Dies gaf hy hem
volle magt om alles, wat hy tÃ³t zynen dienfte,
en ten befte zyner onderdaanen noodicr achtte
te beveelen. Hy, met dit gezag van den Ko-
ning vereerd, en ten blyk daarvan begunfticrt,
om zynen zegelring te gebruyken, en zicli\'^in
\'t purper te Sleeden 5 en op eenen fkonincrly-
ken] wagen door \'t geheele land om^evoS-d.
deed alle de graanen opleggen, en liet den ak-
kerlieden maar zo veel als noodig was om te
zaaijenen tot onderhoud te gebruyken, zonder
IJ zeggen waarom hy zulks deed. Hy was toen
dertig jaaren oud, en de Koning noemde hem
1 fontomphaneches wegens zyne overo-roote
wysheyd; want dat woord betekent zoveel als
een doorgronder van verborgene dingen.

Hy deed hem ook trouwen met eene dÃ³chter
van grooten ftaat, genaamt Afanethe, wier va-
der , geheeten Potiphar, een Priefter van Heli-
Ã³polis was. Hy teelde twee zoonen by haar eer
de onvruchtbaare jaaren quaamen, waarvan hy
den eerften Manajfe noemde, dat is vergeetin-
5e, omdat de voorfpoed waarin hy toen was
hem zyn verleeden verdriet deed vergeeten j en
den tweeden noemde hy EphraÃ¯m, dat is her-

Naa dat de zeven jaaren van overvloed, wel-
ke Jofeph voorzegd had voorby waaren, beran
de hongersnood zo groot te worden , dat
ganfch Egipte m die onverwachte ramp zyne
toevlugt tot den Koning nam. Dies deelde\'Ã¯o-
feph, uyt laft van dien VÃ³rft, koorn aan Ln
uyt, en verkreeg door zyn wys beleyd zulk
een algeme^ene toegeneegenheyd, datV yii
a le de behouder des vÃ³lks genoemd Jkrdt
Want hy verkÃ³ft niet alleenlyk graanenlfn de

omdat hy achtte dat alle menfchen door^zul!
Ken naauwen band vereenigd waaren, dat dc

gene die overvloed hadden, anderen in hunne
behoeftigheyd behoorden te hulpe te komen.

74- "t Was Egipte alleen niet dat door den hon-
gersnood gedrukt wierdt, maar dat quaad ftrek-
te zich in veele andere landfchappen uyt, on-
der welke ook Kanaan was. jakob verftaan
hebbende dat \'er in Egipte koorn te koop was,
zondt alle zyne zoonen derwaards om graanen
te koopen , uytgenomen Benjamin , zoon van
Rachel , en Jofephs volle broeder , welken
hy by zich hieldt.

Deeze tien broeders in Egipte gekomen zyn-
de gingen ftraks na Jofeph toe , om van hem te
l erzoeken dat hy hen eenig koorn wilde ver-
koopen j want hy was in zulk een groot aan-
zien , dat men zonder hem groote eere te bewy-
zen te vergeefs in des Konings gunft poogde te
komen. Hy kende zyne broeders terftond j
maar zy kenden hem niet , omdat hy nÃ³g zo
jong zynde toen zy hem verkÃ³ften , zyn gelaat
nu zeer veranderd was , en zy zich nooit had-
den konnen inbeelden hem in zulken hoogen
ftaat te zien. Hy wierdt te raade hen eens op de
proef te ftellen 3 en naa hen het koorn dat zy ver-
zÃ³cht hadden gewegerd te hebben , zeyde hy
dat zy buyten twyfel verlpieders waaren , die
tzamen tegen des Konings dienft waaren aange-
Ipannen , en die veynfden broeders te zyn,
ichoon zy van verfcheydene plaatfe by een geko-
men waren j dewyl \'tniet waarfchynelyk was dat
Ã©Ã©n man zo veele zoonen , alle zo wel gemaakt ,
zoude hebben , doordien dat zulk een zeld-
zaam geluk was , dat het zelfs den Koningen
niet gebeuren mogt. Hy fprak aldus tÃ³t hen,
om daardoor iets te verneemen van hunnen va-
der , van den toeftand zyner zaaken federd zyn
afweezen , en van zynen broeder Benjamin,

dien hy vreefde dat zy mogten gedood hebben
door dezelfde afgunft waaraf hy de uytwerkino-
gevoeld had. Deeze woorden verbaafdenhent
en om zich van zulk een zwaare befchuldiging
te zuyveren , antwoordden zy hem door\'den
mond van Ruben , hunnen oudften, aldus:
53 Niet is minder in onze gedachten dan hier te â
komen als verfpieders : maar de hongersnood â
die in ons land is heeft ons gedwongen onze â
toevlugt tÃ³t u te neemen, omdat wy verftaan â
hebben , dat uwe goedheyd zich niet verge- â
noegende met alleenlyk denonderdaanendes
Konings te hulpe te komen , zich ook uyt- â
ftrekt om den nood der vreemden te verlig- â
ten , door hen toe te laaten graanen te komen â
koopen. Belangende \'t gene dat wy gezegd â
hebben dat we broedersrzyn, men behoeft,,
maar na onze aangezigten te zien , om uyt de â
overeenkomft van gelaat te bemerken datwy â
de waarheyd gefprooken hebben. Onze va- â
der , die eenHebreer is , is Jakob genaamd j
hy heeft by vier vrouwen twaalf zoonen ge- â
teeld 3 en wy waaren gelukkig, zo lang wy alle â
m \'t leeven waaren. Maar federd den dood â
van Ã©Ã©nen van ons geheeten Jofeph , zyn alle â
dmgen ons tegengeloopenj onze vader is over
zyn verlies niet te trooften , en zyn groot â
verdriet baart ons geen minder droefheyd, â
dan toen wy den dood van onzen broeder â
verftonden. De oorzaak dan die ons hier â
dryft is niet anders dan om koorn te koopen: â
wy hebben den jongften onzer broederen, ,,
genaamd Benjamin, by onzen vader gelaaten ,
om [den ouden man} op te paftÃ¨nendezaa- ,"*
ken van het huys waar te nemen j en indien
tu behett daar na te laaten verneemen, gy zult
bevinden dat wy oprcchtelyktÃ³t ufpreeken.

Uyt deeze reede verftondt Jofeph dat hy
voor zynen vader en broeder niet bekommerd
behoefde te zyn: niettemin beval hy dat men
hen alle zou gevangen zetten, om hen ter ge-
legener tyd nader te ondervraagen. ,Drie dagen
daarnaa de^ hy hen voor zich komen, en zeyde
tÃ³t hen:Om my te verzÃ©keren dat gy waarlyk
diier met geen quaad oogmerk tegen des Ko-,,
nings dienft zyt^.gekomeni en ^iat gy alle â
broeders^ en kmderen van Ã©Ã©nen vader zvt,
begeer ik datgy my hier Ã©Ã©nenvan ulieden laat, â
die by my iÂ« verzÃ©kering zal blyven j en dat.â
als gyby uwen vader met het koorn, \'cwelk â
gy verzoekti ^"Itgekomen zyn > gy weder tÃ³e â

my komt met uwen jongden broeder dien gy
â naar uw zeggen by hem gelaaten hebt. Dit
bevÃ©l ontflelde hen indiervoege, dat zy hun on-
geluk beklaageiide, bekenden dat God hen met
recht ftrafte over hunne onmenfchelykheyd je-
gens Jofeph. Waarop Ruben hen met een ver-
wyt zeyde, dat dit leedweezen nu onnut v/as,
en dat zy de ftrafte die zy verdiend hadden kloek-

moediglyk moften draagen. Zy ftonden dit toe,
en wierden door zulk een geVoelige fmart getrof-
fen , dat zy hunne misdaad niet minder wraak-
ten , dan Ã³f zy die niet begaan hadden. Terwyl
zy dus in \'t Hebreews fpraken, meenende dat nie-
mand van degÃ©nen die \'er tegenwoordig waaren
hen verftond, wierdt J ofeph zo ontroerd, zien-
de hen byna tÃ³t wanhoop gcbragt, dat hy zy-
ne traanen niet konnende verkrÃ³ppen, en zich
echter nÃ³g niet willende bekend maaken, van
hen wegging; en zynde kort daarnaa weder ge-
keerd , hieldt hy Simeon tÃ³t eenen gyzelaar ,
ter tyd toe dat zy hem hunnen jongften broeder
gebragt zouden hebben j en daarop liet hy hen
toe koorn te koopen en te vertrekken: maarhy
beval dat men het geld dat zy \'er voor betaal-
den, heymelyk weÃªr in hunne zakken zou ftee-
ken j \'t welk ook zo gedaan wierdt.

Naa dat zy weder m Kanaan gekomen waa-
ren , verhaalden zy hunnen vader alles wat hen
wedervaaren was ^ hoe dat men hen voor ver-
fpieders gehouden hadde, en dat zy gezegd heb-
bende dat ze alle broeders waaren, en nÃ³g Ã©Ã©-
nen hadden die jonger zynde by hunnen vader
gebleeven was , de Landvoogd hen niet had
willen gelooven, maar Simeon in gyzeling ge-
houden had, tÃ³tdat zy dien jonglÃ¯en by hem
gebragt zouden hebben : Dat zy hem derhalve
taden, hunnen broeder Benjamin met hen te
willen zenden, dewyl hy niets voor hem behoef-
de te vreezen. Jakob, die reeds zeer bedroefd
was dat Simeon achter was gebleeven, en wien
de dood niet zo zwaar fcheen dan zich in gevaar
te ftellen van Benjamin te verliezen, weygerde
hem te laaten mede^^aan : en hoewel Ruben
hem aanboodtzyne kinderen in zyne handen te
zullen ftellen, om \'er mee te handelen zo als
\'t hem beliefde, ingevalle Benjamin eenig quaad

overquame, echter kon hy \'er niet toe befiuy-
ten. Deeze wederftand van zynen vader ftel-
de hem en alle zyne broeders in een ongeloofly-
ke bekommering, die nÃ³g veel vermeerderde,
toen zy het geld dat zy voor \'t koorn gegee-
ven hadden in hunne zakken vonden. Onder- Gen.
tuffchen bleef de hongersnood duuren , zulks dat
wanneerde graanen, welke zy in Egipte gekÃ³ft
hadden, byna op waaren, Jakob door nood
gepÃ©rft befloot by zich zelf Benjamin te zenden,
naardien zyne broeders zonder hem niet durf-
den wederkeeren. Als nu de nood toenam, en
zyne zoonen hun verzoek verdubbelden, was
\'er niet anders te doen. Judas ook, die ftout en
hevig van aardt was, nam de vrymoedigheyd
van hem te zeggen: â Dat zyne ongeruilheyd
wegens Benjamin al te overdaadig was , ver-
mids hem, \'tzy dat hy by hem bleef, Ã³f van
hem afging, niets tegen GÃ³ds wille kon over-
komen : Dat die overtÃ³llige en onnutte zÃ³rg â
zyn eygen leeven en dat van allÃ© de zynen in
gevaar zoude ftellen, dewyl zy niet beftaan
konden zonder de onderftand die zy uyt Egip-
te zouden trekken. Dat hy behoorde te over-
denken dat hun lang uytblyvendeEgiptenaa-
ren zou konnen beweegen om Simeon te doo- â
den. Dat zyne gÃ³dvruchtigheyd medebragt
dat hy de behoudenis van Benjamin Gode ver- 5,
trouwde: En eyndelyk dat hy hem beloofde â
denzelven in gezondheyd weder te brengen, â
Ã³f met hem te fterven. " Jakok gaf hen dan
Benjamin over, en dubbeld geld voor\'tkoorn,
mitsgaders gefchenken voor J ofeph, uyt de vrug-
ten van Kanaan, namelyk : balzem, myrrhej
terpentyn en honing. Hierop namen zy affcheyd
van hunnen vader, onder \'t ftorten van weder-
zydtfche tranen, dewyl hy voor de behoudenis
zyner kinderen bedugt, en zy bezorgt waren ,
dat hunne vader van droefheyd over hun afzyil
mÃ¶gt fterven:duurende deeze droevige affcheyd-
neming eenen geheelen dag. Zy lieten dan [en*
delyk] den ouden man t\'huys en trokken naEgip-
te, pogende de tegenwoordige droefheyd door
een beter hoop te verzagten.

Zo dra zy in Egipte aangekomen waaren ,
gingen zy na Jofephs Paleys 5 en uyt vreeze

van befchuldigd te worden dat zy \'t geld voor
\'t gekÃ³fte koorn medegenomen hadden , ver-
ontfchuldigden zy zich deswege by zynen HÃ³f-
meefter, en Zeyden hem dat zy \'in \'hun land
wedergekomen zynde, met verbaafdheyd dat
geld in hunne zakken hadden gevonden, \'twelk
zy hem nu wederbragten. Hy gehet zich als
Ã³f hy niets daaraf wift 5 en zy fchepten nÃ³g
meer moed toen zy Simeon in vryheyd gefteld
zagen. Weynig tyds daarnaa quam Jofeph,
die by den Koning geweeft was, en zy bobden
hem de gefchenken aan welke hun vader hem
zondt. Hy vraagde na zyne gezondheyd , en
zy zeyden dat die in eenen goeden ftaat was.

nende zich niet langer bedwingen van traanen
te ftÃ³rten, ging hy weg om zich niet bekend
ie maaken. Hy gaf hen dien zelfden dag een
avondmaal, en fchikte hen in dezelfde orde
aan tafel, die zy gewoon waaren by hunnen
vader te houden. Voorts onthaalde hy hen
treffelyk, en deed voor Benjamin een dubbeld
deel opdiffchen.

77. Na het avondmaal, als zy ftiepenbelaftehy,
Gen,44-dat meii hen zo veel koorns als zy begeerden,
zoude geeven, en dat men , het geld dat ze
betaald hackien weder in hunne zakken zou
cioen, daarenboven dat men in dien van Ben-
jamin den beker, waarvan hy zich doorgaans
bediende, fteeken zoude. Door dit middel
was het, dat hy eens onderftaan wilde hoedaa-
nig de gefteltenis zyner broederen jegens Ben-
jamin waare j Ã³f zy, wanneer hy met diedieve-
ry befchuldigd wierd, hem zouden byft\'aan,
dan Ã³f ze hem verlaaten zouden, zonder zich
zyns verlies te bekreunen. Zyn bevÃ©l dan uyt-
gevoerd zynde, vertrokken zy met het krieken
van den dag , ten hoogften verblyd dat zy hun-
nen broeder Simeon weder bekomen hadden,
en dat zy zich van hunne belÃ³ften by hunnen
vader zouden konnen quyten, door hem Ben-
jamin weer te brengen. Maar zy wierden zeer
verbaafd toen zy zich omringd zagen van een
trÃ³p vÃ³lks te paerde, onder welke ook die van
Jofephs dienaaren was, welke den beker in Ã©Ã©-
nen der zakken verborgen had. Zy vraagden
deeze lieden waarom zy hen, die van hunnen
meefter zo beleefdelyk onthaald waaren , dus
vervÃ³lgden ? Deeze Egiptenaars antwoordden
hen ; Dat die goedheyd van Jofeph ^ welke

zy zo prcezen, hunne ondankbaarheyd nÃ³g â
meer toonde, en hen nÃ³g fchuldigermaaktej,,
naardien zy in plaats van de ontvaneene gun-
ften te erkennen , geen zwaarigheyd ge- â
maakt hadden hem dien beker, waarvan hy â
zich bediend had om hen op een gaftmaal tÃ©- â
kenen zyner toegeneegenheyd te geeven, te â
ontfteelen ; en dat zy zulken fchandelyken â
diefftal meer hadden geacht dan de eere zy- â
ner gunfte, en \'t gevaar dat hen dreygde zo â
\'tfeyt ontdekt wierd. Dat het niet mifÃ¯Ã¨n â
kon Ã³f zy zouden geftraft worden gelyk zy â
verdienden j omdat fchoon zy den ampte- â
naar, die dien beker bewaarde, vooreenen,,
tyd hadden konnen bedriegen, zy echter â
GÃ³d niet bedriegen konden, die hunne die- â
very ontdekt, en niet toegelaaten had dat zy
\'er eenig voordeel uyt trekken zouden. Dat
zy te vergeefs veynfden de oorzaak niet te
weeten die hen daar gebragt had, dewyl de
ftrafte die zy ontvangen zouden hen zulks ge- â
noeg zou bekend maaken.\'\' Deeze amptenaar
voegde nÃ³g een menigte van verwytingen daar-
byj maar vermids zy zich onfchuldig kenden,
lachten zy\'er om, en verwonderden zich over
de dwaasheyd van luyden w^egens diefftal tebe-
fqhuldigen, die\'r geld van \'t gekÃ³fte koorn in

hunne zakken gevonden hebbende,het ter goeder
trouwe hadden wedergebragt, fchoon niemand
kennis van die zaak had, het welk een gedrag was
dat regelrecht aanliep tegen de misdaad waarvan
men hen betichtte. En omdat een onderzoek
maakte het vertrouwen dat zy op huiinc on-
fchuld hadden hen zo vrymoedig 3 dat zy den
Egiptenaaren aanpreften om hunne zakken tÃ«
betaften, met byvoeginge, dat indien Ã©Ã©n van
hen Ichuldig bevonden wierd , zy zich onder-

De Egiptenaars waaren met dit Voorftel vÃ¤ii
een onderzoek te doen te vreede , en zelfs op
gunftiger voorwaarde, beloovende hen zich te
zullen vergenoegen met dien alleen te behouden
in wiens zak de beker gevonden wierdt. De
amptenaar bevoelde dan alle hunne zakken, cn
begon voordachtelyk met die van den oudften,
om dien van Benjamin tÃ³t op \\ laaft tebefpaa-
ren j niet omdat hy niet wift dat de beker in zy-
nen zak was 3 maar opdat het fchynen mop-t dat
hy zich naauwkeuriglyk van zynen laft queet.
Wanneer dan de tien eerfte niet meervoorzich
te vreezen hadden , en niet geloofden dat\'er
voor Benjamin iets te duchten was , begonden
zy reeds over hunne vervÃ³lgers , en over de
vertoeving welk zulk een onbillyk onderzoek
hen veroorzaakte , te klaagen. Maar toen
Benjamins zak geopend wierdt, en dat men
daar den beker vondt, trofdeverbaafdheydvan
zich in zulk een ongeluk vervallen te zien,
toen zy meenden buyten gevaar te weezen, hen
met zulk een gevoelige droefheyd, dat zy hun-
ne kleederen fcheurden , en hunne toevlugt tÃ³t
j ammeren en geklag namen. Want zy erinner-
den zich ter zelfder tyd de onvermydelyke
ftraffe van Benjamin, de plegtige belofte welke
zy hunnen vader gedaan hadden van hem ge-
zond weder te brengen, en \'t gene hun verdriet
vermeerderde, zy kenden zich alle fchuldig aan
de ramp die hen trof, omdat het hunne drin-
gendebegeerte en overlaftige aanzoeken geweeft
waaren , die Jakob hadden doen befluyten Ben-
jamin met hen te zenden.

Maar deeze ruyters , zonder zich hunner
klagten te bekreunen , voerden Benjamin na Jo-
feph 3 en zyne broeders vÃ³lgden hem. Jofeph
ziende Benjamin m de handen zyneramptenaaÂ«
ren, fprak zynebroederÃ«n, dievartdroÃ¨fheyd
beklemd waaren , aldus aan : ,, Gy eerlooze
menfchen , ontziet gy dan GÃ³ds voorzienig- ,,
heyd zo weynig , en zyt gy ongevoelig voor ,3
de goedheyd die ik ulieden bewÃ©ezen hebbe,,,
dat gy zulk een fnood ftuk hebt durven begaan â
tegens eenen weldoener, van wien gy zo veele ,3
gunften ontvangen hebt!" Deeze weynige
woorden maakten hen zo ontfteld , dat al-
les wat zy antwoorden konden , was zichzel-^
ven aan te bieden om hem tc verlÃ³flÃ¨n, en in
plaats van hem geftraft te worden. Zy zeyden
tÃ³t malkanderen , dat Jofeph gelukkig was,
overmids hy dood zynde van de elenden van dit
leeven bevryd wasj en dat indien hy nÃ³g leef-
de , het overheerlyk voor hem was dat GÃ³d heni
waerdig oordeelde hen om zynent wille z\\ilk een
ftrenge tuchtiging te doen lyden. Zy bekenden
ook dat men niet fchuldiger kon w eezcn, dan
^Y jegeiis hunnen vader waaren, dewyl zy dit
nieuw verdriet gevoegd hadden by \'t gene hy
reeds wegens Jofephs verlies leed, en daarop
vervÃ³lgde Ruben met li^n de misdaad te Verwy-
ten die zy tegen hunnen broeder begaan hadden.

Thans zeyde Joieph tÃ³t hen â Dat vermids
hy aan hunne onlchuldniettwyfelde, hy hen â
verlÃ³f gaf na huys te keeren , cn dat hy zich â
vergenoegde met deezen te ftraffen die mis- ,3
daan had : maar dat het niet billyk was eenen
fchuldigen in vryheyd te ftellen, om den ge- â
nen die \'t niet waaren eenen dienft te doeii^ 3,
gelyk het ook niet billyk zoude weezen de on-
Ichuldigen te doen lyden voor de overtreedinp- â
des fchuldigen. Dat zy overzulks mÃ³gten ,3
vertrekken als zy wilden, en dat hy hen alle â
zekerheyd beloofde." Deeze wÃ³Ã³rden door-
griefden hen\'t hart zodaanig, dat alle 3 uytge-

te verkenen : cn wy zoudeh den dood met cre-
duld lyd en, indien onze eerwaerdige vader
zich over dat verhes kon trooften. Maar hoe- "
welwynÃ³gjongzyn, en de geneugten van dit
leeven maar eerft beginnen te finaaken 5 ech-
ter gevoelen wy zyne ramp meer dan onze "
eygene ; en wy bidden u niet zo zeer voor ons
zelven als voor hem , die niet alleenlyk door â
ouderdom, maar ook door droefheyd overlaa-
den is. Wy konnen met waarheyd zeggen dat,,
hyeenmanisvaneenuytmuntendedeugdj dat"
hy niets verzuymd heeft om ons aan te porren ,,
dat wy hem zouden naavÃ³lgen 5 en dat hy â
zeer ongelukkig zou zyn indien wy hem een ,,
oorzaak van verdriet waaren. Ons afweezen â
quelt hem reeds zodaanig, dathy zonder fter-
ven de tyding en oorzaak van onzen dood niet â
zou konnen verftaan 3 dc fchande waarmede ,,
die verzeld zoude zyn , zou buyten twyfel ,,
zyne dagen verkorten 3 en om debefchaamd- ^^
heyd daarover te ontwyken , zoud hy uyt de
werreld wenfchen te gaan eer het gerucht daar- ,\'
van zich verfpreydde. Alhoewel dan uwe â
gramfchap zeer billyk zy , laat nÃ³gtans uw
medelyden jegens onzen vader meer vermoo-"
gen op uw gemoedhebben, dan hetmisnoegen \'\'
over onzen misflag. Staadiegunftaanzylen
ouderdom toe, omdat hy niet zou konnen be-
fluyten ons te overleeven j ftaa dezelve toe aan
de hoedaanigheyd van vader , om den uwen ,
in zyn perfoon te eeren, en daar beneven u zel-
ven , nademaal GÃ³d u die hoedaanigheyd ook "
gegeeven heeft. GÃ³d, die de vader van alle "
mcnfchenis, zal u gelukkig m uw huysgezin "
maaken, mdien gy doet blyken dat gy eenen
naam eert die u met hem gemeen is, door u tÃ³t
ontferminge te laaten beweegen jegens eenen
vader, die \'t verlies van zyne kinderen niet
zou konnen uytftaan. Ons leeven is in uwe
hand 5 gelyk gy \'t ons met recht kont ontnee-
men, zo kont gy ^t ons ook door genade be-
houden : en \'t zal te heerlyker voor u zyn.
GÃ³ds goedheyd, die\'t ons gegeeven heeft\'
daardoor naa te vÃ³lgen, omdat het niet aan
Ã©Ã©nen alleen , maar aan veelen zal weezen dat
gy het behoudt. Want als gy \'t aan onzen
broeder geeft, fchenkt gy \'t ons allen, naardien
wy met zouden konnen befluyten hem te over-
leeven, nÃ³ch zonder hem weder tÃ³t onzen
vader te keeren; en dat wy alles dat hem over-
quam met hem gemeen zouden hebben. Invoe-
ge dat zo gy ons deeze gunft weygert, wy u
om geen andere bidden, dan dat gy ons dezelf-
de ftrafte doet lyden waartoe gy onzen broder
zult veroordeelenj omdat alhoewel wy geen
fchuld aan zyne misdaad hebben, wy echter
liever voor medepligtig daaraan willen geacht
weezen , en met hem ter dood gedoemd wor-
den , dan door droefheyd gedwongen zyn ons
zelven het leeven te beneemen. Ik zal u niet
voorhouden, Mynheer, datdewyihynÃ³<rjono-^ â
on aan zwakheden van zynen ouderdom 01?-

nomen Judas j zich buyten ftaat bevonden om
te Iconnen antwoorden. Maar hy grootmoedig
zynde, en zynen vader krachtig beloofd heb-
bende dat hy hem Benjamin weder brengen zou-
de, befloot zich zeiven te waagen om hem te
redden, en fprak daarop aldus tÃ³t Jofeph :
3, Wy bekennen. Heer Landvoogd, datdebe-
â leediging die gy ontvangen hebt zo groot is,dat
,, zy niet te ftreng geftraft kan worden: en daar-
3, om hoewel de misdaad maar door Ã©Ã©nen al-
3, leen, en dat nÃ³g den jongften van ons, be-
â gaan is, echter zyn wy alle gewillig de ftrafte
â daarvoor te lyden : en fchoon het fchynt dat
3, wy niets voor hem te hoopen hebben, nÃ³g-
â tans laaten wy niet naa op uwe goedertieren-
3, heyd te vertrouwen j en wy durven ons beloo-
â ven dat gy in dit geval liever de gevoelens wel-
ke u daardoor ingeboezemd worden, zult vÃ³l-
33 gen, dan die van uwe rechtvaerdige gram-
ichapj nademaalhet aan groote zielen 3 gelyk
de uwe, eygen is, de hartstÃ³gten, waar van
5, gemeene lieden zich laaten overwinnen, te
3, boven te komen. Overweeg eens, zo\'tube-
â lieft, Ã³Ptwel betaamelyk voor u zoude zyn,
perfoonen te doen fterven die hun leeven van
uwe goedheyd alleen begeeren te houden:
\'t \'Zou de eerite reys niet weezen dat gy \'t ons
behouden hebt, vermids wy \'t al lang gdeedcn
zouden verlooren gehad hebben, indien gy
55 ons niet toegelaaten hadt koorn te koopen.
Lyd dan niet dat zulk een groote weldaad waar-
over wy aan u verpligt zyn, onnut bly ve j maar
begunftig ons met een tweede, die niet min-
der zal zyn dan de eerfte j want het is Ã©Ã©nen
dezelfde gunft op tweederley manieren bewee-
zen, als men den genen die van honger zouden
moeten fterven het leeven behoudt, en zoo-
_ daanigen die den dood verdiend hebben het
,5 zelve niet wegneemt. Gy hebt ons behouden
door ons voedfel te geeven, doe ons die gunft
nu ook genieten door eene edelmoediglieyd
die u betaamt. Wees jaloers over uwe eygene
gaaven, en vernoeg u niet met ons Ã©Ã©nmaal het
leeven behouden te hebben. En zeker, ik o-e-
loof dat GÃ³d het toegelaaten heeft dat wyin
een ongeluk geftÃ³rt zyn, om uwe deugd te meer
tedoenuytfchitteren, wanneer gy vergeeveA-
deden genen dieumisdaan hebben, daardoor
zult doen blyken dat uwe goedheyd zich
niet alleenlyk uytftrekt over de onfchuldigen
die uwe byftand van doen hebben, maar ook
over de fchuldigen voor welken uwe genade
hoognoodig is. Want gelyk "t een zeer loflyke
â zaak is den verdrukten te hulpe te komen, zo
â is \'t voor iemand van een hoogverheven ftaat
35 niet minder betaamelyk, het byzonder leed dat
,3 hem aangedaan is te vergeeten : en indien het
35 roemv/aerdig is geringe misflagen te vergee-
.35 ven, zo is \'teene naavÃ³lging van de GÃ³dheyd,
als men \'t leeven geeft aan zulken die verdiend
hebben het te verliezen. Indien Jofephs dood
my niee getoond had hoeverre de uytneemen-
de liefde van onzen ouden vader jegens zyne
kinderen gaat, ik zou zo krachtig by u niet
55 aanhouden voor de behoudenis van eenen zoon
,5 die hem zo dierbaaris ^ Ã³f indien ik het deed 3
35 het zoud alleenlyk weezen om iets toe te bren-
5j gen tÃ³tdc eere ciie\'tu zyn zal hem vergiffenis

derhevigis, aemenfchelykheydu fchynt te ver- â
phgten hem vergiffenis te verkenen . enikzal â
verfcheydene andere zaaken met voordacht â
zwygen , opdat indien gy door onze gebeden â
met bewoogen wordt, men het my wyte, dat ik â
mynen broeder niet beter feeb weeten te verdee-

, en dat in \'t tegendeel indien gy \'t hem
j, vergeeft , het fchynen mag dat wy daarover
â alleenlyk verpligt zyn aan uwe goedertieren-
5, hevd , en aan de doordringendneyd van uw
,, veriland, die beter dan wy zelve, de rÃ©denen
die t\'onzer verdeediginge dienen , g;eweeten

en dat gy hem ftrafFen wilt, danisdeecnigile
gunft welke ik van u verzoek,dat gy my in plaats ,,
van hem de ftralFe, waartoe gy hem vcroordee- â
lenxult, doet lyden, en dat gy hem toelaat we- â
der na onzen vader te keeren: ofzo uwvoor- ,,
neemen is hem voor flaaf te houden, gy ziet â
dat ik bequaamer ben, dan hy - om u te dienen. â

7S. Judas aldus gefprooken , enbetuygd hebben-
de dat hy gereed was met blydfchap zich voor
alle rampen bloot te ftellen, om zynen broeder
te redden, wierp zich aan Jofephs voeten neder,
om niets achterv/ege te laaten van alles dat hem
zou konnen buygen , en tÃ³t genade beweegen.
Zyne broeders deeden \'t zelfde, en daar was
\'er niet Ã©Ã©n die zich niet aanboodt om in plaats
van Benjamin geftraft te worden. Zo veele
Gen blyken van een waare broederlyke hefde maak-
ten \'t hart van Jofeph zo week , dat hy niet
langer konnende veynzen vertoornd te zyn,
aan de omftanders beval uyt de zaal te gaan >
en toen hy met zyne broeders alleen was, maak-
te hy zicli aan hen bekend , en fprak hen ver-
vÃ³lgens aldus aan: â Vermids de wyze op welke
gylieden my voor deezen bejegend hebt, my
oorzaak gegeeven heeft omu aan quaadaardig-
heyd fchuldig te achten , zo is alles wat ik tÃ³t
hier toe gedaan hebbe voordachtelyk gefchied
om u te beproeven. Maar de liefde welke gy-
lieden voor Benj amin betoond hebt, verpligt
my van gevoelen te veranderen, en zelfs te ge-
looven, dat GÃ³d het gene gebeurd is toegelaa-
ten heeft, om \'er het goed uyt te trekken dat
33 gylieden tegenwoordig geniet,en \'t welk ik van
33 zyne genade verhoope dat in \'t toekomende
53 nÃ³g grooter zyn zal. Nademaal dan myn vader
â welvaarender is dan ik my had durven beloo-
â ven, en dat ik uwe geneegenheyd voor Benja-
min befpeure, zo wil ik aan \'t veiieedene niet
,5 meerdenken, dan om\'t zelve aan GÃ³ds goed-
3, heyd toe te fchryven, en om ulieden in dat ge-
â val als dienaars zyner voorzienigheyd aan te
n merken. Maar gelyk ik het vergeet 3 zo wil ik

dat gylieden het infgeiyks vergeeten zult > en â
dat een gelukkige uytkomft vaneenen ongeluk-
kigen raadflag, u de fchaamte van uw misdry f
doe vergeeten, zonder dat u eenig verdriet des-
wege overblyve, naardien het zonder gevÃ³lg
geweeft is. Want waarom zoud het berouv/
van \'t zelve begaan te hebben ulieden tegen-
woordig moeijelykheyd baaren ? Verblydt Ã¼ ,,
liever over liet gene Gode beliefd heeft onzent-
halve te doenjcn vertrekt fpoedig om \'er mynen
vader kennifie van te geeven, uyt vreeze dat de
bekomrnerdheyd , waarin hy om uweiit v/ille
is, hem niet doe fterven, zonder dat ik de trooft
hebbe van hem te zien 3 vermids de grootfte
blydfchap welke myn geluk my zou konnen
verfchatfen, is hem deelachtig te maaken van â
de goederen welke ik van GÃ³ds mildheyd ont- â
vangen heb. Laat ook niet naa u-we wy veii^kin- â
deren, en nabeftaaiide met u te brengen, op~ â
dat gy alle aan myn voorfpoed moogt deel heb- ,,
ben> \'t welk ik te meer begetT, omdat deeze
diere tyd die ons praamt, nÃ³gvyfjaarenlantr
zal duuren." Jofeph aldus tÃ³t zyne broedl^rs
o-efprooken hebbende, omhelfde hen alle: waar-
op zy in traanen^ fmoiten^ en dewyl zy niet kon-
den twyfelen Ã³f de tedere toegenegenheyd wel-
ke hy hen betuygde, was oprecht, en de vergif-
fenis die hy hen verleende, waarachtig, wierdt
hen het hart door droefheyd beklemd, en zy kon-
den \'t zichzelven niet vergeeven dat ze hem zo
X)nmenfchelyk bejegend hadden. DÃ³ch naa ee-
ne menigte van traanen geftort te hebben, wierdt
die dag met een groot gafoiiaal beflooten.

De Koning middelerwyl, die de komft van
Jofephs broeders verftaanhad , betoonde geen
F % min-

Jakob , door zulken gunftigen droom in zyne
hoope verfterkt, vervÃ³lgde met vreugde zyne
reyze met zyne zoonen en kindskinderen, mel-
ker getal zeventig uytmaakte ^ waarvan ik de naa-
men , die ruuw en zwaar om uyt te Ipreeken zyn 5
alhier niet zou verhaalen , t\'en waare fommige
wilden doen gelooven dat wy uyt Egipte, en niet
uytMefopotamiÃ©,oorfprongklyk gefprooten zyn.
Jakob had twaalf zoonen , van welke Jofeph

IV. HOOFDSTUK.

Jakob komt met zyn geheel huysgezin in Egipte. Jofephs zonder-
ling beleyd geduurende en naa den dieren tyd. Jakobs cn Jofephs
dood.

T^Oen Jakob aan den put, genaamd de put
des eeds , gekomen was , Ã³fferde hy Gode
eene Ã³fferande op, en zyn geeft was alstoen door
verfcheydene gedachten ontroerd : want aan de
Ã©Ã©ne kant vreesde hy, dat de overvloed van Egip-
te zynen kinderen eene begeerte om daar te bly-
ven mogt inboezemen, en hen de luft om weder
te keeren na \'t land Kanaan, waarvan GÃ³d hen
\'t bezit beloofd had , doen verliezen j en dat zy
alzo zyne gramfchap op hen haaien zouden, om
dat zy beftaan hadden van land te veranderen,
zonder hem raad te vraagen. En aan de andere
kant was hy bezÃ³rgd dat hy fterven zoude eer hy
de trooft had gehad van Jofeph te zien. In dee-
ze bekommerdheyd viel hy in flaap, en GÃ³d ver-
fcheen hem in eenen droom , noemende hem
tweemaal by zynen naam. Jakob vraagde hem
wie liywas > en God antwoordde : âHoe! Ja-
â kob, kent gy uwen GÃ³d niet meer, die u en uwe
â voorvaderen zo dikwils bygeftaan heeft Ben
ik het niet die tegen het voorneemen van uwen
vader IlaÃ¤k u tÃ³t hoofd van uw huys gefteld
, hebbe ? Ben ik het niet, die toen gy alleen na
> MefopotamiÃ« gingt, u aldaar een voordeelig
huuwelyk deed aantreffen , u daar vader van
veele kinderen maakte, enu met goederen wel
, voorzien vandaar te rugge bragt P Ben ik het
niet die uw huysgezin bewaard heb, en die,
^ toen gy meende Jofeph verlooren te hebben,
â hem tÃ³t zulken hoogen trap van moogendheyd
â heb yerheeven , dat zyn ftaat dien van den
Koning van Egipte bykans evenaart Dies
kom ik u nu tÃ³t eenen leydsman ftrekken op u-
we reyze, en u aanzeggen dat gV in Jofephs ar-
â men uwen geeft zult geeven; \'datuwenaako-

â mdingen zeer magtig zullen zyn veele eeuwen

â lang, cn dat zy \'t land, van \'t welk ik ude
â heerfchappy beloofd heb > bezitten zullen.

na hun land j en \'t viel Jakob niet zwaar, geloof reeds in Egipte woonde. Wat de overiLe die

Judas had drie zoonen, Sala-^ Thares ,eYiZa-
ra : enPhareshad \'er twee , Efron en Amyr.

Alle deeze kinderen had Jakob by Lea geteeld,
die haare dÃ³chter Dina ook met zich bragt, en
deeze altzamen maakten een getal van drieÃ«n-
dertig perfoonen uyt.

Jakob had daarenboven by Rachel, Jofeph
reets gemeld] en Benjamin.
^ ofeph had twee zoonen, Manajfe en EphraÃ¯m.

Benjamin had\'er tien, Bolojfus , Baccharis,
Azabel, Gela, Noman, Ifes, Ar os, Nomphthis,

Oprais, en Sar od: en deeze veertien perfoonen
gevoegd by de drieÃ«ndertig andere maakten het
getal van zevenÃ«nveertig uyt; welke kinderen
waaren van Jakobs echte vrouwen. Daarenbo-
ven had hy by Bala Rachels dienftmaagd ge-
teeld, T>anenNephtali.

Nephtali had \'ervier, Ehm, Gutnes, Sares*
en Helim. Deeze gevoegd by de bovenftaande
maaken vierenvyftig perfoonen uyt.

Gad had zeven zoonen , Zophonias , Ã¼gis,
Sumis, Zabron, Erines, Erodes, cn Ariel.

After had eÃ©ne dÃ³chter en zes zoonen , Jom-
nes, Ejfus, Jubes, Baris, jlbar, enMelmi\'Ã©l,
Deeze zeftien perfoonen gevoegd by de vieren-
vyftig andere maaken, als men \'er Jakob niet on-
der begrypt, het voorgemelde getal van zeven-
tig uyt.

Judas ging vooruyt om Jofeph te ver v/ittigen 8 2.
dat hun vader naderde : weshalve hy terftond
vertrok om hem tegen te gaan, enhyontmoet-

Jakobs blydfchap was zo groot dat ze hem
in leevensgevaar bragt, en die van Jofeph was
niet veel minder. Hy verzÃ³cht hem dat hy
maar met kleynedagreyzen wilde voorttrekken,
en ging zelf met vyf zyner broederen heene
om den Konmp van de komft zyns vaders en
deszelfs geheel huysgezin kennis te geeven.
Deeze VÃ³rft betuygde zeer verblyd daarover te
zyn, en vraagde in wat beezigheyd Jakob en
zyne kinderen \'t meefte vermaak naamen. Hy
antwoordde dat zy zeer ervaaren waaren in de
konft van vee aan te fÃ³ldcen , en dat het zelve

liunne voornaamfte oefening was. Dit zeyde
hy eensdeels opdat Jakob niet gefcheyden wier-
de van zyne kinderen, welker byftand hem om
zynen hoogen ouderdom zeer noodig wasj en
andersdeels om te vermyden dat de Egiptenaars
hen met geen nydig oog mogten aanzien in de
eygenfte handteeringen waarmee zy zelve zich
beezig hielden; daar zy in tegendeel hen geen
afgunft zouden toedraagen in het weyden van
vee , omdat zulks hun ongeoorloft was.

Gen. 47.Thans ging Jakob den Koning begroeten, en
wierdt van hem zynen ouderdom gevraagd:
hy antwoordde dat hy honderd cn dertig jaa-
ren had, en ziende dat de VÃ³rft zich daarover
verwonderde, zeyde hy dat dit geen lang lee-
ven kon geacht worden in vergelykinge van dat
zyner voorouderen. Pharao hem dus wel ont-
vangen hebbende , beval dat hy met zyne kin-
deren te HeliÃ³polis , alwaar zyne eygene vee-
hoeders zich onthielden, zyn verblyf zou gaan
neemen.

8 3. Ondertuftchen nam de hongersnood in Egip-
te fteeds toej en dit quaad was zonder hulp-
middel , omdat behalve dat de Nyl niet naar
zyne gewoonte overliep, en dat\'er geen regen
van den hemel viel, die onvruchtbaarheyd zo
onverwacht was gekomen , dat het vÃ³lk niets
in voorraad opgelegd had. Jofeph gaf hen ook
geen koorn zondergeld, en toen dat hen be-
gon te ontbreeken, nam hy hun vee en hunne
ftaaven in betaalmge aan, en die landeryen
hadden gaven die voor voedzel. Als hy nu
hier door, alle hunne goederen onder de magt
van den VÃ³rft had gebragt, wierd hen allen
Cuytgenomen de Priefters, die hunne goede-
ren behielden) belaft elders heen te wyken,
opdat de Koning in \'t bezit van hun land te
meer beveftigd wierde. De honger deed hen
endelyk hunne vryheyd verliezen en allerley
middelen in \'t werk ftellen om leevens onder-
houd te verkrygen. Toen nu eyndelyk de Nyl
naa deezen grooten nood weder begon over te
vloeijen, en de aarde vruchtbaar te maaken 5

ging Jofeph in alle de fteden, deed het vÃ³lk
aldaar byeenkomen , gaf hen de landeryen,
welke zy aan den Koning afgeftaan hadden,
wederom, op voorwaarde nÃ³gtans dat zy \'er
\'t vruchtgebruyk maar van zouden trekken;
vermaande hen dat zy die bebouwen zouden
als Ã³f ze hen in eygendom toebehoorden,
en verklaarde hen dat de Koning zich met het
vyfde deel van \'t gewas vergenoegen zoude.
Zy namen deeze gunft met blydfchap aan om-
dat zy zich zulks niet toegelegd hadden, en
ai-beydeden met alle hunne magt aan den land-
bouw. Aldus verkreeg Jofeph hoe langer hoe
meer de achting der Egiptenaaren, en de toe-
geneegenheyd des Konings, wiens bezit hyzo
vergroot had; en de Koningen zyne naazaaten
genieten nÃ³g ten huydigen dage dat vyfde deel
van de vruchten des lands.

Jakob leefde nÃ³g zeventien jaaren in Egipte, Â§4.
en ftierf in eenen hoogen ouderdom in de armen Gen. 48,
zyner kinderen, naa hen allerley voorljDoed toe-
gewenfcht te hebben. Hy voorzeyde door ee-
nen profeetifchen geeft, dat ieder van hen een
gedeelte van \'t land Kanaan bezitten zoude,
het welk in \'t vervÃ³lg van tyd ook quam te ge-
beuren. Hy prees Jofeph ongemeen, omdat
in plaats van zich gevoelig te toonen over dc
bejegening die hem van zyne broeders weder-

hy beval hen dat zy Ephraim en ManaflÃ¨ zyne
kinderen by hun getal zouden voegen, om met

hen het land Kanaan te deelen , gelyk wy op
zyne plaats zullen zeggen , en hy gaf hen te
verftaan dat hy te Hebron begeerde begraaven
te worden. Hy leefde honderd zevenenveer-
tig jaaren, en dewyl hy niemand zyner voor-
ouderen m gÃ³dvruchtigheid week , verleende
uoa nem, zo wel als hen , zyne gunfte tÃ³t
vergeldmge zyner deugd. Jofeph deed met
verlot des Konings zyn lyk na Hebron voeren,
en vergat met om hem met groote pracht te
bcgraaven, De vreeze die zyne broeders had-
^ Z ^ den

den dat liy. ? nn niet langer Weerhouden door
de aanmerking van hunnen vader, zich op hen
wreeken zoude, deed\' hen fcliroomen om weder
na Egipte te komen : maar hy fprak hen moed
in, bragt hen, met zich te rugge, gaf hen veele
landeryen, en verpligtte hen fteeds meteen on-
geiooflyke goedheyd,;:\' Hy overleedt eyndelyk
toen hy hoii^erd en tien jaaren oud was,, zynde
een. man geweeft van een uytmuntende deugd,
van een verwonderlyke wysheyd, en die zyne
magt met zo veel gemaatigdlieyd gebruykte,
dat hoewel hy een vreemdeling vv^as, en door
de vrouw van zynen eerft-en meefter als eerloos
was uytgekreeten geweeft, zyn geluk hem ech-
ter van de Egiptenaaren niet benydt wierdt,
Zyne broeders ftierveii insgelyks in Egipte naa
aldaar gelukkig geleefd te hebben. Hunne kin-
deren en kmdsknideren voerden hunne lyken
na Hebron in de grafftede hunner voorouderen 3
en toen de Hebreen uyt Egipte toogen, bragten
zy \'er Jofephs beenderen ook, gelyk hy hen had
bevolen, en zich zulks met eede doen belooven.
Maar omdat ik genoodzaakt ben in \'t vervÃ³lg
deezer HiftoriÃ« alle de moeiielykheden te ver-
haaien welke dit vÃ³lk geleeden, en alle de oor-
logen die het tÃ³t onderbrenginge der Kanaani-
ten 2-evoerd heeft, zal ik eerft van de oorzaak

Dc Egiptenaars handelen rle IfraÃ«liren wreedelyk. Voorzeggins^door
de geboorte en wonderdaad ige behoudenis van Mofes vervuld. De
dÃ³chter des Konings van Egipfe doet hem opvoeden, en ncemc
hem voor haaren zoon aan. Hy gebied het beir van Egipte tegen
de EthiopiÃ«rs. De Egiptenaars wiilen hem dooden. Hy neSnc
devJugi, en trouivt de dÃ³chter van RaguÃ«i, bygenaamd JechrÃ³.
GÃ³d verfchynt hem in een farandetide doornbofch op den berg Si-
naÃ¯ , cn beveelt hem xyn vÃ³lk uyt hunne flaaverny te verlolTen.
Hy doet veele v/ondervverkcn voor Pharao, GÃ³d flaat Egipte met
veele pJaagen. Mofes lÃ©yd de IfraÃ«litea uyt.

/^Vermids de Egiptenaars van natuure luy g.
^^ en welluftig zyn, en niet dan op hun ver-Exoi.i.
maak en voordeel denken, zagen zy de voor-
fpoed der Hebreen , en den rykdom welke, zy
door hunnen arbeyd verkreegen , met afgunit
aan, ja wier den zelfs bevreem voor den aanwas
van hun getal. De langheyd des tyds dan de
geheugenis der weldaaden , waarover geheel
Egipte aan Jofeph verpligt was , uytgewifcht
hebbende , en de koninglyke regeering in een
ander ftamhuys overgegaan zynde , begonden
zy de IfraÃ«liten quaalyk te handelen , ^en hen
door moeijelyken arbeyd te overlaaden. Zy ge-
bruykten hen om dyken te maaken tÃ³t ft-uytin-
ge van de wateren des Nyls, en graften om de-
zelve te leyden.

Zy dÃ©eden hen ook werken aan \'t maaken
van muuren om de fteden te befluyten , en aan
\'t oprechten van Pyramiden van een byftere
hoogte 3 en noodzaakten hen verfcheydene
handwerken en ambachten niet moeite te lee-
^ Het ren. ^ Vierhonderd jaaren verliepen \'er al-
pJi\'j^^dus, terwyl de Egiptenaars fteeds trachteden
maar van onze landaard te verdelgen, en zy daar en teegen
ten zwaarigheden poogden te boven te komen,

wdk het ^ Ã¯^it quaad wierd gevÃ³lgd van een ander ,
gemeen V welk de begeerte der Egiptenaaren om ons te
Ã¯r Raby- vernielen nÃ³g vermeerderde. EÃ©n van de Lee-
jjcn is. raars hunner wet, aan wien zy den naam van
gewyde fchryvers geeven , en die by hen voor
groote Frofeeten geacht zyn, zeyde tegens den
Koning dat\'er in dien tyd iemand onder de

Hebreen zoude geboren worden, die, tÃ³tman-
nelyke jaaren gekomen, de luyfter zyner land-
aard zou verheffen, die Egipten zou vernÃ©de-
ren, diens deugd boven alle zoud uytmunten,
en wiens achting onfterflyk zoude weezen. De
Konincr vpm-jncrl Ae^f^Tc. \'vnarrecTcrkn^

uicidKLc ccn gcDoa, voigcuo v.i\'v.u.Actd.u ucs genen
die hem dit bericht gaf, door \'t welk hy beval,
dat men alle de mannelyke kinderen die voor-
taan onder de Hebreen gebooren wierden zou
verdrinken j en hy belaftte de Egiptifche vroed-
vrouwen naauwkeuriglyk op het baaren hunner
vrouwen te letten, vermids hy zich op de vroed-
vrouwen van hunne landaard niet betrouwde.
Dit gebÃ³d bragt ook mede, dat indien iemand
zo ftout was dat hy Ã©Ã©nen van die kinderen in

\'tieeven behield en opvoedde, hy nefFens zyn
ganfche huysgezin met den dood geftraft zoude
worden.

Zulk een wreed bevÃ©l overftelpte de Ifraeli-
ten met droeflieyd, omdat zy zich genood-
zaakt vonden zelve de moordenaars hunner kin-
deren te zyn, cn dewyl zy hen maar eenige
jaaren konden overleeven, fcheen de ganfche
verdelging van hun geflacht onvermydelyk te
Weezen. Maar te vergeefs wendende menfchen
hunne poogingen aan GÃ³ds wille tewederftree-
ven. Dit kind, het welk voorzegd was,
quam ter werreld, wierdt heymelyk, niettegen-
ftaande des Konings verbÃ³d, opgevoed , en
alle de voorzeggingen wegens het zelve ge-
daan wierden vÃ¨rvuldj en wel dus:

Een Hebreer genaamd Amram, aanzienlyk
onder de zyne , ziende dat zyne huysvrouw
zwanger was, was zeer ontroerd over dit bevÃ©l
\\ welk ftrekte om zyne landaard t\'eenemaal te
verdelgen: dies nam hy zyne toevlugt tÃ³t GÃ³d,
en badt hem medelyden te hebben met een vÃ³lk
dat hem altoos had aangebeden , en dat hy die
vervÃ³lging, welke hen met de uytterfte onder-
gang dreygde , wilde doen ophouden. GÃ³d
door zyn gebÃ©d bewoogen, verfcheen hem in
eenen droom, en beval h^m goedÃ©\' moeds te
feyn, zeggende, â Dathy hunner gÃ³dvruchtig-
5, heyd en die van hunne vaderen gedachtig was j
â dat hy hen daarvoor vergelden zoude, gelyk
3, hy de anderen defwege vergolden had 3 dat
3, het uyt die aanmerkinge was dathy hen zo had
3, doen vermenigvuldigen. Dat toen Abraham
â alleen uyt Mefopotamie na \'tland Kanaan ge-
â gaan was j.hy hem met goederen had voorzien,
â en zyne huysvrouw vruchtbaar gemaakt: dat
â hy aan zyne erfgenaamen geheele landfchap-
â pen, AjabiÃ« aan IfmaÃ«l, Trogloditis aan de
â kinderen van Ketura, en\'t land Kanaan aan
â Ifaak gegeeven hadde. Dat zy zonder ondank-
â baarheyd, ja zonder ongÃ³dvruchtigheydniet
â konden verg-eeten den gelukkigen uytflag dien
â zy door zyne byftand in den oorlÃ³g gehad had-
â den. Dat de naam van Jakob vermaard gewor-
3, den was, zo wegens het geluk waarin hy had
3, geleefd, als door \'t gene hy zynen afkome-
,, Engen als door erfrecht naagelaaten had j en
3, ook omdat hy in Egipte maar met zeventig per-
foonen gekomen zynde , zyne naakomeling-
fchap ten getale van zeshonderd duyzend men-
fchen vermenigvuldigd was. Dat hy zich der-
halve mÃ¶gt verzekerd houden dat hy zÃ³rg voor
hen in \'t algemeen, en voor hem in \'t byzonder
zoude draagen. Dat de zoon van wien zyne
huysvrouw zwanger ging , dat kind was voor
welks geboorte de Egiptenaars zo bevreefd
33 waaren, dat zy om defzelfs wille alle de zoont-
33 jes der Ifraeliten deeden fterven : maar dat
33 het echter gelukkig ter werreld zou komen,
â zonder te konnen ontdekt worden door degÃ©-
â nen wien dat wreed onderzoek aanbevolen
5, was. Dathy tegen alle hoope opgevoed, zyn
vÃ³lk van de flaaverny zou verlÃ³flÃªn , en dat
zulk een groote daad zyne gedachtenis niet al-
leenlyk onder de Hebreen, maar ook onder al-
3, Ie vÃ³lken der aarde, vereeuwigen zoude. Dat
3, zyn broeder van zoo grooten verdienfte zou
53 weezen dathy tÃ³t Hoogenprieftqrzouverhee-

ven , en dat alle zyne af komelingen mei" die
waardigheyd vereerd zouden worden.

Amram verhaalde dit gezigt aan zyne huys-
vrouw geheeten Jochabeden hoewel \'t zelve
hen zo gunftig was , echter was hunne bÃ¨kom-
merdheyd niet te minder, omdat zy niet konden
laaten fteeds voor hun kindt beducht te zyn 3
en dat zulk een groot geluk , als het zelve hen
beloofde, henongelooflyktoefcheen. Maar het
baaren van Jochabed deed wel haaft de Waarheyd
van deeze gÃ³dfpraak zien ; want zy was zo
fpoedig en gelukkig , en haare weÃ©n waaren zo
hgt, dat de Egiptilche vroedvrouwen geen ken-
nifl^ daarvan konden bekomen. Zy voÃ©deden dit
kind heymelyk op , den tyd van driemaanden 5
maar Amram alstoen vreezende dat zo het ont-
dekt wierd , de Koning Jiem en zynen zoon
zou doen dooden , en dat alzo \'t gene hem
voorzegd Was niet zoude gebeuren , .Oordeelde
dat hy aan GÃ³ds voorzienigheyd de\' Ã¯behoude\'^
nis van een kind, dat hem zo lief en waard was ^
moft overlaaten , denkende dat fchoon hy \'t al-
tyd had konnen verbergen , het een verdrietig
leeven zoude weezen zich m een geftadig ge-;
vaar, zo voor hemzelven, als voor zynen
zoon, te zien 3 in plaats dat hy hem in GÃ³ds han-
den ftellende, vaftelyk geloofde dat hy door de
uytwerkinge de waarheyd zyner belÃ³ften be-
krachtigen zoud^. Naa dan dit befluyt genomen
te hebben, maakten hy en zyne huysvrouw, naar
de groote van \'t kind , een kiftje met biezen
doorvlochten 3 en opdat\'er het water niet door-
dringen zou, beftreeken zy\'tmetlym , leyden
\'er \'t kindje in , zetteden \'t kiftje in de rivier,
en bevalen het aan de gÃ³dlyke voorzienigheyd.
Mirjam, des kinds zufter, ging op des moeders
bevÃ©l langs de andere kant van den vloed , oni;
te zien waar het belanden zoude. GÃ³d gaf toen
duydelyk te kennen , dat alle zaaken niet naar
de raadflagen der menfchelyke wysheyd, maar
vÃ³lgens het Voorneemen van zyn aanbiddelyk
beleyd uytvallen ; en dat hoe zÃ³rgvuldig zul-
ke die anderen willen verderven ook Voor hun
eygen nut , Ã³f hunne byzondere veyligheyd
moogen zyn , zy echter dikwils in hunne hoo-
pe bedrooc^en worden : maar dat daarentegen
degÃ©ne die op hem alleen vertrouwen , voor
de grootfte gevaaren tegen allen fchyn bewaard
worden, gelyk het met dit kind ging.

Want terwyl dit biezen-kiftje ter genade van
\'t water dreef, beval Thermutis , des Konings
dÃ³chter , die langs de rivier wandelende \'t zel-^
ve gezien had , aan eenige van de haare zich in
\'t water te begeeven om het te haaien. Deeze
bragten \'t daarop by haar, en zy wierdf zo be-
woogen door de fchoonheyd yan^t kind , dat
zy niet moede kon worden van \'t aan te kyken,
en een befluyt nam van het te doen opvoeden.
Invoege dat het door een geheel ongÃ«meenÃ©
gunfte GÃ³ds opgetrokken wierdt zelfs door die
genen , welke om defzelfs wille zyne landaard
wilden verdelgen.

Deeze PrinfÃ©s beval terftond dat men eene
voedfter zoud opzoeken : men bragt\'er haar
Ã©Ã©ne, maar \'t kind woud\'er niet aan zuygen,
nÃ³ch ook aan iemand van de andere welke
men by haar bragt. Mirjam hierop zich gelaa-
tende als Ã³f zy by geval daar aanquam , zeyde-

tÃ³t de PrinfÃ©s: â\'tiste vergeefs, MevrÃ¶Ã¼W,
â dat gy alle die voedftefs doet liaalen, wantzy
â zyn niet van dezelfde landaard als dat kind:
maar indien gy \'er Ã©Ã©ne uyt de Hebreen naamt,
moogelyk zoud\'er het kind geen afkeer Van
hebben. Thermutis keurde dien raad goed, en
â zeyde dat zy\'er eene zoude gaan zoeken." Zy
ging terftond heene, en haalde Jochabed , die
van niemand voor moeder van \'c kind bekend
was i en ^t zoog daadelyk aan haar, zo dat de
PrinfÃ©s haar beval het zeer zÃ³rgvuldiglyk op
te voeden. Zy noemde het Moyfes , dat is te
zeggen, uyt het water behouden; want be-
tekent in de Egiptifche taal water , cnyfes be-
houden. GÃ³ds voorzegging wierdt t\'eenemaal
in hem bewaarheyd : hy wierdt de grootfte per-
foonaadje die \'er ooit onder de Hebreen geweeft
is , cn hy was de zevende van Abraham : want
Amram zyn vader was dc zoon van Kathi,
Kathi was die van Levi, Levi was de zoon
van Jakob, Jakob de zoon van Ifaak, en Ifaak
die van Abraham.

Naa dat Moyfes begon op te grocijen be-
toonde hy meer verftands dan zyn ouderdom
medebragtj ja zelfs onder \'t Ipeelen gaf hy tÃ©-
kenen dat\'er iets groots en ongemeens van hem
te verwachten ftond. Toen hy drie jaaren oud
was, deed GÃ³d op zyn gelaat Zulk een byzon-
dere fchoonheyd uytblinken , dat zelfs de
ftuurfchfte menfchen daardoor verrukt wier-
den. Hy trok de oogen van alle die ontrent
hem quamen op Zich , en hoe groot hunne
haaft ook was, zy moften ftil ftaan om hem te
bekyken, en zich over hem te verwonderen.

Tliermutis ziende hem zo vol van bevallig-
heden 5 en zelve geene kinderen hebbende^. .be-
floot hem tÃ³t haaren zoon aan te neemen. Dies
bragt zy hem by haaren vader , en naa een ver-
haal van zyne fchoonheyd, en \'t verftand dat
hy reeds deedblyken, gedaan te hebben , zey-
de zy tÃ³t hem : â Dit is een gefchenk \'t welk
â de Nyl my op een wonderlyke wyze gegeeven
â heeft: ik heb dit knaapje uyt zyne armen ont-
55 vangen, ik heb voorgenomen het tÃ³t myn kind
55 aan te neemen , en ik bied het u aan tÃ³t eenen
â erfgenaam , omdat gygeene zoonen hebt. Dit
gezegd hebbende , gat\' zy *t kind in zyne han-
den 3 enÃ¯de Koning nam het met vermaak aan, en
om zyne dÃ³chter te verpligten, drukte hy het
tegen zynen borft , en zette zyne kroon op def-
zelfs hoofd. Moles als een kind dat fpeelt,
namze af, wierpze ter aarde , en tradt \'er op.
Dit bedryf wierdt aangemerkt als een zeer
quaad voortÃ©ken > cn dc Wetgeleerde, die voor-
zegd had dat zyne geboorte doodelyk voor
Egipte zoude zyn, wierdt\'Ã©r zo door ontfteld,
dat hy begeerde dat men hem opftaandevoet
dooden zoude. âDit is. Heer Koning, zeyde
3, hy,dat kind, wegens \'t welk GÃ³d ons te kennen
â gegeeven heeft j dat zyn dood onze rufte zou-
3, de verzÃ©keren. Gy ziet reeds dat de uytwer-
3, king myne voorzegging bekrachtigt, vermits
3, het naauwlyks gebooren is , Ã³f hetverfmaadt

uwe grootheyd, en treedt uwe kroon met voe-
35 ten: maar als gy het doet fterven, zult gy den
3, Hebreen de hoope die zy\'er op ftellen doen
33 verliezen, en gy zult uw vÃ³lk van vreeze ver^
33 lÃ³flÃ¨n. Thermutis hem dus hoorende jfpree-
ken 3 nam het kind weg , zonder dat de Koning
zich daar tegen verzette , omdat GÃ³d hem de
gedachte benam van het te doen dooden. In-
middels wierdt het knaapje met groote zÃ³rg-
vuldigheyd door de PrinfÃ«s opgetrokken j en
gelyk de Hebreen zich daarover verblydden ,
zo baarde het by den Egiptenaaren argwaan.
Maar doordien zy niemand zagen van degÃ©nen
op welke de kroon kon komen te vervallen, van
wien zy een gelukkiger regeering konden ver-
hoopen , al waare \'t dat\'er Mofes niet was,
lieten zy de gedachten van hem te dooden 3 vaa-
ren.

Zo dra deeze knaap 3 aldus gebooren en opge-
bragt 3 tÃ³t eenen ouderdom gekomen was om
blyken van zynen moed te konnen geeven , ver-
richtte hy daaden van dapperheyd , dieniet
toelieten te twyfelen aan het gene wegens hem
voorzegd was, dathy den roem zyner landaard
zoude verheffen , en de Egiptenaars vernÃ©deren j
en dat by deeze gelegenheyd. De grenzen van
Egipte wierden door de EthiopiÃ«rs , die \'er
dicht aan woonen , geplonderd ; waarop de
Egiptenaars hen met een krygsheir tegen trok-
ken , maar zy wierden in e^jnen flag overwon-
nen, en moften met fchande wyken. De Ethio-
piÃ«rs opgeblaazen door deeze zeege , oordeel-
den dat het eene lafhartigheyd zou geweeft zyn
zich niet van hun geluk te bedienen , en vley-
den zich met den waan van ganfch Egipte te
zullen bemagtigen. Zy trokken\'er dan van
verfcheydene kanten in, en de groote buyt die
zy maakten , zonder eenige wederftand te ont-
moeten 3 vermeerderde hunne hoope van hun-
nen toeleg uyt te voeren- Dus toogen zy tÃ³t
aan Memphis ,, en tÃ³t aan de zee. De Egipte-
naars zich te zwak bevindende om zulk "een
groote magt te ftuyten , zonden na \'t Orakel
om raad , en kreegen door een heymelyk be-
vÃ©l GÃ³ds tÃ³t antwoord , dat zy eenen Hebreer
te hulpe moften neemen. De Koning kon uyt
die woorden gemaklyk befluyten , dat Mofes de
man was dien de Hemel gefchikt had om Egip-
te te behouden , en hy verzÃ³cht hem van zyne
dÃ³chter , om hem tÃ³t Veldoverfte vanzynheir
aan te ftellen. Zy ftondt zulks toe, en zeyde dat
zy achtte hem daardoor eenen grooten dienft
te doen ; maar zy noodzaakte hem ook zich
met eede te verbinden , dat men hem geen leed
doen zoude : en terwyl zy haare groote genee-

met verwyt te vraagen , Ã³f zy zich niet fchaam-
den dat ze iemand;?, wiens by|]:andzygedwon-
gen waaren te verzoeken , als eenen vyand had-
den willen handelen , en hem het leeven benee-
men.

Men kan ligt denken dat Mofes de bevÃ©len
des Konings en der Prinfefle , die zo roemrvk
voor hem waaren , met vermaak gehoorzaam-
dej en de Schriftgeleerden der beyde vÃ³lken waa-
ren \'er gelykelyk over verheugd om verfcheelen-
de rÃ©denen 5 de Egiptenaars hoopten dat als zy
hunne vyanden onder \'t beleyd van MoiÃ¨s over^
wonnen hadden , zy gemakkelyk gelegenheyd
zouden vinden om hem verraaderlyk te dooden;
en de Hebreen lieten zich voorftaan dat zy on-
der zyn geleyde uyt Egipte zouden konnen
trekken , en zich van de flaaverny bevryden.
Inmiddels was deez uytmuntende Veidheer
niet zo dra aan \'t hoofd van \'t heir gefteld, Ã³f
hy maakte dat men zich over zyne voorzistiÂ«^-
heyd verwonderde : want in plaats van langs
den Nyl te trekken , toog hy midden door het
land , om alzo de vyanden te verraflen , die
geenfms dachten dat hy hen zoud hebben kon-
nen bykomen door zulken gevaarlyken weg,-
wegens de menigte van veelerley flangen die
zich daar onthouden 5 want daar zyn\'er die
nergens anders gevonden worden , en ciie niet
alleen vreefiyk zyn wegens hun venyn 3 maar
ook fchrikkelyk om aan te fchouwen j omdat
zy vleugels hebbende, de menfchen op de aar-
de aanvallen , en zich ook in de lucht verhef-
fen om op hen neÃªr te fchieten. Mofes om
zich daarvoor te behoeden, deed in kouwen van
ried gemaakt, zÃ©kere vogels zetten genoemd
Ibis 3 die heel mak ontrent de menfciien zyn,
maar doodvyanden van de flangen 3 welke
niet minder voor hen yreezen dan voor de her-
ten. DÃ³ch ik behoef van deeze vos-elen met
meer te zeggen , omdat zy den Grieken niet
onbekend zyn.

vopls los 3 toog door dat middel zonder perv-
kel voort, overviel de EthiopiÃ«rs , beftreedt
hen , dreef hen op de vlugt, en deed hen de
hoope van Egipte te overmeefteren, verliezen^
Zo een groote overwinning ftelde zyn voornee-
men geene paaien , maar hy trok in hun land,
nam veek van hiinne fteden in , pionderdeze,

en deed \'er een groote flagting. Zulk een
heerlyke voorlpoed deed den moed der Egip-
tenaaren zo aanwaÃen , dat zy geloofien
alles te konnen uytvoeren onder \'t geleyde van
zulken uytmuntenden Hoofdman: en de EthiÃ¶-
piÃ«rs daarentegen , hadden niet dan het beeld
der flaavernye en des doods voor oogen. Dee-
ze uytmuntende Veldheer dreef hen tÃ³t binnen
Saba , hoofdftadvan EthiopiÃ« , welke Kamby-
fes Koning der Perfen naderhand MeroÃ« naar
den naam zyner zufter noemde. Aldaar bele-
gerde hy hen , alhoewel die plaats voor onwin-
baar kon geacht worden, omdat zy behalve haa-
re fterke veftingen van drie rivieren , den Nyl,
Aftapus 5 en Aftobora, waarvan de overtÃ³gt zeer
moeij elyk is, omringd was : zulks dat zy op een
eyland \'leggende niet minder befchut wierdt
door het water \'t welk haar van alle kanten be-
iloot, als door de kracht van haare muuren en
bolwerken j en de dyken die haar voor deover-
ftrooming dier rivieren befchermden , ftrekten
delgelyks tÃ³t een befchutfel, wanneerde vyan-
dÃ©n het water al gepafleerd waaren.

Terwyl Mofes \'t verdriet had van te zien dat
zo veele moeij elykheden tzamen het verÃ³ veren
d er ftad fchier onmoogelyk maakten, en dat het
zyn heir fpeet dat de vyanden niet meer tÃ³t
handgemeenfehap durfden komen , gebeurde
het dat Tharbis, dÃ³chter des Konings van Ethio-
piÃ« , hebbende hem van de muuren in een aan-
val ongemeene daaden van kloekmoedigheyd
en beleyd zien doen , in zulk een verwonde-
ring viel over zyne dapperheyd , die het ge-
luk van Egipte had verheven, en EthiopiÃ«, te
vooren zeeghaftig, doenfidderen , dat zy haar
hart door liefde tÃ³t hem verwond gevoelde j en
dewyl haare verliefde zucht fteeds aangroeide,
zondt zy iemand om haarzelve hem ten huu-
w^elyk aan te bieden. Hy nam dien voorflag
aan , mids dat zy de plaats in zyne handen zou-
de lÃ©veren, en hy bekrachtigde zyne belÃ³fte
met eenen eed. En na dat hy de EthiopiÃ«rs

verwonnen , die Prinfes getroud , en GÃ³d
voor zo veele gÃ¼nften, hem beweezen , ge-
dankt had , bragt hy de overwinnende Egipte-
naars weder in hun land.

Maar deeze ondankbaare, in plaats van zich
voor hunne behoudenis , die zy aan hem ver-
fchuldigd waaren , erkentelyk te toonen , Ver-
meerderden hunnen haat tegens hem, enpooo--
den meer dan ooit hem te verderven : want zy
vreefden dat de roem, dien hy verkreegen had,
hem zo opgeblaazen zou doen worden , dat
hy zich meefter van Egipte zou trachten te maa-
ken. Zy raadden den Koning hem te doen
dooden j en die VÃ³rft leende een oor naar die
praat, omdat MofÃ¨s groote achting hem arg-
waan gaf, en dat hy begon te vreezen, dathy
zich boven hem verheften zoude j waarin hy
yeftyfd wierdt door zyne Priefters , die om
lem te meer daartoe aan te porren , hem on~
ophoudelyk zyn gevaar voorftelden. Aldus gaf
hy zyne ftemtÃ³t Mofes dood, die onvermydelyk
zÃ³u geweeft zyn , indien hy niet des Konings
voorneemen ontdekt, en daarop zich aanftonds
weggemaakt had. Hy vluchtte in de Woefty-
ne , en dat alleen was zyne behoudenis, omdat
zyne vyanden zich niet konden inbeelden dat
hy dien weg genomen had. Vermids hy daar
niets te eeten vondt, wierdt hy van grooten
honger gequeld , maar hyleedt het met geduld j Exod.t.
en naa dat hy lang gegaan had , quam hy eyn-
delyk ontrent den middag by de ftad Madian,
gelegen aan den oever van de roode zee, en alzo
genoemd naar Ã©Ã©nen van de zoonen die Abra-
lam by KÃ©tura geteeld had. Dewyl hy zeer
vermoeid was , ging hy by eenen put zitten
ruften 5 en kreeg by dat voorval gelegenheyd
om zyne dapperheyd te toonen , en zich daar-
door eenen weg tÃ³t beter ftaat te baanen > en
dat in deezer voege. Een Priefter genaamd
RaguU, Ã³f anders Jethro, zeer aanzienlyk on-
der de zynen , had zeven dÃ³chters , die vÃ³l-
gens de gewoonte der Trogloditifche vrou-
wen ,

wen , het vee van haaren vader hoededen.
Dewyl nu het zoet water fchaars in dat land
was, haafteden de herders en herderinnen zich
om het te gaan putten , en \'er hunne heeften
mee te drenken. Aldus gebeurde het dat dee-
ze zufters dien dag de eerfte by de put qua-
men , waaterdaaruytfchepten, en\'er den bak-
ken mee vulden , om haare kudde te drenken.

Maar eenige herders daar bykomende jaagden
haar weg , en namen het water, \'c welk zy niet
zonder moeite geput hadden. Mofes dit trÃ³ts
geweld ziende , oordeelde het eene fchande
voor hem te zyn zulks te dulden : dies dreef hy
die moedwillige quanten weg, en verleende aan
deeze dÃ³chteren de byftand wtike de billyk-
heyd van hem vereyfchte.

â¢Zy verhaalden aan haaren vader wat hy
haarenthalve gedaan had , en verzÃ³chten hem
dat hy zyne erkentelykheyd aan dien vreem-
deling voor den dienft , welken zy van
hem genooten hadden , wilde betoonen.
RaguÃ«l prees haare dankbaarheyd , deed
Mofes haaien , en vergenoegde zich niet met
hem voor zo een edelmoedige daad te be-
danken , maar gaf hem Sephora, Ã©Ã©ne zy-
ner dÃ³chteren , ten huuwelyk, en daaren-
boven het opzigt .over zyn vee , waarin te

Terwyl Mofes dan by zynen fchoonvader ^o,
woonde , en zyne kudde hoedde , dreef hyze
eens ter weyde op den berg SinaÃ¯ , die de
hoogfte is van dat ganfche landfchap , cn daar
beneven zeer weelig van weyland was, zo om
zyne natuurlyke vruchtbaarheyd , als omdat de
andere herders daar niet quamen ter oorzaake
van de heyligheyd dier plaatfÃ¨ , alwaar men
zeydc .dat GÃ³d woonde. Daar was liet dat hy
een wonderbaar gezigt had:

weÃªr uyt waarnaa zy terftond weder tÃ³t haare
VoOrige gedaante keerde. Voorts belaftÃ© hy
hem water in een nabygelÃ©gene plaats te fchep-
pen ; hy deed zulks , en \'t veranderde zich in
3loed. GÃ³d ziende dat deeze wonderwerken
hem verbaafden , beval hem moed te grypen ^
met verzÃ©keringe van zyne byftand, belooven-
de hem dat hy zyne zending door diergelykÃ¶
wonderwerken bekrachtigen zoude. Thans
geboodt hy hem aanftonds te vertrekken, en
dag en nacht voort te reyzen, om zyn vÃ³lk tÃ¨
verlÃ³ftÃ¨n, vermids hy niet dulden kon dat hec
langer onder zulk een zwaare- dienftbaarheyd
verzuchtte. Mofes dus veel gezien en gehoord
hebbende, kon niet langer aan de uytwerkinge
van GÃ³ds belÃ³ften twyfelen 5 dies badt hy,
dat hy hem dezelfde magt om wonderwerken
te doen, waarmede hy hem nu begunftigde,
ook in Egipte beliefde te verleenen, en dat hy
by de genade van hem zyne ftem te hebben doen
hooren, ook die van hem zynen naam te zeg-
gen , wilde voegen j opdathy hem te beter zou
konnen aanroepen , wanneer hy hem eÃªne Ã³f-
ferande opÃ³fferde. GÃ³d ftondt hem die gunft
toe 3 \'t welk hy nooit aan eenig menfch op aar-
de gedaan had : maar \'t is my niet geoorlÃ³fd
dien naam te melden.

Mofes, verzÃ©kerd van GÃ³ds hulpe en magt ^
welke hy hem verleenen zoude omwondei\'wer-
ken te doen telkens als hy \'tnoodig oordeelde,
fchepte groote hoope om de Hebreen te ter-
lÃ³ftÃ¨n 3 en de Egiptenaars te vernÃ©deren : en
hy verftondc ter zelfder tyd dat Pharao , onder
wiens regeeringe hy uyt Egipte was gevlugt,
gefturven was. Derhalve verzÃ³cht hy vanRa-
guÃ¨l zynen fchoonvader verlÃ³f om derwaards
te keeren om de welftand zyner landaard 5 en
\'t viel hem niet zwaar zyne toeftemming te be-
komen. Daarop begaf hy zich op weg met zy-
ne huysvrouw, nevens Gerfon en Eleazar zyne
twee zoonen, waarvan de naam des eerften
Pelgrim, en die des anderen GÃ³ds hulpe bete-
kent, vermids het de gÃ³dlyke hulpe was die
hem voor de laagen der Egiptenaaren behoed
had. Aaron zyn broeder hem op GÃ³ds gebÃ³d
op de grenzen van Egipte te gemoet gegaan
zynde, verhaalde hy hem alles wat hem op den
berg wedervaaren was, en de bevÃ©len welke
GÃ³d hem gegeeven had. De voornaamfte der
IfraÃ¨hten quamen ook tÃ³t hem 5 en om hen te
verpligten dat zy zynen woorden geloof gaven,
gebruykte hy in hunne tegenwoordigheyd de
magt welke hy had om wonderwerken te doen.
Hunne verbaafdheyd deswege ftrekte hen tÃ³t
verzÃ©keringe, en zy begonden alles van GÃ³ds
byftand te verhoopen.

Mofes aldus ziende dat de vuurige begeerte pg.
welke de Hebreen hadden om van de cfienft-Exod. 5.
baarheyd ontflagen te zyn, hen bewoog om
hem een volkomene gehoorzaamheyd te be-
wyzen , ging na den nieuwen Koning toe,
ftelde hem de dienften voor , welke hy den
Koning zynen voorzaat tegen de EthiopiÃ«rs
had beweezen , waarvoor men hem met on-
dankbaarheyd vergolden had: verhaalde wat
GÃ³d op den berg SinaÃ¯ tÃ³t hem gezegd, en
de wonderwerken welke hy gedaan had, om
Iiejn geloof aan zyne belÃ³ften te doen flaan j

Hy zag een* brandenden doornbofch j welke
indiervoege van de vlamme omringd was,
dat het fcheen als Ã³f hy \'er van verteerd zoud
worden , zonder^ dat nÃ³gtans deszelfs blade-
ren , bloemen, Ã³f takken in \'t minfte daardoor
befchaadigd wierden. Dit wonderwerk ver-
baafde hem; maar nooit was iemands fchrik
grooter dan de zyrte, toen hy uyt het midden
van den doornbofch eene ftem hoorde , die
hem by zynen naam riep, hem vraagde â wie
â hem zo ftout gemaakt had van op een heylige
â plaats te komen, die niemand anders nÃ³g ooit
â had durven genaaken j en hem voorts beval
â van die vlam te wyken zonder zyne nieuws-
â gierigheyd verder Uyt te ftrekken> maar zich
,, te vergenoegen dat hy verdiend had dezelve
â te zien, als zynde een waardige naavÃ³lger van
de deugd zyner vaderen. Deeze ftem voor-
zeyde hem ook de heerlykheyd die hem naa-
â kende was, en dat de byftand welke hy van
â GÃ³d zÃ³udontvangen, hem vermaard onder de
â menfchen niaaken zoude i en zy beval herrion-
â befchroomd weder na Egipte te keeren, om
â de Hebreen uyt hunne wreede â Ã¼aavernye te
5, verloflÃ¨n : want, voegde die zelfde ftem daar-
â by, zy zullen zich meefters maaken van dat
â vruchtbaar en overvloedig land , het welk
â Abraham, de oorlprongvanuwgeflacht, be-
,, woond heeft, Ã©n ze zullen dat groot geluk
aan uw wys beleyd verfchuldigd zyn. Maar
naa dat gy hen aldus uyt Egipte zult geleyd
3, hebben, zo verzuym niÃ©t ter zelfder plaatfe
â eene Ã³fferande te Ã³ffeten.
^r. MolÃ¨s nÃ³g verbaafder over \'t gene hy hoor-
de dan over \'t gene hy gezien had , zeyde :
â Groote GÃ³d, wiens almagtigheyd ik aanbid,
3, welke gy zo menigmaal ter gunfte myner
voorouderen hebt doen blyken : ik zou zon-
der de uyterfte dwaasheyd uwe bevÃ©len niet
3, ongehoorzaam konnen zyn. Maar dewyl ik
3, maar een gemeen perfoon zonder gezag ben,
3, vrees ik dat ik dit vÃ³lk niet zal konnen over-
reeden , een land daar zy zo lang gewoond
hebben te verlaaten, om my te vÃ³lgen daar ik
hen zou willen leyden. En wanneer ik hen
daartoe al kon doen befluyten, hoe zoud ik
den Koning konnen dwingen hen te laaten ver-
trekken , naardien Egipte het geluk dat het
geniet aan hunnen arbeyd verfchuldigd is.^
Hy aldus gefprooken hebbende, beval GÃ³d
hem op zyne byftand te vertrouwen, verzeker-
de hem dat hy hem in die onderneeminge niet
verlaaten zoude, en beloofde hem zyn woord
in zynen mond te leggen wanneer hy reeden zou
moeten gebruyken, en hem met zyne kracht
aan te doen als\'t op eenig werk aanquame. Oni
hem nu een blyk daaraf te geeven, bqval hy
hem eenen ftaf, dien hy in zyne hand had, ter
aarde te werpen. Mofes gehoorzaamt, en de-
zelve veranderdein eene flang die op haaren buyk
kroop 3 verfcheydene kronkels met llaaren
ftaert maakte, en haaren kÃ³p opbeurde als om
zichte verweeren, byaldien men haar zoud heb-
ben willen aantaften; en ftraks daarop was \'er
geen flang meer te zien, maar de ftaf vertoon-
de zich als te vooren. VervÃ³lgens beval GÃ³d
Mofes zyne hand in zynen boezem te fteeken:
hY deed lictj en haaldeze zo wit als kalk daar

â en badt hem dat hy door zyn ongeloofde wille
â van dien Oppermeefter der Konmgen niet
Exod. 7. â mogt wederftaan." Pharao fpÃ³tte met deeze
reÃ©den ; weshalve Mofes in zyne tegenwoor-
digheyd dezelfde wondertÃ©kenen deed welke
hy op den berg SinaÃ¯ gedaan had. Deeze
VÃ³rft , in plaats van \'er door bewoogen te wor^
den 5 wierdt toornig , en zeyd hem dathy een
booswicht was, die Weleer gevlugt zynde om de
llaaverny te ontgaan, zich in de zwarte konft had
doen onderwyzen, om door zyne beguyghelin-
gen te bedriegen : dat hyPriefters van zyne wet
had die \'t zelfde konden doen ; dat hy daarom
zich niet had te beroemen als Ã³f hy de eenigfte
was aan wien GÃ³d die genade bewees, en alzo het
flechte vÃ³lk te mifteyden door hen wys te maa-
ken dat\'er iets gÃ³dlyks in hem was. VervÃ³l-
gens ontboodt hy zyne Priefters ; deeze geko-
men zynde wierpen hunne ftaven op de grond,
en ze wierden in Hangen veranderd. Mofes,
zonder zich eens daarover te verwonderen,
antwoordde: âIk veracht geenfms. Heer Ko-
â ning, de weetenfchap der Egiptenaaren t maar
â \'tgene ik doe is zo verre boven hunne kennifte
3, entoverkonft, als de gÃ³dlyke zaaken de men-
3, fchelyke te boven gaan ; ik zal duydelyktoo-
â nen dat de wonderwerken die ik doe, niet >
â gelyk de hunne , maar een ydele fchyn van
â waarheyd hebben, om flechteen ligtgeloovi-
â ge menfchen te bedriegen ; maar dat ze uyt
â GÃ³ds kracht en vermoogen voortkomen." Dit
gezegd hebbende wierp hy zynen ftafter aarde,
en beval hem zich in eene flang te veranderen: dit

fefchiedde,en dezelve verflondt alle de ftaven der
vgiptenaaren , Welke ook flangen geleeken,
waarnaa tÃ³t zyne voorige gedaante wederge-
keerd zynde 3 vatte Mofes hem met zyne hand
weer op.

De Koning in plaats van zich over zulk een
groote wonderdaad te verwonderen, wierdt
meer en meer in toorn ontfteeken ; en naa tÃ³t
Mofes gezegd te hebben, dat zyne weetenfchap
en konften hem onnut zouden zyn, beval hy
den genen die \'t opzigt had over de werken
welke men den IfraÃ«liten opleyde , dat men
die nÃ³g verzwaaren zoude. Hierop onthieldt
die amptenaar hen \'t ftroo , dat hy gewoon
was hen tÃ³t het maaken van tichgelfteenen te
verfchaften 5 invoege dat zy , naa den gan-
fchen dag gewerkt te hebben , des nachts
ftroo moften gaan zoeken j \'t welk hunnen ar-
beyd verdubbelde.

Mofes zonder zich over de dreygementen des
Konings te ontzetten , Ã³f door de geftadige
klagten der Hebreen , die zeyden dat aUezyne
poogineen nergens anders toe dienden dan om
hun lylen te vergrooten , bewoogen te wor-
den, bleefpalin\'tbevÃ³rderenvanzynentoelegj

en dewyl hy zulks ondernomen had alleenlyk
Ã¼yt een brandende begeerte tÃ³t hÃ¼rtne vryheyd,
befloot hy die te wege te brengen m weerwil
van den Koning en hen zelven. Hy quam dan
weder by den VÃ³rft , om van hem te verzoeken
dat hy den Hebreen wilde toelaaten na den berg

SinaÃ¯ te gaan om Gode eene Ã³fferande te Ã³ffe-
ren, gelyk hy bevolen had: wyders hieldt
hy hem voor âdat hy de wille des He-

dat terwyl GÃ³dhem nÃ³g gunftig was, zyn ey- â
gen belang hem verpligtte aan dit vÃ³lk de,,
vryheyd toe te ftaan welke hy voor hen ver- â
zÃ³cht. Dat indien hy dit weygerde , hy me- â
mand dan zichzelven de oorzaak van zyn on- â
geluk zou konnen wyten , wanneer hy door
zyne ongehoorzaamheyd allerley ftraffe bp
zich zoude haaien j dat hy zich kinderloos zou
zien, dat de lucht, de aarde, en alle de an-
dere hoofdftÃ³ffen hem tegen zouden zyn, en
dienaars der gÃ³dlyke wraake worden. Voorts
dat de Hebreen, fchoon hy \'tniet wflde toe-
laaten , evenwel uyt zyn Ryk zouden trekken 5
maar dat de Egiptenaars de ftraffe hunner ver- ,,
ftÃ³ktheyd niet zouden konnen ontwyken."

Dit vertoog van Mofes maakte geenÃ©n indruk
op \'s Konings gemoed, en de Egiptenaars Wier-
den door aUerley plaagen gedrukt: Ik zal die
ieder byzonder verhaalen , zo om haare on-
gemeenheyd , als om de waarheyd van \'t gene
MofÃ¨s voorzegd had te toonen , en om den

menfchen met Ã©Ã©ne aan te wyzen hoeveel\'er hen
aangelegen is GÃ³d niet te vertoornen, die hun-
ne zonden zo fchrikkelyk kan ftraffen.

Het water van den Nyl veranderde in Bloed ^
en dewyl ^ Egipte aan bronnen ontbreekt, wier-
den die vÃ³lken gewaar dat de dorft Ã©Ã©n van de
grootfte ongemakken is : vvant het water van die
rivier had niet alleenlyk de koleur van bloed,
maar men kon \'t niet drinken zonder hevige py-
nen te voelen ; en voor de IfraÃ«liten Was \'t zo
zoet en goed als van te vooren. De Koning ^
door dit wonderteken verbaafd, en voor zyne
onderdaanenbekommerd, ftondt den HÃ¨breen
toe te vertrekken : maar zo dra was dit euvel
niet opgehouden j Ã³f hy keerde weÃªr tÃ³t zyil
voorig opzet, en trok het verlÃ³f, dathy eerft
gegeeven had , wederom in. GÃ³d om hem te
ftraffen , dat hy de genade , welke hy hem be-
weezen had , door hem van zulk een geeffel te
verlÃ³flÃ¨n , zo quaalyk erkende , floeg Egipte
met een andere plaag. \\

Een ontelbaare menigte van kikvÃ³rfchenbe-Exod.f.
dekte de aarde, zo dat zy alles wat dezelve voor- ^\'\'\'
bragt afaten: de Nyl wierdt \'er met der haaft ook
van vervuld , en een gedeelte dat in\'t water van
die rivier ftierf, befmette het zÃ©lve indiervoege,
dat men het niet drinken kon. Men zag het flyk
op \'t veld insgelyks eene menigte van zulk ge-
dierte voortbrengen, waaruyt een andere flym
ontftondt die nÃ³g vuylder Was dan de eerfte.
DeÃ©ze vÃ³rfchen quamen ook in de huyzen , in
de ketels , en in de fchotels , bedurven alle de
fpyzen, fprongen tÃ³t in de bedden , envercrifJ
tigden de lucht door himnenftank. DeKonino-,
ziende zyn landjin zulk eenelende, bevalMo-\'
fes met al zyn vÃ³lk te gaan Waar hy wilde:
Terftond vefdweenen de kikvÃ³rfchen, en het
aardryk en de rivieren wierden in haaren voori-
gen ftaat hetfteld. Maar deeze VÃ³rft vergat toen
het onheyl dat hem zulk een vreeze had aan-
gejaagd, -en gelyk als Ã³f hy nÃ³g grooter op
zich wflde haaien ^ herriep hy \'t verlÃ³f dat hy
tegens dank verleend had. DÃ³ch GÃ³d ftraf-
te hem over dit verbreekÃ©n van 5;yn Woord ^
\'t welk Ã©Ã©nen VÃ³rft geenfins betaamde. De Egip-
tenaars vonden zich overftelpt met zulk een
menigte van luyzen, dat zy \'er jammerlyk door

geplaagd wierden zonder eÃ«riig hulpmiddel
tc konnen vinden. Deeze groote en fchande-
lyke quaal maakte den Koning zo bevreefd,
dat hy de Hebreen toeftondt heene te gaan:
maar zo dra was ze niet opgehouden , Ã³fhy be-
val dat hunne wyven en kinderen te pande zou-
den bly ven.

GÃ³d ziende dat deeze VÃ³rft zich inbeeldde
dat hy den ftÃ³rm , die gereed was om zyn Ryk
t\'eenemaal te verdelgen , altoos zo zou konnen
afkeeren , even als Ã³f het Mofes , en niet hy
Zelf was, die hem en zyn vÃ³lk ftrafte, over de
wreede vervÃ³lging welke zy tegen de Hebreen
pleegden , zondt zulk een overgroote menigte
van vGrfcheydenerley ongedierte , tÃ³t dien tyd
toe onbekend , dat de aarde zo zeer daarmeÃ©
bedekt wierdt, dat men die onmoogelyk kon
bebouwen. Veele perfoonen ftierven \'er van, â¢
en die in \'t leeven bleeven wierden befmet van
het venyn , \'t welk zo veele zieken en lyken
maakte. Maar zelfs dit was niet magtig den
Koning te beweegen om GÃ³ds wille ganfche-
lyk te gehoorzaamen : want hy gaf verlÃ³f dat
de vrouwen met haare mannen zouden hee-
ne trekken , maar beval dat hunne kinderen
blyven zouden.

Zulk een groote hardnekkigheyd van deezen
VÃ³rft om GÃ³ds bevÃ©l te wederftaan , haalde
over zyne onderdaanen , om zynent wille, nÃ³g
grooter plaagen dan die zy reeds geleeden had-
den. Zy wierden alle met zweeren bedekt, en
veele ftierven\'er j ammerlyk van.

Deeze fchrikkelyke geeflel niet magtig zyn-
de om Pharaos hart te beweegen, zo floeg GÃ³d
Egipte met eene plaag die het nÃ³g nooit geproefd
had: Hy deed eenen dichten hagel, van zulk een
byftere grootte neÃ¨rvallen, dat men in de Noord-
fche landen die daaraan meeft onderhevig zyn,
niet gewoon is iets diergelyks te zien 5 en men was
nÃ³gtans al vry diep in de lente. Alle de vruch-
ten wierden hierdoor bedurven 5 en daar quam
als eene wolk van fprinkhaanen , die alles wat
\'er nÃ³g overgebleeven was verteerden j zulks
dat de Egiptenaars alle hoope verlooren van
iets te zullen inÃ¶ogften. Indien \'t den Koning
alleenlyk aan verftand gefcheeld had , echter
zouden alle die plaagen tzamen hem tÃ³t een
inkeer moeten gebragt hebben om dezelve
voor te komen : maar hoewel hy de oorzaak
daarvan genoeg be|5reep, nÃ³gtans was zyne boos-
heyd zo groot, dat hy fteeds in \'t Avederftree-
ven van GÃ³ds wille volhardde, evenals Ã³f\'tin
zyne magt geweeft waare hem te wederftaan,
en dat geen aanmerking van de welvaart zyns
vÃ³lks , \'t welk hy voor zyne oogen zag ver-,
gaan , magtig was hem te ftuyten. Hierom
ftondt hy aan Mofes toe , dat hy de Ifraeliten
met hunne wyven en kinderen zouduytleyden,
mids dat.zy alle hunne goederen voor de Egip-
tenaaren zouden laaten , tÃ³t vergel dinge van
\'t gene ze verlooren hadden. MolÃªs hieldt
hem voor dat die voorflag niet billyk was, de-
wyl de Hebreen daardoor buyten vermoogen
gefteld wierden om Gode Ã³fteranden .te Ã³ffe-
ren.

Terwyl de tyd dus met twift verliep , wierden
de Egiptenaars met zulk een dikke duyfternis
omringd f dat zy niet het nÃ¼nfte licht konden^
zien om\'er hunheh gang naar te richten, waar-
door veele fneuveldeni en andere vreefden in
diergelyk een ongeluk te zullen vervallen. Dee-
ze duyfternis duurde drie dagen en drie nach-
ten , zonder dat Pharao befluyten kon de If-
raeliten te laaten trekken : Naa dat zy ver-
dweenen w^as , quam Mofes by hem, en zeyde
tÃ³t hem : âHoe lang zult gy GÃ³ds wille we- â
derftreeven ? Hy beveelt u de Hebreen te â
laaten gaan j en daar is geen ander middel â
overig om u te bevryden van zo veele plaagen â
die u drukken." Deeze VÃ³rft door toorn ver-
voerd , dreygde hem \'t hoofd te doen afhou-
wen , indien hy ooit meer zoude beftaan dier-
gelyk een taal te voeren. Mofes antwoordde
hem dat hy \'er dan niet meer van fpreeken zou-
de : maar dat hy verzekerd was , dat hy zelf
en de meefte Grooten van zyn land, hem-zou-
den bidden met alle de Ifraeliten te willen ver-
trekken.

GÃ³d getergd door PharaÃ³s tegenftand , be-
floot de Egiptenaaren nÃ³g met Ã©Ã©nen geeflel
te flaan , die hen dwingen zou zyn vÃ³lk gaan
te laaten. Hy geboodt Mofes den Ifraeliten
te beveelen , dat zy een Ã³ffer zouden berey-
den op den tienden tegen den veertienden
der maand, welke de Egiptenaars Pharmuth,
de Hebreen Nifan, en de MacedoniÃ©is Xan-
tikus noemen ; dat zy zich gereed zouden hou-
den tÃ³t hun vertrÃ©k , en dat-zy alle hunne goe-
deren met zich zÃ¶uden neemen. MofÃ¨s cre-
hoorzaamde , en hy verzamelde hen alle, ver-
deelde hen in benden en gezelfchappÃ¨n, en
als de veertiende dag der maand, welke GÃ³d
.daartoe benoemd had, aanquam , Ã³fferden
zy hem eene Ã³fferande ,, zuyverden hunne
huyzen , door die met bloed met een bondel-
ken yfoop te befprengkelen , en naa de maal-
tyd gehouden te hebben , verbrandden zy al
het vleefch dat \'er nÃ³g overig was , als zynde
gereed om te vertrekken. Wy onderhouden
deeze gewoonte nÃ³g , en noemen datfeeft Pa-
fcha, datisDoortÃ³gt, omdathetin dien nacht
was dat GÃ³d door de Ifraeliten heene gaande,
zonder hen eenig quaad te doen , den Egipte-
naaren met zulk een zwaare plaag iloeg , dat
alle de eerftgeboorene daarvan ftierven , zulks
dat vele der genen die omtrent het Paleys des
Konings woonden , tÃ³t Pharao quaanien om
hem te bidden dat hy de Hebreen wilde laaten
trpkken.

Hy zulks niet langer konnende wederftaan,
^af \'er Mofes bevÃ©l toe, meenende dat de He-
jreen niet zo dra vertrokken zouden zyn , Ã³f
men zou de rampen die Egipte drukten, zien op-,
houden.De Egiptenaars gaven hen zelfs, gefchenÂ»
ken, fommige uyt verlangft om hen te zien weg
trekken , en andere wegens den ommegang dien
zy met hen gehad hadden j ook betuygden zy
door hunne traanen het leedweezen dat ze had-
den van hen zo quaalyk gehandeld te hebben.
De Ifraeliten namen liunnen weg door de ftad
Letopolis , die toen woeft lag , en alwaar
Kambyfes federd, wanneer hy Egipte pionder-
de, eene andere ftad, genaamd Babiion, ge-
fticht heeft 5, en zy trokken zo fpoedig voort,
dat zy den derden dag teBeÃ«lfephon , aan den
oeyer van \'t rpQdemeir gelegen, aanquamen.

Dewyl het daar tÃ©r plaatfe zo onbewoond was,
dat men\'er niets te eeten vondt, kneedden zy
meel met waater , leyden het te rooften, en
fpyScien\'erzichdertig dagen mede, maar toen
begon \'t hen te ontbreeken, fchoon zy het zeer
bezuynigd hadden. Ter gedachtenilfe van dit
hun gebrÃ©k is het dat wy nÃ³g hedensdaags een
feeft van agt dagen vieren, \'twelk wy het feeft
der ongehÃ©velde brooden noemen. De menigte
deezes vÃ³lks nu Was fchier ontelbaar, vermids
\'er behalve de vrouwen en kinderen zeshonderd
duyzend weerbaare mannen onder waaren.

Dc Egiptenaars jaagen de IfraÃ«liten naa met ceti groot heir, en ach-
tcrhaalen hen aan den oever van de zee. Mofes fmeekte in deezen
nood om GÃ³ds byftand.

De IfraÃ«liten toogen uyt Egipte inde maand
Xantikus Ã³f Nifan , den vyftienden-der
4, â¢ maane, vierhonderd dertig jaaren naa dat onze
\'vader Abraham in\'t land Kanaan gekomen was,
* \'t Ar- Ã©n * tweehonderd vyftien jaaren federd datja-
kob voet in Egipte had gezÃ©t. Mofes was toen
Ã¯aaW.Â°Â°\' tachtig jaaren oud, en Aaron zyn broeder drie-
Ã«ntachtig. Zy namen Jofephs gebeente met zich,
gelyk hy zynen kindÃ©ren bevolen had.

Naauwlyks waaren de Hebreen vertrokken j
Ã³f \'t berouwde den Egiptenaaren dat zy hen
"hadden laaten gaan: maar den Koning fpÃ©et
het meer dan iÃ©mand anders, omdat hy Mofes
aanmerkte lls eenen tovenaar^ en geloofde dat
alle de plaagen waarmede Egipe was geflagen
geweeft, nietdaneen uytwerlfelzynerbezwee-
ringe waaren. Dies beval hy dat men zich zou
Gapenen omhen naa te jaagen, enhentedwin-
15en weder te keeren indien men hen achterto-
len kon. Want behalve dat hy zich inbeeldde
dat zulks geen wederftreeving van GÃ³ds wille
zoude zyn , doordien die naagekomÃ©n was
door \'t verlÃ³f dat hy hen gegeeven had om te
vertrekken, liet hy zich ook voorftaan dat hÃ©t
niet zwaar zoude vallen , menfchen die ver-
vloeid en niet gewapend waaren, te overwinnen,

Daarop jaagden de Egiptenaars hÃ©n naa langs
die ruuwe en moeijelyke wegen, welke MolÃ¨s
met voordacht gekoozen had, zo opdat zy
ftraffe zouden lyden voor \'t fchenden van hun-
ne trouw, byaldien ze uyt berouw van hen tÃ©
hebben laaten trekken hen vervÃ³lgden > als om
voor te komen dat de Philiftynen, naabuuren
van Egipte en vyanden der Hebreen, kennis
van hunne tÃ³gt kreegen: ook wilde hy, met
den gewoonlyken weg na Paleftina te verlaa-
ten , dien van de Woeftyne neemen, alhoewel
dezelve zeer moeijelyk was, om alzo Gode
eene Ã³fferande op den berg SinaÃ¯, volgens \'t
bevÃ©l van hem ontvangen, te Ã³fferen, en daar-
naa het land Kanaan in te neemen.

Wanneer nu de Hebreen aan dÃ©n oever van
de roode zee gekomen waren , bevonden zy
zich van alle kanten omringd van \'t heir der
Egiptenaaren,- beftaande uyt zeshondei\'d krygs-
wagenen, vyftig duyzend ruyters, en tweehon-
derd duyzend welgewapende mannen te voet.
Hier was geen weg van uytkomft, omdat zy
aan de Ã©Ã©ne kant de zee voor zich hadden, en
aan de andere kant beftooten Waaren door een
ontoegangklyk gebergte , Ã©n rÃ³tfen diÃ© zich
tÃ³t aan den oever uytftrekten. Ook was\'er
geen kans om tÃ³t een gevecht te komen, ver-
mids zy geen geweer hadden > nÃ³ch om een be-
lÃ©g uyt te ftaan ^ omdat hunne lecftÃ³gt op was 5
zo dat\'er geen ander middel om hun leeven tÃ©
behouden voor hen overig was, dan zich op
de genade hunner vyanden over te geeven. Dit
uyterfte gevaar deed hen alle de wondertÃ©ke^
nen, welke GÃ³d t\'hunner verlÃ³flinge gedaan
had, vergeeten, za dat zy Mofes over hutinÃ©
dende befchuldigden j en hunohbefcheyd ging
zo verre, dat toen hy hen van. GÃ³ds^bef^Ã©r-
minp wilde verzekeren , zy gereed Waren om
hem te Jeenigen^ en vry willig weder in hunne
oude fl^aayerny te keereni Waiit behalve hun^
ne eygene vreeze ^ wiÃ¨rden zy ook bewoogen
doot de traanen en *t gekryt hunner vrouwen

c^cj. Mofes, zonder zich over de vergramdheyd
deezer groote menigte te ontzetten , bleef vaft
in zyn voorneemen om zynen toeleg uyt te
voeren. Hy kon zich niet verbeelden dat GÃ³d,
naa zo veele v/onderwerken gedaan te hebben
om hunne vryheyd te wege te brengen, zou
toelaaten dat zy Vergingen, Ã³f weder in de
handen hunner vyanden vervielen. Om hen
derhalve een hart onder den riem te fteeken,

en hunne hoope te doen herleeven ^ fprak hy
hen aldus aan : â Indien \'t maar een menfch
was die ulieden tÃ³t hiertoe op zulkeen won-
derbaare wyze begeleyd had, Zoudt gy aan
\'t vervÃ³lg zyner byftand wel kohneh twyfe-
len ^ Maar nu GÃ³d zelf uw leyd&an heeft
5, willen weezen 5 welk een dwaasheyd is het
â da^ gy u op zyne befchermingeÂ«in \'t toeko-
53 mende niet zoudt betrouwen. Buyten tWy-
â fel heeft hy niet toegelaatÃ¨n dat gyheden u
â tÃ³t deezen ftaat gebragt zoudt zien, dan op-
55 dat, wanneer gy u zei ven verlooren acht,
,5 en uwe vyanden meenen dat gy hen Ã¯iiet ont-
5, komen kont, de byftand welke hy ulieden
â verkenen zal, aan al de werreld niet alleen-
â lyk zyne onwederftaanbaare magt, maar ook
â de geneegenheyd die hy u toedraagt, klaar
â doe blyken. Want het is voornamelyk in
,, zodaanige gelegenheden, dat het hem be-
3, heft te doen zien dat hy degÃ©nen helpt die
55 op hem vertrouv/en. Zyt dan niet langer be-
â vreesd, nademaal hy , die het kleyne kan
3, groot maaken, en dat zwak is verlterken,
â uw befchermer wil zyn. Laat hun heir, hoe
3, vreeilyk \'t ook zy, ulieden niet verfchrik-
3, ken j en fchoon gy aan de Ã©Ã©ne kant door\'t
35 gebergte, en aan de andere door de zee be-
â Ãooten zyt, wacht.u echter yan den moMite
3, verliezeni omdat GÃ³d als \'them belieft, de
â zeÃ«n droog, en de bergen vlak en eften kan
maaken.

De Ifraeliten gaan droogs voet door dÃ¨ foodc zee, waarin \'their der
Egiprenaaren hen naajaagende verdrinkt.

hy de Ifraeliten na de zee, in\'t aanzien der
Egiptenaaren, die vermoeid van den weg dien
zy hadden afgelegd , tot\'s anderen daags uyt-
ftel genomen hadden om hen te bevechten.
Toen hy op den oever gekomen was, hebben-
de den ftaf, met welken hy zo veele wonderen
gedaanhad, in zyne hand, riep hy GÃ³d om
hulpe aan, en deed dit vUurig gebed : â Gy
ziet, Heere, dat het menfchelyker wyze on- â
moogelyk is, \'t zy door kracht, Ã³f door â
behendigheyd , dit groot gevaar waarin wy ,,
ons bevinden te ontkomen. Gy alleen kont â
dit vÃ³lk, dat niet uyt Egipte gegaan is dan,,
om u te gehoorzaamen, behouden. Onze,,
eenigfte hoope beftaat in uwe byftand : gy â
alleen zyt onze toevlugt in deezen nood. Gy â
kont ons, zo gy wilt, tegen de woede der ,,
Egiptenapen befchermen. Haaft u dan,,,
6-almagtige GÃ³d, om uwen arm t\'onzer be- â
gunftiginge uytteftrekkenj en doe den moed â
en de hoope uws vÃ³lks in hunne flaau\\vhar- â
tigheyd en wanhoop opwakkeren. Deeze zee â
en de rÃ³tfen die ons befluyten, en zich te-â
gen onze doortÃ³gt aankanten, zyn de wer- â
ken uwer handen. Gebied hen flechts, â
Heere , zy zullen uwe ftemme gelioorzaa- â
men. Ja gy kont, indien gy wilt, ons ,,
dwars door de lucht doen ontkoomen. "

d eeze uytmuntende Leydsman van GÃ³ds
vÃ³lk zyn gebÃ©d geÃ«yndigd hebbende, floeg de
zee met dien wonderdaadigen ftafy en aan-
ftonds verdeelde zy zich en week weg, om den
Hebreen een vrye doortÃ³gt te laaten, en hen

een middel te geeven om haar droogs voets,
gelyk als Ã³f zy op \'t vafte land gegaan^hadden\',
over te trekken. Mofes deeze uytwerking van
GÃ³ds hulpe ziende tradt\'er eerft in, en beval
den IftaÃ«hten hem in den weg, welken de Al-

magtige tegen de Ã³rdre der Natuure voor hen
gebaand had, te volgen, en den Heere yverig
te danken, omdat het middel waarvan hy zich
bediende om hen uyt zulk een groot gevaar te
trekken, ongelooflyk fcheen. De Hebreen
konnende toen niet langer aan GÃ³ds blykbaare
byftand twyfelen, fpoeiden zich om Mofes
te vÃ³lgen. De Egiptenaars daarentegen meen-
den in \'t eerft dat de vreeze hen \'t verftand be-
neveld , en hen vervoerd had, om zich in zulk
een oogenfchynelyk gevaar, en in eenen onver-
mydelyken dood te ftorten. Maar toen zy hen
reeds verre voortgegaan zagen, zondereenigen
hinderpaal ontmoet te hebben, Ã³f door eenig
quaad beleedigd te zyn, jaagden zy hen haaftig
naa, meenende dat die nieuwe weg niet minder
veylig voor hen zoude zyn, dan voor degÃ©nen
welke zy dus zonder vreeze zagen voortrekken.

De ruytery ging dan vooruyt, en al het Ã³ve-
rige heir vÃ³lgde j en dewyl zy veel tyds befteeds
hadden, om zich vaerdig te maaken , en de
W^apenen op te neemen , waaren de IfraÃ«liten
reeds aan den anderen oever gekomen, eer zy
hen achterhaalen konden 5 \'t welk hen vaftelyk
deed vertrouwen, datze zowel als zy, invey-
ligheyd daar belanden zouden. DÃ³ch zy waa-
ren bedroogen , en wiften niet dat GÃ³d dien
weg maar voor zyn vÃ³lk bereyd had, en niet
voor hunne vervÃ³lgers, die hen alleenlyk naa-
jaagden om hen te verdelgen.

Wanneer dan alle de Egiptenaars in deeze
dro^e ruymte der zee getreeden waaren, ver-
Ã©enigden de wateren zich in een oogÃ©nblik, en
overftelpten hen. De winden voegden zich by
de baaren, om eenen ftÃ³rm te verwekken j een
zwaare rÃ©gen viel neÃªr uyt den hemel 3 de blik-
fenis mengden zich onder \'t geklater des don-
ders; dÃ© donderflagen vÃ³lgden op den blikfem;
en op dat\'er niets van alle de tekenen der ftreng-
fte ftraffen, waarmeÃª GÃ³d in zynen toorn de
menfchen tuchtigt, zoud ontbreeken, bedek-
te een donkere en yflyke nacht hÃ©t vlak der zee;

invoege dat\'er van dit geweldig heir niet een
eenig menfch overbleef om de tyding van dit
fchrikkelyk ongeval in Egipte te brengen.

Wie zou konnen begrypen hoedaanig de
blydfchap der IfraÃ«liten was, dat zy zich aldus
tegen alle fchyn , door de almagtige byftand
GÃ³ds behouden, en hunne vryheyd, door den
verbaazenden dood der gener die hen weder in
een nieuwe flaaverny meenden te wikkelen, ver-
zekerd zagen.? Zy bragten den ganfchen nacht
in vreugde door, en Mofes maakte eene lÃ³fzang
om Gode onÃ«yndelyke dankzeggingen voor deÂ£
ze zo ongemeene gunft te geeven.

Dit alles heb ik verhaald zo als ik het in de
heylige boeken befchreeven gevonden heb; eri
niemand behoort het als een onmoogelyke zaak
aan te merken, dat menfchen die in de onnozel-
heyd en eenvoudigheyd der eerfte tyden leefden,
eenen doorgang t\'hunner bÃ¨houdenifteindezee
gevonden hebben, \'t zy dat ze zichzelve open-
de, Ã³f dat zulks door GÃ³ds wille gefchiedde;
nademaal diergelyk een zaak lang daarnaa den
MacedoniÃ«rs gebeurd is, toen zy de Pamfili-
fche zee onder \'t geleyde van AlÃ¨xander door-
trokken, wanneer GÃ³d zich van dat vÃ³lk be-
diende om \'t ryk der PerfenteverniÃ©len, gelyk
alle de Hiftorifchryvers, die \'t leeven van dien
VÃ³rft befchreeven hebben, verhaalen. Niette-
min laat ik het in ieders vryheyd om daarvan
te oordeelen zo als \'t hem goeddunkt.

Den vÃ³lgenden dag naa dit gedenk Waerdig Ã¯oi
voorval, dreeven de winden en de gÃ³l vÃ©n dÃ© Wi-
penen der Egiptenaaren aan den oever daar de
IfraÃ«liten gelegerd waaren. MofÃ¨s fchreef dit
toe aan een byzondere beftieringe GÃ³ds, die
hen aldus een middel verleende Ã¶m zich van
gewÃ©er te voorzien. Hy deelde daarop alle
die wapenen aan hen uyt, en om GÃ³dsbÃ©vel te
gehoorzaamen, leydde hy hÃ©n na den berg Si-
naÃ¯ , Ã¶m tÃ³t erkentÃ¨niflÃ¨ van dat hy hen zo
wonderdaadiglyk gerÃ©d had , hem eÃ©ne Ã³ft^e-
rande van gefchenken op te Ã³fferen.

Ce IfraÃ«liten door dorft verfmacht willen Mofes fteenigen. GÃ³d doet
Quakkelen cti Manna necrvalleu, cn water uyt eene rÃ³ts komen.

T^E blydfchap die de IfraÃ«liten gevoelden
van zich aldus, toÃ©n.zy zulks\'t mmft ver-
wachteden, door GÃ³ds aimagtigehulpÃ«verlÃ³ft
te zien, wierd geftoord door de byftere onge-
makken welke zy aantroffen Ã³p den weg na den
berg SinaÃ¯: want die landftreek was zo woeft,
en de aarde zo dor en onvruchtbaar door gebrÃ©k
van water, dat niet alleen de menfchÃ©n, maar
Ook de heeften geen voedfel daar vonden. Wan-
neer zy derhalve het water \'twelk zy door Mo-
fes bevÃ©l hadden medegenomen, verbruykt had-
den , wierden zy genoodzaakt met grooten ar-
beyd , wegens de hardigheyd van de o-rond,
putten te delven : n^^^^^^et water dat zy\'er von-
den was zo weynig , dat het voor hen niet ge-
noeg kon weezen, behalve dat het zulk een
bittere en quaade firiaak laad dat zy \'t niet drin-
ken konden.

Naa dat zy een lange wyl voortgegaan waa- 104.
ren, quamen zy tegens den avond by eene plaats
geheet^ Mara, wegens de bitterlieyd des wa-
ters. Dewyl zy nu zeer verriioÃ©id waaren, ehExod.i^.
hen leeftÃ³gt ontbrak , hielden zy daar ftil â¢
want zy vonden\'er eÃ©nen put, diÃ© alhoe-
wel met genoegzaam voor zulk een groote me-
nigte, hen echter eenige onderftand\'\'^ hunnen

nood deed hoopen, en hen te meer trooftte,
omdat men hen gezegd had dat/er geene put-
ten op hunnen ganfchen weg te vinden waaren.
Maar dit water was zo bitter , dat nÃ³ch men-
fciien 5 nÃ³ch paerden , nÃ³ch andere dieren het
konden drinken. Dit moeijelyk voorval maak-
te al het vÃ³lk zeer mismoedig , en Mofes ten
hoogften bekommerd, omdat de vy\'anden diÃ©
men daar te beftryden vondt, niet zulke waaren
welke men door een edelmoedige wederftand
kon afkeeren ; maar dat het honger en dorft
was, waardoor die groote menigte van mannen,
vrouwen , en kinderen tÃ³t den uyterften nood
gebragt waaren. Hy wift derhalve niet wathy
doen zoude , en hy gevoelde de ongeneugten
der andere niet min als Ã³f\'t zyne eygene waaren j
want ieder keerde zich tÃ³t hem j de moeders
baden hem zich over haare kinderen te ontfer-
men 3 dc mannen dat hy medelyden met hunne
vrouwen wilde hebben , en elk verzÃ³cht hem
eenig hulpmiddel voor zulk een groot quaad
te zoeken. In deezen dringenden nood wendde
hy zich tÃ³t GÃ³d om van zyne goedheyd te ver-
werven dat hy dit bitter water zoet maakte: en
GÃ³d gaf hem te verftaan dat hy hem die gunft
inwilhgde. Daarop nam hy een ftuk houts,
\'t welk^hy in tween fpleet, en naa dat hy \'t in
den put had geworpen , zeyde hy tÃ³t het vÃ³lk
dat GÃ³d zyn gebÃ©d verhoord had , en dat hy
dat water al het quaad dat het had beneemen
zoude, mids dat zy deeden \'t gene hy hen be-
val. Zy vraagden hem wat \'er dan voor hen te
doen ftond en hy zeyde dat de fterkfte onder
hen een groote party waters uyt den put moften
fcheppen , en dat het Ã³verige dan goed zoude
zyn om te drinken. Zy gehoorzaamden , en
dus wierd het water door het gedurig roeren zuy-
ver, en bequaam om te drinken.

Thans braken zy uyt die legerplaats op , en
auanien aan eenen oord genoemd Elim, welke
hen van verre , vry voordeelig had toegefchee-
nen , omdat zy \'er dadelboomen zagen; dÃ³ch
zy vonden \'er maar zeventig i en dienÃ³gkleyn
cn met weynig vrucht voorzien, wegens de on-
vruchtbaarheyd der aarde. Daar waaren ook
twaalf bronnen , maar zo flaauw , dat ze in
plaats van vloeijen , maar lekten. Zy maakten
\'er dan eenige kleyne groeven om water te beko-
men j dÃ³ch zy vonden in \'t graaven byna geen
water, en zoo zy al iets in de hand vingen was het
" zandip- en beroert. De groote dorft die dit vÃ³lk
lecdt gevoegd by \'t gebrÃ©k van eet waaren, ver-
mids die welke zy hadden medegebragt in dertig
dagen opgeraakt waaren, bragt hen tÃ³t zulk een
vert wyfeldheyd, dat zy alle dc gunften, van GÃ³d
genooten , en de byftand welke zy van Mofes
ontvaiij^en hadden, ganfchelyk vergaten: jazy

befchumigden hem meteen groot gefchreeuw>
dat hy de oorzaak van alle hunne wederwaardig-
heden was , en zy namen fteenen op om\'er hem
mcÃª te gooijen.

Deeze voortreffelyke man, wiens geweeten
hem niets te lafte leyde , ontzette zich niet dat
hy hen dus verbitterd tegens hem zag j maar
vertrouwende op GÃ³d , vertoonde hy zich aan
hen met een gelaat welks deftigheyd ontzag
baarde , en zeyde met zyne gewoonelyke ma-
nier van fpreeken die bequaam was om te over-

reeden: â Dat \'de ongemakken welke zy leeden,
hen de weldaaden die zy van GÃ³d genooten
hadden niet behoorden te doen vergeeten:
maar dat zy de genaden en gunften , welke hy
hen beweezen had toen zy zich zulks in \'t
rninft niet durfden belooven, nÃ³ch ook de vol-
harding zyner byftand van zyne goedheyd
verhoopen , zich moften voor oogen ftellen.
Dat \'er zelfs reden was om te gelooven ^ dat
hy hen tÃ³t zulk een uyterfte niet had laaten
komen , dan om hun geduld en dankbaar-
heyd eens te beproeven , en te zien welk van
beyde den grootften indruk op hun gemoed
maakte , Ã³f het gevoel der tegenwoordige
onheylen , Ã³f het geheugen der verleedene
weldaaden. Dat zy niet uyt Egipte getrok-
ken zynde dan op GÃ³ds bevÃ©l, ook hadden
zÃ³rg te draagen dat zy door hunne onÃ«rkent-
lykheyd en hun gemor , zich zyner hulpe
niet onwaerdig maakten : Dat zy niet ont-
gaan konden in die zonden te vervallen , in-
dien zy zyne bevÃ©len , en den dienaar zyner
willÃ©, verfmaadeden : Dat zy daarin te fchul-
diger zouden zyn , omdat ze geen oorzaak
hadden van te klaagen dat hy hen bedrooo-en
had i vermids hy niets had gedaan dan ffip-
telyk naa te komen \'t gene hem bevolen was.
VervÃ³lgens ftelde hy hen voor de plaagen
waarmeÃª GÃ³d de Egiptenaars had geflagen,
toen zy hen tegen zyne wille poogden te hou-
den : hoe dat hy de wateren des Nyls ten
aanzien van hunne vyanden in bloed veran-
derd , en zobedurven had dat zyze niet drin-
ken konden , hebbende voor hen derzelver
gewoonlyke goedheyd behouden : hoedaanig
de zee zieh in tween gefcheyden hebbende
om hun vertrÃ©k tebegunftigen, zyin veylig-
heyd aan de andere zyde des oevers gekomen
waaren; terwyl hunne vyanden, die hen lano-s
den zelfden weg naajaagden , in de wateren
hun graf gevonden hadden : hoe zy zich
zonder wapenen bevindende , GÃ³d hen over-
vloediglyk daarvan had voorzien : en eynde-
lyk door hoevcclerlcy wonderwerken hy hen
zo menigmaal uyt dc armen des doodsgerukt
had. Dat zy derhalve , naardien hy nooit
ophoudt almagtig te zyn , wegens zyne by-
ftand niet moften wanhoopen j maar alles wat
hy over-hen liet gebeuren , geduldiglyk ver-
draagen , en zyne hulp niet aanmerken als al
te langzaam , omdat ze juyft zo dra niet
quam als zy \'t gaern hadden. Dat zy zich
ook niet moften inbeelden , dat GÃ³d hen in
den ftaat waarin zy zich bevonden, verlaaten
had 5 maar liever denken dathy hunne ftand-
vaftigheyd , en hunne liefde tÃ³t de vryheyd
eens op de toets wille ftellen , en zien Ã³f zy
ze genoeg waardeerden om haar door honger
en dorft te verkrygen j danÃ³f zy \'t juk eener
fchandelyke dienftbaarheyd, die hen onder-
wierp aan Meefters , welke hen maar als hee-
ften ipyfden , om dienft van hen te trekken,
hooger achteden. Dat wat hemzelven aan-
ging, hy niet voor zyn perfoon vreesde, ver-
mids een dood dien hy t\'onrecht leedt liem
niet naadeelig kon wezen 3 maar dathy voor
hen beducht was , omdat zy hem \'t leeven
niet beneemen konden , zonder GÃ³ds beleyd

Deeze aanfpraak bragt hen tÃ³t eenen inkeer\';
de fteenen vielen hen uyt de handen; zy had-
den berouw van de mifdaad welke zy begaan
vvilden ; en Moles achtende dat het niet zon-
der oorzaak was dat dit vÃ³lk zich zo ontfteld
had 3 maar dat de nood waarin zy waaren hen
daartoe had gebragt, oordeelde het zynen pligt
te weezen GÃ³ds byftand voor hen te verzoe-
ken. Dies begaf hy zich op eenen heuvel, om
hem te bidden dat hy medelyden met zyn vÃ³lk,
\'t welk van niemand dan hem alleen hulp kon
verwachten, wilde hebben, en hen de miftlag,
die de menfchelyke zwakheyd hen in zulk een
hoogen nood had doen begaan , vergeeven.
GÃ³d beloofde hem dat hy zÃ³rg voor hen draa-
gen , en hen een fpoedige hulp verleenen zou-
de. Naa zulk een gunftig antwoord ontvangen
te hebben quam Mofes weÃªr by \'t vÃ³lk, het welk
uyt de vrolykheyd van zyn gelaat oordeelende
dat GÃ³d zyn gebÃ©d verhoord had, eens loefs
van droefheyd tÃ³t blydfchap overging. Hy zey-
de tÃ³t hen, dat hy hen van GÃ³ds wege de ver-
lofting van hunne wederwaardigheden aankon-
digde : en kort daarnaa quam \'er een groote me-
nigte vanquakkelen, een gevogelte dat zeer ge-
meen is ontrent de Arabifdie Zeeboezem, die
zee-engte overdryven, en moede van vMegenin
\'t leger der Hebreen nedervallen. Elk greep
deeze vogels aan als eene fpyze die hen in zul-
ken dringenden nood van GÃ³d gezonden was;
en Mofes dankte hem dat hy zo fpoediglyk zy-
ne belÃ³fte vervuld hadde.

Maar deeze genade was de eenigfte niet; zy-
ne onÃ«yndelyke goedheyd voegde eene tweede
daarby : want Mofes met opgehÃ©vene handen
biddende, viel\'er eene dauw uyt den hemel,
die hy onder \'t nedervallen gevoelde te ftrem-
men, \'t welk hem deed vermoeden dat het wel
een andere fpyze mogt zyn, die GÃ³d hen ook
toezondt; weshalve hy het proefde, en \'t zeer
goed bevondt te Weezen. Keerende zich dan
tÃ³t het vÃ³lk, \'t welk zich inbeeldde dat het
fneeuw was, want het was toen^t faizoendaar-
van, zeyde hy tÃ³t hen, dat het geen gewoon-
lyke dauw waÂ«, maar een nieuwe fpyze die van
GÃ³ds anilde hand voortquam. VerVÃ³lgens at
hy\'er af voor hunne oogen 3 om hefi te beter van
\'t gene hy zeyde te ovcrtuygen. Thans begon-
den zy\'er ook van te eeten, en bevonden dat
het de fmaak had van honig , de gedaante van
eene gom genoemd bdellion, die van eenen
boom naar een\' olyfboom gelykendc voortkom.t,
en dat het van grootte was als koriander zaad.
Dies repte elk zich om het op te raapen, maar

Mofes beval hen uytdrukkelyk, datzy\'erd
iyks niet meer van verzamelen zouden dan een
zÃ©kere maat genoemd Gomer. Hy verzekerde
hen ter zelfder tyd dat die fpyze hen nooit ont-
breeken zoude 3 en wilde doordat verbÃ³d de gie-
ngheyd der fterkfte ftuyten, dewyl die anders
de zwakfte zouden belet hebben zo veel daar-
van te vergaderen als zy van noode hadden. En
inderdaad wanneer het gebeurde dat iemand
meer van\'t zelve opraapte dan hem volgens die
order geoorlÃ³fd was, zyne moeite was te ver-
geefs; want hy had doch niet meer als een Go-
mer , en indien hy iets daaraf tÃ³t \'s anderendaags
bewaarde, dan wierdt het bitter, geheel bedur-
ven , en vol van wormen5 waaruyt waarlyk bleek

nocua^^xi^aeya, datdecrÃ©ne diezeaten
uaar zo lekk^ bevonden, dat z> geen andere
begeerden Daar valt nÃ³g hedensdaags in dat
l^id eene dauw gelykende\'naar diewelke\'tGo-

onze tan^.? ^Â«f^^endezelve Man, \'t welk in
onze taal een zÃ©kere manier van vraao-^nis .h

Ma^ina^ Zy ontvmgen \'t dan met grooteblyd"
fehap als iets dat uyt den hemel quam, enwfer-

w^l? S^^^^^^^Ã¯^de veertig jaaren die zy in de
woeftyne waaren meÃª gefpyid.

dim, alwaar zy een geweldige dÃ¶rft leeden, om
dat zy\' die laildftreek nÃ³g Hechter van water
voorzien: vonden, dan de plaats vanwaar zy
quamen. Daarop begonden zy tegens Mofes te
morren j maar hy ging weg om die eerfte woe-
de te ontvvyken , en nam zyne toevlugt weder
tÃ³t GÃ³d , om hem te bidden dat gelyk hy dit
vÃ³lk fpyze om den honger te paaijen gegeeven
had j het hem ook believen mogte hen te voor-
zien met het gene tÃ³t leflchinge van hunne dorft
kon dienen, nademaal het Ã©Ã©n zonder \'t ander
onnut was. GÃ³d vertoefde niet met zyn gebÃ©d
te verhooren ; maar beloofde hem dat hy hen
een overvloeijende fpringader geeven zoude,
en die doen voortftroomen uyt eene plaats daar
zy \'t minft zulks zouden verwachten. Thans
beval hy hem eene fteenrÃ³ts die voor hem ftondt
met zynen ftaf in hunne tegenwoordigheyd te
en beloofde dat hy \'er aanftonds water
uyt zou;doen komen, dewyl hy \'t zelve aan \'t
vÃ³lk wilde geeven, zonder dat het hen de minfte
moeite zou kÃ³ften om het te gaan zoeken. Mo-
fes door deeze belÃ³fte verzekerd ging na het
vÃ³lk, \'t w^eik hem zag afkomen van die verhe-
vene plaats alwaar hy zyn gebÃ©d gedaan had.
en hem met ongeduld verwachtte. Hy zeyde
tÃ³t hen dat GÃ³d hen , tegen hunne verwachtinge,
uy t dien nood, waarin zywai-en, wilde helpen j
en tÃ³t dien eynde eene fpringader uyt die rÃ³ts
zou doen te voorfchyn komen. Deeze woor-
den verbaafdcn hen, omdat zy meenden dat ze
die fteenrÃ³ts zouden moeten doorhouwen, en
de dorft en vermoeidheyd van de weg had hen
reeds zo afgemat, dat zy zich naauwlyks op
de been konden houden. DÃ³ch Mofes floeg
de rÃ³ts met zynen ftaf, waarop ze aanftonds
open fpleet, en een groote ftroom van zeeÂ»
klaar water u)7^tleverde.

Hunne verwondering was niet minder dan
hunne blydfchap, zy dronken\'er met vermaak
van, en bevonden dat het een aangenaame zoet-
heyd had, als zynde een wonderdaadig watef,
en een gefchenk\'t welk zy van GÃ³ds hand ont-
vingen. Zy Ã³ft^erden hem voor die groote wel-
daad Ã³fferanden en dankzeggingen, en wierden
niet eene eerbiedigheyd jegens Mofes ingeno-
men, ziende hem zo van GÃ³d gelief koofd. De

heylige Schrift geeft getuygenis van deeze be-
lofte die GÃ³d aan Mofes deed, dat\'er water uyt
eene fteenrÃ³ts zoude vloeijen.

De Amalekiten vangen eeneH oorlÃ³g aan, met dc Hebreen , die
een groote zeege op hen behaalcn onder \'t geleyde van Jofua, vÃ³l-
gens de be\\Ã©;en door Mofes gegeeven , cn door de kracht zyner
gebeden. Zy komen by den berg Sinai.

De naam en\'t gerucht der Hebreen dat zich
Ã¼xoa.17. aan alle kanten verfpreydde, floeg de na-
buurige vÃ³lken met fchrik. Zy vermaanden
malkanderen om heii tegen te trekken, enzo\'t
doenlvk was , hen t\'eenemaal uyt te roeijen.
Gelyk nu de Aaulekiten die Edom, en de ftad

Petra , onder de regeeringe van verfcheydene
Koningen bewoonden , de dapperfle van alle
waaren, zo waaren zy ook de yverigfte tÃ³t
deezen oorlÃ³g j en zonden daarom Gezanten
aan de naaftbygelÃ©gene vÃ³lken om hen daartoe
aan te raaden, ftellende hen voor, â Dat hoe-
wel die vreemdelingen welke hun land
met zulk een groot getal naderden, vlugte- 3,
lingen waaren, die zich uyt Egipte wegge- â
maakt hadden om van dienftbaarheydbevryd â

beftryden moft , eer zy zich meer ver- â
fterkten , en opgeblaazen door verwaand- â
heyd omdat men hen met vreede liet , zelve â
eerft begonden den oorlÃ³g tegens lien te ver- â
klaaren. Dat de voorzigtigheyd verÃ«yfchte â
dat men zich fpoedig tegen zulk een aan- â
groeijende magt verzettede , en hen in de â
Woeftyne .aangreepe , zonder te wachten â
tÃ³tdat zy zich door \'t inneemen van eenige â
ryke en inagtige fteden ontzaglyker maakten j â
nademaal het gemaklyker was het gevaar â
door een wyze voorzigtigheyd te vermyden, â

dan \'er-zich iiy\'t te redden wanneer men \'er
jj eens in gevallen was". Deezc rÃ©denen von-
den zo veel ingangs dat zy beÃooten tegen
den IfraÃ«hten gezamentlyk op te trekken.
Mofes die op niets minder verdacht was dan zo
een\' zwaaren oorlÃ³g op den hals te krygen, zien-
de de zyne door zulk ccn onverwacht gevaar
Â¥crfchrikt, en echter genoodzaakt om vyanden
ten kryg afgerecht, cn van alles voorzien j te
bevechten, terwyl zy zelve van alles onvoor-
zien waaren , vermaande hen ^^ op GÃ³d te ver-
â trouwen , dewyl het door zyn bevÃ©l ^ en met
,, zyne byftand was j dat zy dc vryheyd boven
j, de flaaverny geacht hadden , en alles wat
â zich tegen hun vertrÃ©k had aangekant, te
â boven gekomen waaren. Voorts zeyde hy,
â dat zy allÃ©enlyk op dÃ© \'oycrwinning moeften
â denken j zonder zich in te beelden dat de
3, overvloedige voorraad , welke dc vyanden
,, hadden van alles wat ten oorlÃ³g noodig was,
3j aan dezelve eenig voordeel ojp hen zoude
â geeven j omdat zy GÃ³d op hunne zyde heb-
â bende, niet hadden te twyfeleii Ã³f ze zouden
,, in alles de overhand op hen hebben , haar-
3, dien zy de onvcrwinnelyke magt zyner hul-
â pe ia veel gcvaarlyker voorvallen dÃ¤n den
5, oorlÃ³g zelfs beproefd hadden : vermids men
3, in den oorlÃ³g maar tegen menfchen tÃ© ttry-
3, den had 5 in plaats dat Wanneer zy zich door
3, de zee en \'t gebergte beflooten hadden ge-
â zien , en op \'t punt geweeft waaren om van
3, honger en dorft re fterven , GÃ³d hen eeneii
3, weg dwars door de watereil gebaand ^ en
3, door verfcheydene Wonderwerken uyt deri
V, grooten nood^ waarin zy waaren gerÃ©d had.
TÃ³t een befluyt voegde hy \'er by^ j, dat zy tc

dapperder moeften ftryden. Omdat indien Ã¨e
3, de overwinning verkreegen ^ zy zich dail iri
â eenen gelukkigen overvloed van allerley goc-
â deren zouden bevinden. Naa dat hy hen door
deeze woorden aldus had aangemoedigd, ver-
zamelde hy alle de opperftc Ã©n voornaamfte der
IfraÃ«liten j fprak tÃ³t hen in \'t algemeen en in \'t
byzonder, beval de jonge den ouden te gehoor-
zaamen , en aan deeze dat zy ftiptelyk de bevÃ©^
len des Veldoverften moften naakomen. Dee-
ze deftige Leydsman hebbende hen aldus met
hoope van eenen gelukkigen uytflag vervuld, en
hen \'t gevecht doen aanmerken als iets dat een
eynde van alle hunne moeijelykheden zoude
maaken , zo kreegen zy zulk een verlangft om
handgemeen tc worden ^ dat zy hem drongen
bm hen tegen hunne vyanden aan te voeren j
op dat hunne hitte niet verflaauwen mogt door
eene yertocving die niet anders als naadeehg
voor hen weezen kon. Hy koos dan uyt al die
groote menigte degÃ©nen welke hy Â»t bequaamfte
tÃ³t den ftryd oordeelde ^ en ftelde tÃ³t Veldheer
over hen aan Jofua zoon van Nun^ uyt de ftam
Ephraimsi eenen man van groote verdienfte:
>^ant behalve dat hy niet minder verftandig dan
^^pper 3 welfpreekend , en onvermoeid in den
arbeyd was j muntte hy door zyne gÃ³dvi;uch-
^^gheyd, in welke Mofes hem opgetrokken
had, boven alle andere uyt. Mofes ftelde
daar beneven eenige benden om de vyanden te
beletten dat zy zyn heir \'t water affneeden j cn
aan een grooter getal beval hy de bewaaring van

\'t leger j de vrouwen j kinderen j \'en pakkaadjÃ¨i
Toen hy alles aldus gefchikt had ^ bragtÃ©n dÃ¨
IfraÃ«liten den nacht in de wapenen door, Â«ri
wachteden maar na het teken van hunnen Veld-
heer , en \'t bevel van himoen Hoofdman , oitt
op dc vyanden aan te vallen. Mofes was on-
derwyle bcezig met Jofua van alles dat hy op
dien grooten dag te doen had te onderrechten:
cn toen \'t hcht geworden was , vermaande hy
hem om door zyne daaden de verwachting die
men van hem had tc beantwoorden , en door
eenen gelukkigen uytflag de achting en toege^
neegenhcyd des krygsvÃ³lks te verkrygen. Ook
fprak hy in \'t byzonder tÃ³t dc voornaamfte
hoofden, en in \'t algemeen tÃ³t het ganfche heir,
om hen tot hunnen pligt op tc wekken. En
naa hen alle deeze bevÃ©len gegeeven te hebben 5
beval hy hen Gode en \'t geleyde van Jofua ^ en
begaf zich toen na den berg.

Aanftonds gingen de heiren niet een groote
dapperheyd van weerzyde op eikanderen lÃ³s 3
en vermids de Overften mÂ«s achterwege licteii
om hen aan te moedigen ^ was het gevecht zeer
hardnekkig. Mofes van zyne kant ftreedt door
gebÃ©den i cn hebbende bemerkt dat Wanneet
zyne handen ten hemel opgeheven waaren, dÃ©
zyne de overhand hadden , en dat in tegen-
deel als hyze door vermoeidheyd liet zakken^
de Amalekiten voordeel kreegen i VerzÃ³cht hy
Aaron" zynen broeder den Ã©Ã©nen ^ en Uron zy-
nen fchoonbroeder 3 die aan Mirjam zyne zus-
ter getrouwd was ^ den anderen arm tc onder-
ftcunen. AldÃ¼s blccvcn de IfraÃ«liten t\'eenemaal
overwin naars i CÃ¯i daar zou niet Ã©Ã©n van de Ama-
lekiten overg;eblceVen zyn j indien niÃ©t de opko-
mende nacht \'aan een gedeelte geicgcnheyd ge-
geeven hadde om het onder begunftigingc der
duyftcrnilfe te ontkomen.
/ Nooit hebben onze voorouders eert vÃ©r maar-
der i nÃ³ch voordecligcr zeege behaald ^ omdat
behalve den roem van zulke magtigc vyanden
overwonnen , en eenen fchrik in de harten dct
nabuurige vÃ³lken gebragt te hebben , zy \'t le-
ger^ der Amalekiten vermeefterden ^ en zo wel
in t algemeen als in \'t byzonder zulk een ryken
buyt daar afbragten ^ dat zy uyt het gebrÃ©k dat
zc van alles hadden, tÃ³t een uytfteekende
overvloed van goederen overtraden : want ZÂ¥
kreegen een groote menigte van goud en zilver
van allerhande kÃ³pere vaten , van geweer en
alles wat men in den oorlÃ³g zÃ¶ tÃ³t cieraad als
tÃ³t gerief gebruykt, van paerden 3 en voorts
van alles wat men in een krygsheir van lioode
heeft.

Dusdaanig was de Uytkomft vÃ¤n dÃ©ezen -
grooten flag> en de Ifraeliten wierden \'er zo
door gemoedigd ^ dat zy geloofden dat toor-
taan mets hen onmoogelyk zoude vallen. Des
anderen daags beval Mofes de dooden uyt te
fchudden , en dc wapenen der gcvlugtcn op te
raapen, voorb deelde hy vergeldingen uyt aan
degenen dic zich wel gequeetcn hadden 4 en

j olua 3 die ter zelfder tyd door toejuyghinRea
van t ganfche heir een heerlyk getuigenis zy-
ner deugt^ontymg.. Maar dat iets zonderlings
in deeze doorluchtige overwinninge was, zy
koltte met eenen van de IfraÃ«liten httkcvm,
\' H| . . ai!

aihocwcl de flagting die zy onder hunne vyan-
den deeden zo groot was , dat men alle de doo-
den niet teilen kon. Daarop rechtte Mofes
eenen altaar op met dit opfchrift, AAN
GODE DEN OVERWINNAAR, Ã³f-
ferde offeranden op denzelven, en voorzcyde
dat de landaard der Amalekiten geheellyk
zoud uitgeroeid worden , omdat zy , fchoon
van dc Hebreen nooit beleedigd , zo onbillyk
cn onbeleefd waaren geweeft ^ dat zy in eene
woeftyne3 daar alles hen ontbrak, op hen aan-
gevallen waaren. VervÃ³lgcns rechtte hy een
gaftmaal aan, om de blydfchap welke by we-
gens deeze overwin ninge had te betuygcn. On^
dertuffchen weÃªrgalmde \'t ganfche leger van lof-
zangen tÃ³t GÃ³ds eere, en daar verliepen aldus
eenige dagen met vermaak cn vreugde.

Naa dat de Hebreen door deeze rufte nieuwfÃ«
kragten gefchept hadden , trÃ³k het heir in een;
zeer goede Ã³rde Voort, vertoonende zich veel
fraaijer dan het tÃ³t nÃ³g toe gedaan had , om dat
dc wapenen, welke zy van hunne vyandenbeko^
men hadden, aan zulke die \'er geene hadden
gegeeven zynde , daar veel meer gewapende
waaren dan tc vooren- Aldus quamen ze , drie
maanden naa dat zy uyt Egipte getrokken waa-
ren , aan den berg SinaÃ¯, op welken Mofes zo
veele wondcrlyke dingen by den brandenden
doornbofch gezien had.

t> AguÃ«i j Mofes fchoottlrader 9 den gcÃ¯ukkig-
â¢"gcn uytflag van dit gevecht verftaan heb-
bende, quam hem bezoeken om nevens hem GÃ³d
daarover te looven. Mofes die met hem Se^
phora zyne vrouw en haare kinderen ontfingwas
over deeze komft 20 verblyd, dat hy Gode eene
Ã³fferande Ã³fterde, en aan al \'t vÃ³lk een gaft-
maal gaf, dicht by den doornbofch welken hy ge-
heel in de brand had gezien zonder dat die door
\'c vuur verteerd wierdt. Aaron en RaguÃ«l ne-
vens die groote menigte zongen eendragtiglyk
op dit vreugdemaai lÃ³fzangen ter eere GÃ³ds,
dien zy als den veroorzaaker van hunne vry-
heyd en behoudenis dankten. Zy verzweegen
ook Mofes lÃ³f niet, dien zy hem naaft GÃ³d er-
kenden fchuldig tc zyn voor zo veele roemwaer-
dige en gelukkige uytkoraften j en RaguÃ¨l ver-
breydde door lÃ³fzangen den roem die \'t heir^
en Mofes , aan wiens wys beleyd het verpligt
was 5 verdiend hadden.

RaguÃ«l bemerkte \'s anderendaags met welk
een menigte van zaaken Mofes vcrkrÃ³pt was,
omdat alle zich by hem vervoegden om hunne
gefchillen te beflechten, vermids zy hem be-
quaamer daartoe oordeelden dan eenig ander
menfch ; en dat ze van zyne onzydigheyd ^ en
zyne liefde tÃ³t de gerechtigheyd , zo wel over-
tuygd waaren ^ dat 2elfs degÃ©ne dien de Ã¼yt"
fpraak tegenviel, zulks zonder morren verdroe-
gen. Hy woud\'er hem toen niet meer van
fpreeken j uyt vreeze van de blydfchap des vÃ³lks^
dat ze door hunnen Leydsman zelven gevon-
nisd wierden, te ftooren. Maar naa dat
I hy hem alleen gevonden had, raadde hy
hem eenige perfoonen , op wien hy zich ver-
trouwen kon, te kiezen , om hen van zaakea
die van geen groot belang waaren kennis te laa-
ten neemen 5 en zulke waaraan de welvaart des
vÃ³lks hing | die door hem alleen onderfchraagd
kon worden, voor zichzelven te behouden,
j Daarom, vervÃ³lgde hy, dewyl u niet onbe- ,3
\' kend is met hoedaanige genaden GÃ³d u heeft â
willen begunftigen ^ en dat hy zich van u be-
diend heeft om dit vÃ³lk uyt zo veele gevaa-
ren te redden , zo laat aan andere de moeite
over van gefchillen tuffchen byzondere per-
foonen te beflechten, en verleedig u zel-
ven t\'eenemaal om GÃ³d tc dienen, opdat
hy u nÃ³g bequaamer maake om deeze groote
meenigte in hunne gcwigtigfte en drin-
gendfte aangelegenheden by te ftaan. Ik
zou \'t ook geraaden achten , dat gy alle uwe
benden overzaagt, haar in hoopen van
tienduyzend mannen verdeelder, en Ã¤an ieder

,, van die eenen overften gaaft; en dat dielioo-
â pen weder verdeeld wierden in regimenten
â van duyzend, en van vyfhonderd mannen,
â en deeze in rÃ³tten van honderd, en van vyt-
3, tig mannen, en deeze rÃ³tten in troppen van
dS-tig, van twintig, envanti^n mannen, alle
onder\'t gebied van bevÃ©lhebbers die eenen
naam draagen naar\'t getal der gener die on-
der htm opzigt ftaan. Belangende de Rech-
ters, die behoorde men uyt de vroomfte en
deugdzaamfte mannen te kiezen, om door
hen de gemeene gefchillen te beflechten; en
zo\'er eenige zaaken van meerder belang waa-
ren, die zou men voor de voornaamften des
vÃ³lks konnen brengen: en zo\'er eenige mog-
ten voorkomen, daar zy geen uytfpraak
over weeten te doen , behoud de kennisnee-
,, ming daarvan voor u zelven. Door dit mid-
â del zal aan elk recht gefchieden , mets zal
â u verhinderen om geftadiglyk GÃ³ds byltand
,, te verzoeken, en gy zult hem meer en meer
â gunftig jegens uw heir maaken.

Mofe^ keurde deezen raad van RaguÃ«l met
alleenlyk goed, maar zeyd in een volle verga-
dering dat hy\'er de uytvinder van was, en gaf
\'er hem al den roem van. Hy heeft het zelf
aldus-inde heylige Boeken verhaald, zo verre
was hy\'er vandaan dat hy anderen de eere die
hen toequam zoud hebben willen onthouden,
en zo verre was zyne deugd boven de gewoon-
lyke misflagen der menfchen verheven; gelyk
wy\'er elders verfcheydene blyken van zullen
zien. Hy deed dan al \'t vÃ³lk byeenkomen ,
om hen bekend te maaken dat hy met GÃ³d op
den berg zou gaan fpreeken, zeggende dat hy
hoopte hen nieuwe getuygeniften van zyne uyt-
fteekende goedheyd jegens hen te brengen; en
beval hen hun leger zo na aan den berg neÃªr te
flaan als zy konden, om alzo dier opperftema-
jefteyt, aan wie zy al hun geluk verfchuldigd
waaren, te naader te weezen.

Mofes fpreekt GÃ³d op den berg SinaÃ¯, en brengt den vÃ³lke de tien
Geboden, welke GÃ³d hen ook uyt zyn eygen mojid deed verftaan.
Mofes keert weder na den berg, vanwaar hy dc twee Tafelen der
Wet te rug brengt, en den vÃ³lke van Gods wege beveelt eenen Ta-
bernakel te bouwen.

De berg SinaÃ¯, die in hoogte alle de ande-
re van dat landfchap overtreft, is aan alle
kanten zo vol van fteyle rÃ³tfen, dat men hem
niet alleenlyk naauwlyks beklimmen, maar ook
zonder daarvoor te yzen niet wel aanzien kan.
En dewyl \'t gemeen geloof is dat GÃ³d daar
woont 5 fchynt de plaats vreeftyk en ontoe-
g-angklyk te zyn. Naa dat Mofes derwaards
begaan was, bleeven de Hebreen nietingebre-
fe van vÃ³lgens \'t ontvangen bevÃ©l met hun le-
ger den voet des bergs te naderen ; en zy waa-
ren alle ingenomen met deverwachtingevande
gunften, welke hy beloofd had voor hen van
GÃ³d te zullen verwerven. Terwyl zy dan zyne
wederkomft verwachtende waaren, onderÃ¼iel-
den zy \'t bevÃ©l dat hy hen gegeeven
zich derzelver waerdig te maaken : zy
in groote maatigheyd, onthielden zich drie da-
gen van hunne vrouwen; kleedden zich met de-
zelve en met hunne kinderen beter dan zy door-
gaans deeden , en bragten twee dagen in

feeften en maaltyden door , doend
ftadige gebeden tÃ³t GÃ³d , dat het hembelietde
Mofes wel te ontvangen , en hen de gunften
welke zy verhoopten , door hem te zenden.
Den derden dag \'s mÃ³rgens voor zonnen-op-
gang zag men iets dat men toen nÃ³g nooit gÃ«-
zien had : de hemel was t\'eenemaal klaar en hel-
der , en men befpeurde eene wÃ³lk die \'t gan-
fche leger der IfraÃ«hten bedekte ; een onttuy-
mige wind verzeld met eenen zwaaren regen ver-
oorzaakte eenen grooten ftÃ³rm ; de biikfems
vÃ³lgden zo dicht daarop dat zy niet alleen de
oogen verblindeden , maar de harten met fclirik
floeo-en ; en de donder, die met een zonderling
geluyd neÃªrviel, gaf GÃ³ds tegenwoordigheyd te
kennen. Ik laat degÃ©nen die dit leezen daar-
van oordeelen zo als zy willen, maar ik heb my
verphcht geacht dit te verhaalen , zo als ik \'t
in de heylige Boeken befchreeven vmde. Zulk
een ongemeen onweer, en zulk een vreeflyk ge-
raas , gevoegd by het gemeen\'\'geloof dat GÃ³d
dien berg bewoonde , verbaafde de Hebreen zo
geweldig , dat zy niet uyt lumne tenten durfden
gaan. Zy geloofden dat GÃ³d in zynen toprii
Mofes gedood had , en dat hy met hen even-
eens zoude handelen : dÃ³ch terwyl zy in die
vreeze waaren, zagen zy Mofes vervuld van ma-
jefteyt, en fchittereiide van lieerlykheyd, aan-
komen. Zyne tegenwoordigheyd deed liunne
droefheyd verdwynen , en hen beter lioope
fcheppen : want zy verdreef niet alleenlyk de
benÃ©veling hunner gemoederen , maar ook de
wolk die de lucht te vooren verduyfterde , zo
dat zy tÃ³t haare voorige helderheyd wederkeer-
de 5 en deeze groote Profeet, naa dathy al het
vÃ³lk had doen tzamenkomen , om het te 011-^
derrechten van de bevÃ©len welke hy van GÃ³d
ontvangen had, koos een verhÃ©vene plaats van-
waar ieder hem kon hoeren, en fprak tÃ³t hen
in deezer voege : â GÃ³d heeft zich met ver-
genoegd met my te ontvangen op zodaanig â
een wyze als zyner onÃ«yndige goedheyd be- ,,
taamt, maar hy heeft Uw leger ook met zy- â
ne tegenwoordigheyd willen eeren , en ulie- â
den door myne bemiddeling de gelukkigfte â
manier van leeven , die men bedenken kan , â
voorfchryven. Ik bid ulieden dan om zy- â
nent wille , en om de wonderbaare werken
welke hy uwenthalve gedaan heeft, dat gy â
met zulk een eerbiedigheyd als gy hem,,
fchuldig zyt, luyftert naar\'t gene hymy be-
volen heeft u te zeggen. Denkt niet dat het
maar een menfch is die tÃ³t ulieden fpreekt,
maar laat uwe gedachten liever gaan op de
voordeden die gy ontvangen zult, door \'t on-
derhouden der geboden welke ik u van GÃ³ds
wege brenge; en ontziet de majefteyt van
hem, die niet verfmaad heeft zich van my te
bedienen om u zo groot een geluk te bezorgen.
Want het is niet Mofes, de zoon van Amram
en Jochabed, die ulieden deeze treffelyke ge-
boden zal geeven ; maar \'t is de almagtige
GÃ³d , die om u van de gevangenfchap te be-
vryden de wateren des Nyls in bloed veran-
derde : die de hoogmoed der Egiptenaaren
heeft vernederd door hen met verfcheydene
plaagen te flaan; die ulieden eenen weg door ..
de zee heeft gebaand; die uwen honger door â

3, eene fpyze uyt den hemel neÃ©rdaalende heeft
3, verzaad , en uwe dorft door \'t water dat hy uyt
5, eene rÃ³ts deed komen , gelefcht. \'tishy die
â Adam in \'t bezit ftelde van alles wat de aar-
5, de en de zee kan voortbrengen : die Noach
>5 in \'t midden van de wateren der zondvloed
35 heeft bewaard: die Abraham onzen aartsvader,
35 wanneer hy een vreemdeling en zwerver was,
3) het land Kanaan gaf: die Ifaak deed geboo-
3, ren worden van eenen vader en eene moeder
5, die niet meer in eenen bequaamen ouderdom
â waaren om kinderen te teelen : die aan Jakob
5, twaalf uytmuntende en voortreffelyke zoo-
,5 nen gaf 5 die de regeering van geheel Egipte
â in Jofephs handen ftelde. En eyndelyk \'t is
3, hy die uheden de gunft bewyft van u door
,5 my zyne geboden te geeven : welke zo gy-
5, lieden dezelve gÃ³dsdienftiglyk onderhoudt3
5, en dezelve ftelt boven de liefde die gy uwe vrou-
,5 wen en kinderen toedraagt, dan zal \'er niets
â aan uw geluk ontbreeken. De aarde zal al-
5, toos vruchtbaar voor ulieden zyn, en de zee
â fteeds ftil en bedaard : gy zult ryk van kin-
â deren Weezen , en ontzaglyk voor uwe vyan-
den. Ik zeg u dit met eene verzekerheyd;
want ik ben zo gelukkig geweeft dat ik GÃ³d
gezien hebbe : ik heb zyne onfterflyke ftem
gehoord j en gylieden behoeft \'er niet aan te
twyfelen dat hy u bemint , en dat hy zÃ³rg
V oor uwe naakÃ³melingen draagen zal.

Naa dat dit vertoog geÃ«yndigd was, deed
Mofes al het vÃ³lk met hunne vrouwen en kin-
deren aankomen , om zelve GÃ³ds ftem te hoo-
ren , en uyt zynen eygen mond zyne bevÃ©len te
verftaan , opdat het niet tÃ³t krenkinge van
derzelver achtbaarheyd mogteftrekken, indien
zyze maar door de bediening eens menfchen
ontvingen. Daarop hoorden zy alle eene ftem
uyt den hemel, die zeeronderfcheydentlyk tÃ³t
hen fprak, en zy verftonden de geboden welke
MofÃ¨s hen federd in de twee tafelen der Wet
gefchreeven gaf: \'t is my niet geoorlÃ³fd de ey-
genfte woorden te verhaalen , maar den inhoud
daar af zal ik neÃªrzetten.

IV. Dat men de heyligheyd en ruftevan den
zevenden dag door geen werk moet ontheyli-
gen.

Het vÃ³lk deeze geboden aldus uyt GÃ³ds mond
gehoord hebbende , gelyk Mofes tÃ³t hen ge-
zegd had , ging met blydfchap heene. De
vÃ³lgende dagen quamen zy dikwils by Mofes
in zyne tent om hem te verzoeken dat hy hen
wetten van GÃ³ds wege befchikken wilde om

tÃ³t de regeering der Gemeynteftaat te dienen,
Hy beloofde hen zulks , en bragt het ook eCni-
gen tyd daarnaa te wege, gelyk ik elders zal
zeggen, hebbende voorgenomen een byzonder
boek daarvan te fchryven.

Eenige tyd daarnaa keerde ^ofes weder na ^H*
den berg , en klom \'er op in \'t aanzien vail al
het vÃ³lk : Hy bleef aldaar veertig dagen , en
dit vertoeven bragt hen in grootC bekoiiimcrin-
ge , waaraf de vreeze dat hem eenig quaad mÃ¶gt
wedervaaren zyn , de voornaamfte oorzaak
was. Elk fprak\'er verfcheydentlyk van : die
hem niet beminden zeyden dat het wild gediÃ¨r^
te hem verftonden had j andere beClddÃ©n zich in
dat GÃ³d hem tÃ³t zkh had genomen : en de
wyfte dÃ³bberden tuflchen die twee meeningen,
merkende in de Ã©Ã©ne het ongeluk aan daf alle
menfchen kan overkomen j en vertrooftÃ©nde
zich in de overweeginge van de andere, omdat
die hen meer overeenkomende met Mofes deugd
fcheen te zyn. Maar dewyl zy geloofden datze
nooit weder zodaanig een Hoofd, en zulkeri
magtigen befchermer zouden konnÃ©n Vinden,
zo was hunne droefheyd uyt dermaate, omdat
zy geen hoope zagen die dezelve verzachtte.
En zy durfden hun leger niet opbreeken 5 ver-
mids Mofes hen bevolen had daar ter plaatfÃ¨ tc
wachten, Hy quam eyndelyk weer naa verloop
vari veertig dagen , zonder dat hy ai dien tyd
door eenig menfchelyk voedfel was onderhou-
den i en zynÃ© tegÃ«nwoordigheyd vervulde al het
vÃ³lk met blydfchap. Hy verzekerde hen van dc
zÃ³rg die GÃ³d fteeds voor hen draagen zoude-
onderrechtte hen van \'t gene de Heere hem be-
volen had hen te doen weeten, noopende de ma-
nier vÃ³lgens welke zy zich gedraagen moften
om in een volkomen geluk te leeven; en hy
zeyde tÃ³t hen dat zy eenen Tabernakel mofteii
maaken , in Welken GÃ³d fomtyds zoude neder-
daalen, en dat zy dien mÃ©t zich voÃªren zouden,
om niet genÃ³odzaakt te zyn hem altoos op den
berg SinaÃ¯ raad te vraagen ; omdat als hy
dien Tabernakel met zyne tegenwoordigheyd
vervulde , hy aldaar op hunne gebeden zou
konnen acht geeven, en die ontvangen. Hy gaf
hen ook te verftaan , vÃ³lgens \'t gene GÃ³d z^clf
hem getoond had , hoedaanig de Tabernakel,
die als een draagbaare Tempel was , gebouwd
moft zyn j en hy vermaande hen geenen tyd te
verhezen om daaraan te arbeyden. VervÃ³l-
gens boodt hy hen twee Tafelen aan, in welke
GÃ³d met zyn eygene hand de tien Geboden,
waarvan hier boven gemeld is, gegraveerd had j
ftaande vyf daaraf op eiken tafel.

Deeze reede gevoegd by hunne blydfchap
over Mofes wederkomft, maakte hen alle zo Exod.j^
verheugd , dat ieder zich fpoeidde om tÃ³t het
bouwen des Tabernakels iets toe te brengen j
lÃ©verende tÃ³t dien eynde goud , zilver, koper >
onverderflyk hout, geitenhaair, fchaapsvellen,
waarvan fommige wit, en andere blaauw , pur-
per , Ã³f fcharlaken rood waaren , misdgaders
wol van dezelfde koleuren , en zeer fyn vlas:

ook gaven zy kÃ³ftelyke gefteenten die men in
goud zet 5 en waarmeÃª men zich oppronkt,
benevens een menigte van voortreffelyke reuk-
werken-

wat hy geeven kon , ja fommige meer dan zy
miffen konden, nam Moies vÃ³lgens GÃ³ds bevÃ©l
eenige perfoonen , die zo bequaam waaren om
aan dat werk te arbeyden ^ dat indien de keur
daarvan aan \'t vÃ³lk gcftaan hadde, zy de oo-
gen op geen behendiger mannen zouden hebben
Exod.36. bonnen werpen. Wy vinden hunne naamen
nÃ³g in de heylige Schrift, te weeten Bezakel
uyt de ftam van Juda^ zoon van Uri, zoon van

Mirjam Mofes zufter j en zoon van Ifamach
uyt de ftam van Dan. Het volk betoonde z-ulk
een yver tot dit werk , en boodt zynen arbeyd
en goederen zo blydelyk daartoe aan , dat Mo-
fes genoodzaakt was , zelfs op \'t aanraaden der
gener die \'er het beftier van hadden , met trom-
petten-gefchal af te kondigen dat men niet lan-
ger behoefde iets aan te brengen j omdat\'er nieC
meer van noode was^

â Men begon derhalve aan\'twerk-te gaan, vÃ³l- ^^ noodige cieraaden om GÃ³ds lÃ³f met

ftel had van het getal der heylige vaaten, welke |
in den Tabernakel ten dienfte der offeranden |
moften gebruykt worden. Gelyk nu de mannen
hunne miidheyd in dit geval betoonden, zo lie-
ten de vrouwen de haare niet minder blyken in A Lies aldus bereyd, en de goude, zilvcre en
zy gaven tÃ³t het gewaad der Priefteren, ^ ^kÃ³pere vaten, de verfcheydene cieraaden .

en de priefterlyke kleedinge vokooid zynde,
deed Mofes , naa alyoorens bekend gemaakt te
hebben dat men dien dag vieren zoude , cn dat
ieder naar zyn vermoogen Gode eene Ã³fferande
zoud Ã³fferen, den Tabernakel in deezer voege
tzamenilÃ©llen. Ecrftelyk ordineerde hy den
Voorhof, in \'t midden yan welken de Taberna-
kel zoud opgerecht xyorden , en maakte dien
van honderd elleboogen in de lengte, en vyf-
tig in dccbreedte. Ter wederzyde waaren twin-
tig kÃ³pÃ¨re- zuyien in de lengte, en tien aan
\'t achterilÃ© end in de breedte, zynde ieder vyf-
clleboogslÃ©ngtcn hoog : aan ieder derzelve wa-
ren ringen; hunne kapiteelen waaren van zilver;
de voetirallen , die van verguld kÃ³per waaren,
hadden yan onderen fpitfe kÃ³pere punten als die
der pieken, om diep in de grond te konnen geflo-
ken wordeji.;. - Aan de-ringen wierdÃ©nfnoerenge-
hegt , ivelke aan \'t-opperfie van kÃ³pere nagels,
van een el Ie lang / en in den grond geftoken, vafl-
gehegt, ieder\'zuyl ftevig deeden ftaan, en den Ta-
bernakehegen \'t geweld der winden fterkte. Een
groot behangfel van fyn-linnen rondom van de
! kapiteelen tÃ³t aan de voetftallen gefpannen, be-
floot ieder omvang dier drie zy den als een wand.

Dusdaanig waaren detwee zyden en het achter-
end : belangende het voorfte end en als de gevel
van deezen omvang, het was van Vyfrigelleboo-
gen, en,\'t had eene opening van twintig 3 om
tÃ³t eenen ingang te dienen. Ter weder zyde van
die opening was een dubbelde zuyl van gepolyft
zilver, uytgenomen de voet die van kÃ³per was j
die zuyl was binnen den omvang verzeld van
drie andere zuyien 3 die ter weder zyde op een
rechte lyn en een evenmaatige afftand ftonden, om
een pÃ³rtaal van vyf elleboogen diep te maaken,
\'t welk desgelyks gelyk hÃ©t\'Ã³verige meteen fyn lin-
nen behangfel omvangen was. Een voorhang-
fel van twintig elleboogen lang, en vyf hoog,
hing voor den ingang , en befloot denzelven: liet
was geweÃªyen van fyn linnen, fcharlaken purper
en hemelsblaauw garen , en vercierd met ver-
fcheydene gedaanten , maar met geen van eenig
dier. Binnen den ingang was een groot vat van
kÃ³per op eene voet van \'t zelfde metaal 3 waar-
uyt de Priefters water namen cm hunne handen
te waffchen , en hunne voeten meÃª te befpren-
gen. Dus was de geheele toeftel van bityten.

Mofes. deedv den Tabernakel in [t ihidden op-
rechten I enrflieÃ¯de den ingang na h ooftcn, op dat
de opgabdÃ© zon hem met haare eerfte ft raaien be-
fchynen zoude: hy was dertig elleboogen lang j
*TaaaÃ¯f,Gn tien * breed; de Ã©Ã©ne 2yde wasrna \'t 2uyden,
Indcrt andere na\'t noorden, en \'t achte^en| na\'t
maarten weften gekeerd: zyne hoogte quam met de breed-
Szo\'SS fe overeen. Ieder zyde beftond uyt tWiiitigvier-
niet wel kantige houte pÃ¯ankeri ovcrciid ftaande , elk an-
Ã¯Sn. derhalve Ã¨llÃ©bÃOg- breed , \' Ã©n vier vingerÃªn ditc:
zy waaren alle met goudene plaaten zo wel van bin-
nen als Van buyten bekleed. Aan ieder plank wa-
ren twee pinnen of devels, om dus in twee bazi-
menten of voeten van zilver daar toe gemaakt, ge-
zet te kÃ¶nnen worden. De Zyde na \'t weften,
welke \'t achter-end des Tabernakels was, beftondt
uyt zes houte planken, van binnen en van buyten
metgoude plaaten bekleed, en zo dicht tzamenge-
voegd dat het maar Ã©Ã©n ftuk fcheen. Men ziet uyt
het getal der ftukken die de zyden befloegen , dat

ze gezamentlyk de lengte van dertig elleboogen
uytmaakten, wantdaar waaren\'er twintig, en elk
was anderhalve elleboog breed en vier vingeren
dik, recht tegen pver eikanderen ftaande: maar
noopende het achter-end des Tabernakels, de zes
ftukken van welke gefprooken is, quamen maar
op negen elleboogen uyt, des voegde men\'er ter
wederzyde op de hoeken een by van een halve elle
breed, dÃ³ch van dezelve hoogte als de andere. In
\'t midden van ieder dier ftukken was een vergulde
bout met een oog van goud gemaakt, en alle die
bouten waaren op een rechte lyn geplaatft, zo dat
alle de oogen recht op malkanderen zagen en alle
buyten uytftaken: voorts waaren \'er vergulde roe-
den Ã³f richels ieder vyf elleboogen lang, die door
de oogen gingen, allÃ© die planken tzamenvoegden,
en konftiglyk met moerfchroeven op malkander
paften. Noopende het achter-end van \'t gebouw,
dat wierd ftevig gemaakt door eenen richel, die
even als de andere door zo veele ringen heene ging
als \'er ftukken houts waaren: de enden van die
richel waaren in waards gekeept op dat die welke de
zyden ftevig hielden, en wier enden op de hoeken
van\'t gebouw uytquaamen en uytftaaken als man-
netjes fchrceven, in deeze wyfjes-Ã³f moerfchroe-
ven zouden infchroeven en fluycen; dus hieldenze
denTabernakel van alle kanten zo vaft,dat hy door
\'t geweld der winden niet kon verwrikt worden.

De lengte des Tabernakels van binnen was in
drie deelen , ieder tien elleboogen lang , afge-
fchÃ¼t j en voor \'t achterfte vertrÃ©k ftonden vier
zuyien van dezelfde flÃ³ffe en fatfbeh als de an-
dere 3 met even diergeiyke voetftallert als degÃ©-
ne waaraf reeds gefprooken is i : ftaande op een
gelyke afftand van malkandÃ¨rert. De Priefters
mogten overa44n 4â¬n Tabernakei..kGmen 3 uyt-
gezeyd in \'t vertrek dat door de vier zuyien af-
gefchooten was, want \'t zelve was voor hen een
ontoegangklyke plaats daar zy niet mogten bin-
nen treeden. Deeze verdeeling des Taberna-
kels in driÃ«n Was eene affchaduwing van de wer-
reld; want het binnenfte vertrÃ©k was als de He-
mel alwaar God woont, en de andere, die voor
den Priefleren alleen openftonden, verbeeldden
de zee en de aarde. Aan den ingang ftonden
vyf goudene zuyien op kÃ³pere voeten en men
fpande over den Tabernakel dek-kleeden van
purper, hemelsblaauw, fcharlaken en fyngetwynd
linnen ^ Het eerfte deÃ©zer tapy ten was van tien el-
leboogen in \'t vierkant, en bedekte de zuyien
die deeze heylige plaats van \'t Ã³verigCi affchey-
deden, om alzo den menfchen \'t gezigt daar-
van te beneemen. Deeze ganfche Tempel had
WÃ©l den naam van Heylig, maar het ruym dat tuf-
fchen de vier zuyien bÃ©floot^n* was wierdt het

genoemd. Op het-rcedsgemelde kleed waaren
allcTTÃ©\'y blÃ¶cmfn-, \'Ifen .^idere dBraadÃªn, maar
geen gedierte afgebeeld. Het tweede was het
eerfte , zo in fatzoen, als in grootte, maakfel,
en koleuren gelyk : en boven met haaken vaft-
gemaakt zynde , daalde het neÃªr en bedekte de
vyf zuyien, alwaar de ingang voor de Priefters
was , ten halve. Boven dit kleed was een ander
met ringen, door welke een fnoer ging, om het
te konnen openfchuyven, voornaamelyk op feeft-
dagen , opdat het vÃ³lk het eerfte tapyt, het
welk vol van verfcheydene afbeeldfels was,

zou moogen zien. Op de andere dagen , en
voornamelyk als \'t geen mooi weder was , lag
liet tweede kleed , het welk van eene ftÃ³ffe was
die den regen wederftaan kon^ over\'tander hee-
ne om het re bewaaren: en men heeft federd het
bouwen van den Tempel nÃ³g onderhouden dier-
gelyk een voorhangfel aan den ingang te hangen.

Behalve dit waaren\'er nÃ³g tientapyten, ieder
achtentwmtig elleboogen lang, en vier breed5
zynde met goudene moerfchroeven zo net aan Ã©Ã©n
gehecht, dat het fcheen als Ã³f \'t maar Ã©Ã©n ftuk
waSi het welk over den Tabernakel gelegd, het
opperfte , en alle de zyden daarvan tÃ³t op een
elle na van de grond bedekte. Daar waaren
nÃ³g elf andere ftukken van dezelfde breedte,
maar langer , hebbende ieder de lengte van der-
tig elleboogen j deeze waaren van haair zo kÃ³n-
ftig geweeven als dc andere van wolle , en wier-
den van buyten over de andere tapyten , die het
bmnenfte vercierden, heene gefpannen ^ en bo-
ven aan malkanderen gehecht zynde , hingen
zy tÃ³t op de grond , en maakten als een foort
van paveljoenen: dÃ³ch het elfde deezer ftukken
diende om den ingang te bedekken. Dit ganfche
geftÃ©l was met geytevellen bedekt om het voorden
regen en de groote hitte der zonne te befchutten;
en als men het ontdekte, kon men het van verre niet
zonder verwondering aanfchouwen , omdat de
glans van zo veele verfcheidene verwen zo afftak,
dat men zich verbeeldde den hemel te zien. Voor
\'t Ã³verige, de haairen-kleederen en de t\'zaamge-
naaide velledekfels ftrekten, gelyk het tapyt aan
den ingang, tot afweering van de hitte en regen.
Aldus was het geftel van den Tabernakel.

E Tabernakel aldus opgerecht zynde, maak-
te men ook een Arke die Gode toegewyd was:
zy was van een onvcrderfbaar hout, het welk de
Hebreen Aroona noemen , en was vyf fpannen
lang, drie hoog^ en zo veel breed, zynde van binnen
en buyten geheellyk met goude plaaten bekleed, zo
dat \'er nergens hout aan te zien was. Hetdekfel
* Kram. was \'ct ZO liecht en net met goudene pinnen ^ aan
"^"ngfeÃ¯^ vaftgemaakt, dat het fcheen ais oft maar Ã©Ã©n ftuk
voi|ens\' was. Aan de twcC grootfte zyden waarcn groote
andere. gQyj^e^e ringeu die dwars door\'t hout heene gin-
gen , en door dezelve wierden vergulde handboo-
men geftoken om de Arke te draagen als\'t noodig
was 5 want men gebruykte geene laftbeeften daar-
toe > maar de Leviten en Priefters droegenze
zelve op hunne fchouderen. Boven op het dek-
fel waaren twee gevleugelde beeltemflen (van
de Hebreen Cherubin genoemt) hoedaanige
nooit van menfchen gezien waaren : dÃ³ch
Mofes had ze gemaakt naar die beelteniflen we^
ke hy voor GÃ³ds troon zag. In deeze Arke
leyde hy de, twee Tafelen waarop de tien ge-
boden gefchreeven ftonden , van welke ieder
vyf behelsde, te weeten op elke kolom twee en een
balve: en hy plaatfte de Arke in\'t Heyligdom.

Bcfchvyving^van den:^<Mideii Tafel, en den Kandelaar, en via de
Aluarcn die in detj Tabs.makd ftonden. -

n 8. \'^Ofes ftelde ook in den Tabernakel eenen Ta-
-"-^-^^fel , niet ongelyk die van Delfos i zynde twee

elleboogen lang, Ã©Ã©ne breed,en drie fpannen hoog:
de voeten die hem onderfchraagden waaren van
boven tÃ³t op de helft vierkant, maar van daar tÃ³t
beneden gelyk die der Dorifcheruftbanken. De
Tafel had een rand van vier vingeren breed j des-
zelfs zyden warenuytgehÃ³ld, enmeteencierlyke
ly ft, die boven en onder uytftak, omvangen. Aan
ieder dier voeten waaren zo veeleringen, die op-
waarts naar het blad van de Tafel ftonden, en aan
\'t zelve vaft gehecht waaren, daar handboomen,
van vaft hout gemaakt, inftaken, die men\'er ge-
makkelyk konde uytnemen 5 alzo die ringen niet
eenvoudig rond toeliepen, maar met het eene end
in \'t opperfte van den tafel, en met het andere in
den voet quamen, en dicht by de Tafel aan het bo-
veneynde koomcnde, een toeloopenderonderinfÂ»-
maakten, daar men de handboomen door heenen
ftak. Met deeze handboomen wert de Tafel over
weg gedraagen.\' Men ftelde hem doorgaans in den
Tabei-nakel aan de noordzydejj dicht by het Hev-
ligdom, en men zette twaalf ongehevelde brooden
daarop j ter wederzyde zes op eenen ftapel, zynde
van zuyvere meelblom gemaakt j tÃ³t ieder van die
brooden gingen twee gomers,\'t welk een Hebreew-
fche maat was houdende zeven Attifche kotilas.
Boven op die brooden wierden twee goudene
fchaalen met wierook gezÃ©t. Alle zeven dagen, op
den dag dien wy den Sabbath noemen , nam
men die twaalf brooden af ^ en ftelde andere m
derzelver plaatfe. De reedert waarom wy ieder
zevende dag Sabbath noemen zal ik elders zeggen.

Tegen over dien Tafel aan de zuydzyde ftondt
een gouden kandelaar j niet dicht, maar hÃ³l van
binnen, weegende hondert minas, dic gÃ©wigt noe-
men de Hebreen Kinchares, de Grieken zouden \'t
een talent noemen. Deeze kandelaar was verciÃ©rd
met rondeknÃ³pjes^ leeliÃ«n, granaatappelen, en
fchaaltjes ten getale van zeventig, die van den mid-
delftam af opgjngen tÃ³t boven aan dezeven takken
waaruyt hy beftondt, en welker getal dat der ze-
ven planeeten evenaarde. Deeze zeven armen fton-
den tegen over malkanderen, en boven op elk was
eenen lamp na \'t getal der planeeten, alle welke
lampen na \'t ooften en zuyden zagen > de kande-
laar fchuyns gezet zynde.

Tuflchen den tafel en den kandelaar, die over-
dwars ftondt, was eene Altaar op welken men Gode ^
reukwerk Ã³fferde. Deeze altaar, d ie een elleboog ÃSd\'.sI
in\'t vierkant, en twee elleboogen hoog was, was

van on verderf baar hout, en met dikke goude plaa-
ten bekleed: boven op was \'er een gouden komfoor
hebbende aan alle kanten goudene kroontjes ^ door
welke \'t zelve rondom omringd wierdt. Voorts
waaren \'er groote ringen aan den Altaar, door wel-
ke ftÃ³kken ftaken, oni dan alzo van de Priefters te
konnen gedragen worden. Aan den ingang des
Tabernakels ftondt een andere Altaar die met kÃ³-
per overtrokken, vyf elleboogen in \'t vierkant, drie
hoog en insgelyks met goud vercierd was. In plaats
dat op den anderen een komfoor was, lag op deezen
f" ^^s een net, en komsgewyze uvtse-
hold, door welken de kooien en de aifche nÃ©er-
vielen, om dat \'er geen voetftal onder was.
Ãy deezen altaar lagen trechters, fchaalen, reuk-
vaten, bekers, en andere noodige gereedfchap-
pen tÃ³t de GÃ³dsdienft , zynde alle van louteren
goudej maar al het Ã³verig Ã³ftergereedfchap was van
koper. Dus was de Tabernakel en zyne toeftel.

Van de kleedingen en deradet der gemeene X^rieftersn, en van die
dfs Hoogenprieftc-rs.

der gemeene Priefteren , welke de Hebreen
Chaneas noemen , ais des Hoogen priefters die
Anarabachen (\'r geen zo veel als Opperpriefter be-
tekend,) van lien geheeten wordt : en wy zullen
met de gemeene Priefters een begin maaken. Hy
die den dienft zoude waarneemenj moft vÃ³lgens de
wet zuy ver en kuyfch zyn, en bekleed met een ge-
waad genoemd Manachaz, dat is, dicht fluytende,
zynde een foort van onderbroek van getwynd ga-
ren, die men om de lendenen toebondt: daarover
trok hy eenen rÃ³k van dubbeld fyn lynwaad, wel-
ken men Chetomene noemde, omdat het vlas by
ons Cheton heet : deeze hing neÃªr tÃ³t aan deen-
klaauwen, floot dicht om \'t lyf, en had ook naau-
we mouwen om de armen te bedekken: men gÃ³rd-
de hem om de borft, een weynig onder de Ã³xelen
met een gÃ³rdel van vier vingeren breed, die zo lÃ³s
geweeven was, dat hy naareeneflangenhuydge-
leek 5 dit kleed was met verfcheydene bloemen
van fcharlaken, purper, hemelsblaauw en fyn hn-
nen beftikt. De gÃ³rdel ging tweemaal om \'t
lyf van boven van de borft af aan ^ en was van
vooren geknoopt, hangende de enden neÃªr tÃ³t
op de voeten , om deri Priefter te eerwaardiger
voor \'t vÃ³lk te maaken als hy niet Ã³fterde :
maar als hy Ã³fterde flingerde hy den gÃ³rdel
over den flinker fchouder, om zynen dienft
onbelemmerder re konnen verrichten. Mofes
noemde dien gÃ³rdel Abaneth, en wy noemen
hem hedendaags Emian , \'t welk een naam is
dien wy van de BabiloniÃ«rs ontleent hebben.
Deeze rÃ³k was zonder plooijen , en had om den
hals een groote opening, die voor en achter met
ftrikjes toegeftrikt wierdt : en men noemde den
zelven Maflabazan. Hy droeg een zÃ©kere muts
die weynig meer dan \'t halve hoofd bedekte ,
en welken men nu nÃ³g Mafnaampthes noemt j
zy gelykt wel naar eene wrongkroon, en is van
linnen gemaakt, maar zeer dik wegens de veele
windfels: men zette daarover een kap van heel
fyn linnen, die \'t ganfche hoofd bedekte, en tÃ³e
op het voorhoofd quam , verbergende de naa-
den en windfels der wrong : en men maakteze
heel zÃ³rgvuldig vaft , opdat ze onder \'t Ã³fte-
ren niet quame af te vallen. Dusdaanig was de
kleeding der gemeene Priefteren.

Belangende nu den Hoogenpriefter , die Was
boven \'t gene ik alhier verhaald heb , nÃ³g be-
kleed met eenen hemelsblaauw^en rÃ³k, die hem tÃ³t
op dc enklaauwen hing, en Meeir genoemd
wordt : deeze wierdt met diergelyken gÃ³rdel als
de andere, behalve dat hy met goud door-
vlochten was , gegÃ³rd. Het onderfte van den
rÃ³k was bezet van franjen , met goude granaat-
appeltjes en klÃ³kjes overhands vercierd. Deeze
rÃ³k uyt Ã©Ã©n ftuk en zonder naad zynde, was
niet geheel open , maar alleenlyk achter van
boven tÃ³t beneden de fchouders, en van vooren
tÃ³t halfwege de borft, zynde tÃ³t cieraad van de
opening een boordfel daaraan gezÃ©t, gelyk me-
de aan de fplitten van de mouwen. Boven over
den rok quam nÃ³g een derde gewaad genaamd
Ephod, gelykende eenigfms naar den Griekfchen

fchoudermantel, en aldus gemaakt: hy was van
een elleboogs lengte, met mouwen voorzien^
en van fatfoen als een gekort rokje : dit gewaad
was van verfcheydene koleuren doorweeven, en
met goud geftikt, hebbende op\'t midden van dc
borft eene opening van vier vingeren breed in \'t
vierkant. Deeze opening was bedekt met een ftuk
ftÃ³f gelyk dat van den Ephod , Eflen genoemt,
dat is in \'t Grieks Logion, betÃ©kende een Ora-
kel Ã³f gÃ³diyk antwoord. Deeze lap , die eene
fpan breed was, wierdt met goudene ringetjes, die
met eenen hemelsblaauwen band, gaande door die
ringetjes, tzamen geftrikt wierden, aan de goude-
ne ringetjes van den rÃ³k vaft gehecht; en opdat \'er
geen opening tuflchen die ringetjes zoo gezien
worden, was de naad door een hemelsblaauw lint
bedekt. Deeze Opperpriefter had op ieder zyner
fchouderen een fardonix m goud gezÃ©t; en die twee
gefteenten ftrekten tÃ³t haaken om den Ephod
te flayten: op deeze twee fteenen waaren dc
naamen van Jakobs twaalf zoonen in \'t He-
breeuws gefneeden , teweeten op dien van den
rechter fchouder de zes oudtfte, en op dien van
den flinker de zes jongfte. Op deeze borft-
lap waaren twaalf Ã©dele gefteenten, van een on-
waardeerlyken prys, zynde in vier ryen ge-
plaatft , teweeten drie op eene ry, en door
kleyne goudene kroontjes gefcheyden, opdat zy
niet zouden uytvallen. Op de eerfte ry ftonden
een fardonix ^ topaz, en fmaragd; op de twee-
de een robyn , jafpis j en fafiier ; op de derde
een hyacinth, amathift, en agaat; en op de vier-
de een chryfoly t, onyx j en beril Op ieder deezer
fteenen was de naam gefneeden van Ã©Ã©nen der zoo-
nen Jakobs, welke wy als de hoofden onzer ftam-
men aanmerken; en deeze naamen ftonden vÃ³lgens
de Ã³rde hunner geboorte. Dewyl nu de gezegde
goude ringetjes al te zwak waaren om het gewigt
deezer gefteenten te konnen draagen, zo waaren
\'er twee andere ringen die fterker waaren, aan den
rand des borftlaps dicht by den hals gehecht, en
door dezelve gingen twee goudene kettingkjes, die
aan de enden der fchouderen uy tquamen en aldaar
vaft geftrikt wierden. De boven enden deezer ket-
tingkjes, die tÃ³t achter op de rugreykten, wier-
I den aan eenen ring vaft gemaakt die achter aan \'t
I boordfel van den Ephod was; en daardoor wierdt
de lap voornaamelyk van afvallen weerhouden.
Een riem van verfcheydene koleuren, en met goud
doorvlochten, was aan die borftlap vaft genaaid,
en wierdt rondom dezelve toegeftrikt, hangende
de enden daarvan nederwaards: voorts waaren alle
de franjen heel net aan haare uyterftc eynden in
goudene neftelingen of pypjes rondom fom niet
uyt te raaftÃ¨len) vervangen.

De hoed des Hoogenpriefters geleek eenigflns
naar de muts der gemeene Priefteren, maar was met
nÃ³g een andere foort van muts van een hemels-
blaau we koleur bedekt. Voorts was het hoofd van
den Hoogenpriefter omgeeven met een goudene
kroon , die met drie randen gewerkt en bezet
was met zÃ©kere knÃ³pjes gelyk men aan de plant
ziet welke de Hebreen Dacchar , en de Grieken
Hyofciamos noemen, [en nu gemÃ©enlyk bil-
zenkruyd geheeten wordt.] En byaldien ie-
mand het met mogt kennen, omdat hy \'er nooit
van gehoord had , zal ik het alhier befchryven:
Dit gewas groeit doorgaans ontrent drie fpannen

\'t welk afValt als de vrucht ryp as : - uyr ^yi^
takjes komen knÃ³ppen voort van grootte als
^t hd des kleynen vingers, engelykende eenig-
fnis naar een kelkje. Ik zal tÃ³t beter verftand
der crener die dit gewas met kennen , nÃ³g daar
byvoecren, dat het van onderen is als een halt
klootje , \'t welk na boven ftnaller wordende,
zich daarnaa weer uytbreydt, en als een bek-
kentje maakt, gelykende naar \'thart vaneenen
doorgeftieeden granaatappel, boven op \'t welk
een rond dekfeltje is , zo net gemaakt gelyk als
Ã³f men \'t rond gedraaid had , zynde gekarteld
gelyk het binnenfte der granaatappelen. En
boven op het dekfeltje deezer knÃ³pjes groeit de
vrucht welke geiykt naar het graan van \'t
kruyd Sideritis, en deszelfs bloem is als die

Deeze gekroonde hoed Ã³f muts bedekte het
achterhoofd , en de twee flaapen 5 dÃ³ch de
kroontjes raakten het voorhoofd met, maar t
zelve wierdt omringd door een breede ftrook
van goud , op welke GÃ³ds naam met gewyde
letteren gefchreeven ftondt.

Dusdaanig was het gewaad des Opperprie-
fters : en ik kan my niet genoeg verwonderen
over de onbillykheyd der gener die onshaaten,
en als gÃ³dloozen uytkryten , omdat wy de
GÃ³dheden, welke zy aanbidden , verachten:
want indien zy het gebouw des Tabernakels, de
Priefterlyke kleeding , en de vaten waarvan
men zich bedient om Gode te Ã³fferen, eens
naauwkeuriglyk willen aanmerken , ^ zy zullen
bevinden dat onze Wetseever een gÃ³dlyk man
Was, en dat men ons valifchelyk befchuldigt j na-
demaal uyt alle die dingen, welke ik befchree-
ven heb, gemaklyk te zien is, datzyeenigfins
de ganfche werreld betÃ©kenen. Want van de
drie afdeelingen des Tabernakels verbeeldende
twee, waarin de Priefters mogten ingaan als in
een ongewyde plaats, de aarde en de zee, die
voor alle menfchen openftaan : en het derde
vertrÃ©k, \'t welk ontoeganklyk voor hen is , is
als een hemel voor GÃ³d alleen bewaard, omdat
de Hemel zyne woonplaats is. De twaalf toon-
brooden betÃ©kenen de twaalf maanden des j aars.
De Kandelaar , uyt zeventig ftukken beftaan-
de, verbeeldt de zeventig zetels of kragten
der planeeten, en de zeven lampen vertoo-
nen die zeven planeeten. De tapyten van vier-
derley koleuren geweeven betÃ©kenen de vier
hoofdftÃ³ffen : want het linnen heeft opzigt op
de aarde , uyt welke het vlas voortkomt 3 het
purper verbeeldt de zee , omdat het geverwd
word met het bloed van zÃ©keren vifch i hethe-
melsblaauw is een tÃ©ken van de lucht ^ en het
fcharlaken beeldt het vuur uyt. De rok van den

der klokjes den donder. De Ephod van yer
koleuren geweeven is defgelyks een atbceiaiei
der ganfche natuure j en ik acht dat het goud
daarby gevoegd is om het licht te verbeeld^v
De Bbrftlap die in \'t midden is verbeeldt de
aarde , die het middelpunt der werreld is : en de

zee die rÃ¶ndom de aarde loopt. De twee far-
donixen, die tÃ³t haakCn dienen, betÃ©kenen de
zon en de maan } eh de twaalf andere kÃ³ftelyke
fteenen liaan op^ma^nden,Ã³f de twaalf hemels-
tÃ«kenert validen Zodiakr De Prieperlyke hoed
beeldt deÃ¯S hemeliiy t, afezynde van een hemels-
blaauwe koleur ," en zou zonder dat niet waerdig
zyn dat\'er GÃ³ds naam op gefchreeven ftondt. En
de driedubbelde kroon verbeeldt door haare
glans zyne heerlykheyd en opperfte Maje-
fteyt. In deezer voege heb ik geacht dat men
alle die dingen behoort te verklaaren , ten
eynde zo hier als elders geen gelegenheyd
mogt verlooren gaani, om de groote wys-
heyd van onzen uytmuntenden Wetgeever te
toonen.

1X7 Anneer alles aldus befchikt, en dat \'er niets i to,
W overig was, dan den Tabernakel in te wyen, Exod. is,
verfcheen GÃ³d aan Mofes, ^:n.beval hem Aaron ^^\'
zynen broeder tÃ³t Oppcrpriefter aaii tc ftellen,
omdat hy waardiger tÃ³t dat , ampt waÃ« dan ie-
mand anders. Mofes deed het vÃ³lk byeenko-
men , en vertoonde aan \'t zelve Aarohs deug-
den , en zyne zucht tÃ³t de algemÃ©ehc welftand 5
die hem menigmaal zyn leeven daarvoor had
doen waagen. Elk kende dit voorneemen goed,
en toonde zich verheugd over die keur. Daar-
op Ving MofÃ¨s aan aldus te fpreeken: â Gy ziet,
mannen, dat alle de werken , welke X^Ã³d ons
aanbevolen heeft, vÃ³lgens zyne vÃ¨reyfching
en ons vermoogen voltooid zyn. Gelyk gy-
lieden nu weet dat hy deezen Tabernakel met â
zyne tegenwoordigheyd v/il eeren, en dat â
\'er voor alle dingen tÃ³t Hoogenpriefter zo- â
daanig een moet aangefteld worden, ; die \'t â
bequaamft is om zich wel in dat arnpt te
quyten , opdat hy zÃ³rg draagÃ¨ ontrent alles
wat den dienft GÃ³ds betreft, en dat hy uwe
begeerten en gebeden ^an hem voordraage,
zo beken ik dat indien de keur aan my ge- â
ftaan hadde , ik nd die eere zoud hebben
moogen ftaan , zo omdat alle menfchen na- â
tuurlyk geneygd zyn zulks te begeeren , als â
ter oorzaake dat ulieden niet onbekend is â
wat moeite ikl^oor \'t gemeenebeftuytgeftaan â
hebbe Maar,GÃ³d zelf, die al van overlang
Aaron,als den rechtvaerdigften onder ulieden, â
en den waardigften Om geÃ«erd te worden,
tÃ³t dien heyligen dienft gefchikt had , heeft
hem zyne ftem gegeeven, en t\'zyner gunfte
uytfpraak gedaan. Derhalve zal Aaron voor-
taan uwe gebeden en wenfchingen aan hem op-,,
Ã³fferen j en de Heere zalze te gunftigÃ©r aan-
hooren, omdat hy ulieden niet alleenlyk be-
mint, maar dat ze hem aangebooden worden
door den gehen dien hy verkooren heeft om
uwen voorfpraak by hem te weezen."

Deeze reCde was den yÃ³lke zeer aangÃ¨naamjen j ^ i,
zy alle keurden door hunne toeftemming de ver-
kiezing w^lke GÃ³d gedaan had voor goed: want
buyten ~t\\\'i^yfel was Aaron de perfoon die voor-
naamelyk tÃ³t die groote waardigheyd behoorde
^verheven te worden, zo wigens zyneafkomff>
als om de gaven der profecye welke hy ontvan-^
gen had ^ en de uytmuntende deugd van zy-

nen broeder Mofes. Hy had toen vier zoonen,
Nadab, AbÃ¯hu, Eleazar en Ithamar.

Mofes beval dat men het Ã³verige \'t welk tÃ³t het
bouwen des Tabernakels gegeeven was, zoude
gebruyken omdat gene van te maaken \'t welk
tÃ³t het bedekken defzelfs nÃ³g noodig was, als-
mede tÃ³t het bedekken van den gouden kande-
laar, den gouden altaar des reukÃ³ffers , en an-
dere vaten j opdat wanneer men dezelve over\'t
velddroege, zy door den regen, Ã³f\'tflÃ³f, Ã³f
eenige andere toevallen der lucht, niet mogten
bedurven worden. Thans deed hy \'t vÃ³lk tza-
menkomen, en beval hen dat elk hoofd voor
hoofd nÃ³g een halven fikel zoude geeven, zyn-
de een Hebreewfche munt, die ontrent vier At-
tifche drachmen bedraagt. Zy quamen dit be-
vÃ©l aanftonds naa; en men bevond dat\'er zes-
honderd-vyfduyzend vyfhonderd vyftig man-
nen waaren die deeze uytgaave deeden, zynde
alle vrye perfoonen, en van twintig tÃ³t vyftig
jaaren oud. Dit geld wierdt daarop ten dien-
fle des Tabernakels gebruykt.

Alstoen zuyverde Mofes den Tabernakel en
de Priefters op deeze wyze : hynamhetgewigc
van vyfhonderd fikelen uytgeleezene mirrhe, zo
veel lifch , en half zo veel kaneel en balfem :
dit deed hy tzamen flÃ¤mpen ineenhinvanolyf-
oly , zynde een maat die twee AtdCchc koÃ«s
houdt; en daarvan maakte hy een zeer welrie^
kende balfem , waarmede hy den Tabernakel
cn de Priefters zalfde , en hen alzo reynigde.
Daarnaa Ã³fterde hy op den gouden altaar een
groote menigte van voortreffelyk reukwerk,
van \'t welk ik , om den Leezer niet verdrietig
te vallen, geen byzonder verhaal zal doen ; en
federd bleef men nooit in gebreke tweemaal \'s
daags, teweeten voor den opgang der zonne
en als zy onderging , reuk-Ã³ffers te branden.
Men bewaarde ook gezuyverde oh om\'er
de lampen van den gouden kandelaar mede te
voorzien , van welke drie over dag brandeden,
en de andere \'s avonds aangeftoken wierden.
BezaleÃ«l en Eliab bragten zeven maanden toe
aan \'t maaken van de werken waarvan ik ge-
fprooken heb , en dus liep het eerfte jaar federd
den uyttÃ³gt van Egipte ten eynde. Deeze twee
werklieden, dÃ³ch inzonderheyd BezaleÃ«l, waa-
ren ongemeen konftig, en bedachten uyt hen
zelve veele dingen.

Met den beginne des vÃ³lgenden jaars , in
iÃ¯od.4o.de maand welke de Hebreen Nifan , en de
MacedoniÃ«rs Xantikus noemen , met de nieu-
we maan, wierdt de Tabernakel, en alle de va-
ten die \'er in waaren , gewyd. GÃ³d deed toen
zien dat het niet te vergeefs was dat zyn vÃ³lk
aan zulk een heerlyk werk gearbeyd had : want
om te betoonen hoe aangenaam het hem was,
wilde hy daarin woonen , en het met zyne te-
genwoordigheyd eeren : \'t welk in deezer voe-
ge gefchiedde. Terwyl de hemel overalhelder
en klaar was , zag men eene wolk alleenlyk bo-
^f Tabernakel verfchynen , niet zo dik
als de winterwolken gemeenlykzyn, maarech-
ter dik genoeg om \'er niet te kÃ¶nnen doorzien;
en daar ^el een kleyne dauw , die te kennen
gaf aan degenen die geloof hadden , dat GÃ³d
Hunne gebeden verhoorde, en die doorzyne te-
genwoordigheyd begunftigde.

Naa dat Mofes alle de werklieden , ieder
naar zyne verdienfte beloond had , Ã³fterde hy
offerai^en aan den ingang des Tabernakels,
gelyk GÃ³d hem bevolen had , teweeten eenen
ftier, een ram, en eenen bÃ³k voor de zonden.
W anneer ik van de Ã³fteranden fpreeke , zal ik
zeggen hoe dieplegtigheden toegingen , en zal
alsdan verhaalen welke flagtÃ³ffers , die ten
brandoffer geÃ³fferd wierden , men geheellyk
verbrandde, en van welke het vÃ³lgens de wet
toegelaaten was te eeten.

Mofes befprengde met het bloed der geÃ³f- 12^
terde beeften de kleederen van Aaron en zynei-Â«i:.$
zoonen , en zuyverdeze met fonteynwater en
den balfem van welken ik gefprooken heb, op-
dat zy Priefters des Heeren zouden worden,
en hy deed zulks zeven dagen achterÃ©Ã©n. Hv
heyligde ook den Tabernakel en alle de vaten\'
met dien balfem en het bloed der ftieren, ram-
men en bokken, waarvan \'er dagelyks Ã©Ã©n van
elks gedood wierdt. VervÃ³lgens beval hy den Lcv-t
achtften dag te vieren, en geboodt dat elk naar
zyn vermoogen Ã³ftÃ¨ren zoude. Zy gehoor-
zaamden met blydfchap, enÃ³ft-erden fla|tÃ³ftbrs
elk om ftryd, welke niet zo dra op den altaar
gelegd waaren , Ã³f een vuur, dat in de tegen-
woordigheyd des vÃ³lks als een bhkfem daamyt
voortquam, verteerde dezelve.

Kort hier op leedt Aaron het grootfte hart-
zeer dat eenen vader zou konnen overkomen :
maar dewyl hy een verhÃ©vene ziel had, en oor-
deelde dat het Gode beliefd had zulks toe te
\'^^\'\'fSf\'y\'f^grootmoediglyk. Teweten,
NadabenAbihu zyne twee oudftezoonen, an-
dere^ flagtoftÃ¨rs geÃ³fferd hebbende dan die welke
Mofes hen bevolen had t\'Ã³fferen , fchoot de
vlam met zulk een geweld op hen, dat ze hunne
ganfche borft en aangezigt zo deerlyk brandde ,
dat zy\'er van ftierven, zonder dat men hen red-
den kon. Mofes beval hunnen vader en broe-
deren de lyken buyten \'t leger te brengen omze
aldaar eerlyk te begraaven. En hoewel al het
volk deezen fchielyken en onverwachten dood
beweende, echter verboodt hy hen daarover
rouw te draagen , ten eynde zy deeden blyken
dat zy met de waardigheyd des Priefterampts
geÃ«erd zynde, GÃ³ds eere meer ter harte na-
men, dan hun byzonder verdriet.

Deeze heylige en voortreffelyke Wetgeever j^g
weygerde alle de eere welk het vÃ³lk hem wilde
aandoen , om zich alleenlyk ten dienfte GÃ³ds
te verleedigen. Hy ging nu niet meer op den
berg SinaÃ¯ om hem raad te vraagen , maar tradt
in den Tabernakel, om door den Heere onder-
recht te worden van alles wat hem te doen
ftond : en hy behieldt fteeds uyt zeedigheyd
het zelfde gewaad, en droeg zich zoodaanio-in
\'t overige , dat hy niet anders dan een onfaeampt

perfoon leefde, zonder van andere onderfchey-

den te zyn dan door de zÃ³rg welke hy voor\'t ge-
meenebeft droeg. Hy gaf hen in gefchrifte wet-
ten en rÃ©gelen, die zy onderhouden moften om
m eendragt en vreede te leeven, en zich Gode
aangenaam te maaken. Maar hy deed in dat
alles niet dan volgens de bevÃ©len welke hy van

hem ontvangen had.

Ik zal van deeze wetten op haare plaats
en iK moet alhier nÃ³g iets by voegen

dat

dat ik overgeflageii heb by dc befchryving van
de kleedinge des Hoogenpriefters,;t welk iS,
dat GÃ³d, om te beletten dat degene die dit
hevliee en heerlyk gewaad droegen , anderÃ©
menfchen onder den dekmantel van de gaave
der profecye zouden verongelyken, hunne Ã³f-
feranden nooitmet zyne tegenwoordigheyd eer-
de , zonder een zigtbaar blyk daaraf te geeven
niet alleenlyk aan zyn vÃ³lk , maar ook aan de
vreemdelingen die\'er quamen. Want wanneer
^t hem beliefde hen die gunfte te doen , dan
flikkerde Ã©Ã©n van de twee Sardonixen, (van wel-
ker natuur het noodeloos zou zyn iets alhier
te zeggen, dewyl zy by ieder genoeg bekend
zyn) die op den rechter fchouder des Opper-
priefters was, met zulk een glans, dat men \'t
van verre zien kon > het welk niet natuurlyk
zynde, en buyten zulke voorvallen met gebeu-
rende,verwondering moet baaren by zodaamgen
die met trachten wys te fchynen, door de^ver-
achting welke zy ontrent onze Godsdienft be-
toonen. Maar daar is een andere zaak die nog
wonderlyker is, naamelyk dat GÃ³d zich door-
gaans van de twaalf Ã©dele gefteenten, welke de
Hoogenpriefter op zynen borftlap droeg, be-
diende, om de overwinning vooraf te betÃ©ke-
nen. Want eer men met het leger opbrak,
quam\'er zulk een helder licht uyt voort, dat
al het vÃ³lk daardoor bemerkte dat GÃ³ds maje-
fteyt tegenwoordig, en gereed was om hen by
te ftaan. Hierom is het dat die gene onder de
Grieken, welke geen afkeer van onze gehey-
meniflen hebben^ die Borftlap Logion Ã³f Ora-
kel noemen. Maar daar zyn, nuik dit fchryi",
al \'tweehonderd jaaren verloopen, dat die lar-
donix en borftlap zulk een glans en hcht niet
meer gegeeveja hebben; doordien GÃ³d om onze
zÃ³nden tegen ons vertoornd is, gelyk ik elders
zeggen zal; zullende nu den draad ,van myn
verhaal vervÃ³lgen.

Toen nu de Tabernakel gewyd , en alles
dat den gÃ³dlyken dienft betrof voltooid was,
verheugde het vÃ³lk zich, ziende dat GÃ³d zich
gewaardigde in hun leger, en onder hen te woo-
nen; zulks dat het niet dan lÃ³fzangen t\' zyner
eere zong, en hem Ã³fteranden Ã³fferde, gelyk
als Ã³f hen niets quaads te vreezen ftond, maar
dat alles hen in het toekomende naar wenfch
crelukken zoude. De ftammen in \'t algemeen,
en elk in \'t byzonder Ã³fferden ^efche _
zyne aanbiddelyke Majefteyt. De twaalf Hoof-
den en VÃ³rften deezer ftammen Ã³fferden zes
wagens elk van twee Ã³ffen getrokken, om den
Tabernakel te vervoeren; en ieder van hen Ã³f-
ferde eene fchaal weegende zeventig fikelen,

een bekken van honderd ^^^^g/f
wierookvat houdende tien df ikos , t welk men
met verfcheydene reukwerken vulde ; enae
fchaal\' en \'t bekken dienden om er m^el met
oli gemengd in te doen, waarvan men zi^^^^^p
\'t altaar in de Ã³fteranden bediende; ennien or-

iaarige lammeren , en een bÃ³k, tÃ³t ve^^fj^\'^"
ge der zonden. Ieder deezer VÃ³rften Ã³fterde
nÃ³g andere flagtÃ³ffers welke hÃ«ylzaame genoemd

Mofes gelyk ik gezegd heb ging nu niet
meer op den berg SinaÃ¯ ^ maar in den Taberna-
kel, om GÃ³d raad te vraagen , en van hem te
verftaan welke wetten hy ingefteld wilde heb-
ben : zy waaren zo voortrefl\'elyk, dat de wyl ze
niemand anders dan Gode toegefchreeven kon-
nen worden , onze voorouders haar eenige
eeuwen lang zo gÃ³dsdienftiglyk onderhouden
hebben , dat zy niet geloofden dat de vermaa-
kelykheden der vreede , noch de noodwendig-
heden des oorlÃ³gs hen verfchoonen konden, in-
dien zyze overtraden. Maar ik zal in een by-
zondere verhandeling daarvan fpreeken.

Wetten wegens de OfFetanden , de Priefters , de Feeften , en veele
andere zÃ³ burgerlyke als Staats-zaaken.

zuy veringen en Ã³fteranden betreffen, een ver-
haal doen , omdat wy tegenwoordig op die
ftÃ³ffe vervallen zyn. Daar zyn tweederley of-
feranden , de Ã©Ã©ne byzondere , en de andere
algemeene ; en die gefchieden op twee ver-
fcheydene wyzen : want het llagtÃ³ifer wordt
Ã³f ganfchelyk door het vuur verteerd , waar-
door liet den naam van brandÃ³ffer krygt; Ã³f het
wordt tÃ³t dankzegginge geÃ³fferd , en alzo ge-
geeten door degÃ©nen die het Ã³fferen. Ik zal
van het eerfte eerft fpreeken. Als een enkeld Lev.i.
perfoon een brandÃ³ffer Ã³ffert, biedt hy eenen
Ã³s, een lam , en een bokje aan ; welke twee
laatfte maar een jaar oud moeten zyn , dÃ³ch
de Ã³s mag wel ouder weezen ; maar zy moeten
mannetjes zyn , en geheellyk verbrand worden.
Wann-eer men de beeften keelt, beiprengkelen
de Priefters den altaar met hun bloed, en naa dat
zyze wel gewaffchen hebben, fnyden ze hen aan
ftukken, werpen \'er zout op , en leggen ze op
\'t altaar, waarvan het hout reeds aangeftooken
is. VervÃ³lgens waflHien zy de voeten cn inge-
wanden der dieren, en werpenze nevens \'t an-
dere in \'t vuur. Maar de huyden behooren
hen toe. Dit is \'t gene ontrent de brandÃ³ffe-
ren waargenomen wordt.

In de Ã³fteranden die tÃ³t dankzegginge gedaan lev. |.
worden flagt men beeften van gelyke lborte;
maar zy moeten zonder eenig letfel, en meer
dan een jaar oud zyn; en moogen zo wehvyfjes
als mannetjes weezen. Naa dat ze geflagt zyn
befprengen de Priefters den altaar met hun bloed,
thans leggen zyde nieren, een gedeelte van den
lever, en al het vet met de ftaert van \'t lam
daarop. De borft en de rechter dy behooren
den Priefteren toe , en die het Ã³ffer ge-
Ã³fferd hebben moogen van het overfchÃ³t twee
dagen lang eeten , maar dan moeten zy de reft
verbranden. Het zelfde wordt in de offeran-Ley
den , die Voor de zonden geÃ³fferd worden,
waargenomen. Maar die de middelen niet
hebben om deeze dieren te Ã³fterdn 5 moogen
volftaan met tWee duyven , .Ã³f een paar tortel-
dÃ¼y ven , waarvan de Ã©Ã©ne ten brandoffer gegee-
ven wordt, eri de andere is voor de Priefters,
gelyk ik Zulks breeder in de verhtÃ³deliiig die ik
vari de Ã³fferanden meen uyt te geeven ^ zal ver-
klaaren.

derdom als reeds gemeld is.: maar de Priefters
befprengen met hun bloed alleenlyk de hoor-
nen van den altaar , in plaats dat zy \'t anders
den ganfchen altaar doen: en zy leggen op den-
zei ven de nieren , met een gedeelte van den le-
ver 5 en al het vet, behoudende voor zich het
vel, en al het vleefch , \'t welk zy dien zelfden
dag in den Tabernakel eeten 3 want de wet ver-
biedt iets daaaf tÃ³t \'s anderen daags te bewaa-
ren;

Iemand die willens , dÃ³ch heymelyk gezon-
digd heeft, Ã³ffert een ram , gelyk de Wet
beveelt 3 en de Priefters eeten \'er infgelyks den
zelfden dag van in den Tabernakel.

Wanneer de Hoofden der ftammen voor de
zonden Ã³fferen , dan Ã³fferen zy even als \'tge-
meene vÃ³lk j alleenlyk met dit onderfcheyd,
dat de Ã³s en \'t bokje beyde mannetjes moeten
zyn.

icv. i. De Wet gebiedt ook datmen in de Ã³fferanden,
zo wel byzondere als gemeene, met een lam
de maat van een gomer meelbloeme , met een
fchaap twee gomers , en met eenen Ã³s drie go-
mers brenge. Infgelyks beveelt zy dat men met
eenen Ã³s een halve hin oh, \'t welk een aaloude
maat der Hebreen is, houdende twee Atheen-
fche ChoÃ«s 3 met een fchaap het derde deel
van die maat, en met een lam het vierde deel
daarvan Ã³ffere. Men was ^ daarenboven ge-
houden even veel wyns teÃ³iferen, welken men
rondom den altaar goot. Byaldien iemand om
zyne gelÃ³ften te volbrengen niet anders dan meel-
bloeme Ã³ffert, die werpt\'er een handvol van op
den altaar, en de Priefkrs neemen het Ã³verige
om te eeten , \'t zy dat zy \'t in oh kooken , Ã³f
"er koeken van bakken. Maar alles wat de
Priefter Ã³ffert , moet verbrand worden 3 en de
Wet verbiedt het jong van eenig dier , met de
moer te Ã³fferen , \'t en zy het ten minfte acht da-
gen oud zy.

Men Ã³ffert infgelyks nÃ³g andere Ã³fferanden
\'t zy- tÃ³t wederkryginge der gezondheyd , Ã³f
om andere oorzaaken 3 en men eet koeken met
het vleefch der dieren , waarvan de Priefters
hun deel hebben , moogende niet van \'t zelve
tÃ³t \'s anderendaags bewaaren.
Mum. is. De Wet beveelt ook dagelys des mÃ³rgens
vroeg , en tegens den avond een lam op gemee-
ne kÃ³ften te Ã³fferen , en twee op den Sabbath
op dezelfde wyze ; en als \'t nieuwe maan is
Ã³ifert men , behalve de gewoonlyke flagtÃ³ffers,
twee Ã³flÃ¨n, zeven eenj aarige lammeren , en Ã©Ã©n
ram. En indien \'er iets verzuymd was , Ã³ffer-
de men een bok voor de zonde: en in de zeven-
de maand , welke de Macedoniers Hyperbe-
retheon noemden , Ã³fferde men daarenboven
eenen Ã³s , een ram , zeven lammeren, en een
bok voor de zonde.

Op den tienden dag der maane van die zelf-
de maand vaftte men tÃ³t \'s avonds , en men Ã³f-
ferde eenen Ã³s , een ram , zeven lammeren,
en een bok voor de zonde, benevens nÃ³g twee
andere bokken, waarvan men den Ã©Ã©nen lee-
vendig buyten het leger voerde , opdat de ftraf-
fe welke het vÃ³lk voor hunne zonde verdiend
had, op zynen kÃ³p zoude vallen 3 en de ande-
re bok wierdt in het voorleger , op een zuy-
vere plaats, gebragt, en aldaar met huyd met al

verbrand , zonder iets daaraf over te houden.
Men verbrandde ook Ã©Ã©nen Ã³s , die niet door
\'t vÃ³lk , maar door den Hoogenpriefter gegee-
ven wierdt , v/elke naa dat het bloed Van
dien Ã³s en dat vandenbok binnen gebragt was,
zynen vinger daarin doopte , eii ^er zeven-
maal het dekfel en den vloer des Tabernakels mee
befprengde , midfgaders het binnenftÃ© des Ta-
bernakels , het buytenfte vari den gouden al-
taar , en den grooten altaar , diÃ© aan den in-
gang des Tabernakels onbedekt ftondt. Ver-
vÃ³lgens bragt men den afval dier beeft en , de
nieren , een gedeelte van den lever , en al
het vet op den altaar , en de OpperprieftÃ¨r
deed \'er van \'t zyne nÃ³g een ram by ^ dat
Gode ten brandÃ³ffer opgeÃ³fferd wierdt.

Den vyftienden van die maand , terwyl de 132.
winter naderde , v/ierdt aan al het vÃ³lk bevolen 33Â«
dat zy elk voor zyn gezin tenten en hutten zou-
den oprichten en vaft maken op dat ze tegen den
wind, de koude, en andere ongelegÃ©nhÃ©cien van
dat moeilyk faizoen, zouden konnen ftand hou-
den : en dat wanneer zy in het land, dat GÃ³d
hen beloofd had , zouden gekomen zyn , zy
zich in de hoofdftad daar van zouden begee ven,
omdat de Tempel daar zoude gebou v/d Worden 3
dat zy daar geduurende acht dagen een feeft zou-
den vieren;dat zy \'er Gode flagtÃ³ffers zouden Ã³f-
feren , fommige ten brandÃ³ffer en andere tÃ³ t
dankzegginge 5 en dat zy takken van mirtus,
wilge , en palmboomen , waaraan men citroe-
nen zoud hechten , in hunne handen draaien
zouden. De Ã³fferande die op den eerften fier
acht dagen geÃ³fferd wordt is een brandÃ³ffer,
i)eftaande uyt dertien Ã³ften, veertien lammeren,
twee rammen , en een bok tÃ³t verzoening voor
de zonden. De vÃ³lgende dagen gÃ¨fchiedt hÃ©t
zelfde , uytgezeyd dat men dagelyks van \'t ge-
tal eenen Ã³s afneemt, tÃ³tdat het op zeven ge-
komen is. Dc achtfte dag is een dag van rufte,
die gevierd wordt zonder eeni> werk te
doen , en men Ã³ffert dan een kalr , een ram
zeven lammeren , en een bok voor de zonde.
Dit zyn de plegtigheden van het Loofhutten-
feeft , het welk federd altoos by ons vÃ³lk is on-
derhouden geweeft.

Inde maand Xantikus , by ons Nifan t^^,
genoemd , waarin het jaar begint, op dcntev.zj.
veertienden der maane , als de zon in het te- JJ"â¢\'
ken van den Ram is, zynde de tyd dat onze
voorvaders uit Egipte , en met-eene uyt hun-
ne dienftbaarheyd toogen , verpligt de Wet ons
om die zelfde Ã³ferande, welke zy toen deeden,
en die den naam van Paafche gekreegen heeft,
te vernieuwen : en wy vieren dat Feeft vÃ³lgens
onze ftammen, zonder iets van het geÃ³fferde
te bewaaren voor den vÃ³lgenden da

den vyftienden der maand, en den eerften van
\'t feeft der ongezuurde brooden , \\ welk aan-
ftonds op dat van Paafche vÃ³lgt, en zeven da-
gen duurt, in welken tyd men geen ander dan
ongedeeffemd brood eet , en ieder dag twee
ftieren, Ã©Ã©nen ram 3 en zeven lammeren flagt, en
ten brandÃ³ffer Ã³ffert 3 by \'t welk voor de zon-
den een geyt geÃ³fferd wordt waarvan de Prie-
fters eeten.

Den zeftienden dag der maand , die den
tweeden van \'t Feeft der ongedceffemde broo-
den

den is , begint men van de nieuwe graanen die
nÃ³g niet aengeroerd zyn te eeten. En vermids
het billyk is zyne erkendykheyd Gode te be-
tuygen voor de weldaaden die men van hem ont-
vangt , zo Ã³ffert men hem de eerff ehngen der
garft op deeze wyze. Men droogt eene fchoof
met aairen^by \'t vuur, en doet \'er het graan uyt,
iiet welk gezuyverd zynde , Ã³ffert men \'er een
gomer van , laatende een handvol daaraf op
\'t altaar blyven , en \'t Ã³verige is voor de Priefters.

AlsdanftaathetaanaPtvÃ³lkvry denoogft, het
zy in \'t algemeen 5 Ã³f in\'t byzonder, te begin-
nen : en ten tyde dier eerftelingen Ã³ffert men
Gode een lam ten brandÃ³ffer.

Zeven weeken naa\'t Feeft van Paafche, wel-
â¢ keftegenenveertig dagen uytmaaken, Ã³ffert men
Gode op den vyftigften dag , diende Hebreen
Afartha, dat is volheyd van genaden , en de
Grieken Pentekofte [Ã³f Pingfter] noemen, een
brood van twee gomers tarwemeel dat gedeef-
femd is , en men flagt twee lammeren , \'t welk
den Priefteren tÃ³t een avondmaal dient, zonder

dat zy \'er iets tÃ³t den vÃ³lgenden dag van moo-
gen bewaaren. En tÃ³t brandÃ³fferen Ã³ffert men
voor de zonde drie kalveren, twee rammen,
veertien lammeren , en twee bokken.

Daeris geen feeft waarop men geen brandÃ³f-
feren Ã³ffert, en van werken niet aflaat: want
dat zyn twee zaaken , welke de Wet onvermy-
delyk beveelt te onderhouden ; en naa de Ã³ffe-
rande eet men \'t gene geÃ³fferd is. Ook geeft
men ten kÃ³fte van \'t gemeen vierentwintig
gomers tarwemeel , waarvah men ongehÃ©-
velde brooden maakt , welke men \'s daags
voor den Sabbath twee aan twee bakt, en \'s mÃ³r-
gens op den Sabbathdag zet men \'er twaalf van
op den gewyden tafel, zes aan de Ã©Ã©ne en zes
aan de andere zyde tegen malkanderen over:
cn daar blyven ze met twee fchotelen wierooks
tÃ³t den vÃ³lgenden Sabbath ftaan , Wanneer
menze aan de Priefteren geeft om te eeten,
naa alvoorens andere in hunne plaats gezÃ©t te
hebben. En de wierook wordt verbrand in
\'t heylig vuur het welk de brandÃ³ffers ver-
teert , en men zet wÃ©Ã©r andere op met de broo-
den. De Opperpriefter Ã³ffert van \'t zyne
tweemaal \'s daags een gomer van zuyver meel
met oÃ¼ gekneed , en een weynig gebakken,
waarvan hy \'s mÃ³rgens de Ã©Ã©ne helft, en \'s a-
vonds de andere in \'t vuur werpt. Maar van dit
alles zal ik elders breeder handelen, des agtik het
crenoeg dit by voorraad gezegt te hebben.
^ Naa"dat Mofes de ftam van Levi van de an-
dere afgezonderd had omze Gode toe te wyen,
zuvverde hy die met fonteynwater , en Ã³ffer-
de eene Ã³fferande : vervÃ³lgens beval hy aan de-
zelve de bewaaring des Tabernakels , en der
heylige vaten ; en belaftte hen zich vlytig m
dien heyhgen dienft te quyten , volgens t gene
de Priefters hen zouden gebieden. Aldus De-
gonden die van deeze ftam toen aangemerkt te
worden als Gode toegewyd te zyn. Moles
verklaarde ter zelfder tyd welke dieren reyn en
geoorlÃ³fd om te eeten waaren , en welke men,
omdat ze onreyn waaren , niet eeten mogt.
Wy zullen de reden daarvan zeggen wanneer
zich eene gelegenheyd daartoe voordoet. Be-
lancrende het bloed , dat verboodt hy volftrek:

telyk te nuttigen , omdat hy geloofde dat de
ziel en \'t leeven der dieren in hun bloed befloo-
ten was : ook verboodt hy het vleefch der bee-
ften die van zelfs gefturven waaren, alsmede het
vetdergeyten, fchaapen, en Ã³flÃ¨n te eeten.

Hy beval dat de melaatfchen , en die met 137.
een zaadvloed gequeld waaren , van de an-
dere zouden afgezonderd worden. Dat dc
vrouwen niet dan zeven daagen naa dat haare
zuyveringen voorby waaren met de mannen
zouden moogen omgaan. Dat iemand die een
lyk begraaven had , niet reyn zou geacht wor-
den dan zeven dagen daarnaa. Dat iemand die
meer dan zeven dagen met een zaadvlÃ¶ed ge-
queld was , twee ooÃ¼ammeren zoud Ã³fferen,
waarvan het Ã©Ã©ne voor \'t altaar, en\'t andere
voor de Priefters zoude zyn. Dat degÃ©ne dieii
by nacht eene bevlekking overgekomen wasj
zich met koud Water moften walfchesi om zich
te reynigeii, gelyk de mannen opk moften doen
als zy met hunne vrouwen te doen gehad had-
den. Dat de melaatfchen altoos van de anderen
moften afgefcheyden zyn , en als doode men-
fchen aangemerkt worden : en dat byaldien
GÃ³d op de gebeden van iemand van hen hem
zyne gezondheyd wedergaf , en het door een
leevendige koleur bleek dat hy van de quaal
geneezen was , hy dan door verfclieydeneÃ³ffe-
randen , waarvan wy elders zullen Ipreeken,
zich erkentelyk daarvoor moft toonen. Het
welk dan toont hoe belachgelyk het verdichtfel
is der gener die zeggen dat Mofes uyt Egipte
gevlooden was , alleenlyk omdat hyde melaats-
heyd had ; eh dat alle de Hebreen daamieÃª be-
vangen zynde gelyk hy , daarom door hem na
\'t land Kanaan geleyd wierden. Want indieri
zulks waarachtig waare , immers zoud hy
fchaamtshalve ZMaanig een wet niet hebben
willen beveftigen; ja zoud hy\'er zich niet te-
gen aan gekant hebben indien een ander zulks
voorgefteld hadde, gemerkt dat\'er veele vÃ³l-
ken zyn , daar de melaatfchen niet alleenlyk
niet veracht, en van andere afgefcheyden,
maar zelfs tÃ³t eerampten verheeven, en in kry^s-
bedieningen, ampten van ftaat, ja ook tÃ³t den
Tempeldienft aangefteld worden? Indien Mo-
fes dan met 4ie quaal befmÃ©t geweeft Waare,
wie zoud hem konnen belÃ©t hebben den vÃ³lke
wetten te geeven, die hen eerder voordeelig
dan naadeelig zouden geweeft zyn.? Dies blykt
het dan klaarlyk, dat zulks eene zaak is die men
uyt loutere quaadaardigheyd tegen onze lan-
daard verzierd heeft: en\'t is ganfchelyk waar,
dat Mofes van die quaal vry zynde , en ook
het vÃ³lk waarmede hy verkeerde , die wet ter
eere GÃ³ds ingefteld heeft voor zulke die \'er
mede gequeld waaren. Niettemin laat ik aan
elk de vryheyd om daarvan te oordeelen zo als
\'t hem goed dunkt,

Mofes verboodt ook den kraamvrouwen in 158.
den Tabernakel te komen, en den gÃ³dlyken Lev.ia.
dienft by te woonen voor den veertigften dag
naa haare verlÃ³ffingc indien zy eenen zoon
baard hadden, en den tachtigften dag, zo zy van
eene dÃ³chter gelegen waaren: en naa verloop
van dien tyd waaren zy gehouden Ã³fteranden te
Ã³fferen,waaraf een gedeelte Gode toegewyd Was,
en het Ã³verige den Priefteren toequam.

Byaldien een man zyne vrouw van overij3el
verdacht hieldt , Ã³fferde hy een gomer
o-arllennleels , waarvan hy een handtje vol op
den altaar wierp , en het Ã³verige was voor de
Priefters : vervÃ³lgens ftelde Ã©Ã©n van hen de
vrouw aan de deur die tegen over den Taber-
nakel was , nam haar den ftuyer af die zy op
\'t hoofd had , fchreef GÃ³ds naam op een par-
kement, deed haar met eede verklaaren datzy
haare echte trouw niet gefchonden had, en
voegde deeze vloekwenfch daarby , dat indien
zy haare trouw te buyten gegaan , en eenen val-
fchen eed gedaan had , alsdan haare rechter
heup mogt verftuyken , haar buykbarften , en
zy alzo jammerlyk fterven. Maar in tegen-
deel , indien haar man alleenlyk uyt jaloezy 5 en
door eene overmaat van liefde , haar t\'onrecht
verdacht gehouden had , het Gode mogt belie-
ven haar naa tien maanden eenen zoon te geeven.
Naa dien eed doopte dc Priefter het parkement,
waarop GÃ³ds naam gefchreeven ftondt , in
\'t water , en als die ganfchelyk daardoor
uytgewifcht, en als in \'t water verfniolten was,
mengde hy ^er eenig ftÃ³f van den vloer des Ta-
bernakels onder , en deed de vrouw dien drank
indrinken. Indien zy dan t\'onrecht befchuldigd
was 5 wierd ze zwanger , en baarde gelukkig-
lyk : dÃ³ch zo zy fchuldig zynde , dooreenen
valfchen eed en door onkuysheyd , haare trouw
jegens GÃ³d en haaren man gefchonden had,
ftierf zy op zulk een fchandelyke wyze, gelyk
gezegd is.

Dusdaanig waaren de wetten welke Mofes
den vÃ³lke wegens die Ã³fteranden en zuyverin-
gcn gaf 3 voorts ftelde hy nÃ³g andere in. Hy
verboodt het overlpel t\'eenemaal, doordien hy
geloofde dat het geluk des huuwelyks in de
kuysheyd en getrouwheyd , welke de man aan
zyne vrouw, en cle vrouw haaren man fchuldig
is , ganfchelyk beftondt, en dat\'er het gemee-
nebeft aan gelegen was dat de kinderen wettig
waaren.

Hv doemde als een, afgryflyke misdaad de
bloedfchande met zyne moeder, Ã³f ftiefmoeder,
Ã³f moey zo van \'s vaders als moeders zyde, Ã³f
zufter, Ã³ffchoon dochter begaan: Hy verboodt
de bywooninge met zyne vrouw als zy haare
maandftonden had : en hy doemde als een ver-
foeijelyk feyt zich met beeften Ã³f jongens te ver-
mengen , en ftelde op zodaanige gruuwelen de
ftraftb des doods.

Belangende de Priefters , hy wilde dat die
veel kuyfcher zouden zyn dan andere ; wanthy
verbondt hen niet alleenlyk om dezelfde wet-
ten te onderhouden , maar hy verboodt hen
ook met eene vrouw , die te vooren verlaaten
was , Ã³f eene flaavin , Ã³f waardin , Ã³f die om
eenigerhande oorzaak verftootcn was , te trou-
wen. Waarby hy ten aanzien van den Hoogen-
priefter nÃ³g voegde , dat hy niet gelyk de an-
de Priefters eene weduw ten wyve zou moogen
neemen,maar dathy met eene maagd zou moeten
trouwen , en die behouden : hy verboodt hem
ook eenig dood lighaam te naderen , alhoewel
het de andere Priefters vryftondt by die van hun-
ne moeders , broeders , en kinderen te komen 5
hy beval ook dat aan hunne hghamen geen ge-
brek Ã³f letfel zoude zyn. Indien \'t nu onder de
Priefters gebeurde dat iemand eenig letfel aan
zyn lighaam had , dien was \'t wel geoorlÃ³fd
nevens de andere zyn deel te hebben, maarniet
tÃ³t den altaar te naderen , Ã³f in den Tempel te
gaan. Zy waaren gehouden zuy ver en onberifpe-
lyk te zyn niet alleenlyk wanneer zyden gÃ³dly-
ken dienft verrichteden, maar ook in al het Ã³ve-
rige van hun leeven, Ei^ wanneer zy het heylig
gewaad, by hunnen dienft paffende, aanhadden,
waaren zy , behalve de zÃ¼yverheyd waarin ze
altoos moften leeven , tÃ³t zulk een maatigheyd
verpligt 3 dat het hen verbooden was wyn te drin-
ken j en de dieren welke zyÃ³fferd en moften
gaaf en zonder eenig aebrÃ©k weezen. Deeze
waaren de wetten die Mofes in de woeftyne gaf,
en welke hy zo lang hy leefde deed onderhou-
den. Hy ftelde ook nÃ³g anderein , om waar-
genomen r -^-.

143. Hy beval dat men alle zeven jaaren het land
i-ev. X, 5. een jaar zou laaten braak leggen, zonder het te

bebouwen Ã³f bezaaijen , even gelyk als hy be-
volen had dat men op den zevenden dag het
werken moft ftaaken. Waarby hy voegde, dat
alles wat de aarde in dat jaar van rufte van zelfs
voortbragt, voor allen gemeen zoude zyn, zelfs
voor vreemdelingen , en dat het niemiand zou
vryftaan iets daaraf voor zich alleen te behou-
den. Hy wilde ook dat men het zelfde zoude
waarneemen naa zevenmaal zeven jaaren, en dat
in het vÃ³lgende jaar, \'t v/elk het vyftigfte, en
het Jubeljaar der Hebreen is , den fchuldenaa-
ren alle hunne fchuld quytgefcholden , en de
lyfeygene in vryheyd gefteld moften worden 3
\'t welk zag op zulke die te vooren vry geweeft
zynde , in plaats van de ftraffe des doods we-
gens \\ overtreeden van eenige wetten , tÃ³t
flaaverny gedoemd waaren. Ook moften, vÃ³l-
gens deeze wet, de landen weder tÃ³t hunne eer-
fte bezitters keeren , "t welk op deeze wyze toe-
ging : Als het Jubeljaar naby was rekenden de
verkooper en de kooper van het land tzamen
op , hoeveel de inkomft daarvan beliep , en
wat kÃ³ften daarop geloopen waaren : en indien
de inkomft meer bedroeg dan de onkÃ³ften , zo
nam de verkooper zyn land weder aan ; dÃ³ch
zo de onkÃ³ften hooger liepen , dan keerde de
verkooper zo veel uyt, en het landt wierdt we-
der zyn eygen. Maar indien de inkomften en
de onkÃ³ften gelyk waaren , nam de oude bezit-
ter zyn land weder na zich. Het zelfde wierdt
ook waargenomen ontrent huyzen die in vlek-
ken ftonden ; doch ten aanzien van zulke die
in de fteden en de bemuurde burgten Waaren,
de verkooper mÃ¶gt zyn huys weÃªr benaderen,
wanneer hy den prys van den verkoop weder uyt-
keerde eer het jaar om was : maar indien hy
\'t jaar liet verloopen zonder het geld weÃªr te
geeven , dan was de kooper vaft in zyn bezit.
Mofes ontving alle deeze wetten van GÃ³d zeiven
op den berg SinaÃ¯, om die den vÃ³lke over te lÃ©-
veren toen het aan den voet van dienbÃªrg gele-
gerd was j en hy deedze befchryven , om door
de naakomehngen onderhouden te worden.

Telling des vÃ³lks. Manier van Lc\'geringe cn opbreekinge eu Ã³rde
van optÃ³gt.

144. y| Ofes aldus zÃ³rg gedraagen hebbende voor
Num. I. lYl\'t gene de GÃ³dsdienft en de burgerlyke

regeering betrof, liet zyne gedachten ook gaan
op de krygszaaken , omdat hy voorzag dat zyn
vÃ³lk zwaare oorlogen zou moeten voeren: en
daarop beval hy den VÃ³rften en Hoofden der
Stammen, uytgenomen die van Levi, een nette
telling te doen van alle diebequaam waaren om
geweer te draagen: want vermids de Leviten
ten dienfte GÃ³ds toegewyd waaren, zo waaren
ze van al \'t Ã³verige bevryd. Naa dat deeze
heirfchouwing gefchied was , bevondtmeneen
getal van zesmaal honderd duyzend,drie duyzend
zes honderd en vyftig mannen van twintig tot
vyftig jaaren oud : en in plaats van de ftam Levi

bragt hy onder \'t getal der VÃ³rften de ftam van
Manaffe Jofephs zoon j en ftelde Ephraim m fte-
de van Jofeph zynen vader, vÃ³lgens \'t gene reeds
gemeld is 5 dat Jakob van Jofeph verzÃ³cht had

Men ftelde den Tabernakel in \'t midden van
het leger , en drie Stammen wierden aan alle de
zyden met groote ruymten tuflchen ieder ge-
plaatft. Voorts perkte men een groote plaats af
tÃ³t eene markt, alwaar men allerley waaren en
koopmanfchappen verkÃ³ft ^ en de kooplieden
en konftenaars wairen met zulk een gevoeglyke
Ã³rde in hunne winkels geplaatft, dat het fcheen
als Ã³Pt eene ftad was. De Priefters, en naa hen
de Leviten , befloegen de plaatfen dienaaftaan
den Tabernakel waaren. Men deed eene telling Num. 9.
van de Leviten by zonder, en bevondt hun getal
te zyn driÃ«ntwintig-duyzend achthonderd tach-
tig zielen van dertig dagen en daar boven oud.

Zo lang als de wolk, waarvan wy gefprooken
hebben, den Tabernakel bedekte, bleef het leger t o.
op zyne plaats ftaan j maar wanneer de wolk
voortging dan brak men op. MoiÃ¨s bedacht een
zÃ©kere zil vere trompÃ©t , die aldus gemaakt was 5
zy was bykans eene elleboog lang , haare pyp
was ontrent zo dik als eene fluyt, en daar was
geen andere opening dan aan het end dat men in
den mond moft fteeken , en aan het wydeend,
het welk was gelyk een gemeene trompet : wor-
dende deefe foort by de Hebreen Afofra ge-
noemd. Mofes deed \'er twee zulke maaken, waar-
van de Ã©Ã©ne diende om het vÃ³lk te doen tzamen-
komen , en de anderen om de Overften byeen te
roepen , als \'er iets wegens de zaaken van \'t Ge-
meenebeft te overleggen was: maar als \'er op bey-
de te gelyk geblaazen wierdt, dan moft de gan-
fche menigte byeenkomen.

Wanneer de Tabernakel van plaats verander-
de , dan hieldt men deeze Ã³rde : op het eerfte
gefchal der trompette braken de drie ftammen
die na \'t Ooften gelegerd waaren op 5 op het
tweede geluyd der trompette braken de drie
ftammen op die na \'t zuydenlagenj alsdan brak
men den Tabernakel af, die tuffchen de zes
ftammen welke vooruyt trokken , en de zes an-
dere die naa moften komen , geplaatft wierdt 5
en de Leviten waaren rondom den Tabernakel.
Op het derde geklank der trompette trokken de
drie ftammen op die na \'t weften ftonden j en
op het vierde trompette-gefchal vÃ³lgden de drie
die na \'t noorden lagen. Men bediende zich
van deeze trompetten ook in de Ã³fferanden zo
op den Sabbath als op andere dagen : en men
vierde toen met Ã³fferanden en plegtigheden het
eerfte Paafche dat onze voorvaders federd hun-
ne uyttÃ³gt uyt Egipte hielden.

Aa dat het leger van den berg SinaÃ¯ opge- 148.
broken , en eenige dagen voortgetrokken
was, quam het aan eene plaats genaamd Ifere-
moth. Aldaar begon het vÃ³lk op nieuws te
morren , en alle de oorzaak van hunne ram-
Den op Mofes te fchuyven , zeggende dat
iet op zyn aanraden was dat zy Ã©Ã©n van dc
vruchtbaarfte landen der werreld verlaaten had-
den , en dat in plaats van geluk \'t welk hyhen
had doen hoopen , zy zich door allerley elen-
den gepraamd vonden : dat zy niet alleenlyk

geen water hadden om hunne dorft te leflchen,
maar dat zy van honger zouden moeten ver-
gaan indien het Manna quam op te houden. Zy
voegden nÃ³g veele andere zeer vinnige verwy-
tingen tegen Mofes hierby : waarop Ã©Ã©n van
hen aan deeze menigte voorhieldt, dat zy de wel-
daaden van hem genooten niet alzo behoorden
te vergeeten , nÃ³ch GÃ³ds byftand te miftrou-
wen. Maar die woorden , in plaats van hen te
ftillen , verbitterden hen te meer , en deeden
hun gemor toeneemen. Mofes zonder zich des
te bekreunen , zeyde tÃ³t hen : âDat fchoon zy
5, groot ongelyk hadden dat ze hem aldus be-
5, j egenden, hy echter hen beloofde, overvloed
van vleefch voor hen van GÃ³d te zullen ver-
35 werven, niet alleenlyk voor Ã©Ã©nen dag, maar
â voor veele dagen. En vermids zy \'t niet ge-
looven wilden , en dat Ã©Ã©n van hen vraagde hoe
hy voor die groote menigte ipyze zou konnen
geeven , antw_oordde hy : â Gy zult haaft zien
5, dat nÃ³ch GÃ³d , nÃ³ch ik , fchoon zo weynig
â by uHeden geacht, zullen ophouden u by te
,, ftaan" Naauwlyks had hy deeze woorden ge-
fprooken , Ã³ f het gan fche leger wierdt met quak-
kelen bedekt, waarvan elk zo veel nam als hy
wilde. Maar GÃ³d vertoefde niet lang met hen
over hunne baldaadigheyd jegens hem, en het
fchelden tegen zynen dienaar, te ftraftÃ¨n: zulks
dat \'et veelen het leeven kÃ³ftte , waarom die
plaats den naam kreeg , dien zy nÃ³g heden
voert, van Ghibrathaba , dat is de graven der
begeerlykheyd.

^Ofes leyde het vÃ³lk toen op de grenzen j.g,
der Kanaaniten , aan een plaats genaamd Num.
Pharan , alwaar het moeijelyk te woonen was\'
en aldaar Iprak hy het vÃ³lk aldus aan : â GÃ³d
heeft ulieden , door zyne groote goedheyd,,,
de vryheyd , en een land dat van alles goeds
overvloeit, beloofd : het Ã©Ã©ne geniet gylie-
den reeds , en \'t ander zult gy ook haaft ge^
nieten : want wy zyn nu op de grenzen der
Kanaaniten gekomen; en nÃ³ch hunne Konin-
gen , nÃ³ch hunne fteden , nÃ³ch alle hunne
krygsmagt tzamengevoegd , zullen ons kon-
nen beletten de uytwerking zyner belÃ³ften te
zien. Bereydt u dan om kloekmoediglyk te
ftryden , omdat het zonder vechten niet zal
toegaan dat zy u dit kÃ³ftelyk land zullen in-
ruymen. Maar wy zullen \'t in fpyt van hen
bezitten; naa dat wy hen overwonnen hebben.
DÃ³ch wy moeten eerft eenige vooraf op kond-
fchap uytzenden , om te verneemen na de
vruchtbaarheyd des lands , en de magt der
mwoonderen ; en vooral moeten wy ons meer â
dan ooit tzamen vereenigen , en Gode deee-
re geeven die wy hem fchuldig zyn , ten eyn-
de hy onze befchermer en byftand zy."

Het vÃ³lk prees deezen voorflag, en koos
twaalf van de aanzienlykfte onder hen , Ã©Ã©nen
uyt elke ftam, om het land der Kanaaniten te
gaan belpieden, beginnende van de kant die na
Egipte ftrekt, en vervÃ³lgende tÃ³t aan de ftad
Amath en den berg Libanon. Zy bragten veer-
tig dagen met die reyze door j en naa den aardt
des lands wel befchouwd, en van deleevensma-
nier der ingezÃ©tenen in \'t byzonder kennis ge-
nomen te hebben, deeden zy verftag van \'t ge-
ne zy gezien hadden, en bragten van de vruch-
ten des lands mede , welke zo groot en fchoon

waaren , dat het vÃ³lk daardoor aangemoedigd
wierdt om het te gaan bemagtigen. Maar
alle deeze afgezondene , uytgenomen twee,
fchrikten hen daarvan af door de moeijelykheyd
der onderneeminge, zeggende â Dat men groo-
te en diepe rivieren moft paflÃ¨eren, bykans â
ontoegangklyke bergen overtrekken , fterke â
en magtige fteden beftÃ³rmen , reuzen welke â
zy in Hebron gezien hadden bevechten,,
en eyndelyk, dat zy nÃ³g niets zo vreeflyk ge- â

â zien hadden federd zy uyt Egipte getoogen
â waaren." Aldus ging de fchrik deezer afge-
zondenen van hen in\'t gemoed des vÃ³lks overj
zo dat zy wanhoopende van zulk een moeije-
lyken toeleg te konnen uytvoeren , weder in
hunne tenten keerden om daar hun ongeluk met
hunne wyven en kinderen te beweenen: en hun-
ne droefheyd en flaauwhartigheyd deed hen zeg-
gen, datGÃ³d hen belÃ³ften genoeg deed, maar
dat zy \'er de uytwerking niet van zagen. Thans
vatten zy \'t tegen Mofes op , en deeden den
Â«ranfchen nacht niet dan fchelden tegen hemen
Aaron. Zo dra het dag geworden was, qua-
men zy oproeriglyk tzamen om hen te fteeni-
gen, en dan weder na Egipte te keeren. Jofua
zoon van Nave, uyt de framme Ephraims, en
Kaleb uyt de flamme Juda, welke twee van de
twaalf verfpieders waaren, ziende deeze wan-
orde , en duchtende voor een quaad gevÃ³lg,
zeyden tÃ³t hen 5 â Dat zy aldus den moed met
â moflen verlooren geven, Ã³f GÃ³d als onge-
â trouw in zyne belÃ³ften befchuldigen, en ge-
â loof liaan aan den ydelen fchrik dien men hen
â aanjoeg, door hen de zaaken heel anders te
5, vertoonen als ze in der daad waaren. Maar
â dat zy liever behoorden hen te gelooven, en
â hen te vÃ³lgen om zulk een vruchtbaar land
â te veroveren. Dat zy zich aanbooden om
â hen tÃ³t leydslieden in zulk een roemruchti-
â ge onderneeminge te dienen. Dat\'er zoveel
â zwaarigheyd niet in flak als men hen poogde
â diets te maaken: dat die bergen zo hoog,
5, nÃ³ch de rivieren zo diep niet waaren, dat ze
5, luyden vanmoed en dapperheyd konden weer-
â houden : en dat zy niets te vreezen hadden,
3, naardien GÃ³d zich voor hen verklaarde, en
3, voor hen flryden wilde. Trekt dan zonder
â fchroom voort, vervÃ³lgden ze, in een ver-
5, trouwen op zyne byftand, en vÃ³lgt ons die
3, gereed zyn om u aan te voeren."

Terwyl deeze twee oprechte en edelmoedige
Ifraeliten aldus fpraken, om de ontroerde me-
nigte te ftillen, waaren Mofes Ã«n Aaron ter aar-
de gevallen, en baden GÃ³d, niet opdat hy hen
voor de woede des vÃ³lks befchutten zoude, maar
dat hy zich over hunne dwaasheyd wilde ont-
fermen, en hunne gemoederen, die door den te-

fenwoordigen nood , en eenydele vreeze voor
et toekomende, ontroerd waaren, doen be-
daaren. Hun gebÃ©d wierdtterftondverhoord :
en men zag eene wÃ³lk den Tabernakel bedek-
ken, om te kennen te geeven dat GÃ³d denzel-
ven met zyne tegenwoordigheyd vervulde. ^ Mo-
fÃ¨s alstoen vol van vertrouwen, naderde tÃ³t het
vÃ³lk, en zeyde tÃ³t hen, ,, Dat GÃ³d beflooten
â had hen te ftrafFen, niet zo zwaar als zy wel
verdienden, maar gelyk een goede vader zyne
kinderen kaftydt. Want, vervolgde hy m
â den Tabernakel gegaan zynde om hem met
â traanen te bidden dat hy ulieden met wilde
â uytroeijen, heeft hy my de weldaaden waar-
â medehy u begunftigd heeft, uwe groote on-

â gedaan hebt, door meer geloofs te flaan aan
3, valfche berichten 5 dan aan zyne belÃ³ften,
â omftandiglyk vertoond. Niettemin heeft hy
â my verzekerd, dat vermids hy ulieden onder
alle landaarden verkooren heeft om zyn volk

te zyn, hy u niet ganfchelyk verdelgen zal\':
maar dat gy tÃ³t flraffe uwer zonde het land
Kanaan niet bezitten, nÃ³ch de zoetigheyd en ,,
overvloed van deszelfs vruchten fmaaken,,,
maar veertig jaaren in de woeflyne omzwer-,,
ven zult, zonder huyzen Ã³ffteden te hebben;,,
\'twelk hem nÃ³gtans niet verhinderen zal uwe
kinderen in de bezittinge te ftellen van het
land en de goederen welke hy ulieden beloofd
heeft, en waarvan gy u door uw gemor en on-
gehoorzaamheyd onwaerdig gemaakt hebt."

Deeze reede floeg al het vÃ³lk met fchrik cn
groote droefheyd: zy baden Mofes dat hy hun-
ne voorfpraak by GÃ³d wilde weezen, ten eynde
het hem believen mogte hunnen misflag te ver-
geeten, en zyne belÃ³ften te volbrengen. DÃ³ch
hy antwoordde hen; â Dat zy niet te verwach- â
ten haddendat zyne opperfte Majefteyt zich
door Iiunne gebeden zou laaten beweegen;
omdat het niet door eenige oploopendheyd,
Ã³f om een geringe oorzaak was, gelyk als,,
onder de menfchen, maar door eene bewee- â
ginge van gerechtigheyd, eneenwelberaade- â
ne wille, dat hy dat vonnis tegen hen uyt- â
gefprooken had."

Alhoewel \'t nu ongelooflyk mogt fchynen 150*
dat Ã©Ã©n man alleen een bykans ontelbaare menig-
te van menfchen in de grootfte hitte van hunne
oproerigheyd zoude konnen ftillen , echter be-
hoeft men zich hier daarover niet te verwonde-
doordien GÃ³d, die Mofes altoos by ftondt,

hun hart bereyd had om zich door woorden te
laaten overreeden , en dat zy reeds yerfchey-
demaal door de ongelukken, waarin zy ver-
vallen waaren, de ftraff\'e wegens hun ongeloof
enongehoorzaamheyd, beproefd hadden. Maar
wat grooter blyk van de uytmuntende deugd
deezes voortrenelyken Wetgeevers, en van de
wonderbaare aehtbaarheyd welke hy verkreeg,
zou men konnen begeeren, dan te zien dat niet
alleen degÃ©ne die ten zynen tyde leefden, maar
zelfs alle de naakomehngen, hem zodaanig in
eere gehouden hebben, dat \'er nÃ³g hedensdaags
niemand onder de Hebreen is, die zich niet
verpligt acht alle zyne inzettingen zo naauw-
keuriglyk naa te komen als Ã³fhy nÃ³ch zelve te-^
genwoordig was, en gereed om de overtreeders
daarvan te ftraffen. Onder veele andere bewy-
zen van deeze meer dan menfchelyke aehtbaar-
heyd welke hy verkreeg, fchynt dit vÃ³lgende
my zeer aanmerkelyk te zyn. Wanneer eenige
lieden uyt de landfchappen aan gene zyde van
den Eufraat gekomen waaren om onzen Tempel
te bezoeken, en aldaar Ã³fferanden te Ã³fferen,
hebbende vier maanden lang met groot gevaar,
groote kÃ³ften, en veel moeijelykheyd gereyfd,
lebben ze geen deel mogen hebben aan de Ã³ffe-
randen, dewyl Mofes zulks den genen die in
onze zeden niet onderwezen zyn, en met ons
niet naa de vaderlyke wyze verkeeren, verbo-
den heeft: dus hebben eenige geen verlÃ³f kon-
nen krygen om te Ã³fferen; andere zyn genood-
zaakt geweeft hunne Ã³fferanden ten halve te laa-
ten fteeken; en andere hebben geen vryheyd kon-
nen verwerven om in den Tempel te gaan, zon-
der dat zy echter daarom zyn verftoord geweeft Â»
Ã³f eenige de minfte klagte gedaan hebben; wil-
lende Hever de wetten door die groote perfonaad-

je gemaakt gehoorzaamen, dan hmine begeerte
involgen, alhoewel niets hen tÃ³t zulk een onder-
werping bewoog , dan hunne verwondering over
zyne deugd 5 vermids men door te gelooven dat
hy die wetten van GÃ³d zeiven ontvangen had,
hem als iets meerder dan een menfch aanmerkt.
En\'tis nÃ³g niets lang geleden, zynde kort voor
den Joodlclien oorlog, onder de regeering van
den Keyzer Klaudius, toen IfniaÃ«l Hoogepriefter
was, dat JudÃ©a van zulk een dieren tyd gedrukt
zynde dat een gomer meels vier drachmen goldt,
men echter op het feeft der ongedeeflemde broo-
den zeventig Kor, zynde eenendertig Siciliaan-
fche, en eenenveertig Attifche Medimnen Ã³ffer-
de, zonder dat iemand der Priefteren , fchoon

van honger gepraamd, hetzelve durfdeaanraa-
ken cm\'er van te eeten > zo zeer vreefdenze de
wetteovertreeden, en GÃ³ds toorn, die zelfs de
verborgene zonden zo ftreng ftraft, over hen te
haaien. WiezalÃ¯ichdanveiwondercndatMo-
fes zulke ongcmecne dingen deed, dewyl men
nu nÃ³g Zo veelcccuwen daarnaa ziet, dathet ge-
ne hy bygefchrifte naagelaaten heeft van zodaa-
nig een achtbaarheyd is, dat zelfs onze vyanden
genoodzaakt zyn te bekennen , dat het GÃ³d is
die den menfchen zulk een volmaakte leevens-
manier door hem gegeeven ^ en zich van zyn uy t-
muntend beleyd om hen die te doen aanneemen,
bediend heeft? NÃ³gtans laat ik elk daarvan
oordeelen zo als \'t hem belieft.

Gsmor der IfcaÃ«lireii regen Mofes. Zy bevechten de Kanaaniten
buyten zyn beve!, eii zonder rast GÃ³d geraadpleegd te hebben;
\\veshalve iy met een groot verlies op de vlugt geflagen worden;
eu daarop viredsr beginnen te murmureren.

Oe groot ook de moeijelykheden waaren
welke de IfraÃ«liten in de woeftyne uyt-
ftonden, echter fpeet niets hen zo zeer dan dat
GÃ³d hen niet toeliet de Kanaaniten te bevech-
ten. Zy wilden het bevÃ©l dat Mofes hen gaf
van in rufte te blyven, niet gehoorzaamen 3 maar
zichzelven wysmaakende dat zy zyne byftand
niet van noode hadden om hunne vyanden te
overwinnen, befchuldigdcn zy hem dat hyhen
altoos in die elende laaten wilde , opdat zy
zich zonder hem niet zouden konnen behelpen.
Derhalve beflooten zy dien\' oorlÃ³g aan te gaan,
geloovende dat het niet was uyt aanmerkinge
van Mofes dat GÃ³d hen begunftigde, maar
omdat hy zich verklaard had hunnen befchermer
te zyn, gelyk hy die van hunne voorvaderen
was geweeft : dat vermids hy hen om hunne
deugd van de dienftbaarheyd bevryd had, hy
hen de overwinning zoude geeven, indien zy
dapper ftreeden : dat zy uyt hen zeiven fterk
genoeg waaren om hunne vyanden te overwin-
nen, al waare \'t dat Mofes beletten wilde dat
GÃ³d hen gunftigwas : dat het hen voordecligcr
zoude zyn zich naar hun eygen goedvinden te
beftieren, dan Mofes blindelings te gehoorzaam
men, en hem tÃ³t eenen dwingeland te hebben
naa dat men hetjuk der Egiptenaaren afgefchud
had : dat zy zich al te lang door zyne konft-
greepen hadden laaten bedriegen, wanneer hy
zich beroemd had van gemeenzaame tzamen-
fpraaken met GÃ³d te houden, en door hem van
alles onderrecht te zyn , gelyk als Ã³f door een
byzÃ³ndere genade hy de eenigfle was die het
toekomende wift , en zy niet zo wel als hy van
Abrahams afkomft waaren : dat de voorzigtig-
heyd medebragt de hoogmoed eens menfchen
te verachten, en zich op GÃ³d te verlaaten, om
een land te veroveren waarvan hyhen\'t bezit be-
loofdhad ; en eyndelyk datzyzichdoorMofes,
onder voorgeeven van GÃ³ds bevÃ©len, niet bc^
hoorden te laaten misleyden. Alle deeze aan-
merkingen,gevoegd by den grooten nood waarin
zy zich in die woefte en onvruchtbaare plaat-
fen bevonden,, deeden hen dit befluyt neemen,
om tegen de Kanaaniten optrekken. Dit vÃ³lk ,
zonder zich te verbaazen dat zy hen in zulk
een groote menigte zo ftoutelyk op hen zagen
aankomen, ontving hen zo wakker, datfz^\'er
veele van op de plaats doodden, de andere op
de: vlugt joegen, en hen tÃ³t in hun leger ver-
vÃ³lgden. Dit verHes drukte de IfraÃ«liten tÃ©
meer, doordien zy zich met de hoope van een
gelukkigen uytflag gevleyd hebbende, bemerk-
ten dat GÃ³d op hen vertoornd was, omdat zy
zonder zyn bevel zich in dien oorlÃ³o- o-ewik-
keld hadden, en dat zy derhalve oorzaak had-
den om nÃ³g iets ergers in het toekomende te
vreezen.

Mofes hen zo bedrukt ziende , en vreezende
dat de vyanden opgeblaazen door hunne over-
winninge , die verder zouden trachten voort te
zetten, leydde het leger dieper in de woeftyne
te rugge, naa dat zy alle beloofd hadden hem
te zullen gehoorzaamen , zonder iets buyten
zynen raad te doen, Ã³f met de Kanaaniten te
ftryden, voor dat zy bevÃ©l daartoe van GÃ³d
ontvangen hadden. Maar gelyk groote heiren
niet dan bezwaarlyk hunne Overften gehoor-
zaamen , voornaamelyk wanneer zy veel onge-
maks lyden, zo begonden de IfraÃ«liten, wel-
ker getal uyt zeshonderd-duyzend ftrydbaare
mannen beftondt, die zelfs in hunne voorlj^oed
vry onbuygzaam waaren , nu door veele we-
derwaardigheden gedrukt weder te murmuree-
en keerden alle hunne gramfchap teeren

Mofes. Deeze muytery liep zo .voort, datvvy
niet vinden dat \'er ooit een zo groot onder de
Grieken, ja zelfs niet onder de Barbaaren ge-
weeft zy : en zy zou den ganfchen ondergang
des vÃ³lks veroorzaakt hebben, indien Mofes,
zonder eens aan te merken de ondankbaarheyd
die hen dreef om hem te willen fteenigen, niet
t\'hunner hulpe gekomen waare, en indien GÃ³d

hen niet door eene uytwerkinge zyner ongemee-
ne goedheyd bewaard hadde, fchoon zy niet al-
leenlyk hunnen Wetgeever , maar hem zelven
â¢ door \'t verfmaaden zyner bevÃ©len , gehoond
hadden. Ik zal nu gaan verhaalen wat de oor-
zaak van deezen oproer was , en hoe Mofes
zich droeg naa dathy dien geftild had._

Chore cn twee honderd vyftig der voornaamfte IfraÃ«liten die met
hem aanbanden beroeren het vÃ³lk zo tegen Mofes en Aaron ,
dat zy gedreygd wierden gefteenigd te worden. Mofes fpreekt hen
met zo veel kracht aan dat hy den oproer ftilc.

eHore, die zo van wege zyne af komft als
door zynen rykdom zeer aanzienlyk was on-
der de Hebreen, en wiens reeden zo krachtig
waaren dat zy een zeer grooten indruk op de
gemoederen des vÃ³lks maakten, vatte zulk een
jaloezy op, doordien Mofes tÃ³t zo een groot
gezag verheven, en boven hem gefteld was,
Ichoon hy van dezelfde ftamme zynde hem in
rykdom overtrof, dat hy \'er opentlyk tegens
alle de Leviten , en inzonderheyd zyne nabe-
ftaande , over klaagde, zeggende, â Dat het een
â ondraagelyke zaak was , dat Mofes door zy-
5, ne ftaatzucht en liften , onder voorwendiel
3, van niet GÃ³d te raade te gaan, niet dan zyne
â eygene eere zÃ³cht, tÃ³t naadeel van alle an-
â dere, en dat hy daarom tegen alle reden, en
â zonder de ftem des vÃ³lks daarover in te nee-
â men , Aaron zynen broeder tÃ³t Hoogen-
priefter had aangefteld, en de andere eeramp-
ten door een tirannifche dwingelandy aan
â zodaanige als \'t hem beliefde had begee-
â ven. Dat het ongelyk \'t welk hy hen aan-
deed te grooter en gevaarlyker was , dewyl
het heymelyk zynde, en niet gewelddaadig
fchynÃ¨nde , hunne vryheyd onderdrukt was
eer zy \'t konden gewaar worden ; omdat
gelyk degÃ©ne welke men waerdig acht om
te gebieden , tÃ³t die eere verheven worden
door de toeftemminge van alle; zulke daar-
â entegen die buyten hoope zyn van door eer-
5, lyke en geoorlÃ³fde middelen daertoe te zul-
â len komen, en die geen geweld durven ge-
bruyken , uyt vreeze van de achtinge van
vroomheyd, welke zy poogen te verkrygen,
te verliezen , allerley quaade wegen inllaan
om daartoe te geraaken : Dat derhalve de
voorzigtigheyd hen verpligtte zulk een beftaan
te ftraffen , aleer de aanleyders van \'t zelve
creloofden dat ze ontdekt waaren, zonder te
wachten tÃ³t dat zy zich meer verfterkt heb-
bende, voor openbaare vyanden aangezien
,, wierden. Want wat reden, vervÃ³lgde hy,
kan Mofes bybrengen dat hy de waardigheyd
van Hoogenpriefter aan Aaron en zyne zoo-
.. nen voor alle andere opgedraagen heeft ^nade-
maal men, zo GÃ³d gewild had dat de ftam
Levi tÃ³t die eere zoude verheven worden;
men my boven Aaron moft gefteld hebben, ver-
â mids ik van dezelfde ftam, en ryker en ou-
der ben. En ten tegendeele, indien de oud-
heyd der ftammen in aanmerkinge behoorde
te komen, dan had men die eere aan de Ru-
â beniten moeten opdraagen , en dezelve aan
"Dathauy Abiron.en\'Phala, de oudfte en ryk-
fte dier ftammen, gegeeven hebben.
Chore fprak aldus onder fchyn van genee-
genheyd tÃ³t het gemeene beft, maar inderdaad

om het vÃ³lk op te ruyen ^ en daardoor het
Hoogenpriefterfchap te bekomen. Deeze klag-
ten verfpreyddenzich niet alleenlyk in de ftam-
me Levi, maar floegen haaft tÃ³t de andere over
met verzwaaringe der zaake, vermids elk iets
van \'t zyne daarby voegde: en naa dat het gan-
fche leger aldus daarmeÃª vervuld was, liepen
de dingen zo veiTe dat tweehonderd vyftig der
voornaamfte met Chore aanfpanden, om Aaron
het Opperpriefterdom te ontneemen, en Mo-
fes te ontÃ«eren. Inmiddels wierdt het vÃ³lk zo
oproerig dat het fteenen opraapte om hen te
fteenigen, en by menigte met een fchrikkelyk
getier voor den Tabernakel quam aanftuy ven,
roepende dat men , om zich van flaaverny te
ontflaan , dien dwingeland moft dooden , die
hen ondraagelyke dingen beval, onder fchyn
van Gode te gehoorzaamen , welke indien liy
zelve eenen Hoogenpriefter had v/illen kiezen,
Aaron niet tÃ³t die waardigheit Zoud aengefleld
hebben , naardien \'er zo veele andere veeTwaer-
diger waaren om die plaatste bekleeden 5 en dat
indien hy \'t hem had willen geeven , zulks niet
door den dienft van Mofes, maar door de fteni-
men van al het vÃ³lk zoude gefchied zyn.

Mofes , hoev/el hem de lafteringen van Cho-
re bekend waaren , cn dat hy zag met welk een
woede het vÃ³lk ingenomen was , ontzette zich
niet eens daarover , doordien hy op de zuyver-
heyd van zyn geweeten ftemide , en wift
dat het niet hy , maar GÃ³d zelf was , die Aa-
ron met het Hoogeprieftcrfchap vereerd had.
Dies vertoonde hy zich vrymoediglyk voor dee^
ze vertoornde menigte > en in plaats van al liet
vÃ³lk aan te fpreeken , wendde liy zich tÃ³t Cho-
re , en wyzende met zyne hand op die tweehon-
derd vyftig perfoonen van aanzien welke hciii
verzelden, verhief liy zyne ftem , en fprak al-
dus : â Ik ftaa toe dat gy, cn deeze die zich
by u gevoegd hebben , zeer aanzienlyk zyt,
en ik verfmaad niemand onder \'t ganfche
vÃ³lk fchoon zy minder in rykdom en ande-
re zaaken zyn. Maar dat Aaron tÃ³t Hoogen-
priefter aangeft-eld is, is niet gÃ©fchied om zy-
nen rykdom, want gy zyt veel ryker dan hy en
ik tzamen : \'t is niet om de edelheyd zyner
afkomfte , vermids GÃ³d ons alle uyt Ã©Ã©n
ftamhuys heefc doen gebooren worden , en â
dat wy Ã©Ã©nen en den zelfden overgrootvader â
hebben : \'t is ook geen broederlyke geneegen- â
heyd geweeft die my aangedreeven heefc om â
hem in dat ampt te ftellen; vermids ik ^ zo ik
iets anders beoogd hadde dan GÃ³d , en de
gehoorzaamheyd welke ik hem fchuldig ben,,
die eere liever voor my zelven genomen\'^ dan
hem gegeeven mogt hebben , alzo niemand
my nader was_ dan myn eygen zelf Want
waartoe zoud ik my door onrechtin eenig ge- â
vaar gewikkeld , en al het voordeel daarvan â
aan eenen anderen overgelaaten hebben ? â
DÃ³ch ik ben zeer onfchuldig aan die misdaad,
en GÃ³d zou niet toegelaaten hebben dat ik
hem dus veracht hadde , en gylieden onkun-
dig gebleeven waart van \'t gene u te doen
ftond om hem te behaagen. Alhoewel \'t nu de
Heere zeifis , en niet ik , die Aaron met dat â
ampt geÃ«ert hebbe, nÃ³gtans is hy gereed om â
het af te ftaan aan dengenen die\'erdooruv/e â

ftenigeevilige toe beroepen zal worden, zon-
der tÃ³t zyn voordeel te neemen dathy \'er zich
waardiglyk in gequeeten heeft; want al is \'t
dat hy met uheder goedkeuringe daarin ge-
treeden is 5 echter is hy zo weynig met ftaat-
zucht behebt, dat hy \'t liever wil neÃªrleggen,
dan oorzaak tÃ³t zulk een groote onruft gee-
5, ven. Hebben Wy dan de eerbiedenis, welke
wy Gode fchuldig zyn , te buyten gegaan,
,, dat wy aangenomen hebben \'t gene hem be-
â liefde aan ons op te draagen > Ã³f zouden wy

â konnen geweygerd hebben Maar gelyk het
â den geever toekomt zyne gifte te beveftigen,
â zo ftaat het ook aan GÃ³d zich op nieuws te
verklaaren , van wien hem beheft zich te
bedienen om uwe Ã³fteranden te ontvangen,
en de gÃ³dsdienft voor ulieden te doen ver-
richten. En zou Choi-\'e zo verwaand zyn,
dat hy , uyt eene zucht om zich tÃ³t die eere
te verheiFen , zou durven beftaan Gode de
magt om daarvan te befchikken , te ontwel-
digen > Laat af dan van zulk een grooten op-
â roer te verwekken ; de dag van mÃ³rgen zal
â dit gefchil beflechten. Dat een ieder van u-
3, lieden mÃTgen ochtend kome met een wie-
â rookvat in de hand , en met vunr en reuk-
werk. En gy j Chore , fchaam u niet voor
GÃ³d te wyken , en zyn oordeel af te wach-,
ten, zonder u boven hem te willen verheften.
Vergenoeg u dat gy u ftelt onder den ry der
â gener die nd die waardXgheyd ftaan , waarvan
â ik niet kan zien waarom Aaron meer zoud
uytgeftooten zyn dan gy, naardien hy van
\'t zelfde geflacht is , en dat men hem niet be-
fchuldigen kan dat hy in \'c bedienen van dat
ampt zich ergens in vergreepen heeft. Wan-
neer gylieden dan zult byeengekomen zyn,
zult gy alle , in tegenwoordigheyd des gan-
fchenvÃ³lks, GÃ³de reukwerk Ã³fferen 3 ende-
gÃ©ne wiens Ã³ffer hem het aaogenaamft zal
zyn , zal tÃ³t Hoogenpriefter aangefteld wor-
5, den , zonder dat men my zal moogen be-
â fchuldigen dat ik uyt eygene beweeginge die
â eere aan mynen broeder opgedraagen hebbe,
â indien GÃ³d zich voor hem verklaart." Dee-
ze woorden van Mofes hadden zo veel kracht,
dat zy den oproer , en \'t quaad vermoeden dat
men tegen hem opgevat had , t\'eenemaal ftrem-
den : en \'t vÃ³lk keurde niet alleenlyk zyn voor-
ftel goed, maar prees het als iets dat voordee-
lig voor \'t Gemeenebeft moft zyn j en daarop
fchcydde de vergadering.

\'pjEs anderen daags quam al het vÃ³lk wedÃ¨r
j. XJ\' tzamen, om te zien wat oordeel GÃ³d naa
de Ã³fferanden zoud uytfpreeken wegens degÃ©-
nen die na \'t Hoogepriefter-ampt ftonden. De
verwachting na dien uytflag kon niet wel zonder
eenige beroerte toegaan; want behalve dat de me-
nigte natuurlyktÃ³t nieuwigheden, en tÃ³t tegen-
fpreekinge van zyne Overften geneegen is, waa-
ren de gemoederen verdeeld ; fommige wenfch-
ten dat Mofes opentlyk van quaadaardigheyd
mogt overtuygd worden; en andere, diev/yzer

Waaren, verlangden een eynde van den oproer
te zien , vermids die niet kon duuren zonder
den ondergang van de goede order te veroorzaa-
ken. Mofes deed Dathan en Abiron ontbieden,
om de Ã³fferande , gelyk\'t afgefprooken was,
by te woonen. Zy v/eygerden zulks, zeggen-
de niet te konnen dulden dat Mofes zich aldus
een opper gezag over hen ;ianmaatigen zoude.
Op dit antwoord nam Mofes eenige aanzienlyke
perfoonen by zich, en fchoon hy van GÃ³d ge-
fteld was om over alle te gebieden, echter ont-
zag hy zich niet naa die oproerigen toe te gaan.
Dathan en die van zynen aanhang verflnaandc
dat hy dus verzeld aanquam, gingen met hun-
ne vrouwen en kinderen uyt hunne teilten, om
hem te verwachten, en namen ook eenig vÃ³lk
met zich , om hem wederftand te bieden j by-
aldien hy iets wilde onderneemen. DÃ³ch Mo-
fes genaderd zynde hefte zyne handen ten he-
mel , en zeyde zo luyd dat ieder hem hooren
kon: â Opperheer van \'t heelal, die uyt mede-
lycfen jegens uv/e vÃ³lk, het uyt zo veele ge- â
vaaren gerÃ©d hebt, gy die Ã©Ã©n getrouw ge- â
tuyge van alle myne daaden zyt, gy weet, â
Heere, dat ik niets zonder uw bevÃ©l gedaan â
hebbe. Verhoor derhalve myn gebÃ©d , en â
gelyk gy tÃ³t in de heymelykfte gedachten ,5
der menfchen , cn de verbÃ³rgenfte overleg- â
gingen des harten doordringt, zo veront- â
waardigd u niet, Ã³ GÃ³d, de waarheyd te doen â
blyken, en de ondankbaarheyd der gener die
my zo onbiflyk befchuldigen, te fchande te â
maaken. Gy weet, Heere, alles wat\'er in â
de eerfte jaaren myns leevens voorgevallen â
is, gy x^^eet het niet uyt hooren zeggen,,,
maar omdat gy \'er tegenwoordi g geweeft ,,
zyt. Gy Vv^eet ook wat my federd overgeko- ,,
men is, en dit vÃ³lk is \'er niet onkundig van;
maar omdat het myn gedrag ten quaade
duydt, geefgy, Ã³GÃ³d> zÂ©\'t u belieft, ge-
tuygenis myner onfchuld. Waart gy het
niet, Heere, die toen ik door uwe byftand,
door mynen arbey^i, en door de geneegen-
heyd welke myn fchoon vader my toedroeg, â
een ftil en gelukkig leeven leydde, my nood- â
zaakte het te verlaaten, om tÃ³t de w^el-â
vaart deezes vÃ³lks, en voornaamelykomhen â
uyt de dienftbaarheyd te verlÃ³flÃªn, my zei- â
ven in zo veele moeijelykheden te wikkelen ? â
en nÃ³gtans naa dat zy uyt zo veele rampen door â
myn beleyd gerÃ©d zyn, ben ik het voorwerp â
hunner haat geworden. Gy dan , Heere, â
die aan my verfcheenen zyt in \'t midden der ,3
vlammen op den berg SinaÃ¯, om my daar uwe â
ftem te doen hooren, enmyaanfchouwervan ,,
zo veele wonderen te maaken ; die my uwe
bevÃ©len den Koning van Egipte deedt aan-
zeggen ; die uwen arm op zyn ryk gedrukt
hebt, om ons een middel te verleenen van â
uyt de flaaverny te gaan, en zyne hoogmoed â
en magt voor ons vernederd hebt: die toen ,,
wy niet langer wiften waar heene ons te kee-,,
ren, ons eenen wonderdaadigen weg midden â
door de zee gebaand, en de Egiptenaars die â
ons naajaagden, onder de gÃ³lven begraaven â
hebt: die ons wapenen gaaft toen wy wapen-,,
loÃ³s waaren; die de bittere wateren om onzent ,3
wille ZQCt ^.^^kts > die water uyt een.en rÃ³t- â

\' . fteen deedtkoomen om onzen dorft teleftchen:
die ons fpyze uyt de zee befchikte, wanneer
, wy\'er -eene op de aarde vonden: dieonsuyt
den hemel een voedfel toezondt datdenmen-
fchen te vooren onbekend was : en eyndelyk
â die al ons gedrag door voortreffelyke en hey-

â GÃ³d , en oordeel onze zaak, dewyl gy een
â rechter en te gelyk een oprechte getuyge zyt.
â Doe Ln al \'t vÃ³lk blyken dat ik nooit ge-
fchenken aangenomen hebbe om onrecht te
doen , nÃ³ch de ryken voor de armengefteld,
â Ã³f iets naadeehgs voor \'t gemeenebeft be-
â gaan hebbe : maar dat ik in tegendeel altoos
getracht hebbe het naar myn termoogen te
â dienen. En nu men my befchuldigt dat ik
5, Aaron tÃ³t Hoogenpriefter aangefteld heb ,
,, niet om u te gehoorzaamen, maar uyt gunfte,
â en door een byzondere neyginge , zo toon
â dat ik niets dan door uw bevÃ©l gedaan lieb-
â be , en doe blyken hoedaanig een zorg lietu
beheft voor ons re draagen, door Dathan en
â Abiron \'naar verdienfte te ftraffen , dewyl zy
u durven befchuldigen van ongevoelig te zyn,
â en dat gyu door myne konftenaaryen hebt laa-

zemd hadden , tÃ³t een gelieel ander gevoelen\'
overftappende , in plaats van hen te beklaagen ,
zieh over hun ongeluk verheugden , en GÃ³ds
rechtvaerdig oordeel met gejuygh preezen, roe-
pende dat zy verdienden als algemeene peften
verfoeid te worden.

Mofes deed daarnaa degenen j die Aaron het
ampt van Oppcrpriefter betwifteden ^ aanko-
men , om het aan hem , wiens Ã³fferande GÃ³d
verklaaren zoude hem aangenaam te zyn 3 als-
dan op te draagen. Dit getal beftondt Uyt twee-
honderd vyftig , die alle in groote aehtinge by
den vÃ³lke waaren , zo wegens de deugden hun-
ner voorouderen , als om hunne eygene. Aa-
ron en Chore vertoonden zich eerft , en toen
zy alle met het wierookvat iri de hand voorden
Tabernakel gekomen waaren , brandeden zy

zich beweegen gelyic ae Daaren ae. . ^
winden in eenen zwaaren ftorm. Al het volk
wierdt met vreeze bevangen, en daarop open-

d a?rde zich met een
verftondt die oproetigen met ^unnc huysgezm
nen , tenten, en alle hunne haave , en Ã¼oot
zich daarnaa weder zodicht toe, dat etg^"^^^
geen teken van dit wonderdaadig geval te dc-

gy over deeze ontheyligers uwer eere zult
doen, aanal de werreld bekend zy, zo doe â
hen, zo\'tubelieft, nietmeteenengemeenen,,
dood fterven j maar laat de aarde , welke zy
onwaerdig zyn te betreeden, zich Ã³penen,
om hen met hunne huysgezinnen en alle hun- â
ne haave op te flokken. En dat zulk een â
merkelyke uytwerking uwer oppermagt een â
exempel zy om al de werreld de eerbiedig-
heyd , welke men uwe opperfte Majefteyt â
fchuldiE is , te leeraaren , en een bewys dat â
ik in den dienft waarmede gymy geÃ«erd hebt, â
niets gedaan hebbe dan uwe bevÃ©len naa te â
komen DÃ³ch zo de misdaaden , waarmeÃª â
men my beticht, waar zyn, bewaar dan degÃ©- â
nen die my befchuldigen , en doe op my al- â
leen de uytwerking myner vlocKwenfchingen â
ncÃªrvallen. Maar, Heere, naa dat gy de,,
verftoorders iiws vÃ³lks aldus zult geftraft â
hebben, zo bid ik u dat gy de Ã³verige meen- â
dragt, vreede, en de onderhoÃ¼dmge uwer â
heylige wetten bewaart i nademaal het eene â
beleediging uwer gerechtigheyd zoude zyn, â
te gelooven dat zy de ftraffe , die defchuldi- j,
ge alleen verdiend hebben, op de onfchuldi- ,5
een zou doen neÃªrdaalen/^

reukwerk ter eere GÃ³ds. Maar men zag aan-
ftonds zulk een groot en fehrikkelyk vuur ver-
fchynen , dat men nooit iets diergelyks gezien
heeft, zelfs niet wanneer de bergen vol zwavels
^ uyt hunne brandende kÃ³lken vlammende wer-
velwinden uytbraaken , en dat de boflchen in
de brand gevloogen door de kracht der winden
tÃ³t aflche verteerd worden. Men bemerkte dat
GÃ³d alleen magtig was zulken vuurigen gloed
te ontfteeken > waarvan \'t geweld die tweehon-
derd vyftig mannen, en ChorÃ© met hen, indier-
voege verteerde , dat \'er niet het minfte teken
van hunne lighaamen overbleef Aaron alleen
bleef van deeze bovennatuurlyke vlammen on-
â gefchend , ten eynde men niet behoefde de twy-
felen dat het de uytwerking van GÃ³ds almag-
tigheyd was. Mofes om . den naakomehngen
een gedenkteken deezer merkwaerdige ftraffe
naa te laaten , en de gÃ³dloozen , die zich in-
beelden dat GÃ³d door de quaadaardigheyd der
menfchen kan bedroogen worden , te doenfid-
deren , beval aan Eleazar Aarons zoon alle de
wierookvaten deezer heylloozen die dus fchrik-
kelyk gefneuveld waaren , aan den kÃ³peren al-
taar te hechten.

Nieuw gemor der IfraÃ«liten tegen MofÃ¨s. GÃ³d beveftigt Aaron ten
derden maale in het Opperpriefterfchap door het bloeijen van zynen
flaf. Steden den Leviten toegefchikt. Verfcheydene wetten door
Mofes ingefteld. De Koning van Idumea weygert den IfraÃ«liten
de doortogt. Dood van Mirjam Mofes zufter , en van Aaron
\'zynen broeder die van zynen zoon Eleazar in \'t ampt van HO0-
genpriefter gevÃ³lgd wordt. De Koning der Amoticen weygert
den IfraÃ«liten de doortogt.

157. ^^TAa dat ieder door zulk een openbaar blyk
Num. 17. -lM gezien had,dat het niet Mofes maar GÃ³d zelf
v/as 5 die Aaron en zyne kinderen in \'t Hoo-
geprieftcrfchap beveftigd had , durfde niemand
hem \'t zelve betwiften : maar het vÃ³lk liet daar-
om niet naa eenen nieuwen oproer, die ter oor-
zaake van zyne oorfprong nÃ³g gevaarlyker en
hardnekkiger was dan de eerfte, te verwekken.
Want hoewel zy toen overtuygd waaren dat
alles wat \'er was gebeurd, door \'t bevÃ©l en de

wille GÃ³ds gefchied was , echter beelden zy
zich in dat het alleenlyk was om Mofes te be-
gunftigen ; en zy floegen uyt dat hy \'t door
zyne dringende verzoeken verwurven had;
even als Ã³f GÃ³d geen ander oogmerk had gehad
dan hem te verpligten, en niet degÃ©nen die hem
zo zeer beleedigd hadden te ftraffen. Aldus kon-
den zy niet infchikken dat zy voor hunne oo-
gen zulk een groot getal perfoonen van aanzien
hadden zien fterven , welke zy zeyden geen an-
dere misdaad begaan te hebben , dan dat zy
al te yverig voor den dienft GÃ³ds waaren ge-
weeft , en dat Mofes zieh daarvan had bediend,
beveftigende zynen broeder in een ampt, na
\'t welk voortaen nooit iemand zou durven
ftaan, nademaal zy die zulks beftaan had-
den , aldus geftraft waaren. Daarenboven hit-
ften de maagen der gefturvene dit vÃ³lk ook op\'
vermaanden het om de al te verwaande ma^c
van Mofes te bepaalen, en hielden hen voor
dat hunne eygene veyligheyd hen daartoe ver-
pligtte. Zo dra Mofes des verwittigd was, deed
de vreeze voor eenen oproer , die zeergevaar-
lyk zou konnen zyn , hem het vÃ³lk vergaderen ;
en zonder zich te verdÃ©digen tegen hunne Idag-
ten , uyt vreeze van hen nÃ³g meer te ver-
toornen , beval hy aan de Overften der ftam-
men , dat zy elk eenen ftaf zouden brengen,
op welken de naam hunner ftamme gefchreeven
ftondt, en verklaarde tÃ³t hen dat het Opper-
priefterfchap zoude gegeeven worden aan dc
ftam welke GÃ³d zou te kennen geven dat boven
de andere moft gefteld worden. Deeze voor-
flag geviel hen , dies bragten zy die ftaven aan,
ende naam der ftamme Levi wierdt op dien van
Aaron gefchreeven. Mofes leyde hen alle in den
Tabernakel, en haaldeze \'s anderendaags daar
weder uyt. Ieder van de VÃ³rften der ftam-
men kende den zynen ; en \'t vÃ³lk kende ze ook
aan eenige merken die zy \'er op gemaakt had-
den. DÃ³ch terwyl alle de anderein dezelfde
ftaat waaren als \'s daags te vooren , zag men
dat die van Aaron niet alleenlyk botten had ge-

fchÃ¶oten, maar \'twelk veel vreemder was, dat
hv rype amandelen droeg, want deeze ftaf was
van aniandelboomen hout. Zulk een groot
wonderwerk verbaafde het vÃ³lk zodaanig , dat
hunne haat jegens Aaron en Mofes in verwon-
dering , over \'t oordeel dat God thunner be-
^unftfginge uytfprak, veranderde. Uyt vree-
ze dan van hem nÃ³g meer te wederftreeven,
ftonden zy toe dat Aaron voortaan dat groot

was het dat hy, naa dat GÃ³d hem ten derden
maale beveftigd had, in \'t bezit daarvan bleef,
zonder dat iemand zich meer daar tegen durf-
de aankanten : en naa zoo Veel gemors en oproers
bleef het vÃ³lk eyndelyk in rufte;
,58. Mofes bekommerd dat de ftam Levi, ziende
Num.i\'s,zich bevryd van ten oorloge te gaan, zich
moft beezig houden met nÃ¤ leevens nooddruft
te zoeken: en daardoor den dienft GÃ³ds ver-
zuymen, beval dat als men het land Kanaan
zoude veroverd hebben , men aan die ftam
achtenveertig van de befte fteden zoude gee-
ven, met al het land dat\'er niet boven tweeduy-
zend treeden aflag; en dat het vÃ³lk aanbenen
de Priefteren jaarÃ¯yks de tienden zoude betaa-
len van de vruchten die men inzaamelde: \'t welk
federd altoos onfchendelyk is onderhouden ge-
weeft.

Nu ftaat ons van de Priefters te fpreeken.
Mofes beval dat van deeze achtenveertig fte-
den aan de Leviten toegeftaan , zy\'er hen der-
tien zouden geeven, mitsgaders het tiende deel
der tienden.

Infgeiyks beval hy dat het vÃ³lk Gode de
eerftelingen van alle de vruchten der aarde zoud
Ã³fferen, en aan den Priefteren het eerftgeboo-
rene der dieren dieÃ³fferbaar waaren j opdat zy
\'er eenflagtÃ³ffer vanmaakende, hetvleefehvan
dat geÃ³fferde beeft in de heylige ftad met hun
ganlche huysgezin mogten eeten. Noopende
zodaanige die door de wet verbooden waaren te
eeten, men zoud in plaats van \'t eerftgebooren
anderhalven fikel Ã³fferen 5 en ieder menfch zou
voor den eerftgeboorenen zyner kinderen vyffi-
kelen ten Ã³ffer brengen.

De eerftelingen der vliezen van de fchaa-
pen quamen den Priefteren ook toe : en die
jrood bakten, nioften hen eenige koeken geeven.

Wanneer degÃ©ne welke men Nazareers noem"
de omdat zy eene gelÃ³fte deeden VÃ¤n hun haair
te laaten groeijen, en geenen wyn te drinken,
den tyd hunner gelÃ³fte vervuld hadden, en zich
voor den tempel \'quamen vertoonen om hun
haair te laaten fcheeren, behoorden de beeften
welke zy Ã³fferden den Priefteren toe En belan-
gende liin die ziehzelve Gode tenKorban Cdat
woordt betekent een Godegaaf of Gifte aan

vrouw dertig fikelen, aan de Priefteren geeven;
en die de middelen niÃ©t haddÃªn om zo veel te be-
taalen, ftelden\'t aan hunne befcheydenheyd.

DegÃ©ne die beeften flagteden j niet om Gode
te Ã³fferen, maar omze t\'huys te eeten, waaren
gehouden den vetten darm, de borftÂ» ^^ de
rechter fchouder daarvan den Priefteren te gee-
ven. Dit was \'t gene Mofes tot onderhoudt der

Priefteren beval, behalve het gÂ«ac hea quam
uit de zondÃ³fferen des vÃ³lks , gelyk wy in \'t
voorgaande boek gezegd hebben, cn hy wilde
dat hunne vrouwen, dÃ³chters, en dienftknech-
ten deÃ¨l aan alles zouden hebben, uytgenomen
aan het gene dat voor de zonden geÃ³fferd wierdt,
waarvan alleenlyk de mannen, die den gÃ³dly-
ken dienft verrichteden, mogten eeteu, en dat
in den Tabernakel, en op den dag dat deÃ¼agt-
Ã³ffers geÃ³fferd waaren.

Na^ dat Mofes, federd het ftillen van den 15^-
oproer, alle die dingen bevolen had, deed hy
het leo-er tot op de grenzen der IdumeÃ«rs voort-
trekkSi en zondt gezanten aan hunnen Koning
om den\'doortÃ³gt tÃ© verzoeken mids verzÃ©ke-
rino- geevende dat men zyn land geen fchaade\'
zoSd aandoen, en voor alles wat men genoot
betaalen, ja zelfs voor\'t water zo hy\'t begeer-
de. Deeze VÃ³rft weygerde zulks, en trok den
Ifraeliten gewapend tegen, om ^ich tegen hunÂ»
nen doortÃ³gt aan te kanten, byaldien zy met
kracht zulks wilden beftaan. Mofes vraagde
GÃ³d om raad, en die verboodt hem den oorlÃ³g
eerft te beginnen, maar beval weder aehterwaards
na de woeftyne te keeren.

Ter zelfder tyd op de nieuwe maan der maand
Xantikus, juyft veertig jaaren naa den uyttÃ³gt
van Egipte, ftierf Mirjam Mofes zufter: en mÃ©n
begroef haar met groote ftaatft op eenen berg
genaamd Sin. De rouw die men \'er over be-
dreef duurde dertig dagen, en toen die geÃ«yn-
digd waaren zuyverde Mofes het vÃ³lk in deezer
voege. De Hoogepriefter flagtte dicht by \'t Ie-
ger op een zuy vere plaats een roode jonge koe,
die nÃ³g nooit een juk gedraagen had, doopte
zynen vinger in haar bloed, befprengde den
Tabernakel zevenmaal daarmeÃ©, en deed toen
die geheele vaarze met huyd en ingewand in \'t
vuur leggen, werpende eenen tak van cÃ©deren-
hout met yzoop, en feharlaken-verwige wol-
Ie daarby. Daarnaa vergaderde een zuyver Ã¨n
kuyfch man de affche , welke hy op een reynÃ©
plaats leyde; en alle die gereynigd mofteri
worden, om dat ze door \'t aanraaken van ee-
nen dooden zich verontreynigd hadden, wier-
pen een weynig van die afÃ¯che in fonteynwa-
ter, in\'t welk zy een takje yzoop doopten ^
waarmeÃª zy zich den derden en den zevenden
das befproeiden , en alsdan voor gerÃ©ynigd
gehouden wierden. Mofes beval dat men deeze
plegtigheyd onderhouden zou, wanneer men
in \'t beloofde land zoude gekomen weezÃ«n.

Dit voortreffelyk Opperhoofd leyde het heir Ut,
vervÃ³lgens dwars door de \\yoeftyne na Arabie
en toen zy omtrent der Arabieren hoofdftad, eer-
tyds Arce , en nu Petra genoemd, gekomen
waren i beval hy Aaron op eeriÃ©n hoogen berg i
die als tÃ³t eene landfeheyding dient, te klim-
men , vermids dat de plaats was daar hy zyri
leeven ftondt te eyndigen. Hy klom \'\'er Ã³p,
trok zyn Priefterlyk gewaad in \'t gezigt des
ganfchen vÃ³lks uyt, bekleedde Eleazar zynen
oudften zoon en naazaat daarmede, en ftierf iri
den ouderdom van honderd drieÃ«ntwintig jaa-
ren, op den eerften dag der maaiid welke de A-
theners HekatombÃ¨on, de MacedoniÃ«rs Lousi
en de Hebreen Ab noemen. Aldus verloor
MQfcs in Ã©Ã©n en \'t zelfde jaar zyne zufter en

Dc IfraÃ«liten verilaan dc Amoriten, en daarnaa den Koning Og die
hen te hÃ¼lpe quam. Mofes trekt naa den Jordaan.

1(^3. "j^Oles achtte dat hy die bitfe wcygering
van den Koning der Amoriten nier behoef-
de te verdraagen : en bemerkende daarenboven
dat het vÃ³lk waarover hy \'t beftier had, zo on-
leerzaam en wrÃ³kkachtig was, dat de leedig-

hey d en \'t gebrek waarin zy zich bevonden, hen
ligtelyk tÃ³t een nieuwe muytery zou konnen
verwekken, tÃ³t welke hy hen de gelegenheyd
liefft wilde beneemen, ging hy met GÃ³d te-raa-
de om tc weeten Ã³fhy zich eenen weg met ge-
weld zoude baanen. En de Heere gaf hem niet
alleenlyk verlÃ³f daartoe , maar beloofde hem
ook de overwinninge. Aldus ving hy den oor-
lÃ³g aan meteen vaft vertrouwen, en vervulde
zyne krygsbenden met hoope en kÃ¯oekmoedig-
heyd, zeggende tÃ³t hen, â dat de tyd nu ge-
â komen was om hunne begeerte ten ftryde te
â voldoen, nademaal GÃ³d zelf hen daartoe
â aanvoerde." Zo dra hadden zy dit verlÃ³f
niet bekomen, Ã³f zy naamen de wapenen met
blydfchap op, fteldenzichinftagÃ³rde, entrok-
ken den vyanden tegen. De Amoriten ziende
hen met zulk een kloekmoedigheyd aankomen,
wierden zo met vreeze bevangen, datzy hunne
ftoutheyd vergaaten : want naauwlyks ftonden
zy den eerften aanval uyt Ã³f zy namen de vlugt 5
doch de Hebreen vÃ³lgden hen zo kort op de
hielen, dat zy hen geen tyd geevende om zich
teherzamelen, hen in deuyterfteverbaafdheyd
bragten : zulks dat zy in wanÃ³rde na hunne fte-
den vlooden om daar hunne veyligheyd te zoe-
ken. Maar vermids de Hebreen niet konden
dulden dat hunne overwinning onvolkomen Ã©;ou-
de zyn, en dat zy zeer behendig op ftingers,
en ander geweer om van verre tÃ« vechten, afge-
recht waaren, zynde daarbeneven zeer fnel, en
ligtgewapend , zo achterhaalden zyde vlugten-

de, Ã³ftroftÃ¨nze met ftingers, pylen, enfchich-
ten , als zy\'er niet by konden komen. DeÃ¯lag-
ting was zeer groot, voornaamelyk by de ri-
vier, doordien degÃ©ne die vlooden, niet minder
door dorft , vermids het in den zomer was, dan
door de pyne hunner wonden afgemat, met groo-
te trÃ³ppen daarnatoe loopende, terftond omcin-
gelt en neÃªrgemaekt wierden. Sehon hun Ko-
ning w ierdt onder de dooden gevonden > en de-
wyl de dapperfte in den ftryd gedood waaren, en
de overwinnaars alzo geen tegenftand vonden.

S^ F L A V I U S J

broeder j en al het vÃ³lk beweende Aaron der-
tig dagen.

162. Mofes trÃ³k vandaar mÃ©t het leger voort na
Num. 11. vloed Arnon, diÃ© zynen oorlprong uyt het
gebergte van ArabiÃ« neemt, en naa de ganfche
woeftyne doorkruyft te hebben, in het nieir
Alphaltites uydoopt, en de Moabiten van de A-^
moriten fcheydt. Dit land is zo vruchtbaar dat
het zyne inwoonders kan voeden, fchoon die
zeer talryk zyn. Mofes zondt gezanten na Sehofi
Koning der Amoriten, om van hem den door-
tÃ³gt te verzoeken op dezelfde voorwaarden,
als men den Koning van IdumÃ©a aangeboden
had. Maar die VÃ³rft weygerde zulks ook, en
vergaderde een groot heir, om den IfraÃ«liten
zo zy ondernamen de rivier over te trekken,
het hoofd te bieden.

namen zy zeer veele gevangen, fchuddedende
dooden uyt, en maakten eenen grooten buy t, tc
meer om dat het veld met een menigte van goede-
ren bezaait was, doordien men nÃ³g niet geoogft
had.

Dusdanigen een nederlaag trof den Amoriten,
die onvoorzigtig inhun gedrag, en lafhartig in
\'t gevecht Waaren. De Hebreen vermeefterden
hun land , het welk als een eyland ingeftooten is
tuftchen drie rivieren, teweeten na \'t zuyden van
den Arnon, na\'t noorden van den Jobach, die
in den Jordaan vloeijende daar zynen naam ver-
heft 5 en na \'t weften van den Jordaan.

Staande de zaaken aldus , verftondt Og Ko-
nmg van Galaad en Gaulanites, die Sehon zynen
bondgenoot en vrind te hulpe quam, dathy den
flag verlooren had. Maar dewyl hy zeer ftout
was wilde hy daarom niet laaten met de IfraÃ«hten
tÃ³t een gevecht te komen , vleyende zich met
de hoope van overwinninge. DÃ³ch zy ver-
ftoegen hem met zyn ganfche heir, en hy zelf
fneuvelde in den ftryd. Naa deeze zeege trok
Mofes over de rivier j obach , quam in \'t ryk van
Og , en maakte zich meefter van alle de fteden,
welke inwooners, die zeer ryk waaren, hydeed
dooden. Deeze Koning was van ongemeenc
grootte en fchoonheyd , zyne dapperheyd en
fterkte was niet minder. Van zyne kragten en
groote geftalte kon mÃ©n oordeelen uyt zyne bed-
ftede, inRabatha, de Koninglyke ftad der Am-
moniten , gevonden: zy was van yzer, vier el-
leboogen breed en negen lang. Zynen dood brao-t
den Hebreen niet alleenlyk veel voordeels toe,
maar baande hen ook eenen weg tÃ³t de grootfte
verÃ³veringen : want zy namen zeftig fterke en
welbeniuurde fteden in , en daar was niet Ã©Ã©n
van hen , tÃ³t de minfte krygsknecht toe, die
zich niet verrykte.

Mofes geleydde daarnaar het leger na den
Jordaan in een groot veld dat vol van dadel-
boomen en baliÃ¨m was , recht tegen over le-
richo , een ryke en magtigc ftad j en delraeli-
ten waaren nu zo moedig op hunne overwin-
ninge 5 dat zy niet dan na oorlÃ³g haakten. Mo-
fes eenige dagen Gode Ã³fferanden van dankzeg-
ginge geÃ³fferd, en al het vÃ³lk wel onthaald
lebbende, zondt een gedeelte van zyn heir
om \'t land der Madianiten te pionderen, cn
hunne fteden te bemagtigen. Dies ftaat nu te
verhaalen hoedaanig de oorfprong van dien
oorlÃ³g was.

Alak Koning der Moabiten , die cfoor
vrindfchap en een oud verbond aan de Ma-Num. 11,
dianiten verknÃ³cht was, ziendeden voortgang^J> =-4-
der Hebreen , begOn voor hem zeiven te vree-
zeri : want hy wift niet dat CiÃ³d hen verbOoden
had eenige landen dan dat van Kanaan te Ver-
Ã³veren. GedTceven dan door eenen quaadÃ©nraad
befloot hy hen wederft:and te bieden: EÃ¯i dewyl
hy een vÃ³lk , dat ftout en moedig door zyne
overwinningen geworden was, niet durfde aan-

grypen , waaren zyne gedachten alleenlyk om
hen te beletten dat zy zich grooter maakten.
Hy zondt tÃ³t dien eynde gezanten aan de Ma-
dianiten , om met hen te overleggen wat men
doen zoude. De Madianiten zonden die zelf-
de gezanten met eenige hunner voornaamften
Balaam, die een vermaard Waarzegger, en
hun vrind was, woonende dicht by den Eufrates,
om hem te verzoeken dathy wilde afkomen om
de IfraÃ«liten te vloeken. Hy ontving deeze ge-
zanten heel wel, en vraagde GÃ³d wat hy hen
antwoorden zoude : waarop de Heere hem ver-
boodt te doen \'t gene zy begeerden. Balaam
antwoordde hen derhalve, dat hy gewenfcht had
hem zyne geneegenheyd te konnen betuygen j
maar dat GÃ³d , die hem vermaard gemaakt had
door waare dingen te laten voorzeggen, hem ver-
boodt zich daarmede te bemoeijen, omdat hy dat
vÃ³lk \'t welk zy wilden gevloekt hebben beulinde:
en dat hy hen daarom riedt vreede met hen te
maaken. De gezanten met dit antwoord weder-
gekeerd zynde , zonden de Madianiten , door
aandringen ran den Koning Balak, hen ten twec-
demaalena BalaÃ¤m. Deez begeerig om hen te be-
haagen vraagde GÃ³d nÃ³chmaal om raad j die
hierom op hem verftoord , hem beval tc doen
\'t gene de gezanten begeerden. BalaÃ¤m niet be-
merkende dat GÃ³d dus tÃ³t hem Iprak in zy-
nen toorn, omdat hy zyn bevel niet gevÃ³lgd
had , ging met de gezanten heene. In zy-
nen weg vondt hy een padt tuffchen twee muu-
ren , zo eng dat \'er maar even plaats was om
door te gaan j en aldaar ontmoette hem een En-
gel GÃ³ds. Zo dra de ezelin , op welke Bala-
Ã¤m reedt, den zeiven zag , keerde zy ter zy-
de j en knelde haaren meefter zo dicht tegen

Ã©Ã©n van de muuren, dat hy zich kncufHc, zon-
der dat de flagen welke hy haar gaf om de pyn
die hy leedt, haar konden doen voortgaan. Als
nu de Engel pal ftaan bleef, en de ezelinnc op
nieuw geflagen wierdt, viel zy op haare koten
neder, en beftrafte Balaam door den wille GÃ³ds,
met eene menfchelyke ftemme , zeggende j
Dat, dewyl zy nooit te vooren als hyhaarbe-
â reedt, hem te loor gefteld had, het vreemd
â was dat hy haar nu floeg, cn niet zag dat QÃ³d
â niet goedkeurde dat hy deede wat degÃ©ne
3, na welke hy toeging van hem vercyfchten."
Door dit wonderwerk verfchrikt, vertoonde de
Engel zelve zich aan hem, en beftrafte hem
fcherpelyk, dat hy zyne ezelin aldus zonder
oorzaak floeg i daar hy zelf ftrafte verdiende,
door de wille GÃ³ds te wederftreeven. Peeze
woorden vermeerderden Balaams verbaafd-
heyd 5 invoege dat hy te rug keeren wilde :
maar GÃ³d beval hem zynen weg te vervÃ³lgen,
en niets te zeggen dan \'t gene hy hem ingeeven
zoude. Aldus quam hy d^n by den Koning
Balak 5 die hem met blydfchap ontving = en hy
verzÃ³cht dien VÃ³rft hem op eenen berg te doen
brengen, van waar hy leger der IfraÃ«liten zien
kon. Balak verzeld met verfcheydene van zyn
HÃ³f leydde hem op eenen berg, die niet boven
zeftig ftadiÃ«n van \'t leger af lag. Balaam het
zelve wel aanfchouwd hebbende, beval den Ko-
ning aldaar zeven altaaren te doen oprechten^

om\'er Gode zeven Ã³fÃ¯Ã¨n en zeven rammen op te
Ã³fferen. Dit gefchiedde, en wierden dieflaat-
Ã³ffers ten brandÃ³ffer geÃ³fferd, om te weeten na
welke zyde de overwinning zoud overflaan
Thans richtte Balaam zyn woord na \'t heir der
IfraÃ«liten, cn fpr^ aldus : â Gelukzalio-vÃ³lk,
wiens Leydsman GÃ³d zelf wil zyn ^ \'t welk hy ,,
met weldaaden wft vervullen, en geftadiglyk 3^
voor deszelfs welftand waaken. Geenandere â
landaard zal m liefde tÃ³t de deugd u evenaa-
ren, en die uyt Ã¼ zullen voortkomen zullen u "

nÃ³g overtreffen 3 doordien GÃ³d 3 die u bemint, "
als zynde zyn vÃ³lk, udegelukkigfte wilmaa- H
Ken van alle menfehen welke de zon met haare ^
ftraalen befchynt. Gy zult dat koftelyk land \' â
bezitten \'t welk hy u beloofd heeft, uwe kin-
deren zullen\'er naau^tbezit van hebben, en â
de aarde en zee zullen van\'t geruchtuws naams
La\' weÃªr-

weÃ¨rgalmen, cn zich over de glans uwer heer-
lykheyd verwonderen. Uwe naakomehngen
â zullen zich zo vermenigvuldigen, dat\'er geen
55 plaats in de werreld zal weezen daar zy niet
âzyn. Gelukkig heirle^er 5 dat hoe groot gy
53 ook zyt, uyt afkÃ³mehngen van eenen eeni-
35 gen man beftaat! Het land Kanaan zal tegen-
3, woordig groot genoeg voor u zyn , maar de
ganfche werreld zal eens niet ruym genoeg
weezen om u te konnen bevatten. Uw getal
zal dat der ftarren gelyk zyn. Gy zult niet
alleenlyk het vafte land, maar ook de eylan-
den bevolken. GÃ³d zal u in vreedestyd
overvloed van alles soeds

en u in den oorlÃ³g zeeghaftig maaken. Al-
dus hebben wy te wenfchen dat onze vyan-
den en hunne naakomehngen beftaan moo-
gen u te beftryden, omdat zy \'t niet zonder
hun geheel verderf zullen konnen doen; zo
zeer zyt gy van GÃ³d, die de nÃ©derige ver-
hoogt , en de hoogmoedige vernedert, be-
mind en begunftigd."

Naa dat Balaam deeze profecy niet uyt zich-
zelven , maar door de beweeging van GÃ³ds
Geeft uytgefprooken had, zeyde de Koning
|5alak, gram van droefheyd, tÃ³t hem, dat dit
het gene niet was dat hy beloofd had, en hy
raf hem een bits verwyt, dat hy voor de groote
gefchenken welke hy ontvangen had om de If-
raÃ«hten te vloeken, hen in tegendeel met duy-
zend zÃ©geningen begroette. Balaam antwoord-
de hem : â Gelooft gy dan 6 Balak als GÃ³ds
â Geeft ons aandoet, dat het aan ons ftaat om
â te zeggen, Ã³ftezwygen, Vat wy willen.^ \'tis
GÃ³d die ons fpreeken doet zo als \'t hem belieft,
zonder dat wy \'er eenig deel in hebben. Ik
heb het verzoek dat de Madianiten my ge-
daan hebben niet vergeeten. Ik ben gekomen
met een voorneemen om hen te vergenoegen,
en ik had niets minder in den zin dan den lÃ³f
der Hebreen te verkondigen , en van de gun-
ften te fpreeken waarmede GÃ³d voorheeft
hen te vervullen. Maar hy is magtiger ge-
weeft dan ik , die beflooten had tegen zyne
wille de menfchen te behaagen. Want alshy
in ons hart ingaat maakt hy\'er zich meefter
â van : en vermids hy \'t geluk deezer landaard
â wil te wege brengen, enhaarenroemonfterf-
â lyk maaken 5 heeft hy de woorden, welke ik
gefprooken heb , in mynen mond gelegd.
Niettemin om dat uw verzoek en dat der Ma-
dianiten , van al te grooten belang by my is
om niet alles te doen wat in myn vermoogen
â ftaat 5 zo is myn raad dat men andere altaa-
â ren oprechte , cn andere Ã³fferanden doe, om
â te zien Ã³f wy GÃ³d door ons gÃ©bed konnen
beweegen. Balak keurde deezen voorflag
goed. De Ã³fferanden wierden vernieuwd j maar
Balaam kon van GÃ³d geen verlÃ³f verwerven om
de Ifraeliten te vloeken. Ten tegendeele voor-
zeyde hy , ter aarde neÃªrgeftrekt, de ongeluk-
ken die den Koningen en fteden , welke zich
tegen hen zouden verzetten, ftonden over te ko-
men: onder die fteden wierden eenige genoemd
die nÃ³g niet gebouwd zyn maar *t gene reeds
gebeurd is omtrent die , welke zo op \'t vafte
\'and als op de eylanden bekend zyn, doet ons

Balak zeer verftoord dat hy zich in zyne
hoope bedroogen zag , zondt Balaam te rugi^"â¢\'
ge, zonder hem eenige eere aan te doen. Deez
dicht by den Eufraat gekomen zynde, verzÃ³cht
den Koning en de voornaamfte der Madia-
niten tc zien , tÃ³t welke hy aldus fprak; â Na-
dempl gy, 6 Koning , en gyheden , 6 Ma-
dianiten , begeert dat ik ulieden op uw ver-
zoek iets toeftaa tegen GÃ³ds wille , zo is dit
alles wat ik u zeggen kan. Hoopt niet dat
het geflacht der Ifraeliten, nÃ³ch door de wa-
penen , nÃ³ch door peft, nÃ³ch door hongers-
nood , nÃ³ch door eenig ander toeval ooit zal
uytfterven > overmids GÃ³d, die hen in zyne
befcherminge genonien heeft, hen voor alle
die onheylen zal behoeden s en dat fchoon zy
in eenigen ramp vervallen , zy \'er zich met
meerder roem uyt opbeuren zullen, als zynde
wyzer door die ftraffe geworden. Maar in-
dien gylieden voor eenigen tyd over hen wilt
zeegepraalen , zal ik \'er u een middel toe aan-
wyzen. Zendt na hun leger de fchoonfte
uwer dÃ³chteren, wel opgetooid; beveelt haar
dat zy niets verzuymen om de jonge en dap-
perfte mannen verliefd op haar te maaken:
en zegt haar , dat als zy hen in liefde t\'haar- â
waards ontfteeken zien , zy zich dan ge- 5^
laaten als Ã³f ze weg wilden gaan; en dat wan- ,,
neer de andere haar verzoeken te blyven , zy â
dan antwoorden dat ze zulks niet konnen doen,,,
\'t en zy ze hen plegtiglyk belooven van de â
wetten hunnes lands en hunne GÃ³dsdienft af- â
ftand te zullen doen, om de Goden der Ma- â
dianiten en Moabiten tc aanbidden. Dit is â
het eenigfte middel dat \'er voor ulieden ove- â
rig is om GÃ³d in toorn tegen hen te doen ont-
fteeken." Dit gezegd hebbende ging hy hee- ,,
ne. De Madianiten middelerwyl lieten niet
naa , in gevÃ³lge van deezen raad, hunne dÃ³ch-
ters te zenden , en haar te onderrechten
van \'t gene haar te doen ftondt. De jong-
mans onder de Hebreen door haare groo-
te fchoonheyd verrukt , wierden met een
brandende zucht tÃ³t haar ingenomen , \'t welk
zy haar te kennen gaven , en zy wierden door
het antwoord dat zy van haarkreegen nÃ³g meer
ontfteeken. Toen deeze dÃ³chters ben zo he-
vig verliefd zagen, veynfden zy te willen weg
gaan ; maar de andere baden hen met traanen
dat zy dÃ³ch blyven zouden , en beloofden haar
te zullen trouwen , neemende GÃ³d tÃ³t getuyge
van den eed dien zy daarop deeden j en zeg-
gende dat zy haar niet alleenlyk als hunne huys-
vrouwen zouden beminnen , maar dat zy haar
volftrektelyk voogdeftÃ¨n van hen zeiven en alle
hunne goederen maakten. â Ons mangelen ,
antwoordden zy, geene goederen, nÃ³ch iets
van\'t gene ons gelukkig kan maaken, zynde
van onze maagen zo zeer gehefkoofd als wy
zouden konnen wenfchen: en wy zyn hier
niet gekomen om onze fchoonheyd te koop
te brengen; maar uheden aanmerkende als
vreemdelingen welken wy een groote achtin-
ge toedraagen, hebben wy u deeze beleefde
leyd WÃ¼llen bcwyzcn, D^ch nu gy betuygt

â zo veel geneegenhe^rd voor ons tc hebben,
53 en dat ons vertrÃ©k u zo veel verdriers zoud
35 aandoen, vinden wy ons door uwe gebeden
55 bewoogen. Indien gylieden derhalve , ge-
55 lyk gy zegt 5 ons trouv/belÃ³ften wilt geeven;
55 \'t welke de eenigfte voorwaarde is om ons te
55 houden, zullen wy blyven, en al ons leeven
55 by u verflyten. Maar wy vreezen dat als gy-
55 lieden onzer moede zult zyn, gy ons fchan-
55 delyk weder te rugge zenden zult; en gy
5, behoort ons zulk een rechtmaatige vreeze
â ten goede te houden." Deeze verliefde min-
naars booden haar aan, zodaanige verzÃ©kering
van haare trouw te geeven als zy zelve begeer-
den : waarop zy antwoordden : â Nademaal
35 gylieden dus gezind zyt, en dat gy eenige ge-
53 woonten hebt van alle andere vÃ³lken ver-
53 fcheelende, gelyk als van zÃ©kere fpyze niet
3, te eeten , en zÃ©keren drank niet te drinken,
55 moet gy , zo gy met ons trouwen wilt, on-
55 ze Goden aanbidden: anders konnen wy niet
gelooven dat de liefde , welke gy ons zegt
toe te draagen, waar en oprecht zy: en wie
zou \'t vreemd konnen vinden, of ulieden
laaken, dat gy de Goden des lands alwaar

den, ook eert; naardien uw GÃ³d van ulieden
alleen maar aangebeden wordt, ende wetten
welke gy onderhoudt t\'eenemaal iets byzon-
35 ders zyn. Dies ftaat het dan in uwe keur,
om te leeven gelyk als andere menfchen, Ã³f er-
gens een andere werreld te zoeken, daar gy
leeven kont zo als\'t u belieft.
Deeze rampzahge door hunne dierlyke en
bhnde drift vervoerd, namen deeze voorwaar-
den aan, verlieten het geloof hunner vaderen,
aanbaden veele goden, Ã³ft\'erden Ã³fteranden op
de wyze der Madianiten, aten zonder onder-
fcheyd allerley fpyzen, en fchroomden niet,
opdat ze deeze dÃ³chteren, die nu hunne wy ven
geworden waaren, mogten behaagen, de gebo-
den des waaren GÃ³ds te fchenden. Het ganfche
leger wierdt terftond ran het vergift Æ dat door
deeze jongelingen veripreyd was, â befmÃ©t; men
zag de oude Godsdienft gevaar loopen, en een
nieuwe muytery, gevaarlyker dan de voorgaan-
de, begon reeds uyt te barften. Want deeze
jonge maats eens de zoetighe}\'d deezer uytheem-
fche wetten, waardoor zy onbedwongen naar
hunnen zin mogten leeven, gefmaakt hebben-
de 5 lieten \'er zich zonder weÃªrhoudinge door
verrukken 5 en bedurven door hun voorbeeld,
niet alleenlyk het gemeen vÃ³lk , maar ook de
aanzienlykfte. Zambri Hoofd der ftamme Si-
meons , trouAvde met CkofM dÃ³chter van Zur
eenen der VÃ³rften van Madian, en Ã³fterde, om
haar te behaagen, vÃ³h^ens \'t gebruyk haars lands,
tegen \'t bevel van Gods wet. Mofes zulk eeA
vreemde wanorde ziende, ende gevolgen daar-
van vreezende , deed het vÃ³lk tzamenkomen;
en zonder iemand in \'t byzonder te befchuldi-
gen, opdat hy degÃ©nen, die meenende dat hun
mifdryf bedekt was nÃ³g bequaam waaren om
weder tÃ³t hunnen pligt te keeren, niet tÃ³t wan-
hoop mogt brengen , zeyde tÃ³t hen: Dat
het eene zaak was welke hunne deugd en
die hunner vaderen geenfms betaamde, de wel-
luft boven de GÃ³dsdienft te ftellen. Dat zy
tÃ³t eenen inkeer moften komen terwyl ze nÃ³g
tyd hadden ; en dat zy de kracht huns ge-,,
moeds moften betoonen, niet door de gÃ³dlyke ,,
en heylige wetten te verachten , maar door y,
hunne drift te beteugelen. Dat het iets zon- â
derlings was, dat zy wys in de woeftyne ge-,,
weeft zynde 5 zich in dit fchoon land tÃ³t zulk â
een uyterftc dwaasheyd lieten vervoeren, en â
dat zy den welftand dienÃy door hunne behoef- â
tigheyd verkreegen hadden, nu door overvloed â
gingen verliezen."

Toen Mofes door dit gefprÃ©k deeze onbe-
dachte tÃ³t bemerkinge van hunne misdaad poog-
de te brengen, fprakZambri hem aldus aan:
33 Leef gy, Mofes, zo als \'t u goed dimkt, vol- â
gens de wetten welke^y gemaakt hebt, en ,,

die door een lang gebruyk bekrachtigd zyn,,,
zonder\'t welk gy al over lang ftraftÃ© gÃ©lee-

den) en tÃ³t uwe fchaade geleerd zoudt heb-
ben , dat gy ons zo niet behoorde te bedrie-
5, gen. Wat my aangaat, gy moogt vry wee-
5, ten, dat ik uwe tirannifche bevelen niet lan-
55 ger gehoorzaamen wil y omdat ik al te wel
55 zie dat gy onder den dekmantel van gÃ³d-
55 vruchtighyd, en dat ge ons wetten van GÃ³ds
55 wege geeft, u zeiven de heerfchappy door
uwe liften aangemaatigd , en ons in dienft-
baarheyd gebragt hebt,, door onsdevermaa-
kelykheden te verbieden, en ons de vryheyd,
welke alle vrygeboorene menfchen toekomt,
te beneemen. Was\'er in onze flaaverny van
Egipte wel iets zo zwaar, als de magt die gy
5, u toeÃ«ygent om ons naar uw believen te ftraf-
fen vÃ³lgens de wetten welke gy zelf ingefteld
hebt 5 in plaats dat gy het zyt die verdiend
geftraft te worden, omdat gy de inzettingen
van alle andere vÃ³lken verwerpende, begeert
dat de uwe alleen zullen onderhouden wor-
den, ftellende alzo uw eygen oordeel boven
dat van alle andere menfchen ? Gelyk ik dan
geloof zeer wel gedaan te hebben in \'t gene
dat ik gedaan heb , en dat my vry ftondt te
doen, zo fchroom ik niet voor deeze ganfche

vergadering tc verklaaren ^ dat ik eene uyt- â
heemfche vrouw getrouwd hebbe j maar be- â
geer dat gy\'tuyt mynen eygen mond verftaat, â
en dat vry al de werreld het weetc: Het is ,,
ook waar , dat ik de Goden, welke door u â
verbooden zyn , Ã³ffere, doordien ik meen â
niet gehouden te weezen my aan zulk een
dwingelandyc te onderwerpen , dat ik van ,,
niemand dan u alleen zou moogen leeren\'t ge- â
ne de GÃ³dsdienft betreft: en ik acht dit voor â
geen weldaad dat men, gelyk gy doet, â
zich meer gezags over my wil aanmaatigen,,,
dan ik zelf neeme."

Zarnbri aldus zo voor zich zei ven, als
voor die welke van zyn gevoelen waaren , ge-
Iprooken hebbende , ftondt het vÃ³lk met vree-
ze en in ftilte te wachten na den uytflag van
dit groot gefchil. Maar Mofes wilde niet
meer twiften, om de moedwil van Zambri
niet meer gaande te maaken , en opdat ande-
re op zyn voorbeeld de onruft niet vermeer-
derden. Dies fcheydde de vergadering, en dit
euvel zou van een vervaarlyker gevÃ³lg geweeft
zyn, zonder den dood van Zambri, die aldus
voorviel.

Thineas, die buyten tegenfpraak voor Ã©Ã©nen
der voornaamfte van zyne jaaren gehouden
wierdt, zo offl zyne treffelyke hoedaanigheden,
als omdat hy zoon was van den Hoogenprie-
fter Eleazar, en achterneef van Mofes, konde
ftoutheyd van Zambri niet verdraagen i en vree-
zende datzy, zo ze ongeftraft bleef, tÃ³tverach-
tinge der wetten zoud aangroeijen, befloot hy
dien grooten hoon Gode aangedaan te wreeken.
Gelyk\'er dan niets was dat hy niet bequaam
was om uyt te voeren, doordien hy niet minder
kloekmoedigheyd dan yver had, ging hynade
tent van Zambri, en doodde hem en zyn wyf
te gelyk met Ã©Ã©nen fteek. Verfcheydene ande-
re jongmans , door dien zelfden geeft als Phi-
neas gedreeven, en door zyne koelheyd en voor-
beeld gemoedigd, vielen op degÃ©nen aan die
aan dezelfde zonde als Zambri fchuldig waa-
ren , en doodden\'er een groote menigte van.
Voorts wierdt \'er eene peft van GÃ³d gezonden
die niet alleenlyk alle de andere wegrukte,
maar ook die van hunne nabeftaande, welke in
plaats van hen te beftraffen, en in ^t begaan van
zulk een zwaare zonde te ftuyten, hen daartoe
aangepord hadden : en\'tgetal der gener die al-
dus ftierven was veertieiiduyzend menfchen.

Mofes ter zelfder tyd op de Madianiten ver- 167,
ftoord , deed het heir optrekken om hen gan-
fchelyk te verdelgen , gelyk ik verhaalen
zal, naa alvoorens iets tÃ³t zynen lÃ³f te ver-Num, 31,
melden, \'t v/elk ik niet behoorde over te flaan.
Teweeten, dat hoewel Balaam op \'t verzoek
dier landaard gekomen was om de Hebreen te
vervloeken, en dat hy, naavanGÃ³d daarin be-
lÃ©t te zyn, dien verfoeijelyken raad, gdyk ge-
zegd is3 gegeven had, om al^o de GÃ³dsdienft

men in hun land kon intrekken. Daarop vÃ³lg-
de een veldflag, waarin de Madianiten over-
wonnen wierden; en de Hebreen verfloegen
zulk een menigte van hen, dat men de dooden
naauwlyks tellen kon: onder dezelve bevonden
zich alle hunne Koningen, naamelyk Och, Zur,
Reha, Evy, en Re kern , die den naam gegee-
ven heeft aan de hoofdftad van ArabiÃ« d^ien
zy heden ten dage nÃ³g voert, en die van de
Grieken Petra genoemd wordt. De Hebreen
pionderden \'t ganfche land j en in gevolge van
het bevÃ©l \'t welk MolÃ¨s aan Phineas gegeeven
had, floegen zy alle de mannen en wy ven dood,
verfchoonendealleenlyk de dÃ³chters, waarvan
zy\'er omtrent tweeÃ«ndertig duyzend medebrag-
ten, benevens een buyt van tweeÃ«nvyftigduy-
zend zevenenzeftig Ã³fÃ¯Ã¨n, zeftigduyzend ezels,
en een overgroote menigte van goudene en zilvere
vaten, waarvan de Madianiten, door hunne on-
gemeene pracht, zich gewoonlyk bedienden.

Phineas aldus zeeghaftig, zonder eenig ver-
lies, wiedergfekeerd zynde , deelde Mofes alle
den roof uyt, en gaf\'er een vyftigfte deel van
aan Eleazar en de Priefteren, een ander vyftig-
fte deel aan de Leviten, en verdeelde hetÃ³veri-
o-e onder \'t vÃ³lk , het welk zich daardoor in
ftaat bevondt om in grooter overvloed te leeven,
en den rykdom door hunne dapperheyd verkree-
gen in rufte te genieten.

Ã¯^um. 17. komen, ftelde , door GÃ³ds bevel, Jofua tÃ³t
3 â¢ zvnen naazaat aan, ZO m hetprofeetifch ampt,
als in het oppergebied over \'t heir, waartoe hy
zeer beqnaam was, zynde in de kenmflÃ¨ der
GÃ³dlyke en menfchelyke wetten door deonder-
wyzingen van Mofes zeer ervaren.

170. Ten zelfden tyde verzÃ³chten de ftammen van
Num. 31. Gad en Ruben, en de halve ftam van Manaffe,
die zeer ryk in vee en alle andere goederen waa-
ren , van Mofes dat hy hen het land der Amo-
riten, eenigen tyd te vooren bemagtigd, wilde
geeven , vermids het zeer fchoone weylanden
had. Dit verzoek deed hem denken, dat zy on-
der dien dekmantel zich van het bevechten der

Kanaaniten zÃ³chten te bevryden : dies zeyd hy
tÃ³t hen dat het maar uyt lafhartigheyd was dat
zy zulks begeerden, om alzo in een land, dat
door de wapenen des ganfchen vÃ³lks veroverd
was, in rufte te leeven, en zich niet by \'t heir
te voegen , om het land over den Jordaan
in te neemen, van \'t welk GÃ³d hen het bezii:
beloofd had als zy de vÃ³lken, welke hy hen be-
val als vyanden te handelen, zouden overwon-
nen hebben. Zy antwoordden hem dat het\'er
zo verre vandaan was dat zy \'t gevaar vermy-
den wilden, dat zy in tegendeel van voornee-
men waaren door dat middel hunne vrouwen,
kinderen, en goederen in veyligheyd te ftellen,
om alzo t\'allen tyde gereed te zyn het heir te
vÃ³lgen, waar men\'took leyden wilde. Mofes
met deeze reeden voldaan, ftondt hen hun be-
geeren toe in tegenwoordigheyd van Eleazar
en Jofua, en de voornaamfte Hoofden welke hy
tÃ³t dien eynde had doen tzamenkÃ³men, op voor-
waarde dat deeze ftammen nevens de andere te-
gen de vyanden zouden optrekken , tÃ³tdat de
oorlÃ³g t\'eenemaal geÃ«yndigd was. Aldus na-
men zy dat land in bezittinge , bouwden\'er
fterke fteden, en bragten\'er hunne vrouwen,
kinderen, en alle hunne haave in, om de wape-
nen te vryer te konnen opneemen, en zich van
hunne belÃ³fte te quyten.

Mofes ftichtte ook tien fteden , als een ge-Num. ij.
deelte van de achtenveertig waaraf wy gefproo-f*^"\'"^\'
ken hebben, en maakte drie van die tien tÃ³tjof.io.
vryfteden, voor degÃ©nen die eenen onbedachteii
doodflag quamen te begaan : en hy beval dat
hunne baliingfchap zoude duureii zo lang als
de Hoogepriefter, onder wiens bedieninge de
doodflag begaan was, leefde : maar dat zy naa
zynen dood weer in hun land zouden moogen
keeren j en dat zo zy binnen dien tyd door^ie-
mand van de maagen des ontlyfden buyten die
vryfteden gevonden wierden , hy hen Vryelyk
mogt dooden. De naamen deezer drie fteden
zyn Bozar op de grenzen van ArabiÃ«, Ariman
in\'t land Galaad, en Golan in Batanea. Mofes
beval ook dat men naa de verÃ³vering van het
land Kanaan , nÃ³g drie van die fteden welke
den Leviten toebehoorden, tÃ³tvryplaatfenaan-
ftellen zoude.

Zalphat Ã©Ã©n van de voornaamfte der ftamme
van ManaflÃ¨ in dien tyd gefturven zynde , en
niet dan dÃ³chters naagelaaten hebbende, qua-
men eenige der aanzienlykfte uyt die ftam by

Mofes, en vraagden Ã³f deeze dÃ³chters van hun-
nen vader erven zouden. Hierop antwoordde
hy van ja, byaldien zy met iemand van die
zelfde ftam trouwden j maar niet zo zy in een
andere huuwelykten : om alzo door dat mid-
del in elke ftam de goederen der gener die\'er
toe behoorden te bewaaren.

VoortrefFcIyke aanfpraak van Mofes tÃ³t het vÃ³lk. Wetten welke hy
hen geeft.

Egipte op dertig dagen ni verftreeken Deut.4.\'
waaren , deed Mofes al het vÃ³lk byeenkomen
aan den oever van de Jordaan, ter plaatfe daar
tegenwoordig i de ftad Abila ftaat, zynde een
landftreek daar de dadelboomen zeer weehg
groeiden s en hy fprak tÃ³t hen aldus : â Med-

IV. BOEK. J O O D C H E

onzer vaderen te vÃ¨rnietigen, Mofes hem nÃ³g-
tans de eere gedaan heeft van zyne profcey te
befchryven, fchoon\'t hem gemaklyk zoude ge-
vallen hebben die zichzelven toe te eygenen,
zonder dat iemand hem deswege zoud hebben
konnen berilpen > waardoor hy dan aan alle de
naakomehngen een gunftig getuygenis t\'zyner
gedachteniflÃ¨ naagelaaten heeft. Ik laat echter
een iegelyk daarvan oordeelen naar zyn goed-
vinden, en keer weder tÃ³t myn verhaal. Mo-
fes zondt maar twaalfduyzend mannen tegen de
Madianiten, hebbende duyzend uyt elke ftam
genomen, en ftelde Phineas , die den roem
der wetten verheven , en de misdaad welke
Zambri door\'t fchenden derzelver beging, ge-
wroken had, tÃ³t Opperhoofd daarvan aan.

VII. HOOFDSTUK.

De Hebreen overwinnen de Madianiten > en vermeefteren hun gan-
fche land. Mofes beveftigt Jofiia om de Leydsman des vÃ³lks te
zyn. Steden gebouwd. Vryfteden aangefteld.

TOen de Madianiten de Hebreen zagen aan-
komen, herzamelden zy alle hunne krygs-
en verfterkten de toei

â gezellen en deelgcnooten eener langduuri-
â ge zukkeling : Nademaal ik nu den ou-
â derdom van honderd en twintig jaaren be-
â reykt hebbe, is het tyd dat ik de werreld
â verlaate. En dewyl GÃ³d niet wil dat ik
â ulieden byftaa in de oorlÃ³gen , welke gy
3, zult moeten voeren naa dat gy den Jordaan
55 overgetrokken zyt , wil ik dit weynig lee-
55 vens dat my nÃ³g overig is 5 tÃ³t bevelliginge
55 van uw geluk 5 door alles wat van my afhangt,
5, aanwenden , om ulieden teverpligtendatgy
55 myner gedachteniflÃª altoos een goede genee-
5, genheyd toedraagt : en ik zal myne dagen
5, met blydfchap eyndigen , wanneer ik u zal
5, te kennen gegeeven hebben , waarin gy u
5, waar geluk moet ftellen, en door welke mid-
55 delen o-y zulks voor uwe kinderen zult kon-
55 nen te wege brengen. Waarom doch zoudt
â gylieden geen geloof aan myne reeden flaan 5
^5 naardien \'er geen getuygenis is dat ik niet
55 getracht heb u van myne zucht tÃ³t uwen wel-
55 ftand te geeyen; en dat gy weet dat de be-
55 zellingen onzer ziele nooit zuy verder zyn,
â dan wanneer zy gereed ftaat om dit ligliaam
te verlaaten ? Gy kinderen IfraÃ«ls, prent het
II diep in uw hart, dat de eenigfte waare ge-
,5 lukzaligheyd daarin beftaat , dat men van
GÃ³d begunftigd worde; hy alleen kan die
geeven aan degÃ©nen die door hunne gÃ³d-
vruchtigheyd zich des waerdig maaken > en
\'t is te vergeefs dat de gÃ³dloozen zich
55 vleyen met een hoope van dezelve te zul-
55 len verkrygen. Indien gylieden u dan zo-
55 daanig draagt gelyk hy begeert, en ik u ver-
5, maan, zult gy altoos gelukkig zyn, uwe voor-
5, fpoed zal van alle vÃ³lken der werreld benyd
â weezen , gy zult t\'allen tyde bezitten \'t gene
55 gy reeds verkreegen hebt, en gy zult haaft
â in \'t bezit geraaken van \'t gene u nÃ³gteover-
,5 winnen ftaat. Draagt alleenlyk zÃ³rg dat gy
â Gode een getrouwe gehoorzaamheyd be-
55 wyft : ftelt nooit andere wetten boven die
55 welke ik u van zynent wege gegeeven hebj
.5 onderhoudt ze vlytig j en wacht u voor al
35 van door een ftrafbaare verfmaadinge iets
55 dat de GÃ³dsdienft betreft te veranderen.
Overmids alles moogelyk is voor den genen
welken GÃ³d byftaat 5 zo zult gylieden u zei-
ven de ontzaglykfte van alle menlchen maaken,
indien gy deezen raad vÃ³lgt, gy zult alle uwe
. vyanden te boven komen , en zult de groot-
fte vergeldingen, welke de deugd geeven kan,
â geduurende uw leeven ontvangen. De deugd
â zelve zal \'er de voornaamfte van zyn, omdat
55 het door haar is dat men aÃ¼e de andere ver-
55 krygt , dat zy alleen ulieden gelukzahg kan
,5 maaken , en u eenen onfterfelyken naam en
â roem onder de uytheemfche vÃ³lken doen ver-
5, werven. Dit is \'t gene dat gylieden te hoopen
33 hebt, zo gy de WÃ©tten , welke gy door my-
3j ne tuifchenfpraak van GÃ³d hebt ontvangen,
,, gÃ³dsdienftiglyk onderhoudt , en haar on-
â ophoudel3rk overdenkt, zonder ooit te dul-
5, den dat menze fchendt. Ik verlaat de wer-
55 reld met deeze trooft, dat ik ulieden in een
â groote voorfpoed laate ; en ik beveel u aan
55 het wys beleyd uwer Opperhoofden en
Overheden , die niet in gebreeke zullen bly-

ven goede toezigt op u te neemen. GÃ³d
ook , aan wien gy ^lle de w^eldaaden welke
gy tÃ³t hier toe genooten hebt, verfchuldigd
zyt, zal zyne voorzÃ³rge niet van u aftrek-
ken , neen hy zal niet ophouden u te be-
fchermen , zo gy niet naalaat hem te eeren,
en al uw vertrouwen op zyne byftand te
ftellen. \'t Zal ulieden niet ontbreeken aan
perfoonen die u treffelyke onderwyzingen
zullen geeven , als daar zyn de Hooge-
priefter Eleazar , Jofua , de Raad, en
de Hoofden uwer ftammen. Maar het moet
met gewilligheyd zyn dat gy hen gehoor-
zaamt , denkende dat zulke die wel hebben
konnen gehoorzamen , wel zullen konnen
gebieden wanneer zy tÃ³t ampten en waardig-
heden verheven worden. Beeldt u derhalve
niet in , gelyk gylieden totnogtoe gedaan
hebt, dat de vryheyd beftaat in ongehoor-
zaam te zyn jegens uwe Overften ; want dat
is een groote misflag, walken gy voor al moet
verbÃ©teren. Wacht u ook van u door toorn
tegen hen te laaten vervoeren , gelyk gy dik-
wils tegen my gedaan hebt > want het kan
ulieden nÃ³g niet vergeeten zyn , dat gy my
menigmaal in grooter gevaar van myn leeven
gebragt hebt , dan onze vyanden ooit ge-
daan hebben. Ik zeg u dit niet verwytender
wyze ; want waarom zoud ik in eenen tyd dat
ik op het punt ftaa om van u te fcheyden , u
door het herdenken van \'t gene eertyds voor-
gevallen is bedroeven; naardien ik niet de
minfte belgzucht betoonde zelfs toen wan-
neer het gebeurde : maar ik zeg het u ten
eynde gylieden wyzer in \'t toekomende

moogt zyn, en omdat men u niet genoeg voor
oogen kan ftellen , hoeveel \'er u aangelegen
is niet tegen uwe Opperhoofden te murmu-
reeren , wanneer gy den Jordaan gepafleerd
zynde , en u van het land Kanaan meefters
gemaakt hebbende , u zeiven met allerley
goederen over ftort zult vinden. Want zo
gylieden het ontzag \'t welk gy Gode fchul-
dig zyt verlieft , en de deugd verlaat, dan
zal hy u ook verlaaten ; hy zal uw vyand
worden; gy zult het land, dat gy door zyne
byftand veroverd hebt, met fchande door uwe
ongehoorzaamheyd quyt raaken ; gy zult na
alle geweften der werreld in flaaverny ver-
voerd worden; en daar zullen geene landen
nÃ³ch zÃªÃ«n zyn daar men geene blyken van
uwe dienftbaarheyd befpeuren zal. \'tZal dan
geen tyd weezen van\'t u te beklaagen dat gy
deeze heyhge wetten niet onderhouden hebt.

Om derhalve niet in dit ongeluk re vervallen,
zo fchenkt niet Ã©Ã©nen van uwe vyanden 5 naa
dat gylieden hen overwonnen hebt, het lee-
ven : maar acht het als eene zaak van de
uyterfte aangelegenheyd te zyn , dat gy hen
alle doodet, zonder Ã©Ã©nen van hen te ver-
fchoonen; omdat gy anders door gemeen-
fchap met hen te houden, u tÃ³t afgodery
zoudt konnen laaten trekken, en alzo de wet-
ten uwer vaderen verlaaten. Ik beveel ulie-
den ook het vuur en het zwaerd te gebruy-
ken, om alle de tempelen, altaaren, en bof-
fchen, aan de valfche gÃ³dheden toegewyd,
zodaanig te verdelgen, dat \'er niet het minfte

fpoor van overblyft. Dit is het eenigfte
Sel om in \'t bezit der goederen welke gy
Genieten zult te blyven. En opdar niemand
4 ulieden zich door omvetendheyd tot

bevÃ©l de wetten befchreeven welke gy naa-
komen moet, en de leevens-mamer welke gy
behoort te vÃ³lgen, zo m de algemeene als
m byzondere zaaken : En zo gylieden die
onfchendelyk onderhoudt, zult gy de ge-
lukkigfte van alle menfchen weezen.
Mofes aldus tÃ³t alle de KraÃ«liten gefprooken
\' hebbende , gaf hen een boek in \'t welk alle die
wetten, en de manier van leeven welke zy hou-
den moften, gefchreeven waaren. Dewyl zy nu
alle hem als reeds gefturven aanmerkten deed
het herdenken van de gevaaren, en den aroeyd,
welke hy om hunnent wille uytgeftaan jiad,
hen m traanen uytbarften, en hunne droefheyd
vermeerderde, doordien H ^cnot

onmoogelyk zoude zyn ooxt ^j^^gf^X^^^
nerhoofdweÃªr aan te treft^en, en dat by gebrek
U hem tÃ³t voorfpraak te hebben, God hen

nooit meer zo gmiftig zoude weezen Deeze
zelfde gedachten verwekten in hen zulk een be-
rouw over hunne woede tegens hem in de woefty-
ne dat zy zich niet konden trooften. Maar hy
badt hen dat ze hunne traanen zouden ftaaken,
cn alleenlyk op een getrouwe onderhoudinge
van GÃ³ds wetten denken. En daarop fcheyd-

Eer ik verder gaa, acht ik het noodig te
zecrgen welke die wetten waaren, opdat de
leezer bemerke hoe overeenkomende zy zyn
met de deugd van zulken grooten Wetgee-
ver als Mofes was , en dat hy zie welke de
crewoonten zyn die wy federd zo .vejle eeu-
wen onderhouden hebben. Ik zal die dan ver-
haalon zoo als deeze deftige Man dezelve ge-
geeven heeft, zonder eenig optooifel daar by
te voeo-eni en ik zal alleenlyk de fchikking ver-
anderen , vermids Mofes haar op verichey-
dene tyden , naar dat GÃ³d l;iem zulks beval,
heeft voorgedraagen, \'t welk /k vcrp igt ben
te melden, opdatmdien deeze Hiftorit eenigen
tyde in de handen van iemand onzer landaard
quame te vallen, hy my met wegens niangel van
Jprechtigheyd mogt befchuldigen. Ik zal dan
<Taan fpreeken van de wetten die op de burger-
Ivke regeeringe opzigt hebben, maar aangaan-
de die welke onze onderlmge verhandehngen

bLelfen , daarvan zal ik gewag maaken m
een boek \'t welk ik wegens onze zeedenen ma-
ntren \' en de rÃ©denen dier wetten , hoop^te
bSyven. Nu keer ik tÃ³t de eerfte, welke

en aldaar ftede^gebouwd zu^ ^^^ ^^^
gy m zekerheyd de vruc^^^^^^^^
ge genieten, euuw

zaam zyn, mids dat gy u Gode aangciii"
door de vÃ³lgende zaaken te onderhouden^

In deftad welkeGÃ³dzelfindatland.
10. era. bequaamen en vruchtbaaren ftand, Â»i^ \'

Â»eut.iÃ¶. men eenen eenigen Tempel bouwen \'
altaar daarin oprechten van ^f f
houwen zyn, maar met zo veel vlyt opgezocnt,

dat zy tzamen gevoegd en gepleyfterd zynde,
niet laaten een aangenaam gezigt te geeven.
Men zal tÃ³t dien altaar met geene trappen moo-
gen opklimmen, maar langs een fchuyns opgaan-
de grond. En in geen andere ftad zal een Tempel
Ã³f altaar weezen, om dat\'er maar Ã©Ã©n Godis,
en niet meer dan Ã©Ã©ne Hebreeuwfche landaard.

Die GÃ³d gelafterd zal hebben , zal geftee-ExÃ³d.i
nigd, en eenen dag gehangen hebbende, hey-
melyk met fchande begraaven worden.

Alle de Hebreen, in wat land van de werreld
zy ook woonen, zullen zich driemaal \'s jaars
in de heyUge ftad en den Tempel begeeven, om

GÃ³d aldaar voor zyne weldaaden te danken , en

om zyne byftand voor het toekomende te fmee-
ken i alsmede om de vrindfchap door gaftmaa-
len en bezoeken onder malkanderen te onder-
houden : dewyl \'t billyk is dat zy die maar Ã©Ã©n
vÃ³lk zyn , en Ã©Ã©ne en dezelfde wetten heb-
ben , onderling kennis houden; waartoe mets zo
, bequaam is dan zodaanige byeehkomften , die
door het gezigt en de tzamenfpraaken der per-
foonen , de geheugenis daarvan in \'t gemoed
prenten , in plaats dat degÃ©ne die nooit gezien
worden, voor vreemdehngen by andere door-
gaan. Daarom zult gylieden behalve detienden

die den Priefteren en Leviten toekomen, ande-
re tienden verzamelen , welke gy ieder in zyne
ftam verkoopen zult, Ã©n het geld daarvan zult
gy in de heylige ftad aan gaftmaalen , welke
gy op die Feeftdagen houden zult, befteedens
vermids het billyk is, ter eere GÃ³ds verheugd
te zyn, over \'t gene de landeryen, welke wy van

zynemildheydontvangenhebben,voortbrengen.

â Men zal niets ten Ã³fter brengen dat voort-Dcut.
komt uyt de winft eener ontuchtige vrouwe:
want het gene door quaade middelen en eenen
onkuyfchen handel gewonnen wordt, is GÃ³de
niet aangenaam. Om die zelfde reden is \'t ook
niet geoorlÃ³fd te Ã³fferen van \'t gene men ont-
vangen heeft voor \'t uytleenen van jagt-Ã³f her-
ders honden, om\'er een teelt van te bekomen.

Men zal de Goden welke andere vÃ³lken ee-
ren niet lafteren Ã³f vloeken v men zal hunne
Tempelen niet berooven ^ en men zal mets van
\'t gene aan eenige GÃ³dheyd geÃ³fferd is wegnee-

men. â

Niemand zal zich met ftof van linnen en

wollen onder een gemengd kleeden , doordien
dat den Priefteren alleen overgelaaten is.

Wanneer de menigte ieder zeven jaar in
de heylige ftad zal tzamenkomen om het Loof-
hutten-] feeft te vieren , zal de Hoogepriefter
op een verhÃ©vene plaats khmmen , A^anwaar hy
de wet opentlyk en overluyd zal leezen, dat ie-
der het verftaan kan , zonder dat men de vrou-
wen , kinderen , ja zelfs de flaaven zal moogen
verhinderen daar by te komen 5 omdat het goed
is dezelve hen zo in \'t hart te prenten, dat zy
nooit uyt hunne geheugenis kan uytgewifcht
worden, om hen alzo de verontfchuldiging van
door onkunde gezondigd te hebben, te benee-
men. Want die heylige wetten zullen buyten
twyfel een fterker indruk op hunne gemoede-
ren maaken r wanneer zy zelve hoor en welke
de ftraffen zyn waarmeÃª de oveftreeders ge-
dreygd wordeij.

Voor alles moet men bezÃ³rgen dat dekinde-

M 2 â ^

ren die wetten leeren , vermids nkts hen L
nuttelyk kan weezen : tweemaals \'s daags "des
morgens en des avonds, zal men de Ie daa-
den, waarvoor wyaan GÃ³d verpIi?rzTO en

gen, van de voornaamfte zaaken welke ^uu vooj
ons gedaan heeft, en die tÃ³t groote blyken zy-
ner goedheyd en magt ftrekken 5 om ons de ge-
neugenis daarvan geftadiglyk te vernieuwen.

Men moet tÃ³t Magiftraaten in elke ftad ze-
ven mannen van bekende deugd , en bequaam
om het recht te bedienen, kiezen 5 ieder twee
dienaars uyt de ftam van Levi toevoegen, en hen

hunne tegenwoordigheyd t% fpVccL 3 opdat
de eei-biedigneyd welke zy zic^h gewen^enVan
menlchen te bewyzen , hen aanleyde om GÃ³d
te eeren. DÃ¨ vonniflen die deeze Overheden
zullen uytfpreeken , zal men uytvoeren , zo zy
niet door gcfchenken omgekÃ³ft zyn , Ã³f het
klaar blyke dat zy quaalyk geoordeeld hebben â¢
want dewyl de gerechtigheyd boven aHes te
aauen IS, moet men 3ie\'zonder eytnbl!
1 ang en gunft oefenen, naardien men GÃ³d al
ueis veracnt, en hy zwakker zou fchynen dan
dc menfchcn , byaldien de bekommerdheyd
van ryke en aan zienlyke perfoonen teftooren,
meerder vermoogen op het gemoed der Rech-
wÃ¯lf ^ / de vreeze van het recht, het

welk Gods magt is , te fchenden. Indien nu
de Rechters zich verlegen vinden om eenige
^aaken te beflechten, geÃ¯yk het dikwils gebebt
dan moeten zy ze m haar geheel, zonder een\'-
ge uytfpraak daarover te doen , na de heylige

ftad brengen, om aldaar door den Hoo^enpril
fter , den Profeet > en den Raad gevoSnild te
worden , zo als zy in gemoede zuilen achten
fchuldig te zyn.
Men zal aan Ã©Ã©nen getuyge geen geloof flaan

maar daar moetender drie, Ã³ften minften twee
ke^nSven^ ^at perfoonen van een onbefproo^

De vrouwen zullen om de wispeltuurigheyd
van haar geflacht, en omdat zy al te ftSut in
Ã met tÃ³t getuygeLangenomen

Men zal ookgeene dienftknechten tot getuy-
gen neemen, omdat de geringheyd van hunnen
Itaat hen den nioed beneemt, en dat de vreeze Ã³f
eemg voordeel hen zou konnen zwaaij en om te-
gen ae waarheyd te getuygen

vius josephus iv. boek.

genen die den daader weet aan te wyzen Fn

zo de perfoon niet ontdekt v/ordt, ziSVif.

geerders der gebuur-fteden van df

om te verneemen welke ftad naaft ain nw\'
egt daar men het lighaam van in oS.?

J""ge Koe koopen , welke men in een ^âr

en onvruchtbaar dal, daar geen graaneTnoch
deSrri\' ^ aldaar" uilen

den Sfzulk/f"^" \' zy \'c beeft

handefove \'feefi r ft" \'

bef; S z/vr beb-

zynen toorn te willen ftaaken , ^en ntt oft"
laaten dat \'er ooit diergelyk een ongeluk wedS
op die plaats gebeure.

de voornaamfte aan
dat zy het ge^a^ b"yteâ t^yfel goed , om-

andere meefters te hebben dnn^ \' Â°â¢geene
GÃ³d ulieden trpefr ^^etten welke
â , geett, omdat het u <^enoeg be.
hoort te zyn dathv uw r ...... ^

uwe landaard , die de gerechtigheyd en Sein
dere deugden bemint. Maar hoe tequatmTv"
ook zy, hy behoort zich mee- on pA^ 7

SlrÃ©nrtate-

houden , ten Ã©ynde hy daardoor niet Ã¯l/
fmaadmge der 4tten 4rvoerd wordf F "

ven zyn, moet gylieden toezien dathy niet Ia!

Men moet de landpaalen zo van zyn eycren
dat\'v tS\' veranderen,\'ot"

mVlvZn\'l "\'^^^^^ ^^^ ^^^^de dienen,
maar zy moeten altoos vaft en onbeweeoelyk

blyven , gelyk als Ã³f GÃ³d zelf die <.efteldhad^

kZf groote tSu

it! l ^^^ \' ^^ dat degÃ©ne welker

weduwen en Weesen te eeten. DÃ³ch in het
vÃ³lgende jaar, \'t welk het vyfde is, zal hy \'er
zulk een gebruvk van maaken als hem o-oed-
dunkt. " \' ^

Men moet niets by eenen wyngaard zaaijen,
omdat het genoeg is dat de aarde hem voede,
zonder dat men haaren boezem nÃ³o- met het
yzer Ã³pene. ^

Men moet de aarde met Ã³Hen beploec^en,
zonder andere dieren daarby in te fpanncn-
nÃ³chte zal men verfcheelende foorten voor
Ã©Ã©nen ploeg moogen zetten

Men zal de zaaden welke men in de aarde
werpt met moogen menden, en twee Ã³f drie
loorten te gelyk daarin zaaijen: wantdenatuure
heelt geen behaagen in zulk een mengfel Men
moet ook nooit beeften van verfcheydene foor-
ten malkanderen laaten beipringen, opdat de
menfchen door zodaanig een voorbeeld zich
met tÃ³t een verfoeijelyke vermenginge gewen-
nen : want het gebeurd ligtelyk dat het gene
\'t welk in\'t eerft van kleyn belang fcheen^, in
hetgevÃ³lg zeer gevaarlyke uytwerkingen vÃ¶ort-
gebragt heeft. Om die oorzaak moet men
naauw toezien dat men niets toelaate, welks
naavÃ³lging de goede zeeden zou konnen be-
derven : hierom is het dat de wetten zelfs de
Bimfte zaaken bepaalen , om ieder in zynen
pli^t te houden.

De maaijers moeten dekoornhalmennietalte
zuynig mzamelen, maar eenige garven voor de
armen overlaaten. Insgelyks moet men ook ee-
nige druyyen aan den wynftÃ³k, en eenige oly-
yen aan de olyfboomen laaten blyven : waiit
het IS klaar dat zulk een gelukkige achteloos-
heyd zoveel fchaade niet toebrengt aan den ge-
nen dieze pleegt, als den armen wel voor-
deel uyt die liefdaadigheyd trekt j en God
maakt de aarde te vruchtbaarder voor degÃ©-
nen die zich niet zo verre aan eygenbaat over-
geeven, dat zy eens anders voedzel niet be-
trachten.

Wanneer de Ã³lFen het graan uyttreeden,
moet men hen niet muylbandenj omdat het niet
meer als rÃ©delyk is dat zy eenig voordeel uyt
hunnen arbeyd trekken.

Zo moet men ook eenen reyziger, \'t zy in-
boorling Ã³f vreemdeling , niet beletten dat hy
eenig ooft neeme en eete als het ryp is â¢ niaar
men behoort hem het liever uyt goeder harte te
geeven, zonder dat het hem echter zal vry
ftaan iets daarvan weg te draagen. Insgelyks
behoort men degÃ©nen die in\'t voorbygaan by
de wynperfing komen, niet te verhinderen dat
zy van de druyven proeven 5 nademaal \'t maar
billyk is dat men anderen iets mededeelt van de
goederen welke \'t Gode belieft ons te verlee-
nen > en datdit faifoen, \'t welk het vruchtbaar-
fte van \'t gelieelejaar is, maar eenen korten tyd
duurt. En indien iemand befchroomd mogt
weezen die druyven aan te roeren , dien moet
men daartoe aanporren > want byaldien zodani-
ge lieden IfraÃ«liten zyn , behoort de vermaag-
fchapping dieser tuftchen ons is, hen niet
alleen deelachtig , maar voogd te maaken vah
\'t gene wy bezitten i en zo zy vreemdelingen
zyn , behooren wy gaftvryheyd jegens hen te
oefenen^ zonder te denken dat wy door zo een

histÃ¶rl

Stin^^\'^^\' ^t welk wy hen doen van de
Ajucnten die wy van GÃ³ds mildheyd genieten

^^^ alll^nilfvei-
rykt, maar ook aan anderevÃ³lken, door\'t ee-
ne wy hen van onze goederen med Jdee^^,fy.

ne grootdaadgieyd jegens ons wil te kermen

geejn. Byaldien nu xemand dit bevÃ©l Xe^
treedt, dien zal men negenendertig geeffX-
gen geeven, enhemmetzulk eenfla"a&he ftraf

kaftyden, omdat hy vry zynde zich eenen ftaaf
van het goed gemaakt, en zichzelven alzo
onteerd heeft. Want watis\'er rÃ©delyker, dan
dat wy die zo veel in Egipte en m4 woefty-
ne geleeden heoben, ons over eens andere elen
de en gebrÃ©k ontfermen zouden > en dat wy zo
vee van GÃ³ds onÃ«yndige goedheyd ontvaien
hebbende, een gedeelte daaraf aan degÃ©nen dfe
behoeftig zyn uytdeelen.

Behalve dc twee tienden welke men jaarlvk.
aan de Leviten, en voor de gewyde gaftmaafei
moet geeven moet\'er ook ieder de^X aar^
der^e betaald worden, ten behoeve dJr arme
weduwen en weezen.

. Men moet de eerftehngen van alle vruchten n
m den Tempel brengen3"en naa GÃ³d Skt

hebtn"

hebben, voor dat hy ons zulk een vÃ¯uchtbaar
land gegeeven hteft, moet men die eerftehn-

iendtf Iâ die de ttee

tienden, de eene aan de Leviten, en deandem

ten gebruyke der heylige gaftmaalen, zal

taald hebben, zal zich , eer hy weder na huvs

f des Tempels vervoe^en^
en Gode danken voor dat het hem beliefdfcfr

ons van de Egiptifche dienftbaarheyd te S
fen, en ^ulk eenvruditbaarenoverLSiÃ

en cT/r^T ^^^^ heef^

en God bidden dat hy ons altoos gunftic zy\'

ons by de goederen welke hy ons gegleven he^

behoude, en\'er ook nog andere bvvoele

V/annpr de mannen houwbaar <r^orden
zyn, zuilen zy met dÃ³chters van eenen vryen
Itaat, en van eerlyke ouders, trouwen; en die
dusdaanig een huuwlyk zal verfmaaden, om met
eens andÃ«rs vrouw, welke hy door zyne liften
bekoord heeft, te huuwen, \'zal zulks nietVeÂ»-
moogen te doen, opdat hy haaren eerften nâ¢
niet bedroeve.

Al is\'t dat vrye mannen op ftaavinnen verltV
ven, echter zullen zy haamlet moocren rmf

wenj maar moeten hunne drift beteuÃn
dat deeerbaarheydenwelvoeglykheydhendaÃ¯^\'

toe verpligt. j ^ u^ar-

Een vrouwmenfch dat zich tÃ³t ontucht he-ft
âgeeven zal met moogen trouwen om!

deÃ³W A f^T hebbende , GÃ³d

de offeranden die hem door zulke hmiwelyken

gedaan worden met aanneemt: behalv^ da^

kinderen van deugdzaame ouders geuren

eenedeler inborft hebben, en meertÃ³fdoW

geneegen zyn, dan zulke die uyt eL ftÃ

ge jemeenl^hap en onkuyft^ l^d^^

te hebben doorging, meent reden

dt . t l! ^^ dat zy^t niet was,

Che zal haar voor\'tRecht daagen, en de bewy,

M zen

zen van zyn vermoeden toonen : daarop zal de
vader Ã³f de broeder , Ã³f by gebrÃ©k van diende
naade bloedverwant van de dÃ³chter, vÃ³Ã³rhaar
pieyten ; en zo zy onfehuldig verklaard word,
zal de man haar moeten houden, zonder dathy
ooit zal vermoogen haar weerom te zenden,
\'t en waare om een groote oorzaak die niet we-
derfprooken kan worden ; en tÃ³t ftraffe zyner
lafteringe en des hoons dien hy haarer onfch^d
aangedaan heeft, zal hy negenendertig geeÃ¼el-
fta^^en ontvangen , en vyftig fikelen aan den
vader der dÃ³chter geeven. Maar mdien zy
fchuldig bevonden wordt , en uyt iemand van
de gemeene foort voortgekomen is , zal zy g^
fteenigd , dÃ³ch zo ze van Priefterlyke afkomft

zi. Indien een man die twee vrouwen getrouwd
heeft, de Ã©Ã©ne , \'t zy om haare fchoonheyd,
Ã³f om eenige andere reden, meer geneegenheyd
toedraagt dan de andere ; en dat als de zoon
der fcne welke hy minft bemint, hoewel hy
iono-er zy dan de zoon van haar welke hy niinft
iieflieefc , by hem aanhoud om het eerftge-
boorteregt, opdat hy ^Ã³lg^^J ^e wetten,

die ik u gegeeven heb , een dubbeld erfdeel
hebbe , zo moet men hem zulks niet toe-
ftaan ; omdat het niet billyk is dat het ongeluk
der moeder van minft van haaren man bemind te
zyn, het eerftgeboorte recht, dat haaren zoon
van natuure toekomt, zoudebenaadeelen.

Indien iemand eene dÃ³chter, die aan eenen an-
deren verloofd is, zal ontÃ¨erd hebben, en dat
het met haare bewillinge gefchied is, zullen zy
beyde geftraft worden, als zynde fchuldig, de
man omdat hy haar bepraat heeft om een eer-
loos vermaak boven een wettig huuwelyk te
ftellen ; en zy omdat ze Ã³f door gewinzucht,
Ã³f uyt een fchandelyke luft , zich aldus tÃ³t
ontucht overgegeeven heeft.

Die eene dÃ³chter fchendt welke hy alleen
aantreft, zo dat niemand haar tehulpekonko-
men, zal met den dood geftraft worden.

Die eene onverloofde dÃ³chter beflaapt, zal
gehouden zyn haar te trouwen , ot vyttig fi-
kelen aan haaren vader te betaalen , zo hy haar
aan hem niet ten huuwelyk geeven wil-

Iemand die zich om eenige oorzaak van zyne
vrouw wil fcheyden , gelyk zulks dikwils ge-
beurt , zal haar by gefchrifte belooven dat hy
haar nooit zal weder eyfchen , opdat zy vry-
heyd hebbe te hertrouwen ; en men zal op gee-
ne andere voorwaarde eene echtfcheyding toe-

ftaan. En indienzy daarnaa aan eenen anderen
cretrouwd zynde , die tweede man haar quaalyK

handelt, Ã³f komt te fterven , en dat de eerfte
haar weÃªr wil neemen, zal zulks echter met

Dait. .5- Indien een man zonder kinderen fterft, zal
zyn broeder de weduwe moeten trouwen; en
zo hy eenen zoon by haar krygt, zal hy hem
d en naam des overleedenen geeven , en hem als
deszelfs erfgenaam aanmerken : Want het is
dienftig voor \'t Gemeenebeft dat het goed door
dat middel in de geflachten bewaard worde,
en \'t zal der weduwe eene trooft zyn , met ee-,
nen perfoon , die haaren man 20 na beftondt
te leeven. Byaldien nu de broeder des over-
leedenen haar weygert te trouwen, zal zyvoor

den Raad gaan verklaaren dat het aan haar niet
geftaan heeft , dat zy niet inhaars mans ge-
flacht gebleeven is , en kinderen aan \'t zelve ge-
geeven heeft; maar dat haar zwager , met wien
zy gewillig was te trouwen , der gedachteniffe
zyns broedersdie fmaad aangedaan heeft van haar
niet te begeeren. En wanneer de Raad hem
ontbooden , en de rÃ©den daaraf gevraagd zal
hebben , en dat hy \'er een geeft, \'t zy dat die
goed Ã³f quaad is , zal zy Ã©Ã©nen van deezen
fchoonbroeders fchoenen uyttrekken , en hem
in \'t aanzigt fpuuwen, zeggende dat hy die fchan-
de verdient, omdat hy der gedachteniflÃª zyns
broeders zulken grooten hoon aangedaan heeft.
Aldus zal hy met deeze kladde , die hem al
zyn leeven zal aanhangen , uyt hetRaadhuys
gaan ; en de vrouw zal moogen trouwen met
wien \'t haar goed dunkt.

Indien iemand in den oorlÃ³g een dÃ³chter, Deut. at.
maagd Ã³f getrouwde , genomen heeft, en met
haar een huuwelyk wil aangaan, moet men haar
eerfl: het haair affcheeren, en zy een rouwkleed
aantrekken, om haare vrinden en maagen, die
in \'t gevecht gefneuveld zyn, te beweenen; ten
eynde zy haare droefheyd voldaan hebbende,
re onbelemmerder van geeft kan zyn op haar
bruylÃ³fts feeft. Want het is billyk dat iemand
die eene vrouw neemt om\'er kinderen bytÃ¨ tee-
len , eenige toegeeflykheyd ontrent haare recht-
maatige Zucht betoone , en zich niet zo door
zyn vermaak laate vervoeren , dat hy daar niet
eens op denkt. DÃ³ch naa eene rouw van der-
tig dagen, \'t welk een genoegzaame tyd is voor
wyze lieden, om hunne nabeftaande en vrinden
te beweenen , zal \'t geoorlÃ³ft zyn bruylÃ³ft te
houden. En indien die man, naa zyne luft ge-
boet te hebben , die vrouw komt te verachten,
zo zal \'t hem niet vry ftaan haar voor flaavin tc
houden; maar zy zal vry en vrank zyn, om te
gaan waar zy wil.

Indien \'t gebeurt dat \'er kinderen zyn die hun- Deut. 17.
nen ouderen geen behoorlyke eere geeven, maar
hen verachten en moedwilliglyk bejÃ©genen, dan
zullen die ouders , welke de natuur tÃ³t rechters
over hen gefteld heeft, zodaanig eenen voor-
houden : â Dat toen zy trouwden , zy zulks â
niet deeden uyt welluft , Ã³f uyt eene begeer- â
te om hunne goederen te vermeerderen, maar,,
om kinderen te teelen die hen in hunnen ou- â
derdom zouden konnen by ft aan : DatGÃ³d,,
hen die gegeeven hebbende , zyze metblyd- â
fchap en dankzegginge ontvangen , en hen â
met alle vlyt opgevoed hadden , zonder ee-
nige kÃ³ften t\'hunner onderwyzinge te fpaa- ,,
ren j waarby zy deeze woorden konnen voe- â
gen: Maar dewyl men de jongheyd een wey- â
nieje moet toegeeven, zo laet het u genoeg â
zyn, myn zoon, datgy^tothiertoezoquaa- â
lyk in uwen pligt gequeeten hebt: kom tÃ³t een â
inkeer, word wyzer, en gedenk dat GÃ³d het â
leed , dat den genen aangedaan wordt van â
wien men\'t leeven ontvangen heeft, aanmerkt â
als Ã³f\'t hem zeiven bejegend waare , omdat â
hy de algemeene vader van alle menfchen â
is ; en dat de wet een onvergeeflyke ftraffe â
daarop ftelt j AVelke my j animeren zoud indien â
ze u te beurt quame te vallen." Indien de zoon
naa zodaanig een vermaaning zich betert, moet

dubbeld , dÃ³ch zo hy die boete niet opbrengen
kan , zal hy voor flaaf moeten dienen.

Indien een Hebreer aan eenen anderen He-
breer verkÃ³ft is , zal hy zes jaaren in zynen
dienft blyven, maar in het zevende jaar in vry-
heyd gefteld worden. Indien hy in \'t huys van
zynen meefter woonende met eene flaavin ge-
trouwd is, en\'er kinderen by geteeld heeft, en
dat hy uyt eene geneegenheyd tÃ³t dezelve liever
met hen in flaaverny wil blyven , zal hv in
\'tjubeljaar, datishetvyftigfte, met zyne vrÃ³uw
en kinderen in vryheyd gefteld worden.

Indien iemand eenig goud Ã³f zilver op den Deut. tu
weg gevonden heeft, zal hy door een uytroe-
per de plaats daar hy \'t heeft gevonden, doen
bekend maaken, om het te konnen wedergeeven
aan den geenen die\'t verlooren heeft, doordien
men uyt eens anders fchaade zyn voordeel niet
trekken moet. Het zelfde zal men ook doen, zo
men eenig vee in de woeftyne verdwaald gevon-
den heeft 3 en zo men niet kante weeten komen
wie\'er de eygenaar van zy , zal men \'t moogen
behouden, naa GÃ³d tÃ³t getuyge genomen te heb-
ben dat men ganfch geen voorneemen gehad
heeft zich eens anders goed toe te eygenen.

Wanneer men eenig laftbeeft , dat in de flyk
blyft fteeken , ergens aantreft, moet men het
daar uy thelpen, als Ã³f\'t zyn eygen waare.

In plaats van iemand die verdwaald isrebe-
IpÃ³tten , en zich over zyn ongeval te verheu-
gen , moet men hem weder op den rechten weg
&engen.

Men moet nooit quaad fpreeken van eenen
dooven , Ã³f van iemand die afweezend is.

Indien iemand in een krakkeel eenen anderen
flaat, zonder eenig fcherp geweer daartoe te
gebruyken , zal hy geftraft worden met zo veel
flagen als hy gegeeven heeft: DÃ³ch zo de ge-
quetfte eenen langen tyd naa dat hy de wonde ont-
vangen heeft komt te fterven, zal hy niet als een
doodflager geftraft worden : en indien hy \'er
van opkomt, zal degÃ©ne die hem gequetft heeft
alle de kÃ³ften en \'t meefterloon moeten betaa-
len.

Zo iemand eene zwangere vrouw met devoet
fchopt , en dat zy een mif kraam krygt, zalhy
eene geldboete aan haar, en een andere aan haa-
ren man, moeten uytkeeren, omdat hy daardoor
het o:etal des vÃ³lks verminderd heeft, beletten-
de een\' menfch ter werreld te komen. DÃ³ch
zo de vrouw van den ftoot fterft, zal hy met
den dood geftraft worden , doordien de wet
vereyfcht dat die eenen anderen het leeven be-
neemt het zyne verlieze.

Al wie bevonden zal worden vergift by zich
te, hebben, zal met den dood geftraft worden j
omdat het billyk is dat hy het quaad lyde , het
welke hy eenen anderen wilde aandoen.

Indien iemand eenen anderen van zyn gezigt
berooft, zal men hem de oogen uytfteeken,
vermids het rechmaatig is dat hy gehandeld
worde gelyk hy gehandeld heeft, \'t en waare de
blinde liever met geld wilde voldaan zyn , het
W\'elk de wet t\'zyner keure ftelt.

De meefter van eenen Ã³s die ftootfch is , is
verpligt hem te dooden. Indien de Ã³s iemand
ftoot dat hy\'er van fterft, zalhy aanftonds met
vyf- fteenen dood gegooid worden, en men zal van

IV. Boek.

men hem de mifllagen , welke hy eer uyt on-
kunde dan uyt quaadaardigheyd begaan heeft,
vergeeven ; en men zal aldus de wysheyd des
Wetgeevers pryzen , en de vaders zullen ge-
lukkig zyn dat zy hunne kinderen de ftraffe,
welke de wetten beveelen , niet zien lyden.
Maar indien deeze wyze berifping te vergeefs
is , indien de jongeling in zyn ongehoorzaam-
heyd volhardt, en door moedwil tegens zyne
ouderen voortgaat met de wetten te overtree-
dan, dan zal men hem buyten de ftad leyden, al-
waar men hem in \'t gezigt van al het vÃ³lk zal
fteenigen > en naa dat zyn lighaam den gan-
fchen dag in \'t openbaar ten toon zal gelegen
hebben, zal men het des nachts begraaven.

Dcut. 13. Het zelfde zal men ook in acht neemen on-
trent alle die ter dood verweezen worden : en
men zal zelfs onze vyanden begraaven j want
geen doode behoort zonder begraavinge te bly-
ven , omdat zulks een al te ruyme uytftrek-
king der ftraffe zoude zyn.

\'t Zal geenen IfraÃ«lyt geoorlÃ³fd zyn eenig
geld, Ã³f fpyze , Ã³f drank op woeker uyt te
leenen , omdat het niet billyk is uyt de armoe-
den der gener die van onze landaard zyn , ons
voordeel te zoeken j maar men moet het voor
een geluk achten hen by te ftaan , verwachten-
de belooning daarvoor van GÃ³d. DÃ³ch die
geld , Ã³f vruchten , \'t zy drooge Ã³f vochtige,
te leen ontvangen hebben, behooren, wanneer
GÃ³d hen de genade van een goed gewas ver-
leent, dezelve weder te geeven, en dat met ge-
lyke blymoedigheyd als toen zy die ontvingen j
omdat zulks de weg is om weÃªr gehulpen te
worden , als men andermaal tot gebrÃ©k ver-"
valt.

Deat, M\' Byaldien nu de fchuldenaar zich niet fchaamt
zyne fchuld onbetaald te laaten , zo mag de
fchuldÃ«yfcher daarom niet t\'zynen huyze gaan
om pand tÃ³t verzÃ©keringe te neemen j niaarhy
moet wachten, tÃ³tdat het Gerecht zulks be-
veelt ; en dan mag hy \'t gaan eyfchen, zonder
nÃ³gtans in zyn huys te treeden: en de fchulde-
naar zal gehouden zyn het hem terftond te gee-
ven , omdat het niet geoorlÃ³fd is zich tegen
iemand , die met de byftand der wetten gewa-
pend komt, aan te kanten. Indien dan de fchul-
denaar in een goede gelegenheyd is, zal de
fchuldheer het pand moogen behouden tÃ³t dat
het geleende aan hem voldaan zal zyn : maar
indien hy arm is , moet men \'t hem wedergee-
ven eer de zon ondergaat, voornaamelyk zo
\'t een kleed zy , opdat hy \'er zich\'s nachts meÃª
dekken kan j want GÃ³d heeft medelyden met
de armen. DÃ³ch men zal geenen meulenfteen,
nÃ³ch iets dat tÃ³t eenen meulen behoort, te
pande moosen neemen , opdat men de elende
der armen niet verzwaare , door hen het middel
hunner kÃ³ftwinninge te beneemen.

Iemand die eenen menfche fteelt, zal met
den dood geftraft worden. En die goud Ã³f
zilver fteelt, zal het dubbeld moeten weder-
geeven.

Die eenen huysdief, Ã³f eenen die door den
muur van zyn huys inbreekt om te fteelen, dood
flaat, zal niet geftraft worden.

Die eene beeft fteelt zal de waarde daarvan
vierdubbeld betaalen, en zo \'t een Ã³s is ,

doodflagers der kinderen zyn welke zy mog-
ten geteeld hebben, zo hebben zy die daad niet
konnen begaan , zonder alvoorens de zuyver-
heyd huns gemoeds bezoedeld te hebben ; de-
wyl het buyten twyfel is , dat indien het niet
verwyfd geweeft waare, zy hun lighaam niet in
zulk een ftaat zouden gefteld hebben dat men
^n niet hooger als vrouwen aanmerken kon.
Omdat men derhalve alles wat tegen de natuur
IS als een wanfchepfel moet verwerpen , zo
moet men geen menfch nÃ³ch beeft van eenig te-
ken zyner kunne berooven.

3, Deeze zyn de wetten v/elke gylieden ver- â 172.
phgt zult zyn geduurende de vre?de te onder- "
houden, opdat GÃ³d u gunftig zy , en niets ,T
die zou moogen ftooren : en ik bid hem dat â
ny nooit toelaate dat menze affchafFe om an-
dere in haare plaats te ftellen. Maar omdat "
het onmoogelyk is dat\'er zelfs in de allerge- "
regeldfte Staaten geene beroerten ontftaan,
en dat de menfchen niet onverhoeds Ã³f vry- "
wilhg in eenig ongeluk vervallen, is het noo-
dig dat ik uheden eenigen raad daarvoor â
geeve ; ten eynde gy door zulke voorvallen â
met overrompeld wordt, maar bereyd zyt,
tot het gene u te doen ftaat. Ik wenlbh dat
als gyheden door GÃ³ds byftand en uwen ar- â
beyd , het land dat hy voor u gefchikt heeft â
zult verkreegen hebben, gy het in vreedeen â
volkÃ³mene rufte bezitten\'moogt j dat gy \'Ã©r â
nÃ³ch door de poogingen uwer vyanden,
nÃ³ch door inlandfche verdeeldheden gÃ©-"
lloord moogt worden j en dat in plaats van
de wetten en den wandel uwer vaderen te â
verlaaten , om andere die \'er tegen ftrydig "
zyn te omhelzen, gy onverzettelyk in deon- â
derhoudinge der gener welke GÃ³d u gegee- â
ven heeft , blyven moogt. Maar indien gy- â
lieden Ã³f uwe naakÃ³mehngen u genoodzaakt
vindt^om kryg te voeren , dan wenfch ik van
ganfcher harte dat het nooit in uw eygen,,
land zy : en in zulk een gevalle moet uw â
eerfte begin weezen , krygsbooden aan uwe â Da,t. .0
vyanden te zenden , om te verklaaren dat â
hoewel gy fterk zyt zo in ruytery als voet- â
volk , en dat gy GÃ³d tÃ³t uwen befchermer, â
en tÃ³t aanleyder uwer krygsheiren hebt, o-y
echter liever niet genoodzaakt woudt zyn â
om tÃ³t de wapenen te komen, omdat gy
ganfch geen begeerte hebt om iets daardoor â
te winnen. Indien zodaanig een aanfpraak â
hen overreedt om in vreede met ulieden te
blyven, is het beter die niet te breeken
maar indien zy zulks verfmaaden , en niet,,
fchroomen u eenen onrechtvaerdigen oorlÃ³o-
aan te doen, trekt dankloekmoediglyktegeS
hen op , neemende GÃ³d tÃ³t uwen VeldÃ³ver-
ften, en den wyften en eervaarenften uwer
Hoofdheden om te gebieden onder hem: want
demeerderheyd van Hoofden die een gelyk o-e-
zag hebben , is in plaats van voordeelig ,
veeltyds fchaadelykj door de vertraaging die
zulks in \'t uytvoeren der aanflagen veroor
zaakt. Belangende de fÃ³ldaaten , nien be
hoort de dapperfte en fterkfte uyt te kiezen
zonder dat men\'er de bloode onder menge
dewyl die in plaats van u nuttelyk te zyn
zulks aan uwe vyanden zouden weezen

9Ã, F L A V I U S J

zyn vlcefch niet eeten : en indien het blykt dat
de meefter de quaadaardigheyd van zynen Ã³s
geweeten, en \'er geen zÃ³rg voor gedraagen
iieeft 5 zal hy met den dood geftraft worden,
omdat hy de oorzaak is dat zyn Ã³s iemand ge-
dood heeft. DÃ³ch indien de gedoode een flaaf
IS 5 zal de Ã³s wel gefteenigd worden , maar zyn
meefter zal met dertig flkelen aan den heer van
den flaaf te betaalen vry weezen. Zo\'t gebeurt
dat de Ã©Ã©ne Ã³s den anderen doodt, zullen zy
beyde verkÃ³ft, en de prys daarvan onder hun-
ne meefters verdeeld worden.

Iemand die eenen put Ã³f groeve graaft, moet
wel zÃ³rg draagen dat hy die bedekke , niet
om iemand de vryheyd van water te fcheppen
te beneemen , maar om te beletten dat men \'er
invalle : en indien door gebrÃ©k van zulks
bevolen te hebben , eenig beeft daar invalt en
fterft, zal hy gehouden zyn den prys aan den
eygenaar daarvan te betaalen : Ook moet men
leuningen rondom de daken van de huyzen
maaken , opdat niemand daar afvalle.

DegÃ©ne dien iets te bewaaren gegeeven is,
zal het als een geheyligde zaak onder zich hon-
den 5 en \'t aan geenen menfche moogen geeven,
wat men \'er hem ook voor zou moogen aanbie-
den : want al was \'er geen getuyge van , nÃ³g-
tans behoort hy op \'t getuygenis alleen van zyn
geweeten acht te hebben, en te denken dat GÃ³d
door de boosheyd en liften der menfchen niet
bedroogen kan worden. DÃ³ch indien de be-
waarder het vertrouwde buyten zyne fchuld
verheft, zal hy by de zeven Rechters (hier
vooren gemeld} gaan , en in hunne tegenwoor-
digheyd GÃ³d met eede tÃ³t getuyge neemen,
dat hy geen hand in die dievery gehad , nÃ³ch
een gebruyk van eenig gedeelte van \'t aanver-
trouwde gemaakt heeft 3 cn alzo zal hy vry zyn:
Maar zo hy \'er flechts iets van gebruykt heeft,
zal hy \'t geheel moeten wedergeeven.

Men moet zeer ftipt Z}m in\'t betaalen van het
dagloon dat een arbeyder in \'t zweet zyns aan-
fchyns heeft verdiend , denkende dat GÃ³d aan
de armen, in plaats van landeryen, leden geo-ee-
ven heeft om hunne kÃ³ft tewinneii: en daarom
moet men de betaaling niet tÃ³t den vÃ³lgenden
dag uy tftellen, maar hen die den zelfden dag gee-
ven, omdat GÃ³d niet wil dat zy, door mangel
van hun verdiende geld te ontvangen, gebrÃ©k
Zouden lyden.

Men moet de kinderen niet ftraffen om de
monden hunner vaderen, omdat indien ze vroom
zyn , zj waerdig zyn beklaagd te worden dat
ze van ondeugende ouders gebooren zyn , en
geenfins om derzelver ondeugden behooren ge-
haat te worden. Infgeiyks moet men den vade-
ren \'t gebrÃ©k hunner kinderen niet wyten, maar
zulks hever toefchryvenaanhunnenquaadenin-
borft 3 die hen de goede onderwyzingen, wel-
ke zy hen gegeeven hebben, heeft doen ver-
achten en verwerpen.

Men moet een affchuuwen hebben van zo-

5, door te vlugtcn als \'t op een vechten gaat.
â Men zal degÃ©nen die een huys gebouwd
hebben niet noodzaaken ten oorlÃ³g te gaan,
voor dat zy\'er een jaar in hebben gewoond j
nÃ³ch zulke die eenen wyngaard geplant heb-
ben , voor dat zy\'er vruchten van hebben be-
â komen j nÃ³ch ook de nieuwgetrouwde man-
â nen, opdat de begeerte van zich te behoe-
den , om \'t gene hen lief en waard is te
genieten, hen niet al te zÃ³rgvuldig voor hun
leeven maake.

âOnderhoudt in uwe legers eennaauwkeuri-
ge krygstucht, en als gy heden eene plaats zult
belÃ©geren, en hout van ooode hebt tÃ³t ftÃ³rm-
gereedfchappen , zo wacht u van vruchtboo-
â men om verre te houwen , omdat GÃ³d die
â tÃ³t nut der menfchen gefchapen heeft, en
j, dat zy, zo ze konden fpreeken en van plaats
3, veranderen, over het leed dat gy hen zonder
,3 oorzaak aandoet, klaagen , en zich elders
â verplanten zouden.

5, dan degÃ©nen die u in het gevecht wederftand
â bieden 3 maar verfchoont de andere om hen
â cynsbaar te maaken , uytgenomen de Kanaa-
â niten, welke gy ganfchelyk uytroeijen zult.

22. 35 wel toe , vooral in den oorlÃ³g , dat
j, geene vrouw zich als een man, Ã³f geen man
,, zich als eene vrouw kleede."

Deeze zyn de wetten welke Mofes onzer
landaard naagelaaten heeft} ook gaf hy haar
die welke hy veertig jaaren te vooren gefchree-
ven had , en waarvan wy elders zullen fpree-
ken.

174. Deeze ujtmuntendc man deed het vÃ³lk op de
Dcuc. 30, vÃ³lgende dageninfgelyksby een komen, verzÃ³cht

^^\'met yverige gebeden van GÃ³d dat hy hen be-
liefde by te flaan, indien ze zyne heylige wetten
onderhielden, en fprak eenen vloek uyt over zo-
daanige die daarin naalaatig zouden zyn. Voorts
las hy hen eene lÃ³fzang voor , welke hy in zes-
voetige vaerzen had tzamengefleld, waarin hy
de zaaken die hen befchooren waaren , voor-
zeyde , van welke een gedeelte reeds vervuld
is , en de refl wordt nÃ³g vervuld , zonder dat
men\'er iets , dat niet met de waarheyd over-
eenkomende is , in kan befpeuren. Dit heylig
boek , midsgaders de Arke , in welke de twee
tafelen der wet waaren , gaf hy den Priefteren
in bewaaringe , en beval hen de zÃ³rg des Ta-
bernakels.

175. Hy beval den vÃ³lke dat wanneer zy in be-
zittinge van het land Kanaan zouden gekomen
zyn, zy des ongelyks , dat dÃ© Amale&en hen
hadden aangedaan, zouden indachtig weezen,
en hen den oorlÃ³g aandoen, om hen te ftraf-
fen, gelyk zy verdienden, voor hetfmaadelyk
gedrag waarmede zy hen in de woeftyne be-
jegend hadden.

Deut. 27, Hy belafttc hen ook , dat naa dat zy \'t ge-
melde land zouden veroverd , en alle de inge-
zÃ©tenen aan \'t zwaerd opgeÃ³fferd hebben , zy
dicht by de ftad Sichem eenen altaar na \'t Ooi-
ten , hebbende de bergen Garifim ter rechter,
en Gibal ter flinkerhand , zouden oprechten :
dat men vervÃ³lgens het ganfche leger in twÃªÃ«n
zou deelen 5 dat men zes ftammen Ã¶p den
Â«Ã©nen berg 3 en zes op den anderen zou doen

gÃ³dvruchtiglyk onder-
^ , , ZÃ©genen. Dat degÃ©ne die op
den berg Gibal waaren , dat verzoek door hun
gejuygh zouden bekrachtigen , en op hunne
Deurt dezelfde zÃ©geningen uytfpreeken 5 waar-
op de andere door diergelyk een geroep van
blydfchap zouden antwoorden. En eyndelyk
dat zy de Ã©Ã©ne naa de andere in dezelfde Ã³rde
allerley vervloekingen tegen de fchenders van
GÃ³ds wet uytfpreeken zouden. Mofes deed alle
die zegens en vloeken opfchryven, en omze te
beter in geheugeniflÃ¨ te houden , op de twee
zyden van dien altaar graveeren , en liet den
vÃ³lke toe alleenlyk dien dag tÃ³t denzelven te
naderen , en \'er brandÃ³ffers Pp te Ã³fferen
\'c welk anders vÃ³lgens de wet verbooden was!
Deeze waaren de inzettingen die Mofes deii
Hebreen gaf, en welke zy nÃ³g hedensdaags
onderhouden. ^

Den vÃ³lgenden dag deed hy al \'het vÃ³lk tza-
men komen , begeerende dat ook de vrouwen Deut. \'25.
en kinderen, ja zelfs de ftaaven , zich daar
zouden laaten vinden j en hy deed hen alle
zweeren , dat zy onfchendelyk , en vÃ³lgens
GÃ³ds wille , alle de wetten welke hy hen van
zynent wege gegeeven had, zouden onderhou-
den , zonder ter oorzaake van vermaagfchap-
pinge , nÃ³ch door gunfte nÃ³ch door vreeze,
nÃ³ch uiyt Ã¨enig ander inzigt ^ die te oVer-
treeden : en indien etlyke hunner maagen , Ã³f
eenige fteden , zouden beftaan iets daar tegen
te doen, zy alle gezamentlyk dezelve met
kracht zouden handhaaven, en dat zy , als zÃ©
die gÃ³dloozen overwonnen hadden , de fteden
tÃ³t den grond toe zouden uytroeijen , zonder
dat\'er eenig fpoor van overbleef Maar byal-
dien zy niet fterk genoeg waaren om hen te
overweldigen en te ftraffen, dat zetenminfteri
zouden betuygen eenen affchrik van hunne gÃ³d-
loosheyd te hebben. Hierop beloofde al \'t
vÃ³lk met eede dit alles tc zullen onderhouden.

Daarnaa onderrechtte Mofes hen op wat wy-
ze zy hunne Ã³fferanden moften doen , opdat
ze Gode te aangenaamer mogten zyn 5 en hy
beval hen dat zy zich in geenen oorlÃ³g zouden
wikkelen , voor dat zy uyt de buytengewoone
glans der gefteenten op den borftlap des Hoo-
genpriefters zouden bemerkt hebbeii dat GÃ³d
hunne onderneeming goedvond.

Alstoen voorzeyde Jofua door den geeft- der 177

profecye, tferwyl Mofes nÃ³g leefde , en zÃ©lfs

in zyne tegenwoordigheyd , alles Y/at hy tÃ³t
nut des vÃ³lks zoude doen , ^t zy in den oorlÃ³g;
door de w^nen, Ã³f in vreede door\'tinftellen
van goede en heylzaame wetten : hy vermaan-
de hen zÃ³rgvuldiglyk de manier van leeven die
hen^olen was naa te komen ; en zeyde dat
GÃ³d hem geopenbaard had, dat indien zy van

de gÃ³dvruchtigheyd %nner viderenafweeken,

zy in allerley ongelukf en zoiiden ftorten â¢ dat
hun land uydieemft:he vÃ³lken ten roof zoude
worden; dat hunne wanden hunrie fteden zou-
den verdelgen , hunnen Tempel verbranden,

N hm

hen in flaaverny voeren j en dat zy onder een
jammerlyke dienftbaarheyd zouden zuchten,
vermids zy onmeÃ¨doogende menft:hen tÃ³t mee-
fters hebben zouden : dat zy dan, maar al te
laat, berouw van hunne ongehoorzaamheyden
ondankbaarheyd zouden hebben: dÃ³ch dat de
onÃ«yndige goedheyd GÃ³ds nÃ³gtans niet laaten
zoude de fteden aan hunne oude inwoonderen,
en dien Tempel aan zyn vÃ³lk weder te geeven 3
"t welk niet alleenlyk eens, maar verfcheyden-
maal zou gebeuren
178. Mofes beval toen aan Jofua dat hy het heir
Deut. 31. {.gggj^ de Kanaaniten zoud aanleyden, verze-
\'"\'^\'^^â¢kerde hem dat GÃ³d hem in die onderneemmge
zoude byftaan, wenfchte het vÃ³lk alle geluk
en voorfpoed, en fprak\'t aldus aan: â Nade-
maal GÃ³d beflooten heeft heden myn leeven
te eyndigeii, en dat ik tÃ³t myne vaderen gaa,
is het billyk dat eer ik fterve, ik hem in ulie-
der tegenwoordigheyd danke voor de ÃÃrg
â welke hy voor u gedraagen heeft, verlÃ³flende
ulieden niet alleenlyk van zo veele onheylen,
maar u met veele goederen overftortende: als-
mede dat hy altoos in de moeijelykheden,
welke ik t\'uwen voordeele heb uytgeftaan,
myn byftand geweeft is. Want hy alleen is \'t
aan wien gy het begin en de volÃ«yndiging van
uw geluk verfchuldigd zyt: ik ben\'er maar
de bedienaar van geweeft, en heb flechts zy-
ne bevÃ©len uytgevocrd j en \'t zyn de uytwer-
kingen zyner almagtigheyd, waarvoor ik
,, hem niet genoeg kan danken, en bidden dat
âhy daarmede volharde. Ik quyt my dan
â van deeze pligt, en bid ulieden dat gy zulk
â een diepe eerbiedigheyd jegens GÃ³d, en zulk
j, een ontzag voor zyne wetten in uwe geheu-
â genis prentet, dat gy die altoos aanmerkt als
â de grootfte van alle gunften welke hy u reeds
3, beweezen heeft, Ã³f die gy ooit van hem zoudt
â konnen ontvangen. Byaldien een Wetgeever,
5, fchoon maar een menfch zynde, niet dulden
kan dat men de wetten j diehy mgefteld heeft.

â vcrwaarlooft, maar zodaanig een verachting
â met alle zyne magt wreekt j oordeelt dan eens
3, hoedaanig de toorn en verbÃ³lgcnheyd GÃ³ds
33 zal weezen, indien gy naalaat de zyne. te
â onderhouden: Maar ik bid hem van ganfcher
,, harte niet toe te laaten dat u \'t ongeluk over-
â kome van zulks te beproeven.

Naa dat Mofes aldus gefprooken had, voor- ^79\'
zeyde hy aan een iegelyke ftam wat haar ftondt
te wedervaaren, en wenfchte haar duyzend ze-
geningen. Alle deeze groete menigte kon haa-
re traanen niet langer inhouden j mannen, vrou-
wen, groot, enfleyn, betuygdengclykcrhand
hunne droefheyd om het verliezen van zulk een
uytneemend Opperhoofd j ja zelfs de kinderen
fmolten in traanen , dewyl zyne uytmuntende
deugd zelfs by dien tÃ©deren ouderdom niet on-
bekend kon zyn. Belangende degÃ©nen die tÃ³t
hun behoorlyk verftand gekomen waaren, fom-
mige beweenden de grootheyd van hun verlies
voor het toekomende , en andere beklaagden
zich dat zy niet genoeg begreepen hadden
wat een geluk het voor hen was zodaanigen
Leydsman te hebben, en dat zy \'ervan beroofd
wierden nu zy \'t begonden te kennen. Maar
niets gaf een krachtiger blyk van hunne droef-
heyd , dan \'t gene dien grooten Wetgeever
zeiven wedervoer : want hoewel hem genoeg
bewuft was datmen het uur des doods niet moft
beweenen , omdat die niet dan door GÃ³ds wil-
le , en vÃ³lgeas de onvermydelyke wet der Na-
tuure komt, echter wierdt hy door de traanen
Van al het vÃ³lk zo ontroerd, dat hy zelf zich
van weenen niet bedwingen kon. Thans ging Dcut.^.
hy na de plaats daar hy zyn leeven ftondt te
eyndigen , en de ganfche menigte vÃ³lgde hem
met gezucht. Hy wenkte de verfte met zyne
hand dat zy zouden ftaan blyven, en verzÃ³cht
degÃ©nen die dichtft by hem waaren datzy hem
niet meer zouden bedroeven , door hem met
zulke klemmende blyken van toegeneegenheyd
te vÃ³lgen. Om hem dan te gehoorzaamen hiel-

den zy^ ftil, en beklaagden gezamentlyk hun
ongeluk wegens zulk len groot en algemeen
verlies. De Raadsheeren , Eleazar de Hoo-
gepriefter, enjoftia de Veldoverfte, waaren de
?enigfte die hem verzelden Toen hy op den
berg Abar, die tegen over Jericho legt, en zo
hoog is dat men vandaar het gf^^^^^e land Ka-
naan ziet, gekomen was^, gafhy affcheyd aan
den Raad, omhelfde Eleazar en Joftia, en
zeyde hen vaarwel: en terwyl hy nog Tprak
oiiingde hem eene wolk, waardoor hy m een
dal o-evoerd wierdt. De Heylige boeken wel-
ke hy ons naagelaaten heeft, zeggen dat hy
ftierf- want hy vreesde dat men gelooven mogt
dathy wegens de uytmuntendheyd zyner deug-
den leevendig in den Hemel opgenomen was.
Op Ã©Ã©ne maand n4 heeft hy van de honderd
twintig jaaren , welke hy geleefd herft, veer-
tig in de regeeringe van dit groot volk , waar-
over GÃ³d hem het beftier gegeeven had, door-
crebragt : en hy overleedt op den eerften dag

"^^Nooit heeft eenig menfch in wysheyd dien
doorluchtigen Wetgeever konnen opweegenj

nooit heeft iemand zo wel als hy geweeten ^al-
toos het befl:e beftuyt te neemen , _en\'t zelve
uyt te voeren ^ en nooit is iemand in den om-
megang met eenig vÃ³lk , zo om het te regee-
ren , als om het door klem van woorden te
overreeden , by hem te vergelyken geweeft.
Hy was altoos zodaanig meefter yan zyne
hartstÃ³gten , dat het fchÃ¨en als Ã³f hy \'er vry
van was, en\'er geen andere kennis van had dan
door de uyt werkinge welke hy daarvan in an-
dere befpeurde. Zyne krygskunde ^n hem
ftellen onder den rang der grootfte Oorlogs-
helden ,- en niemand anders heeft de gaave^der
profecye in zulk een hoogen graad gehad:
want zyne woorden waaren als orakelen , en
\'t fcheen als Ã³f GÃ³d zelf door zynen mond
fprak Het vÃ³lk beweende hem dertig dagen,
^ nooit had Wg verlies hen f

van "hem te kennen 5 maar ook vai^i zodaanige
die de uytfteekende wetten ,-^welke-^hy ons naa-
gelaaten heeft, gezien hebben, omdat de hey-
ligheyd , die men\'er in befpeurt , niet toelaat
aan de uytmuntende deugd diens Wetgeevers
eenigen twyfel te flaan. I

Jofua palTeett met zyti heir den Jordaan door een mirakel; cn neemt
Jericho in, alwaar Rahab met dc haare aUeen behouden wordt.
De IfraÃ«liten worden geÃagen door die yan Am wegens de zonde
van Achan , en ver6vercn die ftad naa dat hy geftraft was. LÃ»t
der Gabaoniten om een verbond met dc Hebreen aan te gaan, de-
welke hen te hulpe komÃ§n tegen den Koning van Jerufalem , cn
vyf andere Koningen die al e gedood worden. Jofua verflaat
veele andere KÃ¶ningen, recht den Tabernakel te Silo op , verdeelt
het land Kanaan onder de ftammen , eÃ» zendt jdie va^Ruben,
Gad , en de halve ftam van Manaffc tc .ugge. Dcczc ft.mmcn
weder over den Jordaan getrokken zynde rechten eenen aUaar op
Twelk eenen oorlÃ³g fcheen te zullen veroorzaaken. De dood
van Jofua\', en aen Hoogenpriefter Eleazar.

W nu de laStfte pligten beweezenhad, enc^e:
t^der rouwe voorby was , beval Joftia aan ak
Ve Ve troepen zich gereed te houden , ^zondt
cen^c on/jerieho, en de geftdtenis der^.
woonderen te verfpjeden, en trok met het heiL

men aan de ftammefl van der Amoriten , het
halve van Manaue net lan" " . ^ â _
welk een zevende deel van dat van
gÃ©seeven had , vertoonde hy

Ã¯^n vcrlchafteii PaaropW hyv^nAbi-
la zeftig ftadiÃ«n vÃ³Ã³rt nx jlcn Jordaan. Al-
hier quamen die , wÃ©fehy-o? kundfchap uyt-
gezondenhad, hem bÃ©feheyd brengen, dat de
Kanaaniten niets wankouwden , cn hen voor
vreemdehngen , die \'^t nieuwsgierigheyd in
hun land waaren gekomen-, \'aangeziejÃ¯|iadden;
dat zy dÃ©:ftadophun:gÃªitiak., zjmdÃ©f vanie-
%and belÃ«6%^Â©fde^HraEddenbefa en

aangemerkt waar de muuren fterkft , en waar
ze zwakft waaren j en welke poorten men \'t

?ich t4ens den avondin eene herberg dicht
hv dÃ¨ ftadswal, alwaar, zy, reeds geweeft waa-
bej^ei^ f^^ toen zy naa \'t

ken , men den Koning aangediend had dat \'er
mannen door d^ :HebEeeÃ¯i iiytgezonden waaren
om de ftad te iefpiedeh, en dat ze tÃ³t Rahabs
int^egaan waaren met voorneemen om zich hey-
mS^ weg te maaken. ^at die VÃ³rft daarop
eenig vÃ³lk, gezonden had om hen te vangen,
en ter fcherpe vtaage te brengen Ã³m hen te
doen klappen, - maar dat Rahab hen onder de
vlasbosjes , welke zy langs de muur te droogen
l^de , verfchoolen, en tÃ³t degÃ©nen die van
den Koning gezonden waaren gezegd had, dat
^et wel waar was dat eenige vreemdelingen,
welke zy nÃ³gtans niet kende , tÃ³t haarent ge-
geeten hadden V ^^^ zy een weynig voor\'c
ondergaan der zonne vertrokken waaren j en
dat indien men vreesde, dat zy met, eenig oog-
merk 3 \'t wtlk fchaadeiyk voor de fl^d en den

Koning mogt zyn j gekomen waareti > men htn
gemaklyk zou konnen achterhaalen en te rÃ¼gge
brengen. Dat deeze per&onen dus door die
vrouw bedroogen 5 in plaats van htiyszoekingte
doen 3 die wegen waaren opgeflagÃ¨n welke zy
meenden dat de vreemdelingen genomen hadden,
voornaamelyk die zich na de rivier llrektenj eij
dat zy verre voortgegaan zynde, eyndelyk we-
dergekeerd waaren zonder iets vernomen te heb-
ben. Dat toen dit gerucht weÃªr tÃ³t eenen M-
itand gekomen was , Rahab hen voorgehouden
had het gevaar waarin zy ^ich met haar huysgezin
ge^ileld had om hen te behoeden , zeggende dat
GÃ³d haar bekend gemaakt had datzy \'t ganfche
land Kanian zouden vermeefteren j en dat zy
haar daarom met eede moften belooven , dat
ze Jericho ingenomen , en alle deszelfs inwoo-
ners , vÃ³lgens hun beflUyt, gedood hebbende,
haar Ã©n alk de haare het leeven .zouden behour

â Dat zy daarop, nÃ¤a haar alvoorens bedankt
â fe hebben, geantwoord hadden, dat wanneer
zy de ftad op \'t punt zag van ingenomen te
worden , zy alle haare nabeftaande i Ã«ii al haar
goed in haar huys zoude brengen, en een roo-
de lap laken joor haare deur hangen : vermids
zy hen verzekerden dat tÃ³t vergeldinge van
den dienft welken zy hen gedaan had, hun
Veldoverfte een uytdrukkelyk verbÃ³d van tÃ³t
haarent in te gaan, en haar eenig leed te doen,
zou doen afkondigen : Maar dat indien iemand
van haare maagen in het gevecht gedood wierdt,
zulks hemzelven, en niet hen te wyten, nÃ³ch-
te zy aan eedbreuk Ichuldig zouden zyn : En
eyndelyk, dat die vrouw hen met een touw by
de ftadsmuuren neÃªrgelaaten had. Jofua ver-
wittigde Eleazar den Hoogenpriefter, enden
Raad, van dit bericht, en zy keurden den eed
goed, en bekrachtigden de belÃ³fte aan Rahab

Naardien JerichÃ³ over den JofdaaiÃ¯ lag , en
dat men om ""t zelv^ aan-te grypen , noodzaar
kelyk met het heir dÃ©n vloed , die toen juyft
door de regens zeer gez-wolleii Was^^, mOft over-
trekken , vondt Jofua-zich zeer ijÃ¨k-ommerd,
vermids hy geene fchiiyten hadom eÃ©nebrug te
ftaan, en dat zohy%ralgÃ©hadhaddÃ©, dÃ¨vyan-
den hen zulks belet zouden hebbeen. In dee^^
ze groote verlegenheyd- beloofde GÃ³d <\'heni de
rivier doorwaadbaar te maaken. - Q|es wacht^
te hy twee dagÃ©n, en trok^etoen indÃ©Ã©zer voe^
ge over. De Priefters gingen voÃ³fut^^met de\'
Arke , de Leviten vÃ³lgden hen Ã«rt\'droegeiÃ¯
den Tabernakel met alle de geheyiigde v#en: at
\'t overig heir toog voort ieder volgens den rang
zyner ftamme, en de vrouwen en kinderen gin-
gen in \'t midden , om dOor den fnellen loop d^r
niet weggevoerd te wordeii: Toen de
Priefters daar ingetreeden waaren, Bevonden zy
dat het water niet meer beroerd, maar dat het
o:ezonken , en de grond vaft, en alzo waad-^
was. Up deeze uytwerking van GÃ³ds

belÃ³fte trokken alle de Ã³verige onbefchroomd
voort : de Priefters bleeven in \'t midden der

riviere ftaan tÃ³tdat ze alle overgetoogen Waa-
ren , en zy waaren zelve nkt zo dra aan de o ver-
zyde g^imn, Ã³f water hernam zynen ou-
JdÃ©n loop, en zwol weÃªr zo hoog als te voo-
ren. Het heir trok twen, ontrent vyftig ftadiÃ«n
voort 5 en floeg zich tien ftadiÃ«n van Jericho
neÃªr.

Jofua deed toen eenen altaar oprechten van 182 .
twaalf fteenen ,:. welke de VÃ³rften der twaalf 4-\'5.
ftammen op zyn bevÃ©l uyt den Jordaaii opge-
; nomen hadden, tÃ³t-een.gedenteken van GÃ³ds
byftand , die om zyns vÃ³lks wille het geweld en
: de onftuymigheyd yan dien vioÃ©d gelfeythad.
^ Op deezen altaar Ã³ifexde hy eene Ã³fferande,
voorts vierde hf alckarhet Faafchfeeft,. en zyn
heii: bevondt zich in eene ovecyloed di^ met
minder groot was , als deszelfs get^rÃ©k te vpo-
Ken. was geweeft: xj^aja^ behalve de menigte van
buyt waarmÃ©f zy zich verrykten , maaiden zy
het rype koOm af ^ . waarmeÃª. de veidcn;\'bedekt

ftonden ; en het Manna, *t welk hen veertig
jaaren gelpyfd had j hieldt toen op.

183. Joftia zich meefter van veld ziende, door-
dien de fchrik alle de Kanaaniten in hunne fte-
den beflooten hieldt, wierdt te raade hen al-
daar aan te taften. Op den eerften dag dan van
het Feeft trokken de Priefters, verzeld van den
Raad, najericho, in\'t midden der krygsben-
den , draagende eenige de Arke op hunne fchou-
deren, en blaazende andere op zeven hoornen
om de benden aan te moedigen. Naa dat zy in
deeze Ã³rde rondom de ftad getrokken waaren,
keerden zy weÃªr na \'t leger 3 en deeden zes dagen
achter Ã©Ã©n even \'t zelfde. Den zevenden dag
vergaderde jofua het ganfcheheir en al het vÃ³lk,
en zeyde tÃ³t hen, dat GÃ³d, eer de zon onder-
ging, Jericho in hunne handen zou lÃ©veren,
zonder dat zy eenig geweld zouden behoeven

te doen om *er zich meefter van te maaken,
doordien de muuren van zelfs zouden neder-
vallen, om hen den ingang open te ftellen. Hy
beval hen vervÃ³lgens niet alleen alle de inwoo-
ners, maar al wat leeven had, te dooden, zon-
der zich door mededoogen. Ãf door eene be-
geerte tÃ³t den roof, Ã³f door vermoeidheyd te
laaten weerhouden: endatzy, zonder iets van
\'tgene dat ze krygen konden, voor hen zeiven
te bewaaren, al het goud en zilver dat ze von-
den, byeen zouden brengen, om aan Gode, tÃ³t
dankzegginge voor zyne byftand, als eerfte-
lingen op te Ã³fferen den buy t van de eerfte ftad
die in hunne handen viel; en niemand van dat
algemeen bevÃ©l uyt te zonderen dan alleen
Rahab en haar maagfchap, ter oorzaake van
den eed die de verfpieders haar gezwooren
hadden.

Naa dat hy deeze bevÃ©len gegeeven had, deed
hy het heir na de ftad trekken : het deed zeven-
maal eenen keer rondom dezelve , terwyl de
Priefters voor de Arke gingen en op de hoornen
bliezen, gelyk \'s daags te vooren, om de krygs-
knechten aan te moedigen; en als zy dus zeven-
maal de ftad omgetrokken waaren vielen de muu-
ren van zelfs neÃªr. Zulk een wonderdaadig voor-
val verfchrikte de inwooners indiervoege, dat
zy den moed ten eenemaal verlooren geevende,
de Hebreen van alle kanten zonder tegenftand
lieten inkomen. Hierop deeden deeze een
fchrikkel^^ke flagting, en fpaarden vrouwen nÃ³g
kinderen : voorts ftaken zy de ftad in de brand,
en leyden alle de huyzen ten platten lande in de
a^chÃª. Alleen Rahab met haare vrinden, welke
zich in haar huys geborgen hadden, bleef van
die algemeene verwoeftinge bevrydt, en wierdt
tÃ³t Jofua gebragt, die haar bedankte voor dat
zy de mannen, door hem gezonden , gerÃ©d
had, beloovende haar zulks te zullen vergelden;
irelyk hy ook daarnaa haar landeryen gaf, en
\'laar fteeds gunftiglyk bejegende. Inmiddels
wierdt te Jericho alles wat het vuur ver-
fchoond had door het zwaerd vernield, en te-
gen degÃ©nen die beftaan zouden deeze ftad we-.
der op te bouwen, den vloek uytgefprooken3
want men badt GÃ³d dat de eerfte die\'er de
grondveften van leyde, den oudften zyner kin-
deren met het begin van \'t werk, en den jongften
als \'t voltooid was, mogte verliezen. En dee-
ze vloek is niet krachteloos en zonder uytwer-^-
kinge geweeft, gelyk wy te zyner plaatfe zul-
len zeggen. Men vondt in deeze magtige ftad
een groote menigte van goud, zilver, en ko-
per, zonder dat iemand iets daarvan durfde na
zichneÃ¨men, ter oorzaake van het verbÃ³d des-
wege gedaan ; en Jofua deed alle die rykdom
den Priefteren ter hand ftellen, omze in de fchat-
kill te bewaaren.

Maar zoon vanZebedias, uytdeftam-
me Juda, die des Konings wapenrÃ³k, geheel Jof.yt\'
van goud geweeven, en eengoud-ftaaf van twee-
honderd fikelen gewigts, genomen had , liet
zich voorftaan dat het met biflyk was, dat hy
Zich voor \'t gevaar bloot gefteld hebbende,
met eemg voordeel daaruyt trekken zoude;
en meende dat het niet noodig was iets \'t welk
hem te ftade kon komen, aan Gode, die des
niet behoefde, op te Ã³fferen : dies begroef hy

dien buyt in zyne tcnte, beeidende zieh in dat hy
GÃ³d bedriegen kon , gelyk hy de menfchen
bedroogen had. Te dien tyde was het heir ge-
legerd op eene plaats welke de Hebreen Galga-
la noemden, dat is te zeggen, Vryheyd, om-
dat zy van de flaaverny der Egiptenaaren be-
vryd , en van alle die rampen, welke zy in de
Woeftyne geleeden hadden, verlÃ³ft zynde, ge-
loofden dat ze nu niets meer te vreezen hadden.

Weynig dagen naa de verdelging van J ericho,
zondt Jofua drieduyzend mannen tegen de ftad
Ain, boven Jericho gelegen , welke met de vy-
anden in gevecht raakende geflagen wierden, zo
dat \'er zesendertig van het leeven lieten. De ty-
ding van dit ongeluk bedroefde het heir veel meer
dan het verhes groot was, alhoewel de gefneuvel-
de perfoonen van verdienfte waaren j want in
plaats dat zy zich verbeeld hadden reeds meefters
van het ganfche land te zyn, en dat zy vÃ³lgens
GÃ³ds belÃ³fte altoos overwinnaars zouden wee-
zen , zagen zy dat deeze uytflag hunne vyan-
den moedig maakte. Zy bedekten zich derhal-
ve met zakken, en gaven zich zodaanig aan de
droefheyd over , dat zy dien geheelen dag in
iarnmer en geklag doorbragten , zonder te wil-
len eeten. Jofua ziende hen zo mismoedig en
neerflagtig, nam zyn toevlugt tÃ³t GÃ³d, wierp
zich op zyn aangezigt ter aarde en fprak hem met
vertrouwen aldus aan ^ â Het is niet door
roekeloofheyd geweeft , 6 Heer , dat wy
ondernomen hebben dit land te verÃ³veren:
\' Uw dienftknecht Mofes heeft\'er ons toe aan-
gemaand in gevÃ³lge van de belÃ³fte welke gy
hem gedaan , en door verfcheydene wonder-
werken bekrachtigd hebt, dat gy\'er ons mee--
, fters van maaken, en ons altoos de zeege
\' over onze vyanden geeven zoudt. Wy heb-
ben \'er ook op verfcheydenen voorvallen de
blyken van gezien : maar dit onverwacht
verlies geeft ons oorzaak om\'er aan te twyfe-
len , en niets goeds voor het toekomende te
â hoopen. Niettemin , 6 God , nademaal gy
â almagtig zyt, is het ligt voor u ons te hel-
3, pen, en onze droefheyd in blydlchap, onze
3, moedeloofheyd in vertrouwen te veranderen,
en ons de overwinning te geeven."
J ofua aldus gebeden hebbende, zeyde God tot
hem dathy zoud opftaan, en het heir zuy veren,

dewyl het bezoedeld was door den diefftal van
iets dat men hem moft toegewyd hebben, \'t welk
de oorzaak v/as van de ramp hen overgekomen:
maar dat zy naa \'t ftraffen van die groote mis-
daad zeeghaftig zouden zyn. Joftia verhaalde
dit orakel den vÃ³lke , en wierp het lÃ³t, in te-
genwoordigheyd van den Hoogenpriefter Elea-
zar en de Overheyd : het zelve vief op de ftam
fuda j thans wierp hy het op de geflachten
dier ftamme , en \'t viel op dat van Zacharias}
eyndelyk wierp hy het op alle de mannen van
dat geflacht , en het viel op Achan i die
ziende dat het hem onmoogelyk was te verber-
gen \'tgene GÃ³d ontdekken wilde, zynen dief-
ftal bekende , en voor het vÃ³lk te voorfchyn
bragt: weshalve hy aanftonds met de dood ge-
fl:i-aft, en tÃ³t een teken van fchande by nacht
beÂ«-raaven wierdt , gelyk men gewoon is te
doen ontrent zodaanige die door het Gerecht ter
dood gebragt worden.

Naa dat Jofua het heir gereynigd had, leyd-
de hy het aan tegen die van Ain, leggende
\'s nachts eenig vÃ³lk in eene hinderlaage, dicht by
de ftad ^ waarnaa hy vroeg in den mÃ³rgenftond.
eene fchermutfeling aanving. Vermids de over-
winning, welke de vyanden behaald hadden,
hen koen maakte, vielen zy ftoutelyk aan j ende
Hebreen om hen van de ftad af te trekken, ge-
lieten zich de vlugt te neemen. Maar eensloefs
omkeerende booden zy hen \'t hoofd, en gaven
een teken aan degÃ©nen die in de hinderlaage
waaren, welke gezamentlyk na de ftad trok-
ken , en haar vermeefterden zonder eenige
moeite , doordien dc ingezÃ©tenen zich zo ver-
zekerd van de zeege hielden, dat een gedeelte
op de muuren, en een ander gedeelte na buy ten
gegaan was, om het gevecht te aanfchouwen.
De Hebreen floegen alle die in hunne handen
vielen dood, zonder iemand te verfchoonen.
Aan de andere kant verfloeg Jofua de benden
die hem tegengetrokken waaren j en zo als zy
zich in de ftad meenden te bergen, zagen zy
dat die ingenomen was, en in de brand ftondt:
waarom zy buyten hoope van eenige hulpe ten
platten lande vlooden daar zy beft konden.
Men kreeg in die ftad een groote menigte van
vrouwen, kinderen, flaaven, vee, veelziker-
geld, en in \'t kort gezegd, eenen overvloedigen
buyt, welken Jofua onder zyn heir uytdeelde,
dat nÃ³g te Galgala gelegerd was.

Toen de Gabaoniten, die niet verre van Je- jSj
rufalcm afleggen, verftaan hadden wat Jericho
en Ain wedervaaren was, twyfelden zy niet
Ã³f Jofua zoud hen ook bykomen , en zy oor-
deelden \'t vergeefs te zyn hem door hunne ge-
beden te willen buygen , v/eetende dat hy ee-
nen doodelyken oorlÃ³g tegen de Kanaaniten
verklaard had. Dies achteden zy dathetruym
zo geraaden zoude weezen, een verbond met de
Hebreen aan te gaan , en zy bewogen de Ke-
pheriten en de Kathieremiten hunne gebuuren,
defgelyks te doen, dewyl dit het eenigile middel
was om zich voor het gevaar dathendreygdete
behoeden. Zy koozen daarop edyke der be-
quaamfte onder hen, en zonden die aan Jofua^

Deeze Gezanten oordeelden dat zy, om hun
voorneemen wel te doen flaagen , zich wach-
ten moften van te zeggen dat ze Kanaaniten
waaren : maar in tegendeel dat zymoften doen
gelooven dat hun land verre daarvandaan
lag, en dat zy geen gemcenfchap met hen had-
den i maar dat het gerucht van de deugd der
Hebreen hen bewoogen had om hunne vrind-
fchap te verzoeken. En om dit bedrÃ³g eenen
fchyn te geeven, deeden zy oude kleederÃ©n
aan , om alzo te doen gelooven dat ze door de
langheyd des wegs verfteeten waaren : en naa
dat zy zich in dien ftaat in de vergadering van de
voornaamfte der IfraÃ«liten vertoond hadden,
zeyden zy âDat de inwooners van hmihe ftad,,
Gabaon, en die dernaabuurigefteden, wee-,,
tende dat GÃ³d delftaÃ«hten zo begunftigde dat â
hy hen meefters van \'tj ganfche land Kanaan ,,
wilde maaken 3 i^^n gezonden hadden- om ,,
een verbond met hen aan te gaan, Ã¨n te ver- 35
zoeken dat zy hen als hunne landsg; enooten â
wilden handelen, zonder hen echter te nood- â
zaaken hunne aaloude gewooiiteh en leevens- jj

55 manier te veranderen : en tÃ³t een teken van
55 de lengte des wegs dien zy afgelegt hadden,
55 toonden zy hen hunne kleederen. Jofua aan
hunne woorden geloof flaande ftondt hun ver-
zoek toe; Eleazar de Hoogepriefter en de Raad
beloofden hen met eede 5 dat zy hen als vrinden
cn bondgenooten handelen zouden; en het vÃ³lk
bekrachtigde dat verbond, Dus door bedrÃ³g
hunne begeerte verkreegen hebbende, keerden
zy weder tot de hunne.

Joftia toog vervÃ³lgens met het heir in \'t land
Kanaan na\'t gebergte, alwaar hy verftondt dat
de Gabaoniten, Kanaaniten en gebuuren van
Jerufalem v^^-aaren. Hy ontboodt daarop de voor-
naamfte van hen , en klaagde over \'t bedrÃ³g
dat ze gepleegd hadden: Zy antwoordden dat
zy daartoe genoodzaakt waaren geweeft, door-
dien ze geen ander middel zagen om zich
te redden. Jofua deed hierom den Hoogen-
priefter en Raad tzamenkomen : en men be-
floot de gegeevene trouw, die met eede be-
veftigd was, niet te fchenden> maar dat zy
echter zouden gehouden zyn dienftbaar te wee-
zen, en aan dÃ© gemeene werken te arbeyden.
Aldus ontquam dit vÃ³lk het gevaar dat hen
dreygde.

Dit bedryf der Gabaoniten vertoornde den
Koning van Jerufalern zodaanig, dat hy vier
nabuurige Koningen tÃ³t zich trÃ³k, om hen ge-
zamentlyk te bevechten. De Gabaoniten zien-
de hen dicht by eene fonteyn met verre van
hunne ftad gelegerd, en dat zy zich gereed
maakten om op hen aan te vallen, namen hun-
ne toevlugt tÃ³t Jofua, Aldus geviel \'t, het
welk iets zonderlings is, dat in eenen tjd wan-
neer zy alles van hunne eygene landslieden te
vreezen hadden, de eenigfte hoope van hunne
behoudenis in de byftand der gener beftondt die
gekomen waaren om hen te verdelgen., Jo-
fua brak dan terftond op met zyn ganfche heir
trok nacht en dag voort, greep de vyanden
vroeg in den mÃ³rgenftond aan > zo als zy gereed

Waaren om de ftad te beftÃ³rmen, joeg hen op
de vlugt, en vervÃ³lgde hen langs de heuvelen
tÃ³t aan het dal van Bethoron.

Nooit heeft men duydelyker, dan in dit ge-
vecht gezien , dat GÃ³d zyn vÃ³lk byftond â¢
want behalve den donder, den blikfem, en een
ongemeenen hagel, zag men door een vreemd
wonderwerk dat de dag tegen de Ã³rde der Na-
tuure verlengd v/ierdt, om te beletten dat de
duyfternis der nacht den Hebreen een gedeelte
hunner overwinninge ontrukte. Aldus wierden
deeze vyf Koningen y die hunne veyligheyd
meenden te vinden in een hÃ³l dicht by ÃvÃ¯acne-
da, waarin zy geweeken waaren, door Joftia
gevangen, en alle door zyn bevÃ©l gedood.
Noopende \'t gene dat die dag langer was dan
een gemeene dag, men vindt zulks in de heyli-
ge boeken die in den Tempel bewaard worden.
Naa deezen gelukkigen uytflag leydde Jofua
het heir naa het gebergte van Kanaan, en naa
aldaar een groote flagting onder de landzaaten
gedaan te hebben, verÃ³verde hy een zeer groo-
ten buyt, en bragt dien te Galgala.

Het gerucht van de overwinningen der He^ 187;
breen, en dat zy niemand van hunne vyanden Jo^"-
verfchoonden, maar alle die in hunne handen
vielen doodfloegen, deed de Koningen omtrent
den Libanus, die ook van\'t geflacht der Ka-
naaniten waaren welke de velden bewoonden,
met de PhiUftynen zamenfpannen en tegen de
Hebreen uyttrekken. Aldus quamen zy altzamen
met driehonderd-duy zend mannen te voet, tien-
duyzend te paerde, en twintigduyzend wagens i
zich dicht by Berothy ftad van GalilÃ©a , niet
verre van een andere deszei ven lands, genaamd
het hooge Kades, lÃ©geren. Zulk een vreeflyk
heir verbaafde de IfraÃ«liten en Jofua zelven in-
diervoege, dat het fcheen als; Ã³f het hart hen
t\'eenemaal ontzonk. DÃ³ch GÃ³d hen over hun-
ne vreeze beftraft hebbende, en nÃ³g meer dat zy
op zyne byftand niet vertrouwden, beloofde hen

hen allen den paerden , die zy zouden bekomen,
de knieboogen te kerven, en alle de wagens te
verbranden. Daarop greepen zy moed, trok-
ken ftoutelyk op de vyanden aan, achterhaal-
den hen den vyfden dag, en leverden hen flag.
Het gevecht was zeer hardnekkig , en de flag-
ting onder de vyanden fchier ongelooflyk : vee-
le wierden al vlugtende gedood , weynige ont-
quamen \'t, en niemand van de Koningen bragt
^er het leeVen af Naa\'dat men dus met de men-
fchen gehandeld had, /paarde men de paerden
ook niet, en alle de wagens wierden verbrand.
Dc overwinnaars pionderden het ganfche land,
zonder dat iemand zich daar tegen durfde ver-
zetten , zy overweldigden de fteden, en dee-
den alle die in hunne handen vielen door de
fcherpte des zwaerds fneuvelen.

188. Dus waaren\'er ten eynde van vyf jaaren,
welke deeze oorlÃ³g duurde, van alle deKanaa-
niten geene overig dan een kleyn getal, die ln
zeer fterke plaatfen geweeken waaren. J ofua van
Galgala vertrekkende bragt het heir in \'t geberg-
joCis. tc, en zette den heyligen Tabernakel in de ftad
Silo, welks ftand hem heel fraai toefcheen, om
aldaar te blyven tÃ³t dat zich een gunftige gele-
genheyd zoud aanbieden om eenen Tempel te
bouwen. Thans begaf hy zich met al het vÃ³lk
na Sichem, alwaar hy vÃ³lgens het bevÃ©l door
Mofes gegeeven het heir in twÃªÃ«n deelde, ftel-
lende een gedeelte daarvan op den berg Gari-
zim, en \'t ander op den berg Gibal, daar hy
eenen altaar bouwde. Aldaar Ã³ftÃ¨rden de Prie-
fters en Leviten Gode Ã³fferanden, ipraken de
vloeken , hiervooren gemeld , uyt, graveer-
den die op den altaar ^ en keerden toen wÃ©Ã©r
na Silo. â

189. Jofua, die reeds tÃ³t hooge jaaren gekomen
was, ziende dat de fteden, welke de Kanaaniten
nÃ³g bezaten, byna onwinbaar waaren, zo door
haaren ftand,als omdat de ingezÃ©tenen, weetende
dat de Hebreen uyt Egipte getoogen waaren met
voorneemen om zich meefos van hun land te
maaken, al den tyd die\'er federd verloopen
Avas befteed hadden om die plaatfen in zulken

ftaat tc ftellen dat ze niet bcmagtigd konden
worden, deed al\'t vÃ³lk te Silo byeenkomen>
vertoonde aan \'t zelve den gelukkigen uytflag
waarmede GÃ³d hÃ©n tÃ³t dien tyd toe had be-
gunftigd, omdat zy zyne wetten onderhouden
hadden: â voorts, dat zy eenendertig Konin- ,,
gen, die hen hadden durven Wederftand bic- â
den , verflagen, hunne heiren , waarvan â
naauwlyks iemand hunne zeeghaftige wape- â
nen ontkomen was, "in ftukken gehouwen, â
en de meefte van hunne fteden ingenomen â
hadden : maar dat die welke nÃ³g overfchoo-,,
ten, zo fterk waaren, en de hardnekkigheyd
haarer verweerd eren zo groot, dat\'er lang- â
duurige belÃ©geringen toe vereyfcht wier-,,
den om ze te bemagtigen. Dat hy derhalve â Jof.ig.
achtte dat men de ftammen die aan gene zyde â
van den Jordaan woonden, dÃ³ch mede over,,
dien vloed getrokken waaren , om nevens â
hen in de gevaaren van deezen oorlÃ³gdeel te â
neemen, daarvoor zou bedanken, cn hen te â
rugge zenden : voorts dat men uyt de Ã³veri-
ge ftammen eenige vroome mannen zoude kie-
zen , die men naauwkeurige kundfchap zou ,,
laaten neemen van de grootte en goedheyd â
van het ganfche land Kanaan, om\'er een ge- â
trouw bericht van te konnen geeven." Deezc
voorflag wierdt in \'t algemeen goedgekeurd,
en Jofua zondt tien mannen met eenige bc-
quaame Landmeeters , om al het land te mec-
ten , en \'t zelve , naar dat het min Ã³f meer
vruchtbaar v/as, te waardeeren. Want de na-
tuur van \'t land Kanaan is zodaanig , dat
fchoon \'er groote velden zyn die overvloed
van vruchten voortbrengen , de landsdouw

echter niet vruchtbaar kan ge^cjit worden als
menze vergelykt by die van Jericho en Jeru-
falem , mceftendeels tuftchen \'t gebergte ge-
leÃ©gen , en zich niet wyd uytftrekkenJe,
maar echter vruchten uytlÃ©verende , welke
om haare overvloed en fchoonheyd die van
alle andere landen overtreft^n. En daarom
^vas het dat Jofua Wilde dat men den overflag
meer naar de Waarde dan naar de grootte der

akkeren maakÃ¨n zoude , omdat het dikwils
gebeurt dat Ã©Ã©n mÃ³rgenlands meer waard is dan
veele andere. Deeze tien afgezondenen zeven
maanden aan dien arbeyd toegebragt hebben-
de , quamen weder te Silo, alwaar, gelyk ik reeds
Jof. IJ. gezegd heb , de Tabernakel toen was. Daar-
JJ Y\' op deed Jofua den Hoogenpriefter Eleazar,
Ã¯sli?\' den Raad , en de VÃ³rften der ftammen tza-
monkomen, en maakte met hen eene verdeeling
van het ganfche land tuflchen de negen en een
halve ftam j naar maate van \'t getal der man-
nen die in elke ftam waaren.

De ftam van Juda kreeg tÃ³t haar deel het
opper JudÃ©a , welks lengte zich tÃ³t aan Jeru-
falem , en de breedte tÃ³t aan \'tmeirvan Sodom
uytftrekt, zynde de fteden van Askalonen Ga-
za daar onder begreepen.

De ftam Simeons kreeg een gedeelte van
IdumÃ©a \'t welk aan Egipte en ArabiÃ« grenft.

De ftam Benjamins kreeg het land dat zich
in de lengte tÃ³t aan de rivier den Jordaan, en in
de breedte van Jerufalem tÃ³t aan Bethel uyt-
ftrekt; zynde dit maar een kleyn beftÃ©k, we-
gens de vruchtbaarbeyd der landeryen ; want
Jerufalem en Jericho zyn\'er onder begree-
pen.

De ftam Ephraims kreeg het land dat zich
in de leÃgte van den Jordaan tÃ³t aan Gadara,
en in de breedte van Bethel tÃ³t aan het groote
velt uytftrekt.

De halve ftam van ManaflÃ¨ kreeg de land-
ftreek, welker lengte zich van den Jordaan tÃ³t
aan de ftad Dora, en de breedte tÃ³t aan dÃ© ftad
Bethlan , die men heden Scytopolis noemt,
uytftrekt.

De ftam van Ifafl!char kreeg het gene begree-
pen is van den Jordaan af tÃ³t aan den berg
Karmel toe , en welks breedte aan den berg
Ã¯thabarim eyndigt.

De ftam van Zabulon kreeg het land dat door
den berg Karmel en de zee bepaald wordt, en
zich tÃ³t aan \'t meir Gennefareth uytftrekt.

De ftam van Afer kreeg die vlakte met ber-
gen omringd welke achter den berg Karmel
legt tegen over Sidon , alwaar de ftad Arce,
anders Adipus genoemd , zich vertoont.

De ftam van Nephtali kreeg het opper Gali-
lÃ©a , en het land het welk zich van *t ooften
uytftrekt tÃ³t aan de ftad Damaskus , den berg
Libanon, enden oorfprong des Jordaans , die
uyt dien berg ontftaat aan de zyde welke aan
de ftad Arce na \'t Noorden paalt.

Pe ftam van Dan kreeg de valleyen die na
\'t weften ftrekken, welker landpaalen zyn Azote
en Doris , alwaar de fteden Jamnia en Gittha
geleo-en zyn j ganfche landflreek die te

Acharon begint, en by het gebergte eyndigt,
daar het gedeelte der ftamme Juda zyn begm
nam. ^

Aldus verdeelde Jofua onder de negen ftam-
men en de halve van Manaffe de zes landfchap-
pen , welke de zes zoonen van Kanaan naar hun-
ne naamen genoemd hadden : en het zevende,
zynde dat der Amoriten , had Mofes aan de
ftammen van Ruben en Gad , en aan de andere
helft der ftamme van Manaffe gegeeven,gelyk wy
reeds gezien hebben. Maar de landen der Si-
doniÃ«rs > Arufeers , AmatheÃ«rs , \'en AritheÃ«rS

Vermids Jofiia wegens zynen ouderdom zy- i^o.
ne onderneemingen niet langer zelf kon uyt-
voeren , en dat hy zag dat degÃ©ne welken hy
zulks belaftte , verzuymelyk daar ontrent te
werk gingen , vermaande hy de ftammen om
elk in \'t land dat hen ten deel gevallen was,
kloekmoediglyk tÃ³t uytroeijinge der Ã³verige
Kanaaniten te arbeyden 5 houdende hen voor,
dat zulks niet alleenlyk tÃ³t hunne veyligheyd,
maar tÃ³t verzÃ©keringe van hunne GÃ³dsdienft en
wetten diende; waarby hy voegde, dat zy mof-
ten denken aan\'t gene Mofes hen gezegd had,
te meer dewyl zy zulks door eervaarenheyd be-
vonden hadden. Hy beval hen ook, dat zy in iÂ«-
handen der Leviten zouden ftellen de achten-
dertig fteden die hen nÃ³g ontbraken om \'t ge-
tal van achtenveertig vol te maaken ; vermids
de tien andere hen aan de andere zyde van den
Jordaan in \'t land der Amoriten gegeeven waa-
ren ; en hy ftelde drie van die achtÃ«ndertig fte-
den tÃ³t vryplaatfen aan > dewyl hy niets meer
behartigde aan ftiptelyk naa te komen alles wat
Mofes bevolen had. Deeze drie fteden waaren
Hebron in de ftam Juda, Sichem in de ftam
Ephraims, en Kades in opper GalilÃ©a in de
ftam Nephtali. Daarnaa deelde hy het Ã³veri-
ge van den buy t, die zo groot was, zo in goud,
als kleedinge , en allerley huysraad, dat het
Gemeenebeft , en ieder in \'tbyzonder , daar
door verrykt wierdt: voorts waaren de paer-
den en het vee ontelbaar.

Jofua vergaderde daarnaa het ganfche heir, i^jri
en fprak tÃ³t de vyftig duyzend flrydbaare Jo^^^i.
mannen welke aan gene zyde des Jordaans hun
lot gekreegen en zich by die van de andere ftam-
men in hnnne krygyoeringe gevoegd hadden,
aldus, â Nademaal het Gode , die niet al- â
leenlyk de Heer , maar ook de Vader onzer â
landaard is, beliefd heeft ons dit ryk land te â
geeven, met belÃ³fte van het altoos te bezitten; â
en dat gylieden vÃ³lgens zyn bevÃ©l u zo edel-
moediglyk by ons in deezen oorlÃ³g gevoegd
hebt, is het billyk dat nu\'er niets moeij elyks
meer uyt te voeren is, gy weder na huys keert â
om eenige rufte te genieten. Gelyk wy dan niet,,
konnen twyfelen Ã³f gylieden zoudt, als wy
uwe hulpe weder van noode hadden, gewil-
lig weezen, om ons by te komen j zo willen wy
ook uwe goedwilligheyd niet misbruyken,
maar liever u bedanken voor dat gy u in de
gevaaren nevens ons tÃ³thiertoe begeeven
hebt. Wy verzoeken dan alleenlyk van ulie-
den, dat gy ons altoos dezelfde geneegen-
heyd wilt toedraagen, en indachtig weezen
dat gelyk wy naaft GÃ³ds befcherminge\'t ge-
luk dat wy genieten aan uwe byftand ver- â
fchuldigd zyn , gy ook alzo aan de onze,,
\'t gene gy bezit hebt toe te fchryven. Gylie-
den hebt zo wel als W]^:de vergeldinge van
de moeijelykheden, welke wy tzamen in dee-
zen oorlÃ³g uytgeftaan hebben , genooten ^
naardien gy Â»er mede door verrykt zyt ^ en
dat behalve de menigte van goud, zilver,
en andere buyt welken gy hebt behaald, gy
nÃ³g Ã©Ã©ne zaak verkreegen hebt die ulieden
veel aanmerkelyker behoort te zyn, en dat is
de dank die wy \'t u weeten , en welke wy al-

55 toos gereed zullen zyn u te betuygen.
Want gelyk bet waar is dat gy lieden na
den dood van Moles de bevÃ©len , welke hy
33 gegeeven had, mÃ©t geen minder Vaerdigheyel
,5 Ã©n gewiilighÃ©yd hebt riaagekomen 3 alstoen
hy Ã¯Ã¯Ã³g ki leeven Was ^ Zo kan men ook
â niets by dÃ© erkentÃ©niifÃ¨ voÃ«gÃ¨n wÃ©lke wy u
5, dÃ©swegÃ© fÃ¶ÃªdraagÃ©n. Wy laaten uliÃ©den
5, dan met blydfchap WÃ©dÃ©r na huy^ keeren,
j, en bidden u dat gy dÃ© liefde , WÃªlkÃ© onvÃ©r-
â bj-Ã©ekelyk tuffchen ons behoort te zyri,
â nooit bepaalt ; en dat dÃ© rivier die ons
â fcheydt , Ã¼ niet belette ons altoos aan te
â mÃ©rken als HÃ©brÃ©en i Want fchoon wy ter
jj wÃ©dÃ©rzyde van haare oevers woonen , ech-
â ter zyn wy daarom niet minder alle van
â Abrahams geflacht j Ã©n vOor Zo vÃ©Ã©l dÃ©zelf-
â de GÃ³d hÃ©t lÃ¨Ã«vÃ©ri aan onzÃ© Ã©n Ã¼wÃ© voorou-
3, deren gegeeven hÃ©Ã©ft, zyn wy eÃ©npaariglyk
â verpligt , zo in dÃ© GÃ³dsdiÃ©nfl als in ons
ganfche gedrag , de wettÃ©n welke wy van
hem door Mofes ontvangen hebben, te on-
der houden , Ã©n te gelooyeri dat als wy\'er
nooit van afwykÃ©n Æ GÃ³d altoos Ã³nze be-
fchÃ©rriiÃ©i^ zyri 3 en aaii h hoofd onzer hÃ©irle-
geren fÃ¯fyderi zal 5 in pMats -dat zo wy de ge-
bruykÃ©lykheden van andere vÃ³lken omhÃ«l-
3, zÃ©n , hy zich niet allÃ©enlyk van ons zal vÃ©r-
,5 wy dÃ©ren , imaar ons t\'eenÃªmaal verlaaten."

N aa dat J ofua aldus gÃ©f^roÃ¶ken had j n^m hy
2ffchÃ©yd van de Hoofden dier flammÃ©n diÃ© weg-
Â«rincren , in \'t byzonder j en van alle hunnÃ©
feylsbÃ©ridÃ«ri in \'t algemeen : waarnaa alle de
Hebreen, die by hem blyven zonden, hen
verzeldÃ©n -y eri htmnÃ© trÃ anen gaven te kennen
hoe fmartelyk diÃ© fcheyding hen viel.

Toen nu de flammen van Ruben, Gad, en
de halve van ManaflÃ¨ den Jordaan overgetoo-
gen waaren, rechteden zy Ã©enÃ©n altaar aan dÃ©n
oever der rivierÃ© op j om den naakÃ³mÃ©iiiigen te
dienen tÃ³t Ã©Ã©n tÃ©ken van hunne nÃ Ã uWever-
bindtÃ©nis met die van hunne landaard welke de
andere zyde bÃ©woonden. De andere ftammen
zulks vÃ©rnOmÃ¨n hÃ©bbendÃ© , en dÃ© oorzaak
daaraf niÃ©t weetÃ©nde , beeldden zich in dat
zy diÃ© gedaan hadden om een heyllooze aan-
bidding aan vÃ¯Ã¨eriidÃ© gÃ³dheden te bewyzen^
cn Ã¶p dit valfÃ©h veritioedÃ©ri dat zy de GÃ³ds-
dienft hurifter vadÃ©rÃ©n vÃªrlaatÃ©ri haddÃ©n , ver-
voerde hunnÃ© yvÃ©f hen tÃ³t hÃ©t ^neeniÃ©n der
wÃ¢penen ofii zulk Ã¨Ã¨n grootÃ© misdaad te ftraf-
fen . Zy oordÃ¨Ã©ldÃ©ii dat dÃ© eÃ«rÃ© GÃ³ds hen veel
aanmÃ©irkÃ©Ã¯yker behoorde tÃ¨ zyn , dan \'t bloed-
verwantfehap Ã©n dÃ© hÃ´Ã©daÃ¢nigheyd dÃ©r gener
die zulk een gÃ³dloosheyd begaan hadden : Ã©n
in diÃ© oplÃ¶ojÃ¯Ã¨ndÃ© drift wilden zy aanftonds
tecren hÃ©ri optrekkÃ©ri. Maar Jofua y ElÃ©azar
de^HoOgÃ©priÃ«ftef j Ã©n de Raad wÃ©derhielden
hen , Ã©ii fteldÃ©n liÃ©ri VÃ³Ã³r , dat eer men tÃ³t de
waperiÃ©ri quaiti, mÃ¨ri wÃ©Ã©trÃ«n riioft ^atdÃ©beoo-
ging dier ftammen was j Ã©ri iÃ¼diÃ©n riien de zaak
2;Ã¶daanÃ¯^ bÃ© vondt gelyk \'t vÃ¨rmoÃ©d wierdt,
men alsdan Ã¯ieri mÃ©t geWÃ¨ld mÃ³gt tegÃ©ntrÃ©k-
ken. Daatbp wiÃ©rdt PhineÃ«s Eieazars zoonj
verzÃ©ld mÃ©t titn andÃ¨rÃ¨ Ã¢anziÃ©nlykÃ© gezanten ,
afo-ezÃ³ndÃ©n y om tÃ© vÃ©rneÃ©mÃ©n wat hÃ©n bewoo-
gen hadde diÃ©n altaar aan den oever derrivierÃ©
te bouwen ; en toen zy daar gekomen waaren
fprak PhineÃ«s hen in een volle vergadering
aious aan â ,, Het misdryf dat gylieden begaan
hebt is te groot om alleenlyk met woorden
geftraft te worden: niettemin heeft de aan- â
merking van het bloedverwantfchap , waar-
door wy zo ni vereenigd zyn, en de hoope
die\'er by ons is dat het u berouwen zal zulks
gedaan te hebben , ons belet aanft^iads de
wapenen op te neemÃ©n om u te ftraften. En
om alle befchulding te vermyden als Ã³f wy ons
al te ligt in zodaanigen oorlÃ³g gewikkeld
hadden, zyn wy tÃ³t ulieden afgezonden, om
tÃ© WÃ©eten wat u tÃ³t her oprechten van dee-
zen altaar aan den oever dÃ©r riviere bewoo-
gen heeft 5 opdat indien gy \'er goede reden
Voor hebt, wy geen oorzaak moogen heb-
ben van u te laaken ; en zo gy fchuldig zyt,
Wy zulk een wraak daarover neemeft-, als zo
een groote misdaad, van in uwen fÃ©huldigen
pligt jegens GÃ³d te kort te komen , ver-
Ã©yfcht. Wy konnen naauwlyks gelooyen
dat gylieden , die zo veel kenniflÃ¨ hebt van
zyne wille , Ã©n die zelve zyne wetten door
den mond van Mofes hebt hooren uytfpree-
ken 3 ons niet zo dra zoudt verlaaten heb-
ben 5 om weder na het land te keeren\'t welk
gy Vari zyrie goedheyd ontvangen hebt, Ã³f
gy zoudt, alle de weldaaden, waarmee hy u
vervuld heeft , VÃ¶-geetende , zynen Taber-
nakel , de Arke zyns verbonds , en zynen
altaar Verlaaten , om tÃ³t de gÃ³dloosheyd
dÃ©f Kanaaniten over te gaan ^ Ã¨ªn hunne 5,
valfche Goden te Ã³fferen. DÃ©s ^niet tegeiv â
ft^ande, indien gylieden zo ongelukkig ge-
weeft zyt van tÃ³t zulken misflag te vervallen,
vergeÃ©vÃ©n Wy \'t u , bchoudÃ¨ns dat gy\'er niet
in voortgaat, niaar tÃ³t de GÃ³dsdienft onzer
vaderen wedÃ©tkeert. DÃ³ch indien gylieden,
hardnekkig in uwe zonden blyft, zal\'er niets
zyn dat Wy niÃ©t doen zullen om diÃ© inZÃ¨ttin-
gÃ©n voÃ¶r tÃ© ftaan, en gy zult ons, gewapend
met den y vÃ©r voor GÃ³ds eere, weÃªr overden
Jordaan zien komen, om Ã¼ op dezelfde \\Vy-
ze te handelen gelyk wy de Kanaaniten ge-
handeld hÃ©bbÃ©n. Want bÃ¨eidtu niÃ©t in, dat
gylieden , omdat een groot tÃ© rivier ons van u
affcheydt, daardoor buyten de paaien van
GÃ³ds magt zyt: zy ftrÃ©kt Zich Overal uyt, en
hÃ©t is onmoogelyk ^ich VÃ³Ã¶r zyne oordeelen
en gerechtigheyd te vÃ©ffdiÃ¼ylÃ©ri. Ãnrty aldien â
het landfchap dat gyliÃªdÃ©ft bewoont een hin- â
derpaal voor uWÃ©n wÃ©lftand is , bÃ©hoort gy â
hÃ©t te VÃ©rlaatÃ©n, hoÃ© vruÃ©hthaar \'t ook zy, ^^
Ã©n liever een nieuwe VÃ©fdÃ©eJirig te maakÃ©n. ,,
Maar gy zult VÃ©el beter deen van uwe dwaa-
hn^ af te ftaan, gelyk wy u bidden om de
liÃ©me wÃ©lke gy nwe vrouwen Ã©n kinderen â
toedraagt; tÃ©n eynde vi^y Ã¯^iÃ«t genoodzaakt â
worden ulieden onze vyanden te verklaaren:
want om u zelve en altes wat u lief en waard is ,
te behouden , moet gylieden Ã©Ã©n van dÃ©eze â
twee kiezen , Ã³f Â« door Onze rÃ©denen te laa- ,>
ten overftemmÃ©n 3 Ã³f tÃ³teÃ©nÃ¨n oorlÃ³g tÃ© ko- j,
men."

PhiriÃ©Ã«s aldus gÃ©fprooken hebbendÃ©, wierdt
Vari de voorriaamftÃ© der vergaderinge aldus be-
antwoord : ,3 NoOit hebben wy gedacht de â
eÃ©ndragt die ons zo naauw tzamen ver- â

5, knoopt te vefbreeken j Ã³f van de GÃ³dsdienft
j, onzer vaderen af te wyken ; maar wy willen
\'er altoos in volharden. Wy erkennen gee-
nen anderen dan den eenigen GÃ³d , die de
gemeene vader is van alle de Hebreen j en
wy willen nooit ergens Ã³fferen , dan op den
kÃ³peren altaar die aan den ingang van zy-
nen Tabernakel ftaat. Want wat aangaat
deezen dien wy aan den oever des Jordaans
opgerecht hebben , en waarover gy zulk een
argwaan tegen ons hebt opgevat, \'t is niet
met oogmerk geweeft om daar flagtÃ³ffers te
Ã³fferen , maar enkelyk om den naakomelin-
gen tÃ³t een teken te dienen van het verwant-
fchap dat \'er tuffchen ons is, en van de ver-
pligting welke wy hebben om vaft in Ã©Ã©n en
\'t zelfde geloof te blyven. GÃ³d is getuyge

t gene wy tÃ³t ulieden zeggetti O ver-
zulks behoort gy , in plaats van ons te be-
khuldigen, een beter gevoelen in\'t toeko"
mende van ons te hebben , dan dat gy ons
zoudt verdenken van eene misdaad , waaraan
niemand van Abrahams gcflacht kan fchul-
dig zyn zonder den dood verdiend te hebben. ^
PhmeÃ©s was Zo Voldaan over dit antwoord^
dat hy hen deswege prees , en weder by Jofua
gekomen zynde deed hy verflag van zyn gezant-
fchap in de tegenwoordigheyd des ganfchen
vÃ³lks. Dit veroorzaakte een algemeene blyd^
fchap 3 dat zy niet gehouden waaren de wapenen
op te neemen om het bloed hunner broederen te
vergieten: dies dankten zy GÃ³d door Ã³fteranden ^
waarnaa ieder weÃªr na huys keerde , en Jofua
nam zyn verblyf te Sichem^

Naa VeÃ¯lÃ¶op vah twirttig jaaren deed dit
voortreffelyk Opperhoofd der IfraÃ«liten , zien-
de zich door eenen hoogen ouderdom verzwakt,
den Raad , de VÃ³rften der ftammen, de Over-
heden , de voornaamfte der fteden , en de aan-
zienlykfte uyt het vÃ³lk byeenkomen , en ftelde
hen voor ,, door welk een geftadig vervÃ³lg
van weldaaden GÃ³d hen uyt de elende waar-
in zy geweeft waaren , tÃ³t een groote voor-
fpoed en heerlykheyd had doen overgaan:
voorts vermaande hy hen , zyne geboden
gÃ³dsdienftiglyk te onderhouden , opdat hy
hen altoos mogt gunftig weezen ; zeggende
wyders , dat hy nu dit leeven ftondt te ver-
laaten en hen daarom deeze vermaning naa-,
liet , die hy wenfchte datze nooit verga-
ten". Naa hen dus vermaant te hebben
ftierf hy, zynde honderd en tien jaaren
oitd, vaa welke hy \'er veertig onder Mofes
beftieringe doorgebragt, en federt zynen dood
het vÃ³lk vyfentwintig jaaren geregeerd had.
Hy was een man zo, voorzigtig , zo welfpree-
kend 3 zo wys in zyne raadflagen , zo kloek-
moedig in \'t uytvoeren der zelvcr., en zo be-
quaam in de wigtigfte bedryven van Vreede en
oorlÃ³g, dat niemand zyner, tydgenooten zulk
een uytfteekend krygsman ^ en te gelyk zo een

deftig beftierder van efen gtoOt vÃ³lk gÃ©wÃ©cll
is. Men begroef hem te Thamna, eene ftad in
de ftamme Ephraims. Eleazar de Hoogepriefter
overleedt ontrent dien zelfden tyd , - en PhineÃ«s
zyn zoon vÃ³lgde hem in \'t ampt: zyne graffliedc
wordt nÃ³g hedensdaags in de ftad Gabatha gezien.

Het volk raadpleegde daarnaa met deezen
nieuwÃ¨n Opperpriefter, om te weeten wat
GÃ³ds wille was wegens de verkiezinge van ie-
mand tÃ³t hun Opperhoofd tegen de Kanaani-
ten j en kreeg tÃ³t antwoord, dat men het
beftier van dien oorlÃ³g aan de ftamme Juda
moft overlaaten. Dies wierdt het aan haar op-
gedraagen, en zy verpligtte die van Simeon
om haar by te ftaan j onder beding dat als men
de Kanaaniten , die nÃ³g in hun landftreek waa-
ren , zoud uytgeroeid hebben , zy dan aan die
van Simeon dezelfde byftand zouden doen , om
de vyanden die onder hÃ©n nÃ³g over gebleeven
waaren ook uyt te roeijen.

De Stammen van Juda en Simeon verflaan den Koning Adonibezek,
en neemen veele fteden in. De anderen yergenoÃ©gen iich met dÃ¨
Kanaaniten cynsbaar te maaken.

tig waaren , deed de dood van Jofua
hoopen dat zy de IfraÃ«liten zouden kÃ¶nnen i, \'

overwinnen , en zy verzamelden tÃ³t dien eyn-
de een magtig hek by de ftad Bezek , onder
\'t geleyde van den Koning Adonibezek, dat
is Heer van Bezek 3 want Adoni betekent in

\'t Hebreeuws Heer. Maar de ftammen van Ju-
da en Simeon beftreeden deeze vyanden zo
dapper , dat zy \'er meer als tienduyzend van
ombragten , alle de Ã³verige op de vlugt floegen.

Adonibezek gevangen namen , en hem de
handen en voeten afkapten : waarin hy bekende
de uytwerking te befpeuren van GÃ³ds rechtvaer-
dige wraak, die toeliet dat hy zo gehandeld
wierdt gelyk hy twÃ©Ã«nzeventig andere konin-
gen gehandeld had. In deezen ftaat bragten
zy hem dicht by Jerufalem , alwaar hy ftierf,
cn begraaven wierdt. VervÃ³lgens namen zy
veele fteden in, belegerden Jerufalem , en ver-
meefterden de beneden-ftad , waarvan zy alle
de inwooners doodfloegen. Maar de boven-
ftad was zo fterk , zo wegens haare ftand , als
door haare veftingen , dat zy genoodzaakt waa-
ren het belÃ©g op te breeken. Thans befpron-
gen zy de ftad Hcbron, namenze ftÃ³rmen-
derhand in , en bragten alle de inwooners omj
onder deeze waaren eenige van \'t geflacht der
reuzen , zynde menfchen zo byfter groot, zo
vrceflyk van gelaat, en met zulk een fchrikke-
lyke ftem , dat het fchier ongelooflyk is 3 en
men ziet tÃ³t op deezen tyd hun gebeente nÃ³g.
Dewyl die ftad zeer aanzienlyk was , gaf men
haar aan de Leviten, met tweeduyzend
elleboogen lands daar om heene vÃ³lgens Mofes
bevÃ©l 5 het Ã³verige van die landftreek wierdt
aan Kaleb , Ã©Ã©nen der gener die gezonden waa-
ren om het land te befpieden , gegeeven. Men
droeg ook zÃ³rg om de afkÃ³melingen van Je-
thro den Madianiter, Mofes fchoonvader, tc
beloonen i vermids zy hun vaderland verlaaten
hadden om GÃ³ds vÃ³lk te vÃ³lgen , zynde dcel-^
genooten geweeft aan de ongemakken welke zy
in de Woeftyne geleeden hadden.

Deeze zelfde ftammen van Juda en Simeon,
naa dat zy de fteden op het gebergte bemagtigd
hadden , quaamen neer in de vlakte , ftrekten
zich na de zee uyt, en ontnamen den Kanaa-
niten de flneden Askalon en Azoter.maar die van
Gaza en Akaton. konden zy niet Vermeefteren,

omdat ze op \'t vlakke land gelegen waaren , Ã¨ii
dat de belegerden door \'t groot getal hunner
wagenen hen beletteden naby te komen ^ en
hen dwongen met verlies te wyken. Aldus
keerden deeze twee ftammen weder ^ om den
buyt dien zy gekreegen hadden in rufte te ge-
nieten.

De ,ftam van Benjamin j onder Wiens deel
Jerufalem behoorde , gaf aan de inwooneren
dier groote ftad de vreede j en vergenoegde
zich met hen eene fchatting op te leggen.
Terwyl men dan van de Ã©Ã©ne kant den kryg
I ftaakte, en van de andere kant geen gevaar liep,
begaven zy zich tÃ³t het bebouwen van hunne
landeryen j en de andere ftammen hun voor-
I beeld vÃ³lgende, lieten de Kanaaniten ook in
i rufte en hielden zich te vreede met hen tÃ³lplig-
\' tig gemaakt te hebben.

! De ftam Ephraims eenen langen tyd de ftad
\' Bethel belegerd hebbende , zonder die te kÃ¶n-
nen inneemcn , liet daarom niet naa het belÃ©g
voort te zetten : en eyndelyk Ã©Ã©n der inge-
zÃ©tenen , die \'er leeftÃ³gt na toe bragt, in hun-
ne handen gevallen zynde, beloofden zy hem
met eede dat zy hem en zyn huysgezin in \'t lee-
ven zouden behouden, indien hy hen in de
plaats bragt. Hy liet zich beleezen , en door
middel van hem wierden zy \'^r meefters van^
dies hielden zy hem hun woord, en dooden alle
de Ã³verige.

â De IfraÃ¨liren hielden toen op met kryg te
voeren , cn dachten nergens meer op dan om Rec{u.z.
in vreede en met vermaak de goederen ^ waar-
meÃª zy zichvoorzien zagen y te genieten. DÃ³ch
hunne overvloed en rykdom vervoerde hen
tÃ³t weelde en welluft, zo dat zy zich met de
onderhoudinge der oude tucht i\'iet meer be-
kommerden , en voor GÃ³ds ftemme cn die zy*
ner heylige wetten doof wierden. Aldus haal^

\'er een tyd zou komen dat ze voor deeze
zachtheyd , waarmee zy hen bejegenden, hun-
ne wreedheyd beproeven zouden. Dit orakel
vÃªrfchrikte hen , maar echter kon ^t hen niet
doen befluyten den oorlÃ³g weder aan te van-
gen , zo om de fchattingen welke zy van die
vÃ³lken trokken , als omdat de weelde hen zo-
verwyfd gemaakt had , dat de arbeyd hen on-
draagelyk geworden was. Men zag geen be-
hoorlyke gedaante van een Gemeynteftaat meer
onder hen j de Overheyd had geen gezag;
men onderhieldt niet langer het oud gebruyk
van Raaden te verkiezen ; niemand bekommer^
de zich met het gemeen; en elk dacht maar op
zyn eygen belang en voordeel. In \'t midden
van zodaanig een wanÃ³rde viel ""er een by zon-
der krakkeel voor , \'t welk eenen bloedigen in^
landfchen oorlÃ³g veroorzaakte, die aldus zynen
oorfprong had.

Zeker Levyt, woonende in \'t land dat der
j ftamme Ephraims ten deel gevallen was,
RechJip. trouwde een wyf uyt de ft\'ad BethleÃ«m in de
ftamme Juda > Vermids hy nu haar ter oor-
zaake van haare fchoonheyd zeer beminde j en
zy hem daarentegen ganfch niet lief had , ver-
weet hy haar zulks onophoudelyk. Zy moe-
de wordende van dit te verdraagen, verliet
hem naa verloop van vier maanden , en keerde
weder na haare ouders. DÃ©eze man door ge-
weldige liefde gedreevert , toog der waards om
haar te zoeken , en wierdt minnelyk van haare
maagen ontvangen , die haar weder met hem
verzoenden : en naa dat hy daar vier dagen ge-
weeft was, befloot hy haar weder meÃ© na huys
te neemen. Maar dewyl de oude lieden zwaar-
lyk van haare dÃ³chter konden fcheyden, kon hy
niet eer dan tegens deii avond vertrekken.
Zyne vrouw was op eene Ã©zehn gezeten, en zy
hadden eenen dienaar tÃ³t gezelfchap. Toen zy

zen om by iemand zyner landaard te gaan.
Aldus quam hy heel laat in de ftad Gaba , ^ leg-
gende in de ftam Benjamins. Zy leeven eeni-
gen tyd op het pleyn j zonder dat iemand hen
huysvlfting aanbVdt. Eyndelyk quam er een
oud man van

dc ftamme Ephraims, doen m
die ftad woonachtig ^ van \'t veld , en vondt
hen in dien ftaat. Hy vraagde den Levyt wie
hy was, en waarom hy zo laat na eene herberg
zÃ³cht. De ander antwoordde dat hy van de
ftamme Levi was, en zyne vrouw van haare
ouders gehaald had, omze na \'t land Ephramis,
alwaar hy woonde , te brengen. Elier door
verftondt de oude man dat zy zyne ftamgenoo-
ten waaren , en bragt hen daarop in zyn huys.

ten aldus met voeten traden. Maar zy dree-
ven de fpÃ³t met dit zeggen j en dreygdeii
hem te dooden ^ indien hy hen langer tc-
genftond. Deeze goede man, willende als^
toen , het kÃ³ftte war het Wou, zyne gaften van
zulk een gruuwelyken overlaft bÃ¶vryden , boodt
deeze ontzinden zyne eygene dÃ³chter aan , om
liever haar, dan het recht der gaft vry heyd te
fchenden. Maar niets kon hen voldoen , dan
deeze vrouw in hun geweld te hebben j dies
fchaakten zy haar , en naa dat zy den ganfchen
nacht hunne beeftelyke drift met haar voldaan
hadden , lieten zyze met het krieken van den
dag heene gaan.

V. Boek. J O O D S C H Ã\' H I S T Ã R Ã. ^

den zy zich zvflcn toorn op den hals j en hy Eenige jonge maats van die ftad ; Welke hÃ«rt op
gaf hen te verftaan dat het tegen zyn bevÃ©l was \'t pleyn gezien , en zich aan de khoonheyd .
dat zy de Kanaaniten verfchoonden 5 maar dat van die vrouwe vergaapt hadden ^ ziende dat

\' \' zy by deezen gryzaard, die niet krachts

genqeg had om haar te befchermen , t\'huys ge^
gaan waaren, quamen aan de deur kloppen^
en zeyden tÃ³t hem dat hy die vrouw aan hen
overlÃ©veren moft. Hy badt hen dat zy dÃ³ch
vertrekken , en hem zulk een leed niet aandoen
zouden. En dewyl zy bleeven aanhouden,
zeyde hy dat ze van zyn maagfchap , en eens
Leviten vrouw was j zo dat zy overzulks
een - zwaare misdaad zouden begaan , indien
om hunne geyle luft te boeten, de wet-

Zy vol Van fpyt over zulk een gruuwelyk
leed , en ten uyterftÃ©n befchaamd over \'t gene
haar wedervaaren was, durfde haaren man, die
dus in haar perfoon gehoond v/as , niet onder
de oogen komen, en zeeg alzo dood nÃ©Ã©r.
Hy haar aldus ziende , meende dat ze maar in
zwym gevallen was ^ dies poogde hy haar v/e-
der te doen bekomen , en te trooften , Zeggen-
de dat hoewel de fmaad haar aangedaan niet
grooter nÃ³ch fnooder weezen kon, zy zich
daarom niet dus aan de wanhoop moft overgee-
ven , omdat het t\' eenemaal tegen haar dank
was ,

dat zy dit allergruuwelykfte geweld ge
xxauuen eenen u.c.... .u. ^ jeeden had. Maar tocn hy dus gefprooke^n

derticT ftadiÃ«n wegs afgelegt hadden , bevonden | hebbende bemerkte dat zy dood was , gevoel-
zy zich dicht by Jerufalem ; cn de dienaar ricdt; de hy zich door eene overmaat van droefheyd
hk niet verd^ voort te trekken , omdat de i getroftbn ^ do^ gedroeg zich echter ^or^-
donker begon te vallen , en men by nacht alles i tig genoeg na de grootheyd des ^Â»I^T^f Â«
te vreezen^ad , al wa/\'t dat men zich by zyne | nam ftÃ¼zwygcnds het hghaam , leidde het

r Ã¤^ne^^a^ wardâ 1 ^ ^ft ftÃ¤^ f

kZdc^cn rJad niet gid , vermids de Kanaa-1 ftim Ã©Ã©n zondt, en haar verwittigde van \'t ge^

niten meefters van jÃ¯rufalem zynde, hy niet ne\'er gebeurd was. ^ . ,

befluvten kon by vrcemdehngen te vernachten, Zo een ongehoorde en yflyke vertoomng

en liever nÃ³g twintig ftadiÃ«n verder wilde rey- bragt hen tÃ³t zulk een gramfchap, dat zy alle
en liever & . t, , , , ^ ^^ ^^^ Tabernakel byeenquamen, en

beflooten opftaandevoet Gaba te

taften. Maar de Raad hieldt hen voor âdatzy
niet zo ligt den oorlÃ³g aan die van hunne
landaard moeften aankondigen, zonder alvoo-
rens omftandiglyk yan de misdaad onder-
recht te zyn 3 omdat de wet verbiedt anders
te handelen zelfs ontrent vreemdelingen j en
dat men daarom gezanten aan hen moft zen-
den om voldoening te eyfchen. Dat het der-
halve billyk was eene bezending aan de Ga-
baoniten te doen , en hen aan te maanen ,,
dat zy de fchuldigen ftrengelyk ftraften; â
\'t welk zo zy deeden , moft men daarmede â
genoegen neemen , dÃ³ch indien zy \'t weyger- â

O S E P H U S V, Boek.

den 3 en vielen alle gezamentlyk met een groot
gefchreeuw op hunne vyanden aan. Alstoen
bemerkten de Benjaminiten dat het met ben ge-
daan v\\\'as j dies wierpen zy zich in een dal 3 al->
waarze van afle kanten omringd , en alle met
fchichten en pylen gedood wierden , uytgeno-
men zeshonderd die met het zwaerd in de vuyft
ccne opening dwars door hunne vyanden maak-
ten , en de vlugt op eenen berg namen, om al-
zo hun leeven te redden : invoege dat \'er byna
vyfentwintigduyzend mannen op de plaats het
leeven heten. Inmiddels ftaken de ifraÃ«liten
Gaba in de brand, alwaar zy, zonder ouderdom
Ã³f kunne te ontzien , alles tÃ³t vrouwen en kin-
deren toe om \'t leeven bragten ^ en met de aa-
dere fteden der ftamme Benjamins even eens han-
delden 3 ja hunne wraak zo verre uytftrekten,
dat zy , omdat de ftad Jabes in GalaÃ¤d gewey-
gerd had hen in dien oorlÃ³g by te ftaan, twaalf-
duyzend uytgeleezene mannen derwaards zon-
den 3 die dezelve innamen, de

3, wreeken". Dit vertoog overreedde iicn , en
men zonde eenige na de Gabaoniten , om
over dit grtiuwelftuk der jonge quanten , die
door \'t iehenden der vrouwe de wet GÃ³ds
gefchonden iiadden , tc klaagen, en te eyfchen
dat men hen met den dood , dien zy rechtvacr-
diglyk verdiend hadden , ftrafte. Dit volk,
dat zich inbeeldde in kracht en meed voor
niemand te wyken , achtte dat het eene fchan-
de zou zyn 3 zulk een voldoening te geeven
uyt vreeze voor oorlÃ³g : derhalven bereydden
zy zich daartoe , en met hen alle de Ã³verige
van de ftamme Benjamins. Deeze weygering
van recht te doen vertoornde alle de andere
ftammen indiervoege, dat zy zich met eede
verbonden , nooit eene van hunne dÃ³chters aan
iemand van die ftam ten huuwelyk te geeven,
Â«n hen een bloediger oorlÃ³g aan te doen dan
die welken hunne voorvaders tegen de Kanaa-
niten gevoerd hadden. Daarop trokken zy
met vierhonderd-duyzend mannen tc velde om
hen te beftryden. Die van de ftamme Benja-
â¢ mins hadden maar vyfentwintigduyzcnd zes-
honderd mannen , onder welke vyfhonderd zo
afgerecht waaren , dat zy zich gelykelyk van
beyde de handen bedienden , werpende uyt
een ftinger met de flinker, en vechtende met de
andere. De flag gefchiedde by Gaba j dÃ³ch de
Benjaminiten kreegen de overwinning, dooden-
de twÃªÃ«ntwintigduyzend van de IfraÃ«Htcn , cn
zy zouden \'er miflchien nÃ³g meer gedood
hebben, indien de nacht hen niet gefcheyden
had. Aldus keerden zy zeegenpraalende we-
der na hunne ftad , en de IfraÃ«liten na hun le-
ger , zeer bedeefd cn verflagen over hun ver-
hes. Des anderen daags wierdt het gevecht
hervat j de Benjaminiten waaren ander-
maals overwinnaars , cn floegen achttienduy-
zend mannen dood van de IfraÃ«liten , die hier-
over zo ontzet waaren, dat zy hun leger
opbraken , en na Bethel, dat \'er niet verre
af lag 3 zich begaven. Zy vaftcdcn den gan-
fchen vÃ³lgenden dag, en baden GÃ³d, door tuf-
fchenfpraak van den Opperpriefter PhineÃ«s 3
dat hy zyne gramfchap wilde laaten vaaren,
zich met het verlies dat zy tweemaal geleeden
hadden , vergenoegen ^ en hen voortaan gun-
ftig zyn. GÃ³d verhoorde hun gebÃ©d 3 en beloof-
de hen zyne byftand. Thans greepen zy we-
der moed 3 deelden hun heir in twÃªÃªn , leyden
des nachts de helft daarvan in eene hinderlaage
dicht by de ftad, en trokken met het ander ge-
deelte voort. Dc Benjaminiten toogen hen
ftoutelyk tegen, vaftelyk vertrouwende een der-
de overwinning te zullen behaalen. Daarop
weeleen de IfraÃ«liten achterwaards om hen ver-
der van de ftad te trekken ^ en deeze fchyn van
vluchten maakte de Benjaminiten zo opgeblaa-
zen 3 dat zelfs die welke door hunne ouder-
dom van den krygsdienft vry waaren , en daar-
om het gevecht van de muuren der ftad flechts
aanfchouwden , niede uyttrokken om deel aan
den buyt te hebben die zy geloofden dat hen
niet ontgaan kon. Maar toen de IfraÃ«hten
zagen dat zy hun verre genoeg afgetrokken had-
den , keerden zy om, gaven de leuze aan die

mannen ,

vrouwen 3 en kinderen doodfloegen, en alleen-
lyk vierhonderd maagden in \'t leeven behiel-
den : zo fcherp was hunne wraakzucht gewÃ©t
door de mishandehng van \'t wyf des Levyts,
en het verlies dat zy in de twee tegenfpoedige
gevechten geleeden hadden. Maar toen hun-
ne woede wat tÃ³t bedaaren quam , wierden ze
met medelyden over het verderf hunner broe-
deren bewoogen â¢ zulks dat fchoon de ftraffe
welke zy hen hadden doen lyden 3 rechtvaer-.
dig was 3 zy eenen vaften aanftelden , en na de \'
zeshonderd mannen 3 die hun leeven door de
vlugt gebergd hadden 3 eenige afzonden om
hen te doen wederkeeren : ^ men vondt hen in
de woeftyne by eene rots genoemd Rhoas. Dee-
ze afgezondene verklaarden hÃ©n dat de andere
ftammen deel in hun ongeluk namen maar dat
dewyl het niet te verhelpen was, zy het met
geduld moeften verdraagen . en zig met de
overige van hun geftacht vereenigen, om den ge-
heelen ondergang van hunne ftam voor te ko-
men j en dat men hen tÃ³t dien eynde alle hun-
ne landeryen en hun vee zoude wedergeeveni
Zy namen deeze aanbieding in dank aan 3 be-
kenden dat GÃ³d hen rechtvaerdiglyk geftraft
had , en keerden weder na hun land. Voorts
gaven de IfraÃ«liten hen die vierhonderd dÃ³ch-
ters 3 welke zy uyt Jabes weggenomen had-
den , tÃ³t wy ven 3 en omdat zy voor den oor-
lÃ³g gezwooren hadden , hen geene van de hun-
ne ten huuwelyk te zullen geeven , overleyden
ze wat hen te doen ftond ten aanzien van de
tweehonderd die\'er nÃ³g ontbraken om het ge-
tal te evenaaren. Eenige waaren van gevoed-
len 3 dat men zich niet behoefde te binfden aan
eenen eed die roekeloos en uyt gramfchap ge-
daan was j dat het GÃ³de niet onaangenaam zou-
de zyn \'t gene men deed om eene ftam, die ge-
vaar liep van ganfchelyk uyt te fterven, in wee-
zen te houden j en dat gelyk het een groote
misdaad was eenen eed te breeken uyt een quaad
oogmerk , het zulks niet geacht kon worden,
wanneer men door den nood gedwongen den
zelven niet hieldt. De Raad daarentegen be-
tuygde dat de naam alleen van meyneedigheyd
eenen affchrik baarde. En terwyl de gevoelens
dus verdeeld waaren, zeyde iem^and uyt de by-

ftan-

flanders, dat hy een middel wift oin vrouwen
aan de Beniaminiten te geeven, zonder dat men
den ^edaanen eed overtradt. Men beval hem
zulks voor te ftellen, enhy deed het ni deezer
voege: â Naardien wy , zeyd hy r gehou-
â d?n zyn ons driemaaFs jaars na de ftad Silo
te begeeven, om aldaar onze groote feeften
\' te vieren, en dat wy onze vrouwen en kin-
deren met ons derwaards neemen, zomoe-
\' ten we den Benjaminiten toelaaten, die van
onze dÃ³chters , welke zy zonder ons toe-
til

indien de\'raders kla^tig daarover vallen, en ,3
recht eyft:hen, heeft men hen maar te ant- â
woorden, dat zy \'t hen zei ven moogen wy- â
ten dat ze haar niet beter bewaard hebben j
en dat men zich niet door toorn moet laaten ,,
vervoeren tegen degÃ©nen , die men\'er reeds â
al te veele blyken van gegeeven heeft.". Dee-
ze raad \\vierdt goed gekeurd, en men befloot
den Beniaminiten toe te ftaan dat zy zich door
dat middel van wyven yoor zagen.

Het feeft dan gekomen zynde, verbergden
de tweehonderd, die geene vrouwen hadden,
zich buyten de ftad in de wyngaarden en kreii-
pelbofl4en, en toen de dÃ³chters al fprmgende
endanfendebuytenquamen, zonderletstemis-
trouwen, fchaakten zy\'er \'t getal van dat hen
ontbrak, trouwden\'er meÃ© , en begaven zich
heel vlytig tÃ³t den akkerbouw , om de lande-
ryen h laSren voorigen ftaat te herftellen. Al-
dus werdt deeze ftam, die op \'t punt van haa-
ren ondergang ftondt, door devoorzigtigh^d
der IftaÃ«liten behouden, en nam zo wel m ge-

..B. DanVg gelukkiger dan d^^^^^^^
Reek. 8. ^.âtde Kanaaniten ziende dat de Hebreen zien
Iheel ontwenden ten oorlÃ³g teg^^n, cnzhtm-

h?n te vLachten, en beflooten hunne krygs-
ncn te vci^ , , met uyt eenige vreeze

den inneemen. Aldus quamen ZJ dan te velde
met eengroot getal voetvÃ³lks en wagens, troK-
ken de &den Askalon en Akaron, die vaa de
ftamme Juda waaren, op hunne zyde, nevens
veele andere die in de vlakten gebouwd waaren,
en noodzaakten die van de ftamme Dans n
crebergte te vlieden. Maar vermids zy
niet lands genoeg, vonden om zich te voeden,
cn datze niet fterk genoeg waaren om door ae

wapenen te herwinnen\'t gene zy verboren had--
den, zonden zy vyf mannen landY>^aard in ver-
der van de zee af, om te zien Ã³f zy daar bouw^
landen konden vinden om die te bewoonen. Naa
dat zy nu eenen ganfchen dag gegaan, en\'t groot
veld van Sidon overgetoogen waaren, vonden zy
dicht by den berg Libanon en den oorlprofig van
den kleynen Jordaan, een zeer vruchtbaar land.
Hiervan bragten zy befcheyd , en dit kleyn
heir begaf zich aanftonds derwaards. Voorts
bouwden zy aldaar eene ftad , welke zy Dan
noemden, naar den naam van Ã©Ã©nen van Jakobs
zoonen, zynde insgelyks den naam hunner ftam^
me. Middelerwyl verliep het met de zaaken
der IftaÃ«liten hoe langer hoe meer, omdat zy,
in plaats van zich in den arbeyd te oefenen, en
GÃ³d te dienen en te eeren, zich tÃ³t de ondeug-
den der Kanaaniten overgaven , en elk naar
zyn eygen zin leefden, zonder eenige beteuge-
ling , en buyten alle tucht.

GOd wierdt ZO getergd , ziende zyn vÃ³lk
, tÃ³t allerley zonden overgegeeven , dat hy Recht.j.
hen desgelyks overgaf 5 en de weelde en wel-
luft deeden hen haaft het geluk, dat zy met zo
veel moeite verkreegen hadden , verliezen.
CimfartÃ©S Koning der AflyriÃ«rs deed hen den
oorlÃ³g aan, doodde veele van hen in verfchey-
dene gevechten, bemagtigdeeen gedeelte hun-
ner fteden, terwyl andere met verdrag aan hem

door allerley rampen gedrukt; dÃ³ch eyndelyk
op de vÃ³lgende wyzÃª daarvan verloft.

^^thnÃ¯\'Ã¨ly zoon van Kenezvan de ftamme Ju-
^-\'da, die zeer eervaaren en dapper was,
wierdt in een gezigt bevolen 3 dat hy niet moft
gedoogen dat zyne landslieden in zulkeen elen-
de gebragt wierden, maar dat hy liever alles moft
onderneemen om hen te verlÃ³flÃªn. Hy koos tÃ³t
zyne byftand in zulken grooten aanflag dat kleyn
getal van mannen, welke hy wift dat edelmoedig
genoeg waaren om geen gevaar te ontzien, als
\'t \'er op aanquam om een ondraagelyk juk van
den halze te fchudden. Zy maakten een begin
met xie Aflyrifche bezetting om den hals te
brengen: en het gerucht van zulken gelukki-
gen uytflag zieh verfpreyd hebbende, groei-
den hunne krygsbenden in weynig tydszoaan,
datzymetde AflyriÃ«rsin getal byna gelyk waa-
ren. Daarop leverden zy hen flag, overwon-
nen hen , joegen hen op de vlugt, dwon-
gen hen zich over den Eufraat te begee-
ven , en kreegen alzo roemruchtiglyk hun-
ne vryheyd weder. Het vÃ³lk om OthniÃ«l
voor dien grooten dienft te vergelden, maakte
hem tÃ³t hun Opperhoofd, en gaf hem den
naam van Rechter, wegens het gezag dat aan
hem opgedraagen wierdt om te vonniuÃ¨n. \' Hy
overleedt in dat ampt naa dat hy het veertig
jaaren bcdknd had.

Eglon Koning der Moabiten maakt dc IftaÃ¨litcÂ» dienftbaar ,
Ehud vetlÃ³ft hen.

^ digen Regeerder, vonden de Hebreen zich i <
in een erger ftaat dan te vooren, zo omdat zy
zonder Hocfd waaren, als doordien zy Gode zy-
ne fchuldige eere onthielden, en aan de wetten
geen beho^relyke gehoorzaamheyd beweezen.
Eglon Koning der Moabiten verklaarde den oor-
lÃ³g tegen hen, overwon hen in verfcheydene ge-
vechten, en maakte hen cynsbaar: voorts ftelde
hy te Jericho den zetel zyner heerfchappye, en
drukte hen met allerley rampen. In deezen
ftaat waaren zy achttien jaaren : maar GÃ³d eyn-
delyk j uyt ontferminge over hunne verdrukkin-
ge, door hunne gebeden bewoogen, befloot
hen te verlÃ³flen. Ehud zoon van Gera uyt de
ftamme Benjamins, zynde jong, fttrk, kloek-
moedig, en beyde flinks en rechts, zo dat hy
tÃ³t alles bequaam was, woonde toen tejericho; en
vondt een middel door gefchenken om zich in
Eglons goede gunft in te boezemen, zulks dathy
eenen vryen toegang in zyn paleys kreeg, \'t Ge^
beurde eens op eenen zÃ©keren dag in den zomer
ontrent den middag, dat hy eenen ponjaard nam,
dien hy onder zyne kleederen aan de rechter
zyde verborg, en dus met twee zyner dienaa*
ren vergezelfchapt na den Vorft ging om hem
een geichenk te brengen. De lyfwacht was
toen van de hand, \'t zy ze door het middao-inaal
\'t zy ze door de hitte te achteloozer wa^ Hy
leverde ondertuflchen zyn gefchenk over aan
Eglon 5 die zich toen in een koel vertrÃ©k be-

geeven had, en met hem begon te kouten > alzo ze
alleenwaren, hebbendede V Ã³rft den knegten be-
volen buyten te gaan. Ehud vreezende zynen
fteek te zullen miflÃ¨n, doordien Eglon op zynen
troon gezeten was , verzÃ³cht hem op te ftaan,

dewylhyhemeenendroom, dien GÃ³dhemtoe-
gezonden had, vertellen zoude. De VÃ³rft uyt ee-
ne begeerte om zulks te verftaan, reesoverend,
en Ehud duwwae hem aanftonds zynen dÃ³lk in
\'t lyf, liet denzelven m de wonde fteeken,
gmg ter kamer uyt, en haalde de deur na zich
toe. De amptenaars des Konings dachten dat
hy hem flaa^ende gelaatenhad , en Ehud
der tyd te verhezen, ging den IfraÃ«hten in de
ftad heymelyk zeggen wat hy gedaanhad, en
vermaande hen dat zy zouden trachten hun-
ne vryheyd weder te krygen. Zy greependaarÂ»
op terftond de Wapenen aan, en deeden door

\'t ganfche land op den hoorn blaazen, om
die van hunne landaard te doen byeenkomen.
Inmiddels verliep\'er vry veel tyd eer Eglons
Bedienden eenig mistrouwen kreegen > maar
toen zy den avond zagen vallen , deed de vrees
dat hem iets mogt overgekomen zyn , hen in
zyne kamer gaan , alwaar zy hem dood von-
den leggen. Hunne verbaafdheyd was zo
groot, dat zy niet weetende wat te doen, daar-
door aan de IfraÃ«liten tyd gaven om hen op
\'t lyf te komen, eer zy in ftaat waaren van zich
te verweeren : zulks dat \'er een gedeelte van
hen gedood wierdt, terwyl de Ã³verige ten ge-
tale van ontrent tienduyzend de vlugt namen
na hun land. Maar de IfraÃ«liten, die de door-

fangen na den JÃ³rdaan bezÃ©t hadden , floegen
en op den weg dood , voornamelyk by de
veeren j invoege dat niet Ã©Ã©n van hen het ont-
quam. De Hebreen aldus van de dienftbaar-
heyd der Moabiten ontflagen zynde , koozen
met gemeene toeftemminge Ehud tÃ³t hun
Hoofd en VÃ³rft , als zynde hunne vryheyd
aan hem verfchuldigd. Hy was een man van
groote verdienfle, en ten hoogften pryswaer-
digi en bediende dat ampt tachtig jaaren.
Sanager zoon van Anath vÃ³lgde hem in de re-
geeringe , en ftierf eer\'t jaar om was.

Jabin Koning der Kanaaniten maakt de Ifraeliten aan zich onder-
worpen : cn Debora en Barak verlÃ³lTen hen.

/^Vermids de IfraÃ«liten zich ^ door hunne
Recht. 4. V-/^e^iej-waardigheden niet verbeterd had-
den , vervielen zy weder tÃ³t hunne gÃ³dloosheyd
en verachtinge der wetten : weshalve zy het
juk der Moabiten naauwlyks afgefchud heb-
bende , door Jabin Koning der Kanaaniten
overwonnen en ondergebragt wierden. Hy
hieldt zyn HÃ³f in de ftad Azor gelegen aan het
meir Samachon, houdende doorgaans op de
been driehonderd-duyzend mannen te voet,
tienduyzend te paerde , en drieduyzend wa-
gens. Zyn VeldÃ³verfte Sifara ftcmdtjsyjiemin

groote gunfte, doordien hy de Ifraeliten in veele
gevechten overwonnen had, en het voornaa-
melyk aan zyn beleyd en dapperheyd toe te
fchryven was, dat zy cynfbaar geworden waa-
ren. In deeze ftrenge dienftbaarheyd, die met
veel wederfpoed verzeld was, bragten zy
twintig jaaren door, dewyl GÃ³d zulks tÃ³t ftraf-
fe hunner hoogmoed en ondankbaarheyd ge-
doogde. Maar naa verloop van dien tyd be-
kenden zy dat de verachting zyner heylige wet-
ten de oorzaak van alle hunne rampen was.
Zy wendden zich derhalve tÃ³t eene Profetefl^Ã¨
genaamd3 \'t welk in\'t Hebreews eene
Bye betekent, en verzÃ³chten haar, GÃ³d te bid-
den dat hy zich over hunne elenden wilde ont-
fermen. Dies badt zy GÃ³d voor hen , en hy
verhoorde haar gebÃ©d, beloovende dat hy hen
verlÃ³flTen zoude onder \'t geleyde van. Barak y
welke naam in onze taal Blikfem betekent,
zynde een man uyt de ftamme Nephtali. De-
bora uyt krachte van deeze gÃ³dfpraak beval
Barak tienduyzend mannen te verzamelen, en
de vyanden daarmede aan te grypen, alzo dit
kleyn getal genoeg was , doordien GÃ³d hem
de overwinning beloofde. Barak hierop ant-
woordende dat hy dien laft niet kon aanvaar-
den , \'t en waare zy nevens hem met het heir
optrok , herzeyde zy , eenigfins verftoord:
â Schaamt gy u niet dÃ© eere, waarmeÃª GÃ³du â
gewaardigt, aan eene vrouwe te willen afftaan ,,
DÃ³ch ik zal daarom niet weygeren die aan te â
neemen." Daarop bragten zy tienduyzend
mannen byeen , en gingen zich op den berg
Tiiabor lÃ©geren. Sifara door bevÃ©l van den
Koning zynen meefter trok infgelyks op , en
floeg zyn leger dicht by \'t hunne neer. Ba-
rak en de zyne door de menigte hunner vyan-
den vertfaagd, wilden wyken, en zich verder van
hen af begeeven > maar Debora weÃªrhieldt hen
en beval hen dien zelfden dag flag te leeveren
zonder dat groot heir te vreezen , naadien de
overwinning van GÃ³d alleen afhing, en zy zich
van zyne iyftand verzÃ©keren konden. De

firydgingdanaan , en daar ontftondt een zwaa-
re regen vermengd met hagel, dien de wind
met zulk een geweld den Kanaaniten in \'t aan-
zigt dreef, dat hunne boogfchutters en flinge-
raars hunne boogen en flingers niet gebruyken
konden, nÃ³chte konden degÃ©ne die zwaarder
gewapend waaren zich van hunne zwaerden
bedienen, zo zeer had de koude hunne handen
verftyfd. De IfraÃ«liten daarentegen hebbende
dien ftÃ³rm flechts van achteren, wierden\'er niet
alleenlyk weynig door belemmerd, maar gevoel-
den hunnen moed door zulk een blykbaar te-
ken van GÃ³ds byftand verdubbeld. Aldus
boorden zy door de vyanden heene, verfloe-
geii\'ereen groote menigte van, en van degÃ©-
nen die overbleeven fneuvelde een groot ge-
deelte onder de voeten der paerden en de wie-
len der wagenen van hun eygen heir, het welk
geheel in wanÃ³rde de vlugt nam. Sifara zien-
de alles verlooren, tradt van zynen wagen, en
ging in \'t huys eener Kenitilche vrotiwe gehee-
tpn Jaeli welke hy badt hem te wiÃen ver-
fchuylen, en eene teug drinken te geeven. Zy
gaf hem zuure melk, waarvan hy zeer hartig
dronk , doordien hy grooten dÃ³rft had , en
hy viel daarnaa in flaap. Deeze vrouw hem
in dien ftaat ziende, dreef hem met eenen ha-
mer eenen grooten fpyker door den flaap van\'t
hoofd : en Baraks vÃ³lk aankomende, toonde
zy hen zyn dood lighaam. Invoege dat vÃ³l-
gens Deboras voorzegging de eere deezer groo-
te zeege aan eene vrouwe toequam . Thans toog
Barak na de ftad Azor, alwaar hy den Ko-
ning Jabin, die hem met een heir tegenquam,
floeg en doodde, de ftad tÃ³t de grond toe
flechtte, en GÃ³ds vÃ³lk veertig jaaren regeerde.

Aa de dood van Barak en Debora, die
bykans op Ã©Ã©nen tyd ftierven, deeden de
Madianiten , bygeftaan van de Amalekiten en

ArabiÃ«rs, den IfraÃ«liten den oorlÃ³g aan, over-
wonnen hen in eenen grooten veldflag, pionder-
den hun land, en fleepten\'er eenen grooten buyt
vandaan. In deezer voege drukten zy hen ze-
Ven jaaren, en dwongen hen eyndelyk al het
vlakke land te verlaaten, en in\' \'t gebergte te
wyken. Aldaar groeven zy onderaardfche ho-
len om\'er in te woonen, en alles wat zy van
\'t platte land konden mede neemen te bergen:
want de Madianiten ftonden hen toe de akkers
geduurende den winter te bouwen, om dan zel-
ve ten tyde des oogfts het genÃ³t van hunnen
arbeyd te trekken. Aldus was hunne elende
zeer groot j en in dien jammerlyken ftaat namen
zy hunne toevlugt tÃ³t GÃ³d, en baden hem
om byftand.

pEns op zÃ©keren tyd ^2.1 Gedeon zoon van ^^
â¢*-<Joas , uyt de ftamme van ManaflÃ¨, ee-Rech?k
nige koornfchooven heymelyk op zyne wyn-
pÃ©rs dorfchte, dewyl hy \\ piet opentlyk op
den dorfchvloer , uyt vreeze voor de vyan-
den , durfde doen , verfcheen hem een En-
gel onder de gedaante eens jongehngs , en
zeyde hem dat hy gelukkig en van GÃ³d bemind
was. \'t Is \'er een fchoon bewys van, antwoord-
de Gedeon , dat ik genoodzaakt ben my van
eene wynpÃ©rs in plaats van den dorfchvloer te
bedienen. DÃ³ch de Engel vermaande hem den
moed niet verlooren te geeven , maar iets tÃ³t
verlÃ³flinge des vÃ³lks te beftaan. De ander
voegde hemdaaroptoe, dat dit voorftel een on-
moogelyke zaak behelfde, zo omdat zyne ftam
de zwakfte van alle in getal van vÃ³lk was , als
doordien hy zich zelven nÃ³g jong en onbequaam
tÃ³t zulken grooten aanflag bevondt. âGÃ³d,
â hernam de Engel, zal alles vergoeden , en
â den Ifi-aÃ«liten de overwinning geeven als
âzy u tÃ³t Veldoverfte hebben." Gedeon
verhaalde dit gezigt aan eenige perfoonen
van zyne jaaren, die van gevoelen waaren dat

zich van dienftbaarheyd te bevryden, tzamen-
Rcclit. 7,, bragten. GÃ³d verfcheen daarnaa Gedeon in
eenen droom, en zeyde hem dat dewyl demen-
fthen zo verydeld waaren, dat ze op hun ey-
gen vermoogen fteunende hunnej overwinnin-
ge liever aan hen zei ven, dan aan zyne huLpe
wilden toefchryven, hy hen wilde toonen dat
het aan hem alleen was datzy zulks verfchuldigd
waaren. Dat hy hem derhalve beval zyn heir op
\'theetft van den dag aan den oever van den Jor-
daan te leyden, en geen andere voor dappere
mannen te houden, dan zulke die voorover buk-
ten om op hun gemak te drinken j en de andere
daarentegen die onÃ³rdentelyk en met grooten
haaft het water fchepten, maar als bloodaards
aan te zien, vermids zulk haaftig drinken een
teken van bevreefdheyd gaf Gedeon gehoor-
zaamde , en hy bevondt dat \'er maar driehon-
derd waaren die \'t water met hunne handen
fchepten, en alzo zonder eenige haaft aan den
mond bragten. Met dit kleyn getal beval GÃ³d
hem des nachts op de vyanden aan te vallen :
en bemerkende de ontroerdheyd van zyn ge-
moed, belaftte hy hem, opdat hy moed mogt
vatten, zich alleen met Ã©Ã©nen van de zyne m
.ftilte na \'t leger der Madianiten te begeeven,
om te zien wat daar omging; Hy quam dit
bevÃ©l naa, en toen hy dicht by hunne tenten
gekomen was, hoorde hy dat een foldaat aan
zynen makker eenen droom dien hy gehad had
vertelde. âIk heb, zeydhy, gedroomd, dat
5, ik eenen klomp deegs van garftenmeel, die
naauwlyks opraapens waerdig was , door \'t
ganfche leger zag rollen,, en dat hy.\'eerft des
Konings tent, endaar na alle de andere om-
3, verre wierp. Deeze droom , antwoordde
Â« zyn kaÃ¯jieraad, voorfpelt de ganfche verdel-

ging van ons heir, en dat om deeze reden.,.
E>e garft is het geringfte van alle graanen j ,,
en dewyl\'er tegenwoordig geen verachter,,
volk m geheel AfiÃ« is, dan de IftaÃ«liten,V,,
kan men hen by de garft vergelyken. Nu ,,
weet gy dat zy eenige krygsbenden verza-â
meld, en onder\'t geleyde van Gedeon eenen â
aanftag voorgenomen hebben. Hierom vrees â
ik zeer dat deeze deegklomp, welke gy alle
onze tenten hebt zien omrÃ³llen, een teken
zy dat Gedeon over ons zal zeegepraalen.
Dit gefprÃ©k vervulde Gedeon met hoope j iiy
verhaalde het den zynen, en beval hen zich te
wapenen: zy deeden \'t met blydfchap, dewyl
"er niets was dat zy op zulk een gelukkige yoor-
fpelhng niet zouden ondernomen hebben. On-
trent de vierde nachtwaake deelde Gedeon zy-
ne bende in drie trÃ³ppen ieder van honderd
mannen j en om de vyanden te overrompelen
beval hy dat zy elk in <ie flinkerhand eene flefch
met eenen brandenden fakkel daarin, en in de
rechterhand eenen ramshoorri in plaats van eene
bazuyn zouden neemen. Het leger der vyan-
den ftrekte zich zeer verre uyt, ter oorzaake
van de menigte hunner kameelen > en hoewel
elke foort van landaard byzonder lag, echter
waaren zy alle in Ã©Ã©nen omtrek beflooten. Toen
de IftaÃ«liten dicht by hen gekomen waaren,
bliezen zy-alle te gelyk op hunne ramshoornen,
vÃ³lgens GedeonsbevÃ©l, floegen hunne flefl:chen
aan ftukken , en quamen Ã³nder een groot ge-
fchreeuw, elk met zynen fakkel in de hand, in
\'t vyandlyk leger, met een vaft vertrouwen dat
GÃ³d hÃ©n de overwinning geeven zoude. De
duyfterheyd der nacht gevoegd by de flaape-

ngheyd der vyanden , dÃ³ch voornaamelyk de
byftand GÃ³ds, bragt hen in zulk een fchrik en
yerwarnnge, dat\'er veel meer door hen zeiven
dan door de IftaÃ«liten gedood wierden j dooiv
dien dit groot heir uyt vÃ³lken die verfcheydene

taaien fpraakÃ¨n beftondf , eh zy uyt verbaasd-
lieyd malkanderen voor vyanden aanzagen, en
alzo ombragtÃ¨ri. Zo drÃ¤ de-Ã¤ndere IftaÃ«liten

de \'tyding deezer uytfteekende overwinninge
kreegen , namen zy dc wapenen op omdevyan-
V \' en zy achterhaalden hen ter

plaatl| daar de doorgang hen.door eenige bee-
ken afgefnceden was > alwaar zy een groote flag-

en ondraagelyk maakte. Op zÃ©keren dag dat
men te Sichem een groot feeft vierde, op welk
een i^enigte van vÃ³lk tzamengekomen was,
verhief Jothan zyne ftem zo luyd van den tÃ³p
des bergs Garizim , die dicht by de ftad legt,
dat al het vÃ³lk hem hoorde , en ftil zweeg om
naar hem te luyfteren. Hy verzÃ³cht hunne
aandacht, en zeyde: âDat de boomen eens
tzamengekomen zynde , en fpreekende gelyk
de menfchen , den vygeboom gebeden had-
den hunnen Koning te willen zyn j maar dat,,
die zulks weygerende, gezegd had dat hy
zich vergenoegde met de eere die zy hem ten
aanzien van de goedheyd zyner vruchten
aandeeden , en dat hy niets meer begeerde.
Dat zy daarop die eere den wynftÃ³k aanboo-
den , maar dat die dezelve ook verwierp:
dat zy ze toen aan den olyfboom opdroe-
gen , dÃ³ch dat die niet mhider befcheyden-
leyd toonde dan de andere. En eyndelyk
dat zy zich tÃ³t den braambofch keerden,
wiens hout nergens toe goed is dan om te
verbranden i en dat die hen aldus antwc>ordde:
Indien \'t u ernft is my tÃ³t uwen Koning aan
te neemen, ruft dan onder myne fchaduwej
dÃ³ch zo \'t maar uyt boertery gefchiedt en
om my wat wys te maaken, dat dan een vuur
van my uytgaa, en u alle vertcere. Ik ver-
tel ulieden dit niet, zeyde Jothan, ais een
fprookje om u te doen lachgen j maar ik zeg â
het omdat gy , die verpligt zyt aan Gedeon
wegens zo veele weldaaden , toelaat dat â
Abimelech j wiens aardt is gelyk het vuur,
uw dwingeland geworden is, naa dathy zyne
broeders zo wreedelyk om den hals gebragt â
heeft." Deeze woorden gefprooken hebbende
ging hy weg, en hieldt zich drie jaaren in\'t ge-
bergte verfchoolen 3 om Abimeleehs woede te
ontwyken. Eenigen tyd daarnaa berouwde het
dien van Sichem dat zy\'t bloed van Gedeons
kinderen dus hadden laaten vergieten j dies dree-
ven zy Abimelech uyt hunne ftad en uyt hun-
ne ganfche ftam : maar toen de tyd des druy-
venoogfts gekomen was, veroorzaakte de vree-
ze voor zyne wraakzucht dat zy niet durfden
buyten de ftad gaan. Een man van aanzien ge-
naamd Gaa^ quam te dier tyd met een groot ge-
tal krygsvÃ³lks,, en eenige zyner maagen, te Si-
chern : dies verzÃ³chten zy hem dat hyhen wil-
de befchermen, opdat ze hunne vruchten mog-
ten inoogften. Hy dit verzoek hen toegeft^n
hebbende, waaren zy buyten vreeze , zodat
zy opentlyk tegen Abimelech fpraken , en alle
de zyne, die m hunne haiidÃ©n vielen , dood-

Ã¼ie ADimeiecnsnuyswaara gcw^v^ - 3 iicut
weeten dat Gaal \'t vÃ³lk tegen hem opruyde,

hinderlaage buyten de ftad te leggen, in welke
hy hem beloofde den anderen te zullen leyden:
waardoor hy zich op zynen vyand zou konnen
wreeken , en dat hy hem daarnaa met het vÃ³lk
wel weÃªr bevreedigen zoude. Abimelech bleef
niet lil gebreke van ^ynen raad te vÃ³lgen, nÃ³ch
Zebul van naa te komen \'t gene hy hem beloofd
had Zebul en Gail dan in de Voorftad geko-
men zynde j Ns^aÃ¨ GaSl,, die niets miftrouwdc,

tiiicr deeden. De Koningen OreÃ¨ en Zei^ waa-
ren^nder \'c getal der dooden 5 maar de Konin-
KecKt. 8. genZeMm Hezerbun * ontquamen \'t metacht-
, " ^^ tieiiduyzend mannen, en legerden zich zo ver-

re van de Ifraeliten af als zy konden. Gedeon,

die niet moede wierdt van QÃ³ds eere en den
roem zyns lands te verbreyden , trok fpoedig
na hen toe , hieuw alle hunne troepen m ftuk-
ken, nam hen gevangen, en de Madianiten en
Arabiers, die t\'hunner hulpe gekomen waaren,
verlooren byna honderd-twintig-duyzend man-
nen in die twee gevechten. De liraÃ¤iten kreegen
eenen overgrooten buyt van goud , zilver , en
-andere kÃ³il?lykheden , benevens eene menigte
van kameelen en paerden; en Gedeon weder te
Ephraim, zyne geboorte-enwoon-plaats geko-
men zynde , deed de twee Koningen der Ma-
dianiten , welke hy gevangen genomen had,
dooden. Zyne eygene ftam toen jaloers over
de eere welke hy ingelegd had , en zulks niet
konnende dulden , befloot hem te bevechten,
onder den dekmantel dat hy zich, zonder hen
kennis van zyn voorneemen te geeven, m den
oorlÃ³g gewikkeld had. Maar hy met minder
wys als dapper zynde , antwoordde met groo-

en dat dit echter niet verhinderen zoude , dat
zy niet zo wel als hy deel aan de overwinmnge
zouden hebben. Aldus bragt hy hen tÃ³t be-
daaren , en deed aan \'t Gemenebeft^door zyne
voorzigtigheyd geen minderen dienft , dan hy
door de gewonnen veldflagen gedaan had, om-
dat hy daardooreenen burgerlykenoorlÃ³gvoor-
quam. DÃ³ch deeze ftam wierdt naderhand
over haare hoogmoed geftraft, gelyk wy te
zvner plaatfe zullen zeggen.

\'De befcheydenheydvandeezen uytmuntenden
perfoon was zo ongemeen groot, dat hy zich
van het hoog gezag ontflaan wUde : maar men
dwong hem^\'t zelve te behouden , zo dat hy
\'t veerag jaaren bezat. Hy bediende het recht,

cn befleiÃe de gefchillen met een on^^^
di^^heyd , bequaamh^d, en wysheyd, dat het
vÃ³lk altoos divonniifen door hem uytgefproo-
ken bekrachtigde , omdat ze volkomen billyk
waaren. Hy Weedt in eenenhoogen ouder-
dom , en wierdt in zyn vaderland begraaven.

:feer verwonderd, dat hy krygsvÃ³Ã¯k op hem
aankomen zag , en hy riep Zebul toe: ^le
â daar vyanden die op ons afkomen, t /.yn
3, maar fchaduwen van de rÃ³tfen , antwoord-

â de Zebul. Geenfms, hernam Gaal, die hen
â toen dichter by zag, \'t is zekerlyk krygs-
â vÃ³lk. Hoe, zeyde Zebul, gy die Abimelech

â woordig uwe dapperheyd te toonen, en hem
â te bevechten.?" Gaal geheel ontroerd ftondt
den eerften aanval uyt, en naa eenige van de
zyne verlooren te hebben, keerde met de Ã³ve-
ri<Te weder in de ftad. Zebul befchuldigde hem
toen van blooheyd in die ontmoetinge, en was
de oorzaak dat men hem wegjaagde. De in-
wooners daarnaa weder uytgaande om hunnen
oogft voort te zetten, leydde Abimelech het
derde deel van zyn vÃ³lk in een laage rondom
de ftad, met bevÃ©l van de poorten te bemagti-
gen om hen het wederkeeren te beletten j enhy
met de Ã³verige zyner benden op degÃ©nen dic^
\'cveld verftrooid waaren aangevallen zynde,
maakte zich meefter van de ftad, flechtte die
tÃ³t op de grond 5 en bezaaide ze met zout.
DegÃ©ne die zyn geweld ontkomen waaren,
zich herzameld hebbende , namen eene rÃ³ts.
in, welke door haaren ftand zeer fterk was,
en wierden te raade die met eenen muur te om-
ringen : maar Abimelech gaf\'Ã¨r hen geen tyd
toe } want hy ging met al zyn krygsvÃ³Ã¯k dat
hy by zich had, nam een drooge takkebos,
belaftte alle de zynen desgelyks te doen, en
naa aldus als in een oogenbhk een groote me-
ni<Tte houts rondom de rÃ³ts byeengebragt tc
hebben, deed hy\'er de brand m fteeken, en
nÃ³cr andere brandbaare ftofte daarop wer-
peS, al\'t welke zulk een groote vlam verwek-
te, dat niet Ã©Ã©n van die arme vlugtelmgen
het ontquam, en vyftienhonderd mannen be-
halve de vrouwen en kinderen verbmnd wier-
den. Dus jammerlyk fneuvelden de Sicae-

miten, die deerniftÃ© waerdig ^^^^
zvn , indien zy door hunne ondankbaarheyd
tLcns eenen man, van wien zo groote by-
ftSid hadden genoOten , geen ftrafte verdiend

^dtr de Galaditer uyt de ftamme van Manaf- 2o5.
fe reo-eerde daarnaa het vÃ³lk IftaÃ«ls. Hy was ^\'^ht. lo.
crelukkig in alles , maar voornaamelyk in kin-
deren: want hy had dertig zoonen, alle dap-
pere en braave mannen , die de eerfte rang in
\\ landfchap Galaad hielden. Naa dat hy dit
aanzienlyk ampt tweeÃ«ntwintig jaaren bediend
had, overleedt hy, en wierd met groote ftaatfi
te Kamon , Ã©Ã©ne der fteden yan dat landfchap i
begraaven.

De verachting die de IfraÃ«liten alstoen on- ^^^^
trent GÃ³ds wetten betoonden, deed hen weder-
om vallen in eenen ftaat nÃ³g ongelukkiger dan
de voorgaande: want de Ammonitm en Phili-
ftynen quamen met een magtig heir in hun land,
pionderden het ganfchelyk , vermeefterden de
plaatfen aan gene zyde des Jordaans, en wilden
die rivier overtrekken om alle de andere ook
in te neemen. De IfraÃ«liten door deeze ftrafte
tÃ³t naadenken komende, namen hunne toevlugt^ \'

De verdelging deezer elendige ftad beving
de IfraÃ«liten met zulken fchrik, dat zy niet twy-
felden of Abimelech zou zyn geluk vervÃ³lgen,
en zyner ftaatzucht geene paaien zetten voor
dat hyhen alle ondergebragt had. Ondertuf-
fchen toog hy zonder tydverlies na de ftad 1 lie-
bes bemagtigde haar ftÃ³rmenderhand, en be-
leg^de eenen grooten toren op welken het vÃ³lk
gevlugt was. DÃ³ch zo als hy by de poort
quam, wierp eene vrouw een ftuk van ec^en meu-
Lftein vaS boven neÃªr op zvn ^^^^
door hy ter aarde viel: en voelende dat hydoo-
delyk gewond was, beval hy zynen khild-
knaap hem te dooden, om de fchande niet te
hebben dat hy door de hand eener vrouwe ge-
fturven was. Hy wierdt gehoorzaamd, ^^
aldus i vÃ³lgens Jothans voorzegginge , ftratte
voor zynen broedermoord, en zyne wreedneya
jegens de ingezÃ©tenen van Sichem. Zyn krygs-
vÃ³Ã¯k verliep aanftonds naa zynen dood.

tÃ³t God, Ã¶aieekten om zyne byftand, Ã³fterden
iieni Ã³fl-eranden , en baden hem dat indien hy
zynen toorn niet ganfchelyk wilde ftillen , het
hem ten minften belie venmogtedien temaatigen.
Hy liet zich door hmine gebeden beweegen, en
beloofde hen zyne byftand. Dies trokken zy
te velde tegen de Ammoniten, die in het land-
fchap Galaad gevallen waaren : maar vermids
\'t hen aan een Hoofd ontbrak, en dat Jephta,
zo om de dapperheyd zyns yaders , als omdat
hy zelf eenige krygsbenden in dienft hieldt,
in grQote achtinge was , zonden zy eenige aan
hem om te verzoeken Ã³f hy \'t gebied over hen
aanvaarden wilde, beloovende dat zy geduuren-
de zyn leeven geenen anderen Veldoverfte zou-
den aanneemen. Hy verwierp hun aanbÃ³d in
\'t eerft, omdat zy hem niet bygeftaan hadden
tegens zyne broeders , die hem onv/aerdiglyk
hadden bejegend, en naa zyns vaders dood ver-
dreeven , onder voorgeeven dat zyne moeder
eene uy theemfche was, welke zyn vader uyt lief-
de ten wyve genomen had 5 en \'t was om zich
over deezen hoon te wreeken, dat hy na Galaad
gevlugt zynde, een ieder die dienft onder hem
wilde neemen in zyne bezÃ³ldinge aannam. Maar
eyndelyk niet konnende hun krachtig aanzoek
langer wederftaan , voegde hy zyne benden by
de hunne, en zy leyden den eed af dat ze hem
als hunnen Veldheer gehoorzaamen zouden.
Naa dat hy met veel voorzigtigheyd alles wat
noodig was verzÃ³rgd , en zyn heir in de ftad
Mafpha getrokken had, zondt hy gezanten aan
den Koning der Ammoniten, om over zyne in-
fÃ³gt in een land dat hem niet toebehoorde te
klaagen. Deeze VÃ³rft antwoordde hem door
andere gezanten, dat hy zelf oorzaak had om te
klaagen , dat de IfraÃ«liten , na hunne uyttÃ³gt
uyt Egipte, dat land zynen voorzaaten, die
\'er de wettigeiieeren van waaren , ontnomen-
hadden. Hierop zeyde Jephta âdathunMee- â
fter het niet vreemd moft vinden dat deâ
IfraÃ«liten het land der Amoriten bezaten: â
maar dat hy\'t hen dank mogt weeten dat zyâ
hem dat van Ammon gelaaten hadden,,,
\'t welk ook in Mofes magt was geweeft te â
veroveren. Voorts dat zy niet gezind waa- â
ren hem een land over te laaten \'t welk ze op â
GÃ³ds bevÃ©l ingenomen, en al driehonderd â
jaaren bezeten hadden : zulks dat dit ver-,,
fchil dan niet anders als door de wapenen te â
beflechten was."

Jephta deeze gezanten aldus afgevaerdigd
nebbende, deed Gode eene gelÃ³fte , dat indien
hy hem de overwinning gave , hy alsdan het
eerfte leevendig fchepfel , dat hem op zyne
t\'huyskomfte ontmoette , aan hem opÃ³fferen
zoude. VervÃ³lgens leverde hy de vyanden
flag, overwon hen, jaagde hen naa tÃ³t aan de

ftad Maniath, trok in het land der Ammoniten,
verdelgde aldaar veele plaatfen, welke hy door
zyne fÃ³ldaaten liet pionderen , en verlÃ³fte zyn
vÃ³lk alzo roemruchtiglyk van de dienftbaar-
heyd waar onder het achttien jaaren gezucht had.
Maar zo gelukkig als hy in deezen oorlÃ³g was,
en zo veel eere als hy \'er meÃª inleyde, \'t welk
hem door opendyke erkenteniflÃ¨ betuygd
wierdt, zo ongelukkig was hy in zyn eygen
perfoon: want de eerfte die hem, weder t\'huys
komende, tegenquam, was zyne eenigfte dÃ³ch-
ter die hem te gemoet ging , en nog maagd
was. Zyn hart van droefheyd doorgriefd
deed hem een diepe zucht flaaken, en met ge-
klag uytbarften over het doodelyk getuygenis
dat zy hem van haar toegeneegenheyd gaf 5 en
hy vraagde haar door wat ongelukkig toeval zy
juyft het flagtÃ³ffÃ¨r moft zyn , dat hy gehou-
den was GÃ³de op te Ã³fferen.
Deeze edelmoedige dÃ³chter , ia ,plaats van

zich over die woorden te omzetten, antwoordde
hem met een wonderbaare ftandvaftigheyd:
,, Dat een dood door de zeegc haars vaders en
de vryheyd haars vaderlands veroorzaakt, haar â
niet anders ds aangenaam kon zyn j en dat de â.
eenigfte gunft welke zy yan hem verzÃ³cht, was â

â dat hy haar twee maanden tyd wilde geeven
â om zich met haare gezellinnen te beklaagen,
5, dat zy nÃ³g zo jong zynde van haar ftondt
â afgefcheyden te worden. Deeze rampzalige
vader vondt geen zwaarigheyd haar die kleyne
gunft toe te ftaan > en naa verloop van dien tyd
Ã³fferde hy dat onfchuldig ftagtÃ³fÃ¯er , \'t welk
GÃ³d niet van hem vereyfchte, en waartoe geen
wet hem verpligten kon 5 maar hy wilde zyne
gelÃ³fte voldoen , zonder zich te laaten weer-
houden door \'t oordeel dat de menfchen daar-
over zouden moogen vellen.

208. De ftam EphraÃ¯ms verklaarde daarnaa den
Recht. II. oorlÃ³g tegen hem, onder voorgee ven dat hy
om den roem van den kryg dien hy gevoerd had
alleen te draagen, en buyt van de vyanden te
bekomen , denzelven zonder hen ondernomen
had. Hy antwoordde hen in \'t eerft met zoe-
tigheyd , dat hy eerder reden had om te klaa-
gen, dat zy hunne landslieden in zulken zwaa-
ren oorlÃ³g gewikkeld ziende, naagelaaten had-
den hen hulpe aan te bieden. Voorts verweet
hy hen , dat zy tegen hunnen gemeenen vyand
niet hebbende durven ten ftryde komen, het
maar een flecht aanzien had zich nu tegen hun-
ne eygene broeders quanfuys dapper te toonen.
En eyndelyk dreygde hymet GÃ³^ byftand hen
te zullen ftraffen , indien zy in hunne dwaas-
heyd voortgingen. Toen hy zag dat zy in
plaats van zich door die rÃ©denen te laaten be-
weegen , met een groot heir , welk zy van
Galaad byeengetrokken hadden, in aantÃ³gt
waaren , toog hy hen tegen , leverde hen flag,
overwon hen , dreef hen op de vlugt, zondt
krygsvÃ³lk om zich van de veeren des Jordaans,
alwaar zy \'t konden ontvlugten , te verzÃ©ke-
ren , cn bragt alzo te wege dat \'er twÃªÃ«nveer-
tig-duyzend van hen gedood wierden. Deeze
grootmoedige Overfte der IfraÃ«liten overleedt
naa dat hy dit groot ampt zes jaaren bediend
had , en wierdt m de ftad SebeÃ¯ in \'t landfchap
van Galaad, alwaar hy geboortig was, begraa-
ven.

, uyt de ftad Bethlehem in de ftam-
me Juda , vÃ³lgde Jephta in het opper gebied,
en regeerde zeven jaaren zonder iets merk-
waerdÃ¯gs uytgerecht te hebben. Hy had der-
tig zoonen en zo veele dÃ³chters alle getrouwd,
en ftierf hoogbejaard , wordende in zyn land

TJelon , uyt de ftamme Zabulons , was zyn
naazaat, en rechtte infgelyks niet merkelyks
uyt geduurende tien jaaren dat hy dat amptbe-

^^^"^bdm zoon van EliÃ«l, uyt de ftamme
EphraÃ¯ms , vÃ³lgde op Helon , en de IfraÃ«liten
hadden zulk een volkÃ³mene vreede^onder zy-
ne regeering , dat \'er geen gelegenheyd vo^-
viel om iets merkwaerdigs te verrichten. De
eenigfte ongemeene zaak die men in zyn leeven
zou konnen aanmerken, is dat hy op zyn ner-
ven veertig zoonen , en dertig zoonszoonen,
alle leevende , en welgemaakte dappere man-
nen, naaliet. Hy ftierf in eenen hoogen ouder-
dom , en wierdt met groote ftaatfi te Pharathon
zynegebooJ^tC\'plaats, begraaven.

Wonderlyke geboorte van Samfon. Zyne byfter gtootc fterkte.
Hy doet den Philiftynen veel quaads. Zyn dood.

Aa den dood van Abdon overwonnen de 212.
Phihftynen de IfraÃ«liten, en maakten hen
tÃ³lpligtig aan zich veertig jaaren lang : maar
eyndelyk fchuddeden zy hun juk af op de vÃ³l-
gende wyze.

Manoa , die zonder tegenfpreeken voor Ã©Ã©-
nen van de voornaamfte onder die van de ftam-
me Dans gehouden wierdt, was een man van
groote deugd, getrouwd aan eene vrouw, die
in fchoonheyd alle de andere van haar land
overtrof, en met zulk een overgroote liefde
van hem bemind wierdt, dat\'er zelfs jaloezy on-
der liep. Dewyl zy geene kinderen hadden, en
zeer verlangden om \'er te hebben, baden zy
GÃ³d geftadig daarom , en byzonderlyk wan-
neer zy op zÃ©kere hÃ³fftede waaren welke zy
dicht by de ftad hadden. Eens op eenen dag dat
deeze vrouw daar alleen was , verfcheen haar
een Engel onder de gedaante eens jongelings
van een ongemeene fchoonheyd en grootte, en
zeyde tÃ³t haar: â Dat hy haar van GÃ³ds wege â
quam boodfchappen , dat zy moeder ftondt â
te worden van eenen fchoonen zoon, wiens,,
fterkte zo ongemeen zou zyn , dat hy zo ,,
dra niet in de kracht zyner jeugd zoude ge- â
komen weezen , Ã³f hy zou de Philiftynen â
vernÃ©deren : maar dat GÃ³d haar \'t affchee- â
ren van zyn haair verboodt, en haar beval â
hem geen fterken drank, maar alleen water te â
laaten drinken." Zy verhaalde dit haaren man,
en vertelde hem zo veel van des jongelings
fchoonheyd en bevalligheyd , dat die lof zyn
minnenyd vermeerderde. Zy dit bemerkende,
en niet minder kuyfch dan fchoon zynde, badt
GÃ³d dat hy , om haaren man dit onbillyk ver-
moeden te beneemen, zynen Engel nÃ³g eens be-
liefde te zenden, opdat hy hem zelf zien mogt.
Haar gebÃ©d wierdt verhoord , zulks dat de En-
gel , wanneer zy beyde op de hÃ³ffteÃª waaren,
weder tÃ³t haar verfcheen. Zy badt hem te wil-
len wachten tÃ³t dat zy haaren man zoude gehaald
hebben , \'t welk hy haar toeftondt, en daarop
quam zy ftraks met hem aan. Manoa toen
met zyne eygene oogen deezen Gezant GÃ³ds
ziende , was daarom evenwel nÃ³g van zyne
jaloezy niet bevryd : dies verzÃ³cht hy hem an-
dermaal te willen zeggen \'tge^hy reeds tÃ³t
zyne huysvrouw gezegd had : Wlarop de En-
gel antwoordende dat het genoeg was dat zy
het wift , badt hy hem dan te willen zeggen
wie hy was, opdatwanneerhyeenenzoonzou-

de bekomen hebben , hy hem dan zou konnen
bedanken en gefchenken aanbieden. De En-
gel gaf te verftaan dat hy geene gefchenken
van noode had , nÃ³ch hem zulk een goede ty-
ding had gebragt om \'er voor hemzelven ee-
nig voordeel uyt te trekken. De ander ver-
zÃ³cht derhalve zo fterk dat hy hem dan als ee-
nen gaft eenig onthaal mogt aandoen, dat hy
van hem verkreeg een weynig te zullen vertoe-
ven. Terftond flagtte Manoa een bokje , en
gaf het zyne huysvrouw om te kooken : zodra
als \'t gereed was, zeyde de Engel datzy, zon-
der

cn zyne huysvrouw zagen den Engel ten he-
mel opvaaren in \'t midden van den rook des
vuurs 3 die hem als tÃ³t eenen wagen verftrekte.
Dit gÃ³diyk gezigt bragt Manoa in groote be-
kommerdheyd j maar zyne huysvrouw ver-
maande hem niet te vreezen, en verzekerde
hem dat het hen niet anders dan voordeelig kon
zyn. Kort daarnaa wierdt zy zwanger, en
verzuymde niets van \'t gene haar bevolen was,
en eyndelyk baarde zy eenen zoon, dien zy Sam-
fin noemde , \'t welk fterk betekent. Dit kind
Recht, opgroeijende , gaf door zyne foberheyd en
14-5 lang haair wel haaft blyken van \'t gene wegens

hem was voorzegd. Toen hy tÃ³t volwaflÃ¨ne
jaaren gekomen was, quam hy met zyne ouders
eens in eene ftad der Philiftynen genaamd
Thamna, alwaar een groote tzamenkomft van
vÃ³lk was. Aldaar verliefde hy op eene dÃ³ch-
ter van dat land , en verzÃ³cht zyne ouders dat
zy hem wilden toelaaten met haar te trouwen.
Zy zeyden hem dat zulks niet weezen mogt,
omdat ze een vreemde was, en dat de Wet
zodaanige huuwelyken verboodt. Maar hy
hieldt \'er zo fterk om aan , doordien GÃ³d het
om de welftand zyns vÃ³lks zo toeliet, dat zy
\'er eyndelyk toe bewilligden , en de dÃ³chter

vaerdheyd te toonen, by de keel, verfcheurde
hem, en wierp hem in eene haage ter zyde van
den weg. Eenige dagen daarnaa dien zelfden
weg weder langs komende, zag hy eenen zwerm
byen die honig maakten in\'tlyf van dien leeuw j
dies nam hy\'er drie honigraaten uyt, welke hy
nevens andere gefchenken zyne bruyd bragt.
Zulk een ongemeene fterkte maakte de verwan-
ten deezer dÃ³chter , welke hy ter bruylÃ³ft ge-
noodigdhad, zo bevreefd, datzy, als tÃ³t een
teken van eere , dertig jongmans van zynen
ouderdom koozen , onder voorgeeven van
hem te vergezelfchappen , maar inderdaad
om op hem te pallen , byaldien hy iets zoud
willen beftaan. In \'t midden van de vrolyk-
heyd op de bruylÃ³ft zeyde Samfon tÃ³t zyne ge-
zellen: â Ik zal ulieden een raadfel uytgeeven,
â en zo gy \'t my binnen zeven dagen uytlegt,
â zal ik elk van u eenen fluyer en eenen rÃ³k
â verÃ«eren.\'\' En daarop zeyd hy: âSpyzequam
â voort van den verflinder , en zoetigheyd van
â den wreeden." Zy bragten drie dagen toe
met nd de uytlegging daarvan te zoeken , dÃ³ch
te vergeefs > dies baden zy Samfons vrouw dat
zy hem de verklaaring zoud afvergen , en die
hen dan te verftaan geeven. Zy floeg zulks
afj maar wierdt toen met verbranden gedreygdj
weshalve zy haaren man badt dathy haar\'t raad-
fel verklaaren wilde. Hy weygerde zulks in
\'t eerft , dÃ³ch eyndelyk overwonnen door haare
traanen, en de klagten die zy deed over de
kleyne geneegenheyd welke hy haar toedroeg,
en daarenboven niets mistrouwende , verhaal-
de hy haar hoe hy eenen leeuw gedood , en
daarnaa de drie honigraaten , welke hy haar
had gebragt, in zyn lyf gevonden had. De
jongmans door haar van het geheym verwittigd,
quamen den zevenden dag eer dc zon onder
was by hem , en zeyden tÃ³t hem : â Daar is
â niet gruuwzaamer dan een leeuw , en niets
3, zoeter dan honig." Voegt\'er vryby, âant-
3, woordde Samfon, en niets gevaarlyker dan
5, eene vrouw , naardien de myne my verraa-

den , en ulieden myn geheym geÃ¶penbaird
heeft." Alhoewel hy nu dus bedroogen w^as,
echter wilde hy hen zyn woord houden, en
om \'t zelve naa te komen , beroofde hy eenige
Afkaloniten welke hy op den weg ontmoette.
Maar hy kon niet befluyten zyn wyf deezen
trek te goede te houden j dies verliet hy haar >
en zy zich verfmaad ziende, trouwde met Ã©Ã©-
nen van Samfons vrinden , die de bemiddelaar
van hun huuwelyk geweeft was. Dit fpeet
hem zo, dat hy befloot zich op haar en al haar
vÃ³lk te wreeken. Dies nam hy, toen de oogft
op handen was , driehonderd vÃ³flÃ¨n, aan wel-
ker ftaerten hy brandende fakkels vaftmaakte,
en hen alzo in \'t koorn het loopen , waardoor
het geheel verbrandde. De Phihftynen over
dit groot verlies verftoord, zonden eenige hun-
ner voornaamfte na de ftad Thamna, om na
de oorzaak daarvan te verneemen > en zulks
verfl:aan hebbende , deeden zy Samfons vrouw
en haare maagen leevendig verbranden. Samfon
ondertuflch floeg alle de Phihftynen dood
die hem voorquamen , en week toen op eene
rÃ³ts die ftÃ©rk door haaren ftand was, zynde ge-
legen in eene plaats genaamd Etam in de ftam-
me Juda. De Philiftynen om zich daarover te
wreeken , vielen op die ganfche ftam aan. Eii
wanneer deeze hen voorhielden , dat zy hunl-
ne vereyfchte fchatting betaalende , en on-l
fchuldig zynde aan \'t gene Samfon gedaan had,
het onbillyk was dat zy om zynent wille zou-
den moeten lyden, wierdt hen geantwoord,
dat het eenigfte middel om zich daaraf te bevry-
den , w^as dat zy hem in hunne handen overlever-
den. Hierop gingen drieduyzend mannen van
die ftam gewapend na die rÃ³ts , en deeden
groote klagten tegen Samfon , dat hy de Phi-
hftynen zo tergde , daar zy zulks op de gan-
fche landaard konden wreeken : en zeyden hem
dat om zo groot een quaad te weeren , zy ge-
komen waaren om hem te vangen , en aan de
Philiftynen over te lÃ©veren 5 dat zy hem daar-
om verzÃ³chten \'t zelve te willen toeftaan , op

toezeggiiige dat zy hem anders geen leed .zou-
den doen. Hy quam dan af, en zy bonden hem
met twee touwen, en leyden hem heene. De
Philiftynen des verwittigd gingen hem met
een groot geroep van blydfchap te gemoet.
Maar wanneer zy quamen ter plaatfe die nu
nÃ³g den naam van Kinnebak voert, ter oor-
zaake van \'t gene daar toen voorviel, zynde
dicht by hun leger , rukte Samfon zyne tou-
v/en aan ftukken, nam een ezels kinnebakken
\'t welk hy daar by geval vondt, viel op hen
aan, fioeg duyzend van hen dood, en dreef de
Ã³verige op de vlugt. Zulk een ongemcene
daad , die t\'eenemaal zonder voorbeeld was,
maakte hem zo opgeblaazen , dat hy vergee-
tende dat zulks Gode dank geweeten moft wor-
den , \'t zelve aan zyne krachten toefchreef:
Maar het duurde niet lang Ã³f hy wierdt over
zyne ondankbaarheyd geftraft, en inet zulk
een hevigen dorft bevangen, dathy t\'eenemaal
bez wykende, genoodzaakt was te bekennen dat
alle de kracht der menfchen maar zwakheyd
was. Hy keerde zich dan tÃ³t GÃ³d, en badt
dat hy hem niet aan zyne vyanden wilde over-
leveren, fchoon hy \'t wel verdiend had, maar
hem in dien grooten nood byft\'aan. GÃ³d door
zyn gebÃ©d bewoogen, deed terftond eene fon-
teyn uyt de ft eenrÃ³ts komen, en Samfon gaf
dk plaats den naam van Kinnebak, ter gedachte-
niffÃ¨ van \'t wonderwerk dat GÃ³d beliefd had
aldaar te doen. Sederd dien tyd achtte hy de
Phihftynen zo weynig, dat liy niet fchroomde
na Gaza te gaan, en aldaar in een openbaare
herberght\'huys te leggen. Zo dra de Over-
heyd kennis daaraf had , ftelde zy Vv-achten
aan de poorten om hem liet ontvlugten te be-
letten. Samfon dit verftaan hebbende ftondt
ter middernacht op , rukte de poortdeuren
open, leydeze met haare hengfels en grendels
op zyne fchouderen, en droegze op eenen berg

by Hebron. Maar in plaats van zo veele gun-
ft en diehy van GÃ³d genoot te erkennen, en de
heylige wetten, welke hy aan zyne voorouderen
gegeeven had, te onderhouden, gaf hy zich aan
de ongerÃ©gelde zeeden der uytheemfchenover,
en was alzo zelf de oorzaak Van alle zyne ram-
pen j want hy wierdt verliefd op eene Phili-
ilynfch^Ã¯ hoer geheeten gelild. Zo dra de voor-
naamfte deezer landaard dit wiften , quamen"
zy deeze vrouw bezoekeri, en verkreegen door
groote beloften van haar, dat zy zou trachten
van hem te weeten tÃ© komen waarin deeze
wonderdaadige fterkte, die hem zo onverwin-
nelyk maakte, eygentlyk beftond. Delila, om
tc doen \'t gene zy begeerden , gebruykte onder
de goede cieralle de lief koozingen en vleycryen
waarvan zulk flach van vrouwen zich wÃ©Ã©t
te bedienen om liefde te verwekken : en terwyl
zj tÃ³t hem met verwondering van zyne,groote
daaden fprak, nam zy daaruyt oorzaak om, hem
te vraagen, vanwaar die byfter groote ft:erkte
ontftondt. Hy kon wel begrypen uyt wat
oogmerk zy hem zulk een vraag deed, en ant-
woordde daarom , om haar te bedriegen in
3laats dat zy hem bedroog , dat indien men
lem met zeven wyngaard-ranken bond, hy
niet fterker zou zyn dan een ander. Zy dit
geloovende verhaalde het aan de Overheyd,
en die zondt eenig krygsvÃ³Ã¯k , \'t welk naa
dat hy door dÃ©n wyn bevangen was, hem zo
bondt als gezegd is. Dclila wekte hem toen
op , zeggende dat\'er Waaren die hem te lyf
wilden. Maar hy ftondt op, verbrak zyne
banden , en maakte zich vaerdig om hen we-
derftand te bieden. Daarop verweet zy hem,
dat hy haar zo weynig, vertrouwde, dat hy
weygerde haar eene zaak te zeggen welke zy
:Zo gaern wilde weeten, even als Ã³f zy niet ge-
Itrouw genoeg was om een geheym te bewaaren
dat van zulk een groot belang voor hem was.
iHy antwoordde, dat als men hem met zeven
;touwen bondt, hy dan krachteloos zoude zyn.
^Men nam\'er een proef van , en zy bevondt
dat hy haar anderm^aal bedroogen had. Zy
liet niet af hem laftig te vallen, en hy bedroog
haar ten derden maale, zeggende; dat men

zyn haair met garen doorvlechteh moft. Maar
eyndelyk hieldt zy zo fterk by hem aan, en
fmeekte hem op zo veelerley wyzen , dat hy,
willende haar behaagen, cn niet konnende
zyn ongeluk ontgaan, tÃ³t haar ;:zeyde:
3, Het is waar^ dat het Gode beliefd heeft
3, een ganfch byzondere zÃ³rg voor my te draa-
5, gen , en gelyk het door eene uytwerking zy-
ner voorzienigheyd geweeft is dat ik ter vver-

reld gekomen ben , zo is het ook door zyn ,,
bevÃ© dat ik myn haair laat waflen , want hy
heeft my verbooden het af te fnyden ^ en
\'t is daarin dat alle myne fterkte beftaat.
Dit heylloos wyf had hem deeze bekentenis zo
dra niet afgeperft, Ã³f zy fchoor hem terwyl
hy fliep zyn haair af, en leve de hem over aan
de Philiftynen^ welken hy nu niet langer weder-
ftaan kon.

den hem , cn voerden hem weg. Eenigen tyd
daarnaa j wanneer de Grooten en voornaamlte
van dat vÃ³lk op eenen feeftdag een groot gaft-
maal hielden in een zeer ruyme plaats, welks
dak maar op twee zuylen fteunde , deeden zy
Samfon haaien, om hen tÃ³t ceri kortswylig
fchouwfpel te verftrekketi. Zyn haair was toen
weder gegroeid ^ en deeze grootmoedige man,
merkende het aan als het grootfte vail alle
rampen , dus fmaadelyk bejegend tc wor-
den en zich niet te konnen wreeken , geliet
zich heel zwak te zyn, en zeyde tÃ³t den gei-
nen die hem by de hand leydde , dat hy hem
by de Pylaaren brengen zoude om \'er aan te leu-
nen. Dit gefchiedde ^ en toen hy \'er byge-
komen was , â fchudde hy dezelve met zulk een
kracht dat hy ze om verre haalde j waardoor
het dak van dit groote gebouw inftortte. Dit
koftte drieduyzend menfchen het leeven , cn
hy zelfs fneuvelde insgelyks onder den bouw-
val.

Dusdaanig was het eynde van Samfon ^ die
het vÃ³lk IfraÃ¨ls twintig jaaren regeerde. Nooit
is \'er iemand hem gelyk geweeft , zo in kloekÂ»
moedighcyd, als in die bovennatuurlyke kracht
welke in \'t laatfte oogenbhk zyns leevens z(
doodelyk voor zyne vyanden was. Dat hy
zich dus door eene vrouw liet bedriegen i was
cenc uytwerking der menfchelyke zwakheydj
die aan diergelyke misflagen onderhevig is:
voor \'t Ã³verige kan men zich niet genoeg over
hem verwonderen. Zyne vrienden quamen zyn
lyk weg haaien , en begroeven het tc Sarafa in
\'t graf zyner voorouderen.

HÃ¯ftorie ran Ruth huyÃ¨vroÃ¼w van Boos, overgrootvader van David
Geboorte van Samuel. De Philiftynen overwinnen de IlbÃ¨liren Â°
en neemen de Arke des verbonds weg. De zoonen vao Eii den
Hoogenprjefter in den ftryd gedood.

"^Aa Samfons dood regeerde Ek de Hooge- jir
priefter het vÃ³lk IfraÃ«ls , en daar was by Ruthfi.
zynen tyd een groOte hongersnood. :AbtrMtecb, h.
een inwooner der ftad Bethlehem in de ftamme
Juda , onmagtig om in die dierte te konnen hem eh-
beftaan j begaf zich met zyne huysvrouw
Noemi 3 en zyne twee zoonen Chdwn en Maha-
Ion na\'t land der Moabiten , alwaar alles Jiem
naar wenfch gaande ^ huuwclykte hy zynen
oudften zoon uyt aan eene dÃ³chter genaamd
Orpha^ en den jongften aan eene andere geheeÂ«
ten Ruth. Tien jaaren daarnaa ftierven de va-
der en dc Zoonen. Noemi vol van droefheyd
befloot weder na haar land te keeren, \'twelk
toen in beter ftaat was dan wanneer zy het ver-
liet. Haare twee fchoondÃ³chters wilden haat
vÃ³lgen : maar dewyl zy haar tÃ¨ hef had om toe
te laaten dat ze aan haar ongeluk deel zouden
hebben , verzÃ³cht zy haar te blyven , en badt
God dat hy haar meer geluk in een tweede huu-
wilde toevoegen dan zy in haar eerfte
gehad haddenÂ» Orpha vÃ³lgde haare begecr-

Kuth haar toedroeg^ maakte dat zy haar niet ver-
laaten, en zich in tegenfpoed van haar begeeven
kon. Aldus^ gingen zy dan na Bethlehem , al-
wzatBooz, dieeen neef van Abimelech was, haar,
gelyk wy m [t vervÃ³lg zullen zien, met veel

^rmdÃ¯ckp ontfing r tA Noemi zeyde tÃ³t de-
genen die haar by haaren naam noemden : Gy
moogc my liever iVlara hectcn, \'t weik droefheyd
JbetÃ©kent, dan Noemi ^ \'c wdk zo vfel is als
geluk.

DÃ© tydt van den oogft gekomen zynde ^ ging
Ruth, met verlÃ³f van haare fchoonmoeder, om
koornÃ¤aircn op te leczcn tÃ³t haar onderhoud,
en quam by geval op eenen akker die BoÃ¶z toe-
behoorde. Hy quam \'er kort daarnaa ^ eii

Vroeg zynen landmat! wie diÃ© jonge vrouw was j
deez zeyd het hem, en gaf hem alles wat hy
van haar wift te verftaan , zo als hy \'t uyt haar
zelve gehoord had. BoÃ¶z prees de zucht die
zy haare fchoonmoeder cn der gedachtcnifle
haars mans toedroeg ^ en haar veel geluks wen-
fchcnde , beval hy dat men haar zou toelaaten
niet alleenlyk naaleezing te doen , maar ook
mede te neemen \'t gene zy wilde ^ en dat men
haar daarenboven tc eeten cn te drinken zoude
geeven gelyk de maaijers. DÃ³ch Ruth bewaar-
de de fpyze voor haare fchoonmoeder, en bragt
haar die tegens den avond met het i ene zy op-
gezameld had. Noemi had haar desgelyks een
gedeelte bewaard van \'t gene haare gebuuren

haar tÃ©r middagmaal gebragt hadden :
Ruth haar wedervaaren aan haar verhaald had,
zeyde Noemi tÃ³t haar dat BoÃ¶z haar in maag-
fchap bcftond , en zulk een fraai man was,
dat hy , gelyk men hoopen mogt, zorg voor
haar draagen zoude. Daarnaa gmg Ruth we-R^,^, ^^
der in zyn veld om koornaairen op tc zamelen.
Eenige dagen naa dat de garft geheel uytgc-
dorfcht was , quam BoÃ¶z op zyne landhoeve ^
en ftiep op zynen dorfchvlocr. Noemi dit ver-
ftaan hebbende , ^ oordeelde dat het haar voor-
deelig zou konnen weezen indien Ruth aan zy-
ne voeten ging ftaapen ^ en beval haar tÃ³t dien
eynde te doen alles wat zy zoude konnen. Ruth
durfde haar niet ongehoorzaam zyn ^ en ver-

voegde zich daarop zachtelyk aan BoÃ¶z voe-
ten. Hy wierdt zulks ten eerften niet gewaar,
omdat hy vaft in flaap was j maar ter midder-
nacht ontwaakende voelde hy dat\'er iemand
aan zyne voeten lag , en vraagde wie het was.
Ruth\'antwoordde : âIk ben Ruth uwe die-
â naareflÃ¨ en ik bid u my toe te laaten dat ik
â hier rufte." Hy vroeg niet meer , en het
haar flaapen : maar\'s mÃ³rgens by tyds wekte hy
haar op, eer zyn vÃ³lk nÃ³g opgeftaan was, en
zeyde haar dat zy zo veel garft mogt medenee-
men als zy begeerde, en voorts weder na haa-
re ft:hoonmoeder keeren, eer iemand gewaar
wierdt dat zy dien nacht aldaar zo dicht by hem
overgebragt had , doordien men voorzigtelyk
alle praatery moft vermyden, voornaamelyk in
eene zaak van zulk een belang j waarby hy voeg-
de : â Ik raad u den genen die u nader be-
â ftaat dan ik, te verzoeken Ã³f hy u ten wyve
,3 wil neemen : en zo hy \'er toe bewilligt,
â moogt gy hem trouwen 3 dÃ³ch zo niet, zal
â ik een huuwelyk met u aangaan , gelyk de
3, wet my verpligt." Ruth verhaalde dit ge-
fprÃ©k aan haare fchoonmoeder, en zy fchepten
toen beyde vafte hoope dat BoÃ¶z haar niet ver-
laaten zoude. Tegens den middag quam hy in
de ftad, deed de Overheyd byeenkomen, en
ontboodt Ruth nevens haaren bloedverwant,
tot welken hy zeyde : ,, Bezit gy het landgoed
â van Abimelech en zyne zoonen niet > Ja, ant-
3, woordde hy , ik bezit het uyt krachte van het
3, recht dat de wet my geeft, als zynde zyn
â naafte bloedvrind. Het is niet genoeg, her-
â nam BoÃ¶z , een gedeelte van de wet naa te
3, komen, maar men moet die in \'Ã¼ geheel vol-
â brengen : indien gy derhalve het goed wilt
â behouden, dan moet gy deeze weduw van
â Mahalon, welke gy hier tegenwoordig ziet,
35 trouwen." Hierop antwoordde deeze man,
55 dat hy reeds getrouwd zynde, en kinderen
35 hebbende, liever het goed en de vrouw aan
33 hem wilde afftaan." BoÃ¶z nam de Overheyd
tÃ³t getuygen van die verklaaring, en zeyde te-
gens Ruth dat zy dien bloedvriend Ã©Ã©nen zyner

2igt fpu- Zy deed zulks, en trouwde toen met BoÃ¶z.
Naa verloop van eeh jaar bragt zy eenen zoon
ter werreld, welken Noemi opvoedde, en hem
Ohd noemde, op hoope dat hy haar tÃ³t eenen
fteun in haaren ouderdom zoude ftrekken, want
Obed betÃ©kent in \'t Hebreews byftand. Deeze
Obed was de vader Y^LnJeJfe vader van den Ko-
ning wiens kinderen tÃ³t op het Ã©Ã©nen-
twintigfte geflacht het Joodfche vÃ³lk geregeerd
hebben. Ik heb my genoodzaakt geacht dee-
ze gefchiedenis te verhaalen, om aan te toonen
dat GÃ³d zoodaanige als \'t hem belieft tÃ³t de op-
permagt verheft gelykimen in den perfoon
van David gezien heeft, die aldus zynen oor-
fprong had.

I sam. X. De zaaken der Hebreen waaren toen in eenen
flechten ftaat, en zy raakten met de Philifty-
nen in oorlÃ³g door \'t vÃ³lgende toeval. Ophni
tn Th\'meÃ«s, zoonen van den Hoogenpriefter
Eh, waaren niet minder onbeleefd tegens de
menfchen, dan verwaand jegens GÃ³d 5 en daar
Iwas geen onbiflykheyd die zy niet begingen :

want zy vergenoegden zich niet met het gene
te ontvangen dat hen toequam , maar namen
ook dat hen niet toebehoorde , en verleyd-
den de vrouwen, die uyt gÃ³dsdienftigheyd in
den Tempel quamen, door gefchenken, Ã³f be-
laagden haar kuysheyd door geweld, en pleeg-
den alzo een openbaare tiranny. Deeze menig-
vuldige misdaaden maakten hen gehaat by \'t
vÃ³lk, en zelfs by hunnen vader. En dewyl GÃ³d
hem zo wel als Samuel, die toen nÃ³g maar een
kind was, had bekent gemaakt, dat zy zyne
rechtvaerdige wraak niet ontkomen zouden,
zo verwachtte hy alle uuren de uytwerking daar-
van , en beweende hen reeds als gefturven.
Maar aleer ik verhaal hoe zy, en alle de IfraÃ«-
liten om hunnent wille, geftraft wierden, zal
ik van dit kind fpreeken, \'t welk naderhand een
groot Profeet wierdt.

Helkanay die uyt de ftamme Levi was , en te 214.
Ramath in de ftamme Ephraim^ woonde, had ^
twee vrouwen, te weeten Ama en Thenenna :
by de laatfte had hy kinderen gekreegen, maar
niet by Anna, welke hy zeer beminde. Eens
dat hy met zyn huysgezin te Silo was, alwaar
de heylige Tabernakel ftondt j gebeurde het dat
Anna, ziende Phenennas kinderen by hunne
moeder aan tafel gezeten, en Helkana de fpyze
die van de Ã³fferande overgefchooten was, on-
der hen en zyne twee vrouwen uytdeelen, zo
van droefheyd , omdat zy onvruchtbaar was,
bevangen wierdt, dat de traanen haar langs de
wangen biggelden, en haar man te vergeefs zyn
beft deed om haar te trooften. Zy ging daar-
naa in den Tabei-nakel, badt GÃ³dt yVerig haar
bly de moeder te willen maaken, en deed eene
gelÃ³fte dat, indien hy haar eenen zoon gaf, zy
hem t\'zynen dienfte zoude wyen. Dewyl zy
niet afliet fteeds het zelfde te bidden, meende
Eh de Opperpriefter, die voor den Taberna-
kel gezeten was, dat zy te veel wyns gedron-
ken had, en beval haar weg te gaan. Zy ant-
woordde hem dat zy nooit anders dan water
dronk j maar dat zy uyt^roefheyd omdat ze kin-
derloos was 5 GÃ³d gebeden had haar kinderen te
willen verleenen. Hierop zeyde Eh tÃ³t haar^
dat zy zich niet zou bedroeven, vermids GÃ³d
haar eenen zoon geeven zoude. Op die hoope
quam zy weder by haaren man, en at met blyd-
fchap y en weder na hun land keerende, wierdt
zy zwanger, en baarde eenen zoon, dien zy
Samml noemde , \'t welk zo veel is als van GÃ³d
gebeden. Zy quamen daarnaa weder te Silo,
om door Ã³fteranden dankzegging te doen , en
tienden te betaalen. Anna om haare gelÃ³fte te
volbrengen, wydde \'t kind Gode toe, en lever- "
de het over in handen van EU - dies liet men
zyn haair groeijen , hy dronk niet als water,,
. eh wierdt in den Tempel opgetrokken. Sederd
kreeg-Helkana by Anna n<% andere zoonen,
en drie dÃ³chters.

Toen SamuÃ«l twaalf jaaren oud was y beo-on
hy te profeteeren 5 want op eenen nacht terwyl t Lm\' 3.
hy fliep , riep GÃ³d hem by zynen naam. Hy
meende dat het Eh was die hem geroepen had,
en ging terftond na hem toe : maar die zeyde
dat hy geene gedachten had gehad van hem te
roepen, \'t Zelfde gebeurde tÃ³t driemaal ach-
ter Ã©Ã©n. Eli alstoen wel begrvpende wat het

zyii mogtc } zeyde tÃ³t hem : â Myn zoon,
3, ik heb u deeze reys zo min geroepen dan de
â voorige: maar \'t is GÃ³d die u geroepen heeft.
3, Antwoord derhalve dat gy gereed zyt hem
â te gehoorzaamen." GÃ³d riep daarnaa SamuÃ«l
nÃ³g eens , en hy antwoordde , â Zie hier ben
ik 3 Heer, wat belieft u dat ik doe.? ikbenge-
5, reed om u te gehoorz\'aamen." Daarop fprak
GÃ³d hem aldus aan : â Weet dat de IfraÃ«liten
â in een zeer zwaare ramp zullen vallen , dat
,, Elis twee zoonen op Ã©Ã©nen dag fterven zul-
5, len 5 en dat het Hoogepriefterfchap uyt zyn
â geflacht in dat van Eleazar overgaan zal,
omdat hy mynen vloek op zyne kinderen ge-
haald heeft, door hen meer liefde toe te draa-
â gen dan my." De vreez welke SamuÃ«l had
dat hy Eh door \'t verhaal van dit orakel bedroe-
ven zoude , maakte dat hy \'t niet befluyten kon
zulks te doen : maar Eh drong\'er hem toe 5
en deeze ongelukkige vader twyfelde toen niet
aan \'t verlies zyner kinderen. Ondertufl^Ã¨hen
wies SamuÃ«l meer en meer op ingenadc j en al-
les wat hy profeteerde , quam zo te gebeuren.

21 Â«j. Kort daarna toogen de Philiftynen te velde om
I Sam, IfraÃ«liten te beftryden , lÃ©gerende zich dicht
by de ftad Amphek^en dewyl niemand hen tegen-
ft-ondt quamen zy nÃ³g nader. Eyndelyk quam
het tÃ³t een gevecht, waarin de IlraÃ¨hten over-
wonnen wierden > en naa ontrent vierduyzend
mannen verlooren te hebben weeken zy in Wan-
orde weder na hun leger. Hunne vreeze van
t\'eenemaal verflagen te zullen worden , was zo
groot, dat zy eenige na den Raad enden Hoo-
gÃ©npriefter affchikten , om te verzoeken dat
men hen dc. Arke des verbonds wilde toezen-
den , alz\'o zy niet twyfelden Ã³f zy zouden met-
die t3yftand de overwinning verkrygen j niet
aanmerkende dat GÃ³d , die het vonnis hunner
ftrafte uytgefprooken had , magtiger was dan
de Arke, welke men niet eerde, en die ook geen
eerbiedigheyd verdiende, dan alleenlyk om Zy-
nent wille. Men zondt dan de Arke naa \'t le-
ger , verzelt met twee zoonen van Eh , van wel-
ke PhineÃ«s reets het Priefterampt bediende, ter
oorzaake van den hoogen ouderdom zyn\'s vadersÂ»
die in deezen tot zyne zoonen zeyde, dat indien
het gebeurde, datze genomen wierdt, enzyzo
lafhartig waaren dat zy zulk een verlies nÃ³g over-
leefden, zy nooit onder zyne oogen behoefden
te komen. De aankomft van de Arke verwekte
zulk een vreugde onder de IfraÃ«liten, dat zy zich
reeds overwinnaars geloofden te zyn > en de Phi-
liftynen wierden \'er met fchrik door bevangen.
Maar beyde waaren zy bedroogen > het verlies
dat de Philiftynen vrcefden viel op hunne vyan-
den, en het vertrouwen \'t welk de Ifra^Ã«hten op
de Arke gefteld hadden was ydel j want met den
eerften aanval wierden zy op de vlugt geflagen,
verliezende dertigduyzend mannen, onder weK
ke ook de twee zoonen van Eh waaren , en de Ar-
ke zelve viel in de magt der Philiftynen.

EH <3e Hoogepriefter fterft van droefheyd over \'t verlies der Aikcf
Dood van PhineÃ«s huysvrouw ; en geboorte van Joacbab.

pEn man uyt de ftamme Benjamins die ter 217.
^ naauwer nood uyt den flag ontkomen was, 1 saci.
bragt te Silo de tyding van de-eze grootencder-
laag , en \'t verlies der Arke. Opftaandevoet:
weergalmde alles van gekryt en geklag y en dÂ®

Hoogepriefter Eh , ;ian de ftadspoort op
eenen hoogen ftoel gezeten , dit gerucht
hoorende , kon ligtelyk daaruyt befluyten dat
\'er eenig groot ongeluk gebeurd was : dies deed
hy dien man haaien , en verftondt uyt hem het
verlies des veldflags , en den dood zyner twee
zoonen, met een onbezweeken gemoed, door-
dien GÃ³d hem daartoe bereyd had , en dat de
voorziene onheylen veel minder raaken , dan
die welke onverwachi: komen. Maar toen hy
hoorde dat de Arke zelfs door de vyanden geno-
men was, trof dit onvoorzien onheyl hem met
zulk een droefheyd, dat hy van zynen ftoel neÃªr-
viel, en den geeft gaf in den ouderdom van acht-
ennegentig jaaren , naa dat hy het vÃ³lk veertig
jaaren geregeerd had. PhineÃ«s huysvrouw,

die zwanger was , wierdt zo ontfteld door den
dood haars man, dat zy ook ftierf, brengende
met de zeven maanden eenen zoon ter werreld,
die in \'t leeven bleef , en JoaM genoemd
wierdt, betÃ©kenende fchande en oneer , ter
oorzaake van de fmaad die de kinderen IftaÃ¨ls
op dien doodelyken dag geleeden hadden.

EU , van wien wy gefprooken hebben, was
de eerfte der afkÃ³melingen van Ithamar den
tweeden zoon van Aaron i die het Hoogeprie-
fterdom bediende: want te vooren w^as het altoos
gebleeven en overgegaan van vader tÃ³t zoon in
\'t geflacht van Eleazar die het aan PhineÃ«s naa-
gelaaten had i van wien het op AbiÃ«zer , ver-
vÃ³lgens op Bochi, en van hem op Ozi was ge-
komen , naa wien Eli gevÃ³lgd was , in wdens
geflacht het bleef tÃ³t den tyd van Salomon,
wanneer het weder in dat van Eleazar keerde.

I>c Atke des veirbonds veroorzaakt \'Ã¶nder dc PhUiftynen , die de
zelve genomen hadden , zulke zwaare plaagen , dat zy genood-
zaakt worden dezelve te rug te zenden.

lÃ¯S. l^Aa dat de Phihftynen de IfraÃ«liten over-
â¢ S\' i-^ wonnen , en de Arke des verbonds geno-
men hadden , voerden zy haar in triomf na
de ftad Azot, en bragtenze in den tempel van

hunnen GÃ³d Dagon, met deri anderen roof wel-
ken zy aan hem Ã³fferden. Des anderen daags
\'s mÃ³rgens wanneer zy quamen om deezen afgÃ³d
eere te bewyzen , zagen zy met geen minder
verdriet dan verbaafdheyd , dat zyn beeld van
den voetftal, waarop het ftondt, was neerge-
vallen , leggende voor de Arke ter aarde. Zy
ftelden ^t wel wÃ©Ã©r op zyne plaats 5 maar dit

zelfde gebeurde verfcheydene reyzen , en zy
vonden t\'elkens dat beeld voor de Arke neerge-
vallen, als om haar te aanbidden. DÃ³ch GÃ³d
vergenoegde zich met met hen in die verflagen-
heyd te zien , maar bezÃ³cht de ftad en \'t gan-
fche land met zulk een fcherpe roode loop,
dat ze den menfchen het ingewand doorknaag-
de , en zy van onlydelyke fmarten ftierven.
Voorts wierdt het geheele land met muyzen
vervuld, die alles af aten, en nÃ³ch het koorn,
nÃ³ch eenige andere vruchten verfchoonden.
De ingezÃ©tenen van Azot ziende zich tÃ³t zul-
ken elendigen ftaat gebragt, bemerkten eynde-
lyk dat het de Arke was die hunne overwinning
zo doodelyk maakfc. Om zich derhalve van

die rampen te bevryden, verzÃ³chten zy aan die
van Askalon, te willen toeftaan dat men de Ar-
ke in haare ftad bragt. Deeze bewilligden
gaern hiertoe i maar zo dra was zy \'er niet ge-
komen , Ã³f die inwooners wierden met dezelf-
de qÃ¼aalen geflagen , omdat ze oVeral GÃ³ds
ferbÃ³lgenheyd tegen degÃ©nen die niet waer-
dig waaren haar te ontvangen , met zich bragt.
De Af kaloniten , om van dit euvel ontflagen
te weezen , zonden de Arke na een andere ftad^,
maar daar kon ze ook niet bly ven ^ omdat zy
\'er geen minder quaad veroorzaakte dan in de
andere plaatfÃ¨ii. Dus quam 2;Ãª invyfverfchey-
deiiÃª fteden van Faleftina , en vÃ³rderde van
elk 5 als eefte feort fm tÃ³l, de ftrafte welke zy

verdienden, door den kerkroof die met het hou-
den van iets dat Gode toegewyd was , begaan
wierdt.

I Sam. Ã©. Dit vÃ³lk vermoeid van alle deeze rampen,
en andere, doof hun voorbeeld geleerd , voor
\'t zelfde ongeluk vreezendeoordeelden dat de
befte weg dien zy konden inflaan, was de Arke
niet langer te houden , en de voornaamfte van
de fteden Geth, Akaron , Askalon , Gaza,
en Azot, vergaderden tzamen om te overleg-
gen op wat wyze men zich daarin gedraagen
moft. Sommige ftelden voor van dezelve den
IfraÃ«liten weder toe te zenden, nademaal GÃ³d
degÃ©nen die haar in hunne fteden ontvangen
hadden met zo veele geeftels quelde, om zyne
gramfchap over het neemen daarvan te
toonen , en \'er wraake over te oefenen. Etly-
ke waaren van een geheel ander gevoelen, zeg-
gende , dat men die plaagen niet aan\'t neemen
der Arke had toe te fchryven, omdat indien zy
van zulk een groote kracht geweeft, Ã³f zo van
GÃ³d bemind waare, hy haar niet in hunne han-
den zoud hebben laaten vallen , vermids zy
van een verfcheelende gÃ³dsdienft waaren.
Maar dat men deeze rampen met geduld moft
verdraagen, enze alleenlyk aan de Natuur toe-
fchryven , die door de omwenteling der tyden
zodaanige veranderingen in de lighaamen, het
aardryk, de gewaftÃ©n, en alles waarover haare
magt zich uytftrekt, voortbragt. Andere die
wyzer en verftandiger waaren , floegen eenen
middelweg voor , ftrekkende om de Arke niet
te rug te zenden, en ook niet te houden: maar
aan GÃ³d, uyt den naam der vyf fteden, vyf gou-
dene beelden te Ã³ftÃ¨ren, om hem te danken
voor de genade welke hy hen beweezen had,
door hen van die yflyke quaal , waartoe de
menfchelyke geneesmiddelen niets hadden kon-
nen doen, te verlÃ³flen : en hem ook eene Ã³fte-
rande aan te bieden van vyf goudene muyzen ,

van fatlben als die welke hun land verwoeft had-
den j en alles gezamentlyk in een kiftje gedaan
zynde, in de Arke te leggen3 en de Arke als-
dan op eenen nieuw-gemaakten wagen te zetten,
voor welken men twee koeij en, die eer ft gekalfd
hadden , zoud inlpannen, en de kalven on-
dertuflx:hen opfluyten, opdat de koeij en daar-
door niet mogten verhinderd worden , maar
zich te meer Ipoeden 3 om te eerder weer
by haare jongen te komen: voorts dat men de
koeij en dus voor den wagen geipannen, op eenen
kruysweg zoude brengen, en zodaanig een weg
laaten inflaan, als zy zelve wilden > en indien
zy van zelfs deh weg na de IfraÃ«liten koozen,
dat men dan reden zoud hebben om te denken
dat de Arke de oorzaak van alle hunne onhey-
len was geweeft 3 maar indien ze eenen anderen
weg infloegen, men dan bemerken zou dat\'er
in de Arke geen kracht geweeft was, Ieder keur-
de deezen raad goed, en men ftelde hem aan-
ftonds in \'t werk. Naa dat dan alles vervaerdigd
was, bragt men den wagen met de koeij en daar
voor op \'t midden van eenen kruysweg.

Blydfchap der IfraÃ«liten over de wederkomft der Arke. Satr uÃ¨l ver-
maant hen om hunne vryheyd te herwinnen. Wotiderdaadigeover-
winning door hen op de Philiftynen behaald, welke zy verder be-
oorloogen.

Tp^E koeijen gingen alstoen den weg op naa de
IfraÃ«liten, gelyk als Ã³f men haar derwaards ^
gemend had 3 en de voornaamfte der Philiftynen
vÃ³lgden, om te zien waar zy zouden ftaan bly-
ven. Toen zy aan een vlek der ftamme Juda,
genaamd Bethfames gekomen waaren, ftonden
zy ftil, fchoon\'er een fraaije en groote vlakte
voor haar lag. Het was toen in den tyd des
oogfts, en elk was beezig met zyn koorn in
te zamelen : maar zo dra de inwooners van het
vlek de Arke gewaar wierden, deed hunne blyd-
fchap hen alles verlaaten, om naa den wagen toe

en de de tyding daarvan aan de andere bragten.
Maar deeze Bethfamiten gevoelden de uytwer-
king van GÃ³ds gramfchap j want zeventig van
hen IHerven , omdat zy geene Priefters zynde
de Arke hadden durven aanraaken : en hunne
droefheyd was te grooter, doordien deeze dood
geen tÃ³l was die zy aan de Natuur betaalden,
maar eene ftrafte welke zy ontvingen. Bemer-
kende dan dat zy niet waerdig waaren zulk een
heylig en kÃ³ftelyk pand by zich te houden,
deeden zy aan alle de ftammen weeten , dat de
Philiftynen de Arke wedergezonden hadden.
Daarop wierdt bevÃ©l gegeeven haar na Cha-
riathiarim , een ftadt dicht by Bethfames , te
brengen. Men zetteze in by eenen Levyt ge-
naamd Abinadab , die wegens zyne gÃ³dvruch-
# tigheyd vermaard was , dewyl men oordeelde
dat het huys van zulken eerlyken man een
bequaame plaats was om haar te ontvangen.
Deeze heylige man beval de zÃ³rg daarvan aan
zyne zoonen , die "er twintig jaaren lang met
de grootfte vlyt op paften : want zo lang bleef
ze te Chariathiarim, als zy vier maanden by de
Phihftynen was geweeft.

220. Geduurende die twintig j aaren dat de Arke te
isam.7. Chariathiarim bleef, leefden de Ifraeliten gÃ³ds-
dienftiglyk , en Ã³fferden Gode zeer yverig Ã³f-
feranden en gebeden. Dies oordeelde de Pro-
feet SamuÃ©l dat het toen een bequaame tyd was
om hunne vryheyd weder te bekomen , en alzo
de vruchten daarvan te genieten : en om zich
eenigfins naa hen te fchikken , iprak hy hen
aldus aan.

â Nademaal onze vyanden niet ophouden
ons te onderdrukken , en dat GÃ³d betoont
dat hy ons gunftig is, zo is \'t niet genoeg, ge-
beden voor onze vryheyd te doen, maar men
moet alles beftaan om die weder te kry-
â gen. DÃ³ch ziet toe dat gylieden door de
verdurvenheyd uwer zeeden u des niet on-
â waerdig maakt: maar hebt de gerechtigheyd
â lief, haat de zonde, en bekeert u tÃ³t GÃ³d
â met zulk een zuyverheyd van gemoed , dat
â niets u ooit belette hem de eere te geeven
â die gy hem fchuldig zyt. Indien gy lieden
u dus draagt, dan is\'er geen geluk dat gy u
niet moogt toeleggen 3 want gy zult u zei-
ven van de dienftbaarheyd bevryaen, en over
uwe vyanden zeegepraalen > omdat het van
GÃ³d alleen is , en niet van de fterkte , dap-
perheyd , en menigte der ftrydende, dat men
die voordeden erlangen kan j en dat hy de-
zelve niet geeft, dan aan de vroomheyd en
^^ geregtigheyd. Stelt dan al uw vertrouwen
â op hem, en ik beloof u dat hy uwe hoope
33 niet bedriegen zal. Deeze woorden moe-
digden het vÃ³lk zo aan , dat zy hunne blyd-
fchap door hun gejuygh betoonden , zeggende
dat zy gereed waaren te doen \'t gene GÃ³d hen
beval. Thans belaftte SamuÃ«l hen byeen te ko-
men in de ftad genaamd Mafpha, dat is, zigt-
baar. Aldaar fchepten zy water, Ã³fferden Go-
de Ã³fferanden, vafteden eenen ganfchen dag, en
deeden opentlyk gebeden. De Philiftynen van
deeze by eenkomft verwittigd, qua^nen terftond
met een magtig heir aantrekken, mbenendehen
daar te overrompelen, en gemaklyk inftukken
te Zullen houwen. De Ifraeliten door de groot-
heyd van dit gevaar verfchrikt, namen hunne
toevlugt tÃ³t SamuÃ«l, en zeyden hem, âDatzy
fchroomden tegen zulke magtige vyanden ten â
ftryde te gaan: dat het wel waar was dat zy daar â
vergaderd waaren om gebeden en Ã³fferanden â
te doen , en zich met eede tÃ³t het aangaan â
van eenen oorlÃ³g te verbinden : maar dat, â
aangezien de Phihftynen hen op den hals qua- â
men, eer zy tyd hadden om de wapenen op te
neemen, en zich tÃ³thetafweerenvan hunnen
aanval te bereyden , hen ganfch geen hoope
overig was, zo niet GÃ³d, door hunne gebe-
den bewoogen, zich hunnen befchermer ver- ,,
klaarde." De Profeet vermaande hen niets te
vreezen, en verzekerde hen van GÃ³ds byftand:
ver vÃ³lgens Ã³fferde hy hem uyt den naam des
ganfchen vÃ³lks een zuyglam, en badt hem de-
gÃ©nen die op hem alleen vertrouwden niet te
verlaaten , Ã³f te gedoogen dat zy in de magt
hunner vyanden vervielen. Dit^ flagtÃ³ffer was
Gode zo aangenaam , dat hy beloofde voor hen
te zullen ftryden , en hen de overwinning te
geeven. Eer de Ã³fferande volbragt, en geheel
door \'t heylig vuur verteerd was , waaren de
Philiftynen reeds uyt hun leger getrokken om
den ftryd te beginnen 5 en vermids zyde Ifrae-
liten verraft hadden , zonder hen tyd te geeven
om zich in ftaat van tegenweer te ftellen, twy-
felden zy niet aan eenen goeden uytflag: maar die
was zodaanig , dat zy \'t niet zouden hebben
konnen gelooven indien men \'t hen voorzegd
had. Want door eene uytwerking van GÃ³ds
almagtighyed , voelden zy de aarde zo on-
der hunne voeten beeven , dat zy naauwlyks
overend konden ftaan blyven : ja op fbmmio-e
plaatfen zagen zy dezelve zich openen , en
degÃ©nen die \'er ontrent waaren inflokken.
Voorts quam \'er een vreeflyke donder , met
zulke brandende blikfemen verzeld , dat hun
gezigt daardoor verblind , en hunne handen
verzengd wordende, zy hun geweer niet langer
konden houden. Aldus waaren zy genood-
zaakt hunne wapenen neÃªr te werpen , en hun-
ne behoudenis in de vlugt te zoeken. DeIftaÃ«-
liten verfloegen daarop een groot getal van hen,
en jaagden hen naa tÃ³t aan eene plaats genaamd
Chore, alwaar SamuÃ«l eenen fteen deed Zetten,
tÃ³t een teken zyner overwinninge, noemen-
de dienden Sterken, tÃ³t een blyk dat het vÃ³lk
alle hunne kracht in dien vermaarden ftryd aan
GÃ³d alleen verfchuldigd was. Dit overwon-
derlyk geval floeg de Phihftynen met zulken
fchrik , dat zy de IfraÃªliten niet meer durfden
aangrypen, en de koenheyd welke zy te voo-
ren betoond hadden , ging door een zonderlin-
ge verandering in \'t hart der over winnaaren over.
SamuÃ«l zette derhalve den oorlÃ³g tegen hen
voort, verfloeg veele van hen in verfcheydene
gevechten , temde hunne hoogmoed , en her-
won het. land tuflchen de fteden Geth en Akka-
ron , dat zy van de Ifraeliten , die geduurende
deezen oorlÃ³g met de Kanaaniten in vreede
leefden, door de wapenen veroverd hadden.

Samuel laat de regeering aan zyne zoonen over , die Ã¯ich tÃ³t aller-
ley ondeugden overgeeven.

211. ""^TAa dat SamuÃ«l de zaaken zyns vÃ³lks zo
heerlykherfteld had, benoemde hy eenige
fteden om alle gefchillcn aldaar te beÃ¼echten,
gaande zelf tweemaal \'s jaars derwaards om recht-
dag te houden. En dewyl hem niets meer ter
harte ging, dan het Gemeenebeft , vÃ³lgens de
wetten welk het van GÃ³d ontvangen had, te
beftieren, onderhieldt hy dit eenen langen tyd.
Maar zyn ouderdom hem eyndelyk onbequaam
maakende om dien arbeyd uyt te ftaan > gaf hy
de regeering over aan zyne zoonen, welker
oudfte en de jongfte geheeten was.

: Sam. s. Hy bcval den Ã©Ã©nen te Bethel, en den anderen
te Berfabe te blyven, om elk over een gedeel-
te des vÃ³lks rechter te zyn. DÃ³ch de onder-
vinding toonde toen dat de kinderen niet al-
toos naar hunne vaders aarden j maar dat fom-
tyds quaade menfchen fraaije , en vroo-
me daarentegen quaade kinderen voortteelen.
Want deeze, in plaats van huns vaders voetftap-
pen na^ te wandelen , floegen een geheel ver-
keerde weg in 5 invoege dat zy gcfchenken
namen, het recht fchandelyk verkÃ³ften, de hey-
lige wetten met voeten traden, en zich in aller-
ley weliuften dompelden , zonder eenige vree-
ze dat zy GÃ³d vertoornen, en hunnen vader,
die zo hartelyk wenfchte datzy zich wel in hun-
nen pligt mogten quyten, mishaagen zouden.

De IfraÃ«liten niet kennende het quaad gedrag van SamuÃ«ls zoonen
infcbikken , dringen hem aan om hen eenen Koning te geeven.
Dil; verzoek veroorzaakt hena een groot verdriet; GÃ³d vertrooft
hem , en beveelt lietn hunne begeerte te voldoen.

2 2S. T^E IfraÃ«liten ziende dat de Ã³rde die SamuÃ«l
zo wyflyk had ingefteld , door de ongerÃ©-
geldheyd en ondeugden Zyner kinderen gan-
iclielyk omvÃ¨rre geftooten was , begaven zich
na hem toe in de ftad Ramath, alwaar hy woon-
de, ftelden hem de groote onÃ³rdentlykheyd zy-
ner zoonen voor, en_ baden hem , dat naardien
zyn ouderdom hen niet langer toeliet te regee-
ren , hy hem eenen Koning wilde geeven , om
hen te gebieden , en den overlaft dien zy van
de Philiftynen leeden te wreeken. Dit gefprÃ©k
trof den Profeet zeer gevÃ¶cliglyk, doordien hy
de gerechtigheyd ten hoogften beminnende,
van liet Koningdom geen liefhebber was , en
zich vaftelyk verbeeldde dat eene Kegeeringdie
door de voornaamfte des vÃ³lks bÃ¨ftierd wordt,
de befte en gelut kigftc v n alle was. Zyne droef-
heyd ging zo va re , dat hem de luft tÃ³t eeten,
drinken, cn flaapen \\ cigtng: en zyn geeft door
verfcheydenerlev gedachten zo ontroerd zyn-
de , dat hy den ganfchen nacht flaapeloosover-
bragt, verfcheen GÃ³d hem om hem te trooften,
en zeyde tÃ³t hem: Â« Het verzoek dat dit vÃ³lk
â ugedaan heeft, beleedigt u zo veel niet als
55 my j omdat zy daardoor betoonen dat ze
5, my niet langer tÃ³t Koning willen hebben:
,, en \'t is nu niet eerft dat zy dus gezind zyn:
â zy kreegen die gedachten al, zo dra ik hen uyt
â Egipte geleyd had. \'t Zal hen berouwen,
â maar al te laat, wanneer hun euvel onver-
helpelyk zal zyn , en zy zelve hunne on-

dankbaarheyd jegens my , en u , zullen be- ,,
klaagen. Ondertufl^chen beveel ik u nu, dat
gy hen den genen, dien ik u zal toonen, tÃ³t
Koning geeven zult, naa hen alvoorens we- â
gens de onheylen , die hen ftaan over tc ko- â
men, gewaarfchouwd, en dat het tegen uwen ,,
dank is , dat gy die verandering , welke zy â
zo driftig begeeren , onder hen maakt, be- â
tuygd te hebben." Den vÃ³lgenden dag ver-
gaderde SamuÃ«l al het vÃ³lk , en beloofde hen
dat hy hen eenen Koning geeven zoude , naa
dat hy hen eerft verklaard had wat zy onder
eenen Koning te lyden zouden hebben. ,, Weet
dan voor eerft , zeyde hy, dat de Koningen â
uwe zoonen zullen neemen , om hen tÃ³t al- â
lerley dienften te gebruyken 5 fommige in â
den oorlÃ³g, \'c zy tÃ³t gemeene fÃ³ldaaten, Ã³f â
als BevÃ©lhebbers, andere omhen op te wach- â
ten , en in alles ten dienfte te ftaan; en ande- â
re om den landbouw waar te neemen, als flaa-
ven welke men voor geld gekÃ³ft heeft: Dat
zy ook uwe dÃ³chters na zich neemen zul- _
len , om haar tÃ³t verfcheyde^erley keuken-
werk te gebruyken , even als dienftmeyden â
die uyt vreeze voor ftraffe tÃ³t den arbeyd ge- â
dwongen worden : Dat zy uwe landeryen â
en vee zullen neemen, om dezelve aan hun- â
ne gefneedenen en huysdienaaren te geeven. â
En eyndelyk , dat gy lieden en uwe kinderen â
niet alleen aan den Koning , maar ook aan ,,
zyne knechten onderworpen zult zyn. Als- ,,
dan zult gy denken aan \'t gene ik u heden
voorzegge , en door naaberouw over uwen "
misflag getrofiÃ¨n, zult gy in de droefheyd
uwsharten om GÃ³ds byftand fmeeken, opdat
hy uheden van zulk een flaaverny verlÃ³flÃ¨;
dÃ³ch hy zal uwe gebeden niet verhooren, â
maar u de ftrafte uwer onvoorzigtigheyd en â
ondankbaarheyd laaten lyden."

Het vÃ³lk had ganfch geen ooren om naar de
waarfchouwinge van den Profeet te luyfteren:
maar drong des te ft erker op hun verzoek, om-
dat zy , zonder het toekomende eens in over-
weeginge te neemen , nergens op dachten dan
om eenen Koning te hebben , die hun heir ten
ftryde aanvoerde, om zich op hunne vyanden
te wreeken. En vermids alle de nabuurige vÃ³l-
ken onder Koningen ftonden, fcheen niets hen
billyker te zyn , dan diergelyk een foort van re-
geeringe aan te neemen. SamuÃ«l ziende hen zo
hardnekkig in hun befluyt, en dat alles wathy
voor ftelde te vergeefs was, zeyde tÃ³t hen dat
zy vertrekken zouden , en dat als het tyd was,
hy hen weder zou doen byeenkomen > om hen
te verklaaren wie het was die GÃ³d lien tÃ³t Ko-
ning geeven wilde.

Saul over \'t vÃ³lk IfraÃ«ls tÃ³t Koning annpfteld. Hoe by zich ge-
noodzaakt vondt die van Jabes , wefke door Nahas Koning der
Ammoniten belegerd waaren , te hulpe w konjen.

mins, had eenen zoon genaamd Saul, die i sam.\'
zo groot, zo braaf van leeft , en zo verftandig
en dapper van gemoed was , dat hy voor een
ongemeen man kon doorgaan. Zyn vader die
in \'t aanfÃ³kken van ezels vermaak nam , eens
eenige fchoone ezelinnen miflÃ¨nde, beval hem

met Ã©Ã©nen zyner knechten die te gaan zoe-
ken. Hy ging heene , en haar , zo in zyne ,
als in de andere ftammen , te vergeefs gezocht
hebbende, befloot weder na zynen vader te kee-
ren , die hy vreesde dat zynent halve zeer be-
kommerd zoude zyn. Toen hy dicht by Ra-
math gekomen was, zeyde zyn knecht tÃ³t hem
dat\'er in de ftad een Profeet woonde , die al-
toos waar zeyde j en dat men derhalve hem eens
moft aanfpreeken om te verneemen wat van de
ezelinnen geworden was. Saul antwoordde
hem dat hy niets had om hem te geeven , om-
dat hy al zyn geld op de reyze reeds befteed had.
De knecht feyde dat hy nÃ³g het vierde deel van
eenen fikel had, \'t welk men den Profeet zou
geeven konhen ; Want zy wiften niet dat hy
nooit eenig loon van iemand nam. Toen zy
aan de ftadspoorten gekomen waaren, quamen
hen eenige jongvrouwen te gemoet die na de ft)n-
teyn gingen : Saul vraagde haar waar de Pro-
feet woonde 5 zy weezen \'t hem , en zeyden
dat indien hy den zeiven wilde ipreeken , hy
zich wat haaften moft , om by hem te komen
eer hy aan tafel ging , dewyl hy veele perfoo-
nen te gaft genood had. Maar \'t was om de-
zelfde oorzaak dat Samuel een gaftmaal had aan-
gefteld: want hebbende den geheelen voorgaan-
den dag in den gebede doorgebragt, om van
GÃ³d te weeten wie het was dien hy tÃ³t Koning
gefchikt had , was hem van den Heere geant-
woord , dat hy hem \'s andereii daags ter zelfder
uure eenen jongman uyt de ftamme Benjamins
zoude toezenden. Aldus in zyn huys gezeten
verwachtte hy het uur dat GÃ³d gezegd had.

om dan, als die man gekomen zoude Zyn , ter
maaltyd te gaan. Toen Saul aanquam\', open-
baarde GÃ³d aan SamuÃ«l dat hy het was dien hy
verkooren had. Saul groette hem, en verzÃ³cht
hem te willen zeggen waar de Profeet woon-
de , doordien hy een vreemdehng zynde zulks
niet wift. SamuÃ«l antwoorde dat lÃ¯y \'t was ,
en hem daarop ter maaltyd leydende , zeyde
hy hem dat hy niet alleen de ezelinnen,
welke hy zo lang gezÃ³cht had , zou wedervin-
den j mkr dat hy regeeren , en alzo van aller-
ley goederen voorzien zyn zoude. â Gy boert â
metmy, antwoordde Saul, en ik kan my zulks 3,
geenfins toeleggen: want de ftam waaruyt ik â
ben is niet aanzienlyk genoeg om Koningen â
voort te brengen en het geflacht myns va- â
ders is Ã©Ã©n van de minfte myner ftamme.
Toen hy in de zaal gekomen was , deed Sa^
muÃ«l hem by alle de andere gaften , die zeven-
tig in getal waaren , aanzitten , ^ ftellende hem
bovenaan, met zynen knecht naaft hem, en be-
val den genen die ter tafel dienden , Saul een
koninglyk gerecht voor te diffchen. Het uur
van fcheyden gekomen zynde , gingen alle de
gaften weder na huys j maar de Profeet behieldt
Saul by zich om hem tÃ³t zynent te flaapen te
houden. Den vÃ³lgenden mÃ³rgen v/ekte Sa-iSam.io.
muÃ«l hem vroeg op , bragt hem buyten de ftad,
en beval hem zynen knecht wat vooruyt te zen-
den , omdat hy hem iets alleen te zeggen had.
Saul deed zulks > en daarop goot SamuÃ«l hem
oli, welke hy in eene kruyk met zich genomen
had , op het hoofd , thans omhelsde hy hem,
en zeyde: â GÃ³d ftelt u tÃ³t Koning aan over zyn

â vÃ³lk j om hun leed op de Philiftynen te wree-
â ken : en tÃ³t een teken dat het waar is \'t gene
â ik u van zynent wege verklaar , zult gy van
â hier vertrekkende drie mannen op den weg
â ontmoeten, die na Bethel gaan om GÃ³d te
â aanbidden , waarvan de eerife drie brooden,
â de tweede een bokje , en de derde een flefch
â wyns zal draagen j zy zullen u beleefdelyk
5, groeten j en twee brooden aanbieden, welke
gy moet aanneemen. Vandaar zult gy na j,
Rachels graf gaan â¢ en een man zal u teo-en
komen , die u zeggen zal dat uwe ezelinnen
gevonden zyn. En wanneer gy by de ftad Ga-
bath zult gekomen weezen , zal u een gezel-
fchap van Profeeten ontmoeten : alsdan zal
GÃ³d u met zynen geeft x^ervullen, ey zult ne-
vens hen profeteeren, en alle die he^t zien zul-
len met verwondering zeggen: Vanwaar komt â

â den zoone van Kis dit groot geluk. Als dit
â alles aldus zal gefcliied zyn, dan behoeft gy
3, niet te twyfelen Ã³f GÃ³d is met u > groet daii
â uwen vader, en alle uwe maagen, en kom te
â Galgala weder by my, opdat wy GÃ³de Ã³f-
,, feranden van dankzegginge moogen Ã³fferen."
Samuel aldus tÃ³t Saul gefprooken hebbende
liet hem heene gaan 3 en alles wat hy hem voor-
gezegd had quam zo te gebeuren. Wanneer hy
nu weder t\'huys gekomen was, vraagde hem
zyn bloedvrind Abner, dien hy meer dan ie-
mand anders beminde, hoe zyne reyze afge-
loopen was : Hierop deed hy hem een verhaal
van alles , uytgenomen dat gene \'t welk zyne
koninglyke waardigheyd betrof, waarvan hy
niettÃ³themwildefpreeken, \'tzydathy vreesde
dat mer/er geen geloof aan liaan, of dat het
hem aff^unft verwekken zoude : want hoewel
hy zynl^loed ver want en vrind was, echter oor-
deelde hy dat het beft zou weezen de zaak ge-
heym te houden 3 nademaal de menfchelyke
zwakheyd zo groot is, dat maar weynige be-
ftendigin hunne vrindfchap zyn , en bequaam
om de voorfpoed van andere, zelfs die van hun-
ne nabeftaanden en vrinden, zonder nyd aan
te zien, fchoon zy weeten dat zulks hen door
een byzondere genade GÃ³ds te beurte valt.

Thans deed SamuÃ«l het vÃ³lk te Mafpha tza-
menkomen , en fprak tÃ³t het zelve in deezer
voege : ,, Dit is het gene de Heere my bevo-
â len heeft ulieden van zynent wege te zeggen.
,5 Toen gy onder \'t juk der Egiptenaaren ge-
â drukt waart, lieb ik uvaA flaaverny bevryd,
â en u federd van de tiranny der nabuurige Ko-
â ningen , die u zo menigmaal overwonnen
â hebben , verlÃ³ft. De erkentenis die gylie-
â den my tegenwoordig toor deeze weldaa-
â den betoont, is dat gy my niet langer tÃ³t
â Koning hebben wilt. Gy wilt u niet lan-
â eer laaten regeeren door den genen die al-
leen oneyndelyke goed zynde , alleen onder
zyne beftieringe u gelukzalig maaken kan.
" Gylieden verlaat uwen GÃ³d , om een\'
^^ menfch op den troon te verheffen, die de
Z magt welke gy hem geeft, gebruyken zal om u
als beeften , vÃ³lgens zyne driften en zinne-
\'\' lykheyd, te handelen. Want hoe konnen de
^^ menfchen zo veel liefde jegens de menfchen
hebben , als ik wiens maakfel zy zyn " Ver-
vÃ³lgens liet SamuÃ«l zich aldus hooren : â Na-
5, demaal gy lieden het dan zo begeert, en niet
fchroomt GÃ³d dus te beleedigen , fchikt u
â dan vÃ³lgens uwe ftammen en geflachten , en
Z werpt het lÃ³t." Dit wierdt gedaan , en het
viel op de ftamme Benjamins. Men nam toen
de naamen op van

alle de geflachten dier ftam-
me , men deedze in eene bus, en het lÃ³t viel op
dat van Metri: eyndelyk wierp men het op de
mannen van dat geflacht 3 en het lÃ³t viel op
Saul. Hy was niet in de byeenkomft , omdat
hy weetende wat\'er ftond te gefchieden , zich
daar niet wilde laaten vinden , ten eynde het
blecke dat hy met geen ftaatzucht ingenomen
was om Koning te weezen ? waarin hy zeker
veel befcheydenheyd toonde, doordien hy, in
plaats dat andere hunne blydfchap niet konnen
verbergen warneer hen eenig gunftig toeval?
fchoon maar middelmaatig , bejegent, niet al-
leenlyk geen vreugde liet blyken dat hy zich
tÃ³t Koning, over een groot vÃ³lk aangefteld zag,
maar zich zo verfchuylde dat menhemniet vin-
den kon. In deeze bekommeringe badt Samuel
GÃ³d dat hy hem beliefde bekend te maaken,
waar Saul Was 3 \'t welk verwurven hebbende,
deed hy hem haaien , en den vÃ³lke voorftellen.
Ieder kon hem gemaklyk zien , omdat hy in
lengte bovenalle andere uytmuntte, endat \'erin
de geftalte zyns hghaams en in zyn Weezen een
koninglyke majefteyt uytblonk. Alstoen zey-
de SamuÃ«l tÃ³t hen: â Zie daar de man dien GÃ³d â
ulieden tÃ³t Koning geeft 3 zie hoe hy in ,,
grootte boven u alle uytfteekt, en waerdig â
is om over u te gebieden." Daarop riep al
het vÃ³lk : Leeve de Koning. En Samuel be-
fchreef alles wat hy voorzegd had dat hen on-
der de heerfchappy der Koningen overkomen
zoude , en leyde dat boek in den Tabernakel,
om den naakomehngen tÃ³t een getuy^genis van
de waarheyd zyner voorzeggingen te dienen.
Thans keerde hy weder na Ramath , en Saul
begaf zich na Gabath zyne geboorte-plaats:
alwaar veele deugdzaame perfoonen hem vÃ³lg-
den , om hem de eere , welke zy hem als hun-
nen Koning fchuldig waaren , te bewyzen.
Maar veele quaadaardigedaarenteegen dreeven
den fpÃ³t met hen , verachteden dien nieuwen
Koning , booden hem geene gefchenken aan,
en lieten \'er zich niet aangelegen zyn om hem
te behagen.

Een maand naa dat Saul aldus tÃ³t de ko-
ninglyke waerdigheyd verheven was, verkreeg i
hy door den oorlÃ³g, waarin hy tegen Nahas
Koning der Ammonicen gewikkeld wierdt, een
zeer grooten naam. Deeze VÃ³rft, die den IfraÃ«-
liten , welke aan geene zyde van den Jordaan
woonden, al te vooren groot quaad gedaan had ,
was toen met een magtig heir in hun land ge-
vallen, en had hunne fteden bemagtigd 3 en om
hen alle hoop van opftand te beneemen, had hy
hen alle , \'t zy dat hy hen had gevangen geno-
men , Ã³f dat zy zich vry willig aan hem overo-e-
geeven hadden , het rechter oog doen uytftee-
ken : want vermids zy in \'t vechten met hunne
fchilden \'t flinker oog bedekten , konden zy in
dien ftaat zich niet meer van hun geweer bedie-
nen , en waaren alzo onbequaam om kryg te voe-
ren : Naa dat hy aldus de IfraÃ«liten aan gene zy-
de van den Jordaan gehandeld had, trok hy met
zyn heir na \'t landfchap GalaÃ¤d , legerde zich
dicht by Jabes de hoofftad daarvan, cn deed
den ingezÃ©tenen aanzeggen , dat zy zich zou-
den hebben over te geeven op voorwaarde dat
men hen het rechter oog zoud uy tfteeken gelyk
alle de andere, Ã³f dat hy, zozy zulks weyget-
den , niet Ã©Ã©nen van hen het leeven fchenken,
en hunne ftad ingenomen hebbende , die t\'ee-
nemaal verdelgen zoude : dat het derhalve in
hunne keur ftond , Ã³f een kleyn gedeelte van
hun hghaam , Ã³f het geheel te verliezen.
Deeze voorflag verfchrikte de inwooners in dier-
voege , dat zy niei^ weetende v/at te befluyten,
dien VÃ³rft verzÃ³chten dat hy hen zeven dagen
tyds wilde geeven, om byftand van hunne lands-
genooten te verzoeken, beloovende dat zo zy die
niet verkreegen , zy zich op zodaanige voor-
waarden , als \'t hem beliefde, zouden overgee-
ven.

Eer deeze algemeene vergadering fcheydde, 116.
fprak SamuÃ«l haar aldus aan: â Ik bezweer â ^ Sam.n,
ulieden in de tegenwoordigheyd des almag- â
tigen GÃ³ds, die om onze voorvaders uyt de â
flaaverny van Egipte te verlÃ³flÃªn hen datdef- â
tig paar broederen , Mofes en AarÃ³n , toe- ,,
zondt , dat gylieden vryelyk en onbe- ,,
fchroomd , zonder dat eenig inzigt u weer- â
houde , zegt Ã³f ik ooit door eygen belang Ã³f â
gunft iets tegen de gerechtigheyd gedaan heb- â
be, Ã³f ik ooit van iemand van u een kalf, Ã³f â
fchaap , Ã³f iets anders ontvangen hebbe j al- â
hoewel het geoorlÃ³fd fchynt zodaanige din- â
gen , die men dagelyks tÃ³t \'s leevens onder- â
houd gebruykt, aan te neemen, wanneer de-,,
gÃ©ne dieze Ã³fferen dezelve vry willig geeven j,,
en Ã³f ik my ooit van iemands laftbeeften, zy- â
nes ondanks, bediend hebbe, Ã³f van iets an- â
ders dat u toebehoort. Spreekt ronduyt, zeg,,
ik u nÃ³g eens in de tegenwoordigheyd van â
uwen Koning." Daarop riepen zy alle dat hy
nooit iets diergelyks gedaan , maar hen recht-
vaerdig en heyliglyk geregeerd had. Alstoen ver-
vÃ³lgde de Profeet aldus : ,> Nademaal gylie- â
den toeftaat, dat\'er niets op myn gedrag te
zeggen valt, zo laat my u onbefchroomdelyk Z
emmeren, dat gy geenen Koning hebt konnen â
begeeren, zonder een groote misdaad tegen
GÃ³d te begaan. Want behoort gy niet te her-
denken , dat onze vader Jakob wd eer door
hongersnood alleenlyk met zeventig perfoonen

zeer verachtte hy de IfraÃ«hten : en daarop zon-
den zy eenige aan alle de fteden om hen den uy t-
terften nood, waartoe zy gebragt waaren , be-
kend te maaken. Deeze tyding verbaasde en
bedroefde hen zodaanig , dat zy, in plaats van
zich in ftaat te ftellen om de hunne te hulpe te
komen, zich ophielden met hun ongeluk te be-
klaagen : en de inwooners van Gabath, alwaar
Saul woonde, waaren niet minderontftelddan
de andere. Deeze nieuwe Koning was.toen op
\'t veld met den landbouw beezig j en hen op
zyne wederkomft in zulk een groote verflagen-
heyd gevonden hebbende , had hy *er niet zo
dra de oorzaak van verftaan, Ã³f door eenen gÃ³d-
lyken geeft gedreeven, fchikte hy deeze afge-
zondene , van welke hy flechts eenige by zich
behieldt om hem tÃ³t weg wyzers te dienen, we-
der te rugge , om die van Jabes te verzÃ©keren
dat hy hen binnen drie dagen zou te hulpe ko-
men 5 en de vyanden verflaan eer de zon op-
ging , opdat wanneer ze de weereld met haare
ftraalen befchcen, zy de Ammoniten vernederd
en hen van vreeze verlÃ³ft mogt zien.

Groote overwinning door den Koning Saul op Nahas Koning der
Amm-oniten behaald. SamuÃ«l zalft Saul ten tweeden maale tÃ³t
Koning, en beftraft het vÃ³lk nÃ³g eens dapper, dat zy hunne wy-
ze van regeering veranderd hadden.

CAul willende het vÃ³lk door vreeze voor
^ ftrafte noodzaaken om aanftonds de wape-
nen op te neemen en den oorlÃ³g te beginnen
fneedt zynen Ã³flÃ¨n die van den landbouw qua-
men de knie-zenuwen aan ftukken, en dreygde
dus te doen ontrent alle , die zich niet \'s ande-
rendaags by den Jordaan in \'tgeweer lieten vin-
den , om SamuÃ«l en hem te vÃ³lgen daar zy hen
leyden zouden. Dit had zulk een uytwerking
dat elk hem gehoorzaamde > en by de ftad Bala
wÃ©penfchouwing gehouden zynde bevondt men
dat\'erzevenhonderd-duyzend mannen waaren,
behalve de ftam Juda, die alleen zeventig duy-
zend\'uytleverde. Saul toog dan den Jordaan
over, trok den ganfchen nacht voort, quam
voort \'t opgaan der zonne dicht by \'t leger der
vyanden, deelde zyn heir in driÃ«n, en viel op
hen aan toen zy \'er minft op verdacht waaren.
Een zeer groot getal van hen wierdt verflagen,
en Nahas hun Koning ook onder de dooden ge-
vonden. Door deeze overwinning verkreeg
Saul niet alleenlyk eenen grooten naam onder
de Ifraeliten, die verwonderd over zyne dapper-
heyd zynen lÃ³f alomme verkondigden > maar
men zao-, door een fchielykeverandering, dat
zy die Ã¯iem te vooren veracht hadden , toen
de voorfte waaren om hem eere te be wyzen, en
opentlyk te zessen dat niemand by hem te ver-
gelyken was. Hy oordeelde echter dat^hetmet
genoeg was die van Jabes behouden te hebben ^
maar trok voort in \'t land der Ammoniten, pion-
derde het ganfchelyk , verrykte zyn heir , en
keerde toen weder na Gabath , niet minder van
roem , dan met den roof zyner vyanden belaa-
den.

Het vÃ³lk opgetoogen van blydfchap over
deeze groote daad , was ongemeen wel in zyn
fchik dat het zulk eenen Koning verkregen had:
en vraagde niet alleen fpÃ³tswyze waar degene

nu waaren , die geacht hadden dat hy onnut
en onbequaam zou zyn j maar riep ook dat
zy anderen ten voorbedde behoorden geftraft
te worden , en wilde met kracht en geweld
dat men eenige zou doen fterven : zo bal-
daadig is de menigte in voorfpoed, enzoligte-
lyk laat ze zich vervoeren tegen zodaanige die
haar wederfpreeken. Saul prees hunne geneegen-
heyd maar hy betuygde met eede , â Dat â
hy niet dulden zou dat de blydfchap van dien
dag door de lyfftraftÃ¨ van iemand van hen ge-
ftoord wierd j dewyl het geen fchyn van ee-
nige billykheyd had, dat men eene zeege, â
welke zy aan GÃ³d verfchuldigd waaren, met,,
het bloed hunner broederen bezoedelen zou- â
de : dÃ³ch dathet ved beter was alle vyand- â
fchap te ftaaken, op dat niets hunne algemee- â
ne vreugde verhmderde." Daarnaa quam al
\'t vÃ³lk , door Samuels bevÃ©l, te Galgala tza~
men om Sauls verkiezing te beve^ftigen , en de
Profeet zalfde hem ten tweeden maale tÃ³t Ko-
ning , ftortende eene kruyk met heylige oli op
zyn hoofd uyt.

In deezer voege was het dat de Gemeynte ftaat
in een Koningryk veranderd wierdt j want ge-
duurende de regeering van Mofes , en zynen
naÃ¤zaat Jofua den Veldheer, beftondt de Re-
geering uyt de voornaamften des vÃ³lks: en naa
Jofuas doodt wierdt de oppermagt aan niemand
opgedraagen, zo dat\'er achttien jaaren zonder
Overheyd verliepen. Thans keerde men we-
der tÃ³t de eerfte wyze van regeeringe, en droeg
het hoog gezag onder den naam van Rechter op
aan den genen , die door zyne dapperheyd en ,
kennis in den oorlÃ³g zich dier eere meeft waer-
dig maakte: en op die Rechters vÃ³lgden de Ko-

â na EgiptÃ« getoogen, en zyne naakomelin-
5? gen 3 tÃ³t een overgroot getal vermenigvul-
33 digd 5 onder een wreede flaaverny aldaar ver-
33 vallen zynde , GÃ³d door de gebeden zyns
53 vÃ³lks bewoogen zich niet van eenen Koning
33 bediende om hen uyt die elende te verlÃ³flÃ¨n >
33 maar hen Mofes en Aaron zondt, die henna
,3 het land, het welk gylieden tegenwoordig be-
,3 zit, geleydden. En dat wanneer gy , tÃ³t
,3 ftraffe uwer zonde en ondankbaarheyd, over-
33 wonnen en ondergebragt zyt geweeft door
33 verfcheydene vÃ³lken , het ook niet door Ko-
33 ningen geweeft is dat hyu verlÃ³ft heeft, maar
3, door het beleyd van Jephta en Gedeon , on-
,3 der welke gy door wonderdaadige gevechten
â over de AflyriÃ«rs , Ammoniten, Moabiten,
âen Philiftynen gezeegepraald hebt. Wat
33 dwaasheyd heeft ulieden dan aangedreeven
3, tÃ³t affchuddinge van hetjuk GÃ³ds, omu aan
33 dat van een menfch te onderwerpen ? Ik heb
53 u nÃ³gtans in uwe afwykinge ingevÃ³lgd , en
33 bekend gemaakt wie het was dien GÃ³d ver-
kooren had om over u te heerfchen. DÃ³ch
opdat gylieden \'er niet aan zoudt twyfelen

en hy zwaarlyk tegen u vertoornd zy , zal ik
\'er u een openbaar bewys van geeven , door
hem te verzoeken dat hy op deezen ftond zul-
ken ftÃ³rm zende , dat men diergelyk een hier
te lande in \'t midden van den zomer nooit
j, gezien heeft." Naauwlyks had hy deeze woor-
den gefprooken, Ã³f GÃ³d bekrachtigde de waar-
heyd derzelver door zulken zwaaren donder,
geweldigen bhkfem, en grooten haagel, dat het
vÃ³lk door zo groot een wonderwerk verfchrikt,
zich ganfchelyk verlooren achtte , en fchuld
bekennende den Profeet badt, dathy door zyn
vaderlyke toegeneegenheyd God wilde bidden
dat hy hen deezen misflag, die door onweetend-
heyd begaan was, beliefde te vergeeven, gelyk
hy hen zo veele andere vergeeven had. SamuÃ«l
beloofde hem zulks, en vermaande hen met Ã©Ã©-
ne in gÃ³dvruchtigheyd en gerechtigheyd te lee-
ven j aan het quaad dat hen overgekomen was
wanneer zy daar van afweken te denken; de ge-
heugenis van alle de wonderen, welke GÃ³d om
hunnent wille gedaan had, niet te verliezen; en
altoos de wetten die hy hen door Mofes gegee-
ven hadjom die getrouwlyk te onderhouden,voor
oogen te hebben > dewyl dat het eenigfte middel
was om hen gelukkig te maaken, en zynen zegen
over hunne Koningen te haaien : maar dat GÃ³d,
zo zy daarin te kort quamen , een fchrikkelyke
wraak over hen zoud oefenen. Naa dat SamuÃ«l
aldus ten tweeden maale Saul van de Koninglyke
regeeringe verzekerd en den Hebreen deze din-
gen voorzegt had, fcheydde de vergadering.

Saul Ã³ffert zonder SamuÃ«l te verwachten , en haalt alzo GÃ³ds gram-
fcliap op zich. Groote overwinning op de Philiftynen door Jo-
nathas behaald. Saul wil hem doodeu , om den eed dien hy ge-
daan had , naa te komen. Al het viiJs kant zich daar tegen.
Sauls kinderen , en zyne groote magt.

1%JAa dat Saul weder te Bethel gekomen was,
.nam hy drieduyzend mannen in dienft,
van welke hy tweeduyzend tÃ³t zyne lyfwacht
behieldt, en Jonathas zynen zoon met de Ã³ve-
rige na Gaba zondt. De zaaken der IfraÃ«liten
waaren dat pas aldaar in eenen flechtcn ftaatjwant

de Philiftynen hen overwonnen hebbende, had-
den zich niet vergenoegd met henteohtv^^enenj
en eene bezetting in de vafte plaatfen te leggen j
maar hen ook \'t gebruyk van yzer verbooden,
zulks dat zy genoodzaakt waaren al het gereed-
fchap tÃ³t den landbouw van hen te eyfchen.
Jonathas was zo dra niet daar aangekomen, Ã³f
hy nam een kafteel dicht by Gaba in, hetwelk
de Phihftynen zo vertoornde , dat zy om zich
daarover te wreeken, met driehonderd-duyzend
mannen te voet, dertig duyzend wagens , en
* zesduyzend ruyters te velde quamen , en zich ^J\'r
dicht by Machna legerden. Toen Saul de ty- tigdu^-\'
ding daaraf kreeg 3 trok hy uyt Galgala, endecd^Â«^-
over al in zyn ryk weeten, dat indien men zyne
vryheyd wilde behouden , men de wapenen
moft opneemen , en de Phihftynen beftryden.
Maar in plaats van te zeggen hoe groot hunne
krygsmagt was, gaf hy te verftaan dat hun heir
zo groot niet was dat men het behoefde te vree-
zen. Het vÃ³lk niettemin vernam de waarheyd
der zaake , en wierdt \'er zo door verfchrikt,
dat fommige zich in fpelonken verbergden, en
andere over den Jordaan trokken , om in de
ftammen van Ruben en Gad hunne veyligheyd

SamuÃ«l verzoelcen te willen komen , en Â«reza-
mentlyk te overleggen wat men doen zoude.
De Profeet beval hem te wachten ter plaatfe
daar hy was , en flagtÃ³ftÃ¨rs te bereyden ^ met
toezegginge dat hy den zevenden dag by hem
zou komen , om Gode op den Sabbath Ã³fferan-
den te Ã³fferen, en daarna eenen veldflag te lÃ©ve-
ren. Saul gehoorzaamde hem voor een gedeelte,
maar ,niet in alles : want hy wachtte zo veele
dagen als de Profeet bevolen had; maar ziende
dat hy niet quam , en dat zyn krygsvÃ³Ã¯k hem
verliet, Ã³fferde hy het Ã³ffer: en verftaande dat
de profeet aanquam , ging hy hem te gemoet.
Maar SamuÃ«l zeyde hem, ,, dat hy quaalyk
gedaan had met de Ã³fferanden3 die men voor de
welftands des vÃ³lks Gode moft doen, te Ã³f-
feren 3 zonder na hem te wachten." Saul om
zich te verontfchuldigen3 antwoordde daarop,
33 Dat hy zo veele dagen , als hem gezegd
was , gewacht had 5 maar dat zyn krygsvÃ³Ã¯k
verloopende, op \'t gerucht dat de vyanden van
Machma na Galgala in aantÃ³gt waaren , hy
zich genoodzaakt gevonden had te Ã³fteren.
Indien gy, antwoordde de Profeet, gedaan
hadt het gene ik u had bevolen , en de bevÃ©-
len welke ik u van\' GÃ³ds wege had gegeeven â
niet zo weynig in acht genomen hadt, gy ,,
zoudt de kroon voor veele jaaren op uw hoofd, 3^
en op uwe naazaaten beveftigd gehad heb-,,
ben." Naa dat hy aldus gefprooken had, keer-
de hy tc rug , ganfch onvoldaan over \'t bedryf
van dien VÃ³rft. Saul verzeld van Jonathas en
Ahia den Hoogenpriefter, Ã©Ã©nen der afkÃ³me-
lingcn van Eli, benevens zeshonderd mannen,
waarvan de meefte ongewapend waaren , omdat
de Phihftynen hen de middelen daartoe beno-
men hadden, ging na Gabaon, vanwaar hy op
eenen heuvel met overgroote droefheyd aan-
fchouwde dat de vyanden het ganfche land, al-
waar zy van drie verfcheydene plaatfen ingeko-
men waaren, verwoefteden, zonder dat hy

229. Terwyl hy zich in dit verdriet bevondt,
\'^^Â«^M-beftondt Jonathas , door een ongemeene groot-
moedigheyd, den ftoutften aanflag dien men zou
konnen bedenken. Hy nam alleen zynen
fchildknaap met zich , en hebbende hem doen
belooven dat hy hem niet verlaaten zoude, be-
floot hy heymelyk in \'t leger der vyanden te
gaan , om aldaar eenige wanÃ³rde te veroorzaa-
ken , en klom tÃ³t dien eynde den heuvel af.
DÃ³ch hun leger was zeer moeijelyk om te ge-
naaken 5 om dat het beflooten lag in eenen drie-
hoek , omringd van rÃ³tfen die tÃ³t bÃ³lwerken
verfl:rekten 5 weshalve men niet zonder groot
gevaar daarby kon opklimmen , Ã³f het leger
eenigfms naderen: maar deeze natuurlyke fl:erk-
te maakte de vyanden te achteloozer op hunne
wacht. Jonathas verzuymde niets om zynen
fchildknaap moed in te fpreeken , en zeyde tÃ³t
hem : âIndien de vyanden , als zy ons gewaar
â worden , ons beveelen af te komen , zal het
â een teken zyn dat onze toeleg gelukken zal:
35 maar zo zy niet tÃ³t ons zeggen , zullen wy
â weder te rugge keeren." Zy quamen dan by
het leger met het krieken van den dag : en de
Philiftynen hen ziende , zeyden , zie daar de
IfraÃ«liten, die uyt hunne holen en fchuylhoe-
ken te voorfchyn komen ; vervÃ³lgens riepen zy
Tonathas en zynen fchildknaap toe : Komt af
om de ftrafte uwer roekeloofheyd te ontvan-
gen. Jonathas hoorde die woorden met blyd-
fchap;\' als een zeker voorteken to God z^^^
ne anderneeming begunftigde. Th^^ gj^g
hy weg na een andere plaats, alwaar de rots zo
zwaar te beklimmen was , dat men \'er geen
wacht hieldt. Hy en zyn fchildknaap klauw-
terden daarby op met een ongelooftyke moeite j
en vindende de vyanden in flaap, bragten zy
\'er twintig van om \'t leeven: en dewyl niemand
zich kon inbeelden dat twee mannen alleen
zulken ftouten aanflag zouden hebben durven
beftaan? wierdt het ganfche leger met zo groot

een fchrik bevangen, dat fommige hun gewetr
wegwierpen om zich te bergen , etlyke mal-
kanderen als vyanden doodfloegen, omdat het
heir uyt verfcheydenerley vÃ³lken beftondt; en
andere in \'t vlugten malkanderen zo drongen,
dat zy de fteylten aftuymxlden. Saul door
zyne verfpieders verkundlchapt dat\'er een groo-
te oproer in\'t leger der Philiftynen was, vraag-
de Ã³f \'er ook iemand van de zynen was uytge-
trokken: en verftaan hebbende dat Jonathas en
zyn ft:hildknaap yermift wierden , verzÃ³cht hy
den Hoogepriefter zich met den Ephod te be-
kleeden, om van GÃ³d te verneemen wat\'er naa-
kende was. Hy deed zulks, en zeyde vervÃ³lgens
dat GÃ³d hem de overwinning geeven zoude. Saul
vertrok daarop terftond met dat weynig vÃ³lks
\'t welk hy by zich had, om in die wanÃ³rde op
de vyanden aan te vallen j en deeze maare zich
veripreydende quamen veele IfraÃ«liten , die
zich in Ipelonken verfchoolenhadden, byhem.
Aldus vondt hy zich binnen eenen korten ftond
van byna tienduyzend mannen verzeld, met
welke hy de Philiftynen, die aan alle kanten ver-
ftrooid waaren , naajaagde. Maar \'t zy door
onvoorzigtigheyd, Ã³f dat hy zyne byfter groo-
te blydfchap niet maatigen kon, hy beging eenen
grooten misflag : want willende zich ganfche-
lyk op zyne vyanden wreeken , vervloekte hy
en Ã³fferde aan den dood op den genen die naa-
laatende zoude de vyanden te vervÃ³lgen en te
dooden , en dies iets zoud eeten eer het avond
Kort daarnaa quam hy met de zyne in

een bofch der ftamme EphraÃ¯ms , alwaar veele
honigbyen waaren. Jonathas , die niets wift
van deezen vloek door zynen vader uytgefproo-
ken , en van de toeftemming die al het vÃ³lk
daarop gegeeven had , at van een honigraat 5
maar zo dra had hy \'tniet verftaan 5 Ã³f hy hieldt
op met eeten , en zeyde alleenlyk dat de Ko-
ning beter gedaan zÃ³ud hebben zulk een ver-
bÃ³d niet te doen , omdat men door \'t eetert
meer kracht zoude gehad hebben om de vyan-
den te vervÃ³lgen, cn\'er alzo veel meer zoud

hebben koman neÃªrmaaken. Naa dat men een
groote flagting gedaan had 3 keerde men te-
gens den avond weder, om het leger te pion-
deren i en dewyl men onder den buyc een groote
menigte van vee vondt 3 floegen de overwin-
naars veel daarvan dood , en aten \'t vleefch
met het bloed. De Wetgeleerden verwittig-
den den Koning terftond van de zonde die het
vÃ³lk beging , door tegen GÃ³ds gebÃ³d bloedig
vleefch te eeten. Dies beval hy eenen grooten
fteen in \'t midden van het leger te wentelen,
de beeften daarop te flagten , enze fchoon te
laaten uytbloeden , opdat het vleefch zuyver
mogt zyn, en men GÃ³d door bloed te eeten
niet vertoornde. Ieder gehoorzaamde 3 en
Saul deed eenen altaar oprechten 3 op welken
men Gode brandÃ³fters Ã³fferde 3 zynde de eerfte
altaar welken hy deed maaken. De VÃ³rft wil-
lende toen het leger der vyanden pionderen 3
zonder te wachten tÃ³tdat het dag was 3 en het
krygsvÃ³lk zulks mee geen minder drift begee-
rende, beval hy den Priefter Achitob, GÃ³d om
raad te vraagen Ã³f hem zulks aangenaam zou-
de zyn : Achitob deed het, en berichtte hem
dat GÃ³d niet antwoordde. â Dit ftilzwygen,
3, zeyde Saul , ontftaat buyten twyfel uyt een
voornaame oorzaak 3 want GÃ³d is altoos ge-
woon ons te verftaan te geeven wat wy doen
,5 moeten, zelfs eer wy met hem geraadpleegd
â hebben, en daar moet eenigeheymelykezon-
de weezen die hem doet ftilzwygen. Maar
ik zweer by hemzelven , alwaar \'t ook Jo-
nathas die zulks begaan had , dat ik hem niet
3, meer verfchoonen zal dan den geringften des
3, vÃ³lks , en dat het hem om GÃ³ds gramfchap
35 te ftillen, zyn leeven zal kÃ³ften." Elk riep
uyt dat den Koning zyn beftuyt moft naako-
meni Daarop tradt hy met Jonathas ter zyde,
cn deed het lÃ³t werpen, om te weeten wie het
was die gezondigd had > en het lÃ³t viel op Jo-
nathas. Saul zeer verbaafd , vraagde hem wat
misdaad hy dan begaan had > en hy antwoord-
de dat hy zich nergens aan fchuldig kende,
uytgezeyd dat hy onkundig van het verbÃ³d,
een weynig honigs gegeeten had toen hy de
vyanden naajaagde. Alstoen zwoer Saul dat
hy hem zou doen fterven, liever dan zynen eed
breeken welks onderhouding hy boven zyn
eygen bloed en alle natuurlyke banden achtte,
jonathas , zonder zich in \'t minfte daarover te
ontzetten, zeyde tÃ³t hemmeteenonbezwceke-
ne grootmoedigheyd: â Ik bid u, Vader , geen-
3, fms om myn leeven, maar zal den dood met
,5 blydfchap lyden , opdat gy uwen eed moogt
naakomen 5 enikkan my niet ongeluVddg ach-
ten , nu ik GÃ³ds vÃ³lk de opgeblaazenheyd
der Philiftynen door zulk een uytmuntende
â en heerlyke zeege heb zien temmen.

Het vÃ³lk wierdt door deeze ongemeene edel-
moedigheyd zo bewoogen , dat zy alle met
eede verklaarden , niet te zullen dulden dat
men hem, aan wien zy den gelukkigen uytflag
van dien ftryd verfchuldigd waaren , zou doo-
den. Alzo rukten zy Jonathas uyt de handen
van den Koning zynen vader , en baden GÃ³d
hem den mifllag dien hy begaan had te wiUen
vergeeven.

Naa deeze groote IgrygstÃ³gt, in welke by-
kans zeftigduyzend mannen der vyanden ge-
fneuveld waaren , regeerde Saul gelukkiglyk,
en behaalde groote voordeden op de Ammo-
niten , Moabiten , PhiUftynen , IdumeÃ«rs ,
Amalekiten , en den Koning Zoba. Hy had
drie zoonen Jofua, ^nMelchifa, en

twee dÃ³chters Merob en \'Mkhol. Hy gaf het
ampt van Overfte zyns krygsheirs aan Abner
zoon van Ner zynen oom, die broeder was van
Kis , beyde zoonen van AbiÃ«l. Behalve de
menigte van voetvÃ³lk dat hy onderhieldt, was
hy fterk in ruytery, had zeer veele wagens, en
koos de fterkfte en behendigfte mannen tÃ³t zyne
lyfwacht. De overwinning verzelde hem in
alle zyne onderneemingen, en hy bragt de zaa-
ken der IfraÃ«liten tÃ³t zulk een voorfpoed en
magt, dat zy ontzien wierden van de nabuuri-
ge vÃ³lken.

Saul verflaat door Gods beve\'! de Amalekiten ; dÃ³ch behoudt hun-
nen Koning tegen het verbÃ³d in \'t keven , en zyne fÃ³ldaaten zyn
heet op den roof. SamuÃ«l verklaart hera dat hy GÃ³ds gram-
fchap op zich gehaald had.

33 Dat nademaal GÃ³d hem voor alle an- ^^^Sam.i;
dere tÃ³t Koning verkooren had , hy gehou- â
den was hem te gehoorzaamen 5 want zo hoog â
als hy boven zyne onderdaanen was verhe-
ven, was GÃ³d boven hem en alles wat \'er in ,,
den Hemel en op de aarde was 5 dathy hem
derhalve dit van zynent wege aanzeyde: Ver-
mids de Amalekiten myn vÃ³lk in de woefty- â
ne , naa dat het uyt Egipte getrokken na het
land ging dat het nu bezit, zo veel quaads ge-
daan hebben , vereyfcht de gerechtigheyd
dat zy over die groote Ã³nbeleefdheyd geftraft
worden. Daarom beveel ik ulieden dat gy
hen den oorlÃ³g aanzegt, en hen overwonnen ,,
hebbende , hen ganfchelyk uytroeit, zonder â
ouderdom Ã³f kunne te verfchoonen, om hen \'
alzo te ftraffen over \'t gene zy uwen voorva- ""
deren hebben aangedaan. Ik wil ook niet dat
men eenig beeft in \'t leeven fpaare, Ã³f iets
van den roof behoude : maar alles moet my
ten brandÃ³fter opgeÃ³fterd , en zelf^ de naam ,,
der Amalekiten zodaanig uytgeroeid wor- â
den, gelyk Mofes bevolen heeft, dat\'er niet â
het minfte fpoor van overblyve."

Saul beloofde getrouwlyk te zullen naako-
men \'t gene GÃ³d hem beval 5 en om door een
fpoedige uyt voering zyne gehoorzaamheyd te
betoonen , bragt hy terftond alle zyne krygs-
magt byeen , en bevondt by de heirfchouwing
dat die vierhonderd-duyzend mannen uyt,
maakte, zonder de ftam Juda, die afleen der-
tig duyzend leverde , daar onder te begrypen.
Met dit heir trok hy in \'t land der Amalekiten j

en om lift by zyne magt te voegen , leyde hy
verfcheydene hinderlaagen langs de beeke, om
hen alzo te overrompelen, en van alle kanten
te befluyten. VervÃ³lgens leverde hy hen flao-,
overwon hen, dreef hen op de vlugt, en hieldt
niet op van hen naa tejaagen, tÃ³tdat hy hen c^an-
fchelyk verflagen had. Naa dat het becrin\'^zy-
ner onderneeminge hem vÃ³lgens GÃ³dsvoorzeg-
ginge , zo wel gelukt was , belegerde hy hun-
ne plaatfen 3 en maakte zich meefter daarvan.

Sommige nam hj in door ftÃ³rmtuyg, etlyke
door ondermyninge, andere door aarde wallen
welke hy van buyten opwierp, eenige door uyt-
hongeringe, andere door gebrÃ©k van water, en
andere door andere middelen. Voorts ver-
ichoonde hy nÃ³ch vrouwen nÃ³ch kinderen, en
kon echter niet voor onmenfchelyk Ã³f wreed aan-
gezien worden, omdathy, behalve dat het zy-
ne vyanden waaren , daarin GÃ³d gehoorzaam-
de , die men zonder misdaad geen gehoor-
zaamheyd weygeren kan. Maar toen hy Agag
hunnen Koning gevangen had genomen, wierdt
liy door de ongemeenelyfsftal en fchoonheyd,
en het aanzienlyk gelaat van dien VÃ³rft zo be-
woogen , dat hy zich liet voorftaan dat men
hem behoorde tc verfchoonen : enlaatendezich
dtis door zyne neyging vervoeren , gebruykte
hy ongelukkiglyk, in plaats van GÃ³ds bevÃ©l
naa te komen , eene goedertierenheyd die hem
niet geoorlÃ³fd was : want GÃ³d haatte de Amale-
kiten zodaanig , dat hy niet wilde dat men zelfs
hunne kinderen verfchoonen zoude, hoewel
hunne zwakheyd, door een natuurlyk inzigt
hen der ontferminge waerdig maakte j dÃ³ch hun
Koning was niet alleenlyk zyn vyand , maar
had zynen vÃ³lke groot quaad gedaan. De Ifrae-
liten nu vÃ³lgden hunnen Koning in zyne zon-
de naa, verachtende even als hy het bevÃ©l GÃ³ds j
want in plaats van alle de paerden en het vee te
dooden , bewaarden zy dezelve, namen al het
zilver dat zy vonden , en pionderden door-
gaans alles wat van eenige waardy was. In dee-
zer voege verwoeftte ^aul het ganfche land van
de ftad Pelufion af tÃ³t aan de roode zee toe,
uytgenomen die van Sichem in\'t landfchap Ma-
dian , welke hy willende behouden, ter oor-
zaake van RaguÃ«l Mofes fchoonvader , hen
voor den oorlÃ³g had doen waerfchouwen zich
met de Amalekiten niet in te wikkelen.

Saul keerde thans weder, zo wel vergenoegd
en Zo roemzuchtig op zyne zeege, gelyk alsÃ³f
hy naauwkeuriglyk alles wat hem van SamuÃ«l
bevolen was naagekomen hadde. Maar GÃ³d
was in tegendeel vertoornd, omdathy tegen zyn
verbÃ³d den Koning Agag had in \'t leeven be-
houden, endat Sauls krygsbenden op zyn voor-
beeld zyne bevÃ©len verfmaad hadden : welke
misdaad te minder verfchoonelyk was , door-
dien zy hunne overwinning aan hem verfchul-
digd waaren , en dat \'er geen Koning is , die
hoewel maar een menfch zynde, zulk een groo-
ten hoon , als zy hem , die Opperkoning van
alle Koningen is , aangedaan hadden , zoud
willen dulden. Hierom zeyde GÃ³d tÃ³t SamuÃ«l,
dat het hem berouwde Saul op den troon gefteld
te hebben , naardien hy, om zyneeygene wil-
le te vÃ³lo-en , zyne geboden met voeten tradt.
Deeze afkeer welke GÃ³d van Saul had, trof den
Profeet met zulk een gevoelige droef heyd, dat
hy den ganfchen nacht badt dat het hem mogt
vergeeven worden j maar hy kon zulks niet ver-
werven, omdat de Heere het niet billyk vondt,
op iemands voorbiddinge voor zulk een groote
misdaad vergift\'enis te verleenen j en dat degÃ©ne
die door eenen ydelen roem van goedertieren-
heyd de overtreedingen ongeftraft laaten , de
oorzaak zyn dat ze te menigvuldiger begaan
worden. . : . -

SamuÃ«l aldus ziende dat hy GÃ³d dÃ³Ã³r zyne
gebeden niet buygen kon, ging \'s mÃ³rgens vroeg
na Saul te Galgala. De Koning tradt hem te
gemoet, omhelsde hem, en zeyde: â Ik dank
GÃ³d voor de zeege welke\'t hem beliefd heeft â
my te geeven > en ik heb alles gedaan wathv
my bevolen heeft. Wat is dan, zeyde de
Profeet, dit geluyd van kleen en groot,,
vee, dat ik in uw leger hoor Het is ee- â
nig vee, antwoordde Saul, welk het vÃ³lk â
genomen en bewaard heeft om Gode te â
Ã³fferen: maar ik heb de Amalekiten ganfche- â
lyk uytgeroeid, gelyk gy my van zynent â
wege bevolen hebt, uytgenomen alleen hun-
nen Koning Agag met welken wy doen
zullen \'t gene u belieft. \'tZjn geene flagt-
Ã³ffers, hernam SamuÃ«l, die Gode behaage-
lyk zyn : maar rechtvaerdige menfchen die
zyne v^dlle gehoorzaamen , en niets achten
wel gedaan tc weezen dan \'t gene hy beveelt.
Want men kan fondcr hem tb verfmaaden
het Ã³fferen van Ã³fferanden wel naalaaten j
maar men zoud hem niet konnen ongehoor-
zaam zyn zonder hem te verachten : en die
hem niet gehoorzaamen , konnen hem geen â
aangenaame Ã³fferanden opÃ³flÃ¨ren. Hoe vet
de Ã³fferbeeften, en hoe zuyver en kÃ³ftelyk
de Ã³fferanden, die zy hem aldus aanbieden,
in ziehzelve ook zyn , hy vcrwerptze , en
heeft\'er een afkeer van^ door dien ze veel
eer eene uytwerking hunner geveynsdheyd,
dan een teken hunner gÃ³dvruchtigheyd zyn.
Maar in tegendeel aanfchouwt hy niet een
gunftig oog zodaanige die geen andere be-
geerte hebben dan om hem re behaagen, en â
die liever willen fterven, dan in \'t minfte ,3
ontrent zyne bevÃ©len in gebreke blyven. â
Hy eyfcht van hen geene flagtÃ³fters ; en als
zyze hem al Ã³fferen, hoe gering ze ook zyn,
zo zal hyze met beter genoegen aanneemen,
dan alles wat de ryke hem zouden moogen â
aanbieden. Weet dan dat gy den toorn en â
verbÃ³lgenheyd GÃ³ds op u gehaald hebt, door â
\'t verachten zyner bevÃ©len. En met hoedaa- â
nige oogen meent gy , zal hy eene Ã³fferande â
aanfchouwen > welke gy hem doet van din-
gen die hy ten verderve gefchikt heeft ? Is
\'t wel moogelyk datgy u zoudt inbeelden dat
\'er geen onderfcheyd zy tuftbhen uytroeijen
en Ã³fferen Het verfchil daarvan is zo groot, â
dat gy om de ftraffe te lyden voor \'t verzuy- ,,
men van GÃ³ds bevÃ©l, u wel bereyden moogt
om de kroon , welke hy u op \'t hoofd gezÃ©t
heeft, te verliezen."

Saul verbaasd over deeze v/oorden des Pro-
feets , antwoordde hem , dat hoewel hy het
krygsvÃ³lk in hunne plonderdrift niet had kon-
nen weerhouden , hy nÃ³gtans bekende fchuld
te hebben j maar dat hy hem om vergiffenis
badt, en zyne voorbede by GÃ³d verzÃ³cht, op
de verzÃ©kering die hy hem gaf van niet weÃªr tÃ³t
diergelyken misflag te vervallen. Hy fmeekte
hem^vervÃ³lgens een weynig te willen blyven
om oÃ³de een flagtÃ³ffer , tÃ³t verzoeninp-e zy-
ner gramfchap , te Ã³fferen. Maar dewyl de
Profeet wel wift dat GÃ³d geen welgevallen
daaraan zoud hebben, wilde hy niet vertoeven.

\'S\' â IX, HOOFD-\'

Samuel voorzegt Saul dat GÃ©\'1 zyn Koningryk in een ander geflacht
zal doen overgaan. Hy doodt Agag den Koning der Amalekiten,
en zalft David tÃ³t Koning. Saul door den boozen geeft gedree-
ven doet David haaien om rÃ¼uzyk voor hem te fpeelen.

O Aul greep SamuÃ«l by zynen mantel om hem
alzo het weggaan te beletten , en hy zich
daartegen aanzettende , fcheurde dezelve;
waarop de Profeet tÃ³t hem zeyde : â Alzo
3, zal uw Koningrykvanuafgefcheurd worden,
3, en op een\' vroomen man overgaan: want GÃ³d
,, is niet gelyk de menfchen ; hy is onverander-
â lyk in zyne befluyten." Saul bekende nÃ³g
eens dat hy gezondigd had; maar zeydedatde-

wyl \'t gene gedaan was niet ontdaan kon worden,
hy hem badt ten minften nevens hem in de te-
genwoordigheyd des ganfchen vÃ³lks GÃ³d tc
willen aanbidden. SamuÃ«l ftondt hem zyn ver-
zoek toe ; en daarop bragt men den Koning
Agag tÃ³t hem. Deeze VÃ³rft riep wel over-
luyd, dat de dood dien men hem wilde aandoen
wreed was. DÃ³ch de Profeet zeyde tÃ³t hem :
33 Nademaal gy zo veele moeders onder delf-,,
raÃ«liten den dood haarer kinderen hebt doen â
beweenen , is \'t niet meer als billyk dat uwe ,,
moeder uwen dood ook befchreye." En al-
dus gefprooken hebbende deed hy hem te Gal-
gala dooden, en keerde weder na Ramath.

234. Alstoen opende Saul zyne oogen, enbemerk-
te in wat een ongeluk hy geftort was door GÃ³d
vertoornd te he&en : dies keerde hy na zyn
koninglyk huys te Gaba> \'twelk een heuvel be-
tekent 3 en zag SamuÃ«l naa dien dag nooit we-
sam.is. der. Deeze Profeet konondertuftchen niet laa-
ten om zynent wille bedroefd te zyn en te zuch-
ten. Maar GÃ³d beval hem goedsmoeds te wee-
zen, en de heylige oli te neemen, waarmede hy
na Bethlehem zoude gaan in \'t huys van yeffe,
zoon van Obed , om dien van zyne zoonen,
welken hy hem toonen zou, tÃ³t Koning te zal-
ven. Hierop antwoordde SamuÃ«l dat indien
Saul zulks gewaar wierdt, hy hem zou doo-
den : maar GÃ³d beval hem niets te vreczen.
Dies ging hy na Bethlehem, alwaar hy met
groote blydfc] iiap ontvangen wierdt j en vermids
elk hem na de oorzaak zyner komfte vraagde,
antwoordde hy dat het was om eene Ã³fferande
te doen. Toen hy geÃ³fferd had verzÃ³cht hy
Jeffe met hem maaltyd te komen houden , en
zyne zoonen meÃ© te brengen. Hy quam daar-
op met de oudften genaamd Eliab , die groot
van geftalte en Van een braave gedaante was.
SamuÃ«l hem ziende , geloofde dat hy het was
dien GÃ³d tÃ³t Koning wilde aanftellen j maar
hy begreep zyne meening quaalyk : want hem
gevraagd hebbende Ã³fhy op dien jongeling, die

hem zo waerdig fcheen om \\ ryk te gebieden,
de heyhge oli zoud uytftorten , antwoordde
de Heere: â Ik oordeel niet gelyk de men- 3^
fchen : doordien gy ziet dat hy fchoon van 3,
gedaante is, acht gy hem waerdig om te heer- ,,
Ichen 3 maar \'t is niet de fchoonheyd des hg- 3,
haams die ik aanmerk in \'t fchenken eener ,,
kroone ; ik zie alleenlyk op het gemoed,,,
welks cieraaden zyn gÃ³dvruchtigheyd , ge- â
rechtigheyd, edelmoedigheyd, en gehoor-,,
zaamheyd." De Profeet dit antwoord ont-
vangen hebbende , zeyde tÃ³t Jeffe dat hy alle
zyne zoonen zou doen komen. Terftond qua-
men \'er vyf andere te voorfchyn , genaamd
Amtnadab, Samma., NathanaÃ«l, RaÃ©t, enAfam,
die niet minder fraai van geftalte waaren dan
de oudfte. SamuÃ«l vraagde den Heere toen^
wien van die hy tÃ³t Koning zalven zoude ; en
\'t antwoord was : Niemand vÃ¤n deeze. Dies
vraagde hy Jeffe , of hy dan geen meÃªr zoonen
had. Ik heb \'er nÃ³g Ã©Ã©nen , zeyd hy , g-ehee-
ten David, die myn vee hoedt. Laat hem dan
haaien, hernam SamuÃ«l, want het is niet meer
als rÃ©delyk dat hy^zo wel als zyne broeders deel
aan dit gaftmaal hebbe. Hy quam dan, zyn-
de eenigfms ros , daarbenÃ©ven fchoon en Wel
gemaakt Van leeft , en in zyn gelaat fpeelde iets
dat heldhaftig was. De Profeet hem ziende,

fchouder droeg j en \'t yzer alleen wooe zes-
honderd flkelen. Deeze fchrikkelyke reuf, ge-
gevolgd van een groote trÃ³p, vertoonde zich
m deeze toeruftinge in het dal dat tuflbhen de
twee heirlegers lag , en riep met luyder ftem-
me , om van Saul en alle de zyne te konnen ge-
hoord worden: 33 Wat behoeft men tÃ³t eeneÂ£â
veldflag te komen.? Kieft Ã©Ã©nen uyt de uwe
met wien ik dit gefchil beflechte 5 en laat de
party des genen die overwonnen wordt gehou-
den zyn zich aan den overwinnaar te onder-
werpen. Want is \'t niet beter alleen Ã©Ã©nen "
man voor \'t gevaar bloot te ftellen j dan een "
ganfch heir te waagen " Den vÃ³lgenden dae
quam hy ter zelfder plaatfe weÃ©r het zelfde
zeggen , en deed aldus veertig dagen lang dier-
gelyk een uy tdaaging. Saul en de zyne nie? wee-
tende wat zy hierop antwoorden zouden , ver-
genoegden zich met in flagord^e te bly veh ftaan
zonder dat het tÃ³t een treftÃ¨n quam DaxnJ
was toen niet in \'t leger, doordien Saul hem na
zynen vader gezondenhad s om het hoeden der
kudde weer waar te neemen, houdende drie zy-
ner broederen by zich. Maar JeflÃ¨ ziende dat
die oorlog lang uytgerekt wierdt, zondt Da-
vid na zyne broeders om hen eenige dineren te
brengen , en met Ã©Ã©ne te verneemen ho?\'t\'er
gefchapen ftondt. Goliath quam naar Zyne ge-
woonte, maar verwaander dan ooit te voorSi
en deed den IfraÃ«hten duyzend verwvtineen\'
dat niemand yan hen \'t hart had om tegen lieni
te ftryden. David die toen tegens zyne broe-
ders fprak van \'t gene zyn vader hem belaft had

wierdt zo ontroerd van den reus dus te hooren
fpreeken 3 dat hy tÃ³t hen zeyde dat hy eereed
was om hem tebevechten. Eliab de oudfte van
hen, wierdt toornig, bekeef hem vinnig dathy
door oneervaarenheyd zich zo roekeloos tooil
de, en beval hem weÃªr na huys te gaan , en
zyns vaders vee te hoeden. David antwoordde
zynen broeder niet 3 uyt ontzag dat hy hem
toedroeg, maar zeyde tÃ³t eenige andere Ws-
lieden dat hy de uytdaaging van dien reus wel
zou durven aanneemen. Dit wierdt Saul ge-
boodfchapt 3 die hem daarop deed haaien , en
hem vraagde 3 Ã³f het waar was dat hy zulks ge-
zegd had. 3) J^ > Heer Koning, antwoordde
hy5 ik vrees dien Philiftyn niet 5 en indien\'t
u belieft my verlÃ³f te geeven , ik zal niet al- ^^
leenlyk zyne ftoutheyd beteugelen j maar zal
hem zo verachtelyk maaken als hy teeen
woordig fchrikkelyk fchynt 5 en de roem die
door u en uw heir daarvan behaald zal wor-
den , zal te grooter weezen , omdat hy niet "
door eenen eervaaren oorlÃ³gsman, maardoor
eenen jongen aankomehng geveld zy.Â» Saul
prees zyne koenheyd wel, maar durfde zulk een
wigtig bedryf aan iemand van zÃ¶ jonge jaarÃ«n
met betrouwen, voornaamelyk dewyl \'er een man
van zulk een byftere fterkte en beproefde d/n
perheyd te bevechten was. David zvne T

Koning , beWen , ^dat ik met olds by-
ftand, welke ik op andere voorvallen genoo-

VI BOEK. J O Ã D S C H

zeyde Mietjes. Deez is \'t dien GÃ³d tÃ³t Ko-
ning verkooren heeft. Thans deed hy hem
aan zyne zyde zitten , naaft hem den vader,
en vervÃ³lgens zyne broeders : daarnaa goot hy
de oli op zyn hoofd , en luyfterde hem in
\'t oor, â dat GÃ³d hem verkooren had om Ko-

ning te zyn 5 dat hy de gerechtigheyd moft
â beminnen, en zyne geboden gÃ³dsdienftig-
3,^yk onderhouden i dat alsdan zyn ryk lang
3, duuren 3 en zyne naakomelingfchap door-
33 luchtig zyn zoude : dat hy niet alleenlyk de
â Phihftynen, maar alle andere vÃ³lken, waar-
,3 mede hy in oorlÃ³g quame , zoud overwin-
3, nen , en dat zyne gedachtenis onfterflyk
3, zoud weezen."

Naa dat SamuÃ«l aldus tÃ³t hem gefprooken
had, keerde hy weÃªr na huys, endegeeftGÃ³ds
. gmg van Saul over in David , zo dat hy begon
te profeteeren ^ Saul daarentegen wierdt van
eenen boozen geeft bezeeten, die hem t\'elkens
fcheen te willen verftikken. De Artfen wiften
voor deeze quaal geen ander hulpmiddel te be-
denken , dan dat men, eenen kÃ¼nftigen muzi-
kant eenige heylige gezangen onder \'t geluyd
der harpe by hem zou laaten zingen, wanneer
de booze geeft hem plaagde. Hy beval derhalve
dat men hem zodaanig eenen opzoeken zoude.
En dewyl men hem zeyde dat \'er niemand zo
bequaam toe was dan zÃ©kere zoon van JeflÃ¨, ge-
naamd David, dieniet alleenlyk zeer eervaaren
in de muzyk was, maar ook fchoon van geftal-
te , en bequaam om hem in den oorlÃ³g te die-
nen j deed hy zynen vader aanzeggen dathy hem
van \'t vee-hoeden hadde te ontflaan , en aan
den Koning te zenden , die zo veel goeds van
hem gehoord had, dat hy hem begeerde te zien.
JeflÃ¨ zondt hem terftond met gefchenken j en
Saul ontving hem zeer wel, maakte hem tÃ³t
zynen wapendraager, en bejegende hem gun-
Itiglyk m alles. Want behalve dat hy hem zeer
aangenaam was, kon hy alleen, door de liede-
ren welke hy op de harp fpeelde , hem weder
tot bedaaren brengen : dies verzÃ³cht hy van
zynen vader hem te moogen houden, doordien
hy zeer wel met hem voldaan was.

X. HOOFDSTUK.

Dc Philiftynen komen om de IfraÃ«liten te beftryden. Een reus on-
der ben geheeten Goliath , doet een voorflag van dien kryg door
een enkel gevecht eens IfraÃ«lyts tegen hem te beflechten : en de-
wyl niemand op die uytdaaging antwoordt, neemt David dezelve
aan.

TJ Enigen tyd daarnaa quamen de Phfliftynen
isam. -t^met een groot heir om de IfraÃ«hten te be-
ftryden 3 en legerden zich tuflbhen de fteden
Socho en Afeka. Saul trok hen terftond te-
gen , en hebbende zÃ©kere hoogte ingenomen,
noodzaakte hy hen te wyken , om zich op een
andere, die daar tegen Overlag 5 te lÃ©geren. In
hun heir was een reus geheeten Goliath, zynde
van Geth j deez was vier ellen en een handbreed
lang 5 zyne fterkte quam met zyne groote over-
een , zulks dat hy naar maate van dezelve ge-
W^P^nd was i want zyn harnas woog vyfduy-
zend hkelen , zyn helm was niet minder fterk,
en zyne dyeftukken, die van koper waaren,
hadden overeenkomft met al \'t andere : zyne
fpies was zo zwaar, dat hy , in plaats van
die in de hand te draagen 5 haar op zynen

wierdt, liep ik hem naa , en rukte het hem
uyt ^yne tanden , *t welk hem zo verwoed
maakte , dat hy op my aanviel 5 maar ik greep
hem by de ftaert, wierp hem ter aarde , en
â doodde hem. Even ,zo deed ik met eenen
â beer, die myne kudde befprong ; en ik ge-
3, loof niet dat deeze Philiftyn vreeflyker is
â dan leeuwen Ã³f beeren. DÃ³ch \'t gene my
5, nÃ³g meer verfterkt, is dat ik niet gelooven
âkan dat GÃ³d de lafteringen welke hy tegen
â hem uytbraakt, en den hoon dien hy u en
â uw ganfche heir aandoet, langer verdraagen
zal : dies durf ik my verzÃ©keren dat hy my
de genade zal verleenen van zyne hoogmoed
â te temmen en hem te overwinnen/\' Zulk een
ongemeene koenheyd deed Saul hoopen dat de
uy tfla? voorfpoedig zoude zyn. Hy badt GÃ³d,
gaf David verlÃ³f tÃ³t den ftryd , zette hem zy-
ne eygene wapenen by, en deed hem zyn helni,
harnas, en zwaerd zelf aan. MaarDavld, diÃ¨
niet gewoon was wapenen te draagen, vondt
\'er zich zo meÃ© belemmerd , dat hy zeyde:
â Deeze wapenen , Heer Koning, paffenu,
â die \'er zich zo wel van weet te bedienen,
maar niet my : en daarom bid ik umy de vry-
â heyd te laaten van te ftryden naar mynen eygen
, zin." Saul ftondt hem zulks toe, daaropleyde
hy de wapenen af, nam alleenlyk zynen ftÃ³k,
ftinger , en vyf fteenen , welke hy uyt de beek
had opgeraapt, en in zyne tafch ftak. Aldus
^ing hy na Goliath toe , die hem zo verachte-
yk aanzag , dat hy hem al fpÃ³ttende vraagde,

Ã³f hy hem voor eenen hond hield, dat hyhem
dus met fteenen gewapend tegenquam. Ja nÃ³g
erger dan een hond, antwoordde David. Deeze
woorden maakten den reus zo verbÃ³lgen, dat
hy by zyne goden zwoer , dat hy zyn lighaam
aan ftukken zoude fcheuren , en het den bee-
ften en vÃ³gelen te eeten geeven. Hierop zey-
de David : â Gy verlaat u op uwe fpies,
harnas, en zwaerd -, en ik vertrouw op de â
kracht van den almagtigen GÃ³d , die zich â
van mynen arm wil bedienen om u ter aarde â
te vellen, en uw ganfche heir te verftrooijen. â
Ik zal u heden uwen kÃ³p afhouwen , en uw â
lighaam zal ik den honden , dien gy door â
uwe raazerny gelyk zyt, te eeten gee- â
ven. Alsdan zal al de werreld weeten dat de â
GÃ³d der IfraÃ«liten hen befchermt, dat zyne ,,
voorzienigheyd hen geleydt, dat zyne hul- ,,
pe hen onwinbaar maakt, en dat geen krygs- â
magt en wapenen degÃ©nen welke hy verlaat â
beletten kan te fneuvelen." De trÃ³tfe reus
ziende hem zo j ong en ongewapend, aanhoorde
die woorden met een nieuwe verfmaadinge, en
tradt langzaam na hem toe , omdat het gewigt
zyner wapenen hem niet toeliet fnel te gaan.

David doodt Goliath, \'t Ganfche heir der Philiftynen neemt dc
vlugt , en Saul doet\'er een groote flagtina onder. Hy benydt
David , en om zich van hem te ontflaan belooft hem Michol
zyne dochter ten huuv^elyk , tnids dat hy hem de hoofden van
zeshonderd Philiftynen bragt. David neemt de voorwaatdc aan
cn voert het uyt.

T^Avid , voor wien GÃ³d op een onzigtely-
ke wyze ftreedt, ging Goliath kloekmoe-
diglyktegen, nam eenen fteen uyt zyne tafch,
leyde dien in zynen ftinger, en wderp hem met
zulk een kracht, dat dezelve zyn voorhoofd
treffende daarin neÃªrzonk, en den reus voor-
over dood ter aarde deed vallen. Aanftonds
liep deeze roemryke overwinnaar na hem toe}
en zelf geen zwaerd hebbende , bediende hy

zich van Goliaths om hem het hoofd af te hou-
Dezelfde flag die deezen verwaanden

Philiftyn het leeven deed verhezen, floeg alle
de andere met zulk een fchrik, datzy niet dur-
vende eenen veldflag waagen, naa dat ze den
genen op wien zy al hun vertrouwen ftelden^
Voor hunne oogen hadden zien neÃªrvallen,
de vlugt namen. De IfraÃ«liten jaagden hen
met een vrolyk gekryfdi naa tÃ³t aan de grenzen
van Geth , en tÃ³t voor de poorten van Af ka-
lon 5 en naa xiat zy dertigduyzend van hen ge-
dood , en nÃ³g eens zo veel gequeft hadden,
keerden ZJ weder en plondei:den hnn leger,

I sam. waarnaa zy \'t zelve in de brand ftaken. Voorts
bragt David Goliaths hoofd met zich, enwyd-
de zyn zwaerd Gode toe.

Toen Saul zeegepraalend wederkeerde, qua- ^38,
men de vrouwen en dÃ³chters hem met trom-
melen en cimbalen te gemoet, om haare vreug-

de over die groote overwinning te betoonen-,
en dewyl de vrouwen zongen dat Saul meer dan
duyzend , en de dÃ³chters dat David over de
tienduyzend gedood had , verwekten deeze
woorden in Saul zulkeen nyd, dat hy oordeel-
de dat hem by dien roemryken lÃ³f niet anders
ontbrak dan de naam van Koning. Dies be-
gon hy van toen af zich te verbeelden, dat het
niet veylig was David langer by zich te hou-
den. Onder fchyn dan van hem te verplig-
ten, maar inderdaad om hem van de hand te
zenden en te doen omkomen, gaf hy hem
*t gebied over duyzend mannen, achtende dat
niet wel zou konnen miflÃ¨n, Ã³f hy zoud in
een krygsbediening , die hem voor zoo veele
gevaaren bloot ftelde, moeten feuvelen. Maar
dewyl GÃ³d David nooit verliet, gelukten al-
le zyne onderneemingen hem zowel, dathy
door zyne ongemeene dapperheyd een alge-
\' meene achting verkreeg; en Michol, Ã©Ã©ne
van Saul dÃ³chters, die nÃ³g ongetrouwd was,
wierdt zo verliefd op hem, dat zy haare zucht
zelfs voor den Koning haaren vader met ver-
bergen kon. Saul verheugde zich daarover,
hoopende dat hem tÃ³t een middel zou die-
ner om David aan kant te helpen : en ant-
woordde daarom den genen die\'er tegeiis
hem van fpraken, dat hy hem die Pnnfes
gaern ten Luwelyk Wilde geeven , want hy
redeneerde aldus : âIk zal hem voorftellen
â dat hy om die eere te verwerven, my de
âhoofden van zeshonderd Phihftynen moet
â brengen j en ik houd my verzekerd dat
â hy, zynde niet minder dapper dan edel-
â moedig , die voorwaarde met blydlcnap
â zal aanneemen, omdat hoe ze gevaarlyker
is j zy hem des te grooter roem zal aan-
â brengen 5 en dat hy alzo geene gevaaren
â ontziende , ik my van hem zal konnen ont-
5, flaan, zonder my zeiven eenige blaam daar-
door op den halze te haaien." Naadat hy dit
befluyt genomen had, gaf hy bevÃ©l dat men
Davids neyging ontrent dit huuwelyk eens on-
dertaften zoude. Weshalve zy die deezen laft
ontvangen hadden tÃ³t David zeyden , dat de
koning hem zulk een groote geneegenheyd
toedroeg, en met zo veel genoegen de gunft
des vÃ³lks aanfchouwde, dat hy hem de PrinfÃ©s
zyne dÃ³chter ten huuwelyk wilde geeven. â In- â
dien gylieden niet begrypt, antwoordde hy, â
wat een eere het zy \'s Konings fchoonzoon â
te weezen , dan zyt gy van een geheel ander â
verftand als ikj want ik acht dat\'er een over- â
groot onderfcheyd is tuflÃªhen zulk een ver- ,,
heven ftaat, en myne laage afkomft.*\' Dit
bericht wierdt Saul aangediend j en hy deed
hem door die perfoonen wederom boodfchap-
pen j â Dat hy zich niet had te bekommeren â
omdat hy niet ryk was, en geen groote ge- â
fchenkenaan zyne dÃ³chter doen kon, door- â
dien hy niet voorhad haar aan hem te verkoo- â
pen, maarze hem te] geeven : Dat het hem â
genoeg was in eenen fchoonzoon een onge- â
meene dapperheyd met andere deugden,
welke hy in hem befpeurd had , verzeld te
zien : dat hy daarom niet anders van hem
begeerde, dan den Philiftynen eenen doode-
lyken oorlÃ³g aan te doeft, en hem zeshon- â
derd hoofden van hen te brengen : dat dit â
het grootfte en aangenaamfte gefchenk was ^^
dat hy hem zou konnen doen, en ook zyne â
dÃ³chter, die ongeneegen tot de gewoonlyke i,
gaaven, geen beter keur doen kon, dan ie-
mand die over de vyanden van haaren vader ,,
en vaderland sezeegepraald had ^ ten man te â
neemen." Nademaal nu David geloofde dat
Saul oprechtelyk handelde, bekommerde hy
zich niet eens over de moeijelykheyd Van den
aanflag, maar nam de voorwaarcfe met blydfchap
aan 5 en om door zvne diÃ¨nften zulk een groo^

te eere te verwerven , viel hy aanftonds met zyn
krygsvolk op de vyanden aan. Gode ftondt
hem m die gelegenheyd by, gelyk in alle de an-
dere, zulks dat hy een groot getal Philiftynen
verfloeg, aan den Koning de zeshonderd hoof-
den, welke hy geÃ«yfehthad, bragt, en hem
verzocht zyne belÃ³fte na te komen.

Saul geeft zyne DÃ³chter Michol aan David ten wy vc, cn befluyt ter
zelfder tyd hem te doen dooden. Jonathas geeft\'er David kund-
fchap van, die daarop de vlugt neemt.

CAul niet konnende zyne dÃ³chter aan David
1 sam.iy. O weygeren, omdat het eene fchande zoude
geweeft zyn hem geen woord te houden, en
aan al de werreld te doen zien dat hy geen an-
dere toeleg hadde gehad dan hem te bedriegen,
en in zulk een hachlyke onderneemingetedoen
\' fneuvelen, was genoodzaakt dit huuwelyk zy-
nen gang te laaten gaan. Maar hy veranderde
daarom niet van gevoelen j want dewyl David
meer en meer van GÃ³d en de menfchcn bemind
wierdt, quam hy hem zo ontzaglyk te vooren,
dat hy zich verbeeldde niet van zyn leeven en
kroon te konnen verzekerd zyn, dan door Da-
vids dood. Om derhalve het Ã©Ã©n zo wel als \'t
ander te redden , verkoor hy Jonathas zynen
zoon, en eenige zyner getrouwfte dienaaren
om dat voorneemen uyt te voeren. Tonathas ^
die David ter oorzaake van zyne dÃ©u^d zeer be-
minde, was zeer verwonderd te zien dat zyn
vader, door zulk een zonderlinge verandering,
zo eens loefs van die groote gencegenheyd, wel-
ke hy aan David betuygd had, overftapte tot
een befluyt om hem te dooden. Weshalve hy
verre van den uytvoerder van dit Ã¶nrechtvaer-
dig en wreed bedryf te willen zyn, hem daar-
af verwittigde, raadendehem aanftonds te vlug-
ten, met toezegginge dat hy na gelegenheyd
zou trachten om den Koning te Ipreeken, en
de oorzaak van zynen haat uyt te vÃ³rfchen; Ã©n
hem dan met Ã©Ã©ne neÃªr te zetten, Ã©n hem
voor te houden dat\'er geen reden was oni ie-
mand , die zo veel aan hemen zyn ryk verdiend
had, om te brengen; ja dat fchoon hy al eeni-
gen misflag begaan hadde , de grootheyd zyner
dienften hem tÃ³tvergiffÃ¨niftÃ¨ behoorde te doen
overhellen. Voorts beloofde hy hem kennis te
zullen geeven van den uytflag van dit gefprÃ©k,
en in hoedaanig een gefteltenis hy zynen vader
\'gelaaten had. David vÃ³lgde daarop zynen raad-,

240. TOnathas des anderen daags Saul in eenen goe-
J dm luym vindende, fprak hem aldus aan :
Wat groote misdaad, myn vader, heeft Da-
vid dÃ³ch begaan, die u bewoogen heeft om
bcm te doen fterven , hem die u zulke uyt-
" ^"^fende dienften heeft gedaan, die u op
oe Phihftynen heeft gewrooken, die hunne
,, trÃ³tsheyd heeft vernederd, die de eere onzer
â¢â landaard heeft opgeheven , die den hoon
3, neett doen ophouden welke ons veertig da-
â genlang aangedaan wierdt, toen wy niemand
â konden vinden die den reus, welken hy zo
roemruchtig verflagen heeft, durfde be-

vechten, hem, zeg ik, dien gy de eere ge-
daan hebt van uwe dÃ³chter ten huuwelyk"
te geeven , naa dat hy , om zich des wa4- "
dig te maaken, u hetgeÃ«yfchtegetal vanPhi-
hftyns hoofden gebragthad.^ HebtdÃ³ch, zo
t u belieft, de goedheyd van eens te over-
denken wat een droefheyd zyn dood ons \'
zoude veroorzaaken, niet alleenlyk om zyne
deugd, maar om die vermaagfchapping en "
floedaanig het verdriet myner zufter loude \'\'
zyn , zich bykans zo dra weduwe als ge- "

ook wilterm- \'
neren , datdiy u gemoed tÃ³t bedaaren ge-
bragt heeft mdie ontroerdheden welke uzyn
overgekomen, gy zult buyten twyfel bevin-
den dat die dienften zo groot zyn, dat ze
nooit vergeeten behooren te worden gy zult
gunftiger gevoelens voor hem kry^eÃ¯Ã¯^- en

te behouden, zult gy hem voor u zeiven
en voor uw ganfche huys , ^t welk zo hoog-\'\'
lyk aan hem verpligt is, bewaaren." Deeze
redenen van Jonathas waaren van zo veel
kracht, dat zy de gramfchap en vreeze 7an
Saul overwonnen : zulks dat hy met eede be-
loofde David geen quaad te zullen doen. Det

ze edelmoedige Pi-ms ging hem aanftonds daar-
af kennis geeven en bragt hem weÃªr by denKo-
nmg, alwaar hy zyne voorige bedieninge we
derom waarnam. & ^

n^En zelfden tyde begonden de Philiftynen

^ den oorlog wederom , en David wierdt ^ "
met een heir hen tegen gezonden : waarop hy
hen beftreedt, en een groote menigte van hen
gedood hebbende, zeeghaftig weSer by Saul
quam. Maar hy wierdt van hem niet omvan-
gen gelyk hy hoopte, en gelyk zulk een groo-
te aienlt vereyfchte, omdat zyn roem by hem
verdacht zynde, hy in plaats van zich over
zyne voorfpoed teverblyden , dezelve gevaar
lyk oordeelde, en niet dan met verdriet
vernam. Eens wanneer hem zyne oude quel-
Img van den boozen geeft weÃ¤er overquam,
beval hy David voor hem op de harp fe fpee-
len : En erwyl deez zulks Seed, wierp Ll
eene fchicht, diehy Â« ^ ^and had, met al-
le magt na hem toe enzoud hem gedood heb-

TH \' \'T r^h,^ ontweeken hadde.

Thans vlugtte hy na huys , en ging dien gan-
fchen dag nwc uyt, | ^ewokn

Mhcbfendc, ââsaul het fcÂ«cr,e Â£ eemT S Â«fSâ¢\'
fFOnk, en daarnaa in zyn bed midden in

was zondt Saul eene wacht om zyn huys te Om-
ringen, dat hy\'tniet zou konnen ontkomen,
omdat hy voorhad hem door \'t Gerecht ter
dood te doen veroordeelen. Michol Davids
huysvrouw kreeg daarvan bericht, en dewyl
haare liefde jegens eenen man van zulk een uyt-
muntende verdienfte haar den dood mmder deed
achten dan het hartzeer van hem te verliezen,
trincT zy terftond byhem, en zeyde j â Zo de
Z zon u mÃ³rgen ochtend nÃ³g hier vindt, zal ik
â u nooit meer leevendig zien. Vlugt dan ter-
wyl de nacht het utoelaat, welkenikwenfch
dat GÃ³d langer wil maaken dan naar gewoon-
te, opdat hy u te gunftiger zy: want de Ko-
â ning heeft beflooten u te doen fterven ^ en dit
â wreed voorneemen niet uyt te ftellen." Naa
dat zy aldus gefprooken had , maakte zy een

touw aan \'t venfter vaft, en liet hem neder.
VervÃ³lgens fchikte zy zyn bed gelyk als voor
een zieke, en leyde clen lever van een verfch
geflagte geyte onder het dek. Des mÃ³rgens
vroeg zondt Saul eenige om David gevangen te
neemen: doch MichÃ³l zeyde tot hen dat hy
den ganfchen nacht ziek was geweeft, en de
gÃ³rdynen van \'t bed opfchuyvende deed de le-
ver , die nÃ³g warm was en zich beweegde, het
dek ook beweegen 3 waardoor zy niet twyfel-
den Ã³f David lag in \'t bed, en was ziek. Wes-
halve zy zulks aan den Koning verhaalden, die
hen beval hem te haaien, in hoedanig een ftaat
hy ook waare, naardien hy dÃ³ch fterven moft.
Zy keerden dan terftondt weder, floegen het
dek op, en bevonden , dat de PrinfÃ©s hen be-
droogen had. Saul bekeef zyne dÃ³chter vin-

nig dat zy zynen vyand dus had laaten ontko-
men : dÃ³ch zy verfchoonde zich met te zeg^
gen âDat hy gedreygd had haar te doo-
â den, indien zy weygerde hem in dien nood
â by te ftaan : dat zy overzulks daartoe was
â gedwongen geweeft, en niettwyfelde, naar-
â dien zy de eere had van zyne dÃ³chter te
zyn, Ã³f zyne liefde tÃ³t haar zou fterker wee-
\' zen dan zyn haat tegens David." Saul door
deeze redenen bewoogen, verleende haar ver-

^^^avtd het gevaar aldus ontkomen zynde
cring na den Profeet SamuÃ«l te Ramath , ver-
Fiaalde hem hoe Saul na zyn leeven ftondt, zo
dat het byna niet gefchee d had of hy had hem
met eeni fchicht gedood : en dat i-hoon hy
hem nooit beleedigd, maar m alle zyne oorlo-
gen door GÃ³ds byftand met groot voordeed ge-
diend had , hy in plaats van geneegenheyd,
niet dan afgunft daardoor op zich had gehaald.
SamuÃ«l door deeze onbillykheyd van Saul ont-
roerd, trok uyt Ramath, en bragt David te Gal-

baathj alwaar hy eenigen tyd met hem woonde.
Zo dra Saul bericht daaraf bekomen hadt, zondt
hy eenig krygsvÃ³lk om hem te haaien. Dee-
ze vonden SamuÃ«l in \'t midden van een gezel-
fchap Profeeten , cn wordende, terftond mee
dien zelfden geeft vervuld , begonden zy ne-
vens hem te profeteeren. Saul zondt daarop
andere met een gelyken laft om David te vangen 5
en hen wedervoer de zelfde zaak. Toen zondt
hy nÃ2 eens andere, en zy profeteerden insge-
lyks Hierover vervid hy tÃ³t zulk een gram-
fchap, dathy zelf heene ging , eneerhy nÃ³g
SamuÃ«l genaderd was 3 begon hy ook te pro-
feteeren : maar by hem gekomen zynde verloor
hy zyn verftand t\'eenemaal, wierp zyne klee-
deren weg en bleef een ganfche nagt en dag
dus naakt voor SamuÃ«l en David op de aarde

Thans ging David na Jonathas om hem zyn 245.
beklag te doen ^ dat hoewel hy nooit oorzaak isam.tÃ³.
aan den Koning gegeeven had om misnoegd op
hem te zyn, hy\'er echter fteeds over uyt was
om hem \'t leeven te beneemen. Jonathas badt
hem zulke gedachten niet te Willen hebben 3
nÃ³ch al te ligt geloof te geeven aan degÃ©nen
die hem zulks verhaalden ; maar zich op zyn
woord verzekerd te houden dat de Koning zyn
vader niets diergelyks in deh zin had, dewyl
hy, indien zulks zo waare 3 het hem wel bekend
gemaakt zoude hebben, vermids hy niet ge-

toegedaan heeft j en met welk een vertrou-;
wen ik wenfche dat hy u nooit verlaate, fchoon â
myn vader en ik zelf uwe vyanden wierden.
Wees van uwe kant deeze myne betuyaincre \'
indachtig i en indien gy my overlceix"^ ?o "
betoon my uwe erkentelykheyd door zÃ³ro- â
voor myne kinderen te draaien." Maa dee
zen eed zeyde Jonathas tÃ³t David dat hv hem
wachten zoud m het veld daar men gewomiw-s

Wf \'\' â T te oefenen , en dat hy niet
laaten zoude ook aldaar met eenen ftaationo-en

pen, datze voor hem lagen, dÃ³chzo zeheSte
genwas, dathy dan het tegendeel tÃ³t den

zepn zoude. Maar dat hoedaanig dezaate
ook waaren , hy met alle magt zoud arbeyden

heJd J^ J ^T"^ "^ff twyfelde aan de waar-
heyd van Jonathas belÃ³ften, bleefhy niet in ge-
breke ter befcheydener plaatfe te komen. Den
volgenden dag , zynde die der nieuwe maane
quam de Koning , naa dat hy zich vÃ³lo-ens V
gebruyk gezuyverd had, aan tafel om \'t^vond
maal te houden. Jonathas zette zich dlZt

aanzynerechterenAbner, de Veldoverfte aan
zyne ftmkerhand Saul ziende dTu^
plaats leedig bleef , meende dat hv zich nS
gereynigd had , dÃ³ch zeyde niets : maar \'s an-
derendaags hem weÃªr niet ziende , vraacrde hv
J onathas, waarom David in die twee dao-en nn
een plegtig gaftmaal niet verfcheenen was Tn
nathas antwoorde , dat hy na Bethlehem tl"
gaan was om een feeft van zyne ftam bv te vvoo-
nen, naa alvoorens van hem verlÃ³fdaaVtoe ver-
zocht te hebben: âEnhybadtmyook, Cdls
^^^^ ^^^^ te wiL k^iien ::

was , zo bleef Sauls woede niet langer binnel
de paaien van een enkel verwyt, maarhy quam
tot fcheldwoorden , en van fcheldwoorden tÃ³t

Hf F L A V I U S J

woon was iets te doen , zonder tÃ³t hem daar-
van te fpreeken : en dat hy zelf dan niet gelaa-
ten zoud hebben hem kennis daaraf te gee-
verzekerde hem daarentegen met
eede, dat het gene hy zeyde waarachtig was,
en badt hem daaraan niet te willen twyfelen,
maar geloovende het gene hy zeyde, hem eer-
der behulpzaam te zyn om zyn leeven te red-
den , dan te wachten tÃ³tdat zyn dood hem met
leedweezen deed zien dat hy hem t\'onrecht ge-
loof geweygerd had. Hy voegde daarby, dat
hy zich met behoefde te verwonderen dat de
Koning zyn vader, weetende de naauwe vrind-
Ichap die\'er tuifchen hen was, hem niets van
zyn voorneemen gezegd had. Jonathas hier-
door overreed, toonde zich bedroefd daarover,
en vraagde waarin hy hem zou konnen dienft
doen. 5, Naardien ik my verzekerd houde,
5, antwoordde David, dat\'er niets is \'t welk
ik van uwe vrindfchap niet verwachten mag,
zo is dk het gene dat my in den zin fchiet.
â \\ ermids het mÃ³rgen nieuwe maan is, en dat
â de Koning op dien dag een groot gaftmaal
5, houdt, waarby ik gewoon ben my te laaten
5, vinden, zal ik u, zo gy \'t goed vindt, buy-
â ten de ftad verv/achten , zonder dat iemand
35 dan gy het -weet: en als de Koning vraagt
â waar ik ben, moogt gy hem, zo \'t ubdieft,
â antwoorden, dat ik na Bethlehem ^eraan
â v\' ^^et feeft myner ftamme by te woo-

â oen naa u alvoorens verlÃ³f daartoe ver-
â zocht te hebben. Byaldien de Koning dan
antwoordt, gelyk men gewoon is te doen als
men iemand bemint: Ik wenfch hem een goe-
de reyze , zo zal \'t zelve een teken zyn
dat hy my geen quaade wille toedraagt.
Maar indien hy op een andere wyze ant-
woordt , zal het een blyk van het tegendeel
weezen, en gy zult my eenen dienft doen,
my daaraf te verwittigen. Deeze daad , in
dit myn ongeluk , zal met uwe edelmoedig-
heyd , en de vrindfchap , wdke gy my zo
- pl\'egtiglyk ,beloofd hebt , overeenkomen.
5, DÃ³ch indien gy bevindt datik die niet ver-
â diene , en zo gy gelooft dat ik den Konincr
â misdaan hebbe, wacht dan niet tÃ³tdat hy
â my doe fterven , maar voorkom hem door
â my het ieeven te beneemen." Deeze laatfte
woorden doorgriefden het hart van Jonathas :
hy beloofde David alles wat hem moogelyk was
te doen om de meening van den Koning zynen
vader te doorgronden , en hem een getrouw
verhaal te doen van ^t gene hy deswege zoud
ontdekken. Hy deed nÃ³g meer , want om hem

^daaden : want hy greep eene fchicht om zynen
zoon te dooden, en hy zou dien fehrikkeiyken
moord ook begaan hebben, indien hy niet be-
lÃ©t was geweeft door degÃ©nen die\'er by waaren.
Jonathas kon toen niet langer twyfelen aan \'t
gene David hem van Sauls doodelyken haat ge-
zegd had, dewyl hy zag dat deeze zyne vrind-
fchap hemzelven het leeven bykans gekÃ³ft had.
^y ghig dan van de maaltyd zonder eeten, en
bragt den ganfchen nagt in droefheyd over,
dewyl hy nu door zyn eygen gevaar geleerd
had hoe groot dat van zynen vrind was.

Des mÃ³rgens vroeg ging hy onder fchyn van
zich in \'t fchieten te oefenen , ter plaatfe al-
waar David hem verwachtte, deed gelyk afge-
fproken was , en zondt zynen ftaatjongen te
rugge , om alzoo met David alleen te konnen
Ipreeken. David wierp zich neÃªr voor zyne
voeten , en zeyde dat hy zyn leeven aan hem
verfchuldigd was : dÃ³ch Jonathas beurde hem
op , en kufte hem. Dus bleeven zy eenen lan-
gen tyd in elkanders armen , beweenende hun
ongeluk , dewyl deeze fcheyding hen zwaarder
2oude vallen dan dc dood , en zy den anderen
niet verlaaten konden : maar eyndelyk moft
het weezen , hoe zeer moeijelyk het hen
ook viel} en \'t gefchiedde niet zonder el-
kander de betuygingen van hunne onver-
breekelyke vrindfchap , met eede beveftigt,
te vernieuwen.

244* David om de vervÃ³lginge van Saul te ont-
iSam.ii.vlieden ging na de ftad Nob by den Hoogen-
priefter Abimelech, die verwonderd van hem dus
alleen te zien, naar de oorzaak daarvan vraagde.
David antwoordde hem dat hy een bevÃ©l des
Konings, waartoe hy niemand van noode had ,
ging uytvoeren; dat hy zyn vÃ³lk befcheyden
had om op zÃ©kere plaats by hem te komen > en
dat hy hem verzÃ³cht het gene hy tÃ³t dit reysje
noodig had te willen geeven, nevens eenig ge-
weer. Abimelech verzÃ³rgde hem ; maar ten
opzigt van geweer, zeyde hy niet anders te

hebben dan het zwaerd van Goliath, hetwelk
hy zelf Gode toegewyd had: echter boodt hy
\'t hem aan, en David nam het met zich : maar
een SyriÃ«r geheeten "Doeg , die \'t opzigt over
Sauls muylezels had , was daar by geval tegen-
woordig. E)avid ging van daarna Geth, eene
ftad der Philiftynen alwaar de Koning Achis zyn
HÃ³f hieldt: aldaar wierdt hy gekend , en men
zeyde terftond rÃ³t dien VÃ³rft , dat David de
Hebreer, die zo veel Philiftynen gedood had,
in die ftad was. David zulks verftaande , eii
ziende zich in geen minder gevaar dan \'t gene
hy had willen ontvlugten , befloot te veynzen,
en zich zinneloos aan te ftellen j \'t welk hem zo
wel gelukte , dat Achis toornig wierdt op zyn
vÃ³lk dat ze hem. eenen gek gebragt hadden ,
en beval dat zy hem wegjaagen zouden.

David aldus vry geraakt, ging na de ftam 24 f .
Juda , alwaar hy zich in een hÃ³l, dicht by de \' Sam.iÂ®;
ftadAdullam? verbergde, en zulks zynen broe-
deren liet weeten. Zy quamen hem met alle
hunne maagen bezoeken , en veele andere ver-
voegden zich ook by hem , \'t zy ter oorzaake
van den flechten toeftand hunner dingen , Ã³f
uyt vreeze die zy voor Saul hadden : en huii
getal groeide eyndelyk tÃ³t vierhonderd aai), zo
dat David toen niets meer vreesde. . Thans
ging hy na den Koning der Moabiten , en ver-
zocht hem te willen toeftaan dat hy en det^ene
die hem verzelden, in zyn land mogten blyven,
ter tyd toe dat zyne zaaken eenen keer namen\'
Deeze VÃ³rft bewilligde in dat verzoek, en be^
jegende hem en zyn ganfche gezelfchap zeer
wel, geduurende dien tyd dat hy in zyne Staa-
ten bleef 5 het welk was tÃ³t dat de Profeet Sa-
muel hem beval de woeftyne te verlaaten
en weder na zyne ftam te keeren j. waarop hv
vertrok, en zieh in de ftad Sarim ophieldt.
Saul dit verftaande , en hoorende dat hy een
goed getal gewapende mannen by zich had,
wierdt \'er over ontroerd, omdat hy wift dat
zyne dapperh\'eyd en beleyd hem bequaam maak-

tc om alles tc beftaan. \'In deeze bekommermg
deed hy in het paleys der koninglyke ftad Ga-
ba , die op eenen heuvel genaamd Arnon gelegen
is, alle zyne vrindenalle de Overften van zyn
lieir 5 en zyne ganfche ftam byeenkomen j en
van zyne lyfwacht en deamptenaarenzynshuys
verzeld, fprak hy hen van zynen troon indee-
ier voe^e aan: ,, Nademaal ik niet gelooven
33 kan dit de weldaaden waardoor ik. uheden
verrykt, en de eere tÃ³t welke ik u verhoogd
heb , by u vergeeten zyn , zo wenfchte ik
wel te wecten Ã³f gy hoope hebt van nÃ³ggroo-
53 ter van David te ontvangen: want my is niet
j, onbekend hoedaanig een geneegenheyd gy
â hem alle toedraagt , en dat myn eygen zoon
ulieden zulks ingeboezemd heelt. Ik weet
33 dat Jonathas en hy buyten myne toeftemmmg
een zeer naauw verbond mxt eikanderen aan-
" o-ecraan, ja dat zy \'t met eede bekrachtigd
hebben 3 en dat Jonathas met al zyn vermoo-
ren David tegen my byftaat. Gylieden on-
dertuftchen laat \'er u niet aan gelegen zyn,
33 maar wacht geruftelyk af wat uytflag het nee-
men zal." Op deeze reede des Konmgs volg-
de een ftilzwygen , \'t welk DoÃ«g eyndelyk
brak, en aldus aanhief: âIk heb David te
,3 Nob zien komen by den Hoogenpriefter Abi-

53 melech , die hem voÃ¶rzeyde wat hem we-
33 dervaaren zou 3 hem het zwaerdVan Goliath
â gaf 3 en hem ver-zÃ³i-gde met het gene ly tot
,3 zyne reyze noodig had. " Saul ontbÃ³odtter-
ftondt Abimelech en alle zynÃ© maagen, en Iprak
hem aldus aan : ,5 W^at

,3 op my t\'onvreede te zyn , \'dat gy David, \'
5, daar hy myn vyand is 3 en tcgCnmynen dienft
,5 aanfpant 3 zÃ³ wel onthaald 3 en hem geweer
3, gegeeven , ja hem voorzegd hebt wat hem
â befchooren is ? Kan het u wel onbekend wee-
53 zen dat hy vlugtig is ter oorzaake van den
33 doodelyken haat dien hy my en het koning-
33 lyk hÃ¼ys toedraagt ?" Abimelech ontkende
niet dat hy de byftgjid, waarover jjien Jiem be-
fchtildigdc, aan DavM verleend had: maar om
te toonen dat het niet zo zeer ten zynen op-
zigte , als uyt aanmerkinge van den Koning
was , antwoordde hy aldus: ,, Ik heb hem,
Heer Koning 3 niet ontvangen, als uwen
vyand , maar als uwen getrouwen dienaar 3
als Ã©Ã©nen der voornaamfte BevÃ©lsluyden van
uw heir , en als Ã©Ã©nen die de eere had van
uwen fchoonzoon te zyn. Want hoe kon ik
my verbeelden dat iemand die wegens zo vee- â
Ie gunften aan u verpligt is , uw vyand en
niet veel eer ten hoogften tÃ³t uwen dienft ge- 3.,
neegen zoude weezen ? Belangende dat hy 3
met my wegens de gÃ³dlyke wille geraad- i
pleegd 5 en daarop een antwoord van my ont-
vangen heeft, daarin heb ik niet anders ge-
daan dan ik gewoon was. En noopende \'t
gene ik hem gegeeven hebbe tÃ³t voortzettin-,
ge van zyne reyze , dewyl hy zeyde om een
zeer gewigtige zaak vaa Â« uytgezonden te ,9
zyn j ik dacht dat ik met hem zulks te wey ,,
geren , u beleedigd zoude hebben. Over-
zulks hebt gy niet te denken, dat hoedaanig
een quaad voorneemen David ook zou moo- â
gen gehad hebben, ik hem tÃ³t uw nadeel 3,
zoud hebben willen begunftigen." Sauls arg-
waan ging zoo ver dat hy geen geloof floeg aafi
deze opregte verontfchuldigingen 5 maar beval
zyne lyfwacht dat ze hem met alle zyne nÃ¤be-
ftaanden dooden zouden.

En vermids zy weygerden dit fchelmftuk te be-
gaan , omdat GÃ³ds wet hen niet toeliet zodaa-
ni\'g een gehoorzaamheyd te bewyzen , gaf hy
den laft daarvan aan dien heylloozen DoÃ«g ,,
die met hulpe van diergelyke fchelmen als
hy zelf was, Abimelech en alle die van zyrt
maagfchapS welker getal driehonderd vyfen-
tachtig was , vermoordde- De yflyke woede
van Saul was hiermede nÃ³g niet geftild , want
hy zondt deeze booswichten na Nob, een
woonftede der Priefteren , en andere bedip-
n^ren vaii <iÃ³ds wet, alwaar zy alles wat ze

vonden j zonder zelfs vrouwen Ã³f kinderen te
i^erfchoonen, ombragten , en de ftad in bi^nd
ftaken, zo dat Abiathar, Ã©Ã©n van Ahimdtchs
zoonen, de eenigfte was die dit wreed .en af-
gryftyk bloedbad ontquam > waardoof vervuld
wierÃ¤t het gene GÃ³d den Hoogenpriefter Eli
voorzegd had, dat zyne naakomelingen, ter
oorzaake zyner twee zoonen, zouden verdelgd
worden. Dit verfoeijelyk bedryfvan Saul, die
door het gruuwelykfte van alle fnoodheden
zich niet ontzag het bloed van het ganfch prie-
fterlyk geflacht, zonder verfchooning van oud
Ã³f jong, te plengen, en eene .ftad, die GÃ³d
zelf tot het verblyf zyner Priefteren en Profee-
ten verkooren had, in de aflche te leggen, gaf
klaare blyken hoe verre de verdurvenheyd van
\'t gemoed der menfchen kan uytfpatten. Zo
lang hunne laage ftaat hen belÃ©t het quaad te
doen , waartoe hunne neyging hen aanport,
fchynen zy zachtzinnig en befcheyden te zyn,
betuygen liefde tÃ³t de gerechtigheyd te heb-
ben, ja zelfs gÃ³dvruchtig te weezen , en fchy-
nen te gelooven dat GÃ³d, die overal tegen-
woordig is , onze daaden aanfchouwt, en al-
le onze gedachten doordringt. Maar wanneer
zy tÃ³t gezag en magt verhoogd -zyn, toonen
ze dat zulke gevoelens hen niet ter harte gaanj
en gelyk de Tooneelfpeelers, die zich van klee-
ding veranderd hebbende weder op het tooneel
komen om een andere perfonaadje te verbeel-
den, verfchynen zy in hunnen rechten aardt,
-worden ftout en verwaand, en verachten GÃ³d
en de menfchen. En hoewel de grootheyd van
hunnen ftaat, die zelfs hunne geringfte bedry-
ven voor \'t oog van al de werreld bloot ftelt,
hen onoplpraakelyk in hunne verrichtinge be-
hoorde te doen zyn > echter willen zy, even als
Ã³f GÃ³d de oogen voor alles floot, Ã³f voor hen
vreesde, dathy goed keure, Ã³fdat de menfchen
billyk achten, alles wat hunne vreeze^ Ã³f haat
en onvoorzigtigheyd hen inblaaft , zonder \'t
zich te bekreunen wat hen zou mogen weder-
vaaren. Invoege dat wanneer zy groote dien-
ften door aanzienlyke eere beloond hebben, zy
zich niet vergenoegen met degÃ©nen die \'t zelve
met recht hebben verdiend, op valfche berich-
ten en lafteringen daarvan te berooven ; maar
zy beneemen hen zelfs het leeven ^ en maaken
alzo geen wettig gebruik van hunne magt, door
de fchuldigen te ftraffen , maar begaan daaden
van ongerechtigheyd en wreedheyd, door de
onnÃ³zelen, die hunne mindere zynde zich te-
gen hun geweld niet befchermen konnen, te
verdrukken. Hiervan ftrekt Saul, de zoon van
Kisj gelyk wy zien, tÃ³t een zonderling voor-
beeld. Want kan\'er wel iets wonderlyker zyn,
dan dat hy, die naa de Regeering van de voor-
naamften des vÃ³lks, en die der Rechteren, de
eerfte was welke over GÃ³ds vÃ³lk tÃ³t Koning
aangefteld wierdt, op een bloot vermoeden te-
gen Abimelech opgevat, meer dan driehonderd
Priefters en Profeeten deed ombrengen, hunne
ftad verbranden, en hen onder haarepuynhoo-
pen begraaven , zulks dat het aan hem niet
fchortte, datier geen bedienaar van GÃ³ds wil-
le meer overbleef, en dat zyn Huys niet ganfche-
lyk verlaaten wierdt 5 dewyl zyne woede hem

vervoerde om niet alleenlyk de perfoonen tÃ³t den
dienft gefchikt uyt te roeijen, maar
ook de plaats welke hÃ©n tÃ³t een verblyf gegee-
ven was, tÃ³t de grond toe te verdelgen.

Abiathar alleen deeze yflyke moord ontko-
men zynde ging na David toe, en verhaalde
hem hoe de zaak gefchied was. Hy verwon-
derde zich daar niet over, om dat Doeg\'er by
geweeft zynde toen hy met Abimelech fprak,
hy wel gedacht had dat hy die gelegenheyd
niet zou laaten voorbygaan om dien Hoogen-
3riefter te bclaftercn : maar echter moeyde het
lem ten hoogften dat hy\'er aanleyding toe ge-
gegeeven had , en hy ^ verzÃ³cht Abiathar by
hem te blyven j vermids hy nergens veyliger
kÃ³n wÃ¨ezen. .

Hy verftondt ter zelfder tyd dat de Phili- 24^.
ftynen in de landftreek van Keila gevallen waa-^Sam.x^
ren, en daar een groote verwoefting aanrech-
teden : dies befloot hy hen aan te taften,\' maar
ging eerft by SamuÃ«l te raade dm te weeten Ã³f
iet Gode aangenaam zoude zyn : en de Profeet
verzekerde hem dat GÃ³d hem de overwinnincy
geeven zoude. Aanftonds viel hy op de vyan^
den aan, doodde veele van hen, maakte eeneii
grooten buyt, en toog binnen Keila, om de in-
wooners te befchutten tÃ³tdat zy al hun koorn
in de ftad zouden gebragt hebben. Vermids
een groote daad niet verborgen kan blyven,
verfpreydde het gerucht van deeze zich aan al-
le kanten , en quam den Koning Saul ook ter
ooren : die zich verheugde toen hy hoorde dat
David zich in eene plaats beflooten had, ach-
tende dat het een tÃ©ken was dat GÃ³dhem in
zyne handen wilde lÃ©veren. Dies beval hy zyn
krygsvÃ³lk die ftad te belÃ©geren, en \'t belÃ©cr
niet op te breekenVoor dat men dezelve incre^
nomen, en David gevangen en gedood had.
Maar GÃ³d openbaarSe aan David dat liet met
hem verlooren zÃ³u zyn , indien hy zich niet
fpoediglyk vandaar begaf, doordien de inwoo-
ners van Keila, om hunne vreede te koopen,
hem in handen des Konings zouden lÃ©veren.
Daarop toog hy met zyne vierhonderd mannen
na de woeftyne op eenen heuvel genaamd Ha-
chila j en Saul mifte zynen aanflag. Thans trok
David vandaar na de landftreek van Ziph in eenÃ©
plaats geheeten Ken. Jonathas aldaar by hem
gekomen zynde om hem te omhelzen en met
hem te fpreeken, vermaande hem, onaangeziert
zyne tegenwoordige wederwaardigheden, goeds
moeds te zyn j verzekerde hem dat hy over al
het vÃ³lk regeeren zoudey en zeyde hem dathy
zich niet verwonderen moft , dat om tÃ³t dien
tÃ³p van eere te geraaken, hy veele nioeijelyk-
heden zou moeten uytftaan. Zy vernieuwden
daarnaa met eede de betuygingen hunner vrind-
fchap , en GÃ³d tÃ³t getuyge neemende, ver-
vloekten zy den genen die daarin te kort zoude
komen i en Jonathas aan David deeze trooft in
zyne ongelukken gegeeven hebbende , keerde^
weder na huys. De inwooners van Ziph om
Saul eenen dienft te doen, lieten nietoaa\'hem
kennis te geeven dat David zich niet verre van
hunne ftad onthieldt; en beloofden den Ko-
ning alles te zullen doen wat zy konden om hem
in zyne handen te lÃ©veren ^ \'t welk gemaklyk

kon uy tgevoerd worden, indien hy eenige door-
gangen deed bezetten, en zelf met zyne ben-
den quam aantrekken. Saul prees hunne ge-
trouwheyd, betuygde dat hy \'t hen grootelyks
dank wift 3 en beloofde hen dat hy deezen dienft
erkennen zoude. Thans zondt hy hen krygs-
vÃ³lk om David in de verbÃ³rgenfte plaatfen der
woeftyne te zoeken, en verzekerde hen dat hy
zelf in perfoon haaft vÃ³lgen zoude. DeZiphi-
ten dienden zynen troepen voor wegwyzers,
en lieten niets achterwege om Saul te behaa-
gen : en deeze fchelmfche menfchen, die zich
maar ftil behoefden gehouden te hebben, om
eenen onfchuldigen en zeer vroomen inan te
redden, deeden door eygen belang en vleijery
alles wat zy konden, om hem aan zynen vyand
over te lÃ©veren, en te doen fterven. Maar God
gedoogde niet dat hune quaade wftle gelukte :
want David des verwittigd, en dat de Komng
naderde, verliet de engten waarin hy gewee-
ken was, en ging na de groote rÃ³ts die in de
vÃ³\' cn woeftyne van * Simon is. Saul hem vervÃ³lgen-
IXeUde, quam aan de andere zyde van de rÃ³ts, deed
fchriftcn jjje y^n alle kanten omringen, en zoudze in-
<Tenomen hebben, indien hy geen tydmg ont-

?ano-en had dat de Philiftynen m zyn land ge-
vallen waaren. Dies oordeelde hy \'t noodiger
die algemeene en vreeflyke vyanden te verdry-
ven, dan zyn ryk hen ten roof over te laaten,
door eenen byzonderen vyand, dien hy zo veel
niet behoefde te vreezen, naa te jaagen. Dgor
dit middel ontquam David een byna onvermy-
delyk gevaar, en week na de engte van E^i-
gaddi.

Saul kreeg\'er bericht van, en had dÃª Phili- 247.
ftynen niet zo draverdreeven, Ã³f hy nam drie-fsam.a4.
duyzend uytgeleezene mannen uyt alle zyne
benden, en trok na die plaats toe : daar geko-
men zynde begaf hy zich, door nood gedwon-
gen, in een heel wyd en diep hÃ³l, alwaar Da-
vid zich met alle de zyne verborgen had. EÃ©n
van zyn vÃ³lk kende den Koning, en zeyde tot
David dat GÃ³d hem nu de fchoonfte gelegen-
heyd van de werreld aanboodt om zich op zy-
nen vyand te wreeken, en zich voor altoos van
zyne onrechtvaerdige vervÃ³lgingen te ontflaan,
door hem het leeVen te beneemen. David in
plaats van dien raad te vÃ³lgen, oordeelde door
een gÃ³dvruchtigeneyginge, dathy zonder GÃ³d
te vertoornen, den genen dien hy tÃ³t Koning
aangefteld had, en welke indiehoedaanigheyd
zyn Heer en meefter was , geenfms kon doo-
deng omdat hoe boos onze vyanden ook zyn,
en wat zy ook mogen doen om ons te vernie-
len , men nooit quaad met quaad vergelden
moet. Hy vergenoegde zich daarom met eene

Hip uyt Sauls mantel te fnyden , en toen hy
uyt het hÃ³l ging vÃ³lgde hy hem , en nep hem
toe. Saul kende zyne ftem , en keerde zich
om. David alstoen vÃ³lgens de gewoonte voor
hem neervallende , zeyde tÃ³t hem : â Is het
â billyk, Ã³ Koning ? dat gy geloof flaat aan
3, \'t zeggen der lafteraaren die u bedriegen, en
â dat gy den genen mistrouwt die u \'t meeft
5, toegedaan, en uwe getrouwfte vrinden zyn.^
5, en behoort gy niet veel eer van hen te oor-
55 deelen vÃ³lgens hunne daaden Woorden
,5 konnen bedriegen ; maar de daaden toonen
55 wat men in \'t binnenfte van zyn hart heeft,

Aan de uytwerkingen kont gy de boofaardig-
heyd der gener kennen, die my onophoude-
lyk by u befchuldigen van zulke quaade voor-
neemens waaraan ik nooit gedacht heb, en
welke ik niet zou kÃ¶nnen uytvoeren al waar
\'t dat ik die hadde. Ondertuifchen hebben
ze u aangepord om alle middelen tÃ³t myn
verderf in \'t werk te ftellen. Maar naardien
gy ziet, 6 Koning , hoe quaalyk gegrond
iet geloof is als Ã³f ik iets tegen u wen perfoon
zou^ ondernomen hebben , zo bid ik u te
overweegen Ã³f gy, zonder GÃ³ds gramfchap

goed niet mogt neemen, \'t en waare men GÃ³ds
geboden overtreeden wildeden dat men dus doen-
de eenen vroomen man , die waerdig was dat
men hem verphgtte, eenen behaagelyken dienft
doen zoude. Maar Nabal was een onbefchÃ³ft
menfch, van een norfen en zeerquaadenaardt.
Zyne huysvrouw daarentegen, genaamd AbigaÃ¯U
was zeer beleefd, welgemanierd, deugdzaam,
en ongemeen fchoon. Op eenen tyd dat Na-
bal zyne fchaapen liet feheeren , zondt David
tien mannen van zyn tÃ³lk om hem van zynent
wege te begroeten , hem allerley voorfpoed
geduurende veele jaaren te wenfchen , en hem
te verzoeken dat hy hem iets tÃ³t onderhoud
voor zyne bende wilde byzetten : naardien liy
zelf uyt zyne veehoeders verftaan kon , dat fe-
derd dien langen tyd dat hy in die woeftyne
geweeft was, hy nÃ³ch hem nÃ³ch de zynen ooit
in \'t minft beleedigd , maar hem daarentegen
behoed had 5 en dat zo hy hem eeftige weldaad
beweeze , hy \'t aan geenen ondankbaaren zou-
de gedaan hebben. Maar Nabal, in plaats van
hen een befcheyden antwoord te geeven, vraag-
de wie die David was. Zy zeyden hem dat hy
een zoon was van Jeffe. âHoe, riephy, een,,
vlugteling , die zich verbergt uyt vreeze ,,
van in zyns meefters handen te vallen, fpeelt jj
die dus ftoutelyk den baas!" Deeze bitfe woor-
den David aangediend zynde maakten hem zo
vertoornd , dat hy zwoer dat eer de nacht
voorby zou zyn , hy Nabal met zyn ganfche
huysgezin verdelgen , zyn huys vernielen , en
alle zyne goederen verwoeften zoude; door-
dien hy zich niet alleenlyk ondankbaar voor de
genootene weldaad toonde, maar deftoutheyd
had gehad van hem zo een fchimpig verwyt te
doen. Hy liet van de zeshonderd mannen,
welke hy toen by zich had , tweehonderd tÃ³t
bewaaringe van de pakkaadje , en trok met de
Ã³verige heene om zyn voorneemen uyt te voe-
ren. EÃ©n van Nabals herders ondertuflchen,
die by dit geiprÃ©k zyns meefters tegenwoor^
dig was geweeft, verwittigde zyne meeftrefle
daarvan, ftelde haar hetgevÃ³lg voor oogen, en
verklaarde dat David nÃ³ch de zyne hunne kud-
de niet in \'t allerminfte ooit beleedigd hadden.
Aanftonds deed AbigaÃ¯l een goede voorraad op
Ã©zelen laaden, en zonder iets tÃ³t haaren man,
die zich by zyns gelyken vroJyk maakte , te
zeggen , ging zy David te gemoet. Zy quam
hem tegen in een dal, en zo dra zy hem zag,
fteeg zy af, viel ter aarde voor hem neÃªr , en
badt hem geen acht te willen ftaan op het gene
haar man gezegd had, doordien zyn naam van
Nabal, \'t welk in \'t Hebreews eenen dwaas be-
tekent, niet dan ake wel op hem pafte. Voorts
zeyde zy , dat zy \'er niet tegenwoordig was ge^
weeft toen zyn vÃ³lk by hem gekomen was , en
vervÃ³lgde aldus: â Ik bid u dat gy \'t ons ver- â
geeft, en dat gy aanmerkt wat reden gy hebt â
om GÃ³d te danken dat gy uwe handen niet â
met bloed bezoedeld hebt j want dezelve reyn
bewaarende zult gy hem verpligten om uwe
vyanden te ftraffen , en op hunnen kÃ³p het â
onheyl neÃªr te ftorten, \'t welk gereed was â
om op dien van Nabal te vallen. Ik beken â
dat uw toorn tegen hem rechvaerdig is; ,5

VL BOEK. JOODSCH

â te bevorderen van iemand , die heden u heb-
â bende konnen het leeven beneemen , die ge-
legenheyd om zich te wreeken, en zyne vey-
ligheyd te bewerken, niet zou verwaarlooft
hebben, indien hy uw vyand geweeft waare.
Want immers zoud het my al zo gemaklyk
gevallen hebbenu te dooden, als deeze flip,
weike gy in myne handen ziet, uyt uwen
mantel te ftiyden. Maar hoe rechtmaatig
myn misnoegen ook zoude moogen weezen,
ik heb het beteugeld 5 in plaats dat gy u
door uwen onrechtvaerdigen haat laat ver-
voeren. DÃ³ch GÃ³d zal onzer beyder rech-
â ter zyn, endenfchuldigenveroordeelen.\'*

Saul verbaafti over het gevaar dat hy geloo-
pen had , en niet konnende zich genoeg over
Davids deugd en edelmoedigheyd verwonde-
ren , flaakte een diepe zucht} en deeze zucht
perfte David de traanen uyt de oogen. Saul
door zulk een ongemeene goedaardigheyd ont-
roerd. âMy voegt het, zeyde hy, teweenen,
â en niet u , vermids ik, naa zo veele dienften
\'â van u ontvangen te hebben, u evenwel zo
â wreedelyk heb vervÃ³lgd. Gy hebt heden
â getoond dat gy een waerdige naavÃ³lger van
de deugden onzer voorvaderen zyt, die in

â plaats van hunne vyanden, wanneer zyze in
â hun geweld hadden, het leeven te beneemen,
â \'t zich eenen roem rekenden hen te ver-
â ft:hoonen. Ik twyfel derhalve niet Ã³f GÃ³d
â zal u de kroon op \'t hoofd zetten, om u over
3, zyn vÃ³lk te doen regeeren : en ik verzoek u
â my met eede te willen belooven , dat gy, in
plaats van alsdan myn geflacht te verdelgen,
â zÃ³rg wilt draagen om het te behouden, zon-
â der te denken aan het quaad dat ik u gedaan
3, hebbe." David beloofde het hem met eede;
en daarop fcheydden zy , keerende Saul weder
na zyn ryk , terwyl David na de engte der
MafticiÃ«rs ging.

Ontrent dien tyd quam de Profeet SamuÃ«l
I sam.ij.^g fterven; en dewyl al het vÃ³lk hem , wegens
zyne uytmuntende deugd in zeer groote eere
gehouden had , waaren de betooningen van
toegeneegenheyd aan zyne gedachtenifle niet
minder. Want naa dat zy hem te Ramath,
zyne geboorteplaats , met groote pracht be-
graaven hadden, beweenden zy hem eenen lan-
gen tyd 5 en \'t was niet alleen een algemeene
rouw , maar elk betreurde hem in \'t byzonder,
o-elyk als Ã³f hy zyn bloedvrind was geweeft j
omdat behalve zyne liefde tÃ³t de gerechtig-
heyd , zjne vroomheyd zo ongemeen was ge-
weeft , dat hy zich ten hoogften bemind ge-
maakt had by GÃ³d. Hy had naa den dood van
Eli den Hoogenpriefter het vÃ³lk twaalf jaaren
alleen geregeerd , en nÃ³g achtien jaaren onder
Sauls reeeeringe geleefd. â. , . ,
a49. Zeker man uyt het land der Ziphiten gehee-
% Ande- ten woonde te dien tyde m de ftad * Ma-

re Â»mma. on, en was zo ryk, voornaamelyk in vee, dat hy
drieduyzend fchaapen , en duyzend geyten
had. David verboodt zyn vÃ³lk iets van het
gene deezen toebehoorde aan te taften , hoe
zeer zy \'t ook mogten van noode hebben , Ã³f
onder hoedaanig een voorwendfel het ook mog-
te weezen 3 omdat hy wift dat men eens anders

maar maatig denzei ven, zo \'t ii belieft, om
55 mynent wille, die aan zyn misdryf geen deel
hebbe 5 want goedheyd en zachtzinnigheyd
zyn deugden eenen man paffende dien GÃ³d
tÃ³t de ryksregeeringe gefchikt heeft; en heb
55 de goedheyd van deeze kleyne gcfchenken,
3) welke ik u aanbied, voor aangenaam te hou-
55 den." David nam de gcfchenken aan 5 en ant-
woordde haar > 55 \'t Is GÃ³d die u hier geleyd
35-heeft5 gy zoudt anders den dag van mÃ³rgen
55 niet gezien hebben : want ik had gezwooren
55 deezen nacht Nabal en zyn ganfche huysge-
55 zin te zullen verdelgen, om hem over zyne
55 ondankbaarheyd , en den hoon my aange-
,5 daan, te ftraffen. Evenwel vergeef ik \'t hem
om uwent wille, naardien GÃ³d u ingegeeven
heeft dat gy door uwe gebeden mynen toorn
geftuyt hebt: doch hy zal daarin de ftraffe
die hy verdient niet ontvlieden, maar door
eenig ander middel omkomen.
AbigaÃ¯l keerde zeer getrooft door zulk een
gunftig antwoord weer te rugge, en vondt
haaren man zo dronken, dat zy hem toen niets
zeggen kon : maar \'s anderen daags verhaalde zy
hem alles wat\'er voorgevallen was. De groot-
heyd van \'t gevaar dat hy geloopen had, ver-
fchrikte en ontftelde hem indier voege, dathy
beroerd over zyn ganfche lyf wierdt , en tien
dagen daarnaa ftierf David zulks verftaande
zeyde dat hy zynen verdienden loon ontvangen
had j en hy dankte GÃ³d dat hy hem niet had
toegelaaten zyne handen met bloed te bezoede-
len 5 leerende door dat exempel dat de oogen
des. Heeren over alle de bedryven der menfchen
gaan , en dathy de boozen ftraft, en de goe-
den beloont. De deugd en wysheyd van Abi-
pil gevoegd by haare groote fchoonheyd,
hadden David zulk een achting en geneeo-en-
heyd voor haar ingeboezemd , dat hy , ziende
dat zy weduwe was, haar liet weeten dat hy
gezmcf was haar ten wyve te neemen. Zy ant-
woordde 5 dat ze niet waerdig was zyne voeten

te kuften j echter trok zy met een aanzienlyk
gevolg na hem toe, en trouwde met hem. Hy
hadreeds eene andere vrouw genaamdMmoam,
van de ftad Abizar : en belangende Michol,
Saul had haar aan ThaltÃ¯Ã¨l zoon van LaÃ¯s, uyt
de ftad * JefraÃ¨l, ten huuwelyk gegeeven. Â«

Niet lang daarnaa wierdt Saul door eenige
Ziphiten verwittigd dat David weder in hmi^""^"^\'
land gekomen was. Hierop toog de Koning i V.
aanltonds te velde met drieduyzend krygsknech-
ten , en lÂ«gerde zich dien zelfden dag te Sied-
le. David van deeze tÃ³gt bericht gekreegen
hebbende, zondt eenige kondlchappers uyt,
die hem recht befcheyd bragten. Daarop
begaf hy zich ^s nachts op weg, vcrgezelfchapt
alleenlyk van Abifa\'i de zoon van zyne zufter
Zeruja, en den GhetteÃ«r , en quam

m Sauls leger, alwaar hy al het krygsvÃ³Ã¯k , ia
zelf Abner hnnen VeldÃ³verfte ftaapende vondt.
Hy ging dan in de tent des Konings, die ook
ftiep , en nam zyne fchicht van zyne hoofdpeu-
luw weg. AbifaÃ¯ wilde hem dooden j maar Da-
vid weÃªrhieldt zynen arm , en belette zulks ,
zeggende dat hoe ondeugend Saul ook waare,
men echter zonder misdaad eenen Koning van
GÃ³d ingefteld het leeven niet beneemen konj
en dat het Gode zeiven toequam hem te
ftraffen wanneer hy het oordeelde tyd te zyn.
Aldus vergenoegde hy zich met zyne fchicht,
en eene kruyk die by hem ftondt, weg tedraa-
gen , opdat Saul niet zou behoeven te twyfe-
len Ã³f het in Davids magt geftaan hadde hem
het leeven te beneemen: en verlaaten de zich op

de duy fterheyd van den nacht, en op zyne kloek-
moedigheyd , ging hy uyt het leger gelyk hy ^
\'er ingekomen was , zonder dat iemand het
gewaar wierdt. Naa dat hy de beeke gepaf-
feerd was , klom hy op den berg , vanwaar
Sauls ganfche leger hem kon hooren en riep

Abnermetzull<eenluydeftemtoe, dathyenalle
de fÃ³ldaaten daardoor ontwaakt wierden. Ab-

is, antwoordde David, de zoon van Jefle,
" dien gy verjaagt. Maar hoe komt het dat
" ay, die zo dapper, en in het grootfte aan-
\' ?ien by den Komng zyt, zo weynig zÃ³rge
â draast om hem te bewaaren , dat gy flaapt
â in plaats van voor de behondemflb van zyn
âperfoon te waaken? En kont gy looghenen
5, dat gy niet aan eene hoofd-misdaad fchuldig
â zyt, dewyl ge zo achteloos zyt geweeft, dat
â ey niet gewaar geworden zyt dat eenige van
\' de myne in uw leger , ja tÃ³t in des Konings
tent gekomen zyn ? Zie hier zyn fchicht en

zyne kruyk, en oordeel daaruyt of gy goede
â wacht gehouden hebt." Saul kende Davids
ftem, en ziende dat het door de achteloosheyd
der zynen gemaklyk voor hen zoude geweeft
zyn hem te dooden, bekende hy dat hy z^n
leeven aan hem verfchuldigd was, en zeyde tot
hem, 5, dat hy hem toeftondt weder in alle ze-
kerheyd na zyn huys te keeren, dewyl hy niet
L\'langer aan zyne geneegenheyd en getrouw-
â heyd twyfelen kon, vermids hy hem ver-

fcheydenmaal het leeven behouden had, wan-
\' neer hy \'t hem had konnen beneemen, om
\'/ich te wreeken over dat hy, in plaats van
" zvne dienften te erkennen , hem uytgeban-
" âL van \'t gezelfchap en de trooft zyner
" nLeftaande beroofd, en door vervÃ³lgm^em

dat land wilde blyven, uyt vreeze dathy eynde-
lyk in zyne handen zoude vervallen > beiioot
hy, met toeftemminge van alledieby hem^waa-
xen, na het land der Phihftynen te gaan. Acftis
Koning van Geth, Ã©Ã©ne der vyf fteden van die

en Saul dacht niet meeriet? tegen hem te
neemen, ziende hoe quaalyk alles hem gelukt

was, en hoe groot een gevaar hy zelf geloopen
had. David niet willende zich in eene ftad be-
ftuyten , uyt vreeze van den inwoonderen tot
eenen laft te zyn, verzÃ³cht den koning Achi^
dat hy hem eene plaats op \'t land wilde gee-
ven : deez gaf hem daarop een vlek genoemd
ZikeW, \'t welk hy zo bezinde, dat hy nader^

in eyeendomtfhebben. Hy woonde daar vier
maaii\'Ã¤enen twhitig dagen, en ftroopte geduu-
rende dien tyd heymelyk op de landen der Geru-
fiÃ«rs, GerfiÃ«rs, en Amalekiten, die nabuurige
vÃ³lken der Philiftynen waaren , en ontvoerde
hen veele paerden, kameelen, en,vee. Maar
hy nam niemand gevangen, opdat de Koning
niet bemerken zoude van wien hy dien buyt,
van welken hy hem een gedeelte toezondt, ge-
haald had. En wanneer Achis vraagde vanwaar
hy dien roof kreeg, antwoordde David dat het^
was uyt de vlakte van JudÃ©a , na de kant van
\'t Zuyden â¢ \'t welk deeze VÃ³rft te eer geloofde ^
omdat hy wenfchte dat zulks waar was^ door-
Ln David die van zyn eygen land als vyanden
handdende, zich daardoor buyten ftaat ftelde om
ooit weder daar te durven komen y en hy alzo
hoopte dat hy hem altoos by zich zou kÃ¶nnen
behouden, en tÃ³t zyn voordeel zich van hem

Ontrent dien zelfden tyd beflooten de Phir zfz.
hftynen den IfraÃ«liten den oprlÃ³g aan te doen : iSam.j
en de Koning Achis fchikte de ftad Rengam
tÃ³t eene zamelplaats yan alle zyne krygsbenden y
doende David aanzeggen dat hy zich met zyne
zeshonderd mannen ook aldaar zou laaten vin-
den. David antwoordde dat hy hem met blyd-
fchap zoude gehoorzaamen , oni hem zyne

dankbaarheyd voor de genootene weldaaden tÃ©
betoonen : en de Koning beloofde hem dat in-
dien hy overwinnaar bleef, hy zyne dienften
door groote eerampten zoude vergelden, eri
hem Hoofdman zyner lyffchutbenden maaken,
/ \' %y.HOOFD^

Of^\'Ã³g tegen de Philiftynen van GÃ³d verlaaten
ziende , vraagt door eene toverelTe dc Ichim van Samuel om I
raad , welke hem voorlegt dat hy den flag verliezen , en met ,
zal worden, Achis e\'2n van ic Koningen \'
der Phihftynen neemt David met zich ten ftryde j maar de ande- i
re VÃ³rften wi! en dat hy weer na Zikeleg gezonden wierd. i
Daar komende bevindt hy dat de Amalekiten die plaats geplon-
detd cn verbrand hadden. Hy vervÃ³lgt en verflaat hen Saul !
verleeft den flag : Jonarhas en twee andere zyner zoonen worden I
daar gedood , cn hy zelf zwaar gequetft. _ Hy doet zich door ee-
Dtn Atnalekiter dooden TrefFelyke daad van Jahes in Galaad,
Ã¶m de lykcn dier Ptinfen te bekomen.

-n- QAul verftaan hebbeiidc dat de Philiftynen
tÃ³t aan Sunam genaderd waaren , trok hen
tegen met zyn heir , en legerde zich tegen over
het hunne dicht by den berg GelboÃ« : maar toen
hy zag dat zy onvergelykelyk veel fterker waa-
ren dan hy, gevoelde hy dat zyn hart bezweek;
en hy verzÃ³cht de Profeeten dat zy GÃ³d om
raad zouden vraagen , om te weeten hoedaanig
de uytftag des oorlÃ³gs zoude zyn. Maar GÃ³d
antwoordde niet, en dit ftilzwygen verdubbel-
de zyne vreeze : want hy gelooide dat hy van
hem verlaaten was , zyn moed ontzonk hem,
en hy befloot in die ontroerdheyd zyne toevlugt

tÃ³t tovery te neemen. Maar hy \'had alle de
zwarte konftenaars , toveraars , en zulke die
2;ich met waarzeggery behielpen , uyt zyn ryk
verjaagd 5 en dewyl hy derhalve niet wift waar

VI. BoEÃ¯f,
zodaanig eenen te vinden, bevai hy te verneemeii
of \'er niet Ã©Ã©n overgebleeven was van det^Ã«-
nÃ©n die door hunne bezweeringen de zielen der
dooden deeden opkomen , om haar te vraagen
en toekomende zaaken van haar te verftaan. lin
eÃ©n van de zyne zeyde hem , dat ^er in de ftad
lindor eene vrouw woonde die zyne bet^eerte
zou konnen voldoen. Aanftonds zonder tÃ³t
iemand jets te zeggen , gmg hy verkleed , en
alleenlyk met twee perfoonen verzeld , na die
vrouw toe , verzÃ³cht haar hem te voorzecr-
gen wat hem wedervaaren zoude , en tÃ³t dien
eynde de ziel eens verfturvenen , dien hy haar
zou noemen: te doen opkomen. Zy anwoord-
de hem dat zy zulks niet mogt doen, omdat de
Koning een ftreng verbÃ³d tegen zodaanige waar-
zeggeryen had laaten uytgaan, en dat zy hem
derhalve badt, dewyl zy hem nooit ergens in
misdaan had , dat hy haar geenen ftrik wilde
Ipannen, om haar in eenen mifflag te doen val-
len die haar het leeven zou koften. Saul beloof-
de haar met eede dat geen menfch\'er van wee-
ten, rÃ³ch zy deswege eenig gevaar loopen zou-
^^ vatte zy moed j en hy beval haar

den geeft van SamuÃ«l te doen opkomen. Zvnief

righeyd hem te gehoorzaamen r maar toen zy
zyne iclum zag verfchynen,

en daarin ik weet

Â«iet wat gÃ³dlyks bcfpeurde, Avierd zy verbaafd
en ontroerd; en keerende zich tÃ³t Saul, zeyde
zy tÃ³t hem : â Zyt gy de Koning Saul met.?
(want zy had zulks uyt het fpook verftaan.
Hy antwoordde, âdathy\'twas, enbevalhaar
â te zeggen , waaruyt die groote ontroerd-
â heyd, waarin hy haarzag, ontftondt, ^tls,
hernam zy, omdat ik eenen man zie opko-
men die t\'eenemaal gÃ³dlyk fchynt. Hoe
is hy, vraagde Saul, en hoe gekleed.^
,, tij ichynt een eerwaerdisje gryzaarcl te wee-
â zen, antwoordde zy, en^heeft een priefter-
â lyk gewaad aan. Â» Alstoen twyfelde Saul niet
of het was Samuel, en hy vki ^^or hem neÃªr

op de grond. De fchim vraagde hem, waar-
om hy hem noodzaakte uyt d? andere werreld
tekomen. â De nood, zeydeSaul, heefteer,,
my toe gedrongen; want door een magtia ^
heft gepraamd zynde, vind ik my verlaaten
van GÃ³ds hulpe , die nÃ³ch door zyne Pro- "
feeten, nÃ³ch door droomen, my wil onder-
rechten van \'t gene my naakende is : over- "
zulks was my mets anders Ã³verig, dan tot u\' "
die my altoos zulk een geneegenheyd toe^e^\'I
draagen hebt, myne toevlugt te neemen "
SamuÃ«l weetende dat de tyd vat Sauls doTd ge-
komen ^ tÃ³t hem : â Naardien gy^,
weet dat God u verbaten heeft, het te ver- â

3, geefs van mf te verneemen wat u gebeuren
â zal : dÃ³ch dewyl gy \'t enkelyk verftaan wilt:
â Weet dan dat David regeeren zal, dat hy
â deezen oorlÃ³g gelukkiglyk zal eyndigen : en
â dat tÃ³t ftrafte dat gy de bevÃ©len, welke
â ik u van GÃ³ds wege gegeeven had, naa het
â overwinnen der Amalekiten met naageko-
â men hebt, uw heir mÃ³rgen verflagen zal
â worden , en in dien flag zult gy dc kroon,
â het leeven, en uwe zoonen verliezen." Dee-
ze woorden maakten Saul yskoud om zyn hart,
cn hy viel in eene flaauwte, \'t zy door eene over-
maat van droefheyd, Ã³f omdat hy byna in twee
dagen niet gegeeten had. Deeze vrouw ver-
zÃ³cht hem iets te willen nuttigen , tÃ³t herftel-
linge zyner krachten, en om weder na zyn heir
te konnen keeren. Hy weygerde zulks j maar
zy drong hem te meer daartoe aan , zeggende
dat zy geen andere vergelding van hemeyfchte
voor \'t waacren van haar leeven om te doen \'t
^ene hy begeerd had , aleer zy eens wift dat ze
leen gevaa? zoude loopen , vermids hetdeKo-
nim zelf was die haar zulks beval. Saul haar
ernftig verzoek niet langer konnende afflaan,
zeyde tÃ³t haar , dat hy dan iets eeten zoude.
Daarop flagtte zy een kalf, \'t welk alles was
wat zy had , maakte het gereed , diende het
hem en den zynen voor > en Saul keerde dien
zelfden nacht weÃªr na zyn heir. Ik acht dat
men de goedhartigheyd deezer vrouwe met ge-
noeg zou konnen pryzen : want hoewel zyden
Koning nooit te vooren gezien had , en eenen
wrÃ³k Ã³p hem mogt gehad hebben omdat hy haar
tÃ³t zulk een groote armoede gebragt\'had, door
het verbÃ³d van die kon ft te oefenen waarmede
zy anders haare kÃ³ft kon winnen, echter had zy
zulk een meÃªdoogen met zyn ongeluk, dat zy
hem niet alleenlyk trooftte, maar hem alles gaf
wat ze had , zonder eenige vergelding daar-
voor te eyfchen, Ã³f iets voor \'t zelve te konnen
verwachten , dewyl zy wift dat hy den vÃ³lgen-
den dag fterven zoude. En dit iste pryflyker
omdat de menfchen natuurlyk niet geney^d
zyn o-oed te doen, dan aan degÃ©nen van welke
zy zulks weder konnen ontvangen. Aldus
heeft zy ons een fraai voorbeeld gegeeven om
zodaanio-e die onze hulpe van noode hebben,
zonder belang by te ftaan 3 dewyl zulk een
edelmoedigheyd Gode zo aangenaam is , dat
niets hem meer kan neygen om ons gunftiglyk
tÂ« handelen. Ik moet alhier nÃ³g een andere
aanmerking byvoegen , die voor al de werreld,
dÃ³ch inzonderheyd voor Koningen, VÃ³rften,
Grooten, Overheden, Ã³fandereperfoonen die
in aanzienlyke bedieningen zyn , en voor alle
zulke die in wat ftaat het ook zy een groot en
verheven gemoedhebben, dienftig kan weezen
om hen zSdaanig tÃ³t de liefde der deugd te
ontvonken, dat zy geen arbeyd, noch gevaar ,
ja zelf den doodniet ontzien, om eenen onltert-
lyken naam te verkrygen , door hun leeven ten
dienfte des vaderlands op te Ã³fteren. Dit zien
wy dat Saul deed j want hoewel hem door Sa-
muÃ©l aangezegd was dat hy met zyne zoonen
in den ftryd zoude fneuvelen, wilde hy echter
liever zyn leeven verliezen , dan om het te
behouden eene daad doen die onbetaamelyk was
voor eenen Koning , naamelyk zyn heir te ver-
laaten , \'t welk zo veel zou geweeft zyn als
het

in de handen zyner vyanden over te lee-
veren. Hynam het derhalve niet eens in be-
raad , Ã³f hy zich en zyne kinderen aan eenen
gewiflÃ¨n dood zoude bloot ftellen j maar oor^
deelde het veel heerlyker te zyn , dat zy
nevens hem roemruchtig hun leeven eyndigden,
ftrydende voor de welftand vanden Staat , om
alzo altoos in degeheugenis der naakÃ³melingen
te blyven, dan dat ze hun ongeluk overleefden,
en alzo geen achting nÃ³ch aanzien in de wer-
reld hadden. Ik kan dan deezen VÃ³rft niet an-
ders aanmerken, dan dat hy daarin zeer recht-
vaerdig , wys , en edelmoedig geweeft is : en
indien eenige andere voor Ã³f naa hem \'t zelfde
gedaan hebben, Ã³f zouden moogen doen , zo
IS \'er geen lÃ³ffpraak die zy niet waerdig zyn.
Want al is het dat dÃ©gene die oorlÃ³g voeren op
hoope van over winnaars weder te keeren, daar-
door verdienen dat de Hiftorifchryvers hunne
groote en merkwaerdige daaden pryzen , ech-
ter dunkt my dat zulke hen nÃ³g in dapperheyd
overtreftÃ¨n , die op \'t voorbeeld van Saul hun-
ne eere indiervoege boven hun leeven ftellen^
dat zy de zÃ©kere en onvermydelyke gevaaren
verachten. Niets is gemeener als dat men zich
wikkelt in zaaken welker uytflag r^^yfelachtig
is , en waarvan men , zo \'t geluk ons dient,
groote voordeden kan behaalen : Maar zich
zeiven niets tc konnen toeleggen dan\'t gene
doodelyk is , ja verzekerd te zyn dat men
\'t leeven in den ftryd verliezen zal , en echter
met onverfchrikten moede den dood uyt te tar-
ten, dit is iets dat men eene overmaat van edel-
moedigheyd en dapperheyd noemen kan. Dit
is \'t gene dat Saul zeer treftelyk deed ; het kan
tÃ³t een voorbeeld dienen voor alle die hun-
ne gedachtenis voor den roem hunner daaden
poogen te vereeuwigen ; dÃ³ch voornaamelyk
voor Koningen, welkende verheevenheydvan
hunnen ftaat niet alleenlyk niet toelaat de zÃ³rg
voor hun vÃ³lk te verlaaten , maar hen ook be-
rispenswaerdig maakt, indien zy \'t zelve maar
flaauw beminnen. Ik zou nÃ³g veel meer tÃ³t
lÃ³f van Saul konnen zeggen, \'ten waare ik,
om niet al te langwylig te weezen , den draad

\'Naa dat dan de Koningen en VÃ³rften der
Philiftynen , gelyk wy gezien hebben , alle
hunne krygsmagt verzameld hadden , quam
Achis Koning Van Geth de laatfte met zyn
vÃ³lk aan , verzeld van David en zyne zeshon-
derd mannen. De andere VÃ³rften vraagden
Achis wie die zeshonderd Ifraeliten medege-
bragt had. Hy antwoordde dat het David
was , die om Sauls gramfchap te ontwyken by
hem was gekomen , en die om zyne dankbaar-
heyd te toonen voor dat hy hem in zyn land
ontvangen had, en met Ã©Ã©ne om zich op Saul
te wreeken , zich aangebooden had om hem in
dien oorlÃ³g te dienen. MÂ£ar deeze VÃ³rften
konden niet goedvinden zich te vertrouwen op
iemand wiens getrouwigheyd hen verdacht
moft zyn , en die om zich met Saul te verzoe-
nen , by die gelegenheyd zyne wapenen tegen
hen zou konnen wenden , en hen ved quaads\'

te fteenigen. Maar David weder tÃ³t bedaa-
ren gekomen zynde hefte zyn gemoed op tÃ³t
GÃ³d, en verzÃ³cht Abiathar den Floos;enprie-
fter dat hy zich met den Ephod wilde^beklee-
den 5 om den Heere raad te vraagen, Ã³fhy dc
Amalekiten zou konnen achterhaalen , en in
zulken gevalle van GÃ³d bygeftaan worden, om
zich op hen te wreeken , en de vrouwen en kin-
deren , welke zy weggevoerd hadden , weder
te bekomen. Abiathar gedaan hebbende wat
hy van hem begeerde , bcval hem van Gods wc-
ge de vyanden naa te jaagen. David liet daar-
op geen tyd verlooren gaan, en wanneer hv
aan de beek van Bezor gekomen was , vondt
hy eenen Egiptenaar die zo zwak was dat hy
niet voort kon, omdat hy in drie dagen niet o-e-
geeten had. Hy deed hem derhalvelets te ee&n
geeven , en vraagde hem , naa dat hy zyne
krachten weder bekomen had , vanwaar hy was.
Hy antwoordde dat hy een Egiptenaar wasj
en dat zyn meefter hem achtergelaaten had,
omdat hy flaauw zynde hem niet vÃ³lgen konin
het te rug trekken der Amalekiten, naa dat zy
Zikeleg geplonderd en in den brand geftoken
hadden. David nam deezen man daii tÃ³t zy-
nen wegwyzer, en achterhaalde alzo de vyaii
den : want dewyl zy niets wantrouwden , cn
verheugd waaren over hunnen grooten buyt,
vondt hy hen onder der drank goede cier maa-
kende 5 fommige lagen reeds dronken ter aarde
neÃªr geftrekt 5 andere ftonden op \'t punt om

. , 1 ru , â hen te vÃ³lgen, en andere hadden den beker
deren, engoed, dat zyde fchuld van hun oiige- nÃ³g m de hand. Zy aldus mÃ©t in ftaat zvn-
luK op hem werpende, gereed waaren om hem de om zich te verweeren , en die \'er rÃ³-

doen , gelyk hy reeds gedaan had 3 dewyl het
dezelfde David was, van wien de Hcbreewfche
dÃ³chters in haare reyen hadden gezongen dat
hy zulk een menigte van Phihftynen verfla-
gen had : weshalve zy van gevoelen waaren dat
het beft was hem te rugge te zenden. Achis
zich daaraan onderwerpende ontboodt David,
en zeyde tÃ³t hem : â De kennis die ik van uwe
â dapperheyd en getrouwheyd heb , lieeft my
5, bewoogen om u in deezen oorlÃ³g te gebruy-
5, ken i maar de andere VÃ³rften en Hoofden
â yan \'t heir keuren zulks niet goed. Hierom
â is het , dat alhoewel ik u niet mistrouwe,
â en dat ik" u fteeds dezelfde geneegenheyd
5, toedraage , ik nÃ³gtans verzoek dat gy we-
,, derkeert na de plaats die ik u gegeeven heb,
â om alzo de ftrooperyen , welke de vyanden
â van dien kant zouden maagen doen, tebelet-
â ten j waarmeÃª ^y my geen geringer dienft
,, zult doen, dan Ã³f gy hier nevens ons ftreedt."
David gehoorzaamde , en vondt op zyne we-
derkomft dat de Amalekiten , om zich van het
afweezen des Konings Achis te bedienen , Zi-
keleg ingenomen en verbrand , en alle de vrou-
wen en kinderen , midsgaders den buyt dien zy
daar en in \'t omleggende land hadden beko-
men , met zich weggevoerd hadden. Deeze
groote en zwaare ramp trof David zo gevÃ¶c-
liglyk, dathyzynekleederenlcheurde, e?i zich
aan de droefheyd t\'eenemaal overgaf Zyne
krygsheden wierden ook zo tÃ³t wanhoop ver-
voerd over \'t verlies van hunne vrouwen . kin-

bequaam toe waaren door de IftaÃ¨liten overrom-
peld Wordende, wierdt \'er zuik een groote me-
nigte van hen gedood, dat\'er naauwlyks vier-
iioncierd mannen, die op keniclen vlooden, het
- Grieks ontquamen 3 deeze flagting nu duurde ^ van
den mor|en tÃ³t aan den av^d.

Toen David en de zyne naa deezen gelukki-
gen uyi-flag, waardoor zy niet alleenlyk hunne

vrouwen,en kinderen, maar al denbii
de Amalekiten hadden weggevoerd,, weer be-
komen hadden , wederom ter plaatfe waaren
gekeerd alwaar zy tweehonderd van de hunne
tÃ³t bewaaringe der pakkaadje haddens^elaaten,

weygerdende vierhonderd, dis David op dee-
zen tÃ³gt verzeld hadden, hen eenicr deel in dep
buyt te geeven, en wilden dat zv zich met het

wederkrygen van hunne vrouwen Ã¨n kinderen
vergenoegen zouden , zeggende dat het eene
iafiiartiglieyd was die hen had doen achter bly-
ven. ÃÃ³ch David beftrafte hunne onbillyk-
heyd , en zeyde , naardien GÃ³d hen dit voor-
deel had doen behaalen, dat degÃ©ne die zich by
den ftryd niet konden laaten vinden, omdat de
bewaaring der pakkaadje hen aanbevolen was,
gelykelyk nevens hen behoorden te deelen : en
dit rechtmaatig oordeel is federd by ons als eene
wet geacht, die men altoos onderhouden heeft.
Naa dat David dan aldus weder te Zikeleo- cre-

155. Ondertuftchen gefchiedde de flag tuflchen de
iSam.ji.Jft-aÃ«liten en de Phihftynen , en het gevecht
was hardnekkig ter weder zyde : maar eynde-
lyk neygde de overwinning aan de zyde der

Philiftynen: en Saul en zyne zopneit, die zich
diepft in den ftryd begÃ¨even hadden , zien-
de geen hoope van de overhand te verkrygen,
beflooten roemruchtiglyk te fterven : dies dee-
den zy zulke ongemeenÃ¨ daaden van dapper-
heyd, dat zy alle de magt der vyanden na heh
toe trokken i en naa datzy een groot getal van
hen gedood hadden , wierden zy eyndelyk
door hunne menigte overweldigd. Jonathas
met zyne twee broeders Aminadab en Melchi-
fa fneuvelde onder \'t vechten , en hunne dood
deed den IfraÃ«hten t\'eenemaal den moed ver-
verliezen , zo dat zy dÃ© vlugt namen; waarop dc
Philiftynen eenen grÃ¶oten moord onder hen
deeden. Saul vlugtte in een gOede Ã³rde met een
trÃ³p van de zyne j dÃ³ch de vyanden zonden
hen een groot getal boogfchutters naa, die hen
byna alle met fchichten en pylen ombragten,
cn Saul zelf, naa alles gedaan te hebben wat-

de dapperheid iemand inboezemen kan, vondt
zich zo van wonden doorboord i dat hy wil-
lende fterven niet magt genoeg had om zich-
zelven te dooden. Hy beval derhalve zynen
fchildknaap dat hy hem met zyn zwaerd door-
ftooten zoude , om alzo niet leevendig in de
handen der vyanden te vervallen. Maar zien-
de dat die daartoe niet befluyten kon j zette
hy de punt van zyn zWaerd tegen zynen borft
om \'er alzo in te vallen j dÃ³ch zyne zWakheyd
Was zo groot dat zyne poogingen te vergeefs
^vaaren. Ziende toen eenen jongman dicht by
, vraagde hy hem , wie hy Was j en deez
geantwoord hebbende , een Amalekiter, badt
hy hem door zyne hand te moogen fterven,
dewyl \'c hem aan kracht ontbrak om zichzel-
ven te dooden. De jongman gehoorzaamde
hem, ontnam hem daarnaa zyne goudene arm-
ringen en koninglyke kroon, en vlugtte zo fnel
als hy kon. Toen Sauls fchildknaap zynen
Heer dood zag , doodde hy zichzelven ,, en
alle de krygsknechten van zyne ganfche lyf^
Wacht wierden by den berg Gelbx>Ã« gedood.

De IfraÃ«liten , die in het dal aan gÃ©ne Zyde
van den Jordaan woonden, het verlies van deezen
veldflag ,^en den dood van Saulenzynezoonen
verftaan hebbende\', weeken na de vafte plaatfen,
en verlieten de \'fteden die zy in de vlakte be-
woonden , Waardoor de. Philiftynen dezel

Des anderen daags naa deezengtooten ftryd,
fchyddeden de over winnaars der dooden uyti
en vonden onder de lyken diÃª van Saul en zyne
zoonen; daarop hieuwen, zy hen \'t hoofd af en
naa dat zy hunnen dood in hun ganfche land
ruchtbaar gemaakti en hunne wapenen aan den
tempel van hunnen afgÃ³d Aftaroth toegewyd
naddeni hmgen zy hunne, lighaamen aan mik-
ken op de muuren van Bethian , welke ftadnu
bcytÃ³opohs genoemd wordt. Die van labes
in Galaad betoonden by dat , voorval hunne
groote kloekmoedigheyd ^ Want ziende dat
men die groote Pnnfen iiet aUeen de eere der
oi^f ckmaar hunne lyken zo
fchandelyk handelde , quam dit hen zo onbe-
taamlyk te vooren, dat zy den ganfchen nacht

voort trekkende, deligliaamen in \'t gezigt der
vyan\'den losmaakten, en wegdroegen, zÃ³nder
dat iemand de ftoutheyd had van zich daar te-
eren te verzetten. De ganfche ftad deed hen een
zeer eerlyke begraavenis, en alle de burgers met
hunne wyven en kinderen beweenden hen zeven
dagen lang door een openbaare rouw met vaften
en traanen , uyt overgroote droefheyd door \'t
verlies van hunnen Koning en zyne zoonen.

In deezer voege eyndigde Saul, vÃ³lgens Sa-
muels voorzegginge, zyn leeven , omdat hy
GÃ³ds bevÃ©l wegens de Amalekiten overtreeden,
den Hoogenpriefter Abimelech met het geheel
Priefterlyk geflacht gedood, en de ftad, die hen
van GÃ³d tÃ³t eene woonplaats was toegefchikt,
verbrand had. Hy had achttien jaaren geduu-
, rende \'t leeven van dien Profeet, en twintig
\' jaaren naa zynen dood geregeerd.

Davids groote Jroefhcyd over den dood van Saul en Jonathas. Da-
vid door de ftam Juda vooi Koning erkend. Abner doet Ifbofeth
Sauls zoon door alle d= andere, ftammen voor KoninÂ« uytroepen,
cn trekt tegen ;David op. Joab Davids Veldheer vcrHaat hern en
Abner vlugteade doodt Azahel Joabs broeder. Abner door U boleth
beleedigd"^gaÃ¤t tÃ³e David over, doet alle de andere ftammen zyn
voorbeeld vqigen ; en brengt hem zyiie vrouw Michol wÃ©der.
Joab verraoc^dt Abner; David daarover bedroefd, doet zyner ge-
dachteniffe eÃ¨fe aan.

-57- T^E veldflag waarvan wy gemeld hebben,
Sam I. ^ viel voor op den zelfden tyd dat David
de Amalekiten vÃ©rfloeg-j op den derden dag
naa zyne \\yederkomft te Zike eg, quam de geen
die Saul gedood had en diÃ© uyt het gevecht ont-
komen was, met gefcheurde kleederen, en alfche
op \'t hoofd geftrooid, zich voor Davids voeten
nederwerpen. David vraagde hem Vanwaar hy
quamj en,hy antwoordde uyt het leger, endat
\'Ã©r Ã©Ã©n vclditaggehpudcn was^ dat de Ifraeliten
die verlooren haddÃ«ti,, - dat \'er eeilgrobte menig^-
te verfla2;enr wis ; eU dat de Koning Saul en zy-
ne zoonen oiÃ¯der - aftdere gefneuveld waaren.
Voorts dat hy/t gene hy verliaalde niet al-
leenlyk mb:-^n-e -^gene oogÃ¼ir gezien had,
maar dat :hy den Kpning aangetroften hebbende
zo verzwakt door de\'mehigte zynex wonden dat
hy zichzelven.niet dooden kon-Â» fehoon hy al-
le zyne krachten daartoe infpande, om niet lee-
vendig in de imagt -zyner vyanden te vallei,,
hem op zyn bfevÃ©l \'vanihet leeven/beroofd; hadvj
en dat tÃ³t een bewys van de waarheyd zyns zegr
. gens, hy zyne goudene; -armb anden "en- kroon,
welke hy hÃ©ni -.hadr afgenomen met zich .ge-
bragt : had, David> iriei konnende. naa dusda-

nige blyken aÃ¤n deeze dÃ³odelyke maare:
len, feheurde zyne kleederen Â» en fmolt in traa-
nen , brengende, het Ã³verige - van den dag roet

heyd was hem de gÃ¶vofeUgfte, dathy zich door
Jonathas dood beroofd zag van den waardften
vrind dien hy in de werreld had, en aan wiens
toegeneegenheyd eii\'edelhioedigheyd hy meer
dan Ã©Ã©ne reys zyir leeven verfchuldigd was.
Men moet bekennen dat zyne deugd ten aan-
zien van Saul niet genoeg gepreezen kan wor-
den , want hoewel die VÃ³rft alles had aange-
wend om hem het leeven te beneemen, echter
trof zyn dood hem niet alleen zeer gevoeliglyk,
maar hy deed dien rampzaligen, die hem om-
gebragt had, op zyn eygen zeggen, dat de Ko-
ning door hem gedood , cn hy een\'s Amaleki-
ten zoon was, ook met den dood ftraffen. Da-
vid maakte daarnaa ter eere van Saul en Jona-
thas graffchriften en lÃ³fdichten, die nÃ³g heden
ten dage gezien worden.

Naa dat hy aldus alle moogelyke eere aan
de gedachteniflÃª deezer Prinfenbeweezen had,isam.\'i
en dat de tyd der rÃ³uwe verftreeken was, liet
hy GÃ³d door den Profeet vraagen, in wat ftad
vÃ¤n de ftaminejÃ¼da het hem beliefde dathy zou-
de woonen : Ã¨n wanneer de Heere antwoordde,
dat het Hebron was; ging hy met zyne twee
vrouwen en zyn krygsvÃ³lk derwaards. Zo dra
het gerucht zyner aankomfte zich verfpreyd had,
begaf de ganfche ftam zich daar na toe, en ver-
klaarde hem met eettdragtigc tocftemminge tÃ³t
Koning. Paar ter plaatfe verftondt hy de edel-
moedige daad van die van Jabes, om hunne ach-
ting en,liefde jegens Saul en de Prinfen zyne
zoonen te betuygen : Hy prees hen grootelyks
deswege , en zondt eenige om hen uyt zynen
naam daarvoor te bedanken, en hen met Ã©Ã©ne
bekend te maaken dat de ftam van Juda hem
voor Koning erkend had.

Naa den dood van Saul en zyne drie zoonen
â die in den flag^gefneuveld waaren, bergde Ab-
ner xoon van, Ner, die\'t oppergebied over \'t
heir had ^ IÃofeth, den eenigften die van Sauls
zoonen overgebleeven was j met deezen trok
hy over den; Jordaan., deed hem door aUe de
andere ftammen voor Koning uytroepen , en
maakte dat hy zyn verblyf te MahanaÃ¯m nam,
\'t welk twee veldlegers betekent. Deeze Veld-
heer, die een zeer kloekmoedig man, en tÃ³t
groote onderneemingen bequaam was, kon niet
dulden dar die van de ftamme Juda David tÃ³t

Koning verkooren hadden j dies trok hy met
zyne befte benden hen tegen: en Joab zoon
van ^iur en Seruja Davids zufter, vergezelfchapt
vm AbifaÃ¯ -^zahl zyne twee broeders,
toog hem. met alle Davids krygsmagt te gemoet.
DÃ© tx^ee legers elkanderen by Gabaon gena-
derd zynde , ftelde Abner voor, dat men, eer

van eenige der twee partyen wel eens mogt be-
proeven.^ Joab nam\\lien voorflag aan, en men

Los ter wederzyde twaalf mannen D^f ^^et
.eveeht eerft met het werpen van fchichten be-
ginnende , raakten vervÃ³lgens handgemeen,
fhans greep elk zynen vyand by \'t haair, en zon-
der lÃ³s te laaten, gaven zy malkanderen zo vee-
le fteeken met hunne zwaerden, dat ze alle op
de plaats het, leeven heten. Daarop leverde
menflao-, het gevecht was zwaar, en\'theirvan
David behieldtde overhand. Abner wierdt ge-
noodzaakt met de zyne te vlugten, en Joab en
zyne broeders vermaanden hun krygsvÃ³lk dat
ze niet ophouden moften van hen naa te jaagen.
Azahel, die in \'t loopen niet alleen de men-
fchen, maar de fnelfte paerden voorby rende ,
liep Abner ongemeen fnel naa, zonder zxi
met iemand anders op te houden. Abner zich

dus gepraamd ziende , beloofde hem,^indien
hv zvn vefvÃ³ken wilde ftaaken , dat hy hem

Ziende dat Azahel met afliet van voort te loo-
pen , badt hy hem nÃ³g eens dat hy hem doch
niet wilde dwingen hem te dooden, en zich
daardoor Joab zynen broeder tÃ³t eenen onver-
zoenelyken vyand -te maaken. Azahel even-
wel niet ophoudende hem kort op de hielen te
vÃ³ken, wierp hy eyndelyk zyne fpies na hem
met zulken vinnigen fcheut, dat hy hem dood
ter aarde deed vallen. Die van zyne party
welke naa hem quamen hielden ftil, om zyn
lighaam te aanfchouwen : maar Joab en Abiiai,
brandende van begeerte om zynen dood te wree-
ken, renden voorby , en jaagden de vyanden
met nÃ2 grooter drift naa dan te vooren , tot
dat de zon ondergegaan was, en tÃ³t aan eene
plaats geheeten Amon , dat is, waterleyding.
Alstoen riep Abner tÃ³t Joab , dat men dege-
nen die van Ã©Ã©nen en den zelfden bloede waaren

al te hard drong , en tÃ³t een gevecht op nieuws
noodzaakte; en dat hy daarin te grooter onge-
lyk had , om dat Azahel zyn broeder door zy-
ne hardnekkigheyd om hem naa te jaagen, hoe
zeerhT hem ook gebeden had zulks te ftaaken,
zelfde oorzaak van zynen dood was geweeft,
en-hem gedwongen had dien doodelyken fcheut
te doen welke hem \'t leeven gekÃ³ft had. Joab
deed daarop den aftÃ³gt blaazen, en floeg zyn
Wer ter zelfder plaatfe neÃªr : maar Abner zon-
der ftil te houden trok den ganfchen nacht
TLt, paflÃ©erde den Jordaan, en quam by den

K oning Ifbofeth. \'s Anderendaags deed Joab
de dooien begraaven, waarvan het getal opge-
tmen zynde\'drie honderd zeftig beliep aande
zyde van Abner , en maar twmtig aan Joabs

Dusdaanig wasde oorfprong desburgerlvto
oorlÃ³gs onder de IftaÃ«hten, die al vrj jang
duurde: maar Davids party wierdt van tya tot

David had zes zoonen by zyne zes vrouwen,
teweeten by Adiinom^Jnrnon , die. de otiÃ¼lte

Maacha dÃ³chter van TÃ¶tei Koning van Geffur
Abjalom ^ die de derde was; by Agith, Adonias,
die de vierde was; by Abithal Saphat, die de
vyfde was; en by Egla Jet braam ^ die de zes-
de was.

Geduurende deezen burgerlyken oorlÃ³g tuf-
fchen de twee Koningen, en in de verfcheyde-
ne gevechten die\'er voorvielen, beftondt de
voornaamfte magt van Ã¯fbofeth in de dapper-
heyd en voorzigtigheyd van zynen Veldheer
Abner, die door zyn wys beleyd het volk lang
aan zyne zyde hieldt. Maar dewyl deeze Vorft

op hem vertoorndwierdt, omdatmen hemver-

hLldhad dat hyi?^^;^\'Â« dochter van Sibat, die
van den Koning Saul zynen vader was bemind
P-eweeft, onderhieldt, toonde Abner zich zo
levoelig daarover, dat hy zyne dienften qualyk
Lalden achtende, dreygde tot David over
te laan, en aan al de werreld te doen zien dat
Ã¯fbofeth de kroon aan zyne geneegenheyd, aan
zvne eervarenheyd in krygszaaken, en aan zy-
ne getrouwheyd verfchuldigd was. Op deeze
dreys;ementen vÃ³lgde de daad: want hy deed
aan David voorftellen, dat hy al het vÃ³lk zoud
overreeden om hem voor Koning te erkennen, en
Ã¯fbofeth te verlaaten , mids dat men hem met
eede beloofde dat hy in\'t getal zyner voornaam-
fte vrinden ontvangen , en met zyn byzonder
vertrouwen geÃ«erd zoud worden^ David nam
deeze aanbieding met blydfchap" aan, en om
deeze onderhandeling te meer te beveftigen,
verzÃ³cht hy dat men hem Michol zyne vrouw,
welke hy met gevaar van zyn leeven verkree-
had , door de hoofden van zeshonderd

Ten iiau , Â»j^u^i --- ---------

Philiftynen aan Saul te keveren om haar te ver-
dienen, wilde te rugge zenden. Abner om Da-
vids begeerte te voldoen, ontnam deeze Prin-
fÃ«s haaren man PhaltiÃ«l, en zondtze weder met
bewilUginge van Ã¯fbofeth, aan wien David des-
wege ook gefchreeven had.

Abner deed vervÃ³lgens de Hoofden van \'t
heir, en de voornaamften des vÃ³lks tzamenko-
men , en vertoonde hÃ©n dat toen zy Ã¯fbofeth
wilden verlaaten om David te vÃ³lgen , hy hen
zulks belÃ©t had j maar dat hy het nu in hunne
vryheyd liet, omdat hy verftaan had, dat
cIa David tÃ³t Koning over al zyn volk door
de handen van SamuÃ«l had doen zalven, en dat
W torzegd haddedat de roena om de PhÃ¼i-
ftynen onler te brengen voor hem alleen be^
waard was. Dit gÃ©fprek van Abner , \'t welk
genoeg te verftaan gaf hoe. Â«aanig zyn gevoelen
was, maakte zulken indruk op hunne gemoe-
deren , dat zy zich opentlyk voor David ver-
klaarden. Maar nu bleef nÃ³g overig, de ftam
Beniamins, waaruyt Ifbofeths ganfche lyfwacht
beftondt, om te zetten. Abner hieldt hen de
zelfde rÃ©denen voor, en overreedde hen zo wei-
als de andere. Naa dat hy aldus zyne belÃ³fte
voldaan had, quam hy verzeld van twintig
perfoonen by David, om hem verflag te doen
van \'t gene hy gedaan had , en de verdere be-
krachtiging van zyn gegeeven woord te beko-
men. David ontving hem met alle betuygin-
gen van toegeneegenheyd die hy had konnen
wenfchen, en onthaalde hem eenige dagen
V ^^ prach-

men opentlyk rouw over Abner zoude Sten
en deed zulk een plegcige uytvaart aanK,\'

dat die_van den grootften ftaat met eenen zak op
t hoofd, en met gefcheurde kleederen ,
lyk verzelden V ja hy zelf ontzag zich nie del
W droevige ftaatfi by te woonen. Maar z7ne
zuchten en traanen deeden nÃ³g bet bly^Ãªn

voorts gmg hy op zyn graf weenen, en elk
volgde zyn voorbeeld, zonder dat het moo^e
lyk was hem tebeweeeen, dathvdipn^i ^

vrind, eu n^bloedverwant geweeft -waare Tâ
plaats dan dat die voorval Davids achting zou

de . ook bleef\'er met het minfte vermoeden
over dat hy eenigfins eene hand in deez?â haa-
telyken moord gehad hadde. Maar dewvl hv
niets Wilde naakaten van alles dat zyne J^rjl
heyd over Abners dood kon doen blyken
de hy by zo veele andere tÃ©kehe^dic vf;
reeds van gegeeven had, nÃ³g dit, dat hy
gtoote memgtedes vÃ³lks, diebydebegraaTent

icbe landaard heeft een zeer groot verlies Â»e-
leeden door\'tmiflÃ¨n vanAbner, eenen
ten krygsman, en daar beneven bequaam om
de wigtigfte zaaken te beftieren. MaarGÃ³d, â
wiens voorzienigheyd de werreld regeert

Banaoth cn Than vcrmooraen Jen Koning If bofech en kâ
hoofd by David, die in pJaats van vergeldinge hen p
AlJc de ftammen erkennen hem voor dooden.

bloede ,iaar had hetlrLt^trwee""\'â¢\'^\'
Â«H dat hy zynen yadÂ« op den tto^n

-ti^ujiwi vcnur verzoent
om weder te keeren, en \'t heyrvanlfbofetlitÃ³t

irrSlT\' \'\' \' % alleen over

llraei regeeren mogte.

^^Naauwlyks was hy uyt Hebron getrokken,
ot joab quam daar aan, en verftondt wat \'er
voorgevaliqi was. De verdienfte van Abner,
dien hy tvift een groot krygsman te zyn, en de
merKeiyke dienft welken hy David gedaan had,
deeden hem vreezen dat hy den eerften rang by
denzelven zoude verkrygen , en daar beneven
tot zyn nadeel het gebied over \'t heir bekomen
Om derhalve deezen flag te fchutten , poogde
hy David te bepraaten dat hy aan Abners be-
loften geen geloof floeg, doordien hy zekerlyk
wift dat hy al zyne krachten zoud infpannL
om dc kroon op \'t hoofd van Ifbofeth vaft te
ptten j voegende daarby dat alles wat hy met
hem gehandeld had, maar eene lift was om hem
te bedriegen j en dat hy zeer verheugd weder-
gebeerd was , omdat zyn toeleg hem zo wel
was o;dukt. Maar toen hy zag dat dit gefprÃ©k

geen vat haci op \'t gemoed van deezenVzen
V or t, nam hy een verfoeijelyk befluyt 5 en om
t zdve uyt te voeren , zondt hy met groote
, Jpoed iemand Abner achter naa , om hem van
Dayids wege te zeggen dat hy fluks moft we-

. derkomen , dewyl hy vergeeten had over een

zaak van groot belang met hem te fpreeken

Men vondt Abnerm eeneplaatsgeheeten Befl^

ra 3 maar twmtig ftadiÃ«n van He%rongelegen:
cn aewyl hy met miftrouwde , keerdl hyter-

itond te rug. Joab verzeld van AbifaÃ¯ zynen
Ã¼roeder, gmg hem te gemoet met zeer groote
betuygmgen van vrindfchap, gelyk zy die eenio-
quaad oogmerk hebben gewoon zyn te doen^
trok hem ter zyde by eene poort, onder fchyn
van m t heymelyk over eene zaak van bdancr
met hem te willen fpreeken: en zonder hem tyd
te geeven om zyn zwaerd te trekken , duuwde
hy hem het zyne dwars door \'t lyf Hy bragt
tÃ³t verfchooninge van deeze lafhartigeen fchan-
delyke daad, het ombrengen van Azahel zynen
broeder by, alhoÃ©wd de vreeze alleen van zyn
ampt te verhezen , en in kleyn aanzien by Da-
vid te komen, hem daartoe had aangedreven
Uyt dit geval kan men zien , dat \'er niets is
waartoe eygen bdang, ftaatzucht, en argwaan
niet magtig zyn de menfchen te vervoeren. Zy
gebruyken allerley quaade middden om hunne
tortuyn te veftigen , en zich tÃ³t eerampten te
verheftenj en als zy\'er toe gekomen zyn, maa-
ken ze geen zwaarigheyd hunne toevlugt tÃ³t
de grootfte misdaaden te neemen , om zkh in
nun bezit te houden 5 omdat zy het onver-
moogen om die voordeden, wdke alle hun ge-
luk uytmaaken , te verkrygen, als een minder
quaad aanmerkende, dan die naa het bekomen \'
te verhezen, haar het kofte wat het wil poogen
te bewaaren. ^ Â°

De droefheyd die David over deezen eerloo-
wasongemeen: hy betuyg-
th\'ven^^/ -met zyne handen ten hemd of-

nÃ³ch

Ã¯envK

rSlSSn^? den handdaadigen en zyne
uedepligtigen , en tegen zyn ganfche huysj

was 1 dÃ³ch hy overleefde hem niet lang :
want Banaoth en Than zoonen van Hieremon,
twee der voornaamfte uyt de ftamme Benja-
mins, vermoordden hem in zyn bedde, mee-
nende dat zy David daardoor verphgten , en
zichzelven den weg tÃ³t hoogen ftaat baanen
zouden. Zy namen daartoe den tyd dat hy
wes-ens de hitte op den middag te flaapen lag,
terwyl zyne lyfwacht ook fliep -, en hem het
hoofd afgehouwen hebbende gingen zy met
zulken grooten haaft op weg , gelyk als of
men hen vervÃ³lgde, om het David te brengen 3
dien zy verhaalden wat ze gedaan, enhoe groo-
ten dienft zy hem beweezen hadden, door den
genen die hem het ryk betwiftte om den hals
te brengen. Maar in plaats van de vergeldin-
ge, die zy zich toegelegd hadden , ontvingen
zy dit fchrikkelyk en toornig antwoord > â Gy
â fnoode booswichten , die haaft vÃ³lgens de
â eroothevd van uwe misdaad zult geftraft
worden , wift gy niet hoe ik met den man
die Saul gedood had , en niy zyne kroon
bragt, gehandeld hebbe, fchoon hy die
daad maar verricht had om hem te gehoor-
â zaamen , en opdat hy niet leevendig in de
â magt zyner vyanden vervallen zoude > Of
â meent gylieden dat ik zo van natuure veran-
â derd ben, dat ik nu de fchelmen bemmne,
â en dat ik den moord tegen uwen Heer be-
â gaan , zoud aanzien als een groote weldaad
waarmede gy my verpligt hebt? Lafhartige
â en ondankbaare als gy zyt, fchrikt gy\'er met
â van dat gy eenen VÃ³rft , die nooit iemand
,, quaad , en u zo veel goeds gedaan had , in
â zyn bedde hebt durven vermoorden. Maar
ik zal ulieden ftraften over uwe trouwloos-
heyd en over den hoon die gy my aangedaan
â hebt, door u in te beelden dat ik zulk een
â verfoeijelyk bedryf zou konnen goedkeuren,
â en my daarover verheugen." Naa dat Da-
vid aldus tÃ³t hen gefprooken had, beval hy dat
men henzenen wreeden dood zoud aandoen, hy
vierde ^uytvaart van Ifbofeth prachtig, en
deed zyn hoofd in Abners graf leggen.

Kort daarnaa quamen alle de voornaamfte
der Iftaeliten, en de bevÃ©lhebbers van \'t heir
by dien edelmoedigen VÃ³rft te Hebron, om
hem als hunnen Koning getrouwheyd te beloo-
ven. Zy hielden hem voor , wat dienften zy
hem zelfs by \'t leeven van Saul gedaan, en met
welk een eerbiedigheyd zy hem gehoorzaamd
hadden toen hy over een gedeelte van het hen-
van dien VÃ³rft geboodt : en zy voegden er by
dat zv wel wiften dat GÃ³d al overlang door den
Profeet SamuÃ«l verklaard had , dat hy en zyne
kinderen naa hem over hen regeeren, ^ dat

bLonde i Jot cenoegen over hunne goedwil-
ligheyd , "vermaande hen daarin voorttegaan,
cn verzekerde hen dat zy ^t zich nooit zouden
behoeven te beklaagen. Voorts deed hy een
groote maaltyd voor hen aanrechten , en naa
hen zo veele tÃ©kenen van geneegenheyd, als zy
zouden hebben konnen wenfchen, gegeeven te
hebben, zondt hy hen te rugge, mctbevddat
zy hem uyt ieder ftam alle die gewapend en in
ftaat waaren om hem te dienen, te Hebron zou-
den brengen.

VÃ³lgens deezen laft zag men te Hebron aan-
komen zesduyzend achthonderd mannen uyt dc
ftamme Juda, gewapend met ipie fen cn fchil-\'
den, die de party van Ifbofeth gevÃ³lgd hadden,
en niet van het getal der gener uyt die ftam waa-
ren die David tÃ³t Koning verkooren hadden.
Uyt de ftam Simeons zevenduyzend en honderd
mannen. Uyt de ftam Levi vierduy zend ze ven-
hoiÃ¯derd mannen begeley d door Jodan, by wel-
ke zich Zadok de Hoogepriefter en tweÃªÃ«ntwini
tig zyner bloedvrinden gevoegd hadden. Uyt
de ftam Benjamins maar vierduyzend mannen,
vermids zy in hoope bleeven dat\'er iemand van
Sauls geflacht regeeren zoude. Uyt de ftam
Ephraims twintigduyzend achthonderd zeer
fterke en dappere mannen. Uyt de halve ftarÃ
van ManaftÃ¨ achttienduyzend mannen. Uyt
de ftam van IfaftHiar twintigduyzend mannen,
en daar beneven tweehonderd die toekomende
dino-en voorwiften. Uyt de fta,m Zabulons vyf-
tigcfuyzend mannen , alle uytgeleezen vÃ³lk :
want die ftam was de eenigfte die geheel tot Da-
vid overquam; enzy waaren op dezelve wyze
gewapend als die van de ftamme Gad. Uyt de
ftam van Nephtah duyzend uytgeleezene man-
nen, alle met fchilden en fchichten gewapend,
en van een overgroote menigte van geringer
krygsknechten gevÃ³lgd. Uyt de ftam vanDan
zevenentwintig duyzend zeshonderd uytgelee-
zene mannen. Uyt de ftam van AflÃ¨r veertig-
duyzend mannen. En uyt de ftammen van Ru-
ben en Gad , en de andere halve ftam van Jvla-
naife, die aan gene zyde van den Jordaan woon-
den, honderd-twintig-duyzeiid mannen, alle
gewapend met helmen , fchilden , fpeeren en
zwaerden , met welke laatfte de andere ftam-
men gewapend waaren.

Dit waaren de benden die by David te Hebron
aanquamen, en voorraad van kry gsbehoÃ©ften en
leeftÃ³gt met zich bragten : Deeze alle verklaar-
den hem eendragtiglyk tot Koning, En naa dat
men drie dagen met vreugde en openbaare gaft-
maalendoorgebragt had, trok hy met alle zynd
krygsmagt na Jerufalem. De Jebufiten die dee-
ze ftad bewoonden, en van de afkomft der Ka-
naaniten waaren, ziende dit heir aankomen,
ftooten dc poorten, en om hunne verachting van
\'t zelve te betoonen , deeden zy op de muuren

geene andere dan blinden, kreupelen, en Ver-
minkten komen, zeggende dat zy zich op dÃ©
fterkte van hunne ftad zo verheten, dat deeze
bequaam genoeg waaren om die te befchermen.
David door deeze verwaandheyd getergd, be-
floot hen met wakkeren moede aan te taften ^
om door \'t verÃ³veren dier plaatfe eenen fchrik tc
brengen in alle de andere die hem tegenftand zou-
den willen bieden. Hy maakte zich haaft mee-
fter van de benedenftad; maar de grootfte zwaa-
righeyd was om den burg in te neemen. Om de
zynen dan tÃ³t een rechtfchapene dapperheyd
aan te moedigen, beloofde hy aan \'t krygsvÃ³Ã¯k
dat zich kloekmoediglyk zou quyten, groote
vergelding en eere, en het ampt van Opperveld-
heer aan den genen die allereerft den muur be-
klimmen zoude. De begeerte om zulk een groo-
te eere te verkrygen, maakte dat elk om ftryd
poogde die te verdienen^ Maar Joab voorquairi

weeten hoedaanig de uytflag van dien oorlÃ³g
zoude zyn : en GÃ³d antwoordde dat zyn vÃ³lk
de overhand zou behouden. David trok ter-
ftond tegen de vyanden op, overrompelde hen,
verfloeg\'er een groote menigte van, en jaacr-
de de Ã³verige op de vlugt. Niemand verbeelde
zich echter, omdat hy deeze groote overwin-
geniaklyk behaalde, dat dit heir der
rhihftynen zwak, Ã³f niet ten oorlÃ³g afgerecht
was i v^^ant zy hadden t\'hunner byftand beko-
men geheel SyriÃ« en FeniciÃ« , welke ftrydbaa-
re volken zyn, gelyk zy ook deeden blyken,
vermids zy , m plaats van den moed naa zulk
jn nededaag te verhezen, de IfraÃ«liten met
dne magtige heirlegers quamen beftryden, en
zich ter zelfder plaats legerden daar zy te voo-
ren den flag verlooren hadden. David ver-
zocht den Hoogenpriefter andermaal God om
raad te vraagen5 \'t welk hy deed, en hem van
zynent wege beval dat hy zich met zyn heir in
het bofch, \'t weik den naam van Geween heeft,
zou houden , en\'er niet uyttrekken om flac^ te
lÃ©veren, voor dathy zag dat de takken der boo-

er wind aan de lucht was, bewee^rden. Da-
gd|ehoorzaamde dit be\'vÃ©l ftxptelyk 3 en toen
God door dit wonderwerk toonde dat hv hem
met zyne tegenwoordigheyd begunftigde; trok
iiy op met een volkÃ³mene verzekerdheyd van de
overwmning te zullen behaalen. De vyanden
konden den eerften aanval niet wederftaan â¢ mant\'

zetteden\'taanftonds op\'tloopen, waardoor de
Ilraehten hen zonder veel moeite ombragten,
jaagende hen naa tÃ³t aan Gefer op de grenzen
der twee konmgryken j waarnaa zy wederkeer-
den om hun leger te pionderen, alwaar zy groo-
te fchatten vonden, benevens de afgoden, wel-
ke zy aan ftukken braken.

Naa twee zulke voorfpoedige veldflaeen bp
val David, met raad der Oudften, Ryksc^ror ^
ten , en Opperften van zyn heir , aan afie de
voornaamfte krygsmagt van Juda , dat zy de
Prieftp en Leviten na Kariathiarim zouden
geleyden, om de Arke des Heeren vandaar af
te haaien , en na Jerufalem te brengen : want
die ftad was gefchikt om daar in het toekomen-
de alle de Ã³fteranden, plegtigheden, en tem-
peldienften ter eere GÃ³ds te verrichten : en in-
dien Saul een naauwkerige onderhouder van de
GÃ³dsdienft geweeft was, hy zou niet in die ram-
pen gevallen zyn, welke hem de kroon met het
leeven deeden verliezen. Toen alles vervaer-
digd was, wilde David deeze plegtige ftaatfi
zelf in perfoon bywdonen. \' De Priefters haal-
den de Arke uyt het huys van Aminadab, enzet-
teden haar op eenen nieuwen wagen, door Ã³Ã¼Ã¨n
getrokken, die door zyne broeders en zoonen
gemend wierden. De Koning gmg y^^j. ^^^
en al het vÃ³lk vÃ³lgde, zingende pfalnien en
lÃ³fzangen , onder \'t gefchal ya^ bazuyAen
cimbalen, en ander fpeeltuig. Toen men aan

epie plaats gekomen was, genoemd de dorfch-
vloer Chidons , traden de Ã³ftÃ¨n een weynige
buyten\'t fpoor, waardoor de Arke dreyJe te

omze te ftutten, doch hy viel aanftonds dood
ter aarde , door eene uytwerking der gÃ³dlyke

III. HOOFDSTUK.

David neemt zyn verblyf te Jerufalem, en vercim die ftad. De Ko-
Ã¼.ng van Fyrus zÃ¶ckt een verbondt met hem aan te gaan. Vrou-
v^\'ca en kinderen van David. b *

2<J<5. >^ Aa dat David Jerufalem aldus increnomen
had ^ dreef hy\'er alle de Jebufiten uyt,
deed de muuren vernieuwen, noemde die ftad
naa zynen naam, ftelde zynen rykszetel daar,
cn hieldt\'er zyn verblyf geduurende den gan-
fchen tyd zyner regeeringe > hebbende te He-
bron zevenen een half jaar gewoond, en toen
alleenlyk over de ftam Juda geregeerd. Sederd
ciien tyd wierden zyne zaaken door GÃ³ds by-
ftand fteeds voorfpoediger, en hy vercierdeJe-
rufalem zodaanig, dat hy\'er een zeer vermaar-
de ftad van maakte.

tsy. Biram Koning van Tyrus zondt Gezanten
aan hem om zyn verbond en vrindfchap te ver-
zoeken, en cÃ©deren houten bequaamewerkhe-
den van zynent wege aan te bieden ^ om een
paleys voor hem-te bouwen. David voegde de
ftad en den burg aan Ã©Ã©n, gaf aan Joab laft om-
ze in een zelfde vefting te befluyten , en veran-
derde den naam dier ftad : want ten tyde van
Abraham, dien wy als den ftichter van ons o-e-
ilachtaanmerken, noemde men haar Salem^Ã³f
Solyme j en daar zyn\'er die willen dat Home-
rus haar ook zo genoemd heeft 5 want men
noemt den Tempel zo in \'t Hebreews , welke
benaaming zekerheyd Ã³f vefting ^ betekent.
Daar waaren nu vyfhonderd vyftien jaaren, fe-
derd dat Jofua de landen van de Kanaaniten
veroverd en verdeeld had, tÃ³t op den tyd dat
David Jerufalem innam, verloopen , zonder
dat de Ifl-aÃ«liten ooit de Jebuftten hadden kon-
nen uytdryven.

Ik moet niet vergeeten te zeggen dat Da^
vid het leeven en de goederen van Ã©Ã©nen der
rykfte inwoonderen van Jerufalem , genaamd
Orphona, bergde, zo om de geneegenheyd die
hy den IfraÃ«liten betoond, ais om den dienft
welken hy David zelven gedaan had.

David trouwde daarnaa nÃ³g andere vrouwen
by welke hy negen "zoonen kreeg, teweeten\'
Amna, Emna, Eban , NathaUy Salomoriyje^
baty EliÃ«l, "Phana, Ennaphen, en Ã©Ã©ne dÃ³ch-
ter geheeten Thamar, die de volle zufter van
Abfalom was : daarenboven had hy nÃ³g twee
onechte zoonen, genoemd JenaÃ© en EUphas.

IV. hoofdstuk.

David bebaalt tvcee groote overwinningen op de Philiftynen en hun-
ne bondgenooten i en doet de Arke dts Hceren met groote ftaatfi
binnen Jerufalem brengen. Oza fterft opftaande voet omdat hy
bdban had dezelve aan te raaken. MicKol belacht David omdat
hy voor ds Arke gezongen en gedaoft bad. Hy wil eenen Tem-

XS^"" ^^ Phihftynen verftaan hadden dat
tÃ³t Koning over ganfch IfraÃ«l aan-

^vi.eia was, verzamelden zy een groot heir,

â n e^d^f ^rJ^^^^^l^fn lÃ©geren,

.n een dal genoemd het Reuzen dal. David,

die nooit iets ondernam zonder Gode raad te

vraagen , verz^ocht den Hoogenpriefter dat hy

zich met den Ephod wÃ¼de bekleeden , om te

gÃ¯atÃ³fchap, doordien hy geen Priefter zynde
de ftoutheyd had gehad om haar aan te raaken:
en die plaats heeft federd den naam gedraagen
van Ozas ftraffe. David door dit wonderwerk
verfchrikt, vreefde dat hem het zelfde weder-
vaaren zoude, indien hy de Arke in de ftad bragt,
doordien Oza zo ftrengelyk geftraft was alleen-
lyk om dat hyze aangeraakt had: hydeedze der-
halve in een landhuys brengen van zÃ©kÃ©f en man
genaamd Obedamt die van het geflacht der Le-
viten was. Aldaar bleef zy drie maanden, en
bragt hem en zyn huysgezin groot geluk en ze-
gen aan. David ziende dat deeze man, die te
vooren arm was, ryk wierdt, en dat elk die om-
trent hem woonde Ã³f van hem hoorde zyn geluk
roemde, had niet langer vreeze dat hem eenig
onheyl zoud overkomen, indien hy de Arke na
Jerufalem deed voeren: weshalve hy zulks op
deeze wyze volvoerde. De Priefters vergezel-
fchapt van zeven zangreyen droegen haar op
hunne fchouderen, en hy zelf ging vooruyt,
danfende en fpeelende op de harp. Dit bedryf
fcheen Michol zyne vrouw zo verre beneden
zynen ftaat te weezen, dat zy\'er meÃª fpÃ³tte.
Toen nu de Arke in de ftad gekomen was,
wierdt ze in eenen Tabernakel gezÃ©t, welke
David tÃ³t dien eynde had doen bouwen. Hy deed
zeer veele en aanzienelyke Ã³fferanden by deeze
plegtigheyd ^ en hy gaf aan al het vÃ³lk eenen
maaltyd, deelende aan een ieder, zo wel mannen
als vrouwen en kinderen, een ftuk vleefchmet

na zyn huys, en David in zyn paleys gekeerd
was, quam Michol hem tegen, en naa hem ge-
luk en voorfpoed gewenfcht te hebben, gat zy
hem te verftaan dat het haar zeer vreemd dacht,
dat zulk een VÃ³rft, alshy, zo in\'t aanzien van
iedereen gedanft, en door een onbetaamelyke
ontblooting ganfch geen teken van een koning-
lyke deiftigheyd in zyn gewaad betoond had.
Maar David antwoordde haar, â Dat het hem
5, niet berouwde, omdat hy wift dat dit bedryf

Gode aangenaam was , die hem boven haa-
ren vader en veele andere verkooren had; en â
dat niets hem zou konnen beletten om op an- â
dere diergelyke voorvallen eveneens te doen, "
Deeze PrinfÃ©s kreeg geene kinderen by hem,
maar had\'er vyf by PhaltiÃ«l, gelyk wy te zyner
plaatlÃ¨ zullen zeggen.

David ziende dat alles hem door GÃ³ds by- 270.
ftand naar wenfch ging, oordeelde dathy zon-^^^Â«" ^
der hem te vertoornen niet kon woonen in een
prachtig paleys van cÃ©derenhout gebouwd , en
met allerley koftelyke cieraaden opgepronkt j
terwyl hy toeliet dat de Arke des verbonds haar
verblyf Hechts in eenen tabernakel had. Dies
befloot hy ter eere GÃ³ds eenen prachtigen Tem-
pel te bouwen, vÃ³lgens \'t gene Mofes voor-
zegd had, dat t\'eenigen tyde gefchieden zoude.
Hy fprak \'er tegens de Profeet Nathan van, die
van gevoelen was dat zulks Gode aangenaam
zou zyn, en dat hy hem in die onderneeminge
byftaan zoude. Dit bekrachtigde David nÃ³g
meer in zyn voorneemen 5 maar den vÃ³lgenden
nacht verfcheen GÃ³d Nathan in eenen droom,
en beval hem David te zeggen, â dat hoe-
wel zyn

toeleg pryftyk Vas, als die het eerfte
voorgenomen had hem eenen Tempel tefti^-
ten, hy echter niet wilde dat hy \'er meÃ© voort-
vaaren zoud, om dat zyne handen zo menig-
maal met het bloed zyner vyanden waaren ge-
verwd geweeft : maar dat wanneer hy zyn lee-
ven in eenen gelukkigen ouderdom zou ge-
Ã«yndigd hebben, Salomon zyn zoon en naa-
zaat dat heylig werk onderneemen en volvoe-
ren zoude : Dat hy geen minder zÃ³rg voor â
dien VÃ³rft zou draagen, dan een vader voor â
zynen zoon draagt: dat hy zyne kinderen â
iiaa hem zou doen regeeren j en dat indien \'
hy hem vertoornde, cfe ftraffe waarmedp hy
geftraft zoud worden , niet hoogÃ©r zoude â
gaan dan ziekte en hongersnood.\'\' David al-
dus met groote blydfchap vail den Profeet ver-
ftaan hebbende dat het Konihgryk tÃ³t zyne kin-

aUe zynen naam voerden gelyk de Ttoiomem in
Egtptey tÃ³t aan het tiende gefacht, endie zynen
roein met minder bezaten dan zyne kroon: "De
derde van hen die de doorluchtigÃe was ^ willende
het verlies zyns grootvaders wreeken, beÃreedt de
joodenmder de regeeringe van den Koning Achab
en verwoefite het ganfche land rondom Samarii
in deezer voege fpreekt die Hiftorifchry ver daar-

Ai ^^^ ^^^^ waarheyd > want deeze is dic
Adad welke ten tyde als Achab over IfraÃ«l re
geerde het omleggende land van SamariÃ« ver-
woeltte, gelyk wy te zyner plaatfe zuflen zeggen
iNaa dat David door zyne overwinnende
wapenen het ryk van Damaskus en al \'t Ã³veri-
ge van SyriÃ« ondergebragt, fterke bezettingen m
de noodige plaatfen gelegd , en al het vÃ³lk
tolphgtig gemaakt had, keerde hy zeeshafticr
weder na Jerufalem. Aldaar wydde hv God?
de goudene pylkokersen andere wapenen der K f
Ichutbenden van den Koning Adad: maar tden
naderhandt Suzak Koning van Egipte Ro-
boam Salomons zoon overv/on, en Jerufalem
mnani, voerde hy dezelve met andere geroof-

Kcny van God ontving, bedienen, belegerde
de twee voornaamfte fteden van den Koninp-
Adrazar, genoemd Betha en Mafkon , nam
haar in , plonderdeze , en vondt \'er behalve
eene menigte van goud en zilver, eene foort
van koper, dat hooger gewaardeerd wordt dan
goud, en van ;t welk Salomon , toen hy den
Tempel bouwde, veele bekkens liet maaken,
misgaders dat groot watervat het welk men de
gegootene zee noemde.

VI. HOOFDSTUK.

David vetflaat in eenen veldflag Adad Koning van Damaskus en
SyriÃ« , de Koning der Amathiten zoekt met hem in een verbond
te treeden. David brengt de IdumeÃ«rs onder; draagt zÃ³rg voor
Miphibofeth Jonathan zoon ; en zegt Hanen Koning der Arnmo-
niren, die zyne Gezanten fchandelyk mishandeld had , den oor-
lÃ³g aan.

dad Koning van Damaskus en SyriÃ« , een
^ groot vrind van Adrazar, verftaan hebben-
de dat David hem beoorlÃ³gde, toog hem met
een groot heir te hulpe. De veldflag wierdt ge-
houden dicht by den Eufrates ; Adad kreeg de
nederlaag, en verloor twintigduyzend mannen,
terwyl de Ã³verige het met de vlugt ontquamen.
De Hiftorifchry ver NikolaÃ¼s Ipreekt in \'t vier-
de boek zyner HiftoriÃ« van deezen Koning al-
dus : Lang daarnaa regeerde de magtigfle van al-
le de VÃ³rften van dat land, genaan^ Adad, te
\'harnaskm en over geheel SyrtÃ¨, uytgenomen Fe-
nicÃ¯Ã©. Hy raakte in oorlÃ³g met T>avid Koning der
Jooden , en wierdt naa verfcheydene gevechten
door hem overwonnen in eenen grooten veldÃagy
die by den Eufraat voorviel, alwaar hy daaden
deed eenen grooten krygsman en dapperen Koning
betaamende. Die zelfde Schryver Ipreekt ook
van de naakÃ³melingen van dien VÃ³rft, welke
naa hem regeerden, en van zyne dapperheyd niet
minder dan van zyn ryk, erfgenaamen waaren.
Aldus luyden zyne woorden : Raa den dood van

deezen Vorjty regeerden zyne afkomelingen y die

zen, dathet geluk hem niet gunftiger zoude
zyn, zoi^t hy den Prins Adoram zfnen^ol
tot den Koning David, om hem wege^^T
overwinninge op hunnen gemeenen vyand hl
Iiaald, geluk te wenfchen,^en voortsL ver-
bond met hem te verzoeken, met aanbiedinge
van kÃ³ftelyke vaten van goud, zilver, en ko-
per, zeer raar gewrÃDht. David bewees dien
Prmfe alle eere die men aan den ftaat zyns va-
ders en den zynen fchuldigwas, tradtmethem
m een verbond gelyk verzÃ³cht wierdt, ont-
ving de gcfchenken en wydde die Gode roe,
nevens het goud dat hy in de veroverde fteden
gevonden had : want zyne gÃ³dvruchtigheyd
deed hem bezeffen dathy deg&lyke Ma^fteyt:
met genoeg kon danken , dewyl zy hem niet al-
leenlyk overwinnaar had gemaakt, wanneer hv
zelt in perfoon aan \'t hoofd van zyn heir op-
trok , maar ook wanneer hy door zyne Stede-
houders den oorlÃ³g voerde } geJyk gebleeken
was m dien welken hy tegen de iduSeÃ«rs had

broeder, die hen tiiet alleenlyk naa het ver-
ftaan van achttienduyzend menfchen, on-
dergebragt^ynsbaar g^ maar hmeen
zeker hoofdgeld opgelegd had.

De hefde welke deeze Koning natuurlyk der
gerechtigheyd toedroeg, was zo groot, dathy

V. H O O F D S T U K.

Groote overwinningen door David op de Philiftynen, de Moabiten,
en den Koning der Sophonicts behaald.

-sair/s P^uigen tyd daarnaa befloot David, die
\' " " \' â¢â â\' zyn leeven niet in leedigheyd wilde door-
brengen 5 maar zyn ryk doorrechtmaatige oor-
lÃ³gen vergrooten , en het zo magtig maaken
dat zyne kinderen \'t zelve in vreede zouden
konnen bezitten, gelyk GÃ³d hem voorzegd
had, de Philiftynen te beoorlogen. Om dit te
doen, verzamelde hy alle zyne krygsbenden by
Jerufalem, trok hen tegen, overwon hen in ee-
nen grooten veldflag, en verÃ³vÃ«rde een gedeel-
te van hun land , \' het welk hy aan zyn ryk
hechtte. Hy voerde ook kryg tegen de Moa-
biten, waarvan hy een groot getal verfloeg, en
den Ã³verigen, die zich aan hem overgaven,
eene fchatting opleyde. Daarnaa beftreedt hy
de SophoniÃ«rs, overwon in eenen veldflag by
den Eufrates Adrazar zoon van Araeh, hun-
nen Koning , verfloeg van zyn vÃ³lk twintig-
* Andere duyzend mannen te voet, en * vyfduyzend te
jjr paerde, en nam duyzend wagens , waaraf hy
\'er maar honderd behieldt, en de Ã³verige ver-
brandde.

P-eene vonnifTeH uytfprak, die niet rechtmaa-
ticr en billyk waaren. Hy had tÃ³t Veldoverfte
loab; tÃ³t bewaarder der gemeene gedenk-
fchnhtn Jofaphat zoon van Achil; tÃ³tgeheym-
ft:hryver zyner bevÃ©len Sifan ; tot Hootdman
zyner lyfwacht, onder welke ook de oudfte
zyner eygene zoonen waaren, Banata zoon\\2.n
lÃ³iada; en by Abiathar voegde hy in\'t Hooge-
priefterampt Sadok, wien hy een byzondere
zucht toedroeg, en die van \'tgeflacht vanPni-

dacht hy aan\'t verbond met Jonathas gemaakt,
\' en de veele blyken welke hy van zyne vrind-
fchap ontvangen had; want onder andere on-
gemeene hoedaanighedenwas hy zeer dankbaar
van aardt: en daarom vernam hy of\'er niet
nÃ³g iemand van zyne zoonen in \'t leeven was,
aan wien hy zich wegens de genootene weldaa-
den erkentelyk toonen konde. Men bragt hem
eenen van Sauls vrygelaatene geheeten
uyt welken hy vÃ¨rftondt dat\'er nog een der
zoonen van dien Prins, genaamd Mtphtbojeth,
Ã³verig wasj dÃ³ch kreupel, vermids zyne voed-
fter, hem op de tyding van de nederlaag en
dood van Saul en Jonathas fchielyk willende
wegneemen , had laaten vallen. David deed
met groote vlyt verneemen waar hy zich ont-
hield, en verftaan hebbende dat Machir in de
ftad Labath hem opvoedde, beval hy hem te
haaien. Miphibofeth by hem gekomen zynde
viel voor hem neÃªr, en David beval hem goeds
moeds te zyn, beloovende hem een gunftig ont-
haal , met toezegginge dat hy hem in \'t bezit
zoude ftellen van alles wat zynen vader, en den
Koning Saul zynen grootvader , toÃªbehoord
had; voorts belaftte hy hem dagelyks aan zynen
tafel te komen eeten. Miphibofeth verblyd over
zo veele gunften, viel nÃ³g eens aan\'sKonings
voeten , om hem daarvoor te bedanken : en Da-
vid beval aan Ziba de landeryen, welke hyaan
dien Prins wedergaf, te doen bebouwen, hem
jaarlyks de inkomften daaraf te Jerufalem te
brengen, en hem met zyne vyftien zoonen en
twintig ienaars te dienen. Aldus handelde hy
Jonathas zoon gelyk als Ã³f hy zyn eygen zoon
o-eweeft waare, gaf den naam van Micha aan
eenen zoon die Miphibofeth kreeg , en droeg
daarenboven een byzondere zÃ³rg Voor de ande-
re bloedvrinden van Saul en Jonathas.

Nahas Koning der Ammoniten, vrind en
i Sam.io. bondgenoot van David, ftierf ontrent dien tyd,
en Hanon zyn zoon vÃ³lgde hem in de regee-
ringe : dies zondt David Gezanten om hem het
deel dat hyin zyne droefheyd nam te betuy-
gen, en hem van het vervÃ³lg der vrindfchap,
welke hy met den Koning zynen vader onder^
houdenhad, te verzÃ©keren. Maar Hanons voor-
naamfte hovehngen lieten zich, door een ver^
keerd wantrouwen op David, voorftaan dat
dit gezantfchap niet was dan een voorwendfel
om den ftaat hunner krygsmagt te befpieden;

dat hy aan de Woorden van den Koning der
IfraÃ«liten geen geloof konde flaan, zonder zich
in groot gevaar te ftellen. De VÃ³rft laatende
zich door dien quaaden raad leyden, deeddee-

zen Gezanten den baardhalf affcheeren, en hun-
ne kleederen tÃ³t op de helfte afliiyden ; en dit
fchimpig bedryf was het eenigfte antwoord dat
hy hen gaf David door dusdaanigen hoon,
waardoor zelfs het recht der vÃ³lkeren gefchon-
den wierdt, ten hoogften getergd, verklaarde
opentlyk dat hy die fmaad door de wapenen
wreeken zoude. De Ammoniten ondertuffcheri
zulks reeds te gemoet ziende, rufteden zich
ten oorlÃ³g toe: hun Koning zondt Gezanten
aan Syrus Koning van MefopotamiÃ« met duy-
zend talenten, om hemt\'zyner byftand te ver-
zoeken; de Koning voegde zich by henii
en deeze twee VÃ³rften tzamen bragten twintig-
duyzend voetknechten byeen: twee andere
Koningen, de Ã©Ã©n van \'t land Micha , en de
ander genaamd Isboth, quamen insgelyk met
tweeÃ«ntwintig-duyzend mannen aan.

Joab Davids veldheer verflaat vier Koningen die Hanon Koning der
Ammoniten te hulpe gekomen waaren. David behaalt een groote
overwinning op den Koning der Syriers : hy verlieft op BethfabÃ«,
doet haar haaien, cn is oorzaak van den dood van Uiia haaren
man. Hy trouwt BethfabÃ©. GÃ³d befttaft hem over zyne zonde
door den Profeet Nathan : hy toont berouw daarover. Aniinon
Davids oudfte zoon fchendc zyne zufter Thamar, en Abfalora
haar broeder doodt hem.

T^Eeze groote toebereydfelen der Ammoni-
ten, en de tzamenkomft zo veeier Konin-
gen verbaafden David niet, omdat de oorlÃ³g,
dien hy ondernam om dien grooten hoon te
wreeken, zeer rechtvaerdig was. Hy zondt
zyne befte krygsbenden tegen hen onder \'t ge-
leyde van Joab, die zonder tyd te fpillen de
hoofdftad hunnes lands genoemd Rabath ging
belÃ©geren. Daarop toogen de vyanden ter
ftad uyt om hem te bevechten, en deelden hun
heir in twÃªÃ«n. De hulptroepen ftelden zich
in flagÃ³rde in eene vlakte ; en de Ammoniten
legerden zich dicht by hunne muuren recht te-
gen over de IfraÃ«liten. Joab deelde toen zyn
heir ook in twÃªÃ«n, trok met zyne uytgeleezene
benden tegen de Koningen die Hanon ter hul-
pe gekomen waaren, en gaf de andere aan het
gebied van AbifaÃ¯ over om den Ammoniten
\'t hoofd te bieden , met bevÃ©l van hem by te
ftaan indien hy quame te wyken, gelyk hyhem
byfpringen zoude indien de Ammoniten hen
te fterk waaren : voorts vermaande hy hem zo
dapper te ftryden dat men hem niet konde ver-
wyten geaerzeld te hebben. De vreemde Ko-
ningen wederftonden den eerften aanval vah
Joab met groote kloekmoedigheyd; maar eyn-
delyk zeer veele van de hunne verlooren heb-
bende , namen zy de vlugt. De Ammoniten
zulks ziende durfden met AbifaÃ¯ niet tÃ³t hand-
gemeenfchap komen , dies keerden ze weder
in hunne ftad, en Joab toog zeeghaftig te rug-
ge na zynen Koning te Jerufalem.

Alhoewel dit verlies dÃ¨n Ammoniten hunne
zwakheyd had doen zien, echter wierden zy\'er
niet wyzer door, nÃ³ehre konden zy beftuyten
zich ftft te houden : i^^ar zonden eenige aan
Ghalama Koning der SyriÃ«rs, die aan gene zyde
van den Eufrates woonen, om zyne krygsben-
den in hunne fÃ³ldy over te neemen. Hy zondt
hen daarop tachtigduyzend voetknechten en
tienduyzend paerden , onder het bevÃ©l van Sd-
\' X 2

bak zynen VeldliÃªer. David ziende zyne vyan-
den zo fterk, wilde den oorlÃ³g niet langer door
zyne Veldoverften voeren , maar befloot zelf
in perfoon op te trekken j dies toog hy over
den Jordaan na hen toe, leverde hen flag, over-
won hen, verfloeg op de plaats veertigduyzend
mannen te voeten zevenduyzend te paerde j en
Sobak de Veldoverfte van den koning Chalama
ontving eene wonde waaraan hy ftierf. Zulk
een roemryke overwinning vernederde den hoog-

moed der MefopotamiÃ«rs, zo dat zy gezanten
aan David zonden met gefchenken om de vreede
van hem te verzoeken. Dewyl nu de winter op
handen quam , keerde hy weder na Jeruialemj
dÃ³ch zo dra de lente gekomen was zondt hy
Joab om den kryg tegen de Ammoniten te ver-
vÃ³lgen : deez verwoeftte hun ganfche land j en
belegerde ten anderen maale Rabath hunne
hoofÃ³ftad.

Inmiddels gebeurde het dat deeze zo recht^
vaerdige en gÃ³dvruchtige Koning, die zo yverig
was in de onderhoudinge van de wetten zyner
vaderen, in een gropte zonde verviel: want des
avonds vÃ³lgens zyne gewoonte op een hooge
gallery van zyn paleys wandelende, zag hy in
een nabygelÃ©gene huyzinge eene vrouw gehee-
tcn BethfabÃ© die zich baadde, en zo uytftee-
kend fchoon was, dat hy zyne zucht tÃ³t haar
niet kon beteugelen. Hy ontboodt haar der-
halve en befliephaar: zy eenigen tyd daarnaa
bemerkende dat ze. zwanger was, verzÃ³cht
hem op een middel bedacht te weezen om haar
van den dood, \'die door GÃ³ds wet tegen de over-
IpeelereflÃ¨n ingefteld was, te redden. David
om dit in \'t werk te ftellen, deed Joab bood-
fchappen dat hy hem XJria Bethfabes man zou
zenden : en wanneer die gekomen was, on-
dervraagde hy hem omftandiglyk naar den ftaat
des belegs i en kreeg tÃ³t antwoord dat alles
zeer wel ging. Hierop zondt David hem tÃ³t
zyn avondmaal eenige gerechten van zynen ta-
fel, en liet hem zeggen] dat hy t\'huys zou
gaan flaapen. Maar Uria in plaats van te ge-
hoorzaamen bragt den nacht by de lyfwachten
over. David dit verftaan hebbende, vraagde
hem waarom hy naa zo een lang afweezen
zyne huysvrouw niet was gaan bezoeken de-
wyl niemand van de reyze t\'huys komende ge-
woon was anders te doen. DÃ³ch hy antwoord-
de , dat vermids zyn Veldheer en zyne fpits-
broeders in het leger op \'t veld fliepen , hy
niet geacht had dat het hem voegen zoude zyn
gemak te neemen , en zich met zyne vrouw te
vermaaken. David beval hem derhalve dien
dag te blyven, dewyl hy hem niet voor s\'ande-
rendaags weÃªr heene kon zenden, en tegens
den avond noodde hy hem by zich ter maaltyd ,
en deed hem luilig infchenken, opdat hy door
den drank vrolyker dan gewoonte, luft zoude
krygen om by zyne vrouw te flaapen. Maar
hy bragt dien nacht al weder voor de deur van
\'s Konings kamer by de lyfwacht over. David
moeilyk dat hy niets op hem had konnen win-
nen , fchreef aan Joab dat, om hem over zÃ©-
kere misdaad die hy begaan had te ftraftÃ¨n, hy
hem aan eene poft zoude ftellen alwaar het
grootfte gevaar was, en dan bevÃ©l geeven dat
elk hem verliet^, opdat hy alleen blyvende
\\ niet :z;ou konnen ontkomen. Deezen brief
geflooten en met zyn zegel verzegeld, ftelde
hy Uria ter hand 5 en Joab had hem zo dra niet
ontvangen, Ã©f hy beval Uria met eenige zyner
dapperfte krygsmannen eenen aanval te doen
op eene plaats die hy wift Ã©Ã©ne der ge vaarlykftc
te zyn > en hy verzekerde hem dat zo dra hy
eenige Ã³pening op de muur zou gemaakt heb-
ben, hy hem met het ganfche heir zoude vol-
gen om\'er door te breekenj vermaanende hem
voorts door zyne kloekmoedigheyd de achting
die de Koning voor hem had^ enden goeden
naam door hem reeds verwurven j te beantwoor-
den. Uria nam dien hachlyken laft met blyd-
fchap aanj en Joab beval heymelyk dengenen

eenen droom dat hy hem fcherpelyk deswege
beftraftÃ¨n zoude. Dewyl deeze Frofeet een
zeer wys man was, en wel wift dat de Konin-
gen , als hunne driften de overhand hebben,
het recht weynig gade flaan, achtte hy dat om
\'s Konings luym te ondertaften , het beft waa-
re zachtelyk tÃ³t hem te Ipreeken , eer hy tÃ³t
de bedreygingen quam welke GÃ³d hem bevolen
had te doenj dies fprak hy hem aldus aan:
In zÃ©kere ftad waaren twee inwooners, welker â
Ã©Ã©n zeer ryk was, en veel vees bezat j de an-, â
der daarentegen was zo arm dat alle zyne ,,
haave in een eenig fchaapje beftondt, het â
welk hy zo lief had , dat hy \'t niet minder â
dan Ã©Ã©nen zyner kinderen bezÃ³rgde met dat
weynigje broods \'t welk hy had. \'t Gebeur-
de eens dat deezen ryken een gaft overquam
maar in plaats van hem iets van zyn eygen vee â
voor te zetten, deed hy \'t fchaap van dien
armen man met geweld neemeri en flagten,
en onthaalde hem alzo op eens anders kÃ³ften.
David door deeze groote onbillikheyd bewoo-
gen , zeyde dat die man een fnood menfch was,
en dat hy \'t geroofde vierdubbel d behoorde te
vergoeden, en daarenboven, met de dood ge-
ftraft te worden. ,, Gy hebt u zeiven, hernam
de Profeet, veroordeeld, en een rechtmaa-â
tig vonnis geftreeken over een ftrafwaerdige
misdaad die gy zelf begaan hebt. Voorts
ftelde hy hem voor oogen, hoehy den toorn
en verbÃ³lgenheyd van dien GÃ³d op zich ge-
haald had , die door een ongemeene gunft
hem tÃ³t Koning over zyn vÃ³lk aangefleld,
hem overwinnaar veeier vÃ³lken gemaakt, zy-
ne heerfchappy verre uytgeftrekt, en hem
voor alle de belaagingen van Saul behoed had.
Dat het een gruuwelyke zaak was j dat hy,
die veele vrouwen bezat, zich tÃ³t zulk een
wreed en gÃ³dloos geweld had laaten vervoe-â
ren, dat hy eens anders huysvrouw na zich â
nam, en haaren man deed ombrengen door hem ,,
aan zyne vyanden over te lÃ©veren. Maar dat â
GÃ³d een rechtvaerdige wraak over hem oe- ,5
fenen, en toelaaten zoude dat Ã©Ã©n zyner ey- â
gene zoonen zyne vrouwen in \'t gezigt van â
al de werreld zou misbruyken, en de wape- â
nen tegen hem opneemen, om hem opentlyk â
te ftraffen voor de misdaad die hy in \'t hey-
melyk begaan had. Waarby hy nÃ³g voegde, â
dat hy \'t verdriet zoud hebben van het kind, â
de rampzahge vrucht zyns overfpels , te â
zien fterven." David door deeze dreygemen-
ten verfchrikt, borft uyt in traanen , en zyn
hart van droefheyd doorgriefde bekende en be-
leedt de grootheyd zyner zonde: want hy was
een rechtvaerdig man, die uytgenomen deeze
misdaad geene andere misdreeven had. GÃ³d
door zyn groot berouw bewoogen, beloof-
de hem in \'t leeven en in Y bezit zyns Konino--
ryks te bewaaren, en zyne zonde te vergeeten
naa dat hy \'er boete over gedaan zoud hebben.
Maar vÃ³lgens \'t gene de Profeet hem voorzegd
had, bezÃ³cht de Heere\'t kind dat hy by Bethfa-
bÃ© had geteeld, met een zwaare ziekte. De over-
groote liefde welke David der moeder toedroeg,
trof hem met zulk een fmartelyke droefheyd,
dat hy zeven dagen zonder eeten in rouwe door-

die hem vergezelfchapten, dat zy hem verlaa-
ten en wyken zouden, zo dra zy zagen dat de
vyanden op hem aanvielen. De Ammoniten
zich dus aangetaft ziende, en Voor \'t gevÃ³lg
beducht, deeden met hunne dapperfte mannen
eenen grooten uytval: maar Ãrids makkers
hielden geen lland, uytgenomen eenige wey-
nige die van \'t geheym niet wiften. Uria als-
toen hen door zyn voorbeeld toonende dat den
dood boven de vlugt te ftellen was, bleef pal
ftaan, wederftondt het geweld der vyanden,
doodde veele van hen; en naa alles gedaan te
hebben wat men van eenen der dapperfte krygs-
lieden verwachten kon, vondt hy zich eynde-
lyk van alle kanten omringd en met wonden
doorboord, en ftierf aldus eenen roemruchti-
gen dood met die weynige welke zyne dap-
perheyd en deugd naavÃ³lgden. Joab zondt aan-
ftonds iemand om den Koning te boodfchappen,
dat dewyl het lang belÃ©g hem begonnen had te
verdrieten, hy het raadzaam geoordeeld had
eenen zwaaren ftÃ³rm te doen> maar dat zulks hem
niet gelukt was, doordien de vyanden denzel-
ven zo wakker afgeflagen hadden, dat hy met
groot verlies der zynen had moeten wyken:
voorts belaftte hy den boode , dat indien de
Koning zich gram toonde over den quaaden
uytflag , hy hem dan verder verhaalen zoude
dat Uria Ã©Ã©n van die was geweeft weke in
den aanval gefneuveld waaren. \'t Gebeurde
zo gelyk hy ftaat gemaakt had: want David
zeyde geheel verftoord dat Joab eenen grooten
misflag begaan had, met eenen aanval te bevee-
len aleer hy het ftÃ³rmtuyg gebruykt had om
eene brefte te maaken: dat hy behoorde gedacht
te hebben aan Abimelech Gedeons zoon , die
alhoewel een ftrydbaar man, zyn leeven op een
fchandelyke wyze verloor, wordende door eene
vrouw gedood, omdat hy roekelooslyk den
toren van Thebes met geweld had willen be-
magtigen: en dat men zich quaalyk aan ande-
re krygshelden fpiegelde, wanneer men dezelf-
de feylen beging die zy begaan hadden j in
plaats van die daaden naa te vÃ³lgen waarin zy
voorzigtigheyd en een goed beleyd betoond
hadden. Joabs boode den Koning aldus heb-
bende hooren fpreeken, begon te vertellen dat
Uria in \'t gevecht gefneuveld was. Ter-
ftond ftilde des Konings gramfchap, zo dathy
van taal veranderende, beval aan Joab te zeggen,
dat men zich over den quaaden uytflag in den
oorlÃ³g niet moft verwonderen, maar zulks aan
\'t lÃ³t der wapenen , dat juyft niet altoos gun-
ftig is, toefchryven; en dat hy dit ongeluk tÃ³t
eene waarfchouwinge neemende, het belÃ©g met
meer zekerheyd mÃ³ft voortzetten , door het
opwerpen van fchaiifen , en \'t gebruyken van
ftÃ³rmgereedfchap , om zich alzo meefter van
de plaats te maaken j en dat hy die ingenomen
hebbende, haar zoude uytroeijen, en de in-
wooners verdelgen.

BethfabÃ© beweende middelerwyle haaren man
eenige dagen j en toen de tyd der rouwe ver-
ftreeken was, nam David haar ten wyve ? cnzy
verlÃ³fte niet lang daarnaa van eenen zoon.

GÃ³d aanfchouwde dit bedryf van David met
een oog van gramfchap, en beval Nathan in

bragti zieh met eenen zak bekleedde, ter aar-
de nÃ©Ãªrgeftrekt bleef leggen, en onophoudelyk
om de wederopkomft deezes kinds GÃ³d badt.
Maar zyn gebÃ©d wierdt niet verhoord , en het
kind ftierf den zevenden dag. Niemand der
zynen durfde hem deeze tyding brengen, uyt
vreeze dathy, die reeds zo bedroefd was, nÃ³g
hardnekkiger het nuttigen van fpyze zoude wey-
geren , en de zÃ³rg zyns hghaams t\'eenemaal
verwaarloozen; naardien men reden had te ge-
looven , dat dewyl de ziekte van dit kind hem zo
veel droefheyd veroorzaakt had, deszelfs dood
hem nÃ³g veel meer ter harte gaan zoude. Da-
vid bemerkte uyt de ontroerdheyd van hun ge-
laat, het gene dat zy voor hem poogden te ver-
bergen i en vermoedende wat \'er van de zaak
Vv\'as , vraagde hy \'er iemand na, en vÃ¨rftondt
aldus den dood des kinds Aanftonds rees hy
o verend, waft:hte en verkleedde zich, en beval
dat men hem fpyze voorzetten zoude. Zyne
vrinden en dienftbooden over zulk een fchiely-
ke verandering verwonderd, verzÃ³chten dathy
hen de reden daarvan wilde zeggen. â Kont
5, gy niet begrypen, zeyd hy, dat zo lang het
â kind in \'t leeven was, de hoope van zyne
â behoudenis van GÃ³d te verwerven, my alle
3, poogingen deed aanwenden om hem te be-
,, weegen ? dÃ³ch nu het gefturven is, zouden
â myne droefheyd en klagten onnut weezen."
Dit verftandig antwoord maakte dat men lÃ³ftyk
van zyne wysheyd fprak, en BethfabÃ© baarde
eenen tweeden zoon, die Salomon genoemd
wierdt.

Ondertuftchen zette Joab het belÃ©g van Ra-
bath voort, verbrak de waterleydingen, en be-
lette dat \'er eenige leeftÃ³gt in de ftad gebragt
wierd : Aldus vonden de inwooners zich zeer
van honger en dorft gepraamd , omdat hen
niet dan Ã©Ã©n put was overgebleeven , die hen
op verre ni niet waters genoeg kon uytlÃ©veren.
joab fchreef toen aan den Koning, en verzÃ³cht
\'hem met zyn heir te komen, om zelf de eere
van het inneemen en verÃ³ veren der ftad te heb-
ben. David prees zyne zucht en getrouwheyd,
toog met verfche benden na \'t belÃ©g toe , be-
magtigde de plaats met geweld, en gafze aan
zyn krygsvÃ³lk ten roof De buyt was zeer groot,
en hy vergenoegde zich met voor zyn deel te
neemen de goudene kroon des Konings der Am-
moniten , die een talent woog , en met veele
kÃ³ftelyke gefteenten, onder welke een Sardo-
nix van zeer groote waarde uytmuntte , ver-
cierd was. Voorts deed hy alle de inwooners,
zonder iemand te verfchoonen, door verfchey-
denerley pynigingenombrengenj en handelde de
andere fteden van dat land, welke hy ook ftÃ³r-
menderhand innam, niet zachter.

Toen hy naa zulk een roemruchtige verove-
ringe weder te Jerufalem gekomen was , we- ^
dervoerd hem een zwaar ongeval, waaraf de
oorzaak aldus was. De PrinfÃ¨s Thamar zvne
dÃ³chter overtrof in fchoonheyd alle de andere
dÃ³chters en vrouwen van haaren tyd: en Am-
mon Davids oudfte zoon wierdt zo fmoorlvk
op haar verliefd, dat hy zyne drift niet kon-
nende voldoen, omdat zy zeer naauw bewaard
wierdt, in zulk een quyning verviel, dat hy ge-
heel uytteerde, en naauwlyks meer kenbaar was.
Jonathas zyn neef en byzondere vrind , was
doorzigtig genoeg om te oordeelen dat die quaal
uyt diergelyk een oorzaak Iproot, des drong hy
hem te zeggen wat \'er van de zaak was. Am-
mon bekende voor hem de liefde welke hy
zyner zufter toedroeg5 en Jonathas, gaf hem
eenen raad welken hy in \'t werk ftelde. Hy
veynsde zich heel krank te zyn, leyde zich te
bedde, en verzÃ³cht den Koning zynen vader,
toen die hem quam bezoeken, dat hy hem zy-
ne zufter Thamar wilde zenden. Zo dra zy
gekomen was, badt hy haar dat zy eenige koe-
ken voor hem wilde bakken, zeggende dat hy
die van haar handen toebereyd veel hever zou
de eeten. Zy deed het opftaandevoet, en brao\'t-
ze hem 3 toen verzÃ³cht hy haar dat zyz^ \'m zyn

VertrÃ©k wilde brengen, omdat hy zich wilde|
te Ã¼aapen leggen , ,en bevai daarop al zyn vÃ³lk j
ter kamer uyt te gaan. Thans ftondt hy op^ j
ging na \'t vertrÃ©k alwaar Thamar alleen was,
ontdekte \'haar zyne minnedrift , en beftondt
haar kracht en geweld te doen. Straks zette
zy\'top het fchreeuwen, en zeyd hem alles wat zy
kon, om hem van dit fnood bedryf, zo fcha n-
delyk voor \'t koninkiyk geflacht, af te wenden;
en ziende dat alle haare rÃ©denen niets op hem
vermogten , badt zy hem dat indien hy zyne
geyle drift niet kon overwinnen , hy haar dan
ten minften van den Koning zynen vader ten
huuwelyk zoude verzoeken. DÃ³ch Ammon ^
reeds door de dulle woede zyner minne Ver-1
voerd , had geene ooren om naar haar te luy-
fteren , maar verkrachtte haar, onaangezien al-
le tegenweer die zy deed: en door de zeldzaam-
fte verandering waarvan men nooit gehoord j
heeft, tradt hy in een oogenblik daarnaa uyt die j
brandende zucht welke hy tÃ³t haar had, over in \'
zulk een grooten haat , dat hy haar met fcheld-
woorden bejegende, en beval te Vertrekken\'.
Zy verzÃ³cht te wachten tÃ³t dat het avond ge- |
worden was , om de fchande te ontvlieden van |
by klaaren dag voor de oogen van al de werreld |
te verfchynen, naa het bitterfte leed dat \'er wee-1
zen kon, uytgeftaan te hebben. Maar hy wey- |
gerde haar zulks toe te ftaan , en deed haar ter j
deure uytftooten. Deeze PrinfÃ©s van droef-
Andere heyd overftclpt, nam haaren * fluyer, die vÃ³l-
gens \'t gebruyk van \'s Konings dÃ³chteren op
de aarde fleepte, fcheurde hem aan flarden,:
ftrooide aflche op haar hoofd , en ging alzo
midden door de ftad , maakende door huyien
en kryten het geweld dar haar aangedaan was |
ruchtbaar. Abfalom, wiens volle zufter zy was, \\
haar in deezen ftaat ontmoet, en de oorzaak j
van haare wanhoop verftaan hebbende , deed |
al wat hy kon om haar te trooften , en zy bleef j
eenen langen tyd by hem woonen zonder te trou-
wen. Deeze verfoeijelyke daad trÃ³f David zeer
gevoeliglyk maar vermids hy Ammon , omdat
hy zyn oudfte zoon was , een groote liefde toe-
droeg , kon hy niet befluyten hem te ftraften
gelyk het feyt verdiende. Abfalom ontveyns-
de zyne wraakzucht, en behieldt eenen wrÃ³k
in zyn hart ter tyd toe dat hy zich naar de groot-
heyd der misdaad zou konnen v/reeken. Aldus
verliep \'er een jaar, en wanneer hy toen na Bel-
zephon in de ftamme Ephraims ftondt te gaan ^
om zyne fchaapen te doen fcheeren , noodigde
hy den Koning zynen vader en alle zyne broe-
ders op een gaftmaal dat hy voor hen wilde aan-
rechten. DÃ³ch dewyl David deeze noodiging
affloeg\' en niet wilde dat hy ^zulk een groo-
te kofte doen zoude, verzÃ³cht Abfalom dat
hy hem dan ten minfte de gunft wil^ doen
van \'er alle zyne broeders te zenden. De Ko-
ning ftondt hem dit toe ; waarop zy daar qua-
men , en toen Ammon door den drank begon
vrolyk te worden, deed Abfalom hem vermoor-
den.

Abfalom yluct na Gefur. Drie jaaren daarnaa verwerft Joab van
David dat by mogt wederkeeren, Hy wint de geneegenheyd des

voiks } gaar naa Hebron, wordt voor Koning uytgeroepen, en
Achifophei kieft zyne zyde. David verlaat ferufalem om aan ge-
ne zvde Van den Jordaan tc wyken. Getrouwhevd van Chufaien
de Hoogepriefters. Boosheyd van Ziba. Schrikkelyke moedwil
van Sitnci. AbfÃ¤iom begaat een fnood fchelmÃ¯luk door Achito-
phels raad.

Eeze moord van Ammon verbaasde alle de
andere van Davids zoonen zo geweldig,
dat zy te paerde fteegen , en met lÃ³ffen toom
na den Koning -hunnen vader renden. DÃ³ch
zy waaren de eerfte niet die hem deeze tyding
bragten j een ander had meer fpoed gemaakt 3
en hem gezegd dat Abfalom alle Zyne broeders
had doen dooden. Het verlies van zo veele
kinderen , en dat door zulk een gruuwelyke
misdaad , gepleegd door Ã©Ã©nen van hen , door-
boorde Davids hart, en ftortte hem in zulk een
bittere rouwe , dat hy , zonder nader bevefti-
ging dier maare af te wachten , zich t\'eenemaal
aan de droefheyd overgaf, zyne kleederen
fcheurde , zich ter aarde wie^p , in een heevig
gekryc uytborft, in traanen fmolt, en niet alleen-
lyk zyne doode zoonen beweende, maar ook hem
die hen omgebragt hadde. Jonathas zyn neef,
zoon van Samma , zeyde om hem te trooften 3
Dat fchoon hy reden had om te gelooven dat
Abfalom zich tÃ³t die daad had laaten bewee-
gen uyt een gevoel van den hoon zyner zufter
aangedaan; daar echter weynig fchyns w^as dat
hy zyne handen met het bloed zyner andere
broederen zoude bezoedeld hebten". Onder
dit fpreeken hoorde men een groot gedruys van
mannen te paerde , en daarop zag men Davids
zoonen verfchynen. Deeze bedrukte vader zien-
de tegen zyne hoppe dat die welke hy meende
dood te zyn nÃ³g leefden , liep toe om hen te
omhelzen, mengde zyne traanen met de hunne,
en Zyne droefheyd over \'t verlies van Ã©Ã©nen zy-
ner zoonen, met hunne droefheyd over \'tmiflÃ¨n
van Ã©Ã©nen hunner broederen. Middelerwyl was
Abfalom na Gefur geweeken by zynen moeder-
lyken grootvader, die Heer van die plaats was5
en hy woonde aldaar drie jaaren.

Toen Joab naa\'t verloop van dien tyd zag dat ^^
des Konings toorn bedaard was , en dat hy ge- 14.
maklyk te^ beweegen zou zyi? om Abfalom te
doen wederkomen , bediende hy zich van dee-
zen lift om hem daartoe te overreeden. Hy zondt
aan den Koning eene oude vrouw , die zig ge-
liet zeer bedrukt te weezen, en tot hem zeyde.
Dat haare twee zoonen tzamen op het veld in
krakkeel geraakt zynde , het zo. hoog geloo-
pen was dat van woorden tÃ³t flagen komen-
de , de Ã©Ã©n den anderen had gedood, en dat
de daader door \'t gerecht vervÃ³lgd wierdt,
om hem ook te doen fterven. Dat zy zich

derhalve op \'t punt zag van beroofd te wor-
den van den eenigften fteun, die haar in haa-
ren ouderdom nÃ³g Ã³verig was ^ en dat zy in
dien nood geen andere uytvlugt hebbende
dan de goedertierenheyd zyner majefteyt, hem
\' badt haaren zoon vergiftenis te verleenen. ^^
David beloofde haar zulks , en daarop vervÃ³lg-
de zy aldus ; â Ik ben ten hoogften, Heer â
Koning, aan u verpligt voor dit groot mede- â
lyden met mynen hoogen ouderdom, en den â
ftaat waartoe ik gebragt waare, indien ik\'t
eenigfte kind, dat my nÃ³g Ã³verig is zoude ver-

liezen. Maar indien gy wilt dat ik aan de uyt-
werking u wÃ©r goedheyd niet twyfele, dan moet
gy, zo \'t 11 beheft, eerft uwe gramfchap te
gen den Prins uwen zoon laaten vaaren , en
hem in genade aanneemen. Want hoe kan
ik my verzekerd houden dat gy mynen zoon
zyne misdaad vergeeven zult ^ indien gy den
3, uwen diergelyk een misdryf niet vergeeft?
En zoud het eene zaak zyn met uwe wys-
heyd beftaanlyk , vrywillig het verlies van
Ã©Ã©nen uwer kinderen te voegen by het fmar-
telyk j dÃ³ch onvergoedelyk verlies van eenen
_ anderen zoon ?" Dit vertoog deed den Ko-
ning oordeelen dat deeze vrouw van Joab uyt-
gemaakt was j en hy vraagde haar Ã³f zulks niet
alzo waare. Zy antwoordde ja j en daarop ont-
boodt hy Joab, cn zeyde tÃ³t hem, dat hy zyn
verzoek inwilligde , en Abfalom zyne misdaad
vergaf, zo dat hy vry mogt wederkeeren. Joab
viel voor hem neÃªr, cn aanftonds vertrekken-
de, bragt hy Abfalom weÃªr te Jerufalem. DÃ³ch
de Koning deed hem weeten dat hy zich niet
voor hem zoud hebben te vertoonen , dewyl hy
nÃ³g niet in ftaat was om hem te zien. Weshalve
hy, om dit bevÃ©l te gehoorzaamen, twee jaaren
op zichzelven als een ampteloos man leefde,
zonder dat het verdriet van zich niet vÃ³lgens zy-
ne hooge geboorte gehandeld te zien , iets van
zyn goed gelaat verminderde 3 want hy was zo
fchoon en welgemaakt van leeft, en zo groot van
geftalte, dat niemand hem gelyk was. Hy had
ook zulk een hoofd vol haairs, dat wanneer men
Â«Andere\'t hem om dc acht * maanden affchoor, het

hkelen, dat is vyf t ponden,
Mnas. woog. Twcc jaatcu leefde hy dus te Jerufalem
en kreeg in dien tyd drie zoonen en eene dÃ³ch-
ter. DÃ³ch daarnaa niet langer konnende dul-
den uyt \'s Konings tegenwoordigheyd gebannen
te zyn, deed hy Joab verzoeken dat hy een goed
woord voor hem wilde doen om zynen vader te
moogen zien : dÃ³ch geen antwoord ontvangen-
de ftak hy de brand m zÃ©kere hoeve die hem toe-

behoorde. Joab ging terftond na hem toe om tÃ©
vraagen wat hem daartoe bewoogen hadde 3 en
hy antwoordde, dat het was om hem te nood^
zaaken dat hy tÃ³t hem quame^ vermids hy\'t niet
anders had konnen te wege brengen , en dathy
hem badt zyne verzoening by den Koning tc wil-
len uytwerkcn 5 naardien zyne ballingfehap hem
draagelykcr viel, dan \\ verdriet van zich al-
toos m zyne ongenade te zien. Joab wierdt door
zyne droefheyd zo bewoogen , en ftelde dic op
zulk een bewecglyke wyze aan David voor, dat
hy laft kreeg om Abfalom te haaien. Decz ge-
komen zynde viel zynen vader te voet, cn badt
hem om vergiffenis. David ftondt hem die toe
en beurde hem op. Naa dat de pays aldus rc- \'
maakt was, begon hy terftondt eenen groofen
Itaat te voeren : en behalven de paerden cn wa-
gens welke hy hieldt, beftondt zyne lyfwacht
uyt vyftig perfoonen. Nademaal zyne ftaat-
zucht geene paaien had, ontwierp hy eenen toe-^
leg om den Koning zynen vader den voet te hg-
ten , en zichzelven ten rykstroon in te drino-en:
en om hiertoe te komen , lief hy niet naa zich
alle mÃ³rgens in\'t paleys te laaten vinden, alwaar
hy degÃ©nen die hunne rechtzaak verlooren had-
den trooftte, en tÃ³t hen zeyde, dat zulks tcwy-
ten was aan de quaade raatslieden des Konings 3
cn ook aan hemzelven , dewyl hy zich in zyn
oordeel bedroog. Eyndelyk wanneer hy zich
van de geneegenheyd des vÃ³lks verzekerd hieldt,
verzÃ³cht hy in \'t vierde jaar na zyne verzoening^
verlÃ³f van den Koning om na Hebron te gaan
tÃ³t het volbrengen eener gelofte die hy geduuren-
de zyne ballingfchap gedaan had. Daar gekomen
zynde deed hy zulks het ganfche land door wee-
ten 5 waarop men van alle kanten tÃ³t hem quam.
Achitophel, die van Gilon en Ã©Ã©n van Davids
Raaden was , quam \'er ook, nevens tweehon-
derd inwooners van Jerufalem , die echter niet
anders beoogden dan dat feeft by te woonen. Al-
dus gelukte Abfaloms toeleg hem naar wenfch,
want hy wierdt van alle tÃ³t Koning verkooren.

David

David ontroerd, gelyk men denken kan, over
de ftoutheyd en gÃ³dloosheyd van zynen zoon,
die naa de vergiftenis hem van z^ne groote mis-
daad toegeftaan, zynen vader nÃ³g het leeven,
en \'t Ryk dat GÃ³d zelf hem verleend had, wil-
de beneemen, befloot zich na de vafte plaatfen
aan gene zyde van den Jordaan te begeeven, en
\'t oordeel zyner zaake Gode te beveelen. Hy
liet derhalve de bewaaringe van zyn paleys aan
tien zyner by wy ven, en vertrok uyt J erufalem,
gevÃ³lgd van een groote menigte van menfchen
die niet befluyten konden hem te verlaaten, en
van die zeshonderd mannen , welke toen Saul
hem vervÃ³lgde , hem altoos by geblee ven waa-
ren. Sadok en Abiathar Hoogepriefters , en
alle de Leviten wilden insgelyks met hem gaan,
en de Arke medeneemen: maar hy riedt hen te
blyven , op hoope dat GÃ³d niet laaten zoude
zonder die hulpe zÃ³rg voor hem te draagen 5 en
hy verzÃ³cht alleenlyk van hen, dat zy door ge-
trouwe perfoonen hem heymelyk bericht wilden
geeven van \'t gene\'er omging. Jonathas zoon
van Abiathar, en Achimas Sadoks zoon, bewee-
zen hunne getrouwheyd ook op dat voorval 5
en EtheÃ¯de Ghethiter betoonde hem zulk een ge-
neegenheyd , dat hoewel de Koning hem beval
te blyven, hy \'er echter niet toe verftaan wilde.

Toen deeze VÃ³rft met bloote voeten den
Olyf berg beklom, en dat aÃ¼e die hem verzelden
traanen ftorteden, wierdt hem verhaald dat A-
chitophel, door een fchrikkelyke trouwloos-
heyd, tÃ³t Abfalom overgegaan was. Ditflnart-
te hem meer dan iets anders , omdat hy Achi-
tophels groote bequaamheyd kende; en hy badt
GÃ³d niet te willen gedoogen dat Abfalom ge-
loof aan hem floeg , en zynen raad vÃ³lgde.
Toen hy boven op den berg gekomen was, be-
fchouwdehy Jerufalem, en ftortte eenen vloed
van traanen, doordien hy \'t verlies van zyn Ko-
ningryk , en \'t vertrÃ©k uyt deeze voornaame
plaats dieser de hoofftad van was , even ge-
lyk fchatte. ChufaÃ¯\'i Ã©Ã©n zyner getrouwfte cEe-
naaren , quam met gefcheurde Meederen , en
aflche op zyn hoofd, byhem. David poogde
hem nÃ³g te trooften > cn zeyde hem dat de
grootfte dienft dien hy hem nu kon doen , was
tÃ³t Abfalom te gaan, onder fchyn van zyne zy-
de te willen kiezen, om alzo zyne voornee-
mens te doorgronden, en Achitophels raadfla-
oen te wederftaan. ChufaÃ¯ derhalve om hem
te gehoorzaamen begaf zich na Jerufalem , al-
waar Abfalom kort daarnaa ook aanquam.

David wat voortgetrokken zynde, quamZi-
ba , dien hy Mephibofeth toegevoegd had om
zÃ³rg voor zyn landgoed te draagen , by hem,
met twee ezels gelaaden met eetwaaren , welke
hy hem aanboodt. De Koning vraagde hem
waar Zyn meefter was i en hy antwoordde dat
hy te Jerufalem was gebleeven , op hoope dat
in zulk een groote verandering de gedachtenis
van den Koning zynen grootvader hem tÃ³t Ko-
ning mogte doen verkiezen. Dit valfch bericht
vertoornde David dermaate, dathy dien fchelm-
fchen menfche al Mephibofeths goed gaf, zeg-
gende dat hy de bezitting daarvan beter ver-
diende dan de ander. ^

Toen David dicht by de plaats genoemd Ba-
chor * gekomen was, ontmoette hem Simety zoon *
van Gera, Sauls bloedverwant, die hem niet
afleenlyk metfcheldwoorden te keerging, maar
ook met fteenen gooide. En ziende dat zy di@
by den Koning waaren, hem voor zyn wer-
pen poogden te befchutten, vermeerderde zy-
ne woede indiervoege, dat hy uyt al zvne magt
riep 5 â Dat David een bloedhond , en oor- â
zaak van zeer veel quaads was : dat hy GÃ³d
dankte, omdat hy toegelaaten had dat zyn
eygen zoon hem ftrafte over de misdaaden â
welken hy tegen Saul zynen Koning en Heer â
had begaan. Gaa, Zeydhy, gaa uyt dit land,,,
gy booswicht en vervloekte als gy zyt.\'\' Abi*
faÃ¯ deeze fchrikkelyke moetwil niet konnende
dulden, wilde hem dooden. Maar David weÃªr-
hieldt hem , zeggende , âdat detegenwoor- â
dige onheylen hen genoeg behoorden te zyn, ,,
zonder aanleyding tÃ³t nieuwe te geeven. ,,
Hierom is \'t, vervÃ³lgde hy, dat ikmy \'t ge-
zÃ©g deezes mans niet bekreune. Ik merk
hem maar aan als eenen dullen hond , en ik ^^
ftaa gelaaten in GÃ³ds wille, die hem gezoh- â
den heeft om my te vloeken. Want wat be- â
hoeft men zich te verwonderen dat hy my â
fcheldt, daar myn eygen zoon zich opent-,,
lyk mynen doodvyand durft verklaaren â
Maar GÃ³d is te goedertieren dat hy my niet,,
eyndelyk met een oog van ontferminge zoud â
aanfchouwen , en te rechtvaerdig om de ,,
aanflagen der gener die myn verderf zoeken ,,
niet te verydelen." Deeze deugdzaame Ko-
ning aldus fpreekende vervÃ³lgde zynen weg,
zonder zich aan Simeis fcheldwoorden te laaten
gelegen zyn : en die heyllooze menfch ging na
de andere zyde van den berg, om zyn fchelden te
hervatten. Eyndelyk quam David aan den oever
des Jordaans , en liet zyn vÃ³lk , van die lange
reyze vermoeid, zich aldaar wat ververfchen.

Abfalom ondertuflchen van Achitophel, op iS j.
wien hy al zyn vertrouwen ftelde, vergezel-
fchapt, quam te Jerufalem, en ChufaÃ¯, Davids
getrouwe vrind , viel nevens andere voor hem
neÃªr, en wenfchte hem een lange en gelukkige
regeering. Abfalom vraagde hem hoe hy, die
tÃ³thiertoe zyns vaders befte vrind geweefl:
was, hem had konnen verlaaten, om zyne par-
ty aan te neemen. âDewyl ik zag, antwoord-,,
de ChufaÃ¯, dat ieder eeti met een algemeene â
toeftemminge zich aan u onderwerpt, heb ik â
gevreesd dat het eÃ©ne wÃ©derftreeving van â
GÃ³ds wflle zoude geweeft zyn , indien ik \'er â
my ook niet naar fchikte, geloovendedathy â
het is die u den troon heeft doen beklimmen. â
En indien gy de genade bewyft van my on- ^
der \'t getal der gener, welke gy met uwe toe-
geneegenheyd vereert, te ontvangen, zal ik â
u met dezelfde getrouwheyd en yver dienen j â
als ik den Koning uWen vader gediend hebbe j â
doordien ik my verbeelde dat \'er geen oor- â
zaak is om ovÃ©r de verandering te klaagen, "
vermids de Kroon niet uyt het Ã©Ã©ne huys in "
\'t ander is overgegaan , maar dat ze onder
\'tkoninglyk geflacht blyft, dewyl de zoon,
den vader vÃ³lgt." Abfalom deeze woorden ge-
loof geevende , liet alle miftrouwen we^-ens hem
vaaren. ^

De hieuwen Koning dan met Achitophel te
raade gaande hoe hy zich zoude gedraagen om
zyne heerfchappy vaft te zetten, wierdt hem
van dien booswicht geraaden zyns vaders by-
wyven in \'t aanzien van al de werreld te mis-
bruyken; ten eynde dat ieder daardoor ziende,
dat \'er geen verzoening tuflchen hen kon ko-
men 5 maar dat het noodzaakelyk tÃ³t eenen
Moedigen oorlÃ³g moft uytbarften , deeze die
zyne zyde gekoozen hadden , onft:heydelyken
daaraan gehecht mogten blyven, Deeze jonge
VÃ³rft vÃ³lgde dien heylloozen en fchandelyken
raad, en befliep die bywyven in \'t aanzien.van
al het vÃ³lk onder eene tente , welke hy op het
paleys deed fpannen. Aldus zag men vervul-
len \'t gene de Profeet Nathan David voorzegd
had.

Athitophel geeft Abfalom eenen raad die David t\'eenemaal ten be-
derve zou gebragt hebben. ChufaÃ¯ geeft hem eenen anderen daar
tegen aanloopende , welke gevÃ³lgd wordt , en hy deed \'cr David
de weet van. Achitophel\'verhangt zich uyc wanhoop. David
haaft: zich om den Jatdaan over te trekken. Abfalom ftelt Ama-
fa tÃ³t zynen Veldoverfte aan , en gaat den Koning zynen vader
bevechten: dÃ³ch hy verlieft den (lag , en wordt van joab gedood.

ABfalom daarnaa Achitophel raad vraagende
hoe hy zich in deezen oorlÃ³g zoude draa-
gen j kreeg tÃ³t antwoord, dat de dood van den
Koning zynen vader het eenigfte middel was
om zich van de kroon te verzÃ©keren , en hen,
aan welke hy deswege verfchuldigd was , te
behouden. âIndiengymy, zeydhy, tienduy-
â zend uytgeleezene mannen uyt uwe krygs-
â magt wilt geeven , ik zal u deezen dienft
â doen." Deeze raad geviel Abfalom 5 maarhy
begeerde het gevoelen van ChufaÃ¯, dien hy al-
toos zyns vaders befte vrind noemde, ook te wee-
ten : en daarom verhaalde hy hem Achitophels
raad , en vraagde hem ora den zynen. ChufaÃ¯
achtende dat David een verlooren man waare,
indien men Achitophels raad vÃ³lgde, gaf\'er
hem eenen die \'er regelrecht tegen aanliep, en
fprak tÃ³t hem in deezer voege : Gy kent,
Heer Koning , de groote dapperheyd uws
vaders en der gener die by hem zyn, waarvan
men geen ander be wys hoeft, dan dat hy altoos
overwinnaar gebleeven is in alle de oorlo-
, O-en door hem ondernomen. Buyten twyfel
â Seeft hy zich tegenwoordig ergens gelegerd j
5, en dewyl niemand beter op de konft des oor-
,, lÃ³gs afgerecht is , zyn \'er geene krygsliften
5, die hy niet gebruyken zal. Hy zal by nacht
5, een gedeelte zyner benden in eenig dal, Ã³f
â achter eenen rÃ³ts leggen Ã¯ en als de onze de-
â gÃ©nen welke hy te voorfchyn brengt beftry-
â den, zullen zy wyken tÃ³tdat ze ons in hun-
â ne laage gelÃ³kt hebben j vanwaar zy daarnaa te
â gelyk op ons zullen aanvallen ; en de tegen-
woordigheyd van den Koning uwen vader,
die \'er ongetwyfeld zelf in perfoon zal by
5 5 weezen , zal hen den moed ontvonken, en
5, dien der onzen beneemen. Hierom acht ik,
â dat zonder zich met Achitophels raad op te
,, houden , de Koning alle zyne krygsmagt
5, fpoedig moet byeen verzamelen , en \'er zelf
het gebied over neemen , zonder zich op
,, eenen anderen te betrouwen : want door dat

middel zal uw vader , zÃ¶ hy u durft afwaclv â
ten , zich zo zwak , in vergelykinge van u, 5,
bevinden , dat h^t u gemaklyk zal vallen
hem te overwinnen met het groot getal ben- â
den , die brandende van yver u hunne ge- â
neegentheyd in den beginne uwer regeeringe â
zullen trachten te betoonen. En indien hy â
zich in eenige ftad befluyt, zult gy die ge- â
maklyk door ftÃ³rmtuyg en ondergraavinge â
konnen inneemen." Abfalom achtte deezen
raad beter dan dien van Achitophel, dewyl
GÃ³d het zo fchikte: en ChufaÃ¯ deed \'er den
Hoogepriefteren Sadok en Abiathar aanftonds
de weet van hebben, ten eynde zy David zou-
den raaden fpoedig den Jordaan over te trek-
ken , opdat niet Abfalom van opzÃ©t verande-
rende , hem byquame eer zulks gefchied waa-
re. Deeze Opperpriefters fchikten zonder tyd
verhes eene trouwe dienft maagd aan hunne
zoonen die zich buyten de ftad verborgen hiel-
den , met bevÃ©l van aanftonds te vertrekken,
en David van den toeftand der zaaken te ver-
wittigen. Zy begaven zich ftraks op weg,
en hadden naauwlyks twee ftadiÃ«n afgelegd,
Ã³f eenige ruyters die hen gezien hadden ? gin-
gen \'er Abfalom bericht van geeven. Daarop
zondt hy vÃ³lk uyt om hen te achterhaalen 5
maar dewyl zy op \'t zien der ruyteren reeds
argwaan opgevat hadden , waaren zy van den
gemeenen weg afgeweeken na een dÃ³rp ge-
noemd Bochur onder \'t gebied van Jerufalem,
alwaar zy zÃ©kere vrouw baden hen te willen
verfchuylen : zy deed zo, laatende hen neÃªr in
eenen put, waaraf zy den mond met vellen be-
dekte. Deeze die hen naagezonden waaren in
het dÃ³rp gekomen zynde, vraagden haar Ã³f
zy niet twee jongmans gezien hadde 5 zy ant-
woordde ja , en dat zy hen te drinken gegee-
ven had, waarnaa ze weÃªr vertrokken waaren j
dÃ³ch dat zy, zo ze zich haafteden, hen gemaklyk
achterhaalen konden. Zy zulks geloovende,
jaagden hen eenen langen tyd te vergeefs naa.
Toen deeze vrouw zag dat\'er niets meer te
vreezen was, trok zy die twee jongelingen uyt
den put i waarop zy hunne reyze met groote
Ipoed vervÃ³lgden, by David quamen, en hun-
ne boodfchap aan hem deeden. Deeze wyze
VÃ³rft liet niet naa zich van dien goeden raad
te bedienen : want hoewel \'t reeds avond ge-
worden was, nÃ³gtans trÃ³k hy opftaandevoet
met al zyn vÃ³lk dat hy by zich had , den Jor-
daan,over.

Achitophel ziende dat ChufaÃ¯s raad boven
den zynen gefteld was, fteeg te paerde ,
reedt na Gelmon , zyne geboorteplaats, deed
alle zyne vrinden en maagen aldaar byeenko-
men , en verhaalde hen Abfalom
gegeeven had, maar dat die hem liiet had wil-
len gelooven ; dat hy overzulks een verlooren
man was , doordien David de overhand zou
krygen, en weder op <ien troon komen. Waar-\'
by hy voegde ? ^^t wat hemzelven aanging^
hy liever als een kloekmoedig man wilde fter^
ven, dan door beuls handen omgebragt worden j
omdat hy David verlaaten en zieh by Abfa-
lom vervoegd had. Dus gefprooken hebbende

gaat hy na een afgelegen hoek in zyn huys,
verhangt zich , en eyndigt alzo zyn leeven
op zulk een wyze als hy oordeelde verdiend te
hebben: waarnaa zyne vrinden hem begroeven.

David middelerwyl den Jordaan overgetrok-
ken zynde ging na MahanaÃ¯m, de fchoonfte en
fterkfte ftad van dat landfchap. Alle de Grooten
des lands ontvingen hem met een groote toege-
neegenheyd, fommige uyt medelyden met zyn
ongeluk, en andere uyt eerbiedigheyd j egens zy-
nen voorigen ftaat en luyfter j De voornaamfte
waaren BerfeUaÃ¯de Gileaditer, Sephar Oveti^Q
der Ammoniten enMachir een derGrooten van \'t
landfchap Galaad: deeze verzÃ³rgden hem en de
zynen rykelyk met alles wat zy tÃ³t hun onder-
houd en verkwikking van noode hadden.

Naa dat Abfalom een groot heir verzameld,
en tÃ³t Veldheer, in plaats van Joab, aangefteld
had Antdfa zynen bloedverwant, (want hy was
zoon van Jothar en AbigaÃ¯ zufter van Seruia
Joabs moeder , beyde zufters van David,^
toog hy over den Jordaan , en legerde Zich
dicht by MathanaÃ¯m. Alhoewel David maar
vierduyzend krygslieden by zich had , wilde
hy echter niet waehten tÃ³tdat Abfalom hem
<juam aangrypen , maar befloot hem te voor-
komen . Hy verdeelde zyn heir in drie hoopen,
ftellende over den eerften Joab, over den twee-
den AbifaÃ¯ , en over den derden Ethai, dien
hy zeer beminde , en volkomenlyk vertrouwde
fchoon hy van Geth af komftig was. En hoewel
hy zelf gaern het gevecht had bygewoond, echter
weÃªrhielden hem de overften zyner benden, en
zyne getrouwfte dienaars, en ftelden hem voor-
zigtiglyk voor, dat \'er voor hem, indien hy den
flag verloor , en \'er zelf tegenwoordig was,
geen toevlugt overbleef j in plaats dat als hy\'er
niet was , degÃ©ne die \'t ontquamen, zich by
hem vervoegen, en hem gelegenheyd geeven

konden om een verfche magtbyeeh te zamelen:
behalve dat zyn afweezen den vyanden zou doen
gelooven, dat hy een gedeelte zyner troepen ach-
tergehouden had. David gaf aan hunne rÃ©denen
gehoor Ã¯ bleef te MahanaÃ¯m, en vermaande hen
dat zy in dien ftryd hunne getrouwheyd, alsmede
hunne erkentelykheyd wegens zyne weldaadeir,
zouden toonen : waarby hy voegde dat indien
GÃ³d hen de zeege gaf, hyhen beval voor de be-
houdenis van Abfaloms leeven zo veel zÃ³rg te
draagen, als Ã³Pt voor zyn eygen waare: voorts
wenÃhte hy hen eenen gelukkigen uytflag.

Daarop ftelden de heiren zich in flagÃ³rdeop
een groote vlakte, en Joab had achter zich een
woud. Het gevecht was zeer bloedig , en ter
wederzyde wierden daaden van groote dapper-
heyd verricht: want daar waaren geene gevaa-
ren , welke deeze die David getrouw geblee-
ven waaren niet verachteden, om hem zyn Ryk
te doen herwinnen , en geene poogingen die
degÃ©ne welke Abfaloms zyde gekoozen hadden
niet deeden, om hem de kroon te doen behou-
den , en hem voor de ftraffe, welke hy, door haar
zynen vader te ontweldigen, verdiend had j te
behoeden : waarby nÃ³g quam dat zy onverge-
lykelyk fterker zynde dan hunne vyanden j het
eene fchande zou geweeft zyn zich te laaten over-
winnen . Daarentegen verdubbelde deeze oi^e-
lykheyd van magt de kloekmoedigheyd van Da-
vids krygsknechten , vermids die hunne over-
winning te roemryker maakte. En dewyl zy al-
le oude en zeer dappere fÃ³ldaaten waaren, boor-
den zy door de vyandlyke benden heene, ver-
brakenze , dreeven dezelve op de vlugt, jaag-
denze naa in de boflchen en vafte plaatfen daar zy
zich meenden te bergen, namen fommigenge-
vangen , en floegen andere dood, zo dat\'er meer
in den vlugt, dan in den ftryd, het leeven lieten,
zynde het getal der gefneuvelden byna twintig

duyzend. Naardien Abfaloms groote lyfsgeftalte
hem zeer kenbaar maakte, waaren \'er veele die \'t
op hem gemunt hadden 5 en de vreea^e van leeven-
dig ift hunne handen te VÃ¨rvallen, deed hem met
lÃ³flÃ¨n toom op eenen fnellen muyl vlugten. Maar
dewyl de wind ÃB zyn lang haauTpeelde, raakte

David was toen aan de ftadspoorte , om eenig
nieuws te verneemen van iemand die in den
ftryd was geweeft. Een fchildwacht ziende
Achimas aankomen, en hem niet kennende om-
dat hy nÃ³g verre was , zeyde dat hy iemand
zag die heel fnel quam loopen. De Koning
nam deze grÃ³ote haaft voor een goed teken >
en een weynig daarnaa zeyd hy dat hy\'er nÃ³g
Ã©Ã©nen zag komen, \'t welk dien VÃ³rft nÃ³g meer
in zyn goed gevoelen verfterkte. Toen Achimas
naby gekomen was, kende de wachter hem, en
riep den Koning toe dat het Achimas den zoon
des Hoogepriefters was, David twyfelde toen
niet Ã³f hy bragt goede tyding j en Achimas zich
voor zyne voeten neÃªrgeworpen hebbende, ver-
haalde hem dat zyn heir de zeege behaald hadde.
David zonder iets anders te fpreeken, vraagde
hoe het met Abfalom ftond. Hy antwoordde dat
hy hem geen bericht daaraf geeven kon, omdat
Joab hem terftond naa dat de flag gewonnen was,
had heene gezonden om\'er hem de maare van te
brengen, en dathy alleenlyk wift dat een groot
getal krygsvÃ³lks hem met grooten yver naazet-
tede. ChufaÃ¯ quam thans ook aan, wierp zich
infgelyks voor den Koning neÃªr , en beveftig-
de de tyding van het winnen van den flag. Da-
vid liet niet naa hem ook met naadruk wegens
Abfalom te vraagen: en hy antwoordde, â Ik â
wenfch , Heer Koning , dat het gene Abfa- â
lom wedervaaren is, allen uwen vyanden we- â
dervaare." Deeze woorden wifchten alle de
blydfchap, die David over de zeege gevoelde,
uyt zyn hart, en zyne overdaadige droefheyd
ontroerde alle zyne dienaars. Hy ging op de
hoogfte plaats der ftad , en beweende daar zy-
nen zoon , floeg op zyne borft , rukte zyn
haair uyt, en zyner rouwe geene paaien ftellen-
de , riep hy met luyder ftemme 5 â Abfalom â
myn zoon , myn zoon Abfalom ! gave GÃ³d â
dat ik met u gefturven waare!" Want behalve
dat hy van een zeer lievenden aardt was , be-
minde hy deezen zoon boven alle zyne andere x.Sam.
kinderen. De krygslieden hebbende dc groote^\'*
droefheyd des Konings verftaan , oordeelden
\'t wanvoegelyk te zyn dat zy in eenen zeege-
praalenden ftaat voor hem verfchynen zouden:
dies quamen zy al fchreyende , met neÃªrgefta-
gene oogen, ter ftad in, als Ã³f zy overwonnen
waaren. Maar Joab ziende dat de Koning zyn
hoofd bedekt hieldt, en niet afliet zynen zoon
bitterlyk te beweenen , fprak hem aldus aan:
â Weet gy wel, 6 Koning, wat gy doet, en
in hoedaanig een gevaar gy u ftelt ? Schynt
het niet als Ã³f gy degÃ©nen haat die alles voor
uwen dienft gewaagd hebben ? ja dat gy u
zelven en \'t ganfche koninglyk geflacht
haat, nademaal gy u bedroeft over den dood
van Ã©Ã©nen uwer doodelykftevyandenWant
indien Abfalom de overhand gekreegen , en
zyne rechtvaerdige heerlchappy beveftigd
hadde , zoud\'er iemand van ons geweeft ..
zyn, dien hy n^^^^oud hebben doen fterven, â
en zoud hy niet met u en uwe kinderen een â
begin daaraf gemaakt hebben ? In plaats â
van U en ons te beweenen gelyk gy hem be-,,
weent, zoud hy niet alleenlyk verheugd ge- â
weeft: zyn ? ^^^lar hy zou degÃ©nen die mede- â

het in dc takken van eenen dichten boom zo ver-
ward en vaft gekhtft, dat de muyl voortren-
nende , hj uyt den zadel gehgt wierdt, en al-
zo tuftchen hemel en aarde aan zyn hoofdhaair
hangen bleef. Zeeker krygsknecht verwittig-
de Joab aanftonds daaraf, en deez beval hem
i\\bfalom te dooden , beloovende hem vyftig
fikelen daarvoor. âHoe, zeyd die fÃ³ldaat,
â den zoon myns Konings dooden , daar ny
ons zo zeer bevolen heeft hem \'t leeven te
fpaaren ! Ik zal \'t niet doen, al woudtgymy
âtweeduyzend fikelen geeven." Daarop het
ioab zich ter plaatfe brengen daar hyhing, en
\'doodde hem toen met eene fpies die hy hem
door \'t hart ftiet. Joabs fchildknaapen maak-
ten het hghaam van den boom los, ^lerpjn het

in een dSnkere en diepe groeve, en bedekten
\'t met fteenen , zo dat het eemger maate naar
eene tombe geleek. Joab deed daarnaa den at-
tÃ³gt blaazen, zeggende dat zy \'t bloed hunner

broederen fpaaren moften.

Abfalom had in het Konmgs-dal, twee fta-
diÃ«n van jerufalem af, een marmere zuyl op-
crerecht, inet zeker opfchrift, opdat indien zyn
geftacht uytftierf, zyn naam daarom met laa-
ten mogt in de geheugenifte der menfchen te
blyven. Hy had drie zoonen, en een Ichoone
dÃ³chter geheeten Thamar, die naderhand met
den Koning Roboam, Davids zoons zoon,
trouwde, by welke hy Abia teelde, die zynen
vader in \'t ryk vÃ³lgde, en van wien wy breeder
t zyner plaatfe fullen fpreeken.

---- X HOOFDSTUK.

I5avid een eroote rouw over Abfaloms dood bcdryvcnde, Iaat zich
door Joabi aanfpraak trooften. Hy vergeeft Simei, cn geelt Me-
phibofeth de helft zyner goederen weÃªr Alle de ftammen keeren
-weder onder zyne gehoorzaamheyd : en die van Juda hem tc ge-
moet gegaan zynde, worden de andere jaloers daarover , en flaau
aan\'tmuyten, op\'taanraaden van Seba, David bevedtAmazazy-
nen Veldoverfte eenige krygsmagt re verzamelen, en hem tegen te
trekken. Maar die vertoevende, zendt by Joab met de troepcn dic
iiy by zich bad. Joab Amafaonrmoctciide , doodt hem vettaader-
Ã¯yk , vervÃ³lgt Seba , en brcn-t zyn hoofd by David. Groote hon-
eersuood door GÃ³d j^ezonden wegens \'t quaad onthaal van Saul den
\'Gabaoniten aangedaan Dav,d voldoet hen , en de hongersnood
Iioudt op. Hy begeeft zich zo diep ni den ftryd, dat een reus hem
oedood zoad hebben, ^ten waare dat AbifaÃ¯ hem te hulpe gekomen
was Naa de Philiftynen dikwils overwonnen te hebben , geniet
Tjy een proote vreede : en ftdt verfcheydene werken op tÃ³t GÃ³ds lÃ³f.
Onsemeene dappere daaden van Davids helden ; God zendt hem
een zwaare peft , om hem te ftraffen over bet tellen der wcerbaare
mannen Om die te doen ophouden bouwt Oavid eenen altaar.
GÃ³d belooft hem dat zyn zoon Salomon den Tempel zal bouwen.
Hy vergadert de noodigc bouwftoften daartoe.

Aa Abfaloms doodt wierdt zyn aanhang
t\'eenemaal verftrooid. Achimas, zoon
van Sadok den Hoogenpriefter, verzÃ³cht Joab
dat hy hem aan David zenden wilde met de
tyding van den flag, en hoe GÃ³d hem daarin
bygeftaan hadde. "^Maar Joab antwoordde,
dat dewyl men den Koning tÃ³tnÃ³gtoe mets
dan \'t gene aangenaam was geboodfchapt had,
hy \'t niet kon goedvinden hem zulk een droe-
vicre maare, als die van Abfaloms dood, te
brengen : dat hy daarom ChufaÃ¯ gezonden had
om hem verflag te doen van \'t gene \'er voorgeval-
len was. Achimas badt hem toen dat hy dan
ten minften mogt heene gaan om van het win-
nen des veldflags tyding te brengen zonder iets
van Abfalom tc melden > \'t welk Joab hem toe-
ft;ondt. Hy vertrok dan opftaande voet, ende-
v/yl hy eenen korteren weg wift dan dien welken
ChufaÃ¯ genomen had, quam hy\'er eer dan hy.

hy de eerfte was die hem zyn berouw quam too^
nen, en dat hy derhalve dÃ³ch met hem geen be-
gin wilde maaken van zyne raagt tÃ³t ftraffinge
der misdaaders te gcbrUykcn. AbifaÃ¯ hem al-
dus hoorende fpreeken: â Meent gy, zeydhy,
dat dit genoeg is om de ftrafte te ontgaan die â
gy door \'t laftcren van eenen Koning , dien â
GÃ³d ons zelf gegeevenheeft, verdiend hebt.?"
Maar David het woord ncemendc zeyde tÃ³t
AbifaÃ¯: â Eylieve laat ons de blydfchap van
deezen dag niet ftooren : ik merk denzelven â
aan als den eerften myner regeeringe, en wil
daarom aan allen vergiftenis verkenen." Ver-
vÃ³lgens zeyde hy tÃ³t SimeÃ¯: â Vrees niet ^ uw â
leeven is in zekerheyd." SimeÃ¯ wierp zich
daarop ter aarde, en ging toen voor hem heene.

Mephibofeth Jonathas zoon vÃ³lgde naa de 25,3.
andere , zeer jammerlyk gekleed > zyn haair
en baard waaren ganfch ongehavend , omdat
des Konings verdriet hem zo gevÃ¶cliglyk ge-
troff^en had, dat hy zich federd\' zyne vlugt uyt
Jerufalem niet had willen laaten fcheeren:
voorts was hy in al \'t Ã³verige ontrent zyn lig-
haam haaveloos geweeft , zo verre was \'t \'er
van daan dat Zibds befchuldiging tegen hem
waar was. David van deezen Prins , die niet
minder goed dan ongelukkig was , begroet
zynde , A^raagde hem waarom hy hem in zyne
vlugt niet vcrgezelfchapt had. â Ziba , ant-,,
woordde , hy is \'er de eenigfte oorzaak van ,,
geweeft > want wanneer ik hem belaft had om â
my met het gene tÃ³t die reyze noodig was te â
verzÃ³rgen, heeft hy zulks niet alleenlyk niet â
gedaan, maar my met de uyterfte verachtinge â
bejegend ; en dat zou my echter niet belÃ©t ,,
: hebben te vertrekken, indien ik wel ter been
geweeft waare. Hy heeft nÃ³g meer gedaan,
Heer Koning, want zich niet vergenoegende
met my te ver fteeken van de middelen waar-
door ik my van mynen pligt mogt quyten, en
u niyne zucht en getrouwheyd betoonen, â
heeft hy my valfchelyk by u beticht. . Maar ik â
ken uwe voorzigtigheyd , gerechtigheyd,,,
gÃ³dvruchtigheyd, en liefde tÃ³t de waarheyd â
al te wel, om te vreezen dat gy zyne lafterin- â
gen geloof zoudt geeven. Ik weet dat toen het â
in uwe mac^t ftondt om u te wreeken over de â
vervÃ³lging? welke u onder de regeeringe,,
myns grootvaders aangedaan wierdt, gy â
zulks niet wildct doen. En ik zal nooit die wel- â
daad vergeeten, dat het u belieft heeft, wan-,,
neer gy ten rykstroon verheven waart, my in â
\'t getal uwer vrinden aan te neemen, enmy te ,,
handelen als Ã©Ã©nen uwer naafte en lieffte â
bloedverwanten , doende my dagelyks aan â
uwen tafel eeten." Naa dat David hem aldus had
hooren fpreeken, wilde hy hem niet gelooven
fchuldig te zyn , nÃ³ch ook voor waar aannee-
men dat Ziba hem gelaftert had : maar hy ver-
genoegde zich met te zeggen, dat hy Ziba
beveelen zoude hem de helft van zyne goede-
ren , die hem toegeweczen waaren j wederom
te geeven. Waarop Miphibofeth antwoord-
de : â Laat hem vry alles behouden , Heer â
Koning , \'t is my genoeg u met roem in u â
ryk herfteld te zien."

â eenen perfoon die\'tzo weynig verdient: ver-
â toon u aan uw krygsvÃ³Ã¯k 5 en betuyg hen
â dat gy \'t hen dank weet, dat zy ten kÃ³fte
â van hun bloed u zulk een gewigtige over-
â winning verkregen hebben. En byaldien
â cry \'t niet doet, maar in zulk een onrÃ©delyke
]] 5roefheyd voortgaat , verklaar ik u dat ik
â deezen dag de kroon op \'t hoofd van eenen
â anderen zetten zal j en dan zult gy een waa-
â re oorzaak hebben om te weenen." Deeze
woorden bragten David tÃ³t bedaaren , en dee-
den hem de zÃ³rg , die hy als Koning voor zy-
nen ftaat moft draagen, weder op zich nee-
men. Hy trok andere kleederen aan om zyne
krygsknechten te verblyden, gmg uyt zyn ver-
trek , toonde zich aan hen , en elk quam hem

zynen pligt bewyzen. ^

Die van Abfaloms heir nog overgebleeven
waaren zonden booden na alle fteden, om haar
voor te houden wat weldaaden zy van David
hadden genooten ; dat zy door de overwinnin-
gen , die hy in zo veele oorlÃ³gen had behaald,
hunne vryheyd wedergekreegen hadden dat
zy bekennen moften dat ze ongelyk gehad had-
den tegen hem te muyten, en dat nu Abfalom
dood was , zy David om vergiffenis moften
bidden , en hem verzoeken de beftiering van
\'t ryk weder aan te neemen. David hiervan
verwittigd , fchreef aan de Hoogepriefters
Sadok en Abiathar dat zy aan de Overften der
ftamme Juda zouden voordraagen , dat naar-
dien de Koning uyt hunne ftam was, het fchan-
delyk voor hen zoude zyn de laatfte te wee-
zen om hem hunne blydfchap over zyne her-
ftellinge te betuygen : dat zy \'t zelve ook tÃ³t
Amafa zouden zeggen, en \'er byvoegen dat
dewyl hy \'t voordeel had van\'s Konings neeftc
zyn, hy van zyne goedheyd niet alleenlyk ver-
giffenis van tegen hem in de wapenen opge-
ftaan te hebben, maar ook eene beveftiging in
\'t ampt van Veldheer, dat Abfalom hem gegee-
ven had , mogt hoopen. Sadok en Abiathar
ciueeten zich zo wel van deezen laft, dat de
zaak gelukte gelyk David gewenfcht had.
Want alle de ftammen deeden op \'t aanraaden
van Amafa eene bezending aan hem , om hem
te verzoeken wederom te Jerufalem te komen.
Maar die van Juda muntte daarin boven de an-
dere uyt , want zy ging hem te gemoet tÃ³t

mannen uft zVftam , en Ziba het\'er zich met
zyne vyftien zoonen en twintig dienaars mede
vinden. Toen zy aan de rivier gekomen
ren , maakten zy eene fchipbrug, pm den Ko-
ning en den zynen de overtÃ³gt te gemaklyker
te maaken : en wanneer hy den oever genaderd
was > groette de ganfche ftam van Juda hem.
SimeÃ¯ viel hem op de brug te voet, badt om ver-
giffenis j en verzÃ³cht hem aan te merken dat

fraai man was j en David in zyne tegenfpoed
bygeftaan had, geleydde hem tÃ³t aan den Jor-
daan : Weshalve David hem aanmaande om
mede na Jerufalem te gaan, beloovende dathy
Iiem zo veel gunfte en eere bewyzen zoude als
Ã³fhy zyn eygen vader geweeft waare. Ber-
fellai bedankte hem daarvoor, maar verzÃ³cht
verlÃ³f om te rug te keeren, alzo \'er voor hem niet
anders te doen was dan zich tÃ³t fterven te be-
reyden, dewyl hy reeds tachtig jaaren oud zyn-
de, geen fmaak meer vondt in de vermaakelyk-
heden der werreld, in kÃ³ftelyke Ipy zen en dran-
ken , in de melodie der muzikale inftrumencen
en andere dingen, waarmede plegen onthaald te
worden degÃ©nen die met de Koningen leven.
David ziende dat hy niet te beweegen was om
?net hem te gaan, verzÃ³cht dat hyhem dan ten
minften zynen zoon Jchimas wilde geeven, op-
dat hyaan denzelven in \'s vaders plaatfe vrind-
fchap zou konnen bewyzen. Aldus keerde Ber-
fellaÃ¯, naa dat hy zich voor den VÃ³rft neder-
geworpen , en hem alle heyl en voorfpoed ge-
wenfcht had, weder na huys.

Toen David te Gilgal aangekomen was, qua-
men de eanfthe ftam Juda, en bykans de helft
van alle de andere by hem. DÃ³ch de voornaam-
fte des lands i, verzeld van een groot getal inge-
zÃ©tenen , deeden hun beklag datdie van Juda den
Koning te gemoet gegaan waaren, zonder hen
daarvan verwittigd te hebben dewyl zy, zo ze
\'tgeweeten hadden, niet in gebreke zouden ge-
bleeven zyn van zich ook aldaar te hebben laaten
vinden. De VÃ³rften der ftamme antwoordden,
dat zy geen reden hadden zich dat te beigen,
vermids zy van dezelfde ftamme zynde als de
Koning, meer dan andere verpligt waaren hem
die byzondere eerbiedenis te bewyzen j en dat
^y \'er geen ander voordeel in beoogden, dan dat
zy zich van hunnen pligt wilden quyten. Maar
dewyl deeze verfchooning den VÃ³rften der an-
dere ftammen niet voldeed, gaven zy daarop dit
antwoord: â Wy konnen ons niet genoeg ver-
wonderen, Ã³ broeders, dat gylieden u verbeeldt
dat de Koning u nader zy dan ons, nademaal
GÃ³d hem aan ons allen gegeeven hebbende,
uwe ftam deswege boven de andere niets voor-
uyt kan hebben: zo dat gylieden overzulks on- _
gelyk hebt, te denken dat het utoequamden
Koning te gaan ontmoeten, zonder ons ken- â iSam.
nis daaraf te geeven." Terwyl nu deeze twift hoe
langer hoe meer ontftak, begon Seba zoon van
Bochori uyt de ftamme Benjamins, zynde een
oproerig en boosaardig menfch, uyt al zyne magt
te roepen ; â \\Vy hebben met David niet te â
doen, en wy kennen geenen zoon van Jeffe." En
daarop deed hy de bazuin blaazen j om door dat
tÃ©ken te kennen te geeven , dat hy hem den
oorlÃ³g aankondigde. Terftond verlieten alle
de ftammen David, uytgenomen die van Juda,
welke hem na Jerufalem geleydde.

Daar gekomen zynde deed hy zyne bywy-
ven , die van Abfalom misbruykt waaren, uyt
zyn paleys gaan , en in een huys brengen al-
waar zy met onderhoud verzÃ³rgd wierden,
zonder dat hy haar federd ooit meer zag.

Hy gaf aan Amafa , vÃ³lgens zyne belÃ³fte, ^07
het ampt van Veldoverfte , het welk Joab te
voore bediend had , en beval hem zo veel
krygsvÃ³lk, als hy kon uyt de ftamme Juda by-
een te verzamelen , en binnen drie dagen by
hem te brengen, om Seba fpoedig tegen te trek-
ken. De derde dag verftreeken, en Amafa niet
te rug gekomen zynde, wilde David niet langer
wachten, uyt vreeze dat Seba zich verfterken, en
hem meer gevaars dan Abfalom veroorzaaken
mogte. Dies beval hy Joab alle de krygsmagt die
hyby zich had, nevens zyne bende van zeshon-
derd mannen te neemen , en verzelt van zynen
broeder AbifaÃ¯ met der fpoed Seba tegen te trek-
ken , en hem te bevechten in wat plaats Ã³f ftaat hy

de van zeshonderd mannen , die David al-
toos gevÃ³lgd was , en alle de andere troepen
die \'erbinnen Jerufalem waaren. Joab by het
vlek Gabaon /leggende veertigftadienvan Je-
rufalem , gekomen zynde , ontmoet e Amafa
met een g?oote menigte van krygsvÃ³lk. Hy
naderde tÃ³t hem , en hebbende met voordacht
zyn zwaerd uyt de fcheede laaten vallen, raap-
te hy het op , en aldus het zwaerd als zonder
aehterdÃ³cht in de hand houdende , vatte hy
Amafa by den baard , onder fchyn van hem te
willen omhelzen, en doodde hem met eenen
fteek dwars door \'t lyf. Hoe fnood ook het
bedryf van Joab was , toen hy Abner ver-
moordde , dit laatfte was nÃ³g veel verfoeijely-
kerj want het eerfte kon voor een gedeelte toe-
s-efchreeven worden aan zyn groot hartzeer
over den dood van Azahel zynen broeder;
daar dit alleenlyk uyt nydigheyd ontfto^t;

want ziende datde Koning aan Amafa het ampt
van Veldheer eegeeven, en hem een groote ge-
n^Jclhc^^ blt^ond had, liet hy zich daar-
door beweegen om zyne handen te waftchen in
\'t bloed van eenen man van verdienfte en van
aroote hoope , die hem nooit eenig leed ge-
daanhad , en die daarenboven zynbloedverwant
was Naahet begaan van dat feyt toog hy voort
tecren Seba , en liet by \'t lyk eenen man ftaan
met bevÃ©l van overluyd te roepen, tot alle de
benden welke met Amafa gekomen waaren,
dat hy naar verdienfte geftraft was , en dat in-
dien zy hunne geneegenheyd-tot den Koning
wilden toonen , zy zynen Veldoverfte Jmb en
defzelfs broeder AbifaÃ¯ moften vÃ³lgen. Deeze
man volbragt zynen laft , en wanneer elk met
verbaafdheyd by het doode hghaam ftaan bleef,

deed hy het met eenen mantel dekken , en na
eene plaats die van den weg af lag draagen.

Alle deeze benden vÃ³lgden daarop Joab, die
Seba lang vervÃ³lgd hebbende eyndelyk verftondt
dat hy zich binnen Abelmacha, een fterke ftad,
beflooten hieldt. Hy toog daarop heene om
hem daar te vattemj maar de inwooners wey-
serden hem den ingang ter ftad. Dit vertoorn-^
de hem dermaate, dat hy hen belegerde ; met:
opzÃ©t om niet Ã©Ã©nen van hen te verfchoonen,
maar de ftad ganfchelyk te verdelgen. ZÃ©kere
verftandicre vrouw, ziende het gevaar waarin
zy zich door hunne onvoorzigtigheyd gewik-
kdd hadden , en door liefde tot haar vaderland
gedreeven, klom op den muur, enriepdevoor-
Lcht der belegeraaren toe , dat zy hunnen
Veldheer Joab begeerde te fpreeken. Joab
quam daaip te voorfchyn , en zy zeyde tot
hem: â GÃ³d heeft de Konmg over de volken â
gkld\'om hen voor ^unne vya^^^^^^^^ .

hoeden , en hen een g^^f
doen genieten. Maar gy daarentegen wilt
\'^Koning wapenen gebruyken\'om eene zy-
ner voornaamfteftedente verdelgen , fchoon ^^

wy hem nooit beleedigd hebben." Joab ant-
woordde , dat verre van zodaanig een voor-
neemen te hebben , hy hen alle geluk en voor-
fpoed toewenfehte , en alleenlyk begeerde dat
menhem Seba den zoon van Bochori, dietegen
den Koning opgeftaan was , in handen geeven,
en dat hy dan \'t belÃ©g aanftonds opbreeken zou-
de Deeze vrouw verzÃ³cht hem een weynig
cedulds te hebben, zeggende dat rnen hem ge-
noegen zou geeven. Thans deed zy de in-
wooners tzamenkomen , en zeyde tot hen :
â Hebt gylieden dan voorgenomen met uwe â
vrouwen en kinderen te fneuvelen , en dat â
om een ondeugend menfch dien gy met kent, â
en hem te belchermen tegen den Konmg, â

^,oot een heir te wederftaan" Deeze woor-
def overftemden hen, zo dat zy Seba\'t hoofd
afhieuwen , en het over de muuren in JoaDS le-
ger wierpen , die terftond het belÃ©g opbrak,

Veldoverfte te beveftigen : daarnaa maakte hy
Banaia Hoofdman van zyne lyfwacht en zyne
bende tan zeshonderd mannen. Hy ftelde Ado-
ram aan tÃ³t ontvanger der fchattingen> gaf het
opzigt over \'slands gedenk-fchriften zznSabathes
en AchilÃ©us j maakte Sufa fchryver; en behieldt
Sadok en Abiathar in \'t Hoogepriefter-ampt.

Eenigen tyd daarnaa wierdt het ganfche ryk
door eenen zwaaren hongersnood gepraamd.
David nam zyne toevlugt tÃ³t GÃ³d, en badt
hem zich zyns vÃ³lks te ontfermen , en niet al-
leenlyk de oorzaak van dat onheyl, maar ook
het hulpmiddel daar tegen bekend te maaken.
De Profeeten gaven hem tÃ³t antwoord, dat die
hongersnood duuren zoude tÃ³tdat de Gabao-
niten gewrooken waaren over het ongelyk hen
van Saul aangedaan , die veele van hen had
doen ombrengen tegen den inhoud van het ver-
bond .dat Jofua met hen aangegaan , en
\'t welk hy en de Raad plegtiglyk bezwooren
hadden : Invoege dat dan het eenigfte middel
om GÃ³ds gramfchap te ftillen, en de diere-tyd
te doen ophouden , was aan dat vÃ³lk zodaanig
Ã¨en voldoening te geeven , als het zelf begeer-
de. Op dit antwoord ontboodt David aan-
ftonds de voornaamften der Gabaoniten j Ã¶tti
hen te vraagen wat zyeyfchten. ZygÃ¤ven daar-
op te verftaan, datzy zeven perfoonen van Sauls
geflacht begeerden om hen op te hangen. Men
wilhgde het verzoek in , en leverde het ge-
eyfchte getal aan hen over , zonder echter Mi-
phibolethi, welken David behouden wilde om-
dat hy Jonathas zoon was, aan te roeren. Naa
dat de Gabaoniten aldus voldaan waaren, deed
GÃ³d eenen gunftigen regen op het aardryk ne-
derdaalen , waardoor het tÃ³t zynen voorigen
ftaat herfteld , en weder vruchtbaar wierdt,
zulks dat de IfraÃ«liten wederom overvloed ge-
nooten als voormaals.

Nademaal David het belang van zynen ftaat
boven zyne rufte ftelde , viel hy op de Phili-
ftynen aan., en overwon hen in een zwaar ge-
vecht : maar nooit had hy grooter gevaar ge-
loopen 5 want door den yver, waarmeÃª hyhen
naajaagde, zo verre vooruyt geraakt zynde dat
hy zich alleen bevondt, endoorvermoeidheyd
flaauw en magteloos was, wierdt een Philiftyn
van\'t reuzen geflacht, genaamd Achmon, zoon
van Arapha , zynde gewapend met eenmahÃ«n-
kÃ³lder, een zwaerd , en eene Ipies weegende
drie honderd fikelen , hem gewaar , quam op
hem aan , wierp hem ter aarde , en zoud hem
gedood hebben , \'t en waare AbifaÃ¯, t\'zyner
hulpe toegefchoÃ¶ten , dien vreeflyken reus het
leeven benomen hadde. Het geheele heir wierdt
zo bewoogen door \'t gevaar waarin de Koning
geweeft was , dat de Overften niet konnende
dulden dat zyne groote kloekmoedigheyd hen
nÃ³g eens in perykel zoude ftellen van den aller-
beften VÃ³rft , in wiens wys beleyd al hun heyl
beftondt, te verliezen , hem met eede deeden
belooven dat hy zich nooit meer in veldflagen
begeeven zoude. Naa dit gevecht verzamel-
den de PhÃ¼iftynen zich in de ftad Gaza , en
David dit verftaan hebbende , beval terftond
met een fterkheirhentegentetrekken. Onder
de dapperfte zyner krygflieden was een Cheti-
ter geheeten Sobach , die zich treffelyk in dien
oorlÃ³g queet , en Ã©Ã©ne der voornaamfte oor-
zaaken van de overwinninge was, dewyl hy
veele der gener ombragt die zich beroemden van
het geflacht der reuzen te zyn , en door hunne
groote fterkte ftout en verwaand waaren.

Zulk een groot verlies deed echter den Phi-
liftynen den moet niet ontzinken : zy dan den
kryg hervattende , zondt David tegen hen zy-
nen bloedverwant Nephan, die \'er eenen groo-
ten naam door kreeg > want hy alleen ftreedt
tegen den fterkften en dapperften der Philifty-
nen , en doodde hem , waardoor de andere zo
vertfaagd wierden dat zy de vlugt namen , en
die dag kÃ³ftte veelen dier ftrydbaare vyanden
het leeven.

Eenigen tyd daarnaa quamen zy weder te
velde , en legerden zich dicht by de grenzen
der IfraÃ«liten. Jonathas, zoon van Samma Da-
vids neef, doodde Ã©Ã©nen van hen, die een fchrik-
kelyke reus was van zes elleboogs lengte,
hebbende zes vingers en zo veele toonen aan
elke hand en voet. Gelyk dit gevecht tÃ³t groo-
ten roem van dien dapperen IfraÃ«lyt gedeeg,
zo was het ook niet minder tÃ³t voordeel zyner
landaard, doordien de Phfliftynen naa dien tyd
haar den oorlÃ³g niet meer durfden aandoen.

Toen David, na zo veele gevaarenuytge- ^^^
ftaan, en zo veele veldflagen gewonnen te heb- iSam/
ben, zich in een volkomene vreede zag, maak-^^-
te hy tÃ³t GÃ³ds lÃ³f veele liederen en gezangen,
op verfcheydenerley maatj want fommige waa-
ren drie, en andere vyfvoetigevaerzenj welke
hy den Leviten beval op de Sabbath en andere
feeft-dagen te zingen op verfcheydene fpeeltuy-
gen , die hy tÃ³t dien eynde had laaten maaken,
onder welke vedels * waaren met tien fnaaren, * Grieks
waarop men met eenen ftrykftÃ³k fpeelde fnaar- cUmya.
tuygen f met twaalf toonen, die met den vinger ^
geroerd wierden 5 en groote kopere cimbalen: mhu.
\'t welk genoeg gezegd zy, om niet t\'eenemaal
onweetende van deeze fpeeltuygen te weezen.

Deeze VÃ³rft hield ook fteeds eenige man-
nen van ongemeene dapperheyd byzich, waansam.\'
onder achtendertig boven anderen uy tmunteden> ^^ â¢
dÃ³ch ik zal maar van vyf fpreeken , om te
toonen hoe groot hunne heldenmoed was , die
hen bequaam maakte om ganfche vÃ³lken te o-
ver winnen.

De eerfte was JeJfen zoon van Achen , die
verfcheydenmaal de vyandlyke flagÃ³rdeningen
brak, en negenhonderd mannen in Ã©Ã©nen ftryd
neÃ©rvelde.

De tweede was Eleazar zoon van Dodi, die
toen de IfraÃ«liten, verfchrikt door het groot
getal der Phihftynen , de vlugt namen in den
flag van Azaram, alwaar hy zich met David be-
vondt, alleen bleef, de vyanden ftuytte , en
zulk een groote flagting onder hen deed , dat
het bloed waarmeÃª zy" zwaerd geverwd wierdt,
het zelve aan zyne hand deed vaft kleevenj
\'t welk den zynen zulken moed byzettede, dat
zy niet alleenlyk omkeerden, maar op de vyan-
den, die reeds aan\'tdeynzen waaren, invielen,
en die vermaarde overwinning behaalden,
waarin een gedeelte van \'t krygsvÃ³lk werks ge-
noeg had om de dooden , die onder den blixe-

De derde was Sebas zoon van 111, die toen de
tiebreen, verhaald over de aannadermg der
Phihftynen ^ welke zich op het veld genoemd

de Kinnebak in flagÃ³rde gefteld hadden, begon-
den te wyken, zich alleen tegen zo veele vyanÂ«
den ftelde, en zulke ongcmeene daaden van
dapperheyd bedreef, dat hy hen in wanÃ³rde
bragt j opde vlugt floeg j cn naajaagde.

perfte onder de Moabiten gehouden , te gelyk
aangevallen zynde, hen beyde doodde: cn
daarnaa. ongewapend van eenen byfter grooten
Egiptenaar ^ die wel gewapend was , aange-
greepen , hem met zynen eygen heirbyl, dien
hy hem ontweldigde, ombragt. NÃ³ch iets van
zyne kloekmoedigheyd moet ik hier byvoegen.
Op zeekeren tyd als het fneeuwde was \'er een
leeuw in eenen kuyl gevallen, en dewyl de ope-
ning deszelfs eng was ftondt het \'er naa dat die
door den fneeuw geftopt zoud worden, des
begon het beeft fchrikkelyk te brullen. Benaia
daar voorby komende, hoorde het, klom in den
kuyl, en verfloeg den leeuw met zynen Itok. ^
De overige drieÃ«ndertig [van Davids helden]
waaren van gene mindere dapperheyd. â¢

David willende het getal weeten van de weer- ^^^^
baare mannen die in zyn Ryk waaren , en niet i Sam.
denkende aan \'t gene Mofes bevolen had, dat ^^
t\'elkens als men zulk een telling deed, men
Gode voor ieder hoÃ¶fd eenen halven ftkel moft
geeven , beval Joab zulks in \'t werk te ftellen.
Maar als deeze zich verfchoonde ^ met te zeg-
gen dat het niet noodig was , geboodt David
hem volftrektelyk dat hy \'t doen zoude. Hy
vertrok dan, en naa dat hy met de Overften der
ftammen en de fchryvers negen maanden en
twintig dagen daarmee toegebragt had , quam
hy weder te Jerufalem j en men bevondt vÃ³l-
gens de lyften, die hy \'et van overleverde, dat
het getal der gener die bequaam waaren om wa-
penen te draagen, negenhonderd-duyzend man-
nen beliep zonder de ftam Juda, die alleen vier-
honderd-duyzend kon uytlÃ©veren, nÃ³ch de ftam-
men van Benjamin en Levi, daar onder te begry-
pen j omdat de Koning hem bevoolen had dat
werk te ftaaken , vermids hei^ bekend gemaakt

Ik zal nÃ³g een andere daad deezer drie hel-
den verhaalen.^ Toen de Phihftynen met een
groot heir wederquamen, en in het dal, \'t welk
tÃ³t aan Bethlehem reykt, en niet boven twintig
ftadiÃ«n van Jerufalem is, zieh legerden, gebeur-
de het dat David , die toen te Jerufalem was,
op den burg geklommen zynde om GÃ³d naar den
uytflag diens krygs te vraagen, zich deeze woor-
den liet ontvallen : â O wat een fchoon water
drinkt men in myn vaderland, en voornamelyk
Â« dat van den put die dicht by Bethlehems poort
a, is. Waarlyk zo iemand het my kon brengen,
5, dat gefchenk zou my veel aangenaamer zyn,
5, dan een groote fÃ³mme gelds". Deeze drie
dappere mannen hoorende hem aldus fpreeken,
gingen terftond dwars door het leger der vyan-
den na Bethlehem toe , fchcpten water uyt dien
put j keerden langs den zelfden weg weder, en
Loden \'t den Koning aan ^ zonder dat iemand
der Philiftynen hen den doortÃ³gt poogde te be-
letten zo omdat zy over hunne byftere koen-
heyd verbaafd ftonden, als doordien ze wegens
hun klevn getal niet voor hen behoefden te vree-
zen Ã¯siaar David vergenoegde zich met dit wa-
ter van hunne hand te ontvangen Tf
van tedrinken, â omdat, zeydhy,
â vaar waarin diÃ« mannen zich gefield hebben
â om het te haaien , \'t zelve al te dier maakt
Stortende het aldus in GÃ³ds tegenwoordiglieyÃ¼
uyt, Ã³ftbrde hy \'t hem op, cn dankte hem voor
de behoudeniflÃ¨ der gener die \'t hem gebragt

hadden. t i k

De vierde deezer helden was Abifai Joaos broe-
der, die alleen in een gevecht zeshonderd vyan-
den op eenen dag gedood had. ^ ^
De vyfde was Banaia van priefterlyken at-
komfte 3 die door twee broeders, voor de dap-

neemen der ftad in \'t leeven behouden had , als
ik ^^ voorheen gezegt heb. Hy ging dan na hem *vii.
toe, en vond hem beezig met het koorn op zy-
nen dorfchvloer te dorfchen. Oron ziende den daar hy"
Koning met de zyne hem naaderen , liep hem
tegen , , viel voor hem neÃªr , vraagde hem hoe noemt,
\'t quam dat hy zynen dienaar de eere van Zyn
bezoek gaf. Hy antwoordde â Dat hy zynen
dorfchvloer wilde koopen cm \'er eenen altaar
te bouwen, en Gode eene Ã³fferande te Ã³fferen.
De dorfchvloer , herman Oron , de ploeg,
de Ã³ffen, en alle de dieren tÃ³t eene Ã³fferande
noodig 3 zyn tÃ³t \'s Koninks dienfte > ik fchenk-
ze hem uyt goeder harte ^ en bid GÃ³d die Ã³f-
ferande voor lief en aangenaam te houden.
De Koning prees zyne mildheyd en gulhartig-
heyd , en bedankte hem deswege , maar wilde
zyne aanbieding niet aanneemen , zeggende dac
men Gode geen Ã³fferande moft doen van iets dat
men te geef ontfangen had. Hy kÃ³ft derhalve
zynen dorfchvloer voor vyftig fikelen , en deed
\'er eenen altaar oprechten, waarop hy den Hee-
re brandÃ³ffers en zoenÃ³ffers Ã³fferde. Deeze
dorfchvloer ftondt op de zelfde plaats , daar
Abraham eertyds IfaÃ¤k bragt om hem Gode op
te Ã³fferen, en alwaar, naa dat hy zynen arm op-
geheven had om den flag te doen , by \'t altaar
een ram zich vertoonde dien hy in plaats van zy-
nen zoon flagtte en Ã³fferde. David ziende dat
GÃ³d zyne Ã³fferande beaangenaamd had , noem-
de die plaats den ALTAAR VAN AL HET
VOLK, en befloot aldaar eenen tempel te boÃ¼-
wen. Dit behaagde den Heere zo wel 3 dat hy
hem door den Profeet liet weeten dat zyn zoon
en naazaat dat voorneemen uytvoeren zoude.

Naa deeze voorzegging deed hy de vreem-
dehngen , die in zyn Ryk met der woon geko-
men waaren , tellen , en men bevondt dat hun
getal honderd en tachtig duyzend uytmaakte,
waarvan hy tachtigduyzend aan \'t houwen van

waaren met de dooden te begraaven , zeegen
nÃ©Ã©r en hadden de begraavenis zelve van noode.

Deeze befmettelyke ziekte had reeds op Ã©Ã©-
nen mÃ³rgen zeven tigduyzend menfchen ge-
dood ., en de verdelgende Engel had zynen arm
^reeds opgeheven, om Jerufalem dezelfde uyt-
werking van de gramfchap des Hemels te doen
gevoelen. David die zich met eenen zak be-
kleed , en zyn hoofd met affche bedekt had,
zynde ter aarde neÃ©rgevallen om GÃ³d te bidden
dat hy zich met dat groot getal dooden wilde
vergenoegen, en zynen toorn ftillen, wierdt in
de lucht dien Engel met een bloot zwaerd in de
hand gewaar^ en riep alstoen overluyd tÃ³t GÃ³d,
dat nademaal hy alleen fchuldig ^ en zyn vÃ³lk
onfchuldig was , hy hem derhalve badt hen te
fpaaren , en hem en zyn ganfche huys aan te
taiten. GÃ³d door zyn gebÃ©dt bewoogen deed
deeze fchrikkelyke quaal Ã³phouden , en hem
door den Profeet Gad zeggen , dat hy eenen al-
taar op den dorfchvloer van Oron zoude bou-
wen , en hem daar eene Ã³fteraiide Ã³fferen. Dee-
ze Oron was een Jebuziter, voor wien David zo

middelen verdraagen , bliezen den laatften adem fteenen ftelde j den Ã³verigen beval hy de ande-
onder de handen der artfen uyt j eenige ver-1 re bouwftÃ³ffen aan te brengen , hebbende drie-
looren in een oogenbhk hun gezigt, en ver-; duyzend vyf honderd uyt hen verkooren, om
ftikten terftond; en andere terwyl zy beezig i opzigt over de werklieden te neemen. Voorts

vergaderde hy veel yzers en kopers, en een groo-
te menigte van cÃ©deren-hout, het welk de Ty-
riÃ«rs en SidoniÃ«rs hem op zyn fchryven befchik-
ten : en hy zeyde tÃ³t zyne vrinden dat hy alle
die toebereydfelen maakte om zynen zoone,
die nog jong was, deeze moeite te befpaaren, en
hem gelegenheyd te geeven om den Tempel te
gemaklyker te bouwen.

DavÃ¯d beveeld Salomon den tempel te bouwen. Adonias wil zkh
tÃ³t Koning opwerpen: maar David 7.ich voor Saloiijon verklaard
hebbende, verlaat elk Adonias, en Jiy zells onderwerpt zich aan
Salomon. Verfcheydene inzettingen vau Uavid. Hy doet een aan-
fpraak tÃ³t de voornaamfte zyos volks , en tÃ³l: Salomon, dien by
ten tweeden maale doet zalven.

dat David dit verricht had ontboodt
hy Salomon by zich, en fprak aldus tÃ³t
hem: â De eerfte zaak, myn zoon, welke ik â
u beveel, wanneer gy ^y in de regeering ,,
zult gevolgd zyn , is eenen Tempel ter eere
GÃ³ds te bouwen. Het is een werk dat ik â
zelfs gaern had uytgevoerd-5 maar de Heere â

was dat hy

VÃ³rft uyt Gods Profeeten verftaande dat hy
[om deeze tellinge] op hem vertoornt was, badt
hem om vergiffenis, en de Heere beval hem ,
door zynen Profeet Gad ^ uyt drie ft raffen, wel-
ke hy hem voorftelde, te kiezen die hy liefft had,
teweeten Ã³f eenen hongersnood van zeven jaa-
ren , ,Ã³f eenen oorlÃ³g van drie maanden in wel-
ken hy altoos zoud overwonnen worden j Ã³f een
zwaare peft die drie dagen duuren zoude. Da-
vid was zo ontroerd over ditvoorftel, dathy ge-
heel verflagen, niet wift welke van de drie hy kie-
zen zoude. Maar vermids de Profeet hem aan-
drong om tÃ³t een befluyt te komen > opdat hy
den Heere befcheyd mogte brengen, dacht hy by
zichzelven dat indien hy den hongersnood koos,
het fchynen zoude als Ã³f hy zyne behoudenis
boven die zyner onderdaanen ftelde , naardien
\'t hem aan geen brood mangelen zoud , alwaar
\'t dat zy het moften miffen ; en dat indien hy
den oorlÃ³g verkoor, zulks niet gevaarlyker voor
hem zyn zoude , vermids hy &rke veftingen ,
en veele krygsbenden had om voor zyne veylig-
heyd te waaken; maar dat indien hy de peft koos,
hy daardoor zou te kennen geeven dat hy niet op
zyn eygen belang zag , omdat de ziekte de Ko-
ningen niet meer ontziet, dan het geringe vÃ³lk.
Hierom befloot hy die quaal te kiezen, achten-
de dat het beter voor hem zoude weezen, in de
handen GÃ³ds, dan in die der menfchen te vallen.
De Profeet had dit den Heere niet zo dra ge-
boodfchapt, Ã³f men zag dien fchrikkelyken geef-
fel door\'t ganfche ryk woeden , zonder dat men
uyt de verfcheydene toevallen dier vinnige ziek-
te iets bekennen konde. Het fcheen in \'t alge-
meen wel dat het een zwaare Peft was, maar zy
rukte de menfchen op verfcheydenerley wyzen
weg. De quaal van fommige wierdt niet be-
fpeurd , en deed hen echter fchielyk fterven;
andere gaven den geeft in\'t midden van zeer hÃ©-
vige pynen j etlyke niet konnende de genees-

â heeft het my door zynen Profeet verbooden ,
omdat myne handen met bloed geverwd
waaren in de oorlogen welke ik heb moeten
voeren : en hy deed my voorzeggen dat hy
" tÃ³t uytvoeringÃ© van dat voornamen mynen
jongften zoon , wiens naam ^l^mon zou

" vaderlyke liefde zou toedraaien , en dat
onze landaard zo gelukkig, onder ^ne regee-
ringe zou zyn , dat ze alles goeds genieten

fchen Ã³f bintienlattdfehen oorlog geftoord
" zoud worden. Nademaal gy dan eer gy
gebooren waart, van QÃ³d tÃ³t Koning voor-^.
fchikt zyt geweeft , zo tracht door gÃ³d-
vruchtigheyd , kloekmoedigheyd, en liefde
tÃ³t de gerechtigheyd, u zo groot een eere
waerdig te maaken. Onderhoud gÃ³ds-
dienftiglyk de geboden welke hy ons door
Mofes gegeeven heeft, en laat nooit toe dat
andere die fchenden. Aanmerk als een groo-

te weldaad de genade welke hy u bewylt van
u den Tempel te laaten bouwen, en werk er
met yver aan , zonder dat de grootheyd dier
onderneeminge u affchrikke. Ik zal eer ik
fterve alles wat daartoe noodig is doen be-
reyden j en ik heb reeds tÃ³t dien eynde ver-
zameld tienduyzend talenten gouds , hon-
derdduyzend talenten zilvers , een byftere
â menigte van yzer, koper, hout, engefteen-
â ten 5 en ik heb een overgroot getal van Ime-
den , metfelaars , en timmerlieden verga-
derd. Indien u echter nÃ³g iets ontbreekt,
dat moogt gy verzÃ³rgen i en gy zult u zel-
ven daardoor Gode aangenaam maaken. Hy
zal uw befchermer zyn , en zyne almagtige
hulpe zal u in ftaat ftellenvannietstevreezen.
Naa dat deeze groote VÃ³rft aldus tÃ³t Salo-
mon gefprooken had , vermaande hy de Over-
ften der ftammen zynen zoone in \'t bouwen van
den Tempel by te ftaan , GÃ³d getrouwlyk te
dienen , en zich verzekerd te houden dat tÃ³t
vergeldinge hunner gÃ³dvruchtigheyd niets mag-
tig zoude weezen de vreede en voorfpoed, diÃª
hy hen zou doen genieten, te ftooren. Voorts
beval hy dat als de Tempel zou voltooid
weezen , de Arke des verbonds daarin zoude
sezet worden met alle de gewyde vaten , die
\'er al voor langen tyd in behoorden geweeft te

7vn â¢ zynde zulks naagelaaten door onagtzaam-
hLdonzervaderenomtrent GÃ³dsbevelen, om

overig was, en llles wat men gebruykte om
hem te dekken, kon hem die niet geeven. Het
wierdt derhalve geoordeeld dat het befte mid-
del daartoe zou zyn eene jonge maagd by hem
te doen leggen om hem te koefteren 5 dies zoent
men tÃ³t dien eynde de fchoonfte jonge dochter
van\'tland, geheeten, waarvanhiernaa

een kÃ³ftelyk
gaftmaal , en noodigde alle zyne broeders,
uytgenomen Salomon, daarop : ook had hy
Joab, Abiathar i en de voornaamften der ftam-
me Juda genoodigd j maar Sadok , Nathan ^
Banaia en die voor Salomon waaren, niet. Na-
than verwittigde BethfabÃ© Salomons moeder
van \'t gene \'er omging , en zeyde tÃ³t haar dat
het eenigfte middel om de behoudenis van haar
en haaren zoon te verzÃ©keren , was tÃ³t den
Koning te gaan , en hem te zeggen , dat on-
aangezien hy haar met eede beloofd had , dat
Salomon hem in de regeeringe vÃ³lgen zoude,
Adonias echter zich reeds in het bezit van \'t
ryk ftelde : onder welk gefprÃ©k hy zou komen
intreeden , om te beveftigen \'c gene zy ge-
zegd had. BethfabÃ© vÃ³lgde zynen raad , zy
ging na den Koning , viel voor hem neÃªr , en
naa verlÃ³f verzÃ³cht te hebben om over een
gewigtige zaak met hem te fpreeken, zeyde zy
tÃ³t hem, â dat Adonias een groot gaftmaal â
hield waarop hy alle zyne broeders genoo-
digd hadde uytgenomen Salomon 5 dat hy â
\'er Abiathar , Joab , en zyne voornaamfte â
vrinden ook op genood had: dat al het vÃ³lk, â
ziende deeze groote byeenkomft in yerlan- â
gen was wie het weezen zoude voor wien hy ,,
zich zou believen te verklaaren : dat zy â
hem badt zyner plegtige belÃ³fte aan haar ge-
daan van Salomon tÃ³t zynen naazaat te ver- â
kiezen , te willen indachtig zyn j en te den- â
ken dat indien Adonias naa zyn over lyden â
quame te regeeren, zy en haar zoon eenen ,,
wiften dood te verwachten hadden." Ter-
wyl zy aldus fprak wierdt den Koning aange-
diend dat Nathan gekomen was om hem te be-
zoeken : waarop bevÃ©l gegeeven zynde dat hy
binnen zou treeden , vraagde de Profeet hem 5

â Ã³fzyn voorneemen was dat Adonias naa hem ,,
regeeren zoude j en Ã³f hy zulks verklaard â
hadde j naardien die Prins een groot gaft-
maal hieldt, op \'t welk hy alle zyne broe- â
ders, behalve Salomon 3 genood , en Joab â
midsgaders veele andere ook daartoe verzÃ³cht
had : en dat onder de goede cier en vrolyk-
heyd alle de gaften hem een lange en geluk-
kige regeerin
dat Adonias hem

E HISTORI. 175^

geteeld had by Agith Ã©Ã©nÃ© zyner vrÃ³uwen, was
een groote en zeer fchoone Prins, en niet min- ^ \'
der ftaatzuchtig dan Abfalom: weshalve hy be-
ftoot zich tÃ³t Koning op te werpen , en maak-
te daarop zyn voorneemen aan alle zyne vrin-
den bekend. Thans voorzag hy zich van wa-
gens en paerden , en nam vyftig mannen tÃ³t
zyne lyfwacht. Dewyl dit in \'t gezigt van al
de werreld gefchiede , kon het voor den Ko-
nincT zynen vader niet verborgen blyven , en
echter fprak hy hem niet eens daarover aan.
Toab de Veldheer , en Abiathar de Hoogeprie-
fter wikkelden zich in \'t belang van Adoniasj
maar Sadok desgelyks Hoogepriefter, de Pro-
feet Nathan , Banaia Hoofdman der lyfwacht,
SimeÃ¯, Davids vriend , en die bende dappÃ©re

mannen waaraf hieÃ¯voore gefprooken is, blee-

Yen in d&belangen van Salomon. Adomasbe-
reydde in de voorftad van Jerufalem , by de
fonteyn van \'s Konings tuyn , een kÃ³ftelvk

Naa dat de Profeet aldus gefprooken had,
beval David dat BethfabÃ© , die ter kamer uyt-
ge treeden was toen Nathan \'er inquam, weder
binnen zoude komen \'t welk gefchied zynde
zeyde hy tÃ³t haar : â Ik zweer u by den eeu-
wigen en almagtigen GÃ³d, dat Salomon uw
zoon op mynen troon zal zitten , en dat hy
nÃ³g deezen dag regeeren zal." BethfabÃ© viel
op deeze woorden voor hem neÃªr , en wenfch-
te hem een lang leeven. David ontboodtdaar-
op Sadok en Banaia , en zeyde tÃ³t hen , dat
om aan al het vÃ³lk te doen weeten dat hy Salo-
mon tÃ³t zynen naazaat verkooren had, hy wil-
de dat zy en de Profeet , verzeld van zyne ge-
heele lyffchutbende , Salomon op des Konings
muyl zouden doen ftygen , en hem na de fon-
teyn Gion geleyden: d^at Sadok en Nathan hem
aldaar tÃ³t Koning van IfraÃ¨l zouden zalven,
en de gewyde oli op zyn hoofd uytftorten j en
dat zy hem daarnaa door de ganlche ftad zou-
den doen ryden , en voor hem onder \'t bazuy-
ne-gefchal laaten uytroepen, âDe Koning
â Salomon leeve , en zy eeuwig op den
â koninglyken troon van Juda gezeeten!"
Daarnaa deed hy Salomon by zich komen, en
gaf hem bevÃ©len om wel, heyliglyk, en in ge-
rechtigheyd tc regeeren , niet alleenlyk over de
ftamme Jiida , maar Ook over alle de andere.
Banaia GÃ³d gebeden hebbende dathy Salomon
beliefde te begunftigen , ging met de andere
heene, zettede hem op \'s Konings muylezel,
leydde hem dwars door de ftad na de fonteyn
Gion, alwaar hy tÃ³t Koning gezalfd wierdt,
en voerde hem den zelfden weg te rugge. De-
wyl zulk een openbaare daad niet toeliet te twy-
felen, Ã³f het Salomon was dien David onder al-
le zyne kinderen verkooren had om zynen Naa-
zaat te weezen , riep elk : â Leeve de Ko-
â ning, en GÃ³d geeve dat hy veele jaaren ge-
â lukkiglyk regeere : en toen zy in het Paleys
gekomen waaren, deeden zy hem op den troon
van den Koning zynen vader zitten. De blyd-
fchap des vÃ³lks was zo ongemeen, dat men ter-
ftond door de ganfche ftad niet zag dan o-aft-
maaien en vreugdetÃ©kenen j en het geluy<f der
ftuyten, harpen, en ander Ipeeltuyg waszo
groot, dat te gelyk de lucht en aarde daarvan
weergalmden. Adonias en zyne gaften wierden
hierdoor ontroerd i en Joab gaf te verftaan dat
het gefchal van al dat fpeeltuyg hem niet be-
haagde. Terwyl zy alle aldus bekommerd waa-
ren , en niet aten , zag men Jonathas , zoon.
van Abiathar , met groote haaft aankomen.
Adonias verblydde zich in \'t eerft , hoopende\'
dat hy goede tyding bragt: maar toen hy ver-
ftondt wat \'er voorgevallen was , en hoe de Ko-
ning zich voor Salomon verklaard had , ftondt
elk van tafel op , en ging weg. De vreeze die
Adonias voor Davids gramfchap had , deed
hem zyne toevlugt aan den voet des Altaars
zoeken , vanwaar hy iemand aan den nieuwen
Koning Salomon zondt,\' om vergiftÃ¨nis van
\'t gene hy gedaan had, en verzÃ©kering van zyn
leeven te verzoeken. Hy die niet minder goed-
aardig dan wys was , ftondt hem zulks toe:
maar op voorwaarde van niet meer in diergely-
ken miftlag te vervallen, dewyl hy \'t zichzel-
ven te wyten zoud hebben, indien hem uyt ge-
brÃ©k van zynen pligt waar te neemen eenig quaad
overquame. Thans deed hy hem van \'t altaar
haaien , en naadat Adonias zich voor zyne Voe-
ten neÃªrgeworpen had , beval hy hem na huys
te gaan zonder iets te vreezen , en nooit ta
vergeeten hoeveel \'er hem aangelegen was als
een eerlyk man te leeven.

David om de kroon nÃ³g meer voor Salomon
te verzÃ©keren , wilde hem door al het vÃ³lk
voor Koning doen erkennen j ontbiedende tÃ³t
dien eynde tÃ³t Jerufalem de voornaamften der
ftammen , midsgaders de Prieftersen Leviten,

welker getal van zulke die over de dertig tot vyf-
tig jaaren oud waaren achtendertig-duyzend be-
liep. Uyt deÃ¨ze koos hy zesduyzend om het vÃ³lk
te rechten, en voor fchryvers te dienen j drie-
Ã¨ntwintig-duyzend om op den Tempelbouw toe
te zien , vierduyzend om \'er deurwachters van
te weezen , en de Ã³verige om Ãederen en lÃ³f-
zangen ter eere GÃ³ds , op verfcheydenerley
fpeeltuygen , welke hy had doen maaken , en
waarvan hier voore gefprooken is , te zingen.
Hy gebruykte hen tÃ³t die verfcheydene dien-
ften vÃ³lgens hunne geflachten j en naa dat hy
die der Priefteren van de anderen afgefcheyden
had 5 bevondt men dat \'er vierentwintig van
waaren , teweeten zeftien afkomftig van Elea-
zar , en acht van Ithamar. Hy beval dat die
geflachten by beurten zouden dienen , elk een
week van den Ã©Ã©nen Sabbath tÃ³t den anderen:
en het lÃ³t in tegenwoordigheyd van hem en
de Hoogepriefters Sadok en Abiathar , en alle
de Opperften der ftammen geworpen zynde,
wierden zy alle de Ã©Ã©n naa den anderen , naar
dat het lÃ³t viel, opgefchrceven5 en deeze Ã³rde
wordt nÃ³g ten huydigen dage onderhouden.
Naa dat deeze VÃ³rft de geflachten der Priefte-
ren aldus verdeeld had , verdeelde hy die der
Leviten desgelyks in vierentwintig klafl^en, om
even als de andere van week tÃ³t week te die-
nen , en hy bewees een byzondere eere aan de
afkomelingen van Mofes , beveelende hen de
bewaaring van den fchat des Heeren, en de
gefchenken welke de Koningen hem zouden Ã³f-
feren i en hy beval dat de ganfche ftam Levi,
zo Priefters als andere, dag en nacht den dienft
GÃ³ds zouden waarneemen, gelyk Mofes geboo-
den had.

Daarnaa verdeelde hy al zyn krygsvÃ³Ã¯k m
twaalf hoopen, ieder van vierentwintig-duy-
zend mannen , onder \'t gebied van Ã©Ã©nen O-
verfte, die Kolonellen en HÃ³pmannen onder
zich had : hy beval dat ieder deezer benden by
beurten eene maand lang de wacht voor Salo-
mons paleys zou houden , en hy gaf geen dee-
zer ampten dan aan perfoonen van verdienfte
en vroomheyd. Hy ftelde ook eenige aan om
opzigt te hebben over de fchatten , buurten,
akkers , en alles wat \'s lands inkomften betrof,
\'t welk ik onnoodig acht breeder te melden.

Als deeze Koning dit alles aldus zeer wyflyk
befchikt had^ deed hy alle de VÃ³rften der ftam-
men, en alle zyne voornaamfte Amptenaars by-
eenkomen } en fprak hen, naa dathy op zynen
troon gezeten was , aldus aan. â Myne mede-
broeders en landsluiden, ik acht my verpligt
ulieden bekent te maaken , dat ik voorgeno-
â men hebbende eenen Tempel ter eere GÃ³ds
te bouwen , en tÃ³t dien eynde veel * gouds
SLÃa^:, Â» en Zilvers Verzameld hebbende , de Heere
â my \'t uytvoeren van dat voorneemen door
t^n"\' Â» den Profeet Nathan verbooden heeft, om-
De Oude:,, dat myne handen bezoedeld waaren door
het bloed der vyanden, die ik m de oorlo-
gen , welke het gemeen welweezen en \'t be-
lang van den Staat my noodzaakten te voe-
ren , overwonnen hebbe : en my wierdt ter
zelfder tyd aangezegd dat myn zoon, die naa
my den troon zou betreedeh, dat werk begin-

nen en voltooijen zoude. Nademaal gylieden
dan weet, dat hoewel onze vader Jakob twaalf , j
zoonen had , Judas echter met algemeene,,
toeftemminge tÃ³t VÃ³rft over alle de andere
aangefteld wierd, en dat fchoon ik zes broe-
ders had, GÃ³d my echter boven hen uytver-
kooren heeft om my tÃ³t de koninglyke waar-
digheyd te verheffen , zonder dat zy eenig
misnoegen deswege hebben laaten blyken : ,,
zo begeer ik ook dat alle myne andere kinde- â
ren zonder morren dulden , dat Salomon ,3
over hen gebiede , vermids GÃ³d hem ver- â
kooren heeft om hem ten rykstroon te ver-
heffen. Want byaldien wy gehouden zyn,
wanneer hy wil dat wy ons aan vreemden zul-
len onderwerpen, zulks met geduld te draa- â
gen i hebben wy dan geen oorzaak om ons
te verblyden , dat het Ã©Ã©n onzer broederen
is aan wien hy die eere bewyft , naardien de
bloÃ©dverwantfchap ons daa:^aan mededeel-
achtig maaktIk bid GÃ³d van ganfcher harte,
dathy de belÃ³fte, welke hymy gedaan heeft,
van dit Koningryk zeer gelukkig onder de
regeeringe van deezen nieuwen Koning te ,,
maaken , vervulle, en dat dit geluk duur- â
zaam zy. Dit zal buyten twyfel gefchieden, ,5
myn zoon, zeyd hy, keÃ¨rendezich tÃ³t Salo- â
mon , indien gy de gÃ³dvruchtigheyd en ge-
rechtigheyd bemint, en indien gy de wet-,,
ten , welke GÃ³d aan onze vaderen gegeeven ,,
heeft, onfchendelyk onderhoudt. Maar in- ,,
dien gy daarin te kort komt, zyn *er geene â
rampen welke gy niet te verwachten hebt."
Naa dat hy zyne reede aldus geÃ«yndigd had j
ftelde hy Salomon de fchets, en een omftandi-
ge befchryving op wat wyze de Tempel moft
gebouwd worden , terhandej alsmede een op^
ftel van alle de goudene en zilvere vaten die tÃ³t
de GÃ³dsdienft noodig waaren , benevens het
gewigt derzelver. VervÃ³lgens beval hy zynen
zoone , met groote vlyt en naauwkeurigheyd
aan dat werk te arbeyden , en vermaande de
VÃ³rften der ftammen, dÃ³ch inzonderheyd die
van Levi, de behulpzaame hand daartoe te bie-
den , zo ter oorzaake van zyns zoons jongheyd,
als omdat GÃ³d hem tÃ³t hunnen Koning , eri
tÃ³t uytvoeringc van dat groot werk yerkooreri
haddl Hy zeyde hen ook dat het niet zwaar
zoude vallen zulks te volbrengen , vermids hy
hengoud, zilver, hout, fmaragden, en ande-
re kÃ³ftelyke gefteenten , en voorts alle noodi-
ge werklieden 4aartoe naaliet 5 en dat Ã¯iy daar-
by uyt zyne eygene fchatkift nÃ³g zoude voegen
drieduyzend talenten van \'t fynfte goud, om te
gebruyken tÃ³t de cieraaden van het allerhey-
ligfte , en het binnenfte des Tempels , en tÃ³t
de Cherubynen, die op de Arke, welke als
GÃ³ds wagen was, zouden ftaan , en haar met
hunne vleugelen bedekken.

Deeze aanfpraak van dien grooten Koning
wierdt mÃ©t zulk een blydfchap van de VÃ³rften
der ftammen, de Priefters, en de Leviten, aan-
genomen , dat zy beloofden vrywilliglyk tÃ³t
dit heylig werk te zullen geeven vyfduyzend
talenten gouds, tienduyzend Staters, honderd-
duyzcnd talenten zilvers, en eengrÃ³otemenig-
te yzers ^ en zo iemand veele kÃ³ftelyke fteenen

had, die bragtze ook by de fchatten, waarover
Jailus, Ã©Ã©n van MolÃ¨s af komehngen, tÃ³t be-
waarder gefteld was. Al het vÃ³lk, maar David
voornaamelyk, was zeer bewoogen door dee-
zen yver dien de voornaamfte des ryks betoon-
den. Deeze VÃ³rft dankte met luyder ftemme
GÃ³d daarvoor, noemende hem Vader en fchep-
^ per van \'t heelal, Koning der Engelen en der
menfchen, befchermer der Hebreen, en ftich-
ter van de groote gelukzaligheyd van dat vÃ³lk,
waarvan hy hem de regeering in handen gegee-
ven had. Hy eyndigde met een vuurig gebÃ©d,
dat het hem believen mogte hen fteeds met zy-
ne gunften te overftorten, en Salomons hart en
gemoed met alle deugden te vervullen. Voorts
beval hy hen GÃ³d te looven: en aanftonds viel
elk ter aarde om zyne eeuwige Majefteyt te aan-
bidden : en dit bedryfeyndigde met eene betuy-
ginge van allen, dat zy erkentelyk waaren van
het geluk dat ze onder Davids regeeringe genoo-
ten hadden. \'s Anderendaags wierden \'er groo-
te Ã³fferanden gedaan , en duyzend fchaapen,
duyzend rammen , duyzend kalveren , en een
groote menigte van Ã³ftervee Gode ten zoen-
offer opgeÃ³ftÃ©rd. Het Ã³verige van den dag
bragt David met al het vÃ³lk in hoogtyd en
blydfchap door , en Salomon wierdt ten twee-
den maale door Sadok den Hoogenpriefter ge-
zalfd , en in het Paleys gebragt, alwaar men
hem op den troon van den Koning zynen va-
der zette , zonder dat ooit iemand federd dien
dag in gebreke bleef van hem te gehoorzaamen.

David geeft zyne laatfte onderrechtingc aan Salomon , en fterft,
Salomon doet hem met een ongemeene pracht begraaven.

II. T^Avid niet lang daarnaa gevoelende dat hy
)H, i, -Bâ\'t\'eenemaal begon te bezwyken , oordeel-
de dat zyn eynde op handen was : dies ont-
boodt hy Salomon , en fprak hem aldus aan:
â Myn zoon , ik ftaa nu op het punt om den
tÃ³l dien wy alle aan de NatuÃ¼re fchuldig zyn
te betaalen, en tÃ³t myne vaderen te gaan,
3, \'t Is een weg die ieder Ã©Ã©n betreeden moet,
â en van welken men nooit in deeze werreld
5, wederkeert. Hierom is het datik dit weynig
âleeven, dat my nÃ³g overfchiet, gebruyke om
â Ã¼ nÃ³g eens aan te beveelen dat gy rechtvaer-
â dig jegens uwe onderdaanen, en gÃ³dvruch-
â tig jegens GÃ³d zyt die u op den troon ver-
3, heven heeft, en dat gy de geboden, welke
hy ons door Mofes heeft gegeeven , wel on-
derhoudt 5 zonder door gunft, vleyery, drift,
nÃ³ch uyt eenig ander inzigt, ooit daarvan
af te wyken j want gy zoud anders zyne gun-
fte miffen : maar byaldien gyu zo getrouwlyk
5, van dien pligt quyt als gy fchuldig zyt , en
3, ikuvermaane , dan zal hy den fcepter in ons
â Huys beveftigen , en nooit iemand anders
â over de Hebreen regeeren. Wees indach-
35 tig der misdaaden door Joab begaan , toen
3, hy door belgzucht gedreeven, de twee vroo-
â me en dappere VeldÃ³verften Abner de zoon
â yan Ner , en Amafa de zoon van Jether,
verraaderlyk beftondt te doodeng wreek hun-
nen dood op zodaanig een wyze als gy \'t ge-
voeglykft oordeelt ^ want ik heb het met kon-

JOSEPHUS VIL Boek.

nen doen om dat hy magtiger was dan ik. â
Ik beveel u de kinderen van Berfellai den Ga- ,,
laditer: betoon hen om mynent wille een by- â
zondere geneegenheyd, houd hen by u in ,,
groote eere , en aanmerk het goed onthaal,,
dat gy hen doet, niet als eene weldaad, maar ,,
als eene erkentenis van \'t gene ik van hunnen j,
vader genooten hebbe , die toen ik in balling-
fchap was , my met een gadelooze edelmoe- â
digheyd byftondt, cn ons alzo aan hem ver- ,
pligt heeft. Belangende SimeÃ¯, de zoon van
Gera, de Benjamiet, diemymet eenmenig- â
te van fcheldwoorden hoonde, toen ik ge-j,
noodzaakt was uyt Jerufalem te trekken , om
een veyiige wyk aan gene zyde van den Jor-
daan te zoeken , en wien ik nÃ³gtans het lee-
ven fchonk wanneer hy op myne wederkom-
fte my tc gemoet quam > laat hem , zo hy
u oorzaak geeft, niet ongeftraft blyven."

Naa dat David aldus tÃ³t Salomon gefrrooxen
had , gaf hy den geeft in den ouderdom van ze-
ventig jaaren, van welke hy zeven en een half
te Hebron over de ftam van Juda , en drieÃ«n-
dertig te Jerufalem over de geheele Hebreew-
fche landaard geregeerd had. Hy was een

VÃ³rft van groote gÃ³dvruchtigheyd , en die alle
de hoedaanigheden bezat welke\'eenen Koning
noodig zyn om de rufte en \'t geluk van een
^root vÃ³lk te bewerken. Nooit heeft iemand
lem in dapperheyd voorbygeftreefd j altoos
was hy de voorfte om zich tÃ³t heyl zyner on-
derdaanen , en tÃ³t roem van den Staat, aan
\'t gevaar bloot te ftellen ; en hy verpHgtte de
zynen veel eer door zyn voorbeeld , dan door
zyn gezag, om dappere daaden te verrichten.
Hy was zeer wys in zyne raadftagen, zeer werk-
zaam op tegenwoordige voorvallen , voorzig-
tig ontrent het toekom.ende , maatig , zacht-
zinnig , mededoogend , rechtvaerdig , en be-
leeft i deugden waarlyk eenen grooten VÃ³rft be-
taamende. Nooit heeft hy die oppermao-t,
waartoe hy zich verheven zag, misbruykt, uyt-
genomen in \'t geval van Uriasvrouw^ en nooit
heeft eenig ander Koning , \'t zy van de He-
breen , Ã³f van eenig ander vÃ³lk , zulke groote
fchatten naagelaaten.

De Koning Salomon zyn zoon deed hem te
Jerufalem begraaven met zulk een groote
pracht, dat hy behalve de plegtigheden ter
lykftaatfie van Koningen gebruykelyk , onge-
looftyke fchatten in zyn graf deed zetten j ge-
lyk men gemaklyk uyt het vÃ³lgende kan af-
leyden. Toen Antiochus bygenaamd de GÃ³d-
vruchtige , en zoon van Demetrius , dertien-
honderd jaaren daarnaa Jerufalem belegerd had,
en Hyrkanus de Hoogepriefter hem met geld
tÃ³t het opbreeken van \'t belÃ©g wilde verplig-
ten , deed hy een vertrek van Dayidsgraf, de-
wyl hy elders geen geld wift te vinden , ope-
nen , en haalde drieduyzend talenten daaruyt,
waaraf hy dien VÃ³rft een gedeelte gaf En lan-
gen tyd daarnaa haalde de Koning Herodes een
zeer groote fomme uyt een ander vertrek van dat
graf, zonder nÃ³gtans de kiften aan te roeren
waarin de koninglyke affche beflooten lag, de-
wyl die zo konftig onder de aarde verborgen
waaren dat menze niet vinden kon.

JOOD.

WY hebben in \'t voorgaande boek gezien
welke deugden David bezat , wat wel-
\' daaden hy onzen landaard beweezen heeft, en

hoe hy naa veele overwinningen behaald te heb-
ben , in eenen gelukkigen ouderdom ftierh ba-
lomon zyn zoon, dien hy nÃ³g by zyn leeven
door GÃ³ds bevel tÃ³t Koning had aangefteld,
vÃ³lede hem in \'t ryk nÃ³g heel jong , en al het
vÃ¤k 4nfchte heL naa^r gewoonte met groote
loejuyghinge allerley voorfpoed en een lange

\'"\'^SnS die by \'t leeven van den Koning zy-
nen vader , gelyk wy gezien hebben , zich het
KÃ¶ninck wilde aanmaatigen, gmg de Ko-
ningin BethfabÃ© Salomons moeder bezoeken:
en zy hem vraagende , Ã³f hy haarer van noode
hadde, enzeggende dat ze hem gaern wiMe die-
nen , antwoordde hy , â dat haer wel bekend
â was dat het Ryk hem toebehoorde , zo om
,, dat hy de oudfte was , als door de toeftem-
â ming , die al het vÃ³lk daarop gegeeven had :

dÃ³ch dat hy des niettegenftaande , dewyl
" GÃ³d Salomon verkooren had , zich gewillig
" aan hem onderwierp , en zich met zynen te-

â haar badt van den Koning voor hem te willen
â verzoeken , dat Abifag , die jnen wift nog
3, maagd te zyn, doordien de Koning zyn va-
5, der haar alleenlyk genomen had om zich te
âverwarmen, toen zyne natuurlyke kracht
â door den ouderdom bezweek, hem ten wy-
â ve mogt gegeeven worden. - Bethfabe be-
loofde hÃ«m lien dienft te doen, en beval hem
goeds moeds te zyn, zo om de geneegenheyd
die de Koning hem toedroeg , als ter oorzaake
van de bÃ©de Ãe zy voor hem doen zoude, en
dus verliet hy haar wel gemoed , en vol hoope
CD dat huuwelyk. Zy ging daarop terftond na
SL Koning, en hy haar te gemoet treedendeen
fmhSe leyde haar in de zaal alwaar zyn
? Â«S t en^deed haar aan zyne rechterhand

â flaat. Hy antwoordde ^
â les voor eene moeder ^enooruc
â zich verwonderde haar aldus
â ken, even als Ã³f zy,twyfelde dat hy haar niet

â Hierop verzÃ³cht zy hem dan goed te vmden
â dat zyn broeder Adonias met Abifag trouw-

Toor, en vertoornde hem dermaate, dathy naar
onverrichter zaake heene liet gaan , zeggende,
â Dat Adonias, als zynde ouder dan hy, zyne
âkroon ook wel mogt geÃ«yfehthebben : dat

het klaar bleek dat hy dat huuwelyk niet ver-,,
zÃ³cht dan uyt een quaadmzigt j en dat ieder â
een wel wift dat Joab de Veldoverfte en Abia- â
thar de Hoogepriefter, in zyne belangen ge- â
treeden waaren." Voorts beval hy Banaia den
Hoofdman zyner lyfwacht, heene te gaan en

Adonias te dooden. xj

Hy ontboodt daarnaa Abiathar den Hoogen-
prieto en zeyde tÃ³t hem , â Gy hebt den â
Lod wel verdiend , maar dewyl gy veele â
moeilykheden met den Koning mynen vader ,,
uytgeftaan , en nevens hem \'tot het over- â
breSgen van de Arke des verbonds gehuipcn â
hebt, leg ik u geen andere ftraffe op dan dat â
gy vanhier wykt, en nooit weder onder my- â
ne oogen komt. Gaa na uw vaderland , en â
woon aldaar buyten op \'t land zo lang gy â
leeft, want gy hebt u des ampts dat gy be- â

dient onwaerdiggemaakt.\'\' _

In deezer voege week het Hoogepriefterlchap
uyt het huys van Ithamar , gelyk GÃ³d aan Eli
Abiathars grootvader voorzegd had , en gmg
over in dat van PhineÃ«s , op den perfoon van
Sadok. Geduurende dien tyd dat dit ampt in
het huys van Ithamar was gebleeven , federd
Eh , die het de eerfte van dat geflacht had be-
diend , hadden die van PhineÃ«s een ampteloos
leeven geleyd, teweeten .ÃÃ¶m zoon van Jofeph
den Hoogenpriefter, Joatharnzoonym BÃ³cci,
Mareoth zoon van Joatham , Jroph zoon van
Mareoth, en Achitob zoon van Aroph en vader
van Sadok , die tÃ³t Hoogenpriefter aangefteld
wierdt onder de regeeringe van David.

Toen Joab den dood van Adoilias verftaan
had, ontzette hy Zich niet weynig, en dewyl hy
zich voor hem had verklaard, was hy met zon-
der reedenbedugt, dathemhetze fdelotz^ude
te benrte vallen : hy vJugttc derhalve na den al-

arhoo;e dat\'de

Sngs hem ontzag aan die heyhge ph^^^^

toedraagen. Maar Salomon deed hem door Ba-
naia beveelen voor \'t gerecht te verfchynen om
zich te verdeedigen. Hierop antwoordde hy^
dat hy vandaar niet meende te gaan, en dat als
hy dÃ³ch fterven moft j hy liever wilde dat het in
\'t Heyligdom gefchiedde dan elders. Dit aan
Salomon geboodfchapt zynde, beval hy Banaia
hem het hoofd af te flaan , en zyn hghaam te
doen begraaven, om hem alzo wegens de twee
groote misdaaden, welken hy in \'t vermoorden
van Abner en Amafa begaan had , te ftraffen,
ten eynde dat hy en zyne naakomelingen daar-
voor boetende, ieder mogt bemerken dat de Ko-
ning zyn vader en hy t\'eenemaal onfchuldig daar-
aan waaren. Banaia volvoerde dien laft, en
vÃ³lgde Joab in \'t Veldheers ampt. Belangende
dat van Hoogenpriefter, het ging geheel over al-
leen op den perfoon yan Sadok, dewyl de Ko-
ning j Abjathar daarvan beroofdcv

51S. Salomon gebood SimeÃ¯ ten zelfden tyde te
Jerufalem een huys te bouwen , om aldaar te
woonen, verbiedende hem op peene des doods
ooit over dc beek Kedron te komen j met bevÃ©l
dat hy dit met eede belooven moft. SimeÃ¯ be-
dankte den Koning voor deeze gunft , en zey-
de by \'t afleggen van den eed, dat hy \'er van gan-
fcher harte toe bereyd was. Hy verliet dan
zyn vaderland, en quam zich te Jerufalem met
der woon neÃªrzetten. Drie jaaren daarnaa ge-
beurde het dat twee zyner flaven van hem ge-
vlugt en na Geth ge weeken zynde, hy derwaards
ging en hen vandaar te rugge bragt. Salomon
vertoornd omdat hy niet alleenlyk zyn bevÃ©l ver-
acht, maar ook den eed, in GÃ³ds tegenwoor-
digheyd gedaan, gefchonden had , ontboodt
hem, en fprak hem aldus aan. â Gy booswicht,
,5 hebt gy niet met eede beloofd nooit uyt Jeru-
,, falem te zullen gaan j en hebt gy niet ge-
3, fchroomd de meyneedigheyd te voegen by de
moedwil eertyds in \'t hoonen van wylen den
Koning mynen vader begaan, toen Abfaloms
muytery hem noodzaakte de hoofdftad zyns
â ryks te verlaaten ? Bereyd u om de ftraffe te ly-
â den welke ^y verdient, en die aan al de werreld
5, zal doen zien dat de vertraaging van de ftraffe
3, der boozen, maar dient om die teftrengerte
â maaken." Naa dit gefprek kreeg Banaia laft
SimeÃ¯ te dooden, zo als hy ook volbragt.

3 rp. Toen Salomon zich aldus van zyne vyanden
ontflagen, en daardoor zyne heerfchappy be-
veftigd had, nam hy de dÃ³chter van Pharao Ko-
ning van Egipte ten wyve, en hebbende Jerufa-
ialems muuren veel hooger en fterker gemaakt,
alszc voorheenen waaren, regeerde hy\'^\'t gemee-
nebeft federd in een volkÃ³mene vreede 5 want

len zynes ftervenden vaders voor oogen te hou-
den : maar hy behandelde afles met de hoogfte
voorzigtigheyd en het doordringenfte oord?el,
niet anders, als of hy een man van jaaren en be-
proefde ervarenheyd waare geweeft.

Salomon Ã¶ncvan|>t van GÃ³d de gaave der wysbevd. Vonnis dcot
hem uytgefprooken ontrent twee vrouwen > welk er Ã©Ã©ne ccn dood
kind had. Naamen der Laedvoogden. Hy doet den Tempel bou-
wen, en\'er dc Arke des verbonds in zetten. GÃ³d voorzegt hem
hec geluk of het ongeluk dat hem cn zynen vÃ³lke zoud overko-
men als zy zyne getjoden onderhielden Ã³f overtraden. Salomon
bouwreen prachtig Paleys, verfterkt Jerufalem, en ftichc verfchey-
dene fteden. Van waar het komt dat alle de Koningen van Egipte
Pharao genaamd worden. SalonnÃ¶a maakt de overige Kanaaniten
cynsbaar._ Hy ruft een groote vloot uyt. De Koningin van Egip-
te en EthiopiÃ« komt hem bezoeken. Overgroote rykdom van dieÂ«
VÃ³cft. Zyne\'ongeregelde liefde jegens de vrouwen doet hem tÃ³t\'
afgodery vervafiÃ¨n. GÃ³d doet hem boodfchappen opwat vvyzehy
geftraft z.al worden. Ader ftaat tegen hem Ã¶p. En GÃ³d doet Je-
roboam door eenen Profeet aanzeggen dat hy over dc tien ftam-
men regeeren zal.

pÃ©n van Salomons eerfte werken was na * He-
bron te gaan, en Gode duyzend flagtÃ³ffers
ten brandÃ³ftÃ©r op te Ã³fferen op den kÃ³peren al-rKon.V
taar dien Mofes had doen maaken, en dit wasÂ«"
den Heere zo aangenaam, dathy hem \'snachtSGfÂ«Â«\'^\'
in eenen droom verfcheen , en tÃ³t hem zeyde dat hebben
hy tÃ³t vergeldinge zyner gÃ³dvruchtigheyd hem
zodaanig een gaave toeftond als hy zelf zou ten, ca
begeeren. Deeze VÃ³rft, hoewel jong, het zich
niet verrukken door begeerte tÃ³t rykdom Ã³f JoJgeiyfc.
andere dingen , die alleen den meeften zo aan-Gabaon j
genaam toefchynen : maar hy wenfchte van
GÃ³d , het fchoonfte en grootfte, dat de Hee-
re liefft den menfchen als hen het allernutftc
seeft. â Heere, zey hy, ik bid u, myden

dat ik myn ryk wyslyk en in gerechtigheyd â
regeeren mag." Deeze eyfch behaagde Gode
zodaanig â dat hy hem eene wysheyd beloof- â
de zo ongemeen, dat nÃ³ch Vorft, nÃ³ch on-,,
derdaan , ooit te vooren diergelyke bezeten
had 5 en hy zeyde tÃ³t hem , dat hy hem niet,,
aUeenlyk zyne begeerte toeftondt, maar dat â
hy \'er rykdom 3 ^^^^ 3 overwinning zyner â
vyanden , en \'t bezit zyns koningryks voor â
zyne naakomehngen zou byvoegen , mids â
dat hy op hem vertrouv/de , in gerechtig- j,
heyd volhardde , en de andere deugden van â
zynen vader Vmd naavÃ³lgde. Salomon â

badtGÃ³d, en keerde weder na Jerufalem, al-
waar hy voor zynen heyhgen Tabernakel een
groot getal van llagtÃ³lfers opÃ³fferde, en aan al
"c vÃ³lk een gaftmaal gaf

Deeze jonge en voortreffelyke VÃ³rft fprak
ter zelfder tyd een vonnis uyt over zulk een
moeilyke zaak, dat ik het gevoeglyk geacht
heb die alhier te verhaalen, opdat men mdier-
<Telyken gevalle zich van zyn voorbeeld zou
konnen bedienen om de waarheyd naa te vÃ³r-
fchen. Twee vrouwen van een ontuchtig lee-
ven quamen by hem, waarvan de Ã©Ã©ne, ont-
roerd zo \'t fcheen door het ongeluk dat men haar
gedaan had, tÃ³t hem zeyde j â Deeze vrouw,
â Heer Koning, en ik woonen tzamen in Ã©Ã©ne
â kamer, en zyn beyde te gelyk op Ã©Ã©nen tyd
â elk van eenen zoon bevallen. Drie dagen
â daarnaa is \'t gebeurd , dat zy haar kind by

zich hebbende, het in den flaap dood lag en _
verftiktej en dewyl ik toen fliep, namzyhet y,
myne uyt mynen arm , en leyde het haare â
dat dood was, in zyne plaats. Toen ik ont- â
waakte, en myn kind, het welk ik zeer wel â
kende , de borft wilde geven , vond ik dit â
doode kind by my : Daarop eyfchte ik my- â
nen zoon wederom j maar zy heeft Ijem my
geenzins willen wedergeevcn, en bl^ evea â
hardnekkig om htm tc houden, omdat ik me-,,
mand hebbe die my byftaat om\'er haar toe â
te dwingen. Dit heeft my, 6 Koning, ge-,,
noodzaakt, om myne toevlugt tÃ³t uwe ge-â
rechtit^heyd te neemen." Naa dat deeze vrouw
aldus Sefprooken had , vraagde de Koning de
andere, wat zy daarop had tÃ© antwoorden.
â Zy hieldt ftoutelyk ftaande dat het kind
het welk nÃ³g leefde het haare was , en dat

Niemand van degÃ©nen die \'er tegenwoordig
waaren kon gelooven dat men zulk een duyfte-
re zaak zou konnen ontwarren, om\'er de waar-
heyd van naa te fpooren j en de Koning alleen
vondt het middel daartoe uyt: te weeten hy
deed beyde de kinderen aanbrengen, en beval
Ã©Ã©nen zyner lyfwachten hen midden door te
houwen, en aan ieder der vrouwen de helft van
elk te p-eeven. Dit vonnis fcheen in \'t eerft zo
kinderaehtiÂ«^Â» dat ieder by zichzelven daarom
lachtte â¢ maar men veranderde haaft van oor-
deel i want de rechte moeder begon te roepen,
dat zy liever, dan haarkmd dus te zien doo-
â den,\'het aan de andere wilde gegeeven
â hebben, omdat zy dan ten mmften de trooft
â had van te weeten dat het nÃ³g leetde. ue
andere vrouw daarentegen ftondt die deehng
gewiUig toe, en vondt zelfs een wreede ftotte
van vermaak in de droef heyd haarer vriendinne.

Uyt deeze verfcheydenheyd van gevoelens,
die de Natuur alleen magtig was in te boezemen,
viel het den Koning niet zwaar te oordeelen
wie de rechte moeder was. Dies beval hy dat

men hÃ©t leevend kind zoude geeven aan haar dic
zich tegen het ombrengen van\'t zelve had aan-
eekantTcn hy ftrafte de quaadaardigheyd der an-
dere, die haaren eygen zoon verlooren hebben-
de , dien van haare gezellinne ook poogde om den
hals te helpen. Dit blyk Van des Konings groote
wysheyd bragt hem by al de werreld in aehtinge j
en mÃ©n begon van dien dag af hem te gehoorzaa-
men als eenen VÃ³rft van GÃ³ds geeft vervuld.

Nu ftaat my te fpreeken van zyne KrygsÃ³vCr- 52,.
ften en Landvoogden. 1 Kou, 4.

Aminadah Salomons fchoonzoon geboodt
over het geweft aan de zeekant waar onder Dor
begreepen is.

Banaia zoon van Achil geboodt over het
groot veld , en het land dat zich tÃ³t aan den
Jordaan uytftrekt.

Gabar geboodt over \'t ganfche land van Ga-
laad en Gaulanitis tÃ³t aan den berg Libanon,

^ Achirmdab, die ook aan eene dÃ³chter van den
Koning Salomon geheeten Bazima getrouwe
was, geboodt over geheel GalilÃ©a tÃ³t aan Sidon.

Saphat geboodt over de twee bergen Itaby-
rim en Karmel, en over het GalilÃ©a \'t welk
zich tÃ³t aan den Jordaan uytftrekt.

Sub a ^ geboodt over \'t ganfche land van de
ftamme Benjamins.
Gabar En ThabÃ¼T -f had het gebied over het ganfche
weft , het welk aan gene zyde van den Jor-
fchrifccn. daan is.

Salomon had daarenboven f enen algemeenen
Stadhouder, die over alle die landvoogden

v^ftondt^met!
fchap dat deeze uytfteekende VÃ³rft zynen va-
der m \'t ryk was gevÃ³lgd 5 en zondt hem der-
halve gezanten om hem deswege geluk te wen-
icÃ¼en. Salomon antwoordde daarop in gefchrif-
te, hetwelkhyaanhenbehandigde, envandee-

zen inhoud was. â De Koning Salomon aan
den Koning Hiram. De Koning myn va-
der heeft een groote begeerte gehad om eenen
Tempel ter eere GÃ³ds te bouwen j maar hv
heeft zulks met konnen doen , ter oorzaaS
van de geftadige oorlogen waarin hy SS
gewikkeld vondt, en die hem niet toelieten
de wapÃ©nen neÃªr te leggen, voor dathy zyne
vyanden overwonnen , en hen cynsbaar ge- â
maakt had. Tegenwoordig nu GÃ³d my de â
genade bewyft van een gerufte vreede te ge- â
nieten, heb ik beflooten dat werk te onder- â
neemen , dewyl hy mynen vader voorzegd â
heeft, dat ik het geluk zoud hebben van het â
te beginnen en te voltooijen. Hierom is het â
dat ik u verzoeke eenige van uwe werklieden â
te zenden , om met de myne op den berg \'
Libanon het noodig hout daartoe te hakken:

want de SidoniÃ«rszynbequaamertÃ³tdatwerk "

als onzen landaard , en ik zal hen daarvoor "
betaalen naar uw goedvinden." "

De Koning Hiram ontving deezen brief met
blydfchap , en antwoordde op denzelven in
deezer voege: â De Ko ng ^^^^

Koning Salomon. Ik dank GÃ³d dat gy zoo
wyzen en braven VÃ³rft, den Konina uwen
vader op den troon gevÃ³lgd zyt 3 en â
ik zal zeer gaern doen het gene gy van â
my begeert. Ik zal ook beveelen dat \'er â
m myne bofli:haadjeu een goed getal van â

V cyprefte

Men kan niet genoeg uytfpreeken hoedaanig
het geluk was dat alle de IfraÃ«liten, inzonderheyc
die van de ftamme Juda , onder de regeeringe
van Salomon genooten, omdat men zich bevin-
dende in een diepe vreede , die nÃ³ch door uyt-
heemfche oorlogen, nÃ³ch door inlandfche ver-
â¢ deeldheyd geftoord was, elk nergens anders op
dacht dan om zyne landeryen te bebouwen,
en zyne goederen te vermeerderen.

Deeze Koning had ook Amptenaars die de
fchattingen ontvingen, welke de SyriÃ«rs, en an-
dere uytheemfche vÃ³lken, die tuftchendenEu-
fraaten Egipte woonden, gehouden waaren te
betaalenj en deeze befchikten onder andere da-
Â§ gelyks voor zynen tafel dertig maaten Â§ meel-
Woeme , zeftig maaten ander meel, tien ge-
mefteÃ³ifen, tien Ã³ilen uyt de weyde, honderd
vette lammeren > behalven de harten,buftels en an-
der wildbraad, gevogelte, en vifch , dat hem
daaglyks toegebragt wierdt.

Hy had ook zulk een overgroote menigte
van wagens , dat \'er veertigduyzend krebben
van noode waaren voor de paerden die dezelve
trokken , en twee aan twee gekoppeld waaren.
Daarenboven onderhieldt hy twaalfduyzend
ruyters , waaraf de Ã©Ã©ne helft te Jerufalem de
wacht hieldt ontrent zyn perfoon , en de ande-
re helft was in de fteden verdeeld. Het voeder
voor zyne paerden , in wat plaats hy zich ook
bevondt, wierdt bezÃ³rgd door den Spysmee-
fter van zyn huys.

324. GÃ³d vervulde dien VÃ³rft met zulk een wys-
heyd en verftand , dat niemand in de ganfche
aaloudheyd ooit by hem heeft konnen vero-elee-
ken worden 5 want hy overtrof de allerwyfte
der Egyptenaaren , die anders wegens hunne
weetenfchappen alomme vermaard zyn , als-
mede de allerverftandigfte onder de Hebreen
van dien tyd , welker naamen ik niet laaten kan
alhier te melden, naamelyk Ãthan Heman^
IndaÃ¯ Chdchol, en T>ardan , alle vier zoonen van
Me- t^^ahol. Deeze uytmuntende Koning maakte
y^fduyzend boeken van gezangen en gedichten,
drieduyzend boeken van gelykeniftÃ¨n en fpreu-
ken, beginnende van den hyftbp tÃ³t aan den ce-
der, en doorloopende al het gedierte, zo vÃ³ge-
len als viftchen, enland-dieren: hy kende hun-
ne natuur j mets het hy ondoorzogt, maar hy wift
op alles als een wysgeer te redeneeren, betoonen-

JO SE P HUS VUL Boek.

de hunne eigenfchappen wel begreepen te heb-
ben. GÃ³d gunde hem ookde kennis om tÃ³t hulpe
der menfchen verfcheydene geneesmiddelen toe
te ftellen, onder welke ook zulke waaren die de
kracht hadden om booze geeften te verdry ven,
zo dat ze nooit durfden wederkeeren. Deeze
mamer van uytdryvinge is nÃ³g in groot gebruvk
onder die van onze landaard j en ik heb eenen
J ood gezien genaamd Eleazar, die in de tecren-
woordigheydvanden Keyzer Vefpafianus,\'\'zy-
nen zoon, en veele zyner Hoofdlieden en fÃ³ldaa-

gn Â» verfcheydene die bezeten waaren verlÃ³fte
iiy nechtte aan de neus des bezÃ©tenen eenen ring,
onder wiens zegel zÃ©kere wortel beflooten was

vanwelkenSalomonzichtÃ³tdatgebruykbedien-
de;enzodra\'erdeboozegeeftdeluchtafkreeg.

Wierp hy den zieken ter aarde, en verliet hem â¢
alsdan fprak hy dezelfde woorden, welke Salo^

monbygefchrfttenaagelaatenhad, enterwylhv
van dien Vorft gewag maakte, verboodt hy den
boozen geeft weder te komen. DÃ³ch om de
kracht zyner bez\\^eringe nÃ³g bet te toonen,
vulde hy eene kruyk met water, en beval den boo-

\' om door dat

â¢ wlr ^^ ^^^ S-

hem S^^ft gehoorzaamde

nnlV ^^^^^^J^^^S/^^^^d^nisalhierverhaald,
op^t niemand aan de ongemeene kennis, wel-
pod/an Salomon door een byzondere genade

verleendhad, zou behoeven te twyfelen

Srd^^ der bericht daarvan begeert, die heeft maar de-
door Ale- gÃ©nen die \'er de bewaaring van hebben te ver-
Sg^oo- zoeken om dezelve te moogen zien , en hy zal
ten aan \'t bevindcn dat ikze getrouwlyk naagefchreeven
Scht!^ hebbe. Dit vind ik my verpligt te zeggen, om
te toonen dat ik nooit iets by de waarheyd voe-
ge 5 en dat de begeerte om myne Hiftori be-
vallig te maaken , my geene zaaken daar onder
doet mengen die niet meer dan waarfchynelyk
zyn : derhalve begeer ik niet dat zy die dit boek
leezen zonder onderzoek geloof daaraan flaan,
maar ik verzoek dat niemand ons met zyne
goedkeuring vereere indien wy niet de waar-
heyd overal op vafte blyken voorftellen.

Salomon was zeer wel voldaan met den han-
del van den Koning Hiram, en ftondt hem toe
jaarlyk uyt zyne ftaaten te voeren tweeduyzend *
maaten tarwe , tweeduyzend f baths olie , en
duyzend Â§ baths wyn, houdende ieder bath
tweeÃ«nzeventig pinten. De vrindfchap deezer
duyzend. twcc Koningen vermeerderde nÃ³g , en bleef
ftÃ¨eds duuren.

Dewyl Salomon niets meer ter harte ging dan
de Tempelbouw, beval hy zynen onderdaanen
hem dertig-duyzend arbeyders te befchikken ^
en verdeelde het werk w^aartoe hy hen gebruyk-
te indier voege , dat die arbeyd hen niet over-
laftig mogt vallen : want naa dat tienduyzend
Ã©Ã©ne maandlang hout op. den berg Libanon ge-
houwen hadden, keerden zy weÃªr na hun huys,
en bleeven aldaar twee maanden, terwyl tien-
duyzend andere hunne plaats innamen , die
als zy eene maand gewerkt hadden insgelyks
na huys gingen : daarop vÃ³lgden dan de Ã³veri-
ge tienduyzend j en na hen quamen de eerfte
tienduyzend weder om eveneens te doen. Het
opzigt over dit werk wierdt aan Adoram gegee-
ven. Zeventigduyzend van de vreemdelin-
gen in het ryk woonende , waaraf hier voore
gemeld is, bragten fteenen en andere bouwftÃ³f-
fen aan, gelyk de Koning David bevolen hadj
tachtigduyzend andere waaren metfelaars , en
* onder hen waaren\'er drieduyzend tweehonderd*
mL tÃ³t baazen over de anderen gefteld. Eer de
dird, vol- groote fteenen , die tÃ³t de grondveften des
ferelt Tempels gefchikt waaren , aangebragt wier-
ickificn. den, hieuwen zyze op den berg j en de werk-
lieden door den Koning Hiram gezonden ,
deeden defgelyks ontrent het gene hun werk
betrof

Zynde alle dingen aldus bereyd , begon de
iKon.Ã³. Koning Salomon den Tempel te bouwen in
\'t vierde jaar zyner regeeringe , en in de twee-
de maand die de MacedoniÃ«rs Arthemifius, en
(*)2^yn-de Hebreen Jar noemen , vyfhonderd
GraÃ¯ tweeÃ«nnegentig jaaren federd den uyttÃ³gt uyt

Egipte 5 duyzend en twintig jaaren haa dat A-
braham uyt MefopotamiÃ« na Kanaan trok j duy^
zend vierhonderd veertig jaaren federd den
zondvloed j en drieduyzend Ã©Ã©nhonderd en
twee jaaren naa de fchepping der werreld.
Het was toen m \'t elfde jaar der regeeringe
van Hiram , wiens hoofdftad genoemd Ty-

De grondveften des Tempels wierden zeer
diep gemaakt, en opdat zy tegen de rampen
des tyds zouden konnen beftaan , en het groot
gevaarte dat men \'er op bouwen zou, zonder
bezwyken onderfchraagen , waaren de fteenen
die men op den grond leyde zo groot, dat dit
werk niet minder verwonderens waerdig was,
dan de prachtige cieraaden 5 en konftige werk-
ftukken die men "er op timmerde , en waarvan
het tÃ³t een fteunfel moft dienen > en alle de
fteenen welke men van de grondveft tÃ³t aan het
dak gebruykte waaren geheel wit. De iencrte
des Tempels was van zeftig elleboogen, ^e
hoogte defgelyks , en de breedte van twintig.
Boven dit gebouw wierdt nÃ³g een ander van
dezelfde grootte gezÃ©t. Zo dat de ganfche
hoogte des Tempels van honderd en twintig
elleboogen was. Hy was na \'t Ooften gekeerd j
en het voorpÃ³rtaal was infgelyks honderd twin-
tig eUeboogen hoog, twintig lang, en tien breed;
Rondom den Tempel waaren dertig kamers als
galleryen , die tÃ³t ftuttinge van de buyten-
wanden dienende , alle tÃ³t malkanderen toe-
gang hadden , en ieder was vyf elleboogen
lang, zo veel breed, en twintig hoog. Boven
die vertrekken waaren twee verdiepingen, met
een gelyk getal van kamers , die alle eveneens
Waaren : zo dat dan deeze hoogte van drie ver-
diepingen zeftig elleboogen uytmaakte, en van
dezelfde hoogte was als het ondergebouw des
Tempels, waarvan wy gefprooken hebben: en
daar was niets boven op getimmerd. Alle dee-^
ze kamers waaren met cÃ©deren hout gedekt, en
ieder der bovenfte had zyn byzonder dak afge-
fcheyden van de andere > maar de overige ka-
mers waaren afte door groote en lange balken aan
Ã©Ã©n gehecht, om het werk vafter te doen zyn,
zo dat zy altzamen niet dan Ã©Ã©n gebouw uyt-
maakten. Haare zÃ³lderingen waaren van cÃ©deren
hout zeer glad gefchaafd , en met verguld lof-
werk in \'t houtgefneeden vercierd. Het Ã³verige
was ook met cÃ©derenhout befchooten, en alles
zo net gewerkt en verguld , dat men \'er niet
kon intreeden, zonder dat de glans daarvan
de oogen verblindde. Het ganfche maakfel Van
dit prachtig gebouw was van fteenen, die zo glad
gefleepen, en zo dicht aan Ã©Ã©n gehecht waaren
dat men de voegen daaraf niet belpcuren kon ^
maar \'t fcheen als Ã³f ze uyt Ã©Ã©n ftuk gevormd
waaren , zonder dat eenige konft , Ã³f Werk-
tuygen van welke voortreffelyke meefters zich
bedienen om hun werk cieraad by te zetten
iets daartoe gehulpen hadden. Salomon deed
in de dikte van den muur ^ aan de zyde van

t Ooften , alwaar geen groote deur , maar a^
leen twee kleyne deuren waaren , eenen wen-
teltrap van zyne eygene uytvindinge maaken ,
om tot boven op den Tempel te konnen klim-

men. Van binnen en buyten den Tempel waaren
cÃ©dere planken met fterke kettingen aan Ã©Ã©n

TÃ³t dit alles , maar voornaamelyk tÃ³t dc i Koh ?
werken van goud, zilver, en kÃ³per, gebruyk-
te Salomon eenen werkman, geheeten
dien hy vanTyrusontboodenhad> wiens vader
Ur genaamd, hoewel eenTyrier van geboorte,
van de IftaÃ«liten afkomftig, en wiens moeder
uyt de ftamme Nephtah was. Deeze man maak-
te hem ook twee kÃ³pere zuylen, vier vino-eren
dik, achttien elleboogen hoog, en twaalf elle-
hoogen in den omtrek, boven op welke gegoo-
tene kapiteelen waaren, naar de gedaante van
leeliÃ«n, vyf elleboogen hoog : rondom dezelve
was verguld lÃ³fwerk, \'twelkdeleehÃ«n bedekteÂ»
voorts hingen\'er in tweeryen tweehonderd Ge-
gootene granaatappelen. Deeze zuylenftoncfen
aan den mgang van\'t pÃ³rtaal des Tempels, zvn-
de de Ã©Ã©ne die ter rechterhand ftondt Jachin,
en de andere ter flinker zyde Boz genoemd.

Deeze konftenaar maakte ook een kÃ³per vat
van een halfronde gedaante , \'t welk men ter
oorzaake zyner byftere groote eene zee noem-
de i want dc wydte van de Ã©Ã©ne zyde desrands
tÃ³t aan de andere, was van tien elleboogen,
en de randen waaren een handbreed dik. Dit
groot vat fteunde op eenen voet, gemaakt als
een gedraaide Ipil met tien groefkringen, heb-
bende de dikte van Ã©Ã©ne elleboog : en rondom
deeze Ipil ftonden twaalf runderen j drie en drie
naa de vier hoofdwinden gekeerd, die met hun
agterfte gedeelte binnenwaarts hurkten, zodat
het vat daar op bequaamlyk ruftede. Dit vat
hieldt tweeduyzend baths, zynde eene maat van
vloeibaare ftÃ³ftÃ¨n. Behalve dit maakte hy nÃ³g
voor tien andere vierkante kÃ³pere vaten, even zo
veele voeten of ftellingen van het zelfde metaal,
zynde ieder deezer voeten vyf elleboo^^enlang,
vier breed, en zes hoogj en alle uyt verfchey-
dene ftukken, die elk byzonder gegooten en
gemaakt waaren, in deezer voege tzamen gezÃ©t:
vier vierkantÂ«? zuykn op vier hoeken ge^aatft;

Toen dit groot bouwgevaarte voltooid Was,
deed Salomon het in twÃªÃ«n verdeelen, waaraf
het Ã©Ã©n \'t Heylige der heyligen Ã³f het Heylig-
dom genoemd wierdt, en twintig ellen lang
was 3 zynde Gode byzonderlyk toegewyd j
zo dat het niemand geoorlÃ³fd was daarin te gaan.
Het ander gedeelte, \'t welk veertig elleboogen
lang was , noemde men den heyligen Tempel,
cn was voorden Priefteren gefchikt. Deeze twee
deelen waaren gefcheyden door groote cÃ©dere
deuren, die konftiglyk gefneeden en zwaar ver-
guld waaren , over welke linnen voorhangfels
hingen , met bloemen van purpere , hemels-
blaauwe, en fcharlaken koleur beftikt.

Salomon deed ook twee Cherubynen maaken
van louteren goude, ieder vyf elleboogen hoog >
hunne vleugelen waaren van dezelfde lengte 5 en
deeze twee afbeeldfels waaren in diervoege in
""t Heylige der heyligen geplaatft, dat twee van
hunne vleugels , welker enden byeenquamen,
de geheele Arke des verbonds bedekten > en
hunne twee andere vleugels raakten de Ã©Ã©ne
den zuyder, en de andere den noorder wand
van dit vertrÃ©k , het welk Gode byzonderlyk
toegewyd twintig elleboogen ruym was, gelyk
gezegd is. Maar hoe eygentlyk de gedaante
dier Cherubynen was, zou men zwaarlyk kon-
nen zeggen, dewyl men\'er geen recht denk-
beeld van maaken kan. De ganfche vloer des
Tempels was met goudene plaaten bedekt} ook
waaren de deuren van den grooten ingang, die
twintig elleboogen wyd, en naar maate daar-
van hoog was , met plaaten van goud bekleed.
En met een woord gezegd, Salomon liet niets
van binnen nÃ³ch van buyten aan den Tempel
onverguld. Voorts deed hy voor de deur van
de plaats, die de heylige Tempel genoemd
wierdt, eenvoorhangfelfpannen, gelvkdievan
welke wy reeds gefprooken hebben : maar aan
de deur des pÃ³rtaals was \'er geen.

ontvingen in twee \'hÃ³lle groeven de zydelftuk-
ken die\'er infchooten, en ieder deezer zydel-
ftukken had drie plaaten, oftepaneelen, welke
ieder in \'t byzonder omzoomd waaren metlyft-
v/erk, het geen trapsgewyze gemaakt was ; op
den welke men in verheven werk de gedaante van
eenen leeuw, ofte ook wel die van eenen ftier,
en op andere die van eenen arend befchouwdej
zynde de zuylen meede op een desgelyke zier-
lyke wyze met diergelyke beelteniffen uytge-
werkt. Dit ganfche werk aldus tzamengefteld
fteunde op yier gegoote raderen van \'t zelfde
metaal, die van hunne aflÃ¨n tÃ³t aan de buy ten-
randen eene wydte van anderhalve elleboog had-
den ; de bochten deezer raderen waaren zeer
fraai aan de zyden van den voetftal gevoegd,
cn de fpeeken zeer naauwkeurig daarin gezÃ©t.

De vier hoeken van dien voet, welke een
cyrond vat moften onderfchraagen, waaren bo-
ven-op voorzien met vier armen, die handen
uytftrekten op ieder van welke eene lyft was,
waarin het vat dat op die handen fteunde ftuy-
ten moft , en de zyden op welke het beeld-
werk van den leeuw en denarend was, waaren
zo dicht gevoegd aan de ftukken die de hoe-
ken vulden , dat al het ganfche werk maar Ã©Ã©n
ftuk fcheen. Dusdaanig was het maakfel dier
tien voeten, op welke hy tien gegootene kuypen
Ã³f ronde vaten zettede, die elk veertig maa-
* Grieks ^ hielden j want zy waaren vier elleboogen
GhÃ©as. hoog, en boven aan de rand zo veele elleboo-
gen wyd. Deeze tien wafchvaten wierden op I
de tien voeten gezÃ©t, welke men Mechonoth |
noemde : van deeze ftonden \'er vyf ter flinker\'
zyde des Tempels na \'t noorden , en vyf ter;
rechter zyde na \'t zuyden.

Ter zelfde plaatfe ftelde men ook het groot i
vat genoemd de zee, ten dienfte der Priefteren
om hunne handen en voeten tewaflÃ¨hen, wan-
neer zy in den Tempel quamen om te Ã³fteren:
cn de kuypen waaren tÃ³t wafl^chinge van de inge-
wanden en voeten der beeften welke men ten
brandÃ³ftÃ©r Ã³fferde. Hy maakte ook eenen kÃ³-
peren altaar van twintig elleboogen lang , zo
veel breed , en tien hoog, op welke men het
Ã³ffer brandde. Ook maakte hy alle de vaten
en noodige gereedfchappen voor den altaar, als
ketels, tangen, bekkens, haaken, enz., alles
uyt kÃ³per dat blonk als Ã³f \'t goud was.

De Koning Salomon deed ook veele tafels maa-
ken , en onder andere Ã©Ã©nen van louter goud, op
welken de toonbrooden die men Gode toewydde
gezÃ©t wierden. De andere tafelen, tienduyzend
in \'t getal, die in fraaiheyd voor deezen weynig
weeken,hoewelopverfcheydenewyzengemaakt,
dienden om \'er twintigduyzend goudene vaten Ã³f
fchaalen, en veertig duyzend zftvere op te zetten.

Hy deed ook, vÃ³lgens Mofes voorlchrftt, tien-
duyzend kandelaars maaken , waarvan ^er een
dag en nacht in den tempel brandde, gelyk
de wet beveelt 5 en eenen tafel voor de broo-
den welke men Gode Ã³fferde, ftaande aan de
noord zyde des Tempels, tegen over den groo-
ten kandelaar , die na zuyden geplaatft was,
tuflchen welke beyde de gouden altaar ftondt.
Dit alles wierdt in \'t voorfte gedeelte des Tem-
pels gezÃ©t i dat veertig elleboogen lang, en door

een voorliangfel van \'t Heylige der heyligen,
in \'t welk de Arke des verbonds ftaan moft,
gefcheyden was.

Salomon deed ook tachtigdiiyzend wyn-kruy-
ken maaken , benevens tienduyzend goudene,
en twintigduyzend zilvere bekers : voorts
tachtigduyzend goudene fcliotels om \'er meel,
dat op den altaar gemengd wiÃ¨rdt, in te doen ^
honderd-zeftig-duyzend zilvere fchotels > zei-
tigduyzend goudene fchaaltjes om \'er meel met
oh in te mengen , honderd-twintig-duyzend
zilvere fchaaltjes , twintigduyzend Mofaifche
maaten , Hin en Affaron genoemt, van goud ,
en veertig duyzend van zilver: midsgaders twin-
tigduyzend goÃ¼dene wierookvaten om \'t reuk-
werk te Ã³fferen j en vy ftigduy zend andere om het
vuur van\'t groot altaar na het kleyne, dat in den
Tempel ftondt, te draagen. Deeze Kohing deed
ook duyzend priefterlyke kleedingen voor dÃ©
Priefters maaken, midsgaders hunne lange fok-
ken , en de Ephods met kÃ³ftelyke gefteenteil.
DÃ³ch de kroon, op welke Mofes GÃ³ds naam ge-
fchreeven had,is altoos maar Ã©Ã©n in getal gewCeft,
en nÃ³g heden te zien. Hy deed ook linnen rok-
ken voor de Priefters, en tienduyzend purpere
gÃ³rdels maaken j voorts tweehonderd-duyzend
zulke rÃ³kken voor de Leviten , die lÃ³fzangen
en pfalmen zongen j tweehonderd-duyzend bÃ¤-
zuynen , gelyk Mofes bevolen had 5 en veer-
tigduyzend fpeeltuygen, als* harpen, hakke-^ *

bÃ³rden, en andere , gemaakt van zeker ge-

mengd metaal uyt goud en zilver beftaande.

Met dusdaanig een kÃ³ftelykheyd en pracht
deed Salomon den Tempel bouwen en ver eieren ,
en dat alles ter eere GÃ³ds. Ook deed hy rÃ³ndoni
den Tempel eenen omvang Ã³f trali maaken van
drie elleboogen hoog, in \'t Hebreews Gifoix
genoemd , om het ongev/ydde vÃ³lk den ingang
te beletten, dewyl die niemand dan den Priefte-
ren en Leviten toegelaaten was,

Buyten dien omvang deed hy een andere
foort van Tempel f bouwen van een vierhoekige t
gedaante , omringd van groote galleryen, met^-^g"^
vier groote poorten, die na \'t ooften, weften, noerrit.
noorden , en zuyden zagen , en aan welke
groote vergulde deuren gehecht waaren : hier
mogt een iegelyk Jode binnen komen mits hy
vÃ³lgens de wet gezuyverd , en daarbeneven
gezind was GÃ³ds geboden te onderhouden.
Het maakfel van deezen anderen Tempel was
zulk een wonderbaar werk dat het naauwlyks
gelooflyk is 5 want om hem waterpas te bou-
wen met de hoogte des bergs op welken de
eerfte Tempel ftondt, moft men een dal, welks
diepte men niet zonder daarvoor te yzen kon
aanfchouwen , ter hoogte van vierhonderd ei-
le boogen op vullen. Deezen Tempel deed
hy met een dubbelde gallery , onderfteund
door twee ryen van fteenen pilaaren uyt ge-
houwen fteen, omringen j z)mde die gallery-
en , welker deuren van zil ver waaren met cÃ©de-
ren hout befchooten.

Alle deeze prachtige Werken voltooide Sa-
lomon in zeven jaarÃ¨n , \'t welk niet min ver-
wonderlyk Was , dan hunne grootte, kÃ³ftelyk-
heyd , en cieraadi want niemand kon zich ver-
beelden dat het moogelyk was dit alles

Aa 5 "

korten tyd te maaken.
VÃ³rft ft:lireef daarnaa aan de
Overheden en Oudften, dat zy al \'t vÃ³lk be-
veelen zouden zeven maanden \'daarnaa te Je-
rufalem te komen , om den Tempel te zien,
en de overvoering der Arke des verbonds by te
woonen. Deeze zevende maand was die welke
Hebreen Thifry en de MacedoniÃ«rs Hy-
perbereteus noemen j en dat was juyft de tyd
dat het Loofhutten feeft plegtig onder ons
gevierd wierdt. Naa dat men dan uyt alle
plaatfen van \'t Ryk ten beftemden dage in dee-
ze hoofdftad gekomen was, wierdt de Taber-
nakel en de Arke des verbonds , welke Mofes
had doen maaken, met alle de vaten tÃ³t de
Ã³fteranden behoorende , in den Tempel pver-
gebragt. Alle de wegen waaren befproeid met
het bloed der ftagtÃ³fteren die geÃ³fterd waaren
door den Koning, de Leviten, en al het vÃ³lk:
de lucht was met zulk een menigte van reuk-
werk vervuld, dat men \'t zeer verre kon ruy-
ken5 en niemand fcheen\'er aan te twyfelen,
Ã³f GÃ³d met zyne tegenwoordigheyd dien
nieuwen Tempel, welke hem toegewyd was,
zou komen vereeren : want alle die deeze
heylige plegtigheyd by woonden, hielden, niet
op van danfen, en zingen van lÃ³fzangen, tÃ³t
dat zy by den Tempel gekomen waaren. Op
dusdaanig een wyze wierdt de Arke overge-
bragt 5 en toen zy in \'t Heyhgdom zoude ge-
zÃ©t worden, traden de Priefters, die haar op
hunne fchouderen droegen, alleen daarin, en
ftelden haar tuflchen de twee Cherubynen, die
zodaanig, gelyk gezegd is, gemaakt waaren,
dat zy de Arke ganfchelykmethunnevleugelen
bedekten, zo dat zy\'er onder ftondt als onder
een gewelf, en daar lag anders niets in dan de
twee fteenen tafelen , op welke de tien gebo-
den , die GÃ³d met zynen eygen mond op den
berg SinaÃ¯ uytgelprooken had, gegraveerd
waaren. Voor het Heyligdom wierdt de kan-
delaar , tafel, en gouden altaar op dezelfde
wyze gezÃ©t, gelyk ze in den Tabernakel ftonden,
wanneer men daar de gewoonlyke Ã³fferanden
Ã³ftbrde. DÃ³ch de kÃ³peren altaar wierdt voor
den ingang des Tempels geplaatft, opdat zo
dra men de deuren opende, ieder de ftaatelyk-
heyd der Ã³fteranden zou konnen zien. Maar
de vaten, die in zulk een groote menigte ten
dienfte GÃ³ds gefchikt waaren, wierden alle in
den Tempel gezÃ©t.

Naa dat dit alles met alle moogelyke ont-
zag en eerbiedigheyd volbragt was, en de
Priefters uyt het Heyligdom gegaan waaren,
zag men eene wolk verfchynen, niet dik ge-
lyk die welke \'s winters met eenen grooten
ftÃ³rm dreygen , maar heel dun : zy bedekte
den ganfdien Tempel, en verfpreydde over
denzelven een\'kleynen en zoeten dauw, waar-
mede de Priefters zo bedekt wierden, dat men
hen naauwlvks bekennen kon. Alstoen twy-
felde niemand Ã³f GÃ³d was in dat heylig huys,
t\'zyner eere gewyd , nedergedaald , om te be-
tuygen dat het hem aangenaam was. Thans
ftondt Salomon op, en deed dit gebÃ©d, dat voor
zyne grootheyd betaamelyk was: â Alhoewel
wy weeten, Heere, dat het paleys \'twelk gy
bewoont eeuwig is, en dat de lucht, dezeeen
de aarde welke gy gefchapen hebt, en vervult,
niet magtig zyn u te begrypen j echter hebben
wy niet gelaaten deezen Tempel te bouwen
en u toe te wyen, om u aldaar Ã³fteranden
te Ã³ftÃ¨ren , cn gebeden die opftygen tÃ³t
aan den troon uwer opperfte Majefteyt.
Wy hoopen dat gy daarin zult woonen,
zonder denzelven ooit te verlaaten. Want
nademaal gy afles ziet en hoort, zult gy, al
is \'t dat ge dit heylig huys met uwe tegen-
woordigheyd vereert, niet laaten overal te
zyn alwaar gy u gewaardigt te woonen, ver- â

oogen, â Dat GÃ³ds magt oneyndelyk , en
â zyne voorzieaigheyd verwonderlykwas : dat
â hy David zynen vader alles wat hem gebeurd
â was, en wat naa zynen dood gebeuren zou-
â de , voorzegd had : En wat hemzelven aan-
â ging, dat hy hem nÃ³g eer hy gebooren was,
3, den naam dien hy voerde had gegeeven , en
â met Ã©Ã©ne voorzegd dat hydenKonmg zynen
â vader in de regeeringe vÃ³lgen , en den Tem-
â pel bouwen zoude. Dat zy derhalve , zien-
â de dat GÃ³d reeds zulk een groot gedeelte van
â \'t gene hy hen had doen verhoopen vervuld
â had, hem daarvoor behoorden te danken,
â en van hun toekomend geluk naar het tegen-
,, woordige moften oordeelen, en nooit aan
â de uytwerking zyner belÃ³ften twyfelen.\'\'

Thans keerde deeze wyz^ Koning zyne
oogen na den Tempel, en ftrekkende zyne
handen na \'t vÃ³lk uyt, fprak hy GÃ³d wederom
aldus aan: â Heere , woorden zyn de eenigfte
tÃ©kenen welke de menfchen u van hunne er-
" kentelykheyd wegens weldaaden konnen gee-
ven, doordien uwe oneyndige grootheyd u
^^ zo verre boven hen verheft, dat zy u t\'eene-
maal onnoodig zyn. Maar nademaal wy op
aarde het voornaamfte werk uwer handen
â zyn , zo is het billyk dat wy ten minften on-
zc ftem gebruyken om uwen lÃ³f te verkon-
II digen , en dat ik u uyt den naam van myn
â ganfche huys , en voor al dit vÃ³lk , oneyn-
delyke dankzegginge opÃ³ff"ere voor alle de
â weldaaden waarover wy aan u verpligt zyn. Ik
dank u dan, Heere, dat het u beliefd heeft my-
nen vader uyt den laagen ftaat waarin hy ge-
" booren was , tÃ³t zulk een. groote heerlyk-,
heyd te verheffen , en dat gy aan my tÃ³t op
â deezen dag toe alle uwe belÃ³ften vervuld
,, hebt. Ik bid u, 6 almagtige GÃ³d , om de
â volhardinge uwer gunften : handel my al-
â toos, zo\'tu belieft, als Ã©Ã©nen die deeere heeft
â van u bemind te zyn. Beveftig den fcepter
â in myne handen, enindie myner naazaaten,
g;eduurendc veele geflachten, gelyk gy my-
nen vader hebt doen hoopen. Geef my en
\' den mynen die deugden welke u \'t aange-
3, naamft zyn. Stort ook uyt, bid iku, eenig
gedeelte van uwen geeft op deezen Tempel,
om te toonen dat gy onder ons woont > en
\'\' fchoon hy niet waerdig zou moogen weezen
" omu te ontvangen, en dat de Hemel zeit te
" kleyn is om de woonplaats uwer eeuwige Ma-

â zÃ³rg voor, Heere, als voor iets dat u toebe-
â hoort, en behoed hem voor al het geweld on-
zer v/anden. En by aldien uw volk zo
r, lukkig zoude weezen dat het u quametemis-
â haagen en te vertoornen, vergenoeg u, zo
\'t u belieft, met het te ftraffen door hongers-
nood , peft, en andere diergelyke geeflels,
waarmeÃª gy gewoon zyt zodaanige, diÃ© uwe
5, heyhge wetten niet onderhouden, te tucnti-
â gen: en zo hÃ©t door berouw van zyne zonde
bewoogen, zyne toevlugt in deezen ^eiupel
âtÃ³t uwe barmhartigheyd neemt, wend dan
uwe oogen van\'t zelve niet af, maar verhoor

zyne gebeden. Ik beftaa, Ã³ almagtige GÃ³d, â
nÃ³g meer van u te verzoeken j want ik bid u â
dat gy in dit huys, t\'uwer eere gewy d, niet al- â
leen de gebeden der gener welke gy tÃ³t uw â
vÃ³lk verkooren hebt, belieft te verhooren j â
maar ook de gebeden der zodaanigen die van â
alle geweften der werreld zullen komen om
aldaar om uwe byftand te fmeeken 3 ten eyh- â
de dat alle vÃ³lken weeten dat het gefchied :
zy om u te gehoorzaamen , dat wy deezen â
Tempel gebouwd hebben > cn dat wel verre ,,
van zo Ã³nmenfchelyk te zyn , dat wy ande- ,,
ren dit geluk zouden benyden, wy tentegen- â
deele wenfchen dat zy van uwe weldaaden â
deelachtig moogen weezen , en dat gy Uwe â
sunften in \'t algemeen over alle menfchen
:en."

ter aarde neder om GÃ³d met een vuung gebÃ©d
te aanbidden , en naa een wyl alzo gelegen te
hebben , ftondt hy op , en Ã³fferde veele flagt-
Ã³ffers op den altaar. Alstoen deed GÃ³d open-
baarlyk blyken dat die Ãfferande hem aange-
naam was: want een vuur uyt den Hemel op het
altaar nederdaalende , verteerde dezelve in
\'t gezigt van al het vÃ³lk. Zulk een groot won-
derwerk liet niemand in twyfel dat GÃ³d
dien Tempel bewoonde: Ã©n elk wierp zich
ter aarde om hem te aanbidden , en hem
te danken, Salomon vervÃ³jgde met hec
verkondigen van des Heeren lÃ³f j en om
het vÃ³lk te beweegen dat zy \'t zelfde dec^
den , en met nÃ³g meerder yver baden , ftÃ©ldÂ©
hy hen voor , dat naa zulke blykbaare tÃ©kenen
yan GÃ³ds groote goedheyd jegens hen, zyhem
niet te veel konden bidden om hen altoos gun-
ftig te willen zyn, hen voor alle zonde te be-
hoeden , en hen in gÃ³dvruchtigheyd Cn gerech-
tigheyd, vÃ³lgens de geboden hen door Mofes
gegeeven, welker onderhouding hen de gÃ©luk-
kigfte van alle menfchen kon maaken, te doen
leeven. En eyndelyk vermaande hy hen te over-
denken , dat het eenigfte middel om de goederen,
welke zy genooten , te behouden , en \'er nÃ³g
meer te verkrygen , Was GÃ³d met een volko-
mene zÃ¼yverheyd des harten te dienen, enzich
niet in te beelden dat het meerder eere was te

Deeze gelukkige VÃ³rft Ã³fferde dien zelfden
dao-, zo voor hemzelven als voor al het vÃ³lk i
twaalfduyzend kalveren, en honderd twintig-
duyzend lammeren: en deeze flagtÃ³ffers waa-
ren de eerfte welker bloed in den Tempel ver-
gooten wierdt. Hy rechtte daarnaa voor \'t
vÃ³lk, zo mannen, vrouWen , als kinderen,
een algemeen gaftmaal aan , van een gedeelte
van ^t vleefch dier geÃ³fferde beeften , en men
vierde veertien dagen lang by den Tempel het
Loofhutten feeft niet openbaard gaftmaalen,
en een koninglyke pracht.

Wanneer Salomon aldus allÃ©s \'t welk blyken
van zynen yver en gÃ³dsdienftigheyd kon gee-
ven , volbragt had , liet hy ieder weÃªr na huys
keeren. Ondcrtuffchen kon al \'t vÃ³lk hem niet
o-enoeg danken voor dÃ© goedheyd met welke hy
, len regeerde 5 en ieder prees zvne wysheyd diÃ©

hem zulk een groot werk had doen ondernee-
men en voltooijen. Zy baden GÃ³d dat hy vee-
le jaaren lang gelukkiglyk over hen mogt re-
geeren 5 en zy vertrokken met zulk een blyd-
Ichap j zingende Gode onophoudelyk lÃ³fzan-
gen , dat zy t\' huys quamen , zonder dat de
langheyd van den weg hen eenigfms verdrooten
had.

Naa dat de Arke aldus in den Tempel was
gezÃ©t, dat ieder de grootheyd en praal van dit
prachtig gebouw had aanfchouwd, dat men
Gode zulk een menigte van flagtÃ³ffers geÃ³fferd,
en zo veele dagen met gaftmaalen en openbaa-
re vrÃ©ugdetÃ©kenen doorgebragt had, en dat elk
weÃªr na zyn huys vertrokken was, gaf GÃ³d
Salomon in eenen droom te verftaan , â dat
hy zyn gebÃ©d om den Tempel te behoeden
verhoord had , en dat hy niet laaten zoude
denzelven met zyne tegenwoordigheyd te
eeren , zo lang hy en het vÃ³lk zyne geboden
onderhielden. En dat wat hemzelven in \'t
byzonder aanging , hy hem met zo veel ge-
luks zoud overftorten , dat niemand dan die
van zyn geflacht en van de ftamme J uda over"
IfraÃ«l regeeren zoude , mids dat hy zich al-
toos fchikte naar de onderwyzingen welke
hy van zynen vader ontvangen had. Maar
dat indien hy zich zodaanig vergat dat hy
de gÃ³dvruchtigheyd verliet , en door een
trouwlooze verandering aan de valfche go-
den der vreemde vÃ³lken eene gÃ³dsdienftige
eere bewees, hy hem met zyn geheel geflacht
zoud uytroeijen j en dat zyne onderdaanen
aan zyne ftraffe deelachtig zouden zyn i dat
zy door oorlogen en allerley plaagen zouden
gedrukt worden j dat hy hen uyt het land
dat hy hunne vaderen had gegeeven, verdry-
ven zoude } dat zy in vreemde landen zou-
den dooien en omzerven j dat die Tempel
welken hy met zynetoelaatinge gefticht had,
door uytheemfche vÃ³lken verdelgd en in de
affche gelegd zouden worden j dat men hun-
ne fte(len zou verwoeften 5 en eyndelyk dat
zy in zulke jammerlyke rampen zouden ftor-
ten, dat het gerucht het welk zich daarvan
aan alle kanten verlpreyden zou , zo onge-
looflyk zou fchynen , dat men metverbaasd-
heyd zeggen zoude : Hoe kan het weezen,
dat deeze IfraÃ«hten , welke GÃ³d eertyds tÃ³t
zulk een hoogte van geluk en heerlykheyd
verheven had , nu gehaat en van hemverlaa-
â ten zyn ? Waarop dan het droevig overfchÃ³t
â van dat rampzahg vÃ³lk zoud antwoorden:
â \'t Zyn onze zonden , en de overtreeding der
â wetten welke GÃ³d aan onze voorvaderen ge-
5, geeven had , die ons in deezen afgrond van
â elenden geftort hebben.\'* Dusdaanigeenver-
haal vindt men in de heylige Schrift van ^tgene
GÃ³d aan Salomon in eenen droom openbaarde.
Naa dat deeze magtige Koning zeven jaaren,
1 Kon, 7. gelyk wy gezegd hebben, aan den Tempelbouw
hefteed had , bragt hy \'er dertien toe aan zyn
koninglyk paleys , doordien hy dat werk niet
met zulk een yver ondernam , hoewel het ech-
ter zodaanig was dat GÃ³d hem noodzaakelyk
byftaan moft , om het binnen dien tyd te vol-
tooijen. Maar hoe treffelyk \'c ook was , het

OS EPH US VUL Boek.

kon echter geenfins by den Tempel vergelee-
ken worden i zo omdat de bouwftoffen niet
met zulk een groote zorgvuldigheyd daartoe
bereyd waaren , als omdat het maar een huys
des Konings, en niet een huys GÃ³ds was.
Niettemin kon men uyt de kÃ³ftelykheyd van
dit prachtig paleys genoeg befpeuren, hoedaa-
nig de voorfpoed van dat groot Ryk, en het
ongemeen geluk van dien VÃ³rft was, in wiens
handen het Gode beliefd had den fcepter te ftel-
len. En tÃ³t voldoeninge des leezcrs acht ik
het niet ongevoeglyk eene befchryving daarvan
alhier te doen.

Dit paleys was door veele zuylen onder-
fchraagd, en \'t was niet min ruym dan prach^
tig, vermids Salomon wilde dat het bequaam
zoude zyn om die groote menigte des vÃ³lks, het
welk tÃ³t beftechtinge hunner gefchillen daar tza-
men quam, te houden. Het was honderd el-
leboogen lang, vyftig breed, en dertig hoog.
Zeftien groote vierkante pilaaren , van de Ko-
rintifche Ã³rde, onderfteunden het, en de i^et
>bewrÃ³chte deuren dienden niet minder tÃ³t des-
zelfs cieraad, dan tÃ³t bewaaringe. Een groot
gebouw van dertig elleboogen in \'t vierkant, fteu-
nende desgelyks op zwaare zuylen, en tegen
over den Tempel geplaatft, verhief zyne kruyn
in \'t midden van dit prachtig gefticht; en bin-
nen \'t zelve was een groote troon, waarop de
Koning het recht uytlprak.

By ait gebouw voegde Salomon een koning-
lyk huys voor de Koningin, en andere ver-
trekken om naar \'t afdoen der rykszaaken zy-
ne rufte te neemen. Alles was met cÃ©deren
hout befchooten, en met fteenen van tien elle-
boogen in \'t vierkant gebouwd , waaraf een
gedeelte met plaaten van kÃ³ftelyk marmer, dat
men doorgaans niet dan tÃ³t cieraad van tempe-
len en koninglyke paleyzen gebruykt, bekleed
was. De wanden deezer vertrekken waaren
met drie ryen van kÃ³ftelyke tapyten behangen,
op welke veelderley boomen en gewaffen zÃ¶
konftig verbeeld waaren , dat de takken en
bladeren daarvan het gezigt bedroogen, en
zich fcheenen te beweegen. En de zÃ³ldering
was met verfcheydene fchilderyen op een witte

grond vercierd.

NÃ³g deed deeze VÃ³rft, alleenlyk tÃ³t cie-
raad , veele andere gebouwen maaken met groo-
te galleryen, en ruyme zaaien tÃ³t maaltyden
gefchikt i en al het huysraad daartoe noodig
was van goud. \'t Zou zwaar vallen de menig-
te , de ruymte , en de pracht van alle deeze
gebouwen te befchryven, van welke fommige
grooter , ander kleyner, eenige diep onder de
aarde ,"*en ander hoog in de lucht opgehaald
waaren : alsmede hoedaanig de fchoonheyd der
boffchen en tuynen was, welke hy tÃ³t vermaak
voor \'t oog , en om zich in derzelver koele
fchaduw , als de zon op \'t heetft was , te ver-
meyen , had doen planten. Wit marmer,
cÃ©deren hout, midsgaders goud en zilver, waa-
ren de ftÃ³ffen waarvan dit paleys gebouwd,
en meÃª vercierd was j en men zag het befchÃ³t
en de welffels van dit gefticht, zo wel als van
den Tempel, met een menigte van kÃ³ftelyke
gefteenten in goud gezÃ©t, pronken. Salo-
mon

mon deed Ã³ok een overgrooten yvooren troon
maaken, op de wyze als een regters geftoelte.
Men klom\'er langs zes trappen by op, ter we-
derzyde yan welke op de enden een leeuw afge-

Ã¯Kon.io.beeldt ftondti en. zo waaren boven dezelye trap-
pen, byden zetel zelf, insgelyks twee leeuwen.
De leuningen van deezen zetel waaren als twee
armen, die den VÃ³rft, wanneer hy\'er op zat,
fcheenen te omvatten. Deeze zetel zelf ruftede
op een halven os, diezyn hoofdnaar zynrugge
omkeerde. Voorts was \'er mets aan deezen prÃ¤ch-
tigen troon dat niet met goud overtoogen was.
,., Salomon volbragt dit alles in twintig jaaren,
waartoe Hiram Koning van Tyrus hem een me^
nigte van goud, cÃ©deren, en dennen-hout be-
fchiktes waartegen Salomon hem groote gefchen-
ken gaf,zendende hem jaarlyks koorn, wyn,en oh
in overvloed : daarenboven gaf hy hem twintig
fteden van GalilÃ©a, dienabyTyruslagen : doch
die VÃ³rft dezelve bezigtigd hebbende i behaag-
den zy hem niet, zulks dat hyze weygerde .waar

Deeze zelfde VÃ³rft verzÃ³cht Salomon hem ee-
nige raadfelen uyt te leggen i en hy deed het met
groote fchtanderheyd van geeft en verftand.

Menander die de Jaarboeken van Fenicic en Ty-
rus in \'t Grieks vertaald heeft, fpreekt van deeze
twee Konin^^en aldus : Naa den dood van Abtbal
Konine Ã¤er fynÃ©rs .vÃ³lgde hem Hiram zyr^ zoon,
en leefde drie\'Ã©nvyfug jaaren, waarvanhy\'er vier-
endertig regeerde. "Deeze VÃ³rfi vergrootte het ey-
land Tyrus door een menigte vm aarde welke hy
daar deed brengen ; en die vergroot mg noemde men
het zroot Veld. Hy \'wydde ook eenen pylaar van
eoudin denTempel van Jupiter, endeed veel houts

op den berg Libanon houwen , om tot het dekken
van tempelen te gebruyken; want hy deed de oude af-
breeken , en nieuwe ter eere van Herkules en Aflar-
te bouwen. Hy was het die aUereerfi Herkules een
beeld oprechtte in de maand welke de Macedomers
{*)\'^ll-Teritius(*]noemen. HydeeddeLyciÃ«rs, omdat
de fchuldige fchatting weygerdente betaalen,
den oorlÃ³g aan , overwon hen By zynen tyd
was\'er een jongman genaamd Abdemon, dte de
raadCelen, welke Salomon Koning vanjerujatem
hem voorflelde , wiÃ uyt te leggen Een ander
Hiftorifchryver, geheeten Dion, fpreekt er al-
dus van : Naa den dood van AbibaU ^erÃerkte
Hiram, zyn zoon en naazaat de ftad Tyrus aan
de ooÃzyde , e% om\'er den Tempel van Jupiter
Olympim aan te hechten, deed hy de ruymte tuf-
fchen beyde met aarde vuUen. Hy gaf ^^^ ^^^^
Tempel een groote fomme gouds, en deed ook veel
hout op den berg Libanon hmwenomtÃ³t dierge^ke
gebouwen te gebruyken. Waarby de^e Hiftori-
fchryver nÃ³g voegt, dat Salomon, Komng van
JeruLem, ^aan Ãram raadfelen zondt en ande-
re van hem verzÃ³gt, onder voorwaarde, dat die
des anderen raadfelen nietuytleggenkon, eene

geldboete zou betaalen : dat Hiram dit aange-
Lmen hebbende, maar die niet konnende uyt-
lecrgen, aan hem een groote fomme gelds betaai-
ae i dÃ³ch dat hy daarnaa ^or eenenTyrier, ge-
heeten Abdemon, Salomons raadfelen verklaar-
de en hem andere voorftelde, welke Salomon
niet uytleggen kon, en dat hy daardoor veel

;elds van hem wederkreeg : Dit is het gene ons

Dion daar van fchryft.

Salomon ziende, dat de muuren van Jerufalem
niet met de grootheyd en naam van zulk eengroO-
te ftad overeen quamen, deed\'er nieuwe om maa-
ken, en hen tÃ³t meerder ver ft erkinge met groo-
te tÃ³rens en bolwerken voorzien. Hy ftichtte
ook Azor en Magedon, twee zulke fchoone fte-
den, dat zy onder de voornaamfte wel moogen
gerekend worden, en herbouwde Gazarain Pa-
leftine: welke ftad Pharao Koning van Egipte,
naa dat hyze ftÃ³rmenderhand ii^enomen , en
nevens alle de inwooners verdelgd had, aan zy-
ne dÃ³chter, toen zy met den Koning Salomon
trouwde, tÃ³t een gefchenk had gegeeven. Haare
fterke ftand bewoog Salomon om haar te herbou-
wen , omdat ze daardoor in eenen tyd van oorlÃ³g
van groot belang was, en met eene bequaam m
vreedes tyd om de opftand des volks te verhinde-
ren Voorts ftichtte hy Betachor, en Baleth,
niet verre van daar; ook ftigtte hy eenige andere
fteden, zeer bequaam tÃ³t vermaak Ã©n verlufti-
ginge, omdat de lucht daar zeer zuyver, het aard-
ryk heel vruchtbaar, en het water zeer goed was.

Deeze gelukkige VÃ³rft zich aldus meefter yan
de woeftyne, die boven SyriÃ« is, gemaakt heb-
bende , deed daar ook een groote ftad bouwen
twee dagreyzen van \'t Opper-SynÃ«, Ã©Ã©n dagrey-
ze van den Eufraat, en zes dagreyzen van het
crroot Babilon. En hoewel die plaats verre van de
andere bewoonde plaatfen van S^yriÃ« aflag, echter
ondernam hy dat werk, omdat het de eenigfte
plaats is alwaar degÃ©ne die uyt de Woeftyne ko-
men, putten en fonteynen vinden. Deeze ftad ge-
bouwd hebbende, deed hy haar met fterke muu-
ren omringen, en noemde haar Thadamor, ge-
lyk ze ook van de SyriÃ«rs genoemd wordt maar
by de Grieken heeft zyden naam van Palmy re.

Dit waaren de werken welke Salomon geduu-
rende zyne regeeringe deed maaken. En dewyl
ik aangemerkt hebbe, dat veele begeerig zyn te
weeten vanwaar het komt dat alle de Konmgen
van Egipte federd Minbus, die de ftad Memphis
gebouwd heeft, en veele jaaren voor Abraham
leefde, meer dan dertienhonderd jaaijn lang,
en tÃ³t aan den tyd van Salomon toe , den
van Pharao , zynde die van Ã©Ã©nen hunner Ko-
hebben, acht ik het der pyne
wJrd, ^den daarvan te geeven. Pharao bete.
kent in \'tEgiptifch Koning-, en daarom gelÃ³Ã³f
ik dat die VÃ³rften andere naamen in hunne jong-
hey d gehad hebbende, deezen hebben aangeno-
men zo drazy tÃ³t de kroon quamen, omdat hy
vÃ³lgens de taal hunnes lands hunne oppÃ©rmagt
betekende. Want zien wy ook niet dat alle de
Koningen van AlexandriÃ« , hebbende eerft an-
dere n?amen gehad, dien van Ptolomeus, naa
den eerften Koning, aangenomen hebben wan-
neer zy ten ryksti\'oon fteegen j en dat de Koom-
fche Keyzers hunne geilachtnaamen verheten
om dien van Ca-far, als zynde veel aanzienlyker,
aan te neemen. Dat nu Herodotus de Halikar-
nafler niet fpreekt van de naamen van driehon-
derd dertig Koningen vanEgipte, welke hy zegt
dat naa malkanderen federd Milieus gÃ«regeerd
hebben, is myns oordeels om deeze reeden, dat
ze alle Pharao genaamd waaren, Voorts als\'er

naa hen een vrouw regeerde, laat hy niet te zeg-
gen dat zyNikauhs genoemd wierdt 5 doordien
\'t alleen mannen waaren die den naam van Pharao
konden draagen. Ik vind ook in onze Krony-
ken, dat geen ander Koning van Egipte, federd
den fchoonvader des Konings Salomons, den
naam van Pharao gevoerd heeft j en dat die VÃ³r-
ftin NtkaulÃ¼, heerfchende toen over Egipte en
EthiopiÃ«, den Koning van IfraÃ«l quam bezoe-
ken, gelyk wy zo aanftonds zullen zeggen :
\'t welk ik verhaal om aan te toonen dat onze Hi-
ftori in veele zaaken met die der Egiptenaaren
overeenkomt.

3 5 5. Dewyl \'er van den berg Libanon af tÃ³t aan de
ftad Amath toe nÃ³g eenige Kanaaniten overig
waaren, die de Koningen IfraÃ«ls niet wilden er-
kennen , bragt Salomon hen onder, en leyde hen
op j aarlyks tÃ³ t eenen tÃ³l een zeker getal flaaven te
lÃ©veren, om tÃ³t verfcheydene werken, en in-
zonderheyd tÃ³t den landbouw, gebruykt te wor-
den j want niemand der IfraÃ«liten was gehou-
den zich tÃ³t diergelyk flaaffch werk te laaten ge-
bruyken i omdat het niet billyk fcheen, dat GÃ³d
zo veele vÃ³lken onder hunne heerfchappye ge-
bragt hebbende , zy niet in bÃ©teren ftaat zou-
den zyn dan die welke zy overwonnen hadden.
Dies hielden zy zich alleenlyk beezig met krygs-
oefeningen, met het bezÃ³rgen van wapenen,
en \'t mennen van waagens en paerden. Ãn vyf-
honderd vyftig mannen wierden aangefteld om

Salomon deed ook veele fchepen bouwen in
den Egiptifchen zeeboezem der Roode zee, op
eene plaats, genoemd Aziongaber , welke men
hedensdaags Berenice noemt, niet verre afgele-
gen van een andere ftad geheeten Elan, welke
landftreek toen onder \'t Koningryk van IfraÃ«l
behoorde. De Koning Hiram betponde hem
veel gunfte in dat geval, want hy gaf hem zo
veele ftierlieden, die eervaaren in de zeevaart
Waaren, als hy begeerde, om nevens zyne Amp-
tenaarcn goud te gaan haaien uyt een landfchap
van IndiÃ« genoemd Sophir, hedensdaags het
Goud-land geheeten , vanwaar zy vierhonderd
talenten gouds voor Salomon bragten.

De Koningin van Egipte en EthiopiÃ«, waar-
lyk eene uytmuntende VÃ³rftin, hebbende van de
deugden en wysheyd Salomons hooren fpreeken,
was begeerig met haare eygene oogen te zien Ã³f
het waar was \'tgene de Faam van hem had ver-
breyd, dan Ã³f\'t alleenlyk Ã©Ã©n van die geruchten
was welke verdwynen, wanneer menze naa-
Ipeurt: hierom ft:hroomde zy niet die reyze te
onderneemen, om over veele hoogwigtige zaa-
ken met hem in gelprÃ©k te treeden. Zy quam dan
te Jerufalem met eene toeruftinge zulk eene groo-
te Koningin betaamende, hebbende by zich ka-
meelen met goud, gefteenten, en kÃ³ftelyk reuk-
werk gelaaden. Deeze VÃ³rft ontving haar met
eene eere die men haar fchuldig was, en lÃ³fte

haare twyfelingen zo gemaklyk op, dat zy ze
naauwlyks had voorgefteld, Ã³f zy wierdt \'er klaar
van onderrecht. Zulk een ongemeen fchrander
begrip vervulde haar met verbaasdheyd > zy moft
bekennen dat zyne wysheyd het gerucht dat Zich
daarvan door de werreld verfpreyd had , nÃ³g
overtrof > en zy kon zich over zyn groot verftand,
dat in de luyfter en ftaatelykheyd zyner gebou-
wen , in zyne huyshoudinge, en in al zyn overig
beleyd uytmuntte, niet genoeg verwonderen.
Maar niets ontzett^ haar meer dan \'t cierlyke huys
dat men het Bofch van Libanon noemde, en de
prachtige gaftmaalcn , welke die VÃ³rft daar
dikwils aanrechtte, alwaar hy dan zeer Ã³rdent-
lyk van ongemeen kÃ³ftelyk gekleede amptenaars
gediend wierdt. Zy ftondt niet minder ver-
fteld over die menigte van Ã³fferanden , welke
men Gode dagelyks Ã³fferde, en over de vlyt
cn gÃ³dvruchtigheyd der Priefteren en Leviten
in hunnen dienft. Aldus nam haare verwonde-
ring fteeds toe, zo dat zy niet laaten kon zich
in deezer voege daarÃ³ver tÃ³t dien wyzen Ko-
ning uyt te drukken : â Men mag met re- â
den aan ongemeene zaaken twyfelen, wan- â

neer men \'er niets anders van weet dan door
\'t gemeen gerucht: Maar hoewel men my
verhaald heeft van de wonderen welke gy,
zo door uwe wysheyd en uw uytmuntend ge-
drag, als door de grootheyd van uw magtig
en bloeijend Koningryk, bezit; echter be-
ken ik dat het gene \'t welk ik nu zelve van
uw geluk befpeur , verre overtreft het gene
ik my daaraf verbeeld had; want het is zo
5, groot, dat men het moet gezien hebben,
3, om het te konnen gelooven. Wat zyn uwe
â onderdaanen gelukkig dat zy zulken groo-
5, ten VÃ³rft tÃ³t Koning hebben; en hoegeluk-
â kig uwe vrinden en dienaars , dat zy dage-
â lyks uwe tegenwoordigheyd genieten ! Ze-
â kerlyk zy konnen GÃ³d niet te veel danken
â voor zulk een genade.\'\'

Maar \'t was niet alleenlyk door woorden dat
deeze groote Koningin de wonderbaare achting,
welke zy voor dien uytmuntenden Koning had,
aan hem betuygde , maar zy voegde daar nÃ³g
by een gefchenk van twintig talenten gouds,
veele kÃ³ftelyke gefteenten, en een menigte van
voortreffelyk reukwerk. Men zegt ook dat
ons land aan haare mildheyd verfchuldigd is
zÃ©kere plant van balfem , welke zich zodaa-
nig vermenigvuldigd heeft, dat ze tegenwoor-
dig in JudÃ©a zeer weelig groeit. Salomon van
zyne kant week voor haar niet in grootdaadig-
heyd , en weygerde haar niets van \'t gene zy
van hem begeerde. Aldus keerde deeze VÃ³r-
ftin weder na huys, met het grootfte vergenoe-
gen , zo ten aanzien van \'t^enezy ontvangen,
als van wat zy gegeeven had.
a Ter zelfder tyd bragt men Salomon met de

vloot, uyt het geweft dat het Goud-land ge-
noemd wierdt, Ã©dele gefteenten , en\'t fchoon-
fte pynboomen-hout dat men nÃ³g ooit gezien
had ; van \'t welk hy het pylaarwerk van den
Tempel, en van zyn Paleys , alsmede harpen
en andere fpeeltuygen ten dienfte der Leviten,
om \'er lÃ³fzangen ter eere GÃ³ds op te zingen,
deed maaken. Dit hout geleek zeer wel naar
dat van den vygeboom , uytgenomen dat het
blanker en glimmender was, en \'t fcheelde veel
van \'t gene de kooplieden dien naam geeven om
het te beter te konnen verkoopen. Dit achtte
ik noodig te zeggen , opdat niemand hierdoor
mifteyd mogt weezen.

Deeze zelfde vloot bragt voor dien VÃ³rft
ook over , zeshonderd zesÃ«nzeftig talenten
gouds, zonder daar onder te rÃ©kenen\'tgene de
kooplieden voor zichzelven medegebragt, en
\'t gene de Koningen van ArabiÃ« hem tÃ³t een
gefchenk gezonden hadden. Hiervan deed hy
maaken tweehonderd fchilden yan louter goud,
weegende ieder zeshonderd fikelen , en dne-
*Ande-honderd andere , elk drie * goude minen
zwaar, welke hy alle in het huys, genoemdhet
Bofch Libanons , deed ophangen. Hy deed
ook eene menigte van goudene kroezen met
gefteenten bezÃ©t, en ander gouden vaatwerk
maaken , om op gaftmaalen te gebruyken , al-
waar niets dan louter goud, gebeezigd wierdt:
want wat het zilver aangaat, het was toen ter
tyd in geen achtinge , omdat de fchepen, van
welke Salon;ion een groot getal op de Tharfi-

HISTORI, 195

fche zee hieldt, om allerley waaren na uyt-
heemfche vÃ³lken te voeren , hem \'er een over-
groote menigte van t\'huys. bragten , midsga-
ders goud , ohfantstanden ^ Ethiopifche flaa-
ven, enaapen. En deeze fcheepen hadden drie
jaaren tÃ³t hunne heen-en weederreyze noo-

^Ã¯let gerucht van de deugd en wysheyd dee-
zes magtigen VÃ³rft verfpreydde zich zo door
de ganfche werreld, dat veele Koningen, niet
konnende geloof flaan aan \'t gene men daarvan
vertelde , begeerig wierden hem te zien , om
van de waarheyd verzekerd te zyn ; en om te
betoonen dat zy hem een ongemeene achting
toedroegen , zonden Zy hem tÃ³t een gefchenk
goudene en zilvere vaten, purpere kleedingen,
allerley foorten van fpÃ©ceryen , paerden , wa-
gens , en muylezels , die zo fterk en fchoon
waaren, dat men niet twyfelen kon Ã³f zy moften
hem aangenaam zyn. Aldus wierdt zyn getal
van duyzend wagens, en twintig duyzend paer-
den , welke hy doorgaans onderhieldt , met
nÃ³g vierhonderd wagens vergroot : en dcezc
die men hem gezonden had, waaren niet al-
leenlyk zeer fchoon ; maar overtroffen alle de
andere in fnelheyd. De beryders deezer paer^
den deeden hen nÃ³g meer affteeken ; want het
waaren jongmans kloek van hghaam, met Ty-
rifch purper gedÃ³ft, met pylkokers gewapend i
draagende lang haair, metgoud-ftÃ³f beftrooid,
waardoor hunne hoofden glin^erden als ^er de
zon met haare ftraalen op fcheÃ©Ui Deeze
prachtige bende verzelde den Koning alle mÃ³r-
gens , wanneer hy naar gewoonte op eenen kÃ³fte-
yken wagen, en in\'t wit gekleed, ter ftad uyt-
reedt, na zeker lufthuys niet verre van Jerufalem,*
genoemd Ethan, alwaas hy zyn vermaak nam,
omdat \'er zeer fchoone tuynen, cierlyke fontey-
nen, en een over vruchtbaare landsdouw was.

Â» ---------cj

uytftrekte, en dat overzulks niets zyner op-
merkinge ontgaan kon , verzuymde hy ook
niet het gene de groote wegen betrof; maar
deed alle die op Jerufalem aanliepen met bruy-
ne fteenen beftraaten , zo tÃ³t gerief des vÃ³lks;
als om zyne heerlykheyd te toonen. Hy hieldt
maar weynig wagens by zich , en verdeelde de
andere in de fteden die een zeker getal onder-
houden moften, en daarom de Wagen-fteden ge-
noemd wierden. Hy vergaderde te Jerufalem
zulk een groote menigte zilvers , dat hÃ©t zo
gemeen wierdt als de fteenen; en hy deed zo veele
cÃ©dere planten op de velden van JudÃ©a , al-
waar ze te vooren niet waaren, dat ze zo ge-
meen wierden als moerbeeziboomen. Voorts
deed hy in Egipte paerden opkoopen , waar-
van het paar met den wagen hem niet meer dan
zeshonderd drachmen zilvers quam te ftaan;
welke hy dan den Koningen van SyriÃ«, en an-
dere VÃ³rften aan gene zyde van den Eufraat 1
toezondt.

DÃ³ch deeze VÃ³rft, devanGÃ³dbegunftigdfte H--
en heerlykfte van alle de Koningen zyns tyds, en\'
die in wysheyd niet minder dan in rykdom alle
die voor hem over GÃ³ds vÃ³lk geregeerd hadden
overtrof, volhardde zo Ã¼ict tÃ³t den eynde toe:

Bb 2 \' maar-

maar verliet de wetten zyner vaderen , en
zyne laatfte daaden bezwalkten al den luyfter
cn de gloori zyns voorigen leevens j want hy het
zich zo door de liefde der vrouwen verrukken,
dat die dwaaze drift hem het verftand benevel-
de. Hy vergenoegde zich niet met die van zyne
landaard, maar hy nam ook uytheemfche tÃ³t
zich, als Sidonifche, Tyrifche , Ammoniti-
fche, Idumecfchc} en fchaamde zich niet,
opdat hy haar behaagen mogte, haare goden te
tingen van Mofes, die zo uytdrukkelyk ver-
booden had vrouwen van vreemde vÃ³lken te
neemen , uyt vreeze dat zy \'t vÃ³lk tÃ³t afgode-
ry zouden vervoeren , en hen den dienft van
deneenigen, eeuwigen, enwaarachtigen GÃ³d
doen verlaaten. Maar de dierlyke welluft
deezes VÃ³rfts deed hem alle zyne pligten ver-
geeten i want hy trouwde tÃ³t Zevenhonderd
vrouwen toe , alle van grooten ftaat, onder

welke ook was , gelyk wy reeds gezegd heb-
ben , de dÃ³chter van Pharao Koning van Egipte >
en hy onderhieldt meer dan driehonderd by-
wvven. Zyne geyle drift maakte hem t\'eene-
maal haaren ftaaf, zo dat hy zich met weer-
houden kon haar in haare gÃ³dloosheyd naa te
vÃ³lgen i en hoe meer zyne jaaren toenamen,
zo veel te meer nam zyn verftand af, zo dat
, hy van den dienft GÃ³ds afwykende , zich tÃ³t
de heyllooze plegtigheden haarer afgoderye
gewende. Doch dit was de eerfte ftap niet,
die hy ter zyden afdeed > want hy had al be-
sonnen de geboden GÃ³ds teovertreeden, toen
hy de de kÃ³pere Ã³ftlm , die de gegootene zee
onderfchraagden , en de leeuwen op de trappen
zynstroons, had doen maaken, \'t welk met ge-
* Indien oorloft was. * Dcwyl hy dan niet meer wan-
ditzec^^en ^jeidc in dc voetftappen van zynen vader , die
door zyne gÃ³dvruchtigheyd tÃ³t zulken hoogen
waar was, trap van heerlykheyd gefteegen was , en dien
zoude dc j g^j^f^f nieer gehouden was naa te vÃ³lgen,
bo^fmctomdat GÃ³d hem zulks verfchcydenmaal in den
deszelfs bcvoolcn had, zo heeft hy zyn gedag-

[r^XlTtmiÃh daar meede bevlekt, en is met minder
ci^jniet i-Q^m geftorvcn. GÃ³d deed hem wel haaft
Â£f|^âdoor zvnen profeet aanzeggen , â Dat zpi
-cwor- â bedryf hem bekend was , en dat hy
Ã¯r\'SSÂ» \'t vermaak niet zoud hebben van hem onge-
S pe- â ftraft te vertoornen. Dat nÃ³atans ter oor-

ichiÃ¨a is,^^ zaake der belÃ³fte , welke hy David gedaan
iTdaaicn,, had , hy hem zo lang hy leefde zou laaten
^^n ccn regeeren , maar dat hy naa zynen dood zy

nen zoon om zynent wille zoude ftraften: â
Dat hy hem echter niet t\'eenemaal van het â
Ryk berooven , maar dat tien ftammen zich â
zyner gehoorzaamheyd onttrekken , en dat â
de twee Ã³verige hem onderdaanig blyven â
zouden , zo om de liefde welke de Heere â
zynen vader toegedraagen hadde , als uyt â
inzigt van de ftad Jerufalem , alwaar hy ge- â
wild had dat men hem eenen Tempel zou- â
de bouwen." \'t Is noodeloos te zeggen hoe-
daanig Salomons droefheyd was, toen hy door
die woorden verftondt dat hy door zulk een
verandering van ftaat zo ongelukkig ftondt te
worden , als hy te vooren gelukkig geweeft
was.

Eenigen tyd naa dit dreygement van den
Profeetwekte GÃ³d deezen VÃ³rft eenen vyand
op, genoemd Ader , cn dat uyt deeze oorzaak.
Toen Joab Davids VeldÃ³verfte IdumÃ©a t\'on-
derbragt, en dat hy geduurende den tyd van
zes maanden alle die bequaam waaren de wa-
penen te draagen deed ombrengen, ylugtte
Ader , die van koninglyke ftamme, en toen
nÃ³g heel jong was , vandaar, en begaf zich by
Pharao , Koning van Egipte , die hem niet al-
leenlyk wel ontving j en gunftiglyk bejegende,
maar zulk een geneegenheyd tÃ³t hem kreeg,
dat hy hem tÃ³t mannelyken ouderdom gcko^
men zynde de zufter zyner gemaalinne, gehee-
ten Tophis ten wyve gaf, by welke hy eenen
zoon teelde , die nevens de kinderen van Pha-
rao Â©pgebragt wiedt. Naa den dood van Da^

vid en Toab, verzÃ³cht Ader verlÃ³f van den Ko-
nmg om weder naa zyn land te keeren : maar
hoe\'^zeer hy daarom aanhieldt, hy konhe met
verwerven- en die VÃ³rft vraagde hem telkens
wat reden hy daartoe had, en of hem iets m
Egipte ontbrak. DÃ³ch toen God , die Pharao
te vooren weÃªrhouden had om Aders verzoek
toe te ftaan, een befluyt nam Salomons ongÃ³d-
vruchtigheyd, welke hy met langer kon in-
fchikken, te ftraft^en , liet hy toe dat Pharao
Ader weÃªr na IdumÃ©a liet keeren. Zo dra deez

aldaar aangekomen was , liet hy mets achter-
wege om het vÃ³lk tÃ³tafwerpinge van het juk
der IfraÃ«hten op te ruyen, maar hy kon er
hen niet toe beweegen, omdat de fterke be-
zetting , welke Salomon in hun land hieldt,
hen buyten ftaat ftelde van iets te durven on-
derneemen. Ader trok derhalve na Syne, al-
waar hy Raazar vondt, dietegen Adrazar Ko-
nincT der SophoniÃ«rs opgeftaan zynde, met een
groSte trÃ³p roovers het ganfche land plonder-

verbond , en bemagtigde door zyne^ byftand
een gedeelte van SyriÃ« , zo dat hy tot Koning

Dewyl Jeroboam van een\' ftaatzuchtigen en
ziedenden aardt was, bliezen die woorden van
den Profeet hem zo op, en maakten zulk een
krachtigen indruk op zyn gemoed, dat hy in
zyn gebied gekomen, geenen tyd liet verlooren
gaan, om het vÃ³lk tegen Salomon op te ruyen,
ten eynde men hem tÃ³t Koning in zyne plaats
aanftelde. Salomon bericht hieraf krygende
zondt eenige om hem te vangen, en te dooden:
maar hy vlugtte na Sufak Koning van Egipte,
en bleef by hem tÃ³tdat Salomon gefturven Was,
om alzo een gunftiger gelegenheyd tÃ³t uy t voenn-
ne van zyn voorneemen af te wachten.

"" ~ xÃ¯riro"oin5TTTrK~

Salomons dood. Roboam zyn 7oon cnaekt het vÃ³lk misnoegd.
Tien ftammen fcheuren zich van hem af, cn neemen Jcroboaai
tot hunnen Koning , die om hen te beletten na den Tempel tc
Jerufalsm te gaan, hen tÃ³t afgodery verleydt, en sclfe het Moo-
ECPtieftets ampt wil bedienen. De Proice: Jaioa beftraft hem,

Bb 5

de dat G\'^zÃ¼llcs bevolen had tÃ³t een teken dat
hv hem over tien ftammen tot Koning zoude
ftellen, tÃ³t ftraffe van Salomon, omdat hy zich
zo aan de liefde zyner wyven overgegeeven had,
dat hy om haar te behaagen haare afgoden had
geÃ«erd â¢ en dat de twee andere ftammen aan
zynen zoone zouden blyven, om de belÃ³fte wel-
ke GÃ³d David gedaan had. â Naardien gy dan,
âvervÃ³lgde de Profeet, nu Ziet, watdenHee-
rebewlogen heeft zyne gunften van Solomon
â te omtrefeen, en hem te verwerpen , zo on-
â derhoud gÃ³dsdienftiglyk zyne geboden, neb
âde gerechtigheyd lief, en ftel
â toos voor oogen, dat als gy Gode Ã¼e eere
3, geeft die gy hem fchuldig zyt, hy uwe god-
â vruchtigheyd zal beloonen, en u met dezeit-

daarvan verklaard wierdt, en nÃ³g by Salomons
leeven dikwils in \'t land der Ifraeliten quam
ftroopen, en \'er veel quaads aanrechtte.

Maar \'t waaren niet alleen uytheemfche, die
deeze gerufte vreede , welke Salomon te voo-
ren genooten had, quamen ftooren; maar zyne
eygene onderdaanen deeden hem den oorlÃ³g
aan : want Jeroboam zoon van Nabath, door
een oude voorzegging gemoedigd , ftondt ook
tegen hem op. Zyn vader was hem vroeg ont-.
vallen, zo dat zyne moeder de zÃ³rg zyner op-
voedinge had gehad. Toen hy volwaflen was,
gaf Salomon , ziende dat hy iets groots be^
loofde, hem het opzigt over den ^\'eftmgbouw
van lerufalem. In dit ampt -queet hy zich zo
wel, dat hy hem vervÃ³lgens de landvoogdy
over de ftam Jofephs gaf Het gebeurde nu,
dat als hy in dien tyd uyt Jerufalem gmg, hem
den Profeet Jchia, van Si o , ontmoette.
Deeze Profeet hem gegroet hebbende , leydde
hem in een veld dat van den weg aflag , al-
waar niemand hen kon zien; tocn fcheurde hy
zynen mantel in twaalf ftukken , en geboodt
hem tien ftukken daarvan te neemen , zeggen-

en doet een gtoot wondervicetk. Een valfch Profeet bedriegt dien
waaren Proreet cn is de oorxaak zyns doods. Hy bedriegt Jero-
boam ook, die zich tÃ³t alle godloosheden begeeft. Roboam ver-
laat GÃ³d desgelyks.

QAlomon ftierf eyndelyk in den ouderdom
^van vierennegentig jaaren , van welke hy
tachtig geregeerd had. Hy was de gelukkig-
fte , de rykfte , en de wyfte aller Koningen
geweeft , ter tyd toe dat hy op \'t laatfte van
zyn leeven zich zodaanig door de zucht tÃ³t
zyne wyven liet vervoeren , dat hy GÃ³ds wet
fchondt\', en alzo de oorzaak was van alle die
rampen en onheylen welke den IfraÃ«liten over-
quamen, gelyk het vervÃ³lg deezer HiftoriÃ« zal
toonen.

Roboam zyn zoon, wiens moeder geheeten
Noma, eene Ammonitifche was, vÃ³lgde hem
in de regeeringe. En terftond wierdt Jero-
boam door veele van de voornaamfte des Ryks
uyt Egipte te rug ontbooden. Hy quam
met fpoed in de ftad Sichem j en Roboam ver-
fcheen\'er insgelyks, hebbende goed gevon-
den al het vÃ³lk aldaar te doen tzamenkomen,
om zich met een algemeene toeftemminge te
doen kroonen. De VÃ³rften der ftammen mids-
gaders Jeroboam verzÃ³chten hem dat hy een
gedeelte der groote fchattingen, waarmede Sa-
lomon hen bezwaard had, wilde afneemen, om
hen alzo een middel tÃ³t betaalinge te geeven,
en zyne regeeringe te vafter en zekerder te maa-
ken , dewyl zy alsdan door liefde , en niet
door vreeze aan hem onderworpen zoude zyn.
Hy eyfchte drie dagen tyds om zich te beraa-
den 5 maar dit marren baarde wantrouw by hen,
doordien zy oordeelden dat een VÃ³rft, en voor-
naamelyk Ã©Ã©n van zulke jonge jaaren, met
vermaak eene goedgunftigheyd jegens zyne
onderzaaten behoorde te betoonen. Evenwel
hoopten zy dat hoewel hy hen niet opftaande-
voet hun verzoek toegeftaan had, zy het nÃ³g-
tans verwerven zouden. Roboam ondertuf-
fchen deed de vrinden van den Koning zynen
vader tzamenkomen, om met hen te overleggen
wat antwoord hy geeven zoude. Deeze be-
jaarde mannen, die niet mindereervaarenheyd
dan wysheyd hadden, en die den aardt des
vÃ³lks wel kenden, rieden hem dat hy \'t met
zachtheyd zoud aanfpreeken, en by deeze ge-
legenheyd , die hoogmoed, welke als onaf-
fcheydelyk van de koninglyke magt is, wat
laaten daalen , om hen daardoor te winnen,
dewyl de onderdaanen ligtelyk tÃ³t het bemin-
nen hunner Koningen getrokken worden , wan-
neer die hen zachtelyk handelen, en zich ee-
niger maate vernÃ©deren, door hen geneegenheyd
te betoonen. DÃ³ch Roboam keurde deezen
raad, die hem in dien tyd zo noodig was, niet
goed j maar ontboodt de jongelingen dienevens
hem opgevoed waaren,en verhaald hebbende wat
de oude Raadsheeren hem geraaden hadden, be-
val hy dat zy hem hun gevoelen zouden zeggen.
Deeze, die zo door hunne jongheyd, als omdat
GÃ³d het niet anders beliefde toe te laaten, niet
wiften wat beft was, rieden hem het vÃ³lk te
antwoorden, â dat zyn kleynfte vinger dikker
,5 was dan zyns vaders lenden j dat indien die
â hen hard gehandeld hadde, hy hen nÃ³g
5, ftrenger handelen zoude; en dat in plaats van
hen met roeden te geeilHen , gelyk die ge-
daan had, hy hen met fcorpioenen zou Ãaan.
Deeze raad behaagde Roboarn, als beft, zyns
bedunkens, by de koninglyke Wajefteyt paftÃ¨n-
de. De derde dag dan gekomen zyncie, deed
hy het vÃ³lk byeenkomen, het welk een gunftig
antwoord verwachtende, op zodaanig een wy-
ze van hem aangelprooken wierdt, gelyk de
jonge maats hem geraaden hadden; en dit alles
buyten twyfel door GÃ³ds wille, om alzo \'t ge-
ne de Profeet Achia voorzegd had te vervul-
len. Zulk een wreed antwoord maakte geen
minder indruk op de gemoederen des vÃ³lks, als
Ã³f zy\'er de uytwerking reeds van gevoeld had-
den ; zo dat zy verwoedelyk uytfchreeuwden,
5j dat ze voor altoos van Davids geflacht afza- â
gen ; dat hy, zo hy wilde, den Tempel, â
dien zyn vader had doen bouwen , mogt â
behouden; maar dat zy hem nooit wilden â
onderdaanig zyn." En hunne gramfchap liep
zo hoog, dat Adoram, die Opziener der
fchattingen was, tÃ³t hen gezonden zynde om
die ruuwe woorden te verfchoonen, en hen voor
te houden dat zy die eerder aan de geringe eer-
vaarenheyd van den VÃ³rft , dan. aan eenige
quaadwilligheyd moften toefchryven, met ftee-
nen dood gegooid wierd, zonder dat zy hem
wilden hooren fpreeken. Roboam daar uyt be-
merkende dathy zelf, onder zulk een verbitter-
de menigte, zyns levens niet zeker was, fteeg
op zynen wagen, en reedt ter vlugt na Jerufa-
lem , alwaar de ftammen van Juda en Benjamin
hem voor Koning erkenden. Maar de andere
tien ftammen ontftoegen zich voor altoos van
gehoorzaamheyd aan Davids naazaaten, en ver-
kooren Jeroboam om over hen te heerfchen.
Roboam zulks niet konnende dulden, bragt
honderd tachtig-duyzend mannen uyt de twee
ftammen , die hem getrouw gebleeven waaren,
op de been, om de tien andere door geweld on-
der zyne gehoorzaamheyd te brengen. Maar
GÃ³d verboodt hem door zynen Profeet zich in
dien oorlÃ³g te wikkelen, zo omdat het niet bil-
lyk was tegen die van zyne eygene landaard te
ftryden, als doordien het op zyn bevÃ©l was dat
die ftammen hem verlaaten hadden. Ik zal nu
de daaden van Jeroboam, Koning van IftaÃ«l,
gaan verhaalen, en vervÃ³lgens tÃ³t die van Ro-
boam Koning van Juda komen , dewyl de Ã³r-
de der HiftoriÃ« zulks vereyfcht.

Jeroboam deed te Sichem, alwaar hy zyne
wooning nam, een paleys bouwen, en een an-
der in de ftad PhanuÃ«l. Eenigen tyd daarnaa
wanneer het Loverhutten-feeft aanquam, begon
hy te denken dat indien hy zynen onderdaanen
toeliet na Jerufalem te gaan om\' \'t zelve te vie-
ren , zy door de praal der plegtigheden , en
door den dienft welken men Gode inden Tem-
pel bewees , ligtelyk tÃ³t berouw dat ze hem
tÃ³t hunnen Koning verkooren hadden, mogten
getroond worden 3 en dat zy hem alzo verlaa*
tende zich weder onder Roboams gehoorzaam-
heyd zouden begeeven , waardoor hy dan niet
alleenlyk de Kroon zoude quyt raaken , maar
ook gevaar loopen van \'er zyn leeven by in te
fchieten. TÃ³t voorkominge dan van dit ge-
vleesde quaad, deed hy twee tempelen 5 den

boam zo vertoornd , dat hy beval den Profeet
aan te grypen , ftrekkende tÃ³t dien eynde Zyne
hand uyt : maar hy konze niet weÃªr na zich
haaien , omdat zy terftond verdorde, en als eert
verfturven lid Wierdt. De altaar fcheurde tÂ®i\'
zelfder tyd ook van Ã©Ã©n, en de Ã³ft\'eranden, die
^er op lagen , vielen ter aarde , vÃ³lgens \'t gene
de man GÃ³ds voorzegd had. Jeroboam alstoen
niet twyfelende, Ã³f GÃ³d had door dien Profeet
gefprooken, verzÃ³cht hem den Heere om zy-
ne geneezinge te bidden. De Profeet deed zo,
en zyne hand wierd terftond in haare Voorige
kracht herfteld. Dit verblydde hem zo, dathy
den Profeet badt Zyn gaftmaal te willen by woo-
nen - maar die weygerde zulks,zeggende dat God
hem verbooden had voet in zyn paleys te zet-
ten , en in die ftad brood te eeten, Ã³fwaterte

drinken : ja dat hy hem bevolen ha^d door ee-
nen anderen weg weder te keeren, dan dien hy
gekomen was, Deeze onthouding des Profeets
vermeerderde Jeroboams ontzag voor hem, en

hy begon te vreezen dat de uytflag zyner on^
derneeniinge niet gelukkig zoude zyn. _

In die zelfde ftad woonde een valfch 1 ro-
feet, die hoewel hy |eroboam bedroog , nÃ³gÂ«
tans in groote eere by hem was , omdat hy
hem niet dan aangenaame zaaken voorzcyde-
En dewyl hy zeer oud en zwak was, meldt hy
alstoen in dien quynenden ftaat het bed. On-
dertuffchen verhaalden zyne zoonen hem , dat
\'er een Profeet van Jerufalein gekomen was,
die onder andere wonderwerken welke hy ge-
daan bad , de verdorde hand des Konings had
herfteld. Deeze daad deed hem vreezen dat
Teroboam dien anderen Profeet meer zoud ach-
ten dan hem , en dat hy alzo al zyn aanzien
verliezen zoude. Hy belaftte derhalve zynen
zoonen fluks zynen ezel te zadelen; waarmxÃª
hy zich op weg begeeft om den Profeet te
achterhaalen , dien hy onder de fchaduwe eens
eykenbooms vondt ruften. Hy groette hem 5
en deed zyn beklag , dat hy met in zyn huys
gekomen was , alwaar hy een blyd onthaal zou-
de genooten hebben. Jadon antwoordde dat
GÃ³d hem verbooden had in die ftad te eeten by
Wien \'t ook waare. Dat verbÃ³d hernam, de
valfche Profeet, behoort zich tÃ³t my met uyt
te ftrekken , want ik ben ook een Profeet ge-
lyk gy, ikaaiibidde GÃ³d op dezelfde wyze, en
4 is op zyn bevÃ©l dat ik u hier bykome , om
u tÃ³t mynent te brengen , en gaftvryheyd je^
gens u te oefenen. Jadon hem geloovende,
het zich bedriegen , en volgde hem. Maar
toen zy tzamen aten verfcheen GÃ³d hem, en zey-
de dat hy, tÃ³t ftraffe zyner ongehoorzaamheyd ^
in \'t wederkeeren eenen leeuw zoud ontmoeten,
die hem dooden zoude, en dat hy in \'t graf zyner
vÃ¤deren niet begraaven zou worden : tweiKiK
acht aldus naa GÃ³ds wille gefchied te zyn, opdat
eroboam, wiens GÃ³dsdienft door Jadon van
\' eugen overtuygd was, aan zyn woorden geen ge-
loove zoude geeven. Deeze Profeet ondervondt
wel haaft de uytwerking van GÃ³ds woordenjwant
in \'t wederkeeren quam hem een leeuw tegen,
die hem van zynen ezel wierp , en doodde;
waarnaa hy, zonder den ezel aan te roeren ^ by
het lighaam van den Profeet bleef ftaan om hef

VIILBOBK. JOODSCHE

Ã©Ã©nenindeftad Bediel, en den anckren ^
dicht by den oorfprong van den kleynen Jor-
daan , bouwen , en vervÃ³lgens twee goudene
Live en maaken, welke in die beyde tempelen
gezÃ©t wierden. Daarnaa vergaderde hy zyne
rlen ftammen , en fprak hen aldus aan : â My-
â ne vrinden , ik acht dat gylieden met onwee-
tende zyt dat GÃ³d overal tegenwoordig is,
en dat\'er daarom geen plaats zy alwaar hy
de gebeden der gener die hem aanroepen met
verhoort. Hierom is het dat ik \'t met geraaden
" vSdeT dat gy om GÃ³dsdienft te pleegen de
" Ztkc neemt van na Jerufalem te gaan,
"Â»t welk zo verre vanhier legt , en onze
" vyandin is. Hy die den Tempel deed bou-
wen was een menfch zo wel als ik i en ik heb
r, twee goudene kalveren doen maaken en
wyen , waarvan het Ã©Ã©n te BÃ©thei, en t an-
der te Dan opgerecht is , ten eyndegylieden
na Ã©Ã©ne dier twee fteden , die u t naaft ge-
legen is , zoudt gaan om God te aanbidden,
\'t f al utÃ³den aaS geene Priefters en Leviten
ontbreeken 3 ik zal die uyt het midden yan
â u aanftellen , zonder dat gy daarom u tot de
ftam Levi, Ã³f het geflacht Aarons behoeft te

" wenden: maar die tÃ³t dien dienft begeeren toe-
gelaaten te worden, behoeven Gode maar een

kalf en een fchaap te Ã³fferen, op dezelfde wy-
ze gelyk Aaron deed toenhy eerft tot Priefter

aangefteld wierdt." Opdeeze^yyzewas hetdat
feroboam het vÃ³lk, dat zich aan hem onderwor-
pen had,bedroog,entÃ³tverlaatmgevanGods wet,

m de gÃ³dsdienft hunner voorvaderen, vervoer-
welk oorzaak was van de rampen die den
1 1_____I_____. vnn de llaa-

de i \'t welk oorzaaK was vau Â»a^ ictx.x^wx^.^^-^-
Hebreen naderhand overquamen, en van de llaa-
verny waartoe zy eyndelyk vervielen, naa datze
door vreemde vÃ³lken ondergebragt waaren, ge-
lyk wy ter behoorlyker plaatfe zullen verhaalen.

Het feeft van de zevende maand dan genaa-
kende , befloot Jeroboam het te Bethel te vie-
ren , gelyk het door de ftammen van Juda en
Benjamm te Jerufalem gevierd wierdt. Hy
deed eenen altaar tegen over het gouden kali:
oprechten , en wÃ¼de het ampt van Hoogen-
Driefter zelf bedienen. Aldus klom hy na dien
Staar verzeld van Priefters van zyn eygen
maakfel. Maar toen hy de flagtÃ³ffers in tegen-
woordigheyd des ganfchen volks zoud offeren,
quam 4 vL Jerufalem op GÃ³ds bevel een Pro-
feet, genaamd>^^Â«, die zich m\'t midden van
die sroote menigte begeevende , zyn aangezigt
na den altaar keirde, en zo luyd dat het van den

Konine en aUe de omftanderskon gehoord wor-
deT aldus fprak : 33 Altaar, altaar , dit zegt
de Hete : Daar zal een VÃ³rft uyt Davids
a 1, O rT<-nc>amd Jo/ias , voortkomen,
âftamhuys, S^Â»Â«"?//^Uaar die valfche
â die op deezen zelWen a ^^^^ ^^^

â Priefters, welke alsdan Â«evcu
Ã³fferen, en de beenderen
zyn verbranden , omdat zy dit volk bedne-
Sn, en het tÃ³t gÃ³dloosheyd verleyden^
In opdat niemand aan de waarheyd myner
voorzegginge twyfek, zult gy op dit oogc"-
â blik de beveftigmg daarvan zien . Ã¼it a^^^

, zalvanÃ©Ã©ngefcheurd, en het vetderbeeiten
" ZImcdc &t bedekt is, op de aardegeftort
â n\\________ICiO"

te bewaaren. Eenige voorbygangers hem in
dien ftaat ziende, boodfchapten zulks den val-
fchen Profeet ^ die aanftonds zyne zoonen heene
zondt om het lyk te haaien ^ \'t welk hy met groo-
te ftaatfi deed begraaven, en beval dat wanneer
hy gefturven zou zyn , men zyn hghaam in
\'t zelfde graf zoude leggen > doordien een ge-
deelte der zaaken welke Jadon voorzegd had,
reeds gebeurd zynde , hy niet twyfelde Ã³f
\'t Ã³verige zoud ook gebeuren 3 en dat gelyk
het altaar van Ã©Ã©n gefcheurd was, alzo ook de
Priefters en valfche Profeeten gehandeld zou-
den worden zo als hy voorzegd had 3 en dat
derhalve als Zyne beenderen Ã³nder die van
Jadon gemengd waaren, hy geen oorzaak zoud
hebben om te vreezen dat ze nevens de andere
zouden verbrand worden. Toen deeze gÃ³d-
looze man dit bevÃ©l gegeeven had, ging hy
na Jeroboam , en vraagde hem waarom hy zich
zo had laaten ontruften door de woorden van
een buytenfpoorig menfch. Hy antwoordde
dat het gene ontrent den altaar en aan zyne
hand gebeurd was, genoeg deed blyken dat die
man met GÃ³ds geeft vervuld , en een waar-,
achtig Profeet was. Hierop bragt deeze
quaadaardige eenige waarfchynelyke, dÃ³ch val-
fche rÃ©denen by , om den VÃ³rft dat geloof te
ontpraaten , en de waarheyd te verduyfteren:
want hy zeyde tÃ³t hem , dat noopende \'t gene
zyne hand overgekomen was , zulks alleenlyk
ontftaan waare uyt vermoeidheyd van dat hy zo
veele flagtÃ³ffers op den altaar gelegd had , ge-
lyk genoegzaam bleek , doordien zy naa een
weynig rufte tÃ³t haaren voorigen ftaat herfteld
was : En belangende den altaar , voorzoveel
die eerft nieuw gebouwd was , behoefde men
^ich niet te verwonderen dathy\'tgewigtvanzo
veele geÃ³fferde beeften niet had konnen draagen.
Voorts dat het klaar bleek, nademaal een leeuw
dien man verfcheurd had, dat niets van\'tgene
hy gezegd had waar was. De Koning door dit
gelprÃ©k overreed, ver wy derde zich niet alleenlyk

van GÃ³d, maar verviel tÃ³t zulk een verwaand-
heyd en dwaasheyd, dat hy beftondt zich tegen
hem te verheffen ; want hy gaf zich over tÃ³t aller-
ley misdaaden , en poogde geftadiglyk nieuwe
uyt te vinden die de eerfte overtroffen.

Hebbende aldus van deezen VÃ³rft gefproo- 348,
ken j zo ftaat ons ook iets te zeggen van Ro- *
boam Salomons zoon, die maar over twee
ftammen heerfchte. In die van Juda deed hy
veele groote fteden bouwen, teweeten Beth-
lehem , Etham, Theko, Betfar, Socho, Odo-
lam, Ipa*, Marefan, Ziph, Adoram, Lachis,^ ^
Azeka, Sare, Elom, en Hebron. Ook ftichtte
hy eenige groote fteden in de ftamme Benj amins,
ftelde overal Stadvoogden en fterke bezettin-
gen , verzÃ³rgde haar met koorn , wyn , oli ,
en alle andere noodwendigheden , daar toe
fchilden en Ipeeren voor veele duyzenden.
De Priefters , Leviten , en alle gÃ³dvruchtige
perfoonen die in de tien ftammen onder Jero-
boam waaren , niet konnende dulden dat die
VÃ³rft hen wilde noodzaaken de goudene kal-
veren , welke hy had dÃ¶en maaken , te aanbid-
den , verlieten de fteden daar zy woonden,
om GÃ³d te Jerufalem te dienen : en deeze
uytwerking van gÃ³dvruchtigheyd , vermeer-
derde in den tyd van drie jaaren het getal
van Roboams onderdaanen zeer veel. De Ko-
ning van Juda nam in\'t eerft iemand zyner maa-
gen ten wyve, by welke hy drie zoonen kreeg,
en trouwde daarnaa met eene andere van zyn
maagfchap, geheeten Macha , oudfte dÃ³chter
van Thamar Abfaloms dÃ³chter , by wie hy ee-
nen zoon teelde, genaamd Abia: En hoewel hy
nÃ³g andere echte vrouwen had ten getale van
achttien, en dertig by wyven , en hy van deeze
achtentwintig zoonen , en zeftig dÃ³chters
kreeg , echter beminde hy Macha boven alle ae
andere , en verkoor Abia haaren zoon tÃ³t zy-
nen naazaat, vertrouwende hem zyne fchatten
en fterkfte plaatfen.

fpoed verdurvenheyd van zeeden voortbrengt,
zo deed de aanwas van Roboams magt hem
GÃ³d vergeeten , en \'t vÃ³lk vÃ³lgde zyne ongÃ³d-
vruchtigheyd naa ; want de gcregeldheyd des
Konings veroorzaakt meeft altyd die der onder-
daanen : en\'gelyk het voorbeeld van \'s VÃ³rften
deugd hen in hunnen pligt houdt, zo brengt het
voorbeeld van ondeugden hen in wanorde,
doordien zy zich verbeelden dat men de Ko-
nmo\'cn wraakt, als men hen niet naavÃ³lgt.
Dewyl nu Roboam alle eerbiedigheyd en vree-
ze GÃ³ds met voeten tradt, vervielen zyne on-
derdaanen tÃ³t dezelfde misdaad, even alsÃ³fzy
vreesden te zullen misdoen , indien ze recht-
vaerdiger waaren dan hy.

zyn zoon vÃ³lgt hem in de regeeringe. Jeroboam zendt zyn wyt
om den Profeet Achia raad tc vraagen wegens de ziekte van Obi-

f^Ã³d om rechtvaerdige wraak op Roboam
^ te oefenen , bediende zich van Sufak Ko-
ning van Egipte : en Herodotus is misleyd
wanneer hy dat bedryf Sefoftris toefchryft.
Deeze VÃ³rft quam in\'tvyfdejaarvan Roboams
regeeringe in zyn land met een heir van twaalf-
honderd wagens, zeftigduyzend ruyters, en
vierhonderd-duyzend mannen te voet, welker
grootfte gedeelte uyt LybiÃ«rs en EthiopiÃ«rs be-
ftondt ; en naa dat hy bezettingen in verfchey-
dene plaatfen, die zich aan hem overgaven,
gelegd had, belegerde hy Jerufalem. Roboam,
die zich daar binnen beflooten had , nam zyne
toevlugt wel tÃ³t GÃ³d ; maar die luyfterde naar
zyn gebÃ©d niet: en de Profeet SameaYCÃ¯fchnk-
te hem, met te zeggen dat gelyk hy en zyn vÃ³lk
GÃ³d hadden verlaaten. GÃ³d hen ook alzo ver-
laaten hadde. De VÃ³rft en zyne onderzaaten
ziende zich aldus buyten hoope van ontzÃ©t,
verootmoedigden zich , en bekenden dat het
recht was dat zy ftraffe over hunne gÃ³dloos-
heyd en misdaaden ont vingen. GÃ³d door hun
berouw bewoogen, liet hen door zynen Profeet
zeggen , dat hy hen niet ganfchelyk uytroeijen
2;oudevmaar dat hy hen onder de heerfchappy der
Egiptenaaren zoud doen komen, om hen het on-
derfcheyd te laaten proeven dat \'er is tuffchen
onderworpen te zyn aan GÃ³d alleen , Ã³f onder-
worpen te zyn aan menfchen. Aldus ontzonk
Roboam de moed, en hy gaf Jerufalem op ver-
drag aan Sufak over, die zyn woord niet hieldt j
Want hy pionderde den Tempel , nam alle de
fchatten Gode toegewyd, en ook die van Robo-
am , alsmede de goudene fchilden welke Salomon
had doen maaken, en de goudene pyIkokers der
SophoniÃ«rs welke David Gode toegewyd had,
en keerde aldus weder na zyn land, belaaden
met eenen overkÃ³ftelyken buyt, die een onge-
looflyke fomme beliep. Herodotus maakt van
deezen oorlÃ³g gewag, en bedriegt zich alleen-
lyk in den naam des Konings van Egipte, wan-
neer hy zegt, dat naa verfcheydene landfchap-
pen doorkruyft te hebben , de SyriÃ«rs in Pale-
ftina welk vÃ³lk zich zonder vechten aan
hem overgaf, onder zyne heerfchappy bragt:
\'t welk duydelyk te verftaan geeft dat het van
onze landaard is dat hy fpreekt , en dat zy
door de Egiptenaaren ondergebragt wierd:
want hy voegt\'er by , dat die VÃ³rft in de plaat-
fen , welke zich zonder flag Ã³f floot aan hem
hadden overgegeeven^, zuylen deed oprechten,
op welke hy , tÃ³t een verwyt hunner lafhartig-
heyd , de deelen der vrouwVlykheyd had doen
uythouwen: \'t welk buyten twyfel\'op Roboam
opzigt had , omdat hy de eenigfte onzer Ko-
ningen geweeft is , die Jerufalem overgaf zon-
der eenen ftÃ³rm af te wachten. Deeze zelfde
Hiftorifchry ver zegt ook , dat de EthiopiÃ«rs de
befnydenis van de Egiptenaaren geleerd heb-
ben 3 ^i^akt (fchryft hy) de FenicÃ¯ers , ende Sy-
riers die in Taleftina woonen, bekennen zelve^
dat ze het van de Egiptenaaren geleerd hebben.
Nu is het kenbaar dat geen SyriÃ«rs in Paleftma,
dan wy alleen , befneeden worden. Maar ik
laat aan ieder zyn vryheyd om daar van te fchry-
ven zo als hem goed dunkt.

Toen de Koning Sufak weder na Egipte
gekeerd was , deed Roboam in plaats van de
goudene fchilden , welke door hem wegge-
voerd waaren , een gelyk getal van kÃ³pere maa-
ken , welke hy aan zyne lyfwachten gaf, cn
\'t Ã³verige zyns leevens , zonder eenige merk-
waardige daad te verrichten, in rufte doorbragt,
echter met vreeze verzelt, dewyl hy mee Je-
roboam in een onverzoenlyke vyandfchap leef-
de. Hy ftierf in den ouderdom van zevenÃ«n-
vyftig jaaren , van welke hy \'er zeventien gere-
geerd-had. Zyn onverftand en trÃ³tsheyd dee-
den hem , gelyk wy gezien hebben, het groot-
fte gedeelte zyns ryks verliezen, omdat hy den
raad van de vrinden zyns vaders Salomonsniet
had willen aanneemen. Hy is te Jerufalem in de
Koninglyke gr af ft eden begraaven. Jbia zyn
zoon volgde hem in \'t ryk, in het achtiendejaar
van Jeroboams regeeringe over de tien ftammen.

Hebbende aldus verhaald hoedaanig Ro-
boams eynde was , zo ftaat ons tc zeggen hoe
dat vanjeroboam geweeft is. Deeze verfoeije-
lyke VÃ³rft ging fteeds voort in GÃ³d te ver-
toornen door zyne fchrikkelyke gÃ³dloosheden >
want hy deed geftadiglyk altaaren op de hoog-
fte plaatfen der boflchen oprechten ,, en ftel-
de perfoonen uyt den gemeenen hoop tÃ³t Prie-
fters aan. Maar GÃ³d vertoefde met lang met hem
over alle die gruuwelente ftraffen, door de recht-
vaerdige wraak die hy op hem en alle zyne naa-
komehngen oefende : want Obimes zyn zoon
krank geworden zynde, beval hy der Koningin-
ne zyne vrouwe zich met een flecht en gemeen
gewaad te kleeden , en na den Profeet Achia,
die hem wel eer voorzegd had dat hy Koning
worden zoude, te gaan 3 voorts zich-als eene
vreemde aan te ftellen , en by hem te vernee-
men Ã³f zyn zoon van die ziekte fterven zoude.
Zy vertrok aanftonds na Silo , en dicht by
\'t huys van Achia gekomen zynde , openbaar-
de GÃ³d aan den Profeet, die van ouderdom
byna blind was , dat Jeroboams wyf tÃ³t hem
quam i en gaf hem in wat hy haar antwoorden
zoude. Toen zy aan de deiy gekomen was,
I veynzende een gemene en vreemde vrouw te zyn,

riep de Profeet haar toe: ,, Kom in gy vrouw van
,, Jeroboam, zonder te ontveynzen wie gy zyt:
â want GÃ³d heeft het my geopenbaard, enmy
bekend gemaakt wat ik u antwoorden zal.
Keer dan weder na uwen man, en boodfehap
hem deeze woorden des Heeren: Toen gy van
3, weynig aanzien waart, heb ik het Ryk , dat
,5 op Davids naazaaten komen moft , ge-
35 feheurd , om \'er u een deel van te geeven 3
â en uwe fchrikkelyke ondankbaarheyd heeft
â u alle myne weldaaden doen vergeeten : gy
53 hebt mynen dienft verlaaten , om afgoden,
â door uwe handen gemaakt, te aanbidden:
â Maar ik zal u met uw ganfche geflacht
â uytroeijen 5 en het den honden en vÃ³ge-
,3 gelen te eeten geeven 3 en ik zal eenen
,3 Koning over IfraÃ«l ftellen die niemand uwer
3, afkÃ³mehngen verfchoonen zal. Het vÃ³lk
33 dat onder u ftaat, zal van die ftraffen niet
,3 vry weezen ; het zal uyt dit overvloedig
33 land , dat gy tegenwoordig bezit, verdree-
â ven , en aan gene zyde van den Eufraat ver-
â ftrooid worden , omdat het uwe gÃ³dloos-
,3 heyd naagevÃ³lgd , en my myne fchuldige
,3 eere onthouden heeft, om eenen heylloozen
dienft aan de valfche goden , die \'t maakfel
der menfchen zyn , te bewyzen. Haaft u
,3 dan, vervÃ³lgde de Profeet, om dit antwoord
,3 uwen man te brengen 3 en wat uwen zoon
,3 aangaat 3 hy zal, zo dra gy ter ftad intreedt,
,, fterven : Men zal hem een eerlyke begraave-
â nis aandoen , en al \'t vÃ³lk zal hem bewee-
,3 nen, omdat hy de eenigfte van al Jerobo-
â ams geflacht is , in welke iets goeds is."
Deeze VÃ³rftin door dit antwoord van droef-
heyd beklemd, en haaren zoon reeds als
dood aanmerkende , keerde al weenende we-
der naa den Koning 3 en door zich te haa-
ften, verhaaftte zy den dood van haaren zoon,
die niet voor haare aankomft fterven zou, en
dien zy niet hoopen kon leevendig weeder te
zien. Ook vondt zy hem gefturven , vÃ³lgens
de voorzegginge van den Profeet, en ver-
haalde toen aan Jeroboam alles wat hy haar o-e-
zegd hadde.

Groote overwinning door Abia Koning van Juda op Jeroboam Ko-
nmg van IfraÃ«l bevochten. Abia fterft : zyn zoon Afa vÃ³lgt hem
in \'t ryk. Jeroboams dood. Nadab zyn zoon komt naa hem in
de regeeringe. BaÃ¤za vermoordt hem, en brengt al Jeroboams ge-
flacht om.

TEroboam de voorzeggingen, welke GÃ³d
Ã¯Kon.15. J door den mond zyns Profeets uytgeiproo-
Ã¯Kion. ken had, verachtende, verzamelde achthon-
derd-duyzend mannen om Abia Roboams zoon,
wiens jongheyd hy verfmaadde, te beoorlÃ³gen.
DÃ³ch vermids de kloekmoedigheyd van dien\'
VÃ³rft zyne jaaren overtrof, ontzette hy zich
niet over die groote menigte van vyanden 5 maar
hoopende op eene overwinninge, bragt hy uyt
de twee ftammen, die onder hem ftonden, een
heir van vierhonderd-duyzend mannen op de
been, trok Jeroboam tegen, legerde zich dicht
by den berg Samaron , en bereydde zich tÃ³t
een gevecht. Toen de heiren in flagÃ³rde ge-
fchaard ftonden, en tÃ³t den aanval gereed waa-
ren, klom Abia op eenen heuvel, deed een

teeken met zyne hand tÃ³t Jeroboams krygsben-
den dat hy iets tÃ³t hen te fpreeken had , en
ving aldus aan:,, Ulieden is niet onbekend3dat â
GÃ³d David , mynen overgrootvader , over â
al zyn vÃ³lk gefteld hebbende, hem beloofde "
dat zyne afkÃ³melingen naa hem regeeren
zouden. Hierom kan ik my niet genoeg ver-
wonderen , dat gylieden u der heerfchappye
van wylen den Koning mynen vader ont-
trokken hebt, om u aan die van Jeroboam,
zynen gebooren onderdaan , te onderwer- ,,
pen 3 dat gy tegenwoordig gewapenderhand "
aankomt tegen my 3 die van GÃ³d gefteld ben
om over u te gebieden 3 en dat gy my dit kleyn
gedeelte des Koningryks , \'t welk my noo-
overig is , wilt ontweldigen , terwyl Jero- â
boam zulk een groot deel daarvan bezit "
Maar ik hoop dat hy die onrechtvaerdic^e "
heerfchappy niet lang bezitten zal; GÃ³d ztl
hem buyten twyfel ilraften over alle de mis-
daaden die hy begaan heeft, die hy nÃ³g da-
gelyks begaat, en in welke hy ulieden\'ook
doet vervallen. Want hy is het die u heeft
aangedreeven om tegen wylen mynen vader
op te ftaan , welke u geen ander quaad o-e-
daan had, dan dat hy ulieden al te ftreng â
aanlprak door den quaaden raad dien hy ,,
vÃ³lgde 3 en die uw misnoegen zo deed aan- â
groeijen, dat hy u overftemde om niet alleen-
lyk uwen wettigen VÃ³rft , maar GÃ³d zei ven, "
door \'t fchenden zyner heylige wetten, te ver- "

laaten: in plaats dat gyheden de onbezonnene
woorden eens jongen Konings, die niet ge-
woon was een openbaare aanfpraak te doen,
behoordet verfchoond te hebben. En indien
hy al door zyne geringe eervaarenheyd u een
billyke oorzaak van klaagen gegeeven hadde,
behoorden niet de weldaaden, waarover gy-
lieden aan den Koning Salomon mynen
grootvader verpligt waart, u zulks te heb-
ben doen vergeeten 3 naardien \'er niets rede-
lyker is, dan de mifflagen der kinderen, uyt â
aanmerkinge van de weldaaden hunner vade- H
ren, te vergeeven? En nÃ³gtans zonder u door
eenige deezer inzigten te laaten beweegen, â
komt gylieden my met een groot heir beftry- â
den : en ik moet bekennen dat ik niet begry- ,,
3en kan waarop gy uw vertrouwen bouwt. â
Is het op de goudene kalveren , en de altaa- â
ren die op de hoogten opgerecht zyn ? Zyn ,,
die dingen, in plaats van tÃ©kenen uwer gÃ³d- â
vruchtigheyd , niet veel eer blyken uwer â
gÃ³dloosheyd ? Of fteunt gy op het getal,,
uwer krygsbenden, \'t welk het myne verre ,,
overtreft ? Maar hoe groot ook een heir zy, â
kan het eenen gelukkigen uytflag verhoopen â
wanneer het tegen de gerechtigheyd ftrydt.^ â
Deeze alleen gevoegd by een zuy vere gÃ³ds- â

Hierom mag ik my^ dezelve belooven , nade- â
maal nÃ³ch ik, nÃ³ch ook deeze die my ge- â
trouw zyn gebleeven, van \'t onderhouden der ,,
wetten onzer vaderen afgeweeken zyn 3 maar ,,
dat wy altoos den waaren GÃ³d , Schepper ,,
van \'t heelal, die het begin en eynde aller
dingen is , aangebeden hebben , en niet de
afgoden gemaakt van menfchen handen uyt,,

5, een verderflyke ftÃ³ffe,
5, die uwe ligtgeloovigheyd misbruykt
â ulieden ten verderve te brengen. Kom
â tÃ³t inkeer, vÃ³lgt eenen bÃ©teren raad, en houdt
â op u verder van het wys beleyd onzer voorva-
â deren te verwyderen, en die heylige wetten,
â welke ons tÃ³t het tÃ³ppunt van grootheyd en
â magt verheven hebben, te verbreeken."

Terwyl Abia aldus fprak, deed Jeroboam
heymelyk een gedeelte zyner benden afzakken,
om \'t heir zyns vyands van achteren te bezet-
ten en aan te grypen; \'t welk onder het krygs-
vÃ³lk eenen grooten fchrik baarde. Maar Abia,
zonder zich daarover te ontzetten, vermaande
hen al hun vertrouwen op GÃ³d te ftellen, die
door geene menfchen kon overrompeld wor-
den. Door deeze grootmoedige aanfpraak
fcheptenzyzulkenmoed, datzy GÃ³d om zyne
byftand aangeroepen, en hun veldgefchrey on-
der \'t gefchal van de bazuynen der Priefteren
gemengd hebbende, met een ongemeene kloek-
moedigheyd ten ftryde gingen: en GÃ³d vernÃ©-
derde den hoogmoed hunner vyanden dermaa-
te , dat men nÃ³ch in de HiftoriÃ«n der Grieken,
nÃ³ch in die der Barbaaren van diergelyk een
flagting in eenig gevecht leeft : want vyf-
honderdduyzend mannen fneuvelden van Jero-
boams heir in die doorluchtige overwinninge
welke GÃ³d aan den Koning Abia verleende.
Deeze roemruchtige VÃ³rft veroverde daarnaa
Bethel en Ifan met derzelver onderhoorige Land-
ftreeken, en veele andere van Jeroboams fterk-
fte plaatfen, en hy bragt Jeroboams zaaken in
zodaanigen ftaat, dat hy geduurende het lee-
ven van deezen Koning van Juda t\'eenemaal
magteloos was. Maar zyn tyd was kort, want
hy regeerde maar drie jaaren. Hy wierdt te Je-
rufalem in het graf zyner voorvaderen begraa-
ven, en liet by veertien vrouwen zeftien dÃ³ch-
ters, en tweeÃ«ntwintig zoonen naa, waarvan
Ã©Ã©n genaamd 4fa, dien hy by Machaia geteeld
had, hem in \'t ryk vÃ³lgde , en tien jaaren in
volkomene vreede regeerde.

Dit is \'t gene men by gefchrifte van Abia
Koning van Juda vermeld vindt; en Jeroboam
Koning van IfraÃ«l overleefde hem niet lang:
Hy regeerde twÃªÃ«ntwintig jaaren; en zyn zoon
Nadab, die hem zo wel in zyne gÃ³dloosheyd
als in\'t ryk vÃ³lgde, naadat Afa reeds twee jaa-
ren o-eregeerd had, regeerde maar twee jaaren,
wordende terwyl hy Gabath, eene ftadderPhi-
liftynen , belÃ©gerde , van Baaza, zoon van
Machel, verraaderlyk gedood; waarnaa die zich
meefter van \'t ryk gemaakt hebbende, Jerobo-
ams ganfche geflacht, vÃ³lgens GÃ³ds voorzeg-
ginee, uytroeide, en hunne lighaamen , tÃ³t
ftraff-e hurnier misdaaden en godloosheyd^
honden te eeten gaf

dan GÃ³ds wet. Hy beftrafte de ondeugden, ver-
bande de ongeregeldheden, en befnoeide de ver-
durvendheyd die in zyn ryk ingefloopen was.
Hy had in de ftam Juda alleen driehonderd duy-
zend uytgeleezene mannen, met fpeeren en fchfl-
den gewapend, en tweehonderd vyftigduyzend
in die van Benjamin, welke ook fchilden hadden
en zich van pyl en boog bedienden. In het tien-
de jaar zyner regeeringe quam Zar^gus Koning
van EthiopiÃ« tegen hem te velde met een heir van
honderdduyzend ruyters, negenhonderd-duy-
zend voetknechten, en driehonderd wagens.
Afa trok hem tegen tÃ³t aan Mareza, ftad in Ju-
dÃ©a , en ftelde zyn heir in het dal Saphar niet ver
van die ftad in ftagÃ³rde. Toen hy deeze groote
menigte van vyanden aanfchouwde, liethy den
moed niet vaflen, maar zich tÃ³t GÃ³d wendende
om zyne byftand te verzoeken, zeyde hy in zyn
gebÃ©d, 5) dathy zich die belooven durfde, ver- â
mids hy tÃ³t het bevechten van zulk een magtig â
heir niet opgetrokken was, dan uyt een ver- ,,
trouwen op zyne hulpe: dat hem niet onbewuft â
was, dat de Heere een kleyn getal overwinnaar ,,
van een groot kon maaken, en dc zwakfte over â
de fterkfte en magtigfte doen zeegepraalen."

Dit gebÃ©d van deezen deugdzaamen VÃ³rft
was Gode zo aangenaam, dat hy hem door een
teken zyne aanftaande overwinning bekend
maakte. Hy tradt dan met een volkomen ver-\'
trouwen ten ftryde, doodde een groote menig-
te van vyanden, floeg de Ã³verige op de vlugt,
en jaagde hen naa tÃ³t aan de ftad Gerar, wel-
ke hy met geweld innam. Zyne krygslieden
pionderden de ftad, en roofden in \'t leger der
EthiopiÃ«rs: alwaar zy zulk een groote menigte
van goud, kameelen, paerden, en vee kreegen,
dat zy met ryken buyt bekaden, weder naJ eru-*
falem keerden. Toen zy de ftad naderden, quam
de Profeet Azarias hen te gemoet, beval hen
ftil te ftaan, en zeyde tÃ³t hen, â Dat GÃ³d hen ,,
die heerlyke zeege verleend had , omdat hy â
hunne gÃ³dvruchtigheyd , en onderwerping â
aan zyne heylige wetten gezien had; en dat â
indien zy voortgingen zo te leeven, hy hen ,,
ook fteeds over hunne vyanden zou doen zee- ,,
gepraalen. Maar dat indien zy van de waare â
GÃ³dsdienft afweeken, zy tÃ³t zulk een jammer- â
lyke elende vervaHen zouden, dat \'er niet een â
waarachtig Profeet, nÃ³ch een rechtvaerdig
Priefter onder hen te vinden zou zyn;
dat hunne fteden verdelgd zouden worden,
en zy over den ganfchen aardbodem ver- 5,
ftrooid , als ballingen zouden omzwerven. â
Dat hy hen derhalve vermaande de deugd â
meer en meer te omhelzen , terwyl \'t in â
hunne magt was, en hun geluk yan GÃ³ds â
gunftelingen te zyn, niet moed willig met den â
voet te ftooten." Deeze woorden vervulden
Afa en de zyne met zulk een blydfchap , dat
zy , zo in \'t algemeen als in \'t byzonder , niets
dat in hun vermoogen was achterwege lieten,
om GÃ³ds wet te doen onderhouden.

Ik keer nu weder tÃ³t Baaza , die Nadab
Jeroboams zoon vermoord hebbende, zich het
ryk IfraÃ«ls had aangemaatigd. Deeze VÃ³rft ver-
koor de ftad Tharfa tÃ³t zyne verblyfplaats, en

"er cn godloozer dan Jeroboam en zyn zoon
Nadab : want daar waaren geene qnellingen
waarmede hy Zyne onderdaanen niet plaagde,
nÃ³ch^ lafteringen welke hy niet tegen GÃ³d uyt-
â braakte. Aldus haalde hy des Heeren toorn over
, zich, en GÃ³d deed hem door Gmon *, zynen
Profeet, aanzeggen , â Dat hy zyn ganfche
geflacht verdagen zoude, gelyk hy dat van
Jeroboam verdÃ©lgd had 3 vermids hy , m
5, plaats van de gunfte des Hemels , waardoor
â hy Koning geworden was, te erkennen, jn
â \'t hart zvns vÃ³lks door liefde tÃ³t de Gods-
â dienft ea gerechtigheyd te winnen , den
âverfoeijelyken Jeroboam in zyne misdaaden
5-, en gruuwelen naagevÃ³lgd was." Deeze b^
dreygingen bragten . dien heylloozen Vorft
geenfins\'^tÃ³t verbÃ©teringe en boete , om daar-
door GÃ³ds gramfchap re ftillen j maar hy dom-
pelde zich meer dan ooit in alledey zonden.
Hy belegerde Ramath, een fraaije ftad, maar
veertig ftadiÃ«n van Jerufalem gelegen : en naa
dathy haar ingenomen had, verfterkte hyze,
en leyd \'er een^\'zwaare bezetting in , om van-
daar ten platten lande te konnen ftroopen. De
Koning Afa om zich daar tegen te befchermen,
zondt Gezanten met geld aan den Koning van
Damaskus , om byftand van hem te verzoeken,
uyt inzigt van hec verbond dat\'er tuflTchen hun-
ne vaderen opgerecht was. Deeze VÃ³rft nam
het fcld aan J en zondt aanftonds een heir in\'t
land\'\'van B^aza , alwaar het groote rooveryen
pleegde, eenige fteden verbrandde, Hion, Dan,
Abehnaim en veel andere pionderde, en BaÃ¤za
noodzaakte den veftingbouw van Ramath te
ftaaken, om zyn eygen land te befchermen.
Ondertuftchen gebruykte Afa tÃ³thetverfterken
van Gaba en Mafpha de ftÃ³ffen, die BaÃ¤za had
doen vervaardigen om tÃ³t verfterking van Ra-
math te dienen : en BaÃ¤za heeft naa dien tyd
niets tegen Afa konnen onderneemen : alzo hy
door den dood verhinderd wierdt. Hy leyt in
de ftad Arza begraaven. EU zyn zoon vÃ³lg-
de hem in\'t ryk, en regeerde maar twee jaaren:
want Zamar, die over de helft der ruyterye ge-
boodt, deed hem vermoorden op een gaftmaal
ten huyze van Ã©Ã©nen zyner amptenaaren, ge-
heeten Ofa, alwaar hy geen lyfwacht by zich
had, doordien hy al zyn krygsvÃ³Ã¯k uytgezon-
den had om eene ftad der Philiftynen geheeten
Gabath te belÃ©geren.

Het heit van Ela Koning van IfraÃ«l, die door Zamac vermoord was,
verkieft Amri rÃ³t Koning r cnZamar verbrande zichzelven. Achab
vÃ³l-\'c Amn zynen vader in \'c ryk ifraÃ«ls. Zyne byftere godioos-
heyd. Straffe waarmedeGÃ³d hem dreygt door den Profeet Elia, die
zich na de woeftyne begeeft , alwaar hy door de ravens gefpyfd
wordt, en daarnaa t&Sarepta komt by eene weduwe alwaar hygroo-
te mirakelen doet. Hy doet een groot wonderwerk in tegenwoor-
digheyd van Achab en al het vÃ³lk , cn doet vierhonderd valfche
iPr\'ifeeien dooden. Jefabel ftaat hem naa\'t leeven; waarop hy de
vlujÃ¯t neemt. GÃ³d beveelt hem Jehu tÃ³t Koning van IfraÃ«l, en
AzaÃ«l tot Koning van SyriÃ« te zalven , en Elife\'us tÃ³t eenen Pro-
leet aan te ftellen. Jefabel doet Naboth fteenigen, om Achab in\'t
bezit van zynen w^nberg te ftellen. GÃ³dt zendt Elia ora hem tc
beftraf&ii, en hy toont berouw over xyne zonde.

kroon daarop aanvaard hebbende, roeide,
* vÃ³lgens de voorzegging van den Profeet Gi-
Ziebovci).^^^^^ het ganfche geflacht van BaÃ¤za uyt, ge-
lyk dat van Jeroboam uytgeroeid was. Maar
de ftrafte over zyne misdaad vertoefde niet
langi want het heir dat Gabath belegerde, den
moord door hem begaan , en zyn bemagtigen
van \'t ryk, vernoomen hebbende, brak het belÃ©g
op, en koos den Veldheer Wn^ri tÃ³t Koning.
Deez ging terftondt Zamar in Tharfa belÃ©ge-
ren , en nam de ftad ftÃ³rmenderhand in. De
Geweldenaar hierop zich van alle hulpe ont-
bloot ziende, vlugtte naa \'t binnenfte van \'t ko-
ninglyk paleys, ftak\'er de vlam in, cn verbrand-
de zichzelven, naa alleenlyk zeven dagen gere-
geerd \'te hebben. Thans wierdt het vÃ³lk ver-
deeld, willende de Ã©Ã©ne Amri voorftaan, ende
andere * tot Koning hebben. Maar de

party van Amri was de fterkfte, en hy bleef in
vreedzaame bezittinge van het ryk IfraÃ«ls door
den dood van Thaman, die om\'t leeven gebragt
wierdt. Hy fteeg ten rykstroon in het dertig-
fte jaar van Afa koning van Juda, en regeerde
twaalf jaaren, zes in de ftad Tharfa, en zes te
Samareon, \'twelk van de Grieken SamariÃ« ge-
heeten wordt. Hy noemde haar Samareon,
naar den naam des genenvan wien hy den berg j
op welken hyze ftichtte, gekÃ³ft had. Hy ver-
fcheelde niet van de Koningen zyne voorzaa-
ten, dan dat hy in gÃ³dloosheyd hen allen nÃ³g
te boven ging : want daar was geen ondeugd
welke hy niet pleegde om het vÃ³lk van de GÃ³ds-
dienft hunner vaderen af te wenden. Maar
GÃ³d verdelgde hem en zyn pnfche geflacht,
door een rechtvaerdige ftrafte. Hy ftierf te
SamariÃ«, en Achab zyn zoon vÃ³lgde hem in de
regeeringe.

Deeze voorbeelden van de gunften waarmede 357,;
GÃ³d de vroomen vergeldt, en van de ftraffen
welke hy over de boozen brengt, toonen hoe
hy over de bedryven der menfchen waakt: want
wy zien dat de Koningen van IfraÃ«l in korten
tyd de Ã©Ã©n na den anderen verdelgd , en met
hun ganfch geftacht, wegens hunne gÃ³dloos-
heyd, uytgeroeid wierden i en dat GÃ³d daaren-
tegen , om de gÃ³dvruchtigheyd van Afa, Koning
van Juda , hem eenÃ«nveertig jaaren in voor-
fpoet liet regeeren. Hy ftierf in eenen geluk-
kigen ouderdom , en Jofaphat zyn zoon, dien
hy by Abida geteeld had, vÃ³lgde hem zo wel
in zyne deugd, als in zyri ryk , en betoonde
door zyne daaden dat hy een waar naavÃ³lger
van de gÃ³dvruchtigheyd en kloekmoedigheyd
van David, uyt wien hy gefprooten was s ge-
weeft is , gelyk men breeder in \'t vervÃ³lg zal

Achab Koning van IfraÃ«l nam zyÂ» verblyf te 358.
SamariÃ«, en regeerde twÃ©Ã«ntwintig jaaren. In
ftede van de verfoeijelyke inzettingen der Ko-
ningen zyne voorzaaten tÃ© veranderen, bedacht
hy nieuwe, en trachtte hen, en wel inzonder-
heyd Jeroboam, in gÃ³dloosheyd te overtref-
fen : want hy aanbadt ook de goudene kalve^
ren door hem opgerecht, en voegde by die
groote misdaad nÃ³g andere. Hy trouwde mee
Jefabel, dÃ³chter van Ithobal Koning der Ty-
riÃ«rs en SidoniÃ«rs, en wierdt een aanbidder van
hunne goden. Nooit heeft men ftouter en moed-
williger wyf gezien j j aa haare gÃ³dloosheyd ging
zo verre, dat zy zich niet fchaamde Baal den

gÃ³d der TyriÃ«rs eenen Tempel te ftichten, hem
boflchen van allerley geboomte te doen planten,
en valfche Profeeten tÃ³t den heylloozen dienft
van dien afgÃ³d aan te ftellen. En dewyl Achab
alle zyne voorzaaten in boosheyd overtrof, had
hy altoos gaern zulk flach van menfchen by zich.

Een zeker Profeet, genaamd Elia, van Thes-
bon ftad in GalaÃ¤d, quam hem van GÃ³dÂ«wege
zeggen, en verzekerde hem met eede, dat wan-
neer hy naa \'t verrichten van zynen laft wegge-
gaan zoude zyn , GÃ³d nÃ³ch regen nÃ³ch dauw
op \\ aardryk zoude geeven in al den tyd van
zyn afweezen. Dit gefprooken hebbende ging
hy naa \'t zuyden, en zette zich aldaar neÃªr by
eene beek, om geen gebrÃ©k van drank te heb-
ben i want belangende zyne fpyze, die wierdt
hem dagelyks door de ravens gebragt. Toen
deeze beek uytgedroogd was,^ging hy op GÃ³ds
bevÃ©l na Sarepta, eene ftad tuflchen Tyrus en
Sidon gelegen, om aldaar by eene weduwe fpy-
ze en onderhoud te genieten. Toen hy dicht
by de poort der ftad gekomen was, ontmoette hy
eene vrouw die beezig was met hout te raapen,
en GÃ³d openbaarde hem dat het die was by wel-
ke hy zynen inkeer neemen moft. Hy by haar
gekomen zynde, groette haar, en verzÃ³cht dat
zy hem eene teug waters wilde geeven. Zy
deed zo, en toen zy wegging verzÃ³cht hy dat
zy hem wat broods wilde brengen. DÃ³ch zy
verzekerde hem met eede j dat zy maar een
handvol meels en een weynig olie had, en dat
zy gekomen was om wat hout op te zoeken, en
daarmeÃª een broodje voor haar en haaren zoon
te bakken, waarnaa zy genoodzaakt zouden

zyn van honger te fterven. â Wees wel gemoed,
hernam de Profeet, en heb beter hoope;
â geef my maar iets van \'t gene gy te eeten hebt;

want ik beloof u dat uw fchotel nooit zon-
5, der meel, nÃ³ch uwe kruyk zonder oli zyn
â zal, tÃ³tdat GÃ³d regen van den hemel doe
â vallen." Deeze vroUw gehoorzaamde hem;
en nÃ³ch hy , nÃ³ch zy , nÃ³ch haar zoon had-
den eenig gebrÃ©k , tÃ³t aan den dag toe dat die
droogte ophieldt. De Hiftorifchry ver Memn-
der , wanneer hy de daaden van Ithobal Ko-
nincT derTyriÃ«rs verhaalt, fpreekt van deeze

te , die -van de tnaane Hyperbereteus tÃ³t aan dte
zelfde maand in \'t vÃ³lgende jaar duurde. \'Deeze
VÃ³rft liet groote gebeden doen 3 en die wier den van
eenen zwaaren donder gevÃ³lgd, \'t Was hy die de
Ãad Botrys in FeniciÃ« ^ en Auzatein LibfÃ©deed
bouwen. Buyten twyfel wordt met deeze woor-
den die droogte gemeend , welke onder de re-
geeringe van Achab voorviel; want Ithobal re-
geerde ter zelfder tyd te Tyrus.

160. De zoon der weduwe , waarvan wy zo even
gemeld hebben , ftief kort daarnaa > en de
droefheyd dier bedrukte moeder vervoerde haar
zodaanig , dat zy dat verlies aan de komfte des
Profeets toefchreef; omdat, zeyde zy , hy
haare zonden befpeurd hebbende , de oorzaak
was dat GÃ³d, om haar daarover te ftraff"en, haa-
ren eenigen zoon had weggenomen. Maar de
Profeet vermaande haar op GÃ³d te vertrou-
wen , begeerde het lyk van haaren zoon te zien,
en beloofde hem leevendig aan haar weder te
geeven. Zy gaf hem het doode kind , en hy
bragt het op zyn kamer, leyde het op zyn
bedde, en zyne ftem tÃ³t GÃ³d verheftende, zey-
de hy , in droefeniffe zyner ziele, â dat naar-
â dien de dood van dat kind een flechte ver-
â gelding zoude zyn voor de liefde , welke de
â moeder in \'t herbergen en fpyzen van hem
â beweezen had , hy den Heere derhalve badt,
het leeven aan den knaap te willen weder-
" geeven " GÃ³d met medelyden jegens de moe-
der bewoogen, en niet begeerende datmenden
Profeet als de oorzaak van haar ongeluk aan-
zien zoude, maakte den jongen weder leeven-
dig. Deeze vrouw van blydfchap verrukt dat
zy^tegen alle hoope haaren zoon weder leeven-
de in haare armen zag , zeyde tÃ³t Elia : Nu
bemerk ik dat gy door GÃ³ds geeft fpreekt.

Kon.\'is feet aan den Koning Achab , om hem te zeg-
crcn dat \'er regen komen zoude. De hongers-
dood was toen zo groot, en het gebrÃ©k van al-
les dat tÃ³t leevens onderhoud noodig was , zo
ongemeen, dat zelfs de paerden en andere die-
ren door de overgroote droogte geen gras op \'t
veld vonden. Weshalve Achab , om zyne
beeften in \'t leeven te behouden , aan Obedias,
die \'t opzigt over alle zyne veehoeders had,
beval voeder in de vochtigfte plaatfen te doen
zoeken: en ziende, dat de genen die hy alom ge-
zonden had, om den Profeet EUa te zoeken,
hem niet vonden, wierdt hy te raade hem zelf te
gaan zoeken; en hy belaftte Obedias hem te vÃ³l-
den, maar langs eenen anderen weg. Deeze O-
bedias was een vroom man, en zo gÃ³dvreezend,

dat hy toen Achab en Jefabel de Profeeten des
Heeren deeden ombrengen , honderd van hen
in holen verborgen had, alwaar hyhen met wa-
ter en brood fpysde. Hy had den Koning zo
dra niet verlaaten, Ã³f Elia quam hem tegen.
Obedias vraagde hem wie hy was > en zulks
verftaan hebbende i wierp hy zich_ voor zyne
voeten neder. â Boodfehap den Koning myne â
komft, zeyde de Profeet. Wat quaad heb ik â
u gedaan, antwoordde Obedias, dat gymy- â
nen dood bewerken wilt Want dewyl de â
Koning u overal laat zoeken om u te doo- â
den , zal hy my buyten twyfel doen fterven, â
indien GÃ³ds geeft, als ik hem zal gezegd â
hebben dat gy gekomen zyt, u dan elders â
vervoert, waardoor hy meenen zal dat ik â
hem bedroogen hebbe. Gy kont echter, zo 5,
gy wilt, myn leeven redden ; en ik bid u dat â
gy het doet, door de geneegenheyd die ik aan â
honderd Profeeten uws gelyke getoond heb- â
be, welke ik der woede van J efabel ontrukken- â
de , in holen verborgen heb , alwaar ik hen â
nÃ³g onderhoude." De man GÃ³ds zeyde hem
dat hy met een volle verzekerdheyd na den
Koning mogt gaan , dewyl hy hem met eede
beloofde dat hy zelf dien dag nÃ³g voor hem
verfchynen zoude. Obedias ging dan heene,
en Achab quam op dat bericht Elia te gemoet,
en zeyde geheel Vergramd tÃ³t hem : â Zyt
gy het dan die zo veel quaads, en inzonder- â
heyd deeze onvruchtbaarheyd , die ons tÃ³t â
zulk een elende gebragt heeft, in myn ryk â
veroorzaakt hebt.?" De Profeet, zonder
zich eens te ontzetten , antwoordde hem ,
dat al dat onheyl waarover hy klaagde , hem
zeiven te wyten waare ; dewyl hy \'t op
zich gehaald hadde door den heylloozen dienft
welken hy den afgÃ³den der vÃ³lken bewees,
verlaatende ondertuflchen den waaren GÃ³d.
Voorts beval hy hem al het vÃ³lk op den berg Kar-
mel te doen byeenkomen, en aan zyne Profee-
ten , en die der Koninginne , welke hy alleby
haar getale noemde , midsgaders de vierhon-
derd Profeeten der Hoogten , te belaften dat
zy zich ook aldaar heten vinden. Naa dat dee-
ze alle daar verfcheenen waaren , fprak Elia
die groote menigte aldus aan: âHoe lang zult â
gylieden in twyfel blyven hangen tÃ³t wat â
zyde gy overflaan zult ^ Indien gy gelooft â
dat onze GÃ³d de eenige eeuwige GÃ³d is , â
waarom kleeft gy hem niet aan door een vol- â
kome onderwerping des harten , en eene on- â
derhouding zyner geboden ? En by aldien â
gy gelooft datgy de vreemde goden aanbidden â
moet, waarom neemt gy hen dan niet voor uwe â
goden aan.?" Als niemand an^oordde, ver-
vÃ³lgde de Profeet aldus : â Om dan door â
een ontwyfelbaar blyk te toonen wie de mag- â
tigfte is , Ã³f de GÃ³d dien ik aanbid , Ã³f de â
g&en welke men wil dat gylieden eeren zult 3 â
en welke gÃ³dsdienft, Ã³f de myne, Ã³f die der ,5
vierhonderd Profeeten, de waare zy , zal ik â
eenen Ã³s neemen, dien ik op het hout tÃ³t de â
Ã³fferande bereyd zal leggen , dÃ³ch zonder â
eenig vuur daar by te doen. Laat dan de â
vierhonderd Profeeten het zelfde doen , en â
hunne goden bidden, gelyk ik mynen GÃ³d â

alsdan zal men zien wie de waare God zy.
Doezevoorfiag goedgekeurd zynde, zeydeElia
tÃ³t die Profeeten datzy eenen Ã³s mogten uyt-
kiezen , en eerft beginnen te Ã³fteren , en alle
hunne Goden aan te roepen. Zy deeden
zulks , maar te vergeefs. Elia , om hen te be-
fpÃ³tten 5 zeyde dat zy luyd moften roepen,
omdat hunne goden miftchien op eenige rey-
ze , Ã³f in flaap gevallen waaren. Zy hielden
aan met roepen en tieren tÃ³t aan den middag
toe, Ã¨n fneeden zich , vÃ³lgens hunne gewoon-
te , met fcheermefl;en en vlymen in de huyd,
zonder dat zy iets daarmee vÃ³rderden. Toen

\'t EliÃ¤s beurt geworden was te Ã³fteren , beval
hy hen te wyken , en belaftte het vÃ³lk naauw
toe te zien Ã³f hy ook heymelyk eenig vuur by
\'t hout bragt: Elk naderde daarop j en Elias
nam twaalf fteenen vÃ³lgens \'t getal der ftam-
men , en rechtte eenen altaar daarvan op , die
hy met een diepe groeve omringde, waarnaa
hy het hout op den altaar fchikte , en toen
\'c flagtÃ³fter op het hout leyde. Toen deed hy
\'er vier groote kruyken vol fonteyn-waters
over heene gieten , waardoor niet alleen het
Ã³ffer cn al het hout doornat, maar ook de
groeve met water gevuld wierdt. Als dit
gedaan was begon de Profeet GÃ³d aan te
roepen , en badt hem zyne magt aan
\'t vÃ³lk , dat zo lang in blindheyd was ge-
houden , te willen bekend maaken. Daar-
op zae men vuur uyt den hemel op den altaar
nedcrdaalen , \'t welk het Ã³ffer cn al het water
verteerde , zo dat de plaats niet minder droog
was dan te voore. Het vÃ³lk over dit groot
wonderwerk verbaasd, viel ter aarde neÃªr en
aanbadt den Heere , roepende dat hy de eenige
en waarachtige GÃ³d was: dat alle deandere go-
den maar ydllc verdichtfeien, zonder kracht
en vermoogen , en verachtens waerdig waaren ,
dewyl men hen zonder dwaasheyd geen eere be-
wyzen kon. VervÃ³lgens greepen zy op^t be-
vÃ©l van Elia de vierhonderd valfche Profceten

aan , en bragten hen om \'t leeven. Waarnaa
hy den Koning beval zyne maaltyd onbe-
kommerd te houden, zeggende dat GÃ³dw^
haaft regen geeven zou. Naa dat de Vorft
vertrokken was, klom de Profeet op den tÃ³p
Van den berg Karmel, zat aldaar op de aarde
neÃªr , en leyde zyn hoofd tuflchen zynekniÃ«n.
En dewyl de lucht helder en klaar was, beval
hy zynen dienaar op eene rÃ³ts te klimmen , en
na de zeekant uyt te zien , om te verneemen
Ã³f \'er niet een wolkje opquam. De knecht
zulks gedaan hebbende , boodfchapte hem dat
hy niets zag , maar weder heene gegaan zynde
tÃ³t zevenmaal toe , quam hy hem eyndelyk
zeggen, dat hy iets zwarts aan de lucht gezien
had, dat zich niet boven een voet groot vertoon-
de. Alstoen zondt de Profeet zynen knaap den
Koning achter naa , om hem te zeggen dat hy
zich met grooten haaft na de ftad Jeft-aÃ«l moft
fpoeden , indien hy niet door een zwaare buy
wilde beloopcn worden. Achab dit verftaan-
de deed zynen waagen in der yl voort rennen,
en de Profeet door GÃ³ds Geeft gedreeven liep
niet minder fnel. Naauwlyks waaren zy aan
de ftad gekomen , Ã³f de lucht betrok â geheel
met dikke wolken , en een onftuymige wind
zich verheffende , viel \'er een zwaare flagre-
gen op aarde neÃªr.

Toenjefabel de wonderen door Elia gedaan,
en den dood haarer Profeeten verftaan had,
deed zy hem aanzeggen dat zy hem eveneens
zoud doen handelen gelyk hy hen gehandeld
had. Hy door deezc dreygementen verfchrikt,
vlugtte na de ftad BerfabÃ©, leggende aan \'t uyt-
terfte van de ftamme Juda , op de grenzen van
IdumÃ©a, alwaar hy zynen dienaar liet, en toen
alleen na de woeftyne ging. Daar gekomen
zynde badt hy GÃ³d hem uyt de werreld te
willen wegneemen , en vieji eyndelyk onder
eenen boom in flaap. Zynde aldus van droef-
heyd overftelpt j gevoelde hv dat iemand hem

wakker maakte, en hy zag dat hem water cn
fpyze gebragt was. Hy door dit onverwacht
voedfel zich gefterkt hebbende , ging weder
yoort , tÃ³tdat hy aan den berg SinaÃ¯ quam,
alwaar GÃ³d de wet aan Mofes gegeeven had j
\'en hebbende een wyd hÃ³l gevonden, befloot
hy zyne wooning in die plaats te neemen. Hier
hoorde hy eene ftem, die hem vraagde, waarÃ³m
hy de ftad verlaaten , en zich na de woeftyne
begeeven hadde. Hy antwoordde, dat dewyl
hy de Profeeten der afgoden had doen ombren-
gen , en getracht had het vÃ³lk tÃ³t de aanbid-
dinge van den waarachtigen GÃ³d , die alleen
aanbiddens waerdig is, te overreden , Jefabel
hem overal liet zoeken om hem het leeven te
beneemen. Deeze ftem^eval hem dan \'s ande-
ren daags uyt zyn hÃ³l te komen, om te hooren
wathemtedoenftonde. Hy deed zo , en wierdt
terftond o-ewaar dat de aarde onder zyne voeten
beefde , "en dat zyne oogen door een helderen
glans van vuur getroftÃ¨n wierden. VervÃ³lgens
quam \'er een groote ftilte, en hy hoorde eene

zec^o-ende dat hy onder de magt zyner vyanden
nief vervallen zoude 3 maar dat hy weder na
huys zou keeren, en dathy Jehu zoon van Ne-
mefti tÃ³t Koning over IfraÃ«l, en Aza\'Ã©hÃ³t Ko-
ning der SyriÃ«rs zalven zoude, omdat de Hee-
re zich van hen bedienen; wilde , om alle die
booswichten te ftraffen. Voorts beval die ftem
hem EltfÃ©us zoon van Saphat uyt dc ftad Abel
tÃ³t Profeet in zyne plaats aan te ftellen. Elia om
dit bevÃ©l te gehoorzaamen vertrok aanftonds, en
hebbende EhfÃ©us , nevens eenige andere die
met twaalf paar Ã³flen den akker bouwden , op
den weg aangetroffen , wierp hy zynen mantel
op hem. Straks begon EhfÃ©us te profeteeren,
verliet zyne Ã³ffen, en met Elias verlÃ³f affcheyd
van zyne ouders genomen hebbende, vÃ³lgde hy
hem, zonder hem ooit te verlaaten.

Zeker inwooner van de ftad Izari * geheeten
had eenen wynberg , die aan des Ko-
nings landeryen paalde: weshalve Achab hem
verfcheydenmaal verzÃ³cht had , dien aan hem
tÃ³t zulkeen pryze, als hy zelf daarvoor begeer-
de , te willen verkoopen , Ã³f tegens een andere
hoeve te verruylen , omdat hy \'er de zyne
meÃ© vergrooten wilde. Maar Naboch kon
daartoe niet verftaan , zeggende dat geenfe
vruchten hem zo aangenaam waaren, dan die van
zyn vaderlyk erfgoed voortquamen. Deeze
weygering verftoorde Achab indiervoege , dat
hy nÃ³ch eeten, nÃ³ch drinken, nÃ³ch zich v/af-
fchen wilde : en Jefabel hem de oorzaak daaraf
gevraagd hebbende , zeyde hy haar dat Na-
both door een zonderlinge onbeleefdheyd hem
hardnekkiglyk geweygerd had , zyn landgoed
aan hem te verkoopen Ã³f te verruylen , alhoe-
wel hy zich zo verre vernederd had , dat hy
\'er hem om had gebeden met woorden der Ko-
ninglyke Majefteyt geenfins betaamende. Dee-
ze trÃ³tfÃ¨ VÃ³rftin antwoordde, dat het geen zaak
was waarom hy zich behoefde te bedroeven, en
zich niet naar behooren gade flaan: dat hy maar
geruft zoude weezen , zonder zich langer te
quellen j en dat zy \'t zo befchikken zou dat Na-
bÃ³ths baldaadigheyt niet ongeftraft bleeve.
Terftond fchreef zy uyt \'s Konings naam aan
de voornaamfte Amptenaaren des landfchaps,
dat zy eenen vaftendag zouden aanftellen : en
dat ze , als \'t vÃ³lk vergaderd was, aan NabÃ³th,
wegens zyn aanzienlyk geflacht, de eerfte plaats
zouden inruymen 3 maar vervÃ³lgens door drie
mannen , daartoe omgekÃ³ft, tegen hem doen
cretuygen dat hy GÃ³d en den Koning gelafterd
had 3 om zich door dat middel van hem te ont-
flaan. Dit bevÃ©l wierdt uytgevoerd ,\' en Na-
bÃ³th door \'t vÃ³lk gefteenigd. Zo dra Jefabel
deeze tyding bekomen had , ging zy na dÃ©n
Koning, om hem te zeggen dat hy zich in \'t bezit
van NabÃ³ths wynberg kon, ftellen , zonder dat
het hem iets behoefde te kÃ³ften. Hy verheug-
de zich zo daarover , dat hy uyt het bedde Â©p-
ftondt, en fluks heene ging. Maar GÃ³d door

dit bedryf vertoornd , zondt Eiia na hem toe,
om te vraagen waarom hy den wettigen bezitter
van dat erf had doen dooden , om \'er zich on-
recht vaerdiglyk meefter van te maaken. Achab

verftaan hebbende dat de Profeet aanquam,
aing hem te gemoet, en om de fchande van\'t
verwyt, dat hy verwachtte, te ontgaan , be-
kende hy dat hy zich dat erf aangemaatigd had,

niet was toegekomen dat hy \'t met gekÃ³ft en
betaald hadde. â Uw bloed , antwoordde de
â Profeet, en dat van uw wyf, zal ter zelf-
â der plaatfe , alwaar dat van Naboth geftort
â en van de honden gelikt is , vergooten, en
55 uw ganfche geflacht uytgeroeid worden 5 tÃ³t
â ftraffe van dit fnood feyt, dat men eenen bur-
â ger tegen alle recht en billikheyd heeft doen
â om \'t leeven brengen." Deeze woorden maak-
ten zulken indruk op Achabs gemoed , dat hy
zyne zonde bekende , zich met eenen zak be-
kleedde , bloots voets ging , en niet wilde ee-
ten , om alzo voor zyne misdaad verzoening te
verwerven. GÃ³d door zyn berouw bewoogen
deed hem door Elia zeggen, dat dewyihy leed-
weezen van die groote misdaad had , hy de
ftrafte daarvan tÃ³t naa zynen dood zoud uytftel-
len, maar dat zyn zoon \'t zou moeten ontgelden.

Adad Koning van SyriÃ« en Damaskos, van twÃªÃ«ndertig andere Ko-
ningen bygeftaan , belegert Achab Koning van IfraÃ«l in SamariÃ«.
Hy wordt door een wonderwerk geflagen en gedwongen het be-
lÃ©g op tc breeken. \' Hy hervat den oorlÃ³g bet vÃ³lgende jaar , ver-
lieft een grooten veldflag , en ter naauwer nood omkomen lynde
neemt zyne toevlugt tÃ³t Achabs goedertierenheyd , die liem gunftig-
lyk bejegent , en weder na zyn land laat trekken. GÃ³d daardoor
getergd, dreygt hem door den Profeet Micha met ftrafFe.

\'TEr zelfde tyd verzamelde Adad Koning
iKmf\' ^^^ SyriÃ« en Damaskus alle zyne krygs-
magt , riep twÃªÃ«ndertig Koningen die over
den Eufraat woonden te hulpe , en trok op te-
gen Achab , die zich niet fterk genoeg bevin-
dende om tÃ³t eenen veldflag te komen , alles
wat hy ten platten lande had in zyne befte plaat-
iÃ¨n deed brengen , en zichzelven binnen Sa-
maria befloot, het welk zo fterk gemaakt was,
dat het onwinbaar fcheen. Adad zondt hem
eenen krygsboode om vrygeleyde te verzoeken
voor Gezanten die hem voorflagen van vreede
zouden doen. Hy dit verzoek inwilligende,
deed Adad hem Voorftellen , dat indien hy zy-
ne fchatten , vrouwen , en kinderen aan hem
wilde overlÃ©veren, om\'er meÃª te doen wat hem
beliefde , hy het belÃ©g opbreeken, en weder
na zyn land keeren zoude. Achab ftondt dit
toe en Adad zondt hem die zelfde gezanten
daarnaa weder, om hem te zeggen dat hy van
voorneemen was den volgenden dag eenige van
de zynen te zenden, om zyn paleys, en alle de
huyzen zyner maagen en vrmden te doorzoe-
ken , en\'er uyt te neemen wat hunne gading
was. Achab over deezen nieuwen voorflag

verfteld, deed het vÃ³lk tzamenkomen, en zey-
de tÃ³t hen , â dat zyne groote geneegenheyd
â voor hunne welftand , en zyne begeerte om
vreede voor hen te verwerven 5 hem tot in-
â williginge van Adads eyfch , om zyne vrou-
â wen j kinderen , en fchatten aan hem af te
SS ftaan 3 had doen befluyten. Maar dat hy nu

eenen anderen voorflag deed van zyn vÃ³lk ,,
in alle huyzen te zenden , om alles wat hen V?
goed dacht daaruyt te neemen : waardoor hy â
genoeg deed blyken dat hy geen vreede in â
den zin had j doordien hy bemerkt hebben- â
de dat zyne liefde tÃ³t zyne onderdaanen hem
bewoogen had om alles wat hem alleen toe-,,
behoorde af te ftaan , nu een voorwendfel â
van verwydering zÃ³cht op \'t gene de bur- â
gery betrof DÃ³ch dat hy zelf nÃ³gtans ge- â
reed was om te doen wat zy begeerden."
Elk riep toen dat men naar de verwaande voor-
flagen van dien Barbaar niet luyft\'eren , maar
ten oorlog toeruften moft. Daarop deed

Achab de gezanten by zich komen , en zeyde
tÃ³t hen dat zy hunnen meefter zouden zeggen,
â Dat zyne zucht tÃ³t zyne onderdaanen hem â
de yoÃ³rwaarden van het eerfte voorftel deed â
aanneemen, maar niet van het tweede." Over
dit antv/oord wierdt Adad zo vertoornd , dat
hy die gezanten ten derden maale zondt om
met bedreygingen te zeggen , Dar hy wel,,
zag dat Achab zich op de fterkte zyner ftad ,
verliet, maar dat zyne fÃ³ldaaten elk maar een 1
handvol aarde behoefden aan te brengen, om ;
ftÃ³rmkatten op te werpen die hooger zouden â
zyn dan de ftadsmuuren : " willende daar meÃª de
grootheit van zyn heir vertoonen. Hierop ant-
woordde Achab , 5, dat het geene woorden, ,,
maar daaden v/aaren die de krygszaaken be- â
flechten moften. " Deeze gezanten quamen we-
der by Adad terwyl hy die twÃªÃ«ndertig Koningen
zyne, bondgenooten op een gaftmaal onthaalde ;
en alle die VÃ³rften beflooten gezamentlyk de
ftad met gewÃ©ld aan te grypen , en alle midde-
len in \'t werk tÃ© ftellen omze te bemagtigen.
In dit groot gevaar waarin Achab zich met zyn.
vÃ³lk gebragt zag , quam een Profeet hem van
GÃ³ds wege aanzeggen , dat hy niet zou vree-
zen , dewyl hy alle die vyanden overwinnen
zoude. De VÃ³rft vraagende van wien GÃ³d zich
bedienen wilde om hem te verlÃ³flÃ¨n ? â van de â
jongens van uwe Veldheeren , antwoordde
de Profeet, en gy zelf zult om hunne on- ,,
bedreevenheyd hen tÃ³t hoofd verftrekken."
Achab deed hen dan byeenkomen , en bevondt
hun eetal tweehonderd twÃªÃ«ndertig te zyn.
Ter zelfder tyd wierdt hem geboodfchapt dat
Adad goede cier maakte , en zich tÃ³t braflÃ¨ry
verleedigde : dies beval hy deeze kleyne trÃ³p
tegen dit groot heir uyt te trekken. Adad door
zyne fchildwachten hieraf verwittigd , . zondt
hem eenige van de zyne tegen , met bevÃ©l van
die uytgekomene, \'t zy datze quamen om van
vreede te handelen, Ã³fom te vechten, aanban-
den en voeten gebonden tÃ³t hem te brengen.
Ondertuflchen deed Achab al het krygsvÃ³lk in
de ftad in \'t geweer komen ^ terwyl deeze jon-
gens Adads voorwacht zo vinnig aangreepen,
dat zy \'er verfcheydene van doodfloegen , en
de Ã³verige tÃ³t in hun leger vervÃ³lgden. Qrn
deezen gelukkigen uytflag te ftyven , deed
Achab zyne krygsbenden uyttrekken, die de Sy-
riÃ«rs zonder veel moeite verftoegen , omdat zy
op niets zulks verdacht, fchier alle dronken
waaren : want elk fmeet Zyn geweer weg om
het op \'t loopen te zetten, en Adad zelf zÃ³cht

zyne behoudenis in de fnelheyd van zyn paerd.
Achab en de zyne jaagden hem lang naa, dood-
den alle die in hunne handen vielen, pionder-
den hun leger , en quamen met eene groote
buyt van goud , zilver , paerden , en wagens
weder te SamariÃ«. Dezelfde Profeet zeyde
daarnaa tÃ³t Achab , dat hy een heir moft ver-
vaerdigen om in \'t vÃ³lgende jaar eenen anderen
zwaaren ftoot uyt te ftaan , vermids de SyriÃ«rs
hem op nieuws zouden komen bevechten.

Adad dit grbot gevaar ontkomen zynde,
hieldt krygsraad met zyne voornaamfte BevÃ©l-
hebbers , om te overleggen op wat wyze men
den oorlÃ³g tegen de Ifraeliten zou voortzetten.
Zy waaren van gevoelen, dat als men hen over-
winnen wilde, men hen dan in \'t gebergte niet
moft aangrypen , doordien hun GÃ³d aldaar zo
magtig was, dat hy hen daar altoos zeeghaftig
maakte : maar dat zo men hen in de vlakte aan-
taftte, zy dan overwonnen zouden worden.
Voorts dat hy de Koningen t\'zyner hulpe geko-
men moft te rug zenden , en alleenlyk hunne
krygsbenden en Overften by zich behouden: en
dat hy ruytery en voetvÃ³lk moft werven tÃ³t ver-
vullinge der gener welke hy verlooren had.
Deeze raadt wierdt door Adad goedgekeurd,
en op zyn bevÃ©l in \'t werk gefteld.

Zo dra de lente gekomen was trok hy in \'t
land der IfraÃ«liten , en legerde zich in een groot
veld dicht by de ftad Apheka. Achab toog
hem tegen , en hoewel zyn heir veel minder in
getal V/as , echter legerde hy \'er zich tegen
over. De Profeet quam toen by hem , en zey-
de , dat GÃ³d om te toonen dat hy niet minder
magtig in de vlakte, dan in\'t gebergte was, te-
gen \'t zeggen der SyriÃ«rs, hem wederom de zee-
ge geeven zoude. De heiren bleeven in elkan-
ders gezigt eer zy handgemeen wierden zeven
dagen leggen. Op den laatften [dat is den zeven-
den dag] des morgens ging de ftry d aan, en \'t ge-
vegt was ongemeen hardnekkig: maar eyndelyk
waaren de SyriÃ«rs genoodzaakt te wyken, en den
IftaÃ«liten den rug te keeren, die hen met zulk
een yver naajaagden, dat het getal der gener wel-
ke zy in den ftryd Ã³fin de vlugt ombragten 5 ge-
voegd by deeze die door hunne eygene wagens en
vÃ³lk gedood wierden , honderd-duyzend man-
.^en beliep. Zevenentwintig-duyzend quamen
binnen Apheka, welke ftad het voor hen hieldt,
zo dat zy aldaar meenden zeker te zyn, maar zy
fneuvelden onder den val van haare muuren.
De Koning Adad met eenige zyner voornaam-
fte bevelsluy den in een hÃ³l ge vlooden zynde, ver-
toonden zy hem dat de Koningen IfraÃ«ls zulke
goede en edelmoedige VÃ³rften waaren, dat men
Achab wel beweegen zoude om hem\'tleeven te
fchenken , indien hy hen toeliet om uyt zynen
naam lyfsgenade voor hem te verzoeken. Hy
veroorlÃ³fdi hen zulks 5 en zy met zakken be-
kleed , cn eene koorde om den hals, \'twelkde
gewoonte der SyriÃ«rs is om hunne verootmoedi-
ging te betoonen, gingen na dien VÃ³rft, en ba-
den hem om \'t leeven van hunnen Koning, mids
dat hy altoos aan hem onderworpen zoude zyn.
Achab die zich verblydt toonde dat hy niet in den
ftryd gcfneuveld was, zeyde dat zy zich verzÃ©ke-
ren mogten dat hy hem als zynen broeder bejege-
nen zoude, welke belÃ³fte hy met eede beves-
tigde. Op dit gegeeven woord quam Adad by
hem, en wierp zich voor hem neÃªr. Achab, die
toen op zynen wagen zat, bukte zich, en hem
de hand toegereykt hebbende, deed hy hem by
zich komen , kufte hem, en zeyde dat hy zich
verzekerd mogt houden dat hem van zynent we-
ge geen onthaal, dan dat met zynen ftaat over-
een quam, wedervaaren zoude. Adad hem daar-
voor bedankt hebbende , betuygde dat hy zulk
een groote weldaad nooit zou vergeeten , dat
hy alle de fteden , welke zyne voorzaaten van
de IfraÃ«liten veroverd hadden , zou wedergee-
vcn j cn dat de weg van Damaskus niet min der
vry voor hen zou zyn , dan die van SamariÃ«.
Naa dat dit verbond tuflchen die twee Koningen
gemaakt, en met eede beveftigd was , zondt
Achab Adad met gefchenken te rug.

Zo dra dit gefchied was beval zekeren Profeet 3
MtchÃ©as genoemt, aan eenen IfraÃ«lyt, dat hy hem
eenen flag aan\'t hoofd zoude geeven, dewyl de
Heere zulks begeerde. DÃ³ch deeze man kon
daartoe niet befluyten; dies zeyde de Profeet tÃ³t
hem, dathy, tÃ³t ftraffe, dewyl hy geen geloof
geflagen had aan\'tgene hem van GÃ³ds wege be-
volen was, door eenen leeuw verfcheurd zou-
de worden j \'twelk ook zo gebeurde. De Pro-
feet gaf daarop \'t zelfde bevÃ©l aan eenen ande-
ren , die zich aan zynen makker Ipiegelende,
hem gehoorzaamde. Alstoen bewondtMichÃ©as
zyn hoofd , en ging aldus na Achab toe , tÃ³t
wien hy zeyde, â Dat hy in \'s Konings leeger â
gediend had , en dat zyn Hoofdman hem
eenen gevangen in bewaaringe gegeeven heb-
bende , met bedreyginge dat het zyn leeven
zoude kÃ³ften, indien hy hem liet ontkomen,
het ongeluk echter gewild hadde dat de ge-
vangen hem ontfnapt was , cn hy daardoor ,,
gevaar van zyn leeven liep." Achab antwoord-
de dat hy niet anders verdiend had dan het te
verhezen : Thans ontwondt MichÃ©as zyn
hoofd; waardoor de Koning hem terftond
kende , en wel begreep dat hy zich van ie lift
bediend had , om zyn zeggen meerder klems
by te zetten. De Profeet verklaarde dan tÃ³t
hem , dat nademaal hy Adad , die zo veele
lafteringen tegen GÃ³d had uytgebraakt, had
laaten ontvlugten, de Heere t\'zyner ftraffe toe-
laaten zoude, dat zyn heir door hem verflagen,
en hy zelf in den flag gedood wierdt. Dit
dreygement van den Profeet tergde Achab der
maate , dat hy hem deed gevangen zetten , en
zich geheel bedroefd na zyn Paleys begaf

Groote gÃ³dvrnchtigheyd van Jofaphat Koning van Juda. Zyngelukj
zyne krygsmagt. Hy huuwt zyneo zoon Joram uyt aan cenc
dÃ³chter van Achab Koning van ifraÃ«l , en voegt zich by hem
om Adad Koning van SyriÃ« tc beoorlogen maar hy begeert
eerft met de Profeeteu raad te pleegen.

Y keeren nu weder tÃ³t Jofaphat Koning van 3 <^7.
â¼ ^ Juda. Hy vermeerderde zyn ryk, en leyde \\
fterke bezettingen niet alleenlyk in alle zyne fte-
den,maar ook in die uyt de ftamme EphraÃ¯ms,wel-
ke zyn grootvader Abia den Koning Jeroboam,
die over IftaÃ«l regeerde, ontnomen had. Deeze
VÃ³rft wierdt fteeds van GÃ³d begunftigd, omdat
hyrechtvaerdigen gÃ³dvruchtig zyndehemonop?

houdelyk poogde te dienen en te behaagen, van hen te weeten Ã³f GÃ³d hem overwinning
En de mbuunge Koningen droegen hem zulk over Adadgeeven, en of hy deftaddiedeoo^r-
ecn eerbiedigheyd toe , dat zy \'t zelfs door ge-

fchenken betoonden ; invoege dat men zyne
achting en rykdom fteeds zag aanwaflen

In het derde jaar zyner regeeringe deed hy
de voornaamfte Heeren zyns ryks en de Prie-
fters byeenkomen, en beval hen na alle de fte-
den te gaan , om \'t vÃ³lk m Mofes wetten te
onderwyzen , en hen met alle vermoogen tÃ³t
de aanbiddinge en gehoorzaamheyd , die zy
Gode fchuldig waaren , aan te raaden. Zo een
heylicr bevÃ©l had zulken gelukkigen uytftag,
dat elk om ftryd zich fchikte om de geboden
GÃ³ds te onderhouden. Deeze vroome VÃ³rft
heerfchte niet alleerilyk in de harten zyner on-
derdaanen , maar de nabuurige vÃ³lken bemin-
den en eerden hem ook , en zÃ³chten nooit de
vreede met hemtebreeken. De Phihftynen be-
taalden hem de fchuldige fchattingen, ende A-

veel geytebokjes , welke zy gehouden waaren
taarlyks aan hem op tebrengen. Hy verfterkte
de sroote fteden die te vooren zwak waaren, en
hieldt behalve de bezettingen een groote
krygsmagt op de been j want hy had in dÃ¨
ftam van Juda driehonderd-duyzend mannen
met fchÃ¼den gewapend , waaraf Edra hon-
derdduyzend , en Johannes tweehonderd-duy-
zend geboodt, behalve nÃ³g tweehonderd-duy-
zend boogfchutters uyt de ftamme Benjamins,
van welke hy ook Overfte was. Een ander Veld-
heer genaamd Ochobat had insgelyks honderd-
tachtig-duyzend mannen met fchilden gewa-
pend onder zyn gebied. Naa dat Jofaphat zy-
nen ftaat aldus in zekerheyd gefteld had, gaf hy
In de zynen zoon Joram ten huuwelyk aan * Gotho-
s. lia, dÃ³chter van Achab Koning van IftaÃ«l, en
ging na Samaria om dien VÃ³rft te bezoeken,
V/elke hem niet alleen prachtig ontving, maar
ook al zyn krygsvÃ³lk dat hy met zich gebragt
had , wel onthaalde, en hem vervÃ³lgens ver-
zÃ³cht zyne wapenen by de zyne te voegen, om
den Koning van SyriÃ« te beoorlogen, en de ftad
Ramath in Galaad , die de vader van deezen
Koning zynen vader Amri ontnomen had, te
i\'. Kon. ai herwinnen. Jofaphat bewiUigde in zyn verzoek,
en deed tÃ³t dien eynde van Jerufalem een heir
zo fterk als \'t zyne te SamariÃ« komen. DeezÂ®

tweelConingen elk byzonder op eenen troon buy-
ten de ftadspoorten gezeten zynde, hielden al-
daar wapenfchouwing hunner benden, en dee-
den fÃ³ldv aan haar betaalen. Jofaphat begeerde

nigewaaren, zou doen komen, en met hen we-
gels den oodÃ³g raadpleegen, om te weeten of
?y \'t g\'eraaden Wn

De valfche Profeetcn Adubs, en voornaamelyk Ze<lechia vciw^rcn
hem dat hy den Koning van SyriÃ« overwinnen â¢zal : Maar a
feet MichÃ©as voorzegt hem het tegendeel. De Ã¼ag wordt geicvc Â«,
en Achab fneuvelt. Ochias zyn zoon vÃ³lgt hem in \'t ryk.

"UÃ¯erop ontboodt Achab zyne valfche Pro-
Â«O feeten j ten getale van vierhonderd , om

zaaks des oorlÃ³gs was bemagtigen zoude. Z}^
antwoordden hem dat hy met behoefde te
fchroomen den kryg aan te gaan, dewyl \'them
zekerlyk wel gelukken , en die Koning , even
als de eerfte reyze , in zyne handen vallen zou-
de. Maar de Koning Jofaphat oordeelde uyt
hunne manier van fpreeken dat zy valfche Pro-
feeten waaren , en vraagde Achab Ã³f \'er niet
een Profeet des Heeren was, uyt wien zy met
meerder zekerheyd zouden konnen verneemen
wat hen befchooren was. Hy antwoorde dat
\'er Ã©Ã©n was genaamd MichÃ©as 3 maar dat hy
hem haatte, enin de gevangenis had doen zetten^
omdat hy hem nooit dan quaad profeteerde ,
Ãªn hem ook voorzegd had dat hy door den
Koning van SyriÃ« overwonnen en gedood zou-
de worden. Jofaphat verzÃ³cht echter dat men
hem deede komen ; dies liet hy hem haaien
door eenen Kamerling , die hem onderwege
vertelde wat de andere Profeeten voorzegd had-
den, MichÃ©as zeyde daarop tÃ³t hem , dat het
niet geoorlÃ³fd was voor GÃ³d te liegen , cn dat
hy derhalve tÃ³t den Koning zeggen zoude
\'t gene de Heere hem ingaf. Toen hy geko-
men was , en men hem bevolen had de v/aar-
heyd fe verklaaren, zeyde hy ,, Dat GÃ³d hem â
de IfraÃ«liten getoond had , die hier en daar â
als fchaapen zonder herder vlugtende, door,,
de SyriÃ«rs vervÃ³lgd wierden 5 en dat dit bete- 3,
kende dat zy \'t alle zouden Ã³ntkomen , en â
dat de Koning alleen in den flag ftieuvelen â
zoude. Alstoen zeyde Achab tÃ³t Jofaphat: â
Heb ik \'t u niet gezegd , dat die man myn , j
vyand is ? MichÃ©as verzekerde hem echter â
dat hy niet gefprooken had, dan\'tgene GÃ³d â
hem had te verftaan gegeeven , en dat die â
valfche Profeeten hem bedroogen, doorhem â
dien oorlÃ³g aan te raaden, en hoope te gee-,,
ven dat hy de zeege behaalen zoude , daar
nÃ³gtans indien hy *er zich in wikkelde, zyn ,s
verlies onvermydelyk zou weezen." Deeze
woorden maakten Achab wat bekommerd.
Maar Zedechias , Ã©Ã©n dier valfche Profeeten ^
tradt te voorfchyn , en zeyde tÃ³t hem dat hy
aan dit zegeen van MichÃ©as geen geloof moft
flaan dewyl die nooit iets waarachtigs voor-
zeyde â¢ dat men daarvan geen ander bewys be-
hoefde, dan\'t gene Elia, een grooter Profeet
dan hy, voorzegd had , naamelyk dat de hon-
den zyn bloed te JefraÃ«l op Naboths wynberg
zouden likken j gelyk zy dat van Naboth ge-
likt haddsR , tben hy van \'t volk gefteenigd
wierdt j waaruyt dan bleek dat MichÃ©as voor-
zegging tegen die van Elia ftreedt: en dat \'er
overzutks niet valfcher kon zyn, dan dathy
verzekerde dat de Koning binnen drie dagen
gedood zoude worden 3 maar dat men wel haaft
zoude zien, wie van beyde, Ã³fhy, Ã³f MichÃ©as,
de waarheyd fprak, en met GÃ³ds Geeft vervuld
was. â Want, voegde Zedechias daarby, ik
zal hem in \'t aanzigt flaan , en laat hy dan,
zo hy een waar ProfÃ¨etis, maaken dat myne
hand verdorre , gelyk u niet onbekend is dat â
de Profeet Jadon ontrent den Koning J ero- ,1
boam deed toen hy hem wilde doen vatten."

Dd % Thans

Thans floeg hy MiefiÃ©as , en dewyl hem niets
quaads deswege wedervoer , liet Achab alle
vreeze vaaren, en trok onbefchroomd tegen de
SyriÃ«rs op. Ik acht dat GÃ³d , willende dee-
zen quaaden VÃ³rft ftraffen , de zaak aldus be-
ftierde, dat hy, om in zyn ongeluk te ftorten,
meer geloofs floeg aan zyne valfche Profeeten,
dan aan een waaren Profeet. Zedechias nam
daarnaa yzere hoornen ; en zeyde tÃ³t Achab:
â Zie dit zal u tÃ³t een teken zyn , waardoor
â GÃ³d u te kennen geeft dat SyriÃ« verdelgd
â zal worden.Maar MichÃ©as verzekerde
hem van het tegendeel, en zeyde dat het wel
haaft gebeuren zoude , dat Zedechias zich zou
trachten te" verfchuylen, om de ftrafte voor
zynen leugen te ontvheden. Deeze woorden
vertoornden Achab indiervoege, dat hy beval
MichÃ©as in bewaaringe van den ftadvoogd
Achamon te ftellen , en hem niet dan water en
brood te eeten te geeven.

Daarop trokken Achab cn Jofaphat met hun-
ne ganfche krygsmagten te velde om Ramath
in Galaad te belÃ©geren. Adad Konmg van Sy-
riÃ« toog hen tegen , en legerde zich niet verfe
van die plaats. Deeze twee tzamenverbondc-
ne Koningen hadden beflooten dat Achab,
om MichÃ©as profecy te verydelen , zich maar
als een flecht fÃ³ldaat zou kleeden , en dat Jo-
faphat, zo gewapend en gekleed als Achab ge-
woon was 5 in den veldflag verfchynen zoude.
Maar de verandering van gewaad veranderde
Achabs noodlot niet. Adad had aan alle zyne
Overften bevolen, en door hen zynen fÃ³ldaaten
doen aanzeggen , dat zy niemand dan Achab
alleen zouden dooden. ^y dan meenende dat
Jofaphat Achab was , liepen alle op hem aan ,
en omringden hem van alle kanten. Maar naby
hem komende , bemerkten zy dat ze bedroo-
gen waaren , en weeken te rug. Het gevecht
duurde van den mÃ³rgen tÃ³t den avond , en de
SyriÃ«rs hadden fteeds de overhand j dÃ³ch om
hunnen Koning te gehoorzaamen , bragten zv
niemand om \'t leeven , doordien-t alleenlyk op
Achab gemunt was , dien zy overal te vergeefs
zÃ³chten. Maar een pyl > by geval door iemant
van Adads knegten, geheeten Aman gefchoe-

ten , trof hem aan , doorboorde zyn panfter,
en quetfte hem in de long. De vreeze die hy
had dat zyne wonde den zynen verfaagdheyd
aanjaagen zoude , deed hem zynen wagenmen-
ner beveelen met hem uyt den ftryÃ¯hie ryden j
dÃ³ch hy wilde niet afftygen voor dat de zon on-
dergegaan zoude zyn, alhoewel hy zeer groote
py n leedt. Maar hy verloor zo veel bloeds, dat
zyne krachten heih eyndelyk begeevende, hy
den geeft gaf.

Toen de nacht gekomen was verftonden de
SyriÃ«rs zynen dood door eenen krygsboode
dien men hen toezondt, en daarop keerden zy
weder na hun land. Het lyk van dien VÃ³rft
wierdt inmiddels na SamariÃ« gevoerd, om al-
daar begraaven te worden: en toen men zyn
wagen , die overal van zyn bloed bemorft was,
aan de fonteyn tc JefraÃ«l fpoelde > zag men de
vervulling van Elias profecy , want dc honden
quamen aldaar zyn bloed likken j en federd
dien tyd zyn de hoeren gewoon geweeft zich
by die fonteyn te waffchen. Ook wierdt Mi-
chÃ©as profecy vervuld , dewyl Achab by Ra-
math gefturven was. Uyt dit voorbeeld kan
men zien , dat men de woorden Ym de
jrofeeten des Heeren in groote achtinge be-
loort te houden , en niet die der valfche Pro-
feeten , welke om de menfchen te behaagen,
niet zeggen dan \'t gene hen aangenaam is, daat
*t nÃ³gtans de gÃ³dlyke orakelen alleen zyn, die
ons waarfchouwen ontrent het gene dat ons nut iÃ©
te doen Ã³f te laaten. Uyt dit zelfde voorbeeld
konnen wy ook leeren, hoedaanig de kracht der
befluyten IS die door GÃ³d uytgefprooken zyn,
omdat wat kennifle wy\'er ook van hebben, wy
de uytwerking der a:elvcr niet konnen afwcndei?.

Maar de menfchen vleijen zich met een ydÃ¨lÃ©
hoope 5 tÃ³tdat zy in de rampen ftorten die
hen voorzegd zyn. Aldus wilde Achab den
genen die hem zynen dood voorfpeld hadden
niet gelooven, maar gaf meer geloofs aan dee-
ze die hem bedroogen door hem het tegendeel
te zeggen. OchÃ¼jtas zyn zoon volgde naa hem
in \'t ryk.

De Profeet Jehu berifpt Jofaphat Koning van Juda, omdat hy zyne
wapenen by die van Achab Koning vin IfraÃ«l gevoegd had. Hy
erkent zynen mifilag, cn GÃ³d vergeeft het hem. Zyn zonderling
beleyd. Wonderdaadige overwinning welke hy op de Moabiten,
de Ammoniten, cn ArabiÃ«rs behaalt. GÃ³dloosheyd en dood van
Ochofias Koning van IfraÃ«l, gelyk de Profeet Elia voorzegd bad.
Joram zyn broeder vÃ³lgt hem in de regeermge. Eha oPg/"Â«Â«\'^"-
Joram door Jofophat en den Koning van Idumea bygeftaan . be-
haalt een groote overwinning op Mifa Koning der Moabiten.
Dood van Jofaphat Koning van Juda.

370. \'^Oen de Koning Jofaphat, naa dathyzy-
a Kron. X jiQ Wapenen by die van Achab tegen den
Koning van SyriÃ« gevoegd had, weder van Sa-
mariÃ« te Jerufalem quam , ging de Profeet Je-
hu hem te gemoet, en beftrafte hem dathy zul-
ken gÃ³dloozen Koning bygeftaan had, zeggen-
de dat GÃ³d daarover vertoornd was, dÃ³ch dat
hy hem des niettegenftaande in \'t leeven be-
houden, en hem, ter oorzaake van zyne deugd,
uyt de handen zyner vyanden gerukt had.
Deeze gÃ³dvruchtige VÃ³rft, met berouW oVer
zynen milÃ¯lag bewoogen, keerde zich met dank-
zeggingen en Ã³fteranden tot GÃ³d. Daarnaa
doorreysde hy zyn ganfche Ryk, om het vÃ³lk
in de heylige geboden des Heeren te onderwy-
zen , en hen te vermaanen dat zy hem van gan-
fcher harten moften dienen en aanbidden. Hy
ftelde Overheden aan in alle fteden , en beval
hen uytdrukkelyk aan ieder een recht te doen,
zonder zich door gefchenken te laaten omkoo-
pen, Ã³f eenig inzigt te hebben op adel, ryk-
dom, en andere voordeden , indachtig zynde
dat GÃ³d, die de verborgenfte dingen door-
grondt, alle de daaden der menfchen aan-
fchouwt. Toen hy dit in aUe de fteden der twee
ft:ammen gedaan had en weder te Jerufalem ge-
komen was, ftelde hy aldaar ook Rechters aan,
welke hy uyt de Priefters, Leviten , en voor-
naamften des vÃ³lks verkoor, en hen zo wel als
den anderen beval het recht ongekreukt te hand-
haaven Hy beval oOk dat wanneer hen uytde
andere fteden zwaare zaaken gebragt wierden ,
zy met de uytterfte zorgvuldigheyd^toe zouden
zien om eei regtvaerdig oordeel daarover te
vellen : omdat betaamelyk was dat het regt
cn de billykheyd voornaamelyk gehandhaatd
Wierde in een ftad alwaar de Tempel GÃ³ds, en
het Paleys der Koningen was. Voorts ftelde
hy den Priefter en Zehed\'m die uyt

Ontrent dien tyd quamen de Moabiten en
Ammoniten, midsgaders de ArabiÃ«rs die zy
t\' hunner hulpe verzÃ³cht hadden, meteen groot
heir injofaphats landen trekken, en zichdrie-
honderd ftadien van Jerufalem lÃ©geren, dichc
by \\ meir Afphaltis in de landftreek van En-
gaddi, alwaar de balfem en zeer fchoone dadel-
boomen groeijen. Jofaphat met verbaasdheyd
hoorende dat deeze vÃ³lken zo diep in zyn ryk
gekomen waaren , deed alle de inwooners in
den Tempel tzamenkomen, en badt GÃ³d â dat
hy hem tegen die magtige vyanden wilde by- ,,
ftaan, en hunne ftoutheyd ftraftÃ¨n, waardoor,,
ze beraadftaagd hadden hem en zyn vÃ³lk uyt â
een land te dry ven, daar de Heere zelf hen ,,
het bezit van gegeeven had j [dat hy dit te
meer van den Heere fmeekte] alzo zy, die ,5
dien Tempel gefticht hadden , al hun v er- â
trouwen op zyne byftand hadden gefteld, zon- â
der te konnen twyfelen dat hy hen niet al- â
toos gunftig zyn zoude." \' Deeze VÃ³rft badt
aldus met traanen, en al het vÃ³lk, mannen,
vrouwen, en kinderen, voegden hunne gebe-
den daar%. Alstoen quam de Profeet JazÃ¯Ã©l
aantreeden, en zeyde overluyd, ipreekende tÃ³t
den Koning en al het vÃ³lk â dat hunne gebe- â
den verhoord waaren; dat GÃ³d voor hen â
ftryden, en hen de overwinning geeven zou- â
de : dat zy \'s anderen daags hunne vyanden â
tÃ³t aan eenen heuvel genoemd Sis ( dat IS in 3,
\'t Hebreews uytmuntendheyd} gelegen tuf- â
fchen Jerufalem en Engaddi, zouden tegen-,,
trekken, en dat zy aldaar by hen komende â
hun geweer niet zouden behoeven re gebruy- â
ken, maar alleenlyk toekykers zyn van den
ftryd diende Heere voor hen voeren zoude.
Naa dat de Profeet aldus gefprooken had, vie-
len de Koning en al het vÃ³lk met het aangezigt
ter aarde, dankten GÃ³d, en aanbaden hem,
terwyl de Leviten op hun fpeeltuyg lÃ³fzangen
t\'zyner eere zongen.

Den vÃ³lgenden dag met het aanbreeken van
den dageraad, begaf de Koning Jofaphat zich
te velde i en toen hy in de woeftyne by de ftad
Tekoa gekomen was, zeyde hy tÃ³t zyne ben-
den â dat zy zich niet in ftagÃ³rde behoef-,,
den te ftellen , dewyl alle hunne kracht be- â
ftondt in een volkomen vertrouwen Ã¶pdeby-
ftand welke GÃ³d hen door Zynen Profeet be-
loofd hadi maar dat zyde Priefters met hun-
ne bazuynen, en de Leviten met hunne zan-
gers verzeld, maar vooruyt behoefden te laa-
ten gaan, om GÃ³d voor de reeds verkreege-
ne overwinninge en de zeege op de vyanden â
behaald, te danken." Dit bevÃ©l des Konings
wierdt met eerbiedigheyd van \'t ganfche heir
ontvangen, en ftiptelyk naagekomen.

Aanftonds Ã¼ocg GÃ³d de Ammoniten en an-
dere yÃ³lken die zich by hen vervoegd hadden,
met zulk een fchrik en verbaaftheyd, dat zy
malkanderen voor vyanden aanziende , door
woede vervoerd de Ã©Ã©n. den anderen doodftoe-
gen 5 m.et zulk een verbitterdheyd en toorn ?
dat\'er van dat overgroot getal niet Ã©Ã©n in\'t lee-
ven bleef, en het dal daar dit gevecht voor-
viel wierdt ganfchelyk met dooden bedekt.
Jofaphat vervuld van blydfchap dankte den
\'Heere voor deeze wonderdaadige zeege, waar-
toe degÃ©ne die\'er de eere en \'t voordeel van
wegdroegen, niets gedaan, nÃ³ch ook eenig
gevaar deswege uytgeftaan hadden : en hy gaf
zyn krygsvÃ³Ã¯k daarnaa verlÃ³f om \'t leeger der
vyanden te pionderen , en de dooden uyt te
fchudden, tÃ³t het welk naauwlyks drie gehee-
le dagen genoeg waaren, zo groot was het ge-
tal der verftagenen, en zulk een menigte van
buyt wierdt \'er gevonden. Den vierden dag
verzamelde al het vÃ³lk zich in zeeker dal, om
GÃ³ds lÃ³r en de wonderen zyner kracht uyt te
galmen waarom men die plaats federt het dal
des lÃ³fs genaamt heeft.

Naa dat deeze roemryke VÃ³rft met zyn
heir weder te jerufalem gekeerd was, bragt hy
etlyke dagen door met Ã³fferanden te doen, en
openbaare gaftmaalen te geeveri , tÃ³t erkente-
mÃÃ¨ der weldaaden welke GÃ³d aÃ¤n hem en zyn
ganfche Ryk beweezen had, door voor hen
te ftryden , en hunne vyanden door zyne al-
magtigheyd te verdelgen : en Vermids het ge-
rucht deezer bovennatuurlyke overwinninge
zich onder de andere vÃ³lken verfpreyd had,
konden zy niet twyfelen Ã³f die VÃ³rft was by-
zonderlyk van GÃ³d begunftigd, en zy kreegen
zulk een groot gevoelen van zyne gerechtig-
heyd en heyligheyd, dat het geduurende het

Naardien hy met Ochoftas Koning Van
IftaÃ«l vrindfchap onderhieldt, rufteden zj tza-
men eene vloot uyt, om op Pontus en fhra-
ciÃ« te handelen i maar die fcheepen leeden fchip-
breuk, omdat zy al te groot zynde, niet be~-
ftierd konden worden, waardoor die toeleg in
\'t ried liep.

Wy komen nu tÃ³t Ochofias. Hy hieldt zyn
verblyf te SamariÃ« , was niet beter dan zyn
vader en grootvader, en toonde zich ccn groot
naavÃ³lger te zyn van Jeroboams gÃ³dloosheyd,
die allereerft het vÃ³lk van de aanbiddinge GÃ³ds
afwendde. In het tweede jaar der regeeringe
deezes jongen Konings weygerden de Moabiten
hem den tÃ³l te betaalen, dien zy aan Achab zy-
nen vader betaald hadden. Eens gebeurde het
dat hy van de gallery zyns paleys at klimmende,
van boven neÃªr viel, en vermids hy zich gewel-
dig bezeerd had, zond hy naar Akaron om den ^
gÃ³d der Vliegen, * want zo de was naam van dien
afgÃ³d, te vraagen , Ã³f hy van dien val weder Â©siÂ»
opkomen en genezen zoude. Hierop beval GÃ³d
den Profeet Elias de booden, die de Koning
heene gezonden had , in \'t gemoet te gaan, jj^^y^y^-
en hen te vraagen Ã³f \'t vÃ³lk IfraÃ«ls dan gec-gj^^^\']^
nen eygenen GÃ³d had , dat de VÃ³rft hen al- omdat het
dus na eenen vreemden GÃ³dt zondt om raad te
vraagen. Naa dat Elia dit gezegd had, beval dom
hy hen hunnen meefter te zeggen, dat hy
zyne wonden zou fterven. Aldus keerden zy gÃ³dLyd
weder te rugge. Ochoftas verwonderd dat hy \'^\'^n ceii
hen zofpoedig zag wederkomen, vraagde naJo^Ã¯Ã¯^
de oorzaak daarvan en zy antwoordden datze groote
eenen man ontmoet hadden die hen verbooden
had verder te gaan, en met Ã©Ã©ne belaft hem van gen ver.
GÃ³ds wege te zeggen , dat zyne ziekte fteeds

Dus was
\'n een
â¦ooriiaa-
me AfgÃ³d
onder dc
Grieken,
Apollo
Sminth^f-
us ge-
noemd ,
omdat hy
de MuyÂ»
zen ver-
dreeveo
had.

roencemen zoude. Wanneer de Koning hen
hierop vraagde, hoedieman\'cruytzag, en hoe-
daanig een perfoon hy was; zeyden zy dat hy
geheel met haair bedekt, en met eenen lÃ©deren

gÃ³rdel omgord was. Hieruyt bemerkte de VÃ³rft
dat het Elia was, cn zondt eenen Hoofdman me,t

vyftig fÃ³ldaaten , om hem te haaien. Deeze
Bevelhebber vondt hem op den tÃ³p des bergs
gezeten , en zeyde tÃ³t hem dat hy moft afko-
men,, om mede na den Koning te gaan 5 en dat
indien hy \'t niet gewilhg deede, hy\'er hem
met geweld heene brengen zoude. Eha ant-
woordde dat hy hem met der daad zou doert
zien dat hy een waarachtig Profeet was j en
daarop badt hy GÃ³d dat\'er vuur van den hemel
mogtnederdaalen, om dien hoofdman met zy-
ne fÃ³ldaaten te verbranden : terftond zag men
eenen vlammenden wervelwind in de lucht ver-
fchynen, die hen alle tÃ³t affche verteÃ©rde. De
tyding hiervan den Koning aangediend zynde,
zondt hy eenen anderen Hoofdman met een ge-
lyk getal fÃ³ldaaten, die den Profeet desgelyks
dreygde met geweld heene te leyden, zo hy niet
goedwillig afquame. Elia vernieuwde zyn ge-
bÃ©d , en het vuur des hemels verteerde dien
Hoofdman en degÃ©nen die hem verzelden,
gelyk het de eerfte gedaan had. De Koning
zondt toen ten derden maale eenen Hoofdman
met vyftig andere fÃ³ldaaten ^ maar dees wyzer
zynde groette den Profeet, wanneer hy tÃ³t hem
genaderd was, heel beleefdelyk , en zeyde tÃ³t
hem : â U is buyten twyfel niet onbekend dat
3, het tegen myne wille is , en dat het alleen-
â lyk gefchiedt om het bevÃ©l des Konings te
3, gehoorzaamen, dat ik tÃ³t u kome, gelyk de
â andere gedaan hebben : derhalven bid ik u me-
â dedoogen met ons te hebben , en vrywillig
3, afte komen om na den Koning te gaan." Elia
door het eerbiedig gedrag van deezen Hoofd-
man bewoogen, quam af, en vÃ³lgde hem.
Toen hy by den Koning gekomen was, gaf GÃ³d
hem in wat hy zeggen zoude 3 zo dat hy dien
VÃ³rft op deeze wyze aanfprak : â Aldus zegt
3, de Heere : Nademaal gy my niet voor uwen
3, GÃ³d hebt willen erkennen, en niet geloofd
3, hebt daC ik magtig was u den uytflag uwer
j, quaale te voorzeggen 5 maar na den GÃ³d van
j5 Akaron gezonden hebt om raad te vraagen j
3, zo verklaar ik u dat gy fterven zult."

Een\' korten tyd daarnaa wierdt die voorzeg-
ging vervuld 3 en vermids Ochofias geene kin-
deren had, vÃ³lgde Joram zyn broeder hem in
\'t ryk. Hy regeerde twaalf jaaren en wandelde
zyns vaders gÃ³dloosheyd naa, en verliet, even
als hy, den GÃ³d zyner voorvaderen , om de
vreemde goden te aanbidden, alhoewel hy an-
ders zich niet onbequaamlyk droeg. Onder zy-
ne regeeringe was het dat Elia uyt het gezigt
der menfchen verdween, zonder dat men ooit
heeft konnen weeten wat van hem geworden is.
Hy had EhfÃ©us, gelyk gezegd is , tÃ³t^zynen
leerling aangenomen : enmenzietm deheyhge
, Schrift dat hy, en Enoch die voor den zond-
vloed leefde, van de menfchen weggenomen
zyn 3 maar men heeft nooit eenige kenmfte van
hunnen dood gehad.

Naa dat Joram aldus aan de Kroon van Ifrael
^ Kon. 3. gekomen was, befloot hy Mifo , Koning der Mo-
abiten,den oorlÃ³g aan te doen,omdat hy de fchat-
ting van tweehonderd-duyzend fchaapen met
hunne vagten, welke hy aan zynen vader Achab
plagt te betaalen , nu aan hem weygerde op te
brengen. Hy dan zyne eygene magt byeen ver-
e h i S T O r i. 2i<

zamelt hebbende, deed aan Jofaphat Koning van
Juda verzoeken, Ã³fhy hem op dit voorval wilde
byftaan, gelyk hy wel eer Achab zynen vader by-
geftaan had. Hierop antwoordde Jofaphat dat
hy hem niet alleenlyk byftaan wilde, maar dat hy
den Koning van IdumÃ©a, die van hem afhangk-
lykwas, metzich zoude brengen: over welk be-
fcheyd Joram zich zo verpligt achtte, dat hy met
zyn heir na Jerufalem trok om\'er hem voor te be-
danken. Jofaphat ontving hem zeer ftaatelykj
en die twee VÃ³rften nevens den Koning van Idu-
mÃ©a beflooten in \'t land der vyanden te trekken
door de woeftyne van IdumÃ©a, van welke kant
de Moabiten geenfins eenigen aanval verwach-
tende waaren. Deeze drie Koningen toogen
dan gezamentlyk heene, en naa dat zy zeven da-
gen voortgetrokken, en doormangel van goede
wegwyzers verdoold waaren ^ bevonden zy
zich in zulken nood, uyt gebrek van water,
dat de menfchen en paerden yan dorft ftierven.
Vermids Joram van een\' ongeduldigen aardt
was , vraagde hy den Heere al morrende , wat
quaad hy hem gedaan had , dat dus drie Ko-
ningen zonder vechten in de handen hunner
vyanden moften vervallen. Jofaphat daaren-
tegen, die een gÃ³dvruchtig VÃ³rft was, trooft-
te hem , en liet verneemen of \'er in \'t heir niec
een Profeet GÃ³ds waare , met wien zy in dee-
zen uyterften nood konden iftadpleegen. EÃ©n
van Jorams knechten zeyde dat hy ElifÃ©us
zoon van Saphat, diÃ¨ een leerling van Elia
gezien had. Terftond gingen deeze drie

Koningen op Jofaphats aanraaden hem in zyiiÃ©
hut, die buyten het leger was , bezoeken en
baden hem, inzonderheyd Joram , dat hy hen
zeggen wilde hoedaanig de uytflag van dien
oorlÃ³g zoude zyn. Hy gaf dien VÃ³rft tÃ³t ant-
woord , dat hy hem maar met vreede zoude
laaten , en liever zyns vaders en moeders Pro-
feeten daarover om raad vraagen. DÃ³ch Joram
bleef aanhouden en badt hem te willen Ipreeken,
dewyl hunner aller leeven daaraan hing. Hier-
op riep ElifÃ©us GÃ³d aan tÃ³t getuyge , en ver-
klaarde met eede dat hy hem niet geantwoord
zoud hebben , indien \'t niet geweeft waare uyt
inzigt van Jofaphat, die een rechtvaerdig en
gÃ³dvreezend VÃ³rft was. Hy zeyde dan dat
men eenen fpeelman moft ontbieden 3 en zo dra
die begon op te fpeelen , zeyde de Profeet,
met GÃ³ds geeft vervuld , tÃ³t die drie Konin-
gen , dat zy groeven in de beeke moften doen
graaven, en dat ze dan zien zouden dat diÃ©
groeven,zonder dat zich eenige wind aan de lucht
verroerde, Ã³f dat \'er van den hemel Ã©Ã©n drup-
pel waters viel, zouden vol worden , en hen
en \'t ganfche heir water verfchaften om hunnen
dorft te leflÃªhen. â Maar, vervÃ³lgde de Pro-,,
feet, dat zal de eenigfte guiift niet zyn welke
gylieden van GÃ³d verwerven zult: gy zult,,
door zyne byftand over uwe vyanden zeeo-e- â
praaien 3 gy zult hunne fchoonfte en fterkfte ,,
fteden inneemen, hun land pionderen, hun-
ne boomen afhouwen , hunne fonteynen toe-
ftÃ³ppen , en hunne beeken elders verleyden.
Naa dat de Profeet aldus gefprooken had , zag
men \'s anderendaags voor zonnen opgang de
beek Vol waters, \'t welk van IdumÃ©a, driedag-

reyzens vandaar, alwaar GÃ³d eenen regen had
doen vallen, gekomen was> en aldus kreeg dit
groot heir water in overvloed. De Koning der
Moabiten verftaan hebbende dat die drie Konin-
gen dwars door de woeftyne tegen hem optrok-
ken , verzamelde alle zyne krygsmagt om hen
tegen te trekken, op de grenzen van zyn Ryk j
en hen alzo den intÃ³gt te beletten. Toen hy
tÃ³t aan de beek gekomen was , vertoonde het
water door de weerft:hyn van de ftraalen der
opgaande zonne zich roodachtig j weshalve
deeze VÃ³rft* en de zyne meenden dat het bloed
was, en zichzelven daarom wysmaakten, dat dit
dus als een ftroomquam aanvloeijen, doordien
hunne vyanden, door dorft verftnachtende, mal-
kanderen hadden omgebragt. Met deeze val-
fche meening ingenomen verzÃ³chten de Moa-
biten verlÃ³f van hunnen Koning om het le-
ger te pionderen j en zulks verwurven heb-
bende toogen zy onbedacht en zonder Ã³rde als
na eenen roof, dien zy meenden wis en zeker te
hebben. Maar zy vonden zich haaft van alle
kanten door hunne vyanden omringd , die een
gedeelte van hendoodftoegen, en de Ã³verige op
de vlugt dreeven. Thans vielen de drie Ko-
ningen in hun land , verwoefteden veele fteden,
bedorven de vrugtbaarfte akkers werpende die
vol fteenen uyt de beeken, hieuwen de befte boo-
men om verre , verftÃ³pten de fonteynen , ver-
nielden alles , en belegerden den Koning zel-
ven in de plaats alwaar hy gevlugt was. Deeze
VÃ³rft ziende zich in gevaar van aldaar overwel-
digd te worden , befloot eenen uytval te doen
om zich te redden. Dies toog hy met zeven-
honderd uytgeleezene mannen ter ftad uyt, en
poogde door het leger der vyanden, ter plaatfe
daar hy meende dat men minft op zyne hoede
was , heene te flaan : maar dit misflukte hem,
zo dat hy genoodzaakt wierdt weder ter ftad in

te keeren , alwaar hy uyt wanhoop iets deed
het welk men niet zonder fchrik verhaalen kan:
Hy nam den Prins zyn oudften zoon , die zyn
naazaat moft zyn , en Ã³fterde hem op de muu-
ren der ftad in \'t aanzien der belÃ©geraaren. Dit
yftyk fchouwfpel trof deeze drie Koningen met
zulk een groote deernis , dat zy uyt aan-
merkinge van de menfchelyke toevallen het be-
lÃ©g opbraken , en ieder weÃªr na zyn land keer-
den. Jofaphat overleedt niet lang daarnaa te
Jerufalem in den ouderdom van zeftig jaaren,
waarvan hy \'er vyfentwintig geregeerd had. Hy
wierdt met zodaanig een ftaatfl begraaven , als
zulk een groot VÃ³rft, ennaavÃ³lgervan Davids
deugden verdiende.

Joram zoon van Jofaphat vÃ³lgt hem in \'t ryk. Oli eener weduwe
wondet daadiglyk door ElifÃ©us vermenigvuldigd. Adad Koning van
SyriÃ« eenig vÃ³lk zendende om hem te vangen , zo verwerft hy van
GÃ³J hen met hlindheyd te flaan, en brengt hen te SamariÃ«. Adad
belegert aldaar Joram Koning van IfraÃ«l. \'t Beleg wonderdaadig.
lyk vÃ³lgens Elifeus voorzegging opgebroken. Adad verfmoord
door AzaÃ«l; die zich \'t ryk van SyriÃ« en Damaskus aanmaatigc.
Schrikkelyke gÃ³iloosheydenafgodery van Joram Koning van Juda.
Zonderlinge ftraffe waarmeÃª GTÃ³d hem dreygt.

Jofaphat Koning van Juda, liet veele kinde- j 77.
ren naa, van welke Joram de oudfte hem in
\'t ryk vÃ³lgde, gelyk hy bevolen had. Hy had den
zelven naam als de broeder van zyne vrouw * Ande-
Joram Koning van IftaÃ«l , Achabs zoon,
die van den oorlÃ³g tegen de Moabiten weder-
keerende ElifÃ©us met zich te SamariÃ« gebragt
had. De daaden van dien Profeet zyn zo merk-
waerdig, dat ik noodig achte die alhier te ver-
haalen zo als menze in de heylige Schrift aan-
getekend vindt.

De weduwe van Ãbedias, HÃ³fmeefter van den 5 78.
Koning Achab, quam dien Profeet klaagen dat 1 Kon. 4.
zy niet in ftaat zynde om het geld, dat haar man
geleend had tÃ³t onderhoud dier honderd ProfeC"

zo laftig gevallen wierdt, dat ze haar en haare
zoonen tÃ³t flaaven wilden hebben ; en dat zy
daarom in deezen hoogen nood tÃ³t hem geko-
men was 5 biddende dat hy zich haarer ontfermen
wilde. ElifÃ©us vraagde haar Ã³f zy dan niets had.
Zy antwoordde dat haar niets anders was over-
gebleeven dan een weynig olie in eene kruyk.
Hierop beval hy haar van haare gebuuren zo
veele leedige vaten als zy krygen kon te leenen jde
deur van haare kamer dan toe te fluy ten, en de
oli uyt haare kruyk in die vaten over te gieten,
die GÃ³d onder wylen alle vullen zoude. Zy deed
gelyk haar bevolen wierdt, en de belÃ³fte des
Profeets door de daad bekrachtigd zynde ,
ging zy weder na hem toe om hem zulks te ver-
haalen. Hy belaftte haar toen die oli te ver-
koopen , en een gedeelte van \'t geld tÃ³tbctaa-
linge haarer fchulden , en \'t Ã³verige tÃ³t onder-
houd van haar en haare kinderen te gebruyken.
Aldus redde hy deeze arme vrouw van de ver-
vÃ³lginge haarer fchuldÃ«yfcheren.

^79. Ik zal nu een andere daad van dien grooten
aKron.Ã³. Profeet verhaalen. Adad Koning van SyriÃ«
eenig vÃ³lk in eene laage gelegd hebbende , om
Tor am Koning van IfraÃ«l, als hy ter jagt ging,
te dooden, zo waarfchouwde ElifÃ©us hem daar-
voor , en belette alzo dat hy \'er heene ging.
Adad zynen toeleg dus mislukt ziende, wierdt
zo toornig , ^at hy de genen , welke hy zyn
voorneemen vertrouwd had, met den dood
dreygde , omdat hy tÃ³t niemand anders daaraf
gefprooken hebbende , oordeelde dat zy hem
verraaden , en \'er zynen vyand kennis van ge-
geeven hadden. Hierop zeyde Ã©Ã©n van hen,
dat zy alle onfehuldig aan die misdaad waaren 3
maar dat men \'t aan ElifÃ©us de profeet wyten
moft, die alle zyne aanflagen weetende, dezel-
ve aanjoram ontdekte. Adad dit verftaande,
beval dat men verneemen zoude in wat ftad die
Profeet zich onthieldt j en verwittigd dat het te
Dothaim was,zondt hy een groot getal van krygs-
vÃ³lk om hem te vangen. Zy bezettcden de ftad
by nacht, opdat hy\'t niet ontkomen mogte j eu
de knecht van EhfÃ©us zulks des mÃ³rgens vroeg
verftaan hebbende , ging al beevende na zynen
meefter om \'er hem kennis van te geven. De Pro-
feet, die zich op de byftand des Hemels verliet,
beval hem onbekommerd te weezen, en badt den
Heere dat hy hem wilde doen moed grypen, door
hem de grootheyd zyner oneyndige magt te too-
nen. GÃ³d verhoorde zyn gebÃ©d, en toonde den
dienaar een groote menigte van ruyters Ã¨n wa-
gens , tÃ³t befcherminge des Profeets gewapend.
EhfÃ©us badt den Heere ook de SyriÃ«rs zo te wil-
len verblinden, dat zy hem niet zouden kennen:
en GÃ³d hem zulks beloofd hebbende , ging hy
midden onder hen , en vraagde wat zy begeer-
den. Zy antwoordden dat zy den Profeet EhfÃ©us
zÃ³chten. Indien gy my vÃ³lgen wilt, hernam
hy , ik zal u in de ftad brengen alwaar hy is:
en dewyl hun gemoed niet minder dan hunne
oogen verduyfterd was , vÃ³lgden zy hem , en
wierden alzo binnen SamariÃ« gebragt. Alstoen
deed de Koning Joram Ã¶p zyn aanraaden hen
van alle zyne krygsbenden omringen , en de
poorten der ftad ftuyten : en de Profeet badt
GÃ³d , de benÃ©veling hunner oogen te doen ver-
dwynen. Hy verwierf zyne bede , en men
kan ligtelyk oordeelen hoedaanig hunne ver-
baafdheyd en fchrik was , dat zy zich dus in
\'t midden hunner vyanden zagen. Joram vraag-
de den man GÃ³ds, Ã³f hy wilde toeftaan dat
men hen alle met pylen doorfchieten zoude.
Maar de Profeet antwoordde uytdrukkelyk
van neen, zeggende, â Dat het onbillyk zou-â
de zyn , gevangenen te dooden welke hy niet â
in den kryg bekomen had , en die geen ,,
quaad in zyn land gedaan hadden , maar ,,
wonderdaadiglyk door GÃ³d in zyne handen â
geleverd waaren : Dat hy in tegendeel hen â
wel behoorde te onthaalen, en weder na hun- â
nen Koning te zenden." Joram vÃ³lgde zynen

raad, en Adad verwonderde zich zo over GÃ³ds
magt, cn de genade waarmede hy zynen Pro-
feet begunftigde , dat hy zo lang EhfÃ©us leef-
de geen lift meÃªr tegen den Koning van IfraÃ«l
gebruyken , maar hem alleenlyk met openbaa-
re magt beftryden wilde. Aldus toog hy met
een groot heir in zyn land , en Joram zich on-
magtig bevindende , om hem in \'t veld te we-
derftaan, hieldt zich binnen SamariÃ« beftooten,
vertrouwende op haare fterke veftingen. Adad
oordeelende dat hy de plaats niet wel met ge-
weld zou konnen bemagtigen , wierdt te raade
haar uyt te hongeren ,: en begon alzo het belÃ©g.
Het gebrÃ©k van alle leevens nooddruft wierdt
wel haaft zo groot, dat een ezelskÃ³p tachtig, en
een maat duy ven-drek, welke men in plaats van
zout gebruykte , vyf zilverlingen gold. Jo-
ram ter oorzaake deezer elende vreezende dat
iemand door wanhoop gepraamd de vyanden
ter ftad mogt inlaatcn , ging dagelyks zelf de
ronde op de muuren doen , en bezigtigde alle
de wachten. Aldus gebeurde het dat eene
vrouw zich voor zyne voeten quam werpen,
en hem badt zich haarer te ontfermen. Hy
meenende dat zy eenige fpyze van heni begeer-
de , antwoordde haar heel fÃ³rs , dat hy geen
fchuur nÃ³ch voorraadkamer had , om haar te
konnen verzÃ³rgen. DÃ³ch de vrouw zeyde dat
zy hem zulks niet vergde , maar alleenlyk be-
geerde dat hy zeker gefchil, \'t welk zy met Ã©Ã©ne
van haare buurwyven had, beftechten wilde.
Hy beval haar dan te zeggen wat het was;
hierop verhaalde zy hoe die andere vrouw en
zy beyde op \'t punt zynde om van honger te
fterven, cn elk een zoontje hebbende, t\'zamen
overeengekomen waaren die beyde op te eeten,
om dat\'er geen ander middel voor haar overig was
om in \'t leeven te blyven ; dat ze daarop haa-
ren zoon gedood, en zy hem t\'zamen opgegeeten
hadden j maar dat die buurvrouw nu tegen
haare belÃ³fte haar kind niet wilde Aagten, maar
het verfchoolen had. Deeze woorden troffen
den VÃ³rft zo aan \'t hart, dat hy zyn gewaad
fcheurende , een luyde fchrceuw gaf, en door
toorn tegens den Profeet ElifÃ©us vervoerd,
voornam hem te doen dooden , omdat hy wel
konnende eene vertÃ³fting door zyne gebeden
van GÃ³d verwerven , hem daarom niet bidden
wilde. Dies beval hy dat men hem opftaande-
voet het hoofd zoud afhouwen j en de dienaar
ging terftond heene om deezen laft uyt te voe-
ren. De Profeet, die zich ftil in zyn huys
hieldt, dit door een GÃ³dlyke openbaaring ver-
ftaan hebbende , zeyde tÃ³t zyne leerlingen:
â De Koning , die eens moordenaars zoon is,
â zendt iemand om my het hoofd af te hou-
5, wen j maar houdt u by de deur , omze te
5, ftuy ten zo dra gy hem ziet aankomen. \'tZal
â den Koning haaft berouwen dat hy zulk een
â bevÃ©l gegeeven heeft, en hy zal zelf ftraks hier
,5 komen." Zy deeden gelyk hen bevolen was,
cn joram getroffen door berouw over den laft
dien hy gegeeven had , cn vreezende dat men
dien zoud uytvoeren, quam met grooten haaft
geloopen om zulks te beletten. Hy deed zyn
beklag tÃ³t den Profeet, dat die zo weynig door
zyne en des vÃ³lks rampen bewoogen, zich niet
gewaardigde GÃ³d om verlÃ³fflnge van die on-
heylen te bidden. ElifÃ©us beloofde hem toen
dat\'er\'s anderendaags, opdat zelfde uur, zulk
een overvloed van Iccvcnsmiddelen in SamariÃ«
zoude zyn , dat men een maat meelbloeme
opentlyk op de markt voor eenen ftkel verkoo-
pen , cn dat twee zulke maaten garft niet meer
gelden zouden. Dewyl de VÃ³rft aan de voor-
zeggingen des Profeets niet kon twyfelen, naa
dat hy \'er zo menigmaal dc waarheyd van on-
dervonden had , veroorzaakte de hoope van
dit toekomend geluk hem zulk een blydfchap,
dat hy \'er alle de tegenwoordige ongelukken
door vergat j en zy die hem verzelden waaren \'er
niet minder over verheugd, uytgenomen Ã©Ã©n
der voornaamfte BevÃ©lhebberen , die Overfte
van het derde deel zyner krygsmagt was, en op
wiens fchouder Joram leunde. Deeze zey de tÃ³t
ElifÃ©us; 5, O Profeet, het gene gy den Ko- â
ning belooft is niet gelooflyk , al waare \'t â
ook dat GÃ³d meel en garft uyt den Hemel ,3
deed rÃ©genen. Twyfel \'er niet aan , ant-
woordde ElifÃ©us , gy zult het met uwe ey-
gene oogen zien ; maar gy zult \'er ook niet
meer dan het gezigt van hebben, want het â
genÃ³t zal u niet moogen gebeuren." Dit viel
uyt gelyk het voorzegd was.

\'t Was te SamariÃ« de gewoonte dat de me-
laatfchen zich niet binnen de ftad mogten ont-
houden 3 en om die reden hadden vier Samari-
taanen, die met die quaal beftnÃ©t waaren, zich
in eene wooning buyten dÂ« wallen begeeven.
Dewyl zy nu niets hadden om van te leeven,
en niet verhoopen konden van de ftad iets te
krygen , ter oorzaake van den grooten hongers-
nood waartoe die gebragt was, zo dat het \'t zy ze
daar gingen om eene aalmoes te verzoeken, Ã³f
dat ze t\'huys bleeven, zy niet ontgaan konden
van honger te fterven, oordeelden zy \'t beft zich
aan de vyanden over te geeven , naardien ze,
wanneer die medelyden met hen hadden , hun
leeven behouden zouden j en indien die hen
ombragten, zou zulk een dood hen gemaklyker
vallen , dan die welken zy anders niet ontgaan
konden. Naa dat zy dit befluyt genomen had-
den , gingen zy des nachts na \'t leger der SyriÃ«rs.
Maar vermids GÃ³d deeze vÃ³lken dien zelfden
nacht een geraas had doen hooren , als dat van
paerden, wagenen, en een groot heir \'t welk hen
quam bevechten , waaren zy daardoor zo ver-
fchrikt geworden, dat ze hunne tenten verlaaten,
en tÃ³t Adad hunnen Koning gezegd hadden,
dat de Koning van Egipte en de Koningen der
eylanden Joram te hulpe gekomen waaren ,
en \'t geklater hunner wapenen reeds deeden
hooren. Dewyl Adad het zelfde gedruys ge-
hoord had , floeg hy ligtelyk geloof aan hun
zeggen ; en zonder dat hy Ã³f de zyne wis-
ten wat zy deeden , namen zy niet zulk een
haaft en wanÃ³rde de vlugt, dat ze van alle hun-
ne goederen en fchatten , waarvan het leger vol
was , niets medenamen. De vier melaatfchen
daarnaa by \'t leger komende , vonden \'er alles
in overvloed , en hoorden niet het minfte gCr
rucht: dies traden zy voort, en gingen in eene
tent, alwaar zy niemand vindende, zo veel
aten en dronken als zy wilden , en toen klee-
deren

deren en veel gouds en zilvers namen, en in
een veld buyten het leger begroeven. V andaar
crinp-en zy m een andere tent, en daarnaa nog
in twee andere, alwaar zy \'t zelBe deeden,
zonder eenig menfch te vinden. Zy konden toen
niet langer twyfelen , Ã³f de vyanden waaren
doorgegaan 3 en zy befchuldigden zichzelven,

tyding niet eer gebragt hadden. Zy fpoedden
zich dan zo veel als zy konden, en riepen den
fchildwachten toe dat de vyanden de vlugt ge-
nomen hadden i deeze boodfchapten zulks aan
de lyfwacht des Konings , die zo dra hy dit
vÃ¨rftondt, raad hieldt met zyne Overften, en
vrinden, en tÃ³t hen zeyde, â Dat die vlugt der
Syriers by hem verdacht was, doordien hy
vreesde dat Adad, buyten hoope zynde van
â de ftad door hongersnood te bemagtigen,
â geveynfd had af te trekken , opdat indien
âde belegerden uytquamen om/t leger te
â pionderen, hy hen dan terftond van alle kan-
â Ã¯en mogt omringen, en m ftukken houwen,
om alzo de ftad zonder tegenftand te konnen
inneemen. Dat derhalve zyn gevoelen was
â dat men niet minder op zyn hoede moft wee-
â zen dan te voore." EÃ©n van de verftandigfte
onder hen prees deezen raad, en zeyde dat hy
\'t geraaden oordeelde twee ruyters uyt te zen-
den om al het land tÃ³t aan den Jordaan toe te
verfpieden : dat indien zy door de vyanden
gevangen wierden, andere door dat voorbeeld
geleerd op hunne hoede mogten zyn, om met
in diergelyk een ongeval te komen: en dat in-
dien zy gedood wierden , hun dood daarom
juyft niet verhaaft zoude worden , dewyl zy
dÃ³ch anders door hongersnood zouden hebben
moeten vergaan. De Koning keurde dit voor-
ftel goed, en zondt ftraks ruyters uyt. Deeze we-
dergekomen zynde, boodfchapten dat ze niet
Ã©Ã©nen van de vyanden gevonden, maar den
ganfchen weg met wapenen en graanen, die zy
weggeworpen hadden om te fneller te konnen
vlugten, bezaaid gezien hadden. Joram gaf
den zynen alstoen verlÃ³f om het leger der Syri-
Ã«rs te pionderen , en zy kreegen\'er eenen over-
grooten buyt j want behalve al het goud, zilver,
de paerden, en \'t vee, vonden zy \'er zo veel tar-
we en garft, dat het wel een droom fcheen. Al-
dus vergaten zy al hun verleden ongemak , en
de overvloed was zodaanig gelyk EhfÃ©us voor-
zegd had > twee maaten garft wier den voor Ã©Ã©nen
fikel verkÃ³ft, en Ã©Ã©ne maat meelbloeme voor
dien zeigen prys, zynde eene maat die anderhalf
Itahaanfche mudde hieldt. De eenigfte die aan
deeze gelukkige verandering geen deel had, was
die BevÃ©lhebberop wien de Koning leunde toen
hyby ElifÃ©usquam: want vermids de Vorft hem
bevolen had bv de ftadspoort op te panen , op-
dat het vÃ³lk na buyten loopende malkanderen
door den drang niet verpletterde, had hy ton-
geluk van zelf^ertreeden te worden , en Itiert

380. Toen Adad weder te Damaskus gekomen
i Kon. 8. 2ynde vÃ¨rftondt dat die fchrik, welke ^yn heir,
buyten toedoen van eenigen vyand 5 verdelgd

had , van GÃ³d gezonden was , baarde \'t hem
zulk een verdriet, te zien dat GÃ³d hem dus
tegen Was, dat hy in een zwaare ziekte viel.
Hy ter zelfder tyd verftaan hebbende dat Eli-
fÃ©us na Damaskus op weg was , beval zynen
vertrouwdften dienaar AzaÃ«/hcm metgefchqi-
ken ih \'t gemoet te gaan , en hem te vraagen
Ã³f hy van zyne ziekte opkomen zoude. AzaÃ«l
deed veertig kameelen met de befte vruchten
van \'t land, en andere kÃ³ftelykhÃ¨den laaden 5
en naa den Profeet gegroet te hebben, boodt
hy hem die van \'s Konings wege aan, en vraagde
uyt zynen naam Ã³f\'er hoope van opkomft voor
hem was. De Profeet antwoordde hem dat hy
fterven Zou, dÃ³ch wilde niet dathy zulks bood-
fchappen zoude. Deeze woorden bedroefden
AzaÃ«l i en de Profeet daarentegen ftortte traa-
nen op \'t voorzien van de onheylen die zynen
vÃ³lke naa Adads dood ftonden over te komen.
AzaÃ«l dit ziende, vraagde hem na de oorzaak
zyner droefheyd; en EUfÃ©us antwoorde : â Ik
ween om het quaad dat gy denlfraÃ«Utenaaii-,
doen zult 5 want gy zult de befte mannen on-
der hen ombrengen 3 hunne fterkfte plaatfen
zult gy in de affche leggen 3 hunne kinderen ..
zult gy tegen de fteenen verpletteren 3 en zelfs â
de zwangere vrouwen zult gy niet verfchoonen."
AzaÃ«l over deeze reede verfteld, vraagde hoe
dat Zou konnen gefchieden, en wat fchyn\'er
was dat hy ooit zulk een groote magt hebben
zoude. Alstoen verklaarde de Profeet dat GÃ³d
hem geopenbaard hadde cÃ¯at hy Koning van
SyriÃ« zoude worden. AzaÃ«l weder by Adad ge-
komen zynde gaf hem hoope van beterfchap ,
dÃ³ch \'s anderen daags fmoorde hy hem met ee-
nen natten doek, en maakte zich m.eefter van
\'tRyk. Hy was anders een dapper man, en
won de geneegenheyd der SyriÃ«rs en die van
Damaskus dermaate , dat zy hem nÃ³g hedens-
daags nevens Adad onder \'t getal hunner goden
ftellen, en hen geftadige eere bewyzen, zo we-
gens de weldaaden die zy van hen ontvangen,
als om de prachtige Tempelen en andere cieraa-
den waarmee zy de ftad Damaskus in aanzien
gebragt hebben. Ook roemen zy zeer op de
groote oudheyd van hun geflacht, zonder te
denken dat het nÃ³ch geene elfhonderd jaaren
p-eleden is dat ze leefden. Joram Konmg van
IfraÃ«l Adads dood verftaan hebbende, meende
dat hy nu niets meer te vreezen hadde , en dat
hy \'t Ã³verige zyner dagen in rufte en vreede door-
brengen zoude.

Maar om weder te komen tÃ³t Joram Koning
van Juda, die alswe gezegt hebben denzelven
naam droeg als de Koning van IfraÃ«l, hy was
zo dra niet op den troon gezeten, Ã³fhy maakte
zyne regeering berucht door den moord zyner
eygene broederen, en der voornaamften zynÃ¤
ryks, welke van den Koning Jofaphat zynen
vader zeer waaren bemind geweeft. Het was
hem niet genoeg dat hy een naavÃ³lger was der
Koningen van IfraÃ«l, die de eerfte geweeft zyn
welke de wetten onzer vaderen fchonden , en
alle gÃ³dvruchtigheyd den fchop gaven j maar hy
overtrof hen in allerley boosheden, cn leerde
van zyne vrouw Gotholia, Achabs dÃ³chtei^, een
heyllooze aanbidding aan de vreemde godÃ¨nbe-
Eâ¬ i \'\' wyzeh

agte, om dat het oordeel, dat iemant die doo^
GÃ³ds toorn, aan zulk een plaag geftorven was,
niet beter verdiende gehandelt te worden. i-Iv
heeft veertig j aaren geleefd, waarvan hy \'er ach t
regeerde, wordende door zynen zoon Ochoftas
in\'t ryk gevÃ³lgd.

Joram Koning van IfraÃ«l belegert Ramath , wordt gequetft , wykt
na Azar om zich te laaten vetibinden, en laat zynen Veldheer Jehu
het beleg voortzetten. De Profeet Ãlif^as gezonden om Jehu rÃ³t
Koning van IfraÃ«J te zalven , roet bevÃ©l van GÃ³d om \'t ganfche
geflacht Achabs uyt te roeijen. Jehu trekt op Azar aan , alwaar
Joram , en Ochofias Koning van Juda gekomen waaren.

de hoope die Joram Koning van IfraÃ«l na 3 8 j.
den dood des Konings van SyriÃ« opvatte
dat hy de ftad Ramath in Galaad wederbeko-
men zoude , belegerde hy die met een groot
heir; en wierdt onder dat belÃ©g door eenen
pyl, van eenen SyriÃ«r gefchooten , gequetft :
maar dewyl \'t geen doodelyke fcheut was , be-
gaf hy zich na de ftad (^j JefraÃ«l, om zich. (*) in
aldaar van zyne wonde te laaten geneezenjft^^\'^^\'
beveelende ondertuflÃªhen het opzigt over het Maar
belÃ©g aan zynen Veldheer Jehu zoon van Ama-^^\'l"^\'"
fla. Deeze Veldoverfte nam de ftad ftÃ³rmender -moet zyn
hand in , en Joram befloot met het beoorlogen
der SyriÃ«rs voort te vaaren , zo dra hy van zy-29.
ne quetfuur zoude geneezen zyn. Ter zelfder
tyd beval de Profeet EhfÃ©us Ã©Ã©nen zyner leer- j, ^^
hngen de heylige oli te neemen , en \'er meÃª
na Ramath te gaan , om aldaar Jehu tÃ³t Ko-
ning van IfraÃ«l te zalven 5 en hem te verklaa-
ren dat hy zulks op GÃ³ds bevÃ©l deed 5 waarnaa hy
hem eenige zaaken van zynent wege zoude be-
laften, en zich dan als iemand die vlugtede weg-
maaken, opdat men niet mogt denken dat hy
medepligtig aan dat bedryf was. Deeze leerling
vondt Jehu , gelyk de Profeet gezegd had, in
\'t midden der krygsbevÃ©lhebberen gezeten , en
verzÃ³cht hebbende om met hem alleen te ipree-
ken , ftondt Jehu op , en bragt hem in zyne
kamer. Aldaar goot deeze man hem de oli op
hethoofd, en zey de tÃ³t hem: âGÃ³dwydtuin â
tÃ³t Koning over IfraÃ«l, opdat gy de misdaad, â
door Jefabel begaan , toen zy tegen alle â
recht het bloed der Profeeten vergoot,,,
zoudt wreeken j en hy beveelt u Achabs gan-
fche geflacht uyt te roeijen, gelyk datvan Je- ,,
roboam zoon van Nabath , en dat van BaÃ¤fa â
wegens hunne gÃ³dloosheyd uytgeroeid is." Dit
gezegd hebbende ging hy ter kamer uyt, en
liep met grooten haaft weg. Jehu quam toen
weder by die van zyn gezelfchap, en zy hem
vraagende wat die perfoon dÃ³ch by hem was ko-
men doen, dewyl hy hen toegefcheenen had niet
wel by zyne zinnen te weezen, antwoorddehy:
â Gy hebt gelyk dus te denken; want hy heeft ,>
tot my gefprooken als een gek." De nieuws-
gierigheyd om te weeten wat het was, maakte
dat zy hem aandrongen om \'t hen te zeggen j
waarop hy zeyde: >> Hy heeft my verklaard â
dat het GÃ³ds wifle is my tÃ³t uwen Koning â
aan te ftellen." Op die woorden leyden zy
alle hunne mantels op de grond, en ftapelden-
ze op malkanderen , om\'er hem op te doen
zitten als op eenen troon , en riepen hem toen
onder \'t gefchal van trompetten voor Koning
uyt. Terftond trok deeze nieuwe VÃ³rft met

wyzen. Aldus tergde hy GÃ³d dagelyks meer
en meer door zyne misdaaden en gÃ³dloosheyd,
en door de ont wy ding der geheyligÃ¯le zaaken on-
zer GÃ³dsdienft. Evenwel wilde GÃ³d hem we-
gens de belÃ³fte aan David gedaan niet uytroeijen.

Maar de Idumeers, die hem te voore onder-
worpen waaren, fchuddeden het jukaf, en be-
gonden zulks , met hunnen Koning, die Jofa-
phat altoos getrouw gebleeven was , te doo-
den, waarnaa zy eenen anderen in zyne plaats
aan ftelden. Joram om wraak daarover te nee-
men , quam by nacht met een groote menigte
van ruytery en wagens in hun land , en ver-
woeftte eenige fteden en dÃ³rpen op de gren-
zen , zonder dat hy verder durfde voorttrekken.
Maar deeze tÃ³gt in ftede van hem ontzaglyk voor
die vÃ³lken te maaken, bewoog nÃ³g anderen om
tegen hem op te ftaan j en degÃ©ne die \'t land La-
bin bewoonden wilden hem niet meer erkennen.

De dwaasheyd en uytzinnigheyd van dien
VÃ³rft fpatte zo verre uyt, dat hy zyne onder-
daanen dwong na de boftchen op \'t gebergte te
gaan , om aldaar de valfche goden te aanbid-
den Ã¯ en eens wanneer hy van die dulheyd beze-
ten was, bragt men hem eenen brief van den Pro-
feet Elia , in welken hy met een fchrikkelyke
wraake GÃ³ds gedreygd wierdt, â vermids hy
â in plaats van de wetten des Heeren, gelyk
â zyne voorzaaten, te onderhouden, degruu-
â welen der Koningen IfraÃ«ls naagevÃ³lgd , en
die van de ftamme Juda nevens de inwooners
van Jerufalem gedwongen had , eveneens ge-
lyk de Ift-aÃ«Jiten door Achab gedwongen
wierden , den dienft hunnes GÃ³ds te verlaa-
â ten om de afgoden te aanbidden 3 by \'t welk
â hy nÃ³g den moord van zyne broederen en
â zo veele braave luyden gevoegd had : maar
3, dat hy \'er de verdiende ftrafte voor lyden
â zoude 3 dat zyn vÃ³lk onder \'t zwaerd zyner vy-
3, anden zoude vallen3 dat die wreedeoverwin-
,3 naars zyne eygene vrouwen en kinderen niet
5, verfchoonen zouden 3 dat hy door een langzaa-
â me buykloop zyn ingewand uyt zyn lyf zou
â zien zakken, en alsdan berouw hebben, maar al
â te Iaat, dewyl \'t niet zou konnen verhinderen
â dat hy zyne ziel in \'t midden van duyzend
â pynen uytblieze."

het ganfche heir na JefraÃ«l\', alwaar de Koning
Joram, gelyk gezegd is, zich van zyne wonde
deed geneezen , en daar Ochofias Koning van
Juda j zoon zyner zufter , gekomen was om
hem tÃ© bezoeken. Jehu om Joram te verraften,
en in zynen toeleg niette miflÃ¨n, zeyde tÃ³t zyn
krygsvÃ³lk, dat indien zy hem een blyk wilden
geeven dat ze hem van harte tÃ³t hunnen Ko-
verkooren hadden, zy dan moften beletten

384. "LJEt heir van Jehu gehoorzaamde zyn bevÃ©l
met blydfchap , en bezette alle de wegen
die op JefraÃ«l aanliepen zo wel, dat het on-
moogelyk was den Koning Joram eenig bericht
van zyne aankomft te brengen: enjehÃ¼ op zynen
wagen gezeten , en van zyne befte ruytery ge-
vÃ³lgd, trok na de ftad toe. Toen hy\'er dicht by
was, riep de torenwachter dat \'er een groote trÃ³p
ruyters aanquam. Daarop beval de Koning
aan iemand van de zynen, te gaan zien wat vÃ³lk
het was. Deeze ruyter by Jehu komende, zey-
de tÃ³t hem 5 dat hy van den Koning gezonden
was om te verneemen hoe \'t in \'t heir ging. Je-
hu antwoordde dat hy zich daarmeÃª niet te be-
kommeren hadde , maar hem vÃ³lgen mogte.
De wachter ziende dat die ruyter m plaats van
weder te komen, zich by den trop gevoegd

eenen anderen zondt, welken Jehu desgelyks by
zich hieldt. De wachter deed dit Joram bood-
fchappen , die toen op zynen wagen klom,
om nevens Ochofias Koning van Juda zelf te
gaan zien wat\'er te doen wasj want Jehu quam
maar langzaam aantrekken. Hy ontmoettehem
op Naboths akker , en vraagde hem Ã³f alles in
zyn leger nÃ³g wel ftonde. Jehu, in plaats van
hem te antwoorden, verweet hem dat hy zich

beroemen kon den zoon eener toverefte en hoe-
re te zyn. Deeze woorden gaven Joram duy-
delyk te verftaan dat men zyn verderf gezwoo-
ren had, zo dathy tÃ³t den Koning Ochofias zey-
de : Wy zyn verraaden > en f er zelfder tyd wend-
de hy zynen wagen om na de ftad te vlugten.
Maar Jehu belette het hem door den fchoot van
eenen pyl die hem \'t hart doorboorde, en hem
dood onder zynen wagen deed vallen : en in-
dachtig wordende dat hy zelf den Profeet Elia
tÃ³t Achab Jorams vader had hooren zeggen,
dathy en zyn ganfche geflacht op den zelfden
akker , dien hy Naboth zo onrecht vaerdiglyk
ontweldigd had, fneuvelen zouden, beval hy Ba-
dach, Overfte van een derde deel zyner benden,
dat hy Jorams lighaam op dat ftuk lands van
Naboth zoude werpen : en aldus wierdt die
voorzegging vervuld. De vreeze die Ochofi-
as had van eveneens als Joram gehandeld te
Worden , deed hem zynen wagen ook wenden,
om eenen anderen weg in te flaan. Maar Jehu
jaagde hem naa tÃ³t aan eenen kleynen heuvel,
alwaar hy hem met eenen pyl fchoot j zulks dat
Ochofias zich gequetft voelende , van zynen
wagen klom , te paerde fteeg , en met lofliÃ¨n
toom na de ftad Magedon vlugtte, alwaar hy
niet lang daarnaa aan die wonde ftierf Men
bragt zyn lyk te Jerufalem, daar het begraaven
wierdt, naa dat hy maar een jaar geregeerd, en
reeds getoond had dat hy nÃ³g erger was dan
zyn vader.

Jehu Koning van IfraÃ«l doet Jefabel , de zeventig zoonen Arl^Kc
allp de maagen van dien VÃ³rft , twÃªÃ«nveertig bloedvrmPÂ» \'
Ochofias Koning van Juda , en voorts alle de^pSr^ft Lll"
vÃ³or Wien Achab eenen Tempel had doen bouwen, ombJe^S. \'

\'Tpen Jehu zyne intreede te JefraÃ«l deed,
klomde KoningmJefabeJ, die zich prach-
tig opgetooid had , op eenen toren , om hem
te zien aankomen , en zeyde, toen zy hem zag
naderen: 5, O wat een gettouw dienaar die

â zynen Heer vermoord heeft!Op die woor-
den iloeg Jeha zyne oogen op, vraagde haar
wie zy was, en beval dat ze zoud afkomen;

dÃ³ch zy zulks weygerende, geboodt hy den
kamerhngen die by haar ftOndpn, dat zy haar

Zy gehoorzaamden hemj en die rampzalige
VÃ³rftin wierdt in h vallen zo tegen de muuren
gepletterd, dat zyze met haar bloed verwde,
cn op de grond leggende onder de voeten der
paerden, die haar overreeden, den adem uyt-
bhes. Jehu in\'t paleys gegaan zynde , beval
daarnaa dat men haar begraaven zoude vÃ³lgens
haaren ftaat, dewyl zy van koninglyken afkomft
was maar men vondt niet dan de uyterfte deelen
van haar lighaam, dewyl de honden al \'t Ã³verl-
eg oDgegeeten hadden. Dit deed den nieuwen
feomng denken aan de profecy van Elia, die
haar Zodaanigen dood voorzegd had.

->^6 Achab had zeventig zoonen naagelaaten, die
ion.;Â« alle te SamariÃ« opgebragt wierden Jehu om
te onderftaan in hoedaanig een gefteltenis de
Samaritaanen ten zynen opzigte waaren, Ichreef
aan de opzieners dier jonge Prinfen, en aan de
voornaamfte Regeerders der ftad , dat naar-
dien hen geene wapenen , paerden , v/agens
krycrsvÃ³lk , nÃ³ch fterke veftingen ontbraken,
zy uyt Achabs zoonen Ã©Ã©nen tot Koning mog-
ten kiezen, dien zy den bequaamften oordeel-
den om te regeeren, en zich op den doodflager
\' van hunnen Heer te wreeken. De Overheyd
en inwooners achtende zich niet in ftaat te zyn
om iemand die twee zulke magtige Koningen
gedood had te wederftaan , antwoordden dat
zy creenen anderen Heer kenden dan hem, en
dat^ze gereed waaren om alles te doen wat hy
hen gebieden zoude. Op dit antwoord fchreef
hy aan de Overheyd, dat zo zy inderdaad dus
gezind waaren , zy hem dan de hoofden van
alle Achabs zoonen moften toezenden. Zy
deezen brief ontvangen hebbende ontbooden de
opzieners dier jonge Prinfen, en belaften hen
iiyt te voeren gene Jehu bevolen had. Dee-
jte oÃ¯imeÃªdoogende jnenfehen vÃ³lgden dat be-
ge zyner vrinden over de maaltyd toen men\'er
meÃª aanquam, en beval dat menze in twee hoo-
pen aan de zyden van de poort zyns paleys zou-
de leggen. Den vÃ³lgenden mÃ³rgen ging hyze
bezien, en zeyde toen tÃ³t het vÃ³lk : 3, H

waar dat ik den Koning mynen meefter ge-,,
dood hebbe j maar deeze hebbe ik niet ge- â
dood." Willende hen daardoor te verftaan gee-
ven, dat\'er niets gedaan was dan vÃ³lgens het
befluyt en de wille GÃ³ds, die door den Profeet
Elia voorzegd had dat men Achab en zyn gan-
fche geflacht uytroeijen zoude. Hy deed daar-
naa aÃ¼e die van Achabs maagfchap nÃ³g in\'t lee-
ven waaren ombrengen, en begaf zich toen na
SamariÃ«. Onderwege ontmoette hy twÃªÃ«nveer-
tig verwanten van Ochofias Koning van Juda,
en vraagde hen waarheene zy gingen. Zy ant-
woordden dat ze Joram Koning van IfraÃ«l, en
Ochofias hunnen Koning, die by hem was, zou-
den gaan begroeten 3 want zy wiften niet dat hy
hen beyde gedood had. Maar Jehu deed hen vat-
ten , en alle\'om \'t leeven brengen. Kort daarnaa
quam Jonadab^ een vroom man en zyn oude
vriend, byhem, en prees hem dathy door\'t uyt-
roeijen van Achabs ganfche gjA^cht, GÃ³ds bevÃ©l
zo getrouwlyk uytvoerde. Jehu beval hem op
zynen wagen te komen om met hem na SamariÃ« te
ryden, en ooggetuygc te zyn dat hymet Ã©Ã©nen
van die booswichten verfchoonen zoude maar
dat hy alle de valfche Profeeten en verleyders
des vÃ³lks, die het daartoe gebragt hadden dat zy
den dienft GÃ³ds verlaatende valfche gÃ³dheden
aanbadqn, door het zwaerd zou doen ombren-
gen : naardien zulken vroomen man, als hy,
niets aangenaamer kon weezen dan te zien dat
de gÃ³dloozen na^ y^rdjenfte geftraft wierden.

Jonadab gehoorzaamde hem, klom op zy^en wa-j
gen, en quam met hem te SamariÃ«. J ehu deed
toen alle Achabs maagen opzoeken en dooden;
en opdat \'er niet Ã©Ã©n der afgodifche Profeeten
van dien VÃ³rft ontquame , bediende hy zich
van deeze lift. Hy deed al het vÃ³lk byeenko-
men , en zeyde tÃ³t hen , Â»Dat hy voorgeno-
35 men hebbende den dienft welken men Achabs
3, Goden bewees te vergrooten , daar ontrent
â niets wilde doen dan met goedvinden zyner
â Priefteren en Profeeten : dat hy derhalve be-
5, geerde dat zy alle , niemand uytgezonderd,
â by hem zouden komen, om eene menigte van
â Ã³ftÃ¨randen aan Baal hunnen GÃ³d op het feeft
te Ã³fteren; en dat degÃ©ne die achter bleeven
â men den dood geftraft zouden worden." Thans
ftelde hy eenen dag aan tÃ³t die plegtelykheyd,
en deed zyn bevÃ©l in alle de plaatfen zyns Ryks
afkondigen. Toen deeze Priefters en Profee-
ten gekomen waaren , deed hy hen allen klee-
deren geven , en ging toen met Jonadab zj^^en
vrind tÃ³t hen in den Tempel , doende aldaar
naauwkeuriglyk onderzoeken , of ook iemand
vreemds zich onder hen vermengd hadde , omdat
hy , zo hy zeyde , niet wilde dat ongewyde
aan die heyligdommen deel hebben zouden.
Toen nu deeze Profeeten en Priefters zich
vaerdig maakten om te Ã³fteren , beval hy aan
tachtig van de getrouwfte mannen zyner lyf-
wacht , hen alle om \'t leeven te brengen , om
alzo wraak te pleegen over de langduurige ver-
achting van de GÃ³dsdienft der voorvaderen;
en hy dreygde hen zeiven met den dood indien
zy iemand verfchoonden. Zy quamen deezen
laft ftiptelyk naa , en ftaken zelfs op zyn bevÃ©l
den brand in Baals Tempel om SamariÃ« van
alle de gruuwelen en afgoderyen aldaar ge-
pleegd te zuyveren. Deeze Baal was de GÃ³d
der TyriÃ«rs , voor wien Achab , om Ithobal
Koning van Tyrus en Sidon , zynen fchoon-
vader , te behaagen, eenen tempel te SamariÃ«
had doen bouwen , en Profeeten en alle andere
noodwendigheden aangefteld om hem eere te be-
wyzen. Deeze afgodifche dienft wierdt door
jehu afgefchaft, maar des niet tegenftaande liet
hy den IftaÃ«hten toe de goudene kalveren te
aanbidden. En hoewel dit Gode mishaagde,
niettemin beloofde hy hem door zynen Pro-
feet , dat dewyl hy zo veele gÃ³dloosheden ge-
ftraft had, zyne naakomehngen tÃ³t in \'t vierde
geflacht over IfraÃ«l regeeren zoude.

weduwe wil Davids ganfche geflacht Â«yiroeijen,
I 1 J- n behoedt Joas den zoon van Ochofias , zet

^87. c*) O OthoUa dÃ³chter van Achab Koningyan
^ ^ IfraÃ« en weduwe van Joram Koning
van Juda!"knde lat Jehu den Konmgjoram
(llha. haaren broeder gedood had dat hy al haar ge-
flacht verdelgde, en dat hy zelfs Ochoftp haa-
ren zoon, Koning van Juda, niet verfc^ond

uyt te roeijen, opdat niemand zyner afkomelin-
gen den troon zou konnen beklimmen. ZytÃ³t
niets achterwege om dit uyt te voeren, endaar
Was maar Ã©Ã©n yan alle Ochofias zoonen dieden

dood ontquam, \'t welk aldu s toeging. Jofabeth
zufter van Ochoftas en huysvrouw van Joada dcn
Hoogenpriefter, in het paleys gekomen zynde ,
en vindende in \'t midden van dien moord dit kind
geheeten Joas, \'t welk toen nÃ³g maar een jaar
oud , cn door zyne voedfter verfchoolen was,,
nam het met zich , en bragt het, buyten wee-
ten van iemand anders dan haaren man, inden
Tempel op , geduurende de zes jaaren die Go-
tholia over Jerufalem regeerde.

Ten eynde van dien tyd overreedde Joada vyf
Hoofdlieden, dat zy met hem zouden aanlpan-
nen om Gotholia de kroon te ontneemen, en
die op \'t hoofd van Joas te zetten. Zy ver-
bonden zich alle met eede deezen toeleg ge-
heym te houden 3 en kreegen een vafte hoope
dat zy hem zouden uytvoeren. Thans gingen
deeze vyf Hoofdheden overal om uyt den naam
des Hoogenpriefters aan alle Priefteren , Levi-
ten, en voornaamfte der ftammen te beveelen, dat
zy te Jerufalem by hem komen zouden. Toen
zy aldaar aangekomen waaren zeyde Joada tÃ³t
hen , dat indien zy hem wilden toezeggen
een zeker geheym dicht te houden, hy hen
eene zaak van groot belang voor\'t ganfche ryk,
waarin hy hunne byftand van noode had, wil-
de bekend maaken. Zy beloofden \'t hem met
eede : daarop bragt hy tÃ³t hen den cenigften
Prins dier \'er nÃ³g van Davids geflacht overig
was, en zeyde tÃ³t hen: â Zie daar eenen Ko-
ning , en den eenigften die \'er nÃ³g is over- â
gebleeven van het ftamhuys ^t welk gylieden â
weet dat GÃ³d voorzegd heeft dat altoos over 55
u regeeren zal. Indien gy dan mynen raad â
vÃ³lgen wilt, zo ben ik van verftand dat het â
derde deel van ulieden die hier zyt deezen ,>
Prins in den Tempel bewaare, dat het an- â
de derde deel alle de toegangen bezette , en ,3
dat her Ã³verig derde deel wacht houde aan
de poort waardoor men in \'s Konings paleys
gaat; en dat alle die ongewapend zyn inden â
Tempel blyven , alwaar men niemand met â
geweer zal laaten inkoomen dan alleen de ,,
Priefters." Daarnaa verkoor hy eenige Prie-
fters cn Leviten om zich gewapend by hunnen
nieuwen Koning te houden , en hem tÃ³t eene
wacht te dienen , met bevÃ©l van alle die \'er ge<
wapend wilden indringen dood te flaan, en
alleenlyk voor de behoudenis van aien Trins
zÃ³rg te draagen. Alle keurden zy deezen raad
goed, en fchikten zich om denzelven uyt tc
voeren. Alstoen opende Joada in den Tempel
het wapcnhuys \'t welk David had doen maa-
ken , deelde al het geweer dat hy daar
vondt aan de Priefteren en Leviten uyt, en
ftelde hen alle rondom den Tempel zo dicht
aan Ã©Ã©n , dat zy malkanderen by de hand kon-
den vatten , opdat \'er niemand zou konnen
doordringen. Daarnaa wierdt de jonge Ko-
ning aangebragt , gekroond , en door Joada
met de heyhge oU gezalfd, terwyl allede om-
ftanders met han(%eklap en gejuygh riepen:
Lang leeve de Koning.

Gotholia dit gerucht hoorende was \'er niet
minder over verfteld als verwonderd , zo dat
zy met haare lyfwacht verzeld ten palcyze uyt-
ging na den Tempel j Ã©mmx de Priefters haar

halve ftam van ManaflÃ© aan gene zyde van den
Jordaan bewoonden : ook pionderde hy Ga-
laad en Bathanea , brandde en blaakte over-
al, en verfchoonde niemand van degÃ©nen die in
zyne handen vielen , zonder dat Jehu zich be-
moeide om het beletten. En deeze rampzalige
Koning, wiens fchynbaare yver maar geveynld-
heyd was geweeft, betoonde zich door een heyl-
looze verwaandheyd eenen verachter van GÃ³ds
wet te zyn. Hy ftierf na dat hy zevenentwintig
jaaren geregeert had en wert te SamariÃ« begraven.
Joazas zyn zoon vÃ³lgde hem in\'tryk.

Dewyl het onderhouden des Tempels ree-
nemaal onder de regeeringen van J oram, Ocho-
fias , en Gotholia was verwaarloofd , befloot
Joas denzelven te vernieuwen , en beval Joada 14.
Leviten door \'t ganfche ryk tc zenden, om van
ieder zyner onderdaanen een halve zilvere fikel
tÃ³t dien eynde te eyfchen. DÃ³ch dewyl Joada
niet geloofde dat het vÃ³lk dat geld ge wilhg gee-
ven zoude , quam hy dien laft niet naa > maat
wanneer de Koning in \'t drieÃ«ntwintigfte jaar
zyner regeeringe, hem en de Leviten hier over â
beftrafte, en bevÃ©l gaf om voortaan toe te zien dat
de Tempel hernieuwt wierde, zoo deed hy een
houten kift maaken met een dÃ©kfel dat\'er dicht
op floot, in \'t welk een gat was3 en deeze kift
in den Tempel by het altaar gezÃ©t zynde, beval
hy dat elk zo veel daarin zoud fteeken , tÃ³t
vermaakinge van den Tempel, als \'t hem be-
liefde. Deeze manier behaagde den vÃ³lke zo
w^el, dat ieder om ftryd goud en zilver daarin
ftak 3 en de Priefter nevens de Schryver die \'t op-
zigt over den fchat des Tempels had, maakten
den kift alle dagen in \'t byzyn des Konings lee-
dig3 en naa dat zy \'tgeld geteld en opgefchree-
ven hadden, bragten zy hem weder op zyne
plaats. Toen men bevond dat\'er gelds genoeg
namen de Hoogepriefter en de Koning het

vereyfchte werkvolk daartoe aan, en verzÃ³rgden
de bouwftÃ³ffen die tÃ³t vernieuwinge van \'t ge-
bouw noodig waaren. Naa dat het werk vol-
tooid was , wierd het Ã³verige goud en zft-
ver , \'t welk nÃ³g een groote fomme bedroeg,
tÃ³t bekers, drinkfchaalen, en andere vaten ten
behoeve van de GÃ³dsdienft , gebruykt. Daar
liep niet een dag voorby , dat men niet veele
Ã³fferanden Ã³fferde 3 en men onderhieldt die ge-
woonte zo lang de Hoogepriefter leefde. Hy
overleedt eyndelyk in den ouderdom van hon-
derd en dertig jaaren 3 en men begroef hem in
de graffteden der Koningen, zo om zyne onge-
meene vroomheyd , als omdat hy Davids ge-
flacht voor uytfterven behoed , en de kroon in
\'t zelve bewaard had. Naa zynen dood zag
men wel haaft dat Joas , en op zyn voorbeeld
de voornaamfte zyns ryks. GÃ³d vergaten, zich
tÃ³t allerley gÃ³dloosheden overgaven , en niets
dan het vertreedenvan de GÃ³dsdien ft en gerech-
tigheyd fcheenen te behartigen. GÃ³d deed \'er
hen fcherpelyk over beftraffen door zyne Pro-
feeten , die hen te kennen gaven dat de Heere
op hen vertoornd was. Maar zy wierden zo
verhard in hunne zonde, dat zy nÃ³ch door dreyÂ»

AZaÃ«l Koning van SyriÃ« beÃ¶orlÃ³gde Jehu gementen , nÃ³ch door \'t voorbeeld der ftraffen
Koning van IfraÃ«l , en verwoeftte al het die hunne voorvaders om diergelyke misdaaden
land dat de ftammen van Ruben, Gad, ende 1 geleeden hadden, weder tÃ³t hunnen pligt kon-
den

lieten inkomen 5 maar haare lyfwaciit wierdt
<ioor deeze die rondom den Tempel gefteld waa-
ren , buyten gehouden. Zo dra deeze trÃ³tfe
VÃ³rftin den jongen Prins op den troon geze-
ten zag, met de kroon Â©p \'t hoofd , fcheurde
zy haar gewaad, en riep oat men dien jongen,
van wien men zich bediende om haar van \'t ryk
te berooven, zou dooden. Joada daarentegen
beval den Hoofdlieden dat zy haar aangrypen,
en na de beek Kedron leyden zouden, ombaar
aldaar de verdiende ftrafte te doen ontvangen,
doordien\'t onbetaamelyk waare den Tempel met
het bloed van zulk een verfoeijelyke perfoon te
bezoedelen. Voorts belaftte hy dat zo iemand
op zich name haar te befchermen, zy dien maar
opftaande voet zouden dooden. Dit bevÃ©l
wierdt terftond uytgevoerd; en zo dra zy buy-
ten de poort van \'s Konings muylezels gekomen
was, benam men haar \'t leeven,
3 . Naa deeze groote verandering deed Joada alle
die in\'t geweer waaren, benevens al het vÃ³lk in
den Tempel komen, en hen den eed van getrouw-
heyd aan hunnen nieuwen Koning afleggen, met
belÃ³fte van voor zyne behoudenifle te waaken,
en tÃ³t de vergrootinge zyns ryks te arbeyden.
Ook deed hy Joas met eede belooven, dat hy
Gode zyne fchuldige eere bewyzen, en de wetten
door Mofes gegeeven nooit fchenden zoude.

Thans liepen zy alle na Baals Tempel, welken
Gothoha en de Koning Joram haar gemaal, om
den Koning Achab te behaagen , tÃ³t fchande
van den almagtigen GÃ³d, hadden doen bouwen 3
en zy vernielden hem tÃ³t den grond toe , doo-
dende Mathan den Priefter deszelfs.

Joada beval toen , vÃ³lgens de inftellinge van
den Koning David , de bewaaring des Tempels
aan den Priefteren en Leviten, belaftte hen Go-
de tweemaal \'s daags, gelyk de wet medebrengt,
de plegtige Ã³fferanden midsgaders het reukwerk
te Ã³fferen , en koos eenige Leviten om de poor-
ten des Tempels t^ bewaaren, opdat\'er niemand
die ongezuyverd was, inquame.

Toen de Hoogepriefter alles aldus befchikt
had, bragt hy den jongen VÃ³rft, verzeld van de
menigte des vÃ³lks, uyt den Tempel na het ko-
ninglyk paleys 3 aldaar wierdt hy op den troon ge-
zÃ©t , en het gejuygh vernieuwd: en dewyl \'er nie-
mand was die zich niet gelukkig achtte te zien dat
Gothohas dood hen in zulk een rufte ftelde, bragt
de geheele ftad Jerufalem veele dagen in feeft en
en gaftmaalen door. Deeze jonge Koning,
wiens moeder Sahia was genaamd , v/as uyt de
ftad Berfabe gefprooten, en toen nÃ³g maar ze-
ven jaaren oud. Hy was een gÃ³dsdienftige on-
derhouder van GÃ³ds wetten, zo lang Joada leef-
de, en trouwde door zyn aanraaden twee vrou-
wen , by welke hy zoonen en dÃ³chteren teelde.

VIII. H OOFDSTUK.

Dood van Jehu Koning van IfraÃ«l. Joazas zyn zoon vÃ³lgt hein in \'t ryk.
Joas Koning van Juda doet den Tempel van Jerufalem vermaakea.
Dood van Joada den Hoogenpriefter. Joas vergeet GÃ³d, en begeeft
i-ich tÃ³t allerley gÃ³dloosheyd. Hy doetZacharias den Hoogenprie-
fter en zoon van Joada fteenigen. AzaÃ«l Koning van SyriÃ« belegert
Jerufalem. Joas geeft hem alle zyne fchatten, opdat hy \'t betÃ³g op-
en wordt door de vrinden van Zachatia gedood.

den gebragt worden. Ja liunne verwoedheyd
liep zo hoog, dat Joas vergeetende de groote
weldaaden waardoor hy aanjoada verpligt was.

zynen zoon Zacharias , die hem in \'t Hooge-
priefteramptwas gevÃ³lgd, deed fteenigen, om-
dat hy door beweeginge van GÃ³ds Geeft hem

in tegenwoordigheyd des vÃ³lks vermaand h^di
in \'t toekomende gerechtigheyd te oefenen, en
hem met zwaare ftrafte gedreygd had indien
hy in zyne zonden voortging. Deeze Profeet
riep al ftervende GÃ³d tÃ³t getuyge , dat deeze
VÃ³rft, tÃ³t belooninge Van den heylzaameti
raad diÃ©n hy hem gegeeven, en van de dienften
welke zyn vader hem gedaan had, nu zo on-
rechtvaerdig en wreed was dat hy hem op die
wyze deed fterven.

Maar GÃ³d vertoefde niet lang met het ftraf-
fen van zulk een zwaare misdaad. AzaÃ«l Ko-
ning van SyriÃ« quam met een groot heir in Joas
Ryk, pionderde en verdelgde de ftad Geth, en
belegerde Jerufalem. Joas wierdt hierdoor zo
met fchrik bevangen , dat hy alle de fchatten
die in den Tempel waaren, alsmede die van de
Koningen zyne voorzaaten, en alle de gefchen-
ken welke \'t vÃ³lk Gode geÃ³fterd had, hem toe-
zondt ; en daardoor de gierigheyd van dien
VÃ³rft zo vergenoegde , dat hy \'t belÃ©g opbrak
en wegtrok. DÃ³ch Joas ontweek daarom zyne
vereende ftrafte niet 5 want hy viel in een ge-
vaarlyke ziekte , en de vrinden van Zacharias
benamen hem in zyn bed het leeven , om den
dood van hunnen vrind, en den zoon eens mans
dieby hen in zo groot een eere was geweeft,
te wreeken Deeze godlooze Vorft was toen
nÃ³g maar zevenenveertig jaaren oud > en men
begroef hem te Jerufalem , maar met m t graf
der Koningen, omdat men hem dier eere on-
waerdig oordeelde.

Atnafias vÃ³Ã¯gt Joas zynen vader in \'c ryk van Juda. Joazas Koning
van Ifta\'Ã©l vindende zich byna ten ondergang gebragt doot Azacl
Koning van SyriÃ«, neemt zyne toevlugt tÃ³t GÃ³d , en wordt van
den Heete bygeflaan. Joas zyn zoon vÃ³lgt hem in \'t ry*- Dc
dood vao den Profeet ElifÃ©us, die hem voorzegt dat hy de Syriers
overwinnen zaU Het lyk van^ dien Profeet nwakt eenen dooden

weder leevendig. tJood van Azacl Koning van Syric. Adad zyÃ¼
zoon vÃ³lgt hem in de regeering.

KMaJÃ¯as vÃ³lgde Joas zyn^n vader in \\ ^Y^
" van Juda, en J oazas was Jehu zynen vader \\ Â°
in\'tryk van IfraÃ«l gevÃ³lgd in het Ã©Ã©nentwin-ij.
tigfte jaar der regeeringe van Joas, en regeerde
zeventien jaaren. Joazas was niet alleenlyk zy-
nen vader gelyk, maar zelfs den eerften Ko-
ningen van IfraÃ«l die GÃ³d zo openbaarlyk ver-
acht hadden j en hoewel hy een groote krygs-
magt had, echter nam AzaÃ«l Koning van SyriÃ«
zo veele fterke plaatfen van hem, en verfloeg
zulk een menigte van zyn vÃ³lk, dat hy niet
meer dan tienduyzend mannen te voet, en vyf-
honderd te paerde overhieldt. Zo groote ram-
pen troffen den IfraÃ«liten naa het gene de Pro-
feet EhfÃ©us aan AzaÃ«l voorzegd had, toen hy
hem verzekerde dat hy naa het on^rengen van
den Koning Adad, over SyriÃ« en Damaskus re-
geeren zouie. Joazas zich m deezen nood be-
vindende nam zyne toevlugt tot God, en badt
dat hy hem wflde befchermen, en niet toelaa-
ten dat hy onder de magt van AzaÃ«l verviel.
De Opperheer van \'t heelal toonde toen dat hy
zyne gunften niet alleenlyk over de rechtvaerdi-
gen uytftort, maar ook over die welke berouw
van hunne misdaaden hebben j en dat in fteÃª van
hen ganfchelyk te verdelgen gelyk hy doen kon,
hy zich vergenoegt met hen te ftraffen : want
hy verhoorde dien VÃ³rft, gaf hem weÃªr vreede
in zyn ryk, en deed hem zyn eerfte geluk we-
derkrygen.

Naa den dood van Joazas vÃ³lgde Joas zyn
zoon hem in het ryk van IfraÃ«l in \'t zevenen- ^
dertigfte jaar der regeeringe van Joas Koning\'^*
van Juda5 (want die twee Koningen voerden
beyde Ã©Ã©nen naam,) en regeerde zeftien jaa-
ren. Hy geleek zynen vader Joazas niet, maar
was een vroom man; en vermids de Profeet

geworden was, ging hy hem bezoeken j en
ziende dat hy op zyn uyterfte lag, begon hy te
weenen en te jammeren, noemende hem zynen
vader , zynen fteun , en zynen eenigften toever-
laat. Voorts zeyde hy tÃ³t hem, âDat zo
â lang hy geleefd had, hy zyne toevlugt nooit
â tÃ³t de wapenen had behoeven te neemen om
â Â«yne vyanden te overwinnen 5 doordien hy
â\'ben altoos zonder vechten, door de byftand
3, zyiier voorzeggingen en gebeden, overwel-
3, digd had. Maar \'dat nu hy uyt de werreld
â fcheydde, hy hem ongewapend en weerloos
â liet , bloot ftaande voor de woede der SyriÃ«rs
55 en andere vÃ³lken die zyne vyanden waaren:
55 en dathy\'t derhalve beter voor zich zoud
â achten met hem te fterven ^ dan van zyne
5, hulpe verlaaten langer te ieeven. De Pro-
â feet wierdt zo ontroerd en bewoogen door
deeze klagten , dat hy den Koning trooftte,
en voorts belaftte dat men hem eene boog met
pylen zoudÃ© brengen; *t welk gefchied zynde,
beval hy den VÃ³rft de boog te fpannen en\'er
meÃª te fchieten. Joas deed zo , ,dÃ³ch fchoot
maar drie pylen: daarop zeyde de Profeet j â In-
dien gy\'er meer gefthooten had , gy zoudt â
geheel SyriÃ« hebben konnen verdelgen: â
maar dewyl gy u vernoegd hebt met maar â
drie pylen te fchieten, zult gy de Syriers drie-,,
maal overwinnen , en de landen welke zy â
uwen voorzaaten ontnomen hebben weder â
veroveren." Kort naa dat de Proofeet deeze
woorden gefprooken had is hy overleeden.
Hy was een man van uytmuntende deugd, die
op een zeer zigtbaare wyze van GÃ³d bygeftaan
wierdtjen men heeft zeer zonderlinge blyken van
zynen profeetifchen geeft gezien , invoege dat
zyne gedachtenis tegenwoordig nÃ³g in groote
eere onder de Hebreen gehouden wordt. Men
maakte hem ook een treffelyke grafftede , ge-
lyk iemand die met zo veele genaden yaa GÃ³d
begunftigd was, verdiende. Het gebeurde eens

dat de roovers eenen man vermoord hebbende
hem in dat graf wierpen > maar zo dra had dit
dood lighaam dat van den Profeet niet aange-
roerd , Ã³f het wierdt weder leevendig. Dit had-
den wy van den Profeet ElifÃ©us te zeggen , we-
gens \'t gene hy by zyn leeven voorzegt, en na
zyn dood door GÃ³ddelyke kracht verrigt heeft.

AzaÃ«l Koning van SyriÃ« gefturven zynde,
wierdt van Adad zynen zoon in \'t ryk gevÃ³lgd :
dÃ³ch Joas Koning van IfraÃ«l floeg hem in drie
veldflagen, en herwon alzo van hem de landen
welke zyn vader AzaÃ«l den IftaÃ«liten ontno-
men had, gelyk door den Profeet EhfÃ©us was
voorzegd. Joas eyndelyk ook overleeden zyn-
de wierdt te SamariÃ« begraaven, en van zynen
zoon Jeroboam [in \'t ryk IfraÃ«ls] gevÃ³lgd.

Araafias Koning van Juda door GÃ³d bygeftaan verflaat de Amalekiten,
de Idumeers, en de Gabalitanen. Hy vergeet GÃ³d , en Ã³ffert den
afgoden i tot ftraffe van welke zonde hy overwonnen en gevangen
genomen wordt door Joas Koning van IfraÃ«l, aan wien hy ge-

ning van IfraÃ«l, vÃ³lgde Amafias Koning van
Juda, wiens moeder Jodada geheeten van Jeru-
falem was, zynen vader in\'t ryk. Alhoewel hy
nÃ³g jong was, echter beminde hy de gerechtig-
heyd : Hy begon zyne regeering met wraak te
oefenen over den dood zyns vaders; en
fchoonde niemand der gener die voorgeevende
zyne vrinden te zyn , hem zo wreedelyk ver-
moord hadden : maar hunne kinderen deed hy
geen leed, omdat de wet verbiedt de kinderen
om de zonden hunner vaderen te ftraffen. Hy
befloot den Amalekiten, mitsgaders den Idu-
meÃ«rs , en Gabalitanen den oorlÃ³g aan te doen :
tÃ³t dien eynde bragt hy uyt de ftammen Juda en
Benjamin ontrent driehonderd-duyzend man-
nen op de been, alle in de bloei huns leevens,
en die min of meer dan twintig jaaren had-
den. Hy ftelde Bevelhebbers over hen, en

zondt honderd talenten zilvers aan Joas Ko-
ning van IfraÃ«l , om met honderd-duyzend
mannen van hem bygeftaan te worden. Toen
hy gereed was om met dit groot heir te velde
te trekken, beval een Profeet hem van GÃ³ds
wege die IftaÃ«hten te rugge te zenden, omdat
zy gjÃ³dloozen waaren, en dathy zekerlyk over-
wonnen zoude worden indien hy zich van hen
bediende j in plaats dat hy op GÃ³ds byftand
fteunende door zyne krygsmagt alleen zyne
vyanden zoud overwinnen. Dit fpeet hem^
omdat hy reeds gcld tÃ³t fÃ³ldy der hulpbenden
gegeeven had; maar de Profeet vermaande
hem tÃ³t gehoorzaaminge van \'t bevel GÃ³ds,
die hem dat verlies met woeker kon vergoeden.
Hy zondt dan die honderd-duyz-end mannen te
rugge, zonder het gegeeven geld weder te
eyfchen ; thans trok hy zyne vyanden tegen,
overwon hen in een zwaar gevecht, verlloeg
tienduyzend van hen, en kreeg\'er een gelyk
getal gevangenen , welke hy liet brengen op de
plaats genoemd de groote rÃ³ts , dicht by Ara-
biÃ«, alwaar hy hen alle van boven neÃªr deed
werpen. Hy kreeg ook eenen grooten en kÃ³fte-
lyken buyt: maar de IfraÃ«liten, welke hy te
rug gezonden had , daarover gebelgd zynde,
ftroopten in zyn land tÃ³t aan Bethfames, voer-
den veel vees weg, en doodden drieduyzend
ingezÃ©tenen.

Amafias opgeblaazen door deeze voorfpoed
zyner wapenen, vergat dat hy die aan Gode
verfchuldigd was, en door een heyllooze on-
dankbaarheyd, in ftede van hem de eere te gee-
ven , verliet hy zynen dienft, om de valiche
gÃ³dheden der Amalekiten te aanbidden. De
Profeet quam daarop by hem, en zeyde, ,, Dat
3, hy ten hoogften verwonderd was te zien dat
5, hy als Goden eerdÃ© zodaanige die hunne aan-
3, bidders tegen hem niet hadden konnen be-
â fchermenj nÃ³ch beletten dat hy zo veele van
3, hen doodde j zo veele andere gevangen nam,
5) en hen zelfs hunne afgoden nevens anderen
j, roof na Jerufalem deed brengen." Deeze
woorden maakten Amafias zo toornig, dat hy
den Profeet dreygde te dooden j indien hy meer
op die wyze beftond te fpreeken. Hy ant-
woordde dan dat hy zich ftil zou houden, dÃ³ch
dat GÃ³d echter niet laaten zoude hem naar ver-
dienfte te ftraften. Nademaal de hoogmoed
van Amafias fteeds aangroeide, en dat hy be-
haagen nam in den Heere te beicedigen, in
plaats van te erkennen dat al zyn geluk van hem
quam, en\'er hem voor te danken, fchreef hy
eenit^en tyd daarnaa aan Joas Koning van IfraÃ«l,
Â« Dat hy hem met al zyn vÃ³lk moft gehoor-
Â» zaamen , gelyk de tien ftammen onder hem
wel eer zynen voorvaderen David en Sa o-
â mon gehoorzaamd hadden; en dat indienhy
â niet gezind was zulks vry Willig te doen, hy
zich dan ten oorlÃ³g toeruften mogt; naar-
dien hy beflooten had dat gefchft door de
â wÃ¤penen te beftechten." Joas antwoordde
daarop in deezer voege : â De Koning Joas
3, aan den Koning Amafias. Daar was eens op
5, den berg Libanon een groote CipreftÃ¨boom,
â en een diftel: de diftel verzÃ³cht van
IS prÃ©s zyne dÃ³chter voor zynen zoon ten huu-
welyk; maar terwyl hy dit verzoek liet doen, â
quam\'er een wftd beeft dat hem vertradt en â
verpletterde. Spiegel u aan dit voorbeeld, â
om niets boven uwe magt te onderneemen; â
en wees doOr uwe overwinninge op de Ama- â
lekiten behaald niet zo opgeblaazen, dat <^y â
u in gevaar zoudt ftellen van uw ganfche ryk â
te verliezen." Amafias ten hoogften over dee-
zen brief verftoord, ruftte zich ten oorlÃ³p toe;
en buyten twyfel dreef GÃ³d hem daartoe^aan\'
om zyne rechtvaerdige wraak over hem te oefe-
nen. Toen de heiren eikanderen genaderd waa-
ren , en zich in ftagÃ¶rde gefteld hadden, wierdt
dat van Amafias fchielyk met zodaanig een fchrik
van|den Hemel geflagen, dat het de vlugt nam
eer men eens handgemeen wierdt, laatende A-
mafias ter genadÃ© zynÃ©r vyanden. Joas hem in
zyne magt hebbende zeyde dat\'er geen middel
voor hem was den dood te ontwyken, dan door
de poorten van Jerufalem voor hem en zyn heir
open te ftellen. De begeerte die deeze VÃ³rft
had om zyn leeven te behouden, deed hem de
inwoonderen overfteni^men dat zy deeze voor-
waarde aannamen. Joas dan een yak van^ vier- ^ AnderÃ©
honderd elleboogen wyd in de ftadsmuur lieh-fufl"\'^\'
bende doen breeken, reedt zeegcpraalende op
zynen wagen, gevÃ³lgd van zyn ganfche heir,
in deeze hoofdftad des ryks, en Amafias met
zich gevangen leydende, nam hy alle de fchat-
ten die in ^den Tempel waaren, en al het goud

en zilver dat hy in\'t paleys der Koningen vondt,
ftelde Amafias in vryheyd, \'en keerde weder na
SamariÃ«. Dit viel voor in het veertiende jaar
der regeeringe van Amafias. Etlyke jaaren daar-
naa wanneer deezerampzahge VÃ³rft zag datzy^
ne vrinden zelfs hem belaagden , vlugtte hy i^a
de ftad Lachis ; maar dat kon hem niet behoe-
den ; want ook daar benamen zyne belaagers
hem \'t leeven, en bragten zyn lighaam te Jeru-
falem , alwaar hy met zodaanig een lykftaatft als
ontrent Koningen gebruykelyk is begraaven
wierdt. Aldus eyndigdehy jammerlyk zyne da-
gen in \'tnegentwintigfte jaar zyner regeeringa>
en het vieren vyftigfte zyns leevens, tÃ³t Ã¼raffe,
dat hy GÃ³d veracht, en de waare GÃ³dsdienft
verlaaten had , om de afgoden te aanbidden,
Oziof zyn zoon vÃ³lgde hem in \'t ryk:

De Profeet Jonas voorzegt Jeroboam Koning van IfraÃ«! dat hy de Sy-
riÃ«rs overwitinÃ©n zal. Gefchiedetiis v^iÂ» dien Profeet, -van
na Nineve gezonden om den ondergang van het ryk van AffyriÃ« te
voorzeggen. Jeroboams dood. Zacharias zyn zoon vÃ³lgt hem in
de regeeringe. Treffelyke hoedaanigheden van Ozias KouinÂ» van
IfraÃ«l. Hy verovert veele plaatfen j en verflerkt Jerufalem. MaÃ¤t
zyne voorfpoed doet hem GÃ³d vergeeten-, waarom de Heete hem
fchrikkelyk ftraft. Jotham zyn Zoon vÃ³lgt hem in \'t ryk. sd-
lum vermoort Zacharias Koning van IfraÃ«l , en maatigt zich de
kroon aan. Manahem dood Seilum, cn regeert tien jaaren. PlÂ»a-
keÃ¯azyn zoon vÃ³lgt hem. Phake vermoordt denzelven en regeert in
Zyne plaats. Teglat-Phalazar Koning van AlTyriÃ« voert eenen zwaa-
ren oor log tegen hem. Deugden van Jotham Koning van Juda, De
Profeet Nahum voorzegt de verdelging van \'t ryk van AflyriÃ«.

tn het vyftiende jaar der regeeringe van Ama-
fias Koning van Juda, was Jeroboam, zynen ^
vader Joas, in\'t ryk van IfraÃ«l gevÃ³lgd, en ere-,
duurende veertig jaaren welke hy reo-eerde
hieldt hy zyn verblyf te SamariÃ« even als zyne
voorzaaten. De gÃ³dloosheyd van dien VÃ³rft,
en zyne^ neyging tÃ³t afgodery was zeer groot,
zo dat hy daardoor fpoorlooze dingen bedreef,
F f 2 ^ cn

en in \'t vervÃ³lg zeer veele onheylen over zyne
onderzaaten haalde. Zekeren Profeet Jonas
genoemt, voorzeyde hem dat hy de SyriÃ«rs over-
winnen, en de landpaalen zyns ryks uytbrey-
den zoude tÃ³t aan de ftad Amathna\'tnoorden,
en tÃ³t aan \'t meir Afphaltis na\'tzuyden, \'t wel-
ke de oude grenzen van\'t land Kanaan waaren,
die Joftia gefteld had. Jeroboam door deeze
voorzegging aangemoedigd verklaarde den oor-
lÃ³g tegen de SyriÃ«rs, en veroverde al\'tlaichet
welk Jonas voorzegd had dat hy vermeefteren
zoude. Dewyl ik beloofd hebbe oprechtelyk en
getroiiwlyk te zullen verhaalen \'tgene men inde
heyhge boeken der Hebreen gefchreeven vindt,
behoor ik niet ftilzwygends voorby te gaan\'tge-
ne dien Profeet betreft. GÃ³d beval hem dan den
inwoonderen van Nineve, die groote en magti-
tige ftad, aan te kondigen, dat het ryk van Af-
fyriÃ«, waarvan zy de hoofdftad was, verdelgd
zoude worden. Deeze laft fcheen hem zo ge-
vaarlyk te zyn, dat hy niet befluyten kon dien
uyt te voeren j en even als Ã³f\'tin zyne magt ge-
weeft waare zich voor GÃ³ds oogen t\'e verbergen,
hy ging te Joppe t\'fcheep om na Tarfls inCili-
ciÃ« te vaaren. Maar daar ontftondt zulk een
zwaare ftÃ³rm, dat defchipper, de ftierman en

\'t bootsvÃ³lk zich in gevaar ziende van te vergaan,
gebeden voor hunne behoudenifle uycboezem-
den > en Jonas was de eenigfte die in eenen hoek
van \'t fchip met zynen mantel bedekt leggen-
de , hun voorbeeld niet naavÃ³lgde. Terwyl het
onweer ondertuflchen hand over hand toenam,
fchoot hen in den zin dat moogelyk iemand on-
der hen de oorzaak van dit ongeluk was : Ã³m
d\'erhalve te weeten wie dit zou moogen wee-
zen , wierpen zy \'t lÃ³t, en het viel op Jonas,
Zy vraagden hem wie hy was, en waarom hy
die reyze ondernomen had. Hy antwoordde
dat hy een Hebreer en een Profeet des almagti-
gen GÃ³ds was, en dat indien zy\'t gevaar, dat
hen dreygde, ontkomen wilden, zy hem inde
zee moften werpen, omdat hy\'er alleen de oor-
zaak van was. Zy konden in \'t eerft daartoe
niet befluyten, doordien het hen eene foort van
gÃ³dloosheyd toefcheen, aldus eenen vreemde-
ling, die zyn leeven aan hen vertrouwd had,
aan eenen wiflÃ¨n dood over te geeven. Maar
toenzy zich op \'t punt zagen van te zullen ver-
gaan wierpen zy, ten deele door Jonas zelve,
ten deele door de begeerte om zich te redden
aangezet, den Profeet in zee : waarop het on-
weer bedaarde. Men leeft dat een walvifch hem
opflokte, en dathy naa drie dagen en zo veele
nachten, leevendig en onbefchadigd weder uyt-
gefpoogen wierd aan den oever van de Euxyn-
iche zee, alwaar hy GÃ³d om vergiftÃ¨nis gebe-
den hebbende, toen na Nineve ging, en aan
dat vÃ³lk verkondigde dat zy \'t ryk van AfiÃ« haaft
verliezen zouden. Dus luyd zyn gefchiedenis,
zo als ik die uyt onze Schryvers heb opgemaakt.

Jeroboam Koning van IfraÃ«l overleedt naa 399.
dat hy veertig jaaren voorfpoediglyk geregeerd ^
had, en wierdt te SamariÃ« begraaven. Zacha-^^\'
rias zyn zoon vÃ³lgde hem in\'t ryk, gelyk Ozias
in \'t veertiende jaar van Jeroboams regeeringe
zynen vader Amafias, die hem by Achia van
Jerufalem geteeld had , in \'t ryk van Juda ge-
vÃ³lgd was.

De Koning Ozias was zo goedaardig, zul^ ^^^^
een beminnaar van de gerechtigheyd , en zo Kron,
kloekmoedig en voorzigtigÂ» dat alle die voor-
treftÃ¨lyke hoedaanigheden tzamengevoegd,
hem bequaam maakten om groote daaden uyt
te voeren. Hy overwon de Philiftynen, en
ontweldigde hen de fteden Geth en Jamnia,
welker muuren hy deed flechten j hy beftreedt
de ArabiÃ«rs , gebuuren van Egipte j ftichtte
eene ftad dicht by de roode zee, waarin hy een
fterke bezetting leyde i bragt de Ammoniten
onderen maakte hen cynsbaar j bemagtigde al
het land dat zich tÃ³t aan Egipte uytftrekt j en
wendde daarnaa zyne vlyt aan tÃ³t het herftel-
len

kn en verfterken van Jerufalem : Hy deed haa-
re muuren , die door \'t verzuim zyner voor-
zaaten zeer vervallen waaren , verbÃ©teren j hy
Met het vak dat Joas Koning van IfraÃ«l in den
muur deed breeken toen hy naa \'t gevangen
neemen van den Koning Amalias in zeegepraal
ter ftad inreedt, weder dicht maaken ; hydeed
op nieuws veele torens bouwen van honderd
vyftig elleboogen hoog j hy beval fchanfen op
te werpen aan de afgelegenfte hoeken der ftad j
en hy maakte ook veele waterleydingen. Hy
onderhieldt een overgroot getal van paerden
en vee , doordien het land zeer ryk van wey-
den waSj en dewyihy een groot lief hebber van
den landbouw was", deed hy zeer veele fruyt-
boomen en andere gewaftÃ¨n planten. Hy on-
derhieldt driehonderd-zeventigduyzend fÃ³ldaa-
ten 5 alle uytgeleezen vÃ³lk, gewapend met
zwaerden , fchilden , kÃ³pere harnaften , boo-
gen 5 en flingers , zynde in regimenten onder
\'t opzigt van tweeduyzend goedje BevÃ©lhebbers
verdeeld. Hy deed ook veele ftÃ³rmgevaarten
maaken om fteenen en fchichten te werpen,
alsmede groote haaken en ander tuyg om fte-
den te beftÃ³rmen.

De hoogmoed in zulken grooten voorfpoed
vergiftigde het gemoed van dien VÃ³rft dermaa-
te met haar venyn , dat die tydelyke en ver-
gangklyke magt hem de eeuwige en onbezwy-
kelyke magt GÃ³ds deed verachten: want hy floeg
zyne heylige wetten niet gade, en in plaats van
de deugd te omhelzen, begon hy zynen va-
der in \'t pleegen van gÃ³dloosheyd naa te vÃ³l-
gen. Invoege dat zyne voorfpoed en deluyfter
zyner groote daaden maar tÃ³t zyn verderf
ftrekten, en blyken deeden dat het den men-
fchen zwaar valt zich in groot geluk te maatigen.

Eens op eenen feeftdag kleedde deeze Ko-
ning zich met het priefterlyk gewaad , en
quam in den Tempel om GÃ³de reukwerk op
den gouden altaar te Ã³fteren. De Hoogeprie-
fter Azarias quam daarop toeloopen verzeld
van tachtig Priefters, en zeyde dat zulks hem
niet geoorlÃ³fd was, en dat hy niet verder moft
treeden , maar te rugge gaan , indien hy GÃ³d
door zulk een heyflooze daad niet vertoornen
wÃ¼de. Ozias wierdt hierover zo vergramd,
dat hy dreygde hem, midsgaders alle de ande-
re Priefters , te dooden , indien hy hem in zyn
voorneemen belettede. Naauwlyks waaren
deeze woorden uyt zynen mond , Ã³f daar ont-
ftondt een groote aardbeeving , het dak des
Tempels opende zich , eene ftraal der zonne
floeg dien gÃ³dloozen Koning in \'t gezigt, en
hy bevondt zich op dat oogenbhk ganfch van
Hielaatsheyd bedekt. Deeze aardbeeving fcheur-

de ook van Ã©Ã©n , op eene plaats dicht byde ftad
genoemd Eroge, den berg die na \'t weften lag,
waaraf de helft vier ftadiÃ«n vandaar tegen
eenen anderen berg die zich na \'t ooften ftrek-
te, gevoerd wierdt, het welk den ganfchen weg
verftÃ³pte , en des Konings tuynen met aarde
bedekte. De Priefters ziende deezen VÃ³rft
dus geheel melaatfch , konden gemaklyk be-
grypen wat \'er de oorzaak van was dies zey-
den ze hem dat die quaal hem door een blyk-
baare ftraiFe van GÃ³d was toegezonden, en be-
valen hem ter ftad uyt te gaan.
fchande benam hem de ftoutheyd van zich
daar tegen te kanten ^ zo dat hy dit bevÃ©l ge-
hoorzaamde , en aldus rechn^aerdiglyk oves
zyne gÃ³dloosheyd , en zyn roekeloos beftaan
om zich boven den menfchelyke ftaat te ver-
heften , geftraft wierdt. Hy bragt aldus eeni-
gen tyd buyten de ftad door , leevende als
een ampteloos perfoon, terwyl Jotham zyn
zoon de rykszaaken waarnam^ en hy ftierf eyn-
delyk van verdriet dat hy zich tÃ³t zulken ftaat
gebragt zag. Hy was achtenzeftigjaaren oud,
hebbende twÃªÃ«n vyftig daarvan geregeerd.
Men begroef hem in zynen tuyn in een byzon-
der graf, enJotham vÃ³lgde hem in \'t ryk.

Noopende Zacharias Koning van IftaÃ«l, 401.
naauwlyks had hy zes maanden geregeerd , of^Kon.n.
een zyner vrinden genaamd Sellum , zoon van
Jabes vermoordde hem , en maatigde zich het
ryk aan : maar hy bezat die heerfchappy, wel-
ke hy door zulk een fchelmftuk verkreeo-en
had , niet boven een maand. Manahem de
Veldoverfte, die toen in de ftad Tharfa Vvas,
dc moord van Zacharias verftaan hebbende, trok
met zyne ganfche krygsmagt recht op SamariÃ«
aan j bevocht, overwon , en doodde hem ^
zette uyt eygen gezag de kroon op zyn hoofd,
en keerde met zyn zeeghaftig heir na Thapfa.
DÃ³ch vermids de inwooners hem niet erken-
nen wflden , en hem de poorten voor de
neus ftooten, pionderde hy \'t ganfche land,
nam de ftad met geweld in , doodde hen al-
le , verfchoonde zelfs de kinderen niet en
pleegde alzo tegen zyne eygene landaard zo-
daanige wreedheden welke men naauwlyks
tegen overwonnene Barbaaren oefenen zoude:
ook betoonde hy geen meer zachtzinnigheyd
en menfchelykheyd geduurende de tien jaaren
die hy over IfraÃ«l regeerde. Thtil Koning van
AftyriÃ« verklaarde den oorlÃ³g tegen hem : en
dewyl hy zich niet magtig genoeg bevondt om
hem het hoofd te bieden , kÃ³ft hy de vreede
van hem voor duyzend talenten zilvers , en
vÃ³rderde daarnaa zynen onderdaanen die ibmme
af, door het opftellen van vyftig drachmen
op ieder perfoon. Hy ftierf niet lang daar-
naa , en wierdt te SamariÃ« begraaven : "Pha-
tÃ³\'zyn zoon vÃ³lgde hem in \\ ryk , en erfde
zyne wreedheyd niet minder dan zyne kroon j
dÃ³ch regeerde niet boven twee jaaren. Want
Thake zoon van Romelia Overfte eener bende
van duyzend mannen, doodde hem verraader-
lyk op een gaftmaal dat hy voor zyne vrinden
had aangerecht, bemagtigde het ryk, en regeer-
de twintig jaaren , zonder dat men zeggen kan
Ã³f hy in gÃ³dloosheyd Ã³f in onrecht vaer dig-
heyd meeft uytmuntte. Teglat-Thalafar
ning van AftyriÃ« beÃ³orlÃ³gde hem , veroverde
het ganfche land van GalaÃ¤d, alsmede de land-
ftreek aan gene zyde van den Jordaan , en \'t
daar by gelegen GalilÃ©a , nevens Kydife en A-
for , en voerde alle de inwooners gevangen na
zyn ryk.

Jotham zoon van Ozias Koning van Juda, 402.
geteeld by Jerafa van Jerufalem geboortig, re-^\'^Â®" ^^?\'
geerde toen. Hy was een VÃ³rft van alle deugden
voorzien j want hy was niet minder gÃ³dsdien-

ftig jegens GÃ³d, dan rechtvaerdig jegens dc
menichen. Hy wendde groote vlyt aan tÃ³t het
verbÃ©teren en vercieren dier groote ftad : hy
deed het voorpleyn en de poorten des Tem-
pels vermaaken > en een gedeelte der neÃªrge-
ftorte muuren wederopbouWen 5 waarby hy
groote en fterke torens voegde, en alle wan-
Ã³rde in zynrykherfteldc. Voorts overwon hy
de Ammoniten , leyde hen een jaarlykfche
fchatting op van honderd talenten, tienduy-
^ Kor. zend maaten tarwe en zo veel garft; en hy ver-
grootte het gebied en de magt van zynen ftaat
zodaanig , dat hy niet minder van zyne vyan-
den ontzien, dan van zyne onderdaanen be^
mind wierdt.

403 Geduurende zyne regeeringe voorZeyde ze-
ker Profeet genaamd Nahum den val des ryks
van AflyriÃ« , en de verdelging van Nineve,
met deeze woorden j â Gelyk het water van
â eenen grooten vyver door den wind beroerd
âwordt, zo zal men het vÃ³lk van Nineve
â door vreeze ontroerd zien , en hunne ge-
â dachten zullen zo twyfelachtig zyn , dat als
â zy tÃ³t malkanderen zullen zeggen : Laat
â ons vlugten\', ij ook zeggen zullen , Laaten-
â we blyven , om ons goud en zilver mede te
â neemen : maar niemand van hen zal dien
5, laaften raad vÃ³lgen, omdat zy hun leeven lie-
â ver zullen bergen dan hun goed. Overzulks
â zal men onder hen niet hooren dan gejammer
â en geklag : hunne fchrik zal zo groot zyn
â dat zy naauwlyks op hunne beenen zullen
konnen ftaan, en hun gelaat zal niet ken-
â baar weezen. Waar zullen zich dan de
3, leeuwen , cn de moeders der leeuwen-wel-
3, pen onthouden ? Nineve , zegt de Heere,
3, ik zal u uytroeijen , en men zal geene. Iceu-
â wen meer uyt u zien voortkomen die de
3, ganfche werreld zullen doen beeven.\'* De
Profeet fprak nÃ³g veele andere diergelyke zaa-
ken wegens die magtige ftad , welk ik alhier
niet verhaal, om den leezer niet te verveclen.
En honderd vyftien jaaren daarnaa zag men de
vervulling dier profecye.

Dood van Jotham Koning van Juda. Achas zyn gÃ³dlooze zoon
vÃ³lgt hem m \'t ryk. Razin Koning van SyriÃ« en Phake Koning
van IfraÃ«l beoorlogen hem. DÃ³ch naa dat die twee Koningen
gefcheyden waaren, voert hy kryg tegen Phake, en wordt van hem
in eenen veldflag overwonnen, De Profeet Obed beweegt de Ifrac
liten de gevangenen te rugge tc zenden.

404. T Otham Koning van Juda ftierf in den ou-
i.Kou. 18 J derdom van Ã©Ã©nenveertig jaaren, naa dathy
iKron. 18 zeftien van geregeerd had , en wierdt in het
graf der Koningen begraaven. Achas zyn zoon
vÃ³lgde hem in \'tryk. Deeze VÃ³rft was zeer
gÃ³dloos , want hy vertradt GÃ³ds wetten , en
vÃ³lgde de Koningen IfraÃ«ls in hunne gruuwe-
len naa. Hy rechtte te Jerufalem altaaren op
om den afgoden te Ã³fteren , hy Ã³ftÃ¨rde zynen
eygenen zoon ten brandÃ³fiÃ¨r vÃ³lgens de ge-
woonte der Kanaaniten , en beging veele ande-
re verfoeijelyke misdaaden. Razin Koning van
SyriÃ« en Damaskus , en Phake Koning van
IfraÃ«l, die t\'zamen vrinden waaren , zeyden
hem den oorlÃ³g aan, en belegerden hem in Jeru-
falem. Maar de ftad was zo fterk dat zy zich

genoodzaakt vonden het belÃ©g op te breeken.
Razin veroverde daarnaa de ftad Ela , aan de
roode zee gelegen, deed alle de inwooners om-
brengen, en rechtte daar eene vÃ³lkplanting der
SyriÃ«rs op. Hy nam ook veele andere plaat-
fen in, doodde een groot getal Jooden , en
keerde met zyn heir belaadcn met roof ^ weder
na Damaskus. Toen Achas zag dat de SyriÃ«rs
weggetoogen waaren , dacht hy dat hy niet
minder fterk was dan de Koning van IfraÃ«l ^
dies trok hy tegen hem op , en men quam tÃ³t
eenen veldflag j in welken GÃ³d , om hem we-
gens zyne misdaaden te ftraffen , toeliet dathy
overwonnen wierdt met verlies van honderd-
twintigduyzend mannen , en van den zoon van
Koning Achas, genaamd, die gedood

wierdt door Zacharias VeldÃ³verfte van IfraÃ«l,
welke ook Erik \'s ryks Opper-bewindsman, en
Elkam^ VeldÃ³verfte van Juda gevangen nam. De.
Koning van IfraÃ«l voerde daarbeneven ccn groo-
te menigte van mannen en vrouwen ge-
vangen : en toen de IfraÃ«liten zeegcpraalen-
de en met buyt bekaden weder na SamariÃ«
keerden, quam de Profeet Obed * hen te gemoet, * AndcÃ¯s
en riep hen toe dat zy hunne overwinning niet\'
aan hunne eygene magt moften toefchryven,
maar aan GÃ³ds gramfchap tegen Achas : Hy
beftrafte hen dat zy zich met hun geluk niet
vernoegende zulk een menigte van perfoonen
durfden gevangen leyden , die uyt de ftammen
van Juda en Benjamin voortgekomen , van \'t
zelfde bloed gefprooten waaren als zy i en hy
zeyde hen dat indien zyze niet in vryheyd ftel-
den, GÃ³d hen ftrcngelyk ftraffen zoude. De
IfraÃ«hten hielden daarover raad, enBarachias ^
die een man van groot aanzien onder hen was,
benevens drie andere, zeyden, ,, dat zy niet
zouden dulden dat men die gevangenen in ,,
hunne fteden bragt, uyt vreeze dat zy daar-
door GÃ³ds gramfchap en wraak op zich zou- ,,
den haaien : en datzy reeds al te veele andere â
zonden, waarover zy door de Profeeten waa- â
ren beftraft, begaan hadden, al waare \'t dat,,
zy \'er niet meer nieuwe by voegden.\'\' Het krygs-
vÃ³Ã¯k door deeze reede bewoogCn, ftelde \'t aan
hen om te doen zo als zy \'t zouden goed vinden,
en daarop namen deeze verftandige mannen den
gevangenen de ketens af, onthaalden hen wel,
gaven hen reysgeld om Weder na huys te kee-
ren, jaa verzelden hen tÃ³t voorby Jericho, niet
verre van Jerufalem > waarnaa zy zich weeder

Achas Koning van Judla verzoekt d,e byftand van Teglat Phalafar Koning
van AlTyriÃ« , die SyriÃ« verwoeft , Ra^i" Kon>ng van Damaskus
doodt, en Damaskus inneemt. Schrikkelyke gÃ³dloosheyd van Achas.
Zyn dood. Ezechias zyn zoon vÃ³lgt hem m de regeeringe. PhakÂ«
Koning van IfraÃ«l vermoord door Ofea, die het ryk na zich neemt ,

cn door SalmanafTar Kouingvan Aflyrie overwonnen wordt. Eze-
chias herftelt dc GÃ³dsdienft , overwint de Philiftynen , en veracht
de dreygementen des Konings van Aliyrie.

\'^Aa zulk een groot verhes zondt Achas
Koning van Juda Gezanten met kÃ³ftelyke
gefchenken aan Teglat^Phalafar Koning van
AflTyriÃ© , om byftand van hem te verzoeken te-
gen de IfraÃ«liten , de SyriÃ«rs , en die van Da-
maskus , en beloofde hem een groote Ibrnme
gelds. peeze VÃ³rft quam d^rop zelf in per-

foon met een magtig heir , verwoeftte geheel
SyriÃ«, nam de ilad Damaskus met geweld,in,
doodde Razin den Koning daarvan, zondt de
ingezÃ©tenen na \'t opper MediÃ«, en deed de
AfTyriÃ«rs in hunne plaats komen. Daarnaa trok
hy op tegen de IfraÃ«liten , en voerde veele van
hen gevangen. Achas ging toen na Damaskus
om hem te bedanken, en bragt hem niet alleen^
lyJc al het goud en zilver dat hy in zyne fchat-
kiften had, maar ook dat het weikin den Tem-
pel wa^, zonder zelfs de gefchenken die Gode
geÃ³fferd waaren daarvan uyt te zonderen. Dee-
ze fnoode VÃ³rft had zo weynig verftands,en
oordeels, dat hoewel de SyriÃ«rs zyne open-
baare vyanden waaren, hy echter niet naaliet
hunne goden te aanbidden, even als Ã³f hy alle
zyne hoope in hunne byftand moft ftellen.
Maar toen hy zag datzy door de AfTyriÃ«rs over-
wonnen waaren , aanbadt hy de Goden der
overwinnenden, vermids\'er geen valfche GÃ³d-
heden waaren welke hy niec liever wilde eeren
dan den waarachtigen GÃ³d, den GÃ³d zyner
voorvaderen, wiens gramfchap, welke hy over
zich gehaald had, de oorzaak van zlle zyne
rampen was. Zyne gÃ³dloosheyd ging zO; ver-
re, dat het hem niet genoeg was den TempeJ
van alle zyne fchatten te berooven , maar hy
deed hem ook ftuyten, opdat niemand GÃ³d
met de plegtige cn gewoone Ã³fferanden zoud
eeren. En naa dat hy den Heere door zo yeele
misdaaden getergd had, ftierf hy in den ouder-
dom van zesÃ«ndertig jaaren, waarvan hy\'er
zeftien geregeerd had, en liet zynen zoon
tÃ³t zynen naazaat.

Ontrent dien zelfden tyd wierdt Phake Ko-
ning van IfraÃ«l verraaderlyk gedood door OfÃ©a
Ã©Ã©nen zyner vertrouwdfte vrienden, die naa hem
het ryk negen j aaren bezat, zynde een zeer boos
en gÃ³dloos menfch. Salmanajfar Koning van
AftyriÃ« deed hem\' den oorlÃ³g aan , en had
geen moeite om hem te overwinnen en eene
fchatting op te leggen, doordien hy van GÃ³d
verlaaten was.

In \'t vierde jaar der regeeringe van OfÃ©a be-
\'klom Ezechias, zoon van Achas en AhÃ¯a eene
Jerufalemfche vrouw, den rykstroon van Juda.
Deeze VÃ³rft was zo vroom, rechtvaerdig, en
gÃ³dsdienftig, dat hy van \'t begin zyner regee-
ringe af oordeelde niets voordeeligers voor hem
en zyne onderdaanen te konnen doen , dan de
GÃ³dsdienft te herftellen. TÃ³t dien eynde ver-
gaderde hy al het vÃ³lk, de Priefters, en de
Leviten, en fptak aldus tÃ³t hen : â Gylieden
kont niet onweetende zyn van de onheylen
welke ey ter oorzaake van de zonden myns
5, vaders geleeden hebt, omdat hy Gode zyne
â behoorlyke eere onthouden , en u daarenbo-
â ven tÃ³t de aanbiddinge der valfche goden,
welke hy zelf aanbad, overreed heelt. INa-
demaal gylieden dan de ftraffe, die op de
gÃ³dloosheyd vÃ³lgt, geproefd hebt, ver-
maan ik u afftand daarvan te doen , uwe
gemoederen van alle die onreynigheden te
zuyveren, en u by de Priefters en de Leviten
5, te vervoegen, om den Tempel des Heeren
3, te openen en door plegtige Ã³fferanden te rey-
5> nigen, en hem tÃ³t zynen voorigen luyfter te

herftellen 5 dewyl dit het ÃªÃ¨nigfte middel is ,,
om GÃ³ds gramfchap te ftillen, en hem gun-,,
ftig jegens u te doen zyn.". Naa dat de Ko-
ning aldus gefprooken diad, openden de Prie-
fters den Tempel^, zuyver4fn hem, maakten
de gewyde vaten.^a^^^ eii bragten de; Ã³ffe-
randen , vÃ³lgens de gVwoohte Hunner voorou-
deren, op den altaar i Thans zondt Ezechias
booden, na alle de plaatfen van zyn ryk , om
het vÃ³lk te beveelen tÃ³t Jerufalem;:
ten eynde men aldaar "het feeft der ongehÃ©velde
brooden , \'t welk-dpp^r 4e gÃ³dloosheyd van de
Koningen zyne .voorzaaten geduurende veele
: jaaren "Was geftaakt ^ vieren mogte. Zyn yver
ging nÃ³g verder j hy. deed ook ;den IftaÃ«liten
door gezanten vermaanen hun bygelÃ³of te ver-
laaten, en weder tÃ³t hunne oude en heylige ge-
woonten te keeren , om Gode de fchuldige eere
te geeven j en hy beloofde dat hy hen te Jerufa-
lem wel ontvangen zoude , indien zy het feeft
aldaar met hunne landslieden wilden komen vie-
ren : waarby hy .voegde dat alleen de beÃ³oging
hunner gelukzaligheyd, en niet zyn eygen be-
lang., hem bewoog om hen tot het omhelzen
van zulken heylzaameh raad te noodigen.
DÃ³ch de IfraÃ«liten luyfterden naar dien bood-
fchap niet, maar dreeven de fpÃ³t met de afge-
zondenen, en befchimpten de Profeeten die hen
vermaanden dien wyzen raad te vÃ³lgen ; en hen
voorzeyden wat onheylen hen naakende waaren,
indien zy in hunne gÃ³dloosheyd voortgingen^
Ja hunne dwaasheyd en woede liep zo hoog, dat
zy zelfs de Profeeten om \'t leeven bragten, en
hunne misdaaden door nieuwe overtreedingen
verzwaarden, tÃ³tdat GÃ³d hen eyndelyk t\'hun-
ner ftraffe in de handen hunner vyanden over-
leverde , gelyk hiernaa ftaat gezegt te worden.
Evenwel waaren\'er nÃ³g veele onder de ftammen
van Manafie, Zabulon, enifaffchar, die door
de woorden der Profeeten bewoogen, zich be-
keerden , en na Jerufalem gingen om GÃ³d al-
daar te aanbidden. Toen deeze nu daar geko-
men waaren , begaf de Koning zich met alle
Grooten des ryks, en het vÃ³lk na den Tempel,
alwaar hy zeven ftieren, zeven rammen, zeven
lammeren, en zeven bokken voor zichzelven of-
ferde â¢ en naa dat die VÃ³rft en de Grooten hun-
ne handen op de hoofden der flagtÃ³fferen ge-
legd hadden, wierden ze door de Priefters ge-
dood, en ten brandÃ³ffer geÃ³fferd zynde t\'eene^
maal door het vuur verteerd. De Leviten die \'er
rondom ftonden, zongen ondertuffchen op ver-
fcheydene foorten van fpeeltuyg lÃ³fzangen ter
eere GÃ³ds, gelyk David eertyds bevolen had :
de Priefters bliezen op de bazuynen, en de Ko-
ning en al het vÃ³lk lagen met het aangezigt ter
aarde om GÃ³d te aanbidden. De VÃ³rft Ã³fferde
daarnaa nÃ³g zeventig Ã³flÃªn, honderd rammen ^
en tweehonderd lammeren, gaf aan het vÃ³lk
zeshonderd Ã³flen, en driezuyzend andere bee-
ften ; en naa dat de Priefters alle deeze plegtig-
heden, zo als de wet vereyfchte, volbragt had-
den , hieldt de Koning maaltyd met al het vÃ³lk i
en dankte den Heere nevens hen.

Toen het feeft der ongezuurde brooden ge-Â»
komen was, Ã³fferden zy de PaafchÃ³fferanden,
en andere ilagtÃ³ffers zeven dagen lang. Be-
halve

halve degÃ©ne die door \'t vÃ³lk geÃ³fferd wier-
den, gaf de Koning twceduyzend ftierÃ©n, en
zevenduizend andere beeften : en dc Groo-
ten, om zyne mildheyd naa te vÃ³lgen, gaven
insgelyks duyzend ftierehT en\' duyzend veertig
ftuks ander vee : iiivoegerdit^men federd den
tyd van Salomon geeii-TÃ¨Ã©ft\'Zo ftaatelyk had
zien vieren. "

VervÃ³lgens \' zuyMde men Jerufalem en t
ganfche land van gruuwelen, door den l^yl^O"
zen dienft der afgÃ³den ingevoerd : en de: Ko-
ninc^ verfchafte van het zynÃ© \'t noodige vee om
de dagelykfcheÃ³fterandendÃ³or de Weflngefteld
te Ã³fferen. Hy beval dat het vÃ³lk^aan \'de Prie-
fteren en de Leviten de tienden en de eerftelin-
gen der vruchten betaalen zoude, opdat zy p-
legenheyd mogten hebben om zich ganfchelyk
ten dienfte GÃ³ds teverleedigenj enhy deed be-
quaame bewaarplaatfen voor hen bouwen, om
het gene hen aldus voor hunne vrouwen en kin-
deren gegeeven ^ierdt, te konnen wegleggen.
Invoege dat alles wat de GÃ³dsdienft betrof vÃ³l-
gens de oude wyze herfteld wierdt.

Naa dat deeze gÃ³dsdienftige VÃ³rft dit alles
in deezervoege befchikt had, verklaarde hy^den
oorlÃ³g tegen de Philiffynen , overwon hen,
cn maakte zich meefter van^alle hunne fteden
van Gaza af

tÃ³t Geth toe. De Koning van Af-
fyriÃ« dreygde hem met de verwoeftinge van zyn
ganfche land, indien hy de fchatting met betaal-
de welke zyn vader gewoon was op te brengen.
Maar het vertrouwen dat hy door zyne gÃ³d-
vruchtigheyd op GÃ³d ftelde, en \'t geloof dat
hy floeg aan de voorzeggingen van den Profeet
Efaia, die hem onderrechtte van alles wat hem
te gebeuren ftond, deed hem die dreygemen-
ten verfmaaden.

xiv. hoofdstuk.

SalmanafTcr Koning van AffyiiÃ« neemt SamariÃ« in, verdelgt het ryk
van IfraÃ«l t\'eenemaal i voert den Koning Ofea en al zyn volk ge-
vangen , en zendt een goed getal van ChureÃ«rs om \'t Koningryk
van IfraÃ«l te bewooncn.

409. Q Almanaffar Koning van AftyriÃ« verftaan heb-
t Kon. 17.0 bende dat OfÃ©a Koning van IftaÃ«l heymelyk
iemand aan den Koning van Egipte afgezon-
den had, om dien tÃ³t het aangaan van een ver-
bond tegen hem te beweegen , toog met een
groot heir, in\'t zevende jaar der regeeringe van
dien VÃ³rft, na SamariÃ«, en maakte zich naa
een belÃ©g van drie jaaren meefter daarvan, in\'t
negende jaar der regeeringe van OfÃ©a, en het
zevende van Ezechias Koning van Juda : voorts
nam hy OfÃ©a gevangen, verdelgde het koning-
* ryk van IftaÃ«l ganfchelyk, voerde al het vÃ³lk
gevangklyk weg na MediÃ« en PerftÃ«, en zondt
na SamariÃ« , en alle de andere plaatfen van \'t
ryk IfraÃ«ls, vÃ³lkplantingen van ChuteÃ«rs, zyn-
de vÃ³lken uyt zeker landfchap van PerfiÃ« , die
dien naam gekreegen hebben van de rivier Chuth
langs welke zy woonen.

Aldus wierden de tien ftammen, uyt welke
het koningryk van IfraÃ«l beftondt, uyt hun land
verdreeven, negenhonderd zevenenveertig jaa-
ren naa dat hunne voorvaders uyt Egipte ge-
toogen zynde, dat land door de wapenen ver-
overd hadden | achthonderd jaaren naa de re-

geering van Jofua ; en tweehonderd veertig jaaÂ»
ren, zeven maanden en zeven dagen naa datzy
van Roboam, zoons zoon van David, waaren
afgevallen, om Jeroboam zynen onderdaan aan
te hangen, en hem voor Koning te erkennen,
gelyk hiervoore verhaald is. En aldus was het
dat dit rampzalig vÃ³lk geftraft wierdt, om dat
zy GÃ³ds wet, en de ftem zyner Profeeten, die
hen zo menigmaal de rampen voorzegt hadden
waarin zy ftorten zouden, indienze in hunne
gÃ³dloosheyd voortgingen, veracht hadden,
Jeroboam was de heyllooze ftichter van dit
quaad , toen hy ten troon verheven het vÃ³lk
door zyn voorbeeld tÃ³t afgodery vervoerde,
en den toorn GÃds over hen haalde, w^aardoor
zy naa verdienfte geftraft wier den.

De Koning van AffyriÃ« deed dc kracht zy-
ner wapenen ook aan SyriÃ« en FeniciÃ« gevoe-
len j en men vindt gewag van hem gemaakt in
de jaarboeken der TyriÃ«rs, doordien hy hen
onder de regeeringe van Eluleus hunnen Ko-
ning beÃorlÃ³gden, gelyk Menander in zyne Hi-
fton der TyriÃ«rs, die in \'t Griekfch overget is,
verhialt, en \'er aldus van fpreekt : Elulem re-
geerde zesendertig jaaren ; en dewyl de Gitte\'Ã¨rs
van hem afvielen, toog hy hen tegen met eene vloot,
en bragt hen weder onder zyne gehoorz^aamheyd.
^De Koning van AjfyrtÃ© zondt ook een heir tegen
hem, vermeejierde ganfch Fenic iÃ©-, en keer de naa
\'t maaken van den vreede weder in zyn land. Niet
lang daarnaa gebeurde het dat de fieden Sidon,
Arce^ \'t olooudeTyrm, en veele andere, het juk
der TyriÃ«rs affchuddeden, om zich onder de heer-
fchappy des Konings van AffyriÃ« te begeeven. En
dewyl de TyriÃ«rs alleen zich aan hem niet wilden
onderwerpen, zondt hy hen zefiig fchepen tegen,
die door de FeniciÃ«rs uytgerufl, en met achthon-
derd roeyers voorzien waaren. Maar de TyriÃ«rs
gingen met twaalf fcheepen die vloot tekeer, ver-
firooiden deszel\'ue, namen vyf honderd mannen ge-
vangen , en leyden door die o-ver\'winmnge groote
eere tn. *I)e Koning van AffyriÃ« keerde toenuue-
der, maar liet veel krygsvÃ³lks langs de rivier en
by de waterleydingen, om de TyriÃ«rs te beletten
dat zy\'er waater vandaan haalden j V welk vyf
jaaren geduurd hebbende wier den zy genoodzaakt
putten te delven. Dit is \'t gene men in de Kro-
nyken der TyriÃ«rs wegens Salmanaffar Koning
van AffyriÃ« vindt.

De nieuwe inwooners van SamariÃ«, die Chu-
teÃ«rs genoemd wierden om reden reeds gemeld,
beftonden uyt vyf verfcheydene vÃ³lken die elk
eenen byzonderen GÃ³d hadden, welke zy fteeds
dienden en aanbaden gelyk zy te voore in hun
eygen land gewoon waaren. Maar GÃ³dt wierdt
hierover zo vertoornd, dat hy hen een zwaare
peft toezondt i waartegen zy geen hulpmiddel
vindende, door een orakel vermaand wierden
den almagtigen GÃ³d aan te bidden , en dat die
hen dan verlÃ³ffen zoude. Aanftonds zonden zy
eenige aan den Koning van AffyriÃ«, om hem te
bidden dat hy hen etlyke van de Hebreewfche
Priefters, welke hy gevangen hieldt, wilde toe-
zenden. Deeze VÃ³rft ftondt hen dit verzoek
toe, en aldus wierden zyin de wet GÃ³ds onder-
weezen, gaven hem de behoorlyke eere, en ter-
ftond begon de Peft op te houden. Deeze vÃ³lken

welke de Grieken Samaritaanen noemen, vol-
harden nÃ³g tÃ³t deezen huydigen dag in die
GÃ³dsdienft. Maar ten onzen opzigte veran-
deren zy naar den tyd 5 want als onze zaaken in
eenen goeden ftaat zyn, betuygen zy dat ze
ons] als hunne broeders aanmerken, omdat de
Ã©Ã©ne zo wel als de andere van Jofeph afkom-
ftig zynde, wy alle onzen oorfprong uyt Ã©Ã©nen
zelfden broeder trekken. En wanneer *t geluk
ons tegen loopt, dan zeggen zy dat ze ons niet
kennen 5 en dat ze niet gehouden zyn ons te
beminnen, omdat zy uyt Zulk een ver land
gekomen zynde om zich neÃªr te zetten in \'t ge-
ne zy nu bewoonen, niets gemeens mÃ©t ons
hebben. Maar laat ons dit uytftellen tot beter
gelegenheyd om daaraf te Ipreeken.

Sennachcrib Koning van AffyriÃ« komt met een groot heir in \'t Ko-
ningryk van Juda , en houdt den Koning Ezechias , die hem een
groote fomme gelds gegeeven had opdat hy vertrekken zoude,
geen woord. Hy oorlÃ³gt in Egipte , cn laat Jerufalem door zy-
nen Veldheer Rapfakes belegeren. Dc Profeet Efaia verzekert Eze-
chias van GÃ³ds byftand. Sennacherib komt van Egipte re rugge
zonder aldaar iets gevÃ³rderd te hebben.

411. TN het veertiende jaar der regeeringe van
^Kou.is J.Â£zechias Koning van Juda, quam Sefmache-
rib Koning van AftyriÃ« met een magtig heir in
zyn ryk ; en naa dat hy alle de andere fteden
der ftammen van Juda en Benjamin ingenomen
had, trok hy na Jerufalem. Ezechias zondt
derhalve gezanten aan hem , met aanbiedinge
van zynen tÃ³lpligtige te zyn op zodaanige
voorwaarden als hy zelf begeeren zoude. Dee-
ze VÃ³rft nam dit aan , en beloofde hem met
eede dat hy zonder eenige vyandlykheyd te
pleegen uyt zyn land zoude trekken , mids dat
hy hem dertig talenten gouds , en driehonderd
talenten zilvers betaalde, Ezechias zich op
zyn woord verlaatende , putte alle zyne fchat-
kiften uyt om hem die fomme te zenden ^ op
hoope van daardoor vreede te hebben. Maar
Sennacherib dit geld ontvangen hebbende ,
wilde zyn gegeeven woord niet houden 5 want
zelf in perlÃ³on tegen de Egiptenaars en Ethio-
piÃ«rs getoogen zynde 5 liet hy Rapfakes zynen
Opperveldheer met een groote krygsmagt, en
verzeld van twee andere zyner voornaamfte
Legerhoofden , genaamd Zi&iar^^ en Anachaf js,
in TudÃ©a, om den oorlÃ³g y welken hy aldaar
begonnen had, voort te zettÃ¨ri, Deeze Veld-
overfte dan Jerufalem genaderd zynde , deed
Ezechias boÃ¶dfchappcn dat hy zoud uytkomen
om met hem in gelprÃ©k te tree<ien. Maar de
Koning hem niet betrouwende, zondt drie
zyner getrouwfte amptenaaren uyt, teweeten
Eliakim ZYnen OpperhÃ³ftneefter, Sobna zynen
Geheymfchryver ,, enjoachvynm Kancelier.
Deeze in \'t hÃ«ir gekomen zynde, zeyde Rapfakes
tÃ³t hen in tegenwoordigheyd van alle zyne bevÃ©l-
hebberen : ,, Keert weder na uwen meefter, en
â zegt hem dat de groote Koning Sennacherib
â vraagt, waarop hy zich verlaat dat hy wey-
â gert zyn heir binnen Jerufalem te ontvangen.
â Indien het is op de byftand der Egiptenaa-
3, ren , dan moet hy zyn verftand verlooren
5) hebben j en hy gelykt naar iemand die op een

ried fteÃ¼nende , zyne hand door \'t breeken
defzelfs quetft , in plaats dat het hem tÃ³t jj
eene ftut zoude dienen. Voorts moet hy â
weeten dat het door GÃ³ds bevÃ©l is dat de
Koning deezen oorlÃ³g ondernomen heeft, â
en dat dezelve hem daarom zo wel gelukken ,,
zal, als die welken hy tegen de IfraÃ«liten
heeft gevoerd, en dat hy zich meefter van jj
beyde die Koningryken zal maaken.\'\' Rap-
fakes in \'t Hebreews , dat hy heel wel ken-
de , gefprooken hebbende , zo verzÃ³cht Elia-
kim , uyt vreeze dat het volks zulks hoorende
vertfaagd mogt wordenjdat hy in \'t Syrifch fpree-
ken wilde. Maar de ander wel bemerkende waar-
om Eliakim dit begeerde , vervÃ³lgde overluyd
in \'t Hebreews te zeggen : ,, Nademaal gy- â
lieden dan niet onweetende zyt wat de wille ,,
des Konings is , en-hoeveel \'er u aangelegen â
legt u daaraan te onderwerpen , waartoe lan-,,
ger gedraald met ons in uwe ft ad te ontvangen ^,,
en waarom poogt uw Meefter , en gy met â
hem, het vÃ³lk met ydele en dwaaze hoope
te paaijen Want indien gylieden u dapper
genoeg aclit om ons te wederftaan, wel aan j
ik zal u twee duyzend van myne paerden â
fchenken , zoo gy my uyt de uwe zoo veel,,
manfchap toonen kund : Maar hoe kont,,
gylieden toonen dat gy niet hebt > En â
wat vertoeft gy "te onderwerpen aan den,,
crenen welken gy niet wederftaan kont.?,,
^eet gy niet wat voordeel het is vry wil- â
lig te doen \'t gene men niet ontgaan kan,
en hoe groot een gevaar het zy als men wacht â
tÃ³tdat men \'er met geweld toe gedwongen â
wordt

Dit antwoord bragt den Koning Ezechias
zulk eeh verftagenheyd aan, dat hy zyn koning-
lyk gewaad afteyde , en zich met eenen zak,
vÃ³lgens \'t gebruyk onzer voorvaderen , Idee-
dende , met zyn aangezigt op de aarde viel,
Ã©n GÃ³d badt hem in dien nood by te ftaan ,
naardien \'er geen hulpe dan van hem alleen te
verwachten was. Voorts zÃ³nd hy eenige zy-
ner vrienden , en etlyke Priefters , om den
Profeet Efaia te verzoeken dat hy Gode Ã³f-
feranden wilde Ã³fteren , ten eynde het den
Heere mogte beheven mededoogen met zyn
vÃ³lk te hebben , en den verwaanden hoog-
moed zyner vyanden tc vernÃ©deren. . De

Profeet deed het genehy verzÃ³cht, en door
eene openbaaring van GÃ³d vermaand, beval
hy hem niet bevreefd te zyn , doordien de
Heere Â©p een zeldzaam e wyze de ftoutheydi
dier Barbaaren te fchande zou maaken , en zy
met fchaamte en zonder vechten zouden moe-
ten wyken : waarby hy nÃ³g voegde, dat dee-
ze Koning der AflyriÃ«rs, tÃ³t dus lang toe zo
ontzaglyk, door de zyne in zyn eygen land
zou vermoord worden, op zyne wederkomltc
uyt den oorlÃ³g van Egipte, die hem niet ge-
lukken zoude. . â

Ter zelfder tyd ontving de Komng Ã¼ze-
chias brieven van dien VÃ³rfl:, door welke hy
hem liet weeten, dat hy zyne zmnen moft ver-
looren hebben, om zich te konnen verbeelden,
dat hy niet zou behoeven zich aan eenen over-
winnaar van zo veele magtige vÃ³lken te onder-
werpen : voorts dreygde hy hem met al zyn
vÃ³lk te zullen verdelgen, byaldien hy de poor-
ten van Jerufalem voor alle zyne benden niet
open ftelde. DÃ³ch het vaft vertrouwen dat
Ezechias op GÃ³d had, deed hem deeze brieven
verachten , zo dat hyze weder toegevouwen
hebbende in den Tempel leyde , en in zyne ge-
beden tot GÃ³d dat hy Jerulalem wilde verlotien
volhardde. Inmiddels boodfchapte de Profeet
Efaia hem, dat zyne fmeekingen verhoord waa-
dat hy niets voor de poogingen der Afly-

riÃ«rs te vreezen had, en dat hy zich en alle de
zyne in ftaat zou zien om in vollen vreeae de
akkers te bouwen, welke zy door den oorlÃ³g
hadden moeten verlaaten, Sennacherib was
toen beezig met het belÃ©g der ftad Pelufium,
waarvoor hy reeds een langen tyd gelegen had :
maar toen zyne ftÃ³rmwallen tÃ³t zulk een hoog-
te opgeworpen waaren als de ftadsrnuuren , en
hy tÃ³t den ftÃ³rm gereed was, kreeg hy bericht
dat Tharaka Koning van EthiopiÃ« met een
magtig heir tÃ³t byftand der Egiptenaaren in
aantÃ³gt was, en door de woeftyne quam trek-
ken om hem te overvallen : dies brak hy \'t be-
lÃ©g op, en toog weg. Herodotus, in\'t twee-
de boek zyner hiftoriÃ«n van Sennacherib fpree-
kende, zegt dat hy gekomen was om den Ko-
ning van Egipte, die ook een Priefter van Vul-
kanus was, te beÃ³orlÃ³gcn : en hy voegt\'er by,
dat het gene hem noodzaakte het belÃ©g van
Pelufium op te breeken, was dat die Koning
en Priefter zynen gÃ³d Vulkaan om hulpe ge-
beden hebbende, \'s nachts in het heir des Ko-
nings der ArabiÃ«rs (waarin de Hiftorifchry-
fchryver mis heeft, want hy moft gezegd heb-
ben, der AflyriÃ«rs) zulk een menigte van muy-
zen quam, dat zy de peezen der boogen door-
knaagden, en hun ander geweer onbruykbaar
maakten : \'t welk hem noodzaakte het belÃ©g te
ftaaken. Berofus, die dcHiftorider Chaldecn
befchreeven heeft, maakt ook van Sennache-
rib gewag, zeggende dat hy Koning der Afly-
riÃ«rs was. , en eenen oorlÃ³g in geheel AfiÃ« en
Egipte voerde.

Door cenc peft van GÃ³d gezonden fterven op Ã©Ã©ne nack hondcrd-
vyfentachtig-duyzetid menfchen van het heir van Sennacherib dtc
Jerufalem belegerde : \'twelk hem noodzaakte het bele\'g op te bree-
ken , en weder na xyn land tc keeren , alwaar, twee zyner zoonen
hem vermoorden.

QEnnacherib , bevondt op zyne wederkomft
^uyt Egipte dat zyn heir honderd vyfen-
tachtig-duyzend menfchen verminderd was
door eene peft van GÃ³d gezonden , den
eerften nacht naa dat hy begonnen had Je-
rufalem met geweld onder \'t beleyd van Rap-
fakes aan te taften : Dit ontftelde hem zo,

dat hy uyt vreeze van nÃ³g meer vÃ³lks tc
verliezen, zich in groote haaft na Nineve
de hoofdftad zyns ryks begaf, alwaar korten
tyd daarnaa Adramelech en Sarafar * zyne * ^^^^
twee oudfte zoonen, hem in den Tempel re
van zynen GÃ³d Arafkus ombragten j welken\'
vadermoord by \'t vÃ³lk zulk een afgryzen

baarde , dat men hen ten lande uyt ja^de :
Zy namen de vlugt na ArmeniÃ« : en Allarra-
chod vÃ³lgde hem in de regeeringe.

Ezccbias Koning van Juda zwaadirk krank zynde, bidt GÃ³d hem
eenen zoon te geeven, en zyn leeven te verlenp. God bewilligt
in zyne bede, en de Profeet Efaia geeft er hem een teken van,
doende de fchaduw der zonne tien graaden te rugge gaan. Balad
Koning der BabiloniÃ«rs zendt gezanten aati Exechias om een ver-
bond met hem te maaken. Hy toont hen alle zyne koftelykheden ,
\'twelk den Heere zo mishaagde, dat hy hem door den Profeet doet
zeggen dat alle zyne fchatten en kinderen eens na Eabilon zullen
gevoerd worden. De Koning fterft.

413. A Ldus wierdt Ezechias Koning van Juda te-
iKon.ao./Agen alle hoope van het verderf dat hem
dreygde verlÃ³ft; en hy kon deeze wonderdaadi-
ge redding aan niemand dan Gode toefchry-
\' ven, die zyne vyanden eensdeels door de peft,
en ten andere door vreeze dat het Ã³verige van\'t
heir het zelfde lÃ³t bezuuren mogt i verdreeven
had. Weshalve hy met al zyn vÃ³lk de GÃ³dly-
ke Maiefteyt opentlyk dankte voor die byftand,
waardoor de AflyriÃ«rs gedwongen waaren ge-
weeft het belÃ©g op te breeken. Eenigen tyd
daarnaa viel hy in zulk een zwaare ziekte, dat
de artfen en alle zyne vrienden aan zyn keven
wanhoopten. Maar dit was \'t niet eygentlyk
dat hem meeft bekommerd maakte : zyn groot-
fte verdriet was dat hy zonder kinderen fterven-
de, zyn geflacht met hem uytgefturven en het
ryk zonder wettige erfvÃ³lger zou zyn. In dee-
ze droefheyd badt hy GÃ³d zyne dagen te wil-
len verlangen tÃ³tdat hy hem kinderen zoude ge-
geeven hebben : en GÃ³d ziende in zyn hart dat
dit waarlyk de reden waarom hy dit verzoek
deed, en dat het niet was om de geneugten van
\'t koninglyk leeven langer te genieten, zondt
den Profeet Efaia om hem te zeggen dathy bin-
nen drie dagen weder gezond zoude worden,
cn dat hy nÃ³g vyftien jaaren leeven, en eer hy
ftierf eenen zoon hebben zoude. De felheyd zy-
ner ziekte fcheen hem zo weynig overeenkomft
met de toezegginge van zulk een groot gelukte
hebben , dat hy\'er zwaarlyk volkomen geloof
aan flaan kon: dies badt hy den Profeet, dathy
hem dÃ³ch door eenig teken wÃde toonen, dat
het van GÃ³ds wege was dat hy aldus tÃ³t hem
fprak , om alzo zyn geloof te verfterken, de-
wyl men aldus de waarheyd der zaaken, als zy
zo ongemeen zyn dat menze niet zou durven
gelooven, beft bewyzen kan. De Profeet vraag-
de hem hoedaanig een teken hy begeerde : en de
Koning antwoordde, dat hy wenfchte te zien
dat de zonne, die nu reeds tien graaden verde
fchaduw in zyn Paleyshad uytgeftrekt, diezel-
ve weder ^reheel mogt doen wyken, en dat de-
zelfde fchaduw, naa zo een te rugtred gedaan
te hebben, weder op de eyge ^oor^e Plaatfe
mogt verfehynen. De Profeet verzocht dit van
den Heere , en \'t wierdt hem toegeftaan : naa
welk wonderteken Ezechias terftoiw gezond
wierdt, en na den Tempel ging om God aldaar
te looven en te aanbidden.

Ontrent dien tyd vermeefterden de Meden
het ryk der AflyriÃ«rs, gelyk wy t\'zyner plaatle
zullen zeggen, en Balad Koning der Babiloni-
Ã«rs zondt gezanten aan Ezechias, met gefchm-
ken om een verbondt met hem te maaken, Hy

ontving en onthaalde hen prachtiglyk, toonde
hen zyne fchatten, zyne gefteenten, zyne wa-
penhuyzen, voorts alles wat eenigfms kÃ³ftelyk
was, en zondt hem toen met gefchenken voor
hunnen Koning te rugge. Efaia quam daarnaa
by hem, cn vraagde vanwaar die mannen die
hem bezÃ³cht hadden gekomen waaren. Hy
antwoordde â pat het gezanten waaren wel- â
ke de Koning van Babiion gezonden had, en
dat hy hen alle zyne kÃ³ftelykheden had ge-
toond, opdat zy hunnen meefter zouden kon-
nen verhaalen hoedaanig zyne rykdom en _
magt was. Ik verklaar u van GÃ³ds wege, zey-
de de Profeet, dat binnen korten tyd alle uw
rykdom na Babiion gevoerd zal worden dat
men uwe afkÃ³mehngen tÃ³t gefneedenen zal
maaken, en dat zy in die hoedaanigheyd
den Koning van Babiion zullen moeten die-
nen." Ezechias hoorende met groote droef-
heyd dat zyn Ryk en zyne naakÃ³melingen met
zulke zwaare rampen gedreygd wierden , ant^
woordde den Profeet, dat nademaal niets de
uytwerking van GÃ³ds befluyt kon beletten, hy
hem ten minfte om deeze gunft badt, dat hy
het overfchÃ³t zyner dagen in vreede verilyten
mogte. De Hiftorifchryver Berofus maakt ook
gewag van deezen Balad Koning van Babilon.
En belangende Efaia, dien uytmuntenden Pro-
feet , die nooit mifte de waarheyd te zeggen,
het vertrouwen dat hy had op de zekerheyd zy-
ner voorzeggingen, maakte d^t hy niet fchroom-
de die te befchryven, ten eynde zy die naa
hem zouden komen daaraan niet behoefden te
twyfelen. En hy was \'t niet alleen die dus deed %
maar daar zyn nÃ³g twaalf andere Profeeten ge-
weeft die defgelyks gedaan hebben 5 Ã©n wy zien
dat al het goed en quaad dat ons overkomt,
volkomenlyk met die profecy en overeenftemt,
gelyk het vervÃ³lg deezer Hiftorie zal toonen.
Naa dat de Koning Ezechias, vÃ³lgens GÃ³ds
belÃ³fte, nÃ³g vyftien jaaren naa zyne ziekte ge-
leefd had, overleedt hy in den ouderdom van
vieren vyftig jaaren, waar van hy\'er negenen-
twintig had geregeerd.

Maniir^ Konina van Juda vervloeit tÃ³t allerley gÃ³dloosheden. GÃ³d
Manallc Komngj^a. hy flaat er geen acht op. Een

dreygt nem . ^ Babilon verwoeft zyn ganfche land, cn voert
heir des K-omngs ^^ ^^^^^ ^^^ ^^^^ neemende worde

Ser^irvrvheyd geÃeld, waarnaa hy tÃ³t het eynde zyns leevens
toe Goi getrouwlyk dient. Zyn dood. Amon zyn zoon vÃ³lgt
hem in \'t ryk; Hy wordt vermoord } en joÃ¼as zyn zoon komt m
zyne plaits.

^ Anaps, welken Ezechias Koning van Ju- 41 ^
- A da by Achiba eene Jerufalemfche vrouw ge-
teeld had, vÃ³lgde hem in de regeeringej maar
hy floeg eenen geheel anderen weg in dan zyn
vader gehouden had ; want hy gaf zich over
aan allerley ondeugden en gÃ³dloosheyd , en
was een naavÃ³lger der Koningen van IfraÃ«l,
welke GÃ³d om hunne gruuwelen uytgeroeid
had. Hy beftondt zelfs den Tempel, de gan-
fche ftad Jerufalem, en \'t geheele land te ont-
heyligen ; want door geen vreeze voor GÃ³ds
gerechtigheyd weÃªrhouden, verfmaadde hy zy-
ne geboden, en hy deed veele vroome lieden
ombrengen , zonder zelfs de Profeeten te ver-
fchoonen 5 %o dat\'er niec een dag doorging

die niet iemand van hen het leeven koftte, en
op welken men de ftad niet door hun bloed be-
zoedeld zag. GÃ³d door alle deeze misdaaden
tÃ³t toorn getergd, zondt zyne Profeeten om
hem en al zyn vÃ³lk met dezelfde ftraffen te
dreygen , die hunnen broederen den IfraÃ«liten
overgekomen waaren, omdat zy, even als die,
zyne gramfchap en verbÃ³lgenheyd over zich
gehaald hadden. Maar deeze rampzalige Ko-
ning en zyn vÃ³lk wilden deeze woorden geen
geloof geeven, alhoewel zy, indien zy\'er naa
hadden willen luyfteren, hunne rampen mog-
ten voorgekomen hebben : dÃ³ch naderhand
moften zy de waarheyd derzelver met de daad
bezuuren : want fteeds voortgaande met GÃ³d
te beleedigen wekte hy den Koning der Babi-
loniÃ«rs en Chaldeen tegen hen op 3 zo -dat die
een groot heir in JudÃ©a zondt, \'t welk niet al-
leenlyk het ganfche land verwoeft te, maar Ma-
naftes zelven door bedrÃ³g gevangen kreeg, en
tÃ³t zynen vyand bragt: die hem na zyn goed-
dunken ftrafte. Alstoen bemerkte die elendige
VÃ³rft dat de fpoorloosheyd zyner zonden hem
tÃ³t dien ftaat gebragt had : hy nam derhalve
zyne toevlugt tÃ³t GÃ³d, en badt hem dathy zich
zyner ontfermen wilde. Zyn gebÃ©d wierdt ver-
hoord j de zeeghaftige Koning van Babilon
zondt hem vry weder na Jerufalem j en de ver-
andering zyns leevens toonde dat zyne bekee-
ring oprecht was. Hy poogde de geheugenis
zyner voorige daaden te vernietigen, en alle zy-
ne zÃ³rgen tÃ³t herftellinge van de GÃ³dsdienft aan
te wenden. Hy wydde den Tempel op nieuws,
deed den altaar herbouwen om \'er offeranden
vÃ³lgens de wet Mofes op te Ã³fteren, hy zuyver-
de de ganfche ftad > en om de weldaad dat GÃ³d
hem uyt de flaaverny verlÃ³ft had te erkennen,
trachtte hy het Ã³verige zyns leevens zich welbe-

maals gehouden had, bewoog hy zyne onder-
daanen om hem in zyne boetvaerdigheyd naa te
vÃ³lgen, gelyk zy hem wel eer in zyne zonden,

die zo veele onheylen over hen hadden gehaald,
naagevÃ³lgd hadden : en naa dat hy aldus alle de
plegtigheden der oude GÃ³dsdienft herfteld had,
begon hy Jerufalem te verfterken. Hy vernoeg-
de zich niet met de oude muuren te verbÃ©teren,
maar hy deed nieuwe maaken, enze met hooge
torens voorzien j voorts verfterkte hy de voor-
fteden, en verzÃ³rgdeze met koorn en alle ande-
re noodwendigheden. Kortom , de verande-
ring van dien v Ã³rft was zo groot, dat men van
dien dag af dat hy GÃ³d begoÃ¼ te dienen, tÃ³t
aan \'t eynde zyns leevens toe, hem in zynen yver
tot de gÃ³dvruchtigheyd niet zag verkoelen.
Hy overleedt in den ouderdom van zevenen-
zeftig jaaren, naa dat hy vyfenvyftig daarvan ge-
regeerd had, en wierdt in zynen tuyn begraaven.
Amonzjnxooriy d^i&nhyhj Emalfimech, van
de ftad Jabat geboortig , geteeld had, vÃ³lgde
hem in \'t ryk. Hy wandelde de gÃ³dloosheden
naa die zyn vader in zyne jongheyd gepleegd
had, en \'t duurde niet lang ofhy wierdt \'er over
geftraft; want naa dat hy twee jaaren geregeerd,
en den ouderdom van vierentwintig bereykt
had, wierdt hy door zyne eygene dienaars ver-
moord. Het vÃ³lk benam hen daarop het lee-
ven, en begroefhem in zyns vaders graf JoJÃ¯as
zyn zoon , die toen nÃ³g maar acht jaaren oud
was, vÃ³lgde hem in de regeeringe.

Groote aeugden en uytmuntende gÃ³dvruchtigheyd van Jofias Koning
van Juda. Hy fchaft de aigodery t\'eenemaal af ia zyn ryk, en
herftelt de GÃ³dsdienft.

en deeze VÃ³rft was zo wel-gebooren, en zo ge-
neygd tÃ³t de deugd, dat % geduurende zyn
ganfche leeven den Koning David tÃ³t een voor-
beeld xiam^ In den ouderdom yan twaalf jaa-
ren

ren gaf hy een doorluchtig blyk zyner gÃ³d-
vruchtigheyd en gerechtigheyd : want hy ver-
maande het vÃ³lk afftand te doen van den dienft
der valfche goden, om den GÃ³d hunner vade-
ren te aanbidden: en hy begon de onderhou-
ding der oude wetten met zulk een voorzig-
tigheyd te herftellen, als Ã³f hy veel ouder was
geweeft. Hy deed het gene\'hy inftelde on-
Ibhendelyk waarneemen i en behalve die wys-
heyd welke hem natuurlyk was , bediende hy
zich van de oudfte en bequaamfte mannen om
den dienft GÃ³ds in zynen voorigen ftaat, en zyn
ryk in Ã³rde te ftellen : wachtende zich van in
zodaanige misdaaden te vervallen die den on-
dergang van eenige zyner voorzaaten veroor-
zaakt hadden. Hy deed te Jerufalem en door
zyn ganfche ryk een onderzoek doen na de
plaatfen alwaar men de valfche goden aanbadtj
hy deed de boflchen afhouwen, en de altaaren
aan hen toegewyd af breeken, beroovende hen
van \'t gene andere Koningen daar t\'hunner eere
geÃ³ftÃ¨rd hadden. Door dit middel trok hy \'t
vÃ³lk af van die dwaaze eerbewyzingen welke
het aan die valfche gÃ³dheden betoond had, en
bewoog het om den waaren GÃ³d door behoor-
lyke aanbiddingen te eeren. Hy deed daarnaa
de gewoonlyke brandÃ³ffers en Ã³fteranden Ã³f-
feren; herftelde de Overheden en Tuchtmee-
fters, om naauwkeuriglyk recht te oefenen, en
fcherp toe te zien dat elk zynen pligt waarnam :
hy deed door zyn ganfche gebied een bevÃ©l uyt-
gaan, dat elk zo veel gouds en zilvers als hy
zelf wilde, tÃ³t verbÃ©teringe van den Tempel
zoude geeven , zonder iemand daartoe te
dwingen; en hy beval de zÃ³rg en \'t beftier van
dat werk aan Amafa Stadvoogd van Jerufalem,
Saphan den Geheymfchryver, Joatham den
Kancelicr, en Eliakia den Hoogenpriefter.
Zy arbeydden daar aan met zodaanig een vlyt,
dat de Tempel wel haaft in zulken fraaij en ftaat
gefteld wierdt, dat elk met vermaak dit heer-
lyk bewys van des Konings gÃ³dvruchtigheyd
aanfchouwde. In het achttiende jaar zyner
regeeringe beval hy den Hoogepriefter om
niet alleen al het Ã³verige goud en zilver, maar
ook het gene in de fchatkift was, te gebruy-
ken tÃ³t het maaken van drinkvaten en fchaalen
ten dienfte des Tempels : en onder \'t naako-
men van dit bevÃ©l vondt de Hoogepriefter de
heylige Boeken, die door Mofes naagelaaten
waaren, en in den Tempel bewaard wierden.
Hy fteldeze den Geheymfchryver Saphan ter
hand, die dezelve las, en by den Koning
bragt: en naa hem gezegd te hebben dat alles
Wat hy bevolen had volbragt was, las hy hem
die boeken voor. De VÃ³rft wierdt \'er zo door
bewoogen , dat hy zyne kleederen fcheurde,
cn Saphan benevens den Hoogenpriefter en ee-
nige zyner vertrouwdfte vrinden aan de Profe-
teflTe O/da,

huysvrouw van SAUufH $ die een
man van groot aanzien , en van een doorluch-
tig geflacht was, afzondt, om haar uyt zynen
naam te verzoeken, dat zy GÃ³ds gramfchap
wilde verzoenen, en om deszelfs gunfte fmee-
ken : nademaal hy meende reden te hebben om
te vreezen, dat hy tÃ³t ftrafte van de zonden
door de Koningen zyne voorzaaten in \'t over-
treeden van Mofes wetten begaan, iiict al zyn
volk uyt zyn land verdreeven, eri na ecri
vreemd land gevoerd zoude worden, om aldaar
hun leeven jammerlyk te eyndigen. De Profe-
tefle beval hen den Koning te boodfchappen ,
â Dat geene gebeden magtig waaren van GÃ³d â
eene herroeping zyns vonnis te verwerven :,,
datzy uyt hun vaderland verdreeven, en van â
alles beroofd zouden worden, omdat zy â
zyne wetten gefchonden hadden, zonder be-,,
rouw daarover te toonen, fchoon zy over- â
vloedig tyd gehad hadden om zich tc be- â
keeren, en dat de Profeeten hen daartoe ver- â
maand, en hen menigmaal hunne naakende â
ftraffe voorzegd hadden. Dat GÃ³d hen der-
halve in allÃ© de rampen , waarmeÃª zy ctc-
dreygd waaren, zou doen vallen, om hen te
doen weeten dat hy GÃ³d is, en dat zyne Pro-
feeten hen van zynent wege niets, dan \'t gene
waarachtig was, verkondigd hadden. E)Ã³ch ,
dat hy des niettegenftaande, wegens de gÃ³d-
vruchtigheyd van hunnen^ tegenwoordigen
Koning, de uytvoering daarvan uytftellen â
zou tÃ³t naa zynen dood i maar dat ze dan â
niet langer verwyld zoude worden.

Naa dat de Koning dit antwoord ontvangen iKbn 13.
had, deed hy alle de Priefters en Leviten, en
alle zyne andere onderdaanen aanzeggen, dat
zy tÃ³t Jerufalem komen moften. TÃ³en zy al-
daar byeengekomen waaren, las hy hen voor
wat in die heyhge boeken gefchreven ftondt;
klom daarnaa op een verhevene plaats, en deed
hen met eede belooven dat zy GÃ³d van gan-
fcher harte dienen , en MofÃ¨s wetten onder-
houden zouden. Zy beloofden hem zulks, en

Ã³fferden hem Ã³fferanden om zyne byftand te
verwerven. Thans belaftte de Koning den
Hoogenpriefter te zien of\'er in den \'Tempel
niet nÃ³g eenige vaten overgebleeven waaren,
welke de Koningen zyne voorzaaten ten dienfte
der afgoden geÃ³fferd hadden : men vondt\'er
een vry groot getal van, welke hy alle deed ver-
branden , en de aflche daarvan in de lucht ftrooi-
jen ; waarnaa ook alle de afgodifche Priefters
die niet van Aarons geflacht waaren, omge-
bragt wierden.

Naa dat hy te Jerufalem alle deeze gÃ³d--
vruchtige pligten volbragt had, doorreysde
hy zelf zyne landfchappen, om aldaar t\'eene-
maal te doen afbreeken alles wat de Koning
Jeroboam ter eere der vreemde goden had op-
gerecht : ook deed hy de beenderen der valfche
Profeeten op den altaar, dien Jeroboam ge~
bouwd had, verbranden , vÃ³lgens\'t gene een
Profeet dien gÃ³dloozen VÃ³rft, toen hy op dien
altaar in tegenwoordigheyd des ganfchen vÃ³lks
Ã³fferde, voorzegd had, te weeten dat een naa-
zaat van den Koning David, genaamd Joflas
dit alles uytvoeren zoude. En aldus zag men
\'er de vervulling van driehonderd-zeftia faaren
daarnaa^ Â°

Jofias gÃ³dvruchtigheyd ging nÃ³g al terder.
Hy deed een zorgvuldig onderzoek doen na
alle de IfraÃ«hten die de Aflyrifche gevaneenis
ontkomen waaren; en hy vermaande hen den
heylloozen dienft der afgoden te verlaaten ,
om den almagtigen GÃ³d te aanbidden, gelyk
G g 3 hunne

hunne vaders gedaan hadden. Daar waaren
geene fteden , vlekken, nÃ³ch dÃ³rpen daar hy
geen naauwkeurige huyszoeking het doen naa
alles dat tÃ³t afgodery gediend had. Hy deed
Ã¶ok alle de wagens, welke zyne voorzaaten
aan de zonne toegewyd hadden, verbranden,
en liet, niets Ã³verig van \'t gene den vÃ³lke aan-
lÃ©yding tÃ³t den afgodifchen dienft gegeeven
had. Wanneer hy aldus zyn ganfche Ryk
had gezuyverd , deed hy al het vÃ³lk te
jerufaleoi byeenkomen , Ã¶m aldaar het teelt
der ongedeeflemde brooden, \'t wÃ©lk wy Paalcne
noemen, te vieren, en hy gaf van zyn eygen
aan \'t vÃ³lk dertigduyzend lammeren en geyte-
bokjes , en drieduyzend runderen, om openbaa-
re gaftmaalen te houden. De voornaamfte der
Priefteren fchonken ook aan de andere Priefte-
ren tweeduyzend zeshonderd lammeren : de
voornaamfte onder de Leviten gaven aan de an-
dere vyfduyzend lammeren, en vyfhonderd Ã³f-
fenj en daar was niet Ã©Ã©n van die beeften \'t
welk niet naar de inzettingen van Mofes ,
onder \'t naerftig opligt der Priefteren, geÃ³f-
ferd wierdt. Invoege dat men federd den tyd
van den Profeet SamuÃ«l geen feeft metzogtoot
een ftaatelykheyd had zien vieren , vermids
men\'er alle de plegtigheden waarnam, die door
de wet, en vÃ³lgens de oude overlÃ©vering, inge-
fteld waaren. Naa dat nu de Koning Jofias in
een gerufte vreede geleefd, en zich van rykdom
en eere overftort gezien had, eyndigde hy zy-
ne dagen op zodaanig een wyze als ik zal ver-
haalen.

Jofias Koning van Juda bdÃ©c den doortÃ³g!: aan het heir van Nechaon
Konino van Egipte die den Meden eo BabiloniÃ«rs ging beoorlogen :
Hy wStdt dool eenen pyl gequetft, waarvan hy fterft. Zyn zoon
vÃ³lgt hem in-t ryk, en was Â«er gÃ³dloos. De Koning van Egipte
voe?t hem sevangklyk na Egipte, alwaar gefturven zynde, Ã¼elthy
zynen oudften broeder Eliakim lÃ³t Koning aan lÃ¼ zyne plaats,
noemende hem Joakim.

l^Echaou Koning van Egipte, gedreeven door
â¢^^eene :2ucht om zich meefter van AfiÃ©^te
maaken, trok met een groot heir na denEufrz-
tes , om den Meden en BabiloniÃ«rs, die het
Aftyrifche Ryk verdelgd hadden, te beo^o-
cren. Toen hy by dc ftad Magedo, die onder t
Lningryk van Juda behoort, gekomen was,
ftelde de Koning Jofias zich tegen zynen door-
tÃ³gt. Nechaon deed hem door eenen krygsboo-
de aanzeggen , dat zyn voorneemen niet was
hem te beftryden, maar dat hy na den Eufraat
trok, en dat hy hem derhalve niet behoorde te
noodzaken om tegen zyn opzet hem den oorlÃ³g
aan te doen. Maar Joftas door deeze redenen

fcheen dat zyn ongeluk hem tÃ³t zulk een groote
hooghartigheyd aandreef: want terwyl hy zyn
heir in flagÃ³rde ftelde, en op zynen wagen ge-
zeten van ry tÃ³t ry reedt om zyne fÃ³ldaaten aan
te moedigen, fchoot een Egiptenaar hem met
eenen pyl, die hem zo zwaar quetfte, dat hy
van pyn genoodzaakt was zyn heir te doen af-
trekken 3 thans keerde hy weder na Jerufalem,
alwaar hy ^^^ 2:yne wonde ftierf Hy wierdt
met o-roote pracht in \'t graf zyner voorouderen
begraaven 3 naa dathy negenendertig jaaren ge-

leefd, fen Ã©Ã©nendertig geregeerd had. Het vÃ³lk
was ongemeen bedroefd over \'t verlies van dee-
zen VÃ³rft, zo dat het hem veele dagen beween-
de j en de Profeet Jeremias heeft een lykdicht
tÃ³t zynen lÃ³f gemaakt, het welk nÃ³g voorhan-
den is. Die zelfde Profeet voorzeyde ook en
heeft by gefchrifte naagelaaten de rampen die
Jerufalem zouden overkomen, midsgaders de
Babilonifche gevangenis : en niet aftcen hy,
maar ook de Profeet ^^s^-f/^/if/had te voore twee
boeken van die ftÃ³ffe gefchreeven : zy waaren
beyde van priefterlyken af komfte , en Jeremias
woonde te Jerufalem van het dertiende jaar van
Jofias regeeringe tÃ³t aan de verdelginge van de
ftad en den Tempel, gelyk ter zyner plaatfe zal
gezegd worden.

Naa den dood van Jofias vÃ³lgde zyn zoon 4; 8.
Joachasy dien hy by Amithal van Lobana ge-
teeld had, hem in \'t ryk : Hy was drieÃ«ntwin-
tig jaaren oud, en leefde zeer gÃ³dloos. De Ko-
ning van Egipte wederkeerende van den oorlÃ³g
dien hy ondernomen had, ontboodt hem by
zich te Amath, eene ftad in SyriÃ«. Toen hy al-
daar gekomen was, hieldt hy hem gevangen,
en ftelde tot Koning in zyne plaats Eliakim zy-
nen oudften broeder, maar zoon eener moeder
geheeten Zabida, uyt de ftad Abuma van ge-
boorte : Hy gaf hem den naam van Joakim ^
leyde hem een fchatting op van honderd talen-
ten zilvers, en een talent gouds, en voerde Joa-
chas in Egipte alwaar hy ftierf, hebbende maar
drie maanden en tien dagen geregeerd. Deeze
Koning Joakim was ook een gÃ³dloos VÃ³rft,
zonder vreeze GÃ³ds, Ã³f eenige goedaardigheyd
jegens de menfchen.

Nabuchodonofor Koning van BabiloniÃ« verflaat in eenen grooten veld-
flag Nechaon Koning van Egipte , en maakt Joakim Koning van
Juda zynen tÃ³lpligtige. De Profeet Jeremias voorzegt Joakim dc
onheylen dic hem befchooren waaren i waarom de Koning hem
na \'t leeven ftaat.

IN \\ vierde jaar der regeeringe van Joakim Ko- 41
ning van Juda quam Nduchodonofor Koning
van BabiloniÃ« met een groot heir tÃ³t aan de ftad
Karchamis, aan den Eufraat gelegen, om Ne-
chaon Koning van Egipte, die toen over geheel
SyriÃ« heerfchte, te beoorlogen. Deeze VÃ³rft
toog hem met een groote krygsmagt tegen, en
naa dat men flag by dien vloed geleverd had,
wierdt hy overwonnen, en genoodzaakt met
groot verlies te wyken. Nabuchodonofor trok
thans den Eufraat over , en veroverde ganfch
SyriÃ« tot aan Pelufium toe. DÃ³ch hy quam
toen JudÃ©a niet intrekken j maar in het vierde
jaar zyner regeeringe , \'t welk het achtfte van
Joakim was, naderde hy met een magtig heir,
en dreygdde den Jooden geweldig indien zy
hem geene fchatting betaalden. Joakim hier-
door verfchrikt befloot de vreede aan te nee-
men, en betaalde die fchatting geduurende
drie jaaren : maar \'t vÃ³lgende jaar op het ge-
rucht dat de Koning van Egipte dien van Ba-
biion den oorlÃ³g zoud aandoen, weygerde hy
hem den opgeleyden tÃ³l te betaalen. DÃ³chiKon.i4,
hy was in zyne hoope bedroogen ; want de
Egiptenaars durfden tegen de BabiloniÃ«rs niet
ten ftryde trekken, gelyk de Profeet Jere-
mias

mias hem dikwils voorzegd had dat gebeuren
zoude, en dat het te vergeefs voor hem zoud
weezen zyn vertrouwen op hunne byftand te
ftellen. Die Profeet had hem ook gezegd,
dat de Koning van Babilon Jerufalem mnee-
men, en dat hy zyn ftaaf zyn zoude. Hoe
waarachtig die voorzeggingen ook waaren,
niemand floeg\'er geloof aan : met aÃ¼een het
vÃ³lk verachtteze, maar zelfs de Grooten dree-
ven\'er den fpÃ³t meÃª , en wierden zo toornig
omdat hy hen niet dan ongeluk voorfpelde,
dat zy hem by den Koning befchuldigden, en
denzelven aanporden om hem te doen fterven.
De VÃ³rft bragt de zaak voor zynen Raad,
welker grootfte deel van gevoelen was dat men
hem ter dood veroordeelen moft. Andere die
wyzer waaren rieden dat men hem zou laaten
gaan, zonder hem eenig leed te doen , ver-
toonende dat hy de eenigfte niet was, die Je-
rufalem zwaare onheylen had voorzegd, maar
dat de Profeet Michea en andere \'t zelfde ge-
daan hadden, zonder dat zy daarom door de
Koningen die toen leefden quaalyk waaren be-
jegend , maar veel eer als Profeeten GÃ³ds
geÃ«erd. Invoege dat hoewel Jeremias door de
meefte ftemmen ter dood verweezen was, dit
verftandig oordeel echter zyn leeven redde.
Hy fchreef alle die profecyen in een boek; en

al het vÃ³lk daarnaa op eenen algemeenen vaften-
dag in de negende maand van het vyfde jaar van
Joakims regeeringe in den Tempel vergaderd
zynde, las hy opentlyk alles wat hy in dat
boek gefchreeven had wegens \'t gene der ftad,
den Tempel, en den vÃ³lke naakende was. De
voornaamfte der byeenkomft rukten hem het
boek uyt de handen , bevalen hem en Baruch
zynen fchryver zich weg te maaken dat nie-
mand hen vinden kon, en bragten het boek
by den Koning. Hy deed het zich voorlee-
zen , en wierdt \'er zo toornig om , dat hy het
fcheurde en in \'t vuur wierp , en beval dat
men Jeremias en Baruch haaien zoude om hen
te dooden. Maar zy waaren reeds gevlugt om
zyne gramfchap te ontwyken.

Joakim Koning van Juda Iaat Nabuchodonofor binnen Jerufalem ko-
men , dÃ³ch die geen woord houdende, doet hem nevens veele
andere ombrengen : voert drieduyzend der voornaamfte Jooden
onder welke ook Ezechiel was, gevangen. Joachin worde tÃ³t Koning
van Juda in de plaats van Joakim zynen vader aangefteld.

â ]^Iet lang daarnaa quam de Koning Nabu-
iN chodonofor met een groot heir : De Ko-
ning Joakim , die hem niet miftrouwde , en
evenwel door de voorzeggingen van den Pro-
feet ontroerd was , bevondt zich geenfms in
ftaat om te oorlogen; weshalve hy hem binnen
Jerufalem liet komen , op toe^^gmge dat hy
\'er geen quaad zoude doen. Doch hy hieldt
zyn woord niet , maar deed hem met alle de
bloem van de jongemanfchap der ftad ombren-
gen , en beval dat men zyn lighaam buyten de
ftad werpen zoude ^ zonder aan \'t zelve de be-
graavenis te vergunnen. Naa die trouwlooze
â¢Andersen wreede daad ftelde hy ^Joachin den zoon
^echonias. ^^^ JConing in zyns vaders plaatfe aan, en voer-
de drieduyzend der voornaamfte Jooden , on-
der welke ook was de Profeet EzechiÃ«l, dÃ³ch

toen nÃ³g heel jong , gevangklyk na Babilon,
Dit was het eynde van Joakim Koning van Juda:
Hy leefde maar zesÃ«ndertig jaaren, waarvan hy
\'er elf geregeerd had. Joachin zyn zoon , wel-
ken hy by Noufia eene Jerufalemfche vrouw ge-
teeld had , regeerde maar drie maanden en tien
dagen.

Nabuchodonofor heeft berouw dat hy Joachin tÃ³t Koning aangefteld
heeft. Hy doet hem met zyne moeder, 7ytie voornaamfte vrin-
den , en een groot getal inwoonderen yan Jerufalem gevangen weg-
voeren.

Et berouwde Nabuchodonofor wel haaft
dat hy Joachin tÃ³t Koning van Juda aan-
o-efteld had : want hy vreesde dat het herden-
ken van \'t gene zynen vader was aangedaan,
hem tÃ³t afval mogt beweegen j dies zondt hy
een groot heir om Jerufalem te belÃ©geren. De-
wyl Joachin een goede en billyke VÃ³rft was,
deed zyne liefde tÃ³t zyne onderdaanen, en zy-
ne begeerte om hen voor dien ftÃ³rm te behoe-
den, hem befluyten om zyne moeder en eenige
andere zyner naabeftaande aan de voornaamften
van \'t vyandlyk heir in gyzelinge te geeven, naa
dat hy hen alvoorens met eede had doen belooÂ»
ven, dat zy hem, nÃ³ch de ftad, geen quaad doen
zouden. Maar daar liep geen jaar voorby of
Nabuchodonofor brak al wederom zyn woord:
hy beval zyne Veldoverften dat zy hem alle de
jongemanfchap, benevens alle de handwerkslie-
den en konftenaars van Jerufalem, gevangen
overzenden zouden, \'t Getal van deeze bedroeg
tienduyzend achthonderd twÃªÃ«ndertig, onder
welke was de Koning Joachin zelf, zyne moe-
der, en zyne voornaamfte vrienden, alle wel-
ke door dien trouwloozen VÃ³rft naauw bewaard
wierden.

Nabuchodonofor ftelt Zedekias tot Koning van ]uda aan in plaats vah
Joachin. Zedekias gaat een verbond met den Koning van Egipie
tegen hem aan. Nabuchodonofor belegert hem in Jerufalem. De
Koning van Egipte komt hem te hulpe. Nabuchodonofor breekt
hef beleg op om hem flag te leveren , flaat hem , en komt daarnaa
het beleg weder voortzetten, De Profeet Jeremias voorzegt al het
nakend onheil. Wordt daarom in de gevangenis , en daarnaa in ee-
nen put gezÃ©t, om hem te doen fterven. Zedekias doet\'er hein uyt-
trekken; eh vraaot hem wat hy doen moet: Zyn raad is Jerufalem
over te geeven; doch Zedekias kan\'er niet toe befluyten.

De zelfde Nabuchodonofor Koning van
BabiloniÃ« ftelde in Joachins plaats zynen
vaderlyken oom Zedekias * tÃ³t Koning van J uda J ^
aan, naa dat hy hem had doen zweeren dat hy Manha-
heni getrouw blyven, en met de Egiptenaars
geen verftand houden zou. Deeze VÃ³rft was^^^Ã¶n.iÂ«.
toen nÃ³g maar eenÃ«ntwintig jaaren oud, zyn-
de broeder van Joakim, beyde zoonen van den
Koning Jofias, en Zabida. Dewyl hy alleen-
lyk verkeering hieldt met perfoonen van zynen
ouderdom, die hoewel van ftaat, echter gÃ³d-
loos waaren , verachtte hy zo wel als zy de
deugd en gerechtigheyd, en het vÃ³lk op zyn
voorbeeld gaf zich over tÃ³t aflerley ongebon-
denheden. De Profeet Jeremias verniaaiide
hem dikwils van GÃ³ds wege boete te doen, zicli
te bekeeren , en geen geloof te geeven aan die
quaade maats met welke hy verkeerde, nÃ³ch
aan de valfche Profeeten die hem bedroogen,
zeggende dat de Koning van Babilon Jerufalem
niet meer belÃ©geren . maar dat de Koning tan

Egipte hem beoorlogen en overwinnen zoude.
Deeze woorden van den Profeet fcheenen, ter-
-Wyl hy fprak, eenigen indruk op \'t gemoed van
den VÃ³rÃ¼: te hebben, zo dat hy voorgaf zynen
raad te zullen vÃ³lgen > Maarzyne gunftelingen s
die hem zwaaiden zo zy wilden , deeden hem
terllond van voorneemen veranderen. Eze-
chiel 5 die gelyk wy gezegd hebben toen te
Babiion was, voorzeyde ook de verdÃ©lging des

Maar Zedekias floeg ook geen geloof aan zyne
profecyen, omdat hoewel ze met die van Jere-
mias overeenquamen in \'tgene den val en de ge-
vangems van Zedekias betrof, zy echter daarin
geen overeenkomfl: fcheenen te hebben , dat
Ezechiel van hem verzekerde dat hy Babiion
niet zou zien, en dat Jeremias duydelyk zey-
de dat de Koning van BabiloniÃ« hem gevan-
gen leyden zoude : en dit verfchil maakte dat
Zedekias hunne voorzeggingen niet geloofde.
Maar de uytkomft heeft de waarheyd derzel-
ver getoond , gelyk wy t\'zyner plaatfe zullen
zeggen.

423. Acht jaaren daarnaa brak Zedekias het ver-
bond met den Koning van Babiion , om in dat
van den Koning Van Egipte over te gaan , op
hoope dat Zy hunne magt tzamengevoegd heb-
bende , de ander hen niet zou konnen wederftaan.
Maar zo dra Nabuchodonofor bericht hiervan
ontvangen had , quam hy met een magtig heir
te velde, ver woefte JudÃ©a, vermeefterde de fterk-
fte plaatfen , en belegerde Jerufalem. De Ko-
ning van Egipte quam toen met een groote
krygsmagt Zedekias te hulpe ; waarop de Ko-
ning van Babiion het belÃ©g opbreckende om hen
tegen te trekken, hem in eenen grooten veldflag
overwon, en uyt geheel SyriÃ« verdreef Inmid-
dels lieten de vallche Profeeten niet naa , toen
hy de belÃ©gering geftaakt had, Zedekias te be-
driegen , zeggende dat in plaats van reden te
hebben om te vreezen dat hy weder beÃ¶orlÃ³gd
zoude woorden , hy zyne onderdaanen, die in
Babiion gevangen waaren , haaft zou zien we-
derkeeren 5 met alle de gewyde vaten welke
men uyt GÃ³ds Tempel geroofd had. Maar Je-
remias zeyde hem ten tegendeele, â dat die
â lieden hem bedroogen door hem zulke hoo-
â pe te geven : dat hy zich op de byftand der
jptenaaren niet behoefde te verlaaten : dat
honing van BabiloniÃ« hen overwinnen
dat hy Jerufalem belegeren, uy thon-
en deszelf inwooners na Babiion ge-
leyden : dat hy alle de fchatten
des\'^empels rooven , den brand in den-
â zeiven fteeken, en de ftad ganfchelyk ver-
,, woeften zoude. Dat die gevangenis zeven-
tig jaaren zou duuren j maar dat de Perfen en
Meden de heerfchappy der BabiloniÃ«rs ver-
Â« nietigen j en dat de Hebreen door hen uyt
35 de flaaverny verlÃ³ft zynde weder te Jerufa-
55 lem komen, en den Tempel herbouwenzou-
â den." Deeze woorden van Jeremias vonden by
veelen geloof; maar de VÃ³rften , en zulke die
nevens hen roem ftelden in gÃ³dloos te zyn, be-
fpotteden hem als eenen uytzinnigen. Eenigen
tyd daarnaa gebeurde het dat deeze Profeet,
gaande na Anathot zyne geboorteplaats , twin-
tig ftadiÃ«n van Jerufalem gelegen, iemand van de
Overheyd onderwege ontmoettede , die hem
vafthieldt, en befchuldigde dat hy tÃ³t den Ko-
ning van BabiloniÃ« overloopen wilde. Jere-
mias antwoordde hem dat hy zulks in zyne ge-
dachten niet hadde , maar dat hy eens na zyne
vaderlyke ftad ging. Doch deeze Heer zyn zeg-
gen geen geloof geevende , voerde hem voor \'t
Kecht, alwaar hy gepynigd wierdt; waarnaa
men hem in den kerker zette, met voorneemen
om hem met de dood te ftraffen.

In\'t negende jaar der regeeringe van Zedekias, 414.
op den tienden dag der tiende maand, hervatte
de Koning van BabiloniÃ« de belÃ©gering van Je-
rufalem, en deed geduurende achttien maanden
alle poogingen die moogelyk waaren om\'er zich
meefter van te maaken. Maar de wapenen van
dien VÃ³rft waaren niet het eenigfte quaad dat
de belegerden drukte, zy vonden zich ter zelf-,
der tyd gepraamd door twee yslyke geÃ©flÃ¨ls,
hongersnood en peft , welker Ã©Ã©ne niet min- \'
der groot, dan de andere vinnig was. On-
dertuffchen riep Jeremias het vÃ³lk uyt de ge-
vangenis fteeds toe , dat zy de poorten voor
den Koning van Babiion zouden open zet-
ten , vermids \'er geen ander middel overig was
om zich te redden. Maar hoe groot ook hun-
ne rampen waaren , de VÃ³rften en aanzienlyk-
fte Heeren, in plaats van door de woorden des
Profeets zich te laaten beweegen , wierden 20
vertoornd op hem, dat zy hem by den Konino-
aanklaagden als eenen uytzinnigen, die hen en
den vÃ³lke alle moed poogde te b^eneemen, door
hen niet dan onheylen te voorzeggen : Dat wat
hen aanging , zy gereed waaren voor zynen
dienft, en voor\'t vaderland te fterven: in plaats
dat deeze mymeraar hen door zyne zwaarhoof-
digheyd tÃ³t vlugten vermaande , zeggende dat
de ftad zoud ingenomen worden , en zy alle
fneuvelen zouden. De Koning door een zÃ©kere
aangeboorene goedaardigheyd was juyft niet ver-
bitterd tegen Jeremias: maar vreezende devoor-
naamfte perfoonen van zynen Staat in dat ge-
wricht van zaaken ongenoegen te geeven, liet hy
hen toe met hem te doen wat zy wilden. Daar-
op gingen zy na de gevangenis , haalden den
Profeet daaruyt, lieten hem met een touw ne-
der in eenen put vol modder , opda^ hy\'er in
fmooren zoude; en hy zonk \'er in tÃ³t aan de
keel toe. Zeker dienaar des Konings , die een
Moor was, en wel by hem ftondt, boodfchapte
hem wat den Profeet wedervaaren was, zeggende
dat de Ryksgrooten zeer quaalyk deeden dat
zy zulken vroomen man zo mishandelden , en
dat zy hem liever in den kerker mogten heb-
ben laaten fterven, dan op zulk een jammerly-
ke wyze om den hals hdpen. De Koning
door deeze woorden getroffen , kreeg berouw
dat hy hem dus ter genade zyner vyanden ge-
laaten had , en belaftte dien EthiopiÃ«r dertig
zyner amptenaaren met zich te neemen , ea
den Profeet fpoedig uyt den put te trekken.
De Moor voerde deezen laft aanftonds uyt,
en ftelde Jeremias in vryheyd > waarnaa de Ko-Â»
ning hem heymelyk by zich ontboodt, en hem
vraagde Ã³f hem niet eenig middel bekend was
om van GÃ³d verlÃ³ffmge van \'t gevaar dat hen

dreygde te verwerven. Hy antwoordde dat hy
wel een middel wift , maar dat het te vergeefs
was hem dat te zeggen , omdat hy wel verze-
kerd was dat degÃ©ne op welke de Koning zich
meeft verliet, in plaatfe van geloof daaraan te
\'flaan , tegen hem opftaan zouden, als Ã³f hy
met zulk een voorflag te doen , een groote
misdaad begaan hadde. âMaar, vervÃ³lgdehy,
3, waar zyn ze nu , die u bedriegende zo rond-
â uyt zeyden dat de Koning van Babflon niet
â wederkomen zoudeEn heb ik geen reden
â om bevreefd te zyn u de waarheyd te zeg-
â gen , dewyl \'t myn leeven geldt" De Ko-
ning beloofde hem toen met eede dat hy van
hem, nÃ³ch van de Grooten, geen gevaar zou loo-
pen. Jeremias daardoor aangemoedigd, zeyde
dat de raad dien hy hem te geeven had, en
dat op GÃ³ds bevÃ©l, was de Ã¼ad aan de Babi-
loniÃ«rs over te geeven ; dat dit het eenigfte
middel was om zich te redden , en om voor
te komen dat de ftad verwoeft, en de. Tempel
verbrand wierdt; en dat zo hy zulks niet deed,
hy de oorzaak van alle die rampen zyn zoude.
De Koning antwoordde/dat hy gaern zynen
raad wflde vÃ³lgen, maar dat hy vreefde dat
etlyke van de zyne die tÃ³t den KoniÃ¼g van Ba-
bflon overgeloopen waaren , hem eenen quaa-
den trek mogten fpeelen , en oorzaak van zy-
nen dood weezen. DÃ³ch dc Profeet voegde
tem daarop toe, dat indien de Koning zynen
raad vÃ³lgde, hy \'er voor inftaan wilde , dat
nÃ³ch hem, nÃ³ch zynen vrouwen en kinderen,
nÃ³ch den Tempel , iets quaads wedervaaren
zoude. De Koning verboodt hem aan iemand
iets te verhaalen van \'t gene \'er tuflchen hen
verhandeld was , en inzonderheyd niet aan de
Grooten, indien zy hem mogten vraagen waar-
over zy tzamen in gefprÃ©k geweeft waaren j
dewyl hy wel zeggen kon dat hy van den Ko-
ning verzÃ³cht had in vryheyd te moogen bly-
ven. De Grooten lieten niet naa den Profeet

te vraagen wat\'er tuflchen hem enden Koning
voorgevallen wasj en hy antwoordde zo als dc
VÃ³rfl hem bevolen had.

Nabuchodonofors heir neemt Jerufalem in , piondert den Tempel,
verbrand denzelven en \'t koniDglyk Paleys en verdelot de ftadi
Nabuchodonofor doetSareadeu Hoogenpriefter Cn veele andere doo-
den ; doet den Koning Zedekias de oogen uyrgraaven , vÃ¶crt hem
gevangen na Babiion mitisgaders een jrroote menigte van Jooden.
Zedekias fterft. Volgreeks der Hoogepricfteren. Godoh\'as van
Nabuchodonofor aangefteld ora over de Hebreen in JudÃ©a geblee-
ven te gebieden. IfmaÃ«l vermoott hem. Hy vogrt eenige gevan-
gen. JoaÂ«nes en zyne vrinden jaagen hem naa 5 verlÃ³flÃ¨n hen, en
v!uÂ»ten na Egipte tegen den raad van den Profeet Jeremias. Nabu-
chodonofor den Koning vau Egipte ovcrwonneÃ¯i hebbende , vÃ¶crt
hen gevangen na Babilon. Doet de kinderen der JoÃ³dcn die van
grooten ftaat %Â¥aaren wel opvoeden : DaniÃ«l en drie zyner mede-
gezellen , alle vier maagen van den Koning Zedekias, waaren vaa
dat getal. DaniÃ«l die toen Balihazar genoemt wierdt, legt den
Koning eenen droom uyt j en wordt uevens zvn medegezellen in
de voornaamfte ryksampten gefteld. De drie\' medegezellen van
DaniÃ«l Sidtach , Mifach , cn Abdenago weygeren liet beeld dat
Nabuchodonofor had doen oprechten te aanbidden , en worden
daarom in eenen gloeijenden oven geworpen. GÃ³d bewaart hÃ©n..
Nabuchodonofor heeft weder eenen droom die liern door DaniÃ«l
verklaard wordt , waarnaa hy zeven jaaren in de woeftyne onder de
beeften verkeert , dÃ³ch eyndelyk weder tÃ³t zyaen voorigen ftaat

/^Ndertuflchen zette de BabyloniÃ«r het belÃ©g . j ^
^ wakker voort : hy deed hooge toorens maa- \'
ken, en veele wallen zo hoog als de ftads muu-
ren opwerpen, vanwaar hyde belÃ©gerde beftÃ³nn-
de. De inwooners van hunne kant lieten niet naa
zich met alle bedenkelyke dapperheyd te verwee-
ren , zonder dat hongersnood Ã³f peft magtig
waaren hen te doen verflaauwen. HunÃ¯i e kloek-
moedigheyd verfterkte hen tegen alle onhey-
len en gevaaren , en zonder zich door de ftÃ³rm-
gevaarten hunner vyanden te laaten verbaazen,
ftelden zy andere daar tegenaan. Aldus was
het niet alleen met openbaar geweld , maar
met behendigheyd en lift dat deeze dappere
vÃ³lken eikanderen beftreeden > en \'t was voor-
naamelyk door \'t laatfte dat de Ã©Ã©ne de plaats
hoopten te winnen, en de andere zulks te belet-
ten. Achttien maanden liepen\'er aldus heene j
maar eyndelyk wanneer de belÃ©gerden van bin-

nen door hongersnood en peft , en van buyten
door eene menigte van pylen , welke de bele-
geraars uyt hunne liooge toorens neÃªrft:hooten,
\'gepraamd wierden , wierdt de ftad ingenomen
ontrent middernacht in \'t eftde jaar van Ze-
dekias regeeringe , en op den negenden dag
der vierde maand, dooTNergelear ^ Aremantus
Emegar, Nabozar , en Echarampfar , Veld-
overften van Nabuchodonofor , die toen te Re-

blatha was. Zy trokken recht op den Tempel
aan > cn de Koning Zedekias met zyne gemaa-
lin , kinderen, nabeftaande, en eenigeperloo-
nen van aanzien welkehy meeft beminde, ging

ter ftad uyt om door zÃ©kere enge wegen na de
woeftyne te vlugten. De BabilomÃ«rs hiervan
door eenige overloopers verwittigd , jaagden
hem naa met het aanbrceken van den dag : zy
achterhaalden hem by Jericho, en dewyl zyn
meefte gezclfchap op \'t gezigt van den vyand
hem verlaaten had , namen zy hem met zyne
vrouwen en kinderen , en die weynige welke
hem bygebleeven waaren , gevangen , cn
bragten hem by hunnen Koning. Nabucho-
donofor fcholdc hem voor eenen trouwlooze,
die zich niet ontzien had zyne belofte te bree-
ken , waarmede hy hem toegezegd had het ryk,
welks kroon hy aan hem verfchuldigd was, on-
fchendelyk t\'zyner gehoorzaamheyd te zullen
bewaaren : voorts verweet hy hem zyne ondank-
baarheyd, dewyl hy, vergeetende die weldaad,
welke hy hem had beweezen door het ryk, dat
zyn nÃ¨eve Joachin eygentlyk toebehoorde,
aan hem te geeven, nÃ³ch daarenboven de magt
die hy van zynen weldoener had ontvangen te
gen hem gebruykt had j en hy eyndigde met
deeze woorden : â Maar de groote GÃ³d heeft
u in myne handen geleverd om ute ftraften."
Hy deed daarnaa in zyne tegenwoordigheyd,
cn in \'t byzyn der andere gevangenen , zyne
zoonen en vrinden dooden , hemzelven deed
hy de oogen uytgraaven , en hy beval dat men
hem met kÃ©tenen zoude boeijen , om hem in
dien ftaat na Babilon te voeren. Aldus wier-
den de voorzeggingen van Jeremias en Ezechi-
Ã«l , welke die rampzalige VÃ³rft zo zeer veracht
had , beyde vervuld j teweeten die van Jere-
mias , dat hy gevangen na Nabuchodonofor
zoude gevoerd worden , en van aangezigt tot
aangezigt met hem fpreeken ; en die van Eze-
chiÃ«l , dat hy na Babilon geleyd worden, dÃ³ch
het niet zien zoude.

Uyt dit voorbeeld konnen zelfs de domfte
zien , hoedaanig de oneyndelyke magt en wys-
heyd GÃ³ds is , dewyl hy door verfcheydene
middelen , en in den tyd welken hy beflooten
heeft, alles wat hy beveelt en voorzegt, kan
doen gebeuren ook befpeurt men daaruyt de
onkunde en ongeloovigheyd der menfchen dic
hen belÃ©tten te voorzien wat hen naakend is,
en hen in de gedreygde onheylen doen vallen
als zy\'er minft op verÃ¤acht zyn, en daarenbo-
ven maaken dat zy de zelve niet gewaarworden
voor dat zyze voelen , en \'t niet meer in hun-
ne magt is die tÃ© ontwyken.

Dit was het eynde van Davids geflacht, naa
dat Ã©Ã©nentwintig Koningen van hem afkomftig j
naa malkanderen den fcepter van het Ã¯Coning-

ryk van Juda gezwaaid, cn alle dic regeeringen
tzamen , de twintig jaaren van Saul uyt een an-
dere ftam gefproten , daar onder begreepen,
vyfhonderd veertien jaaren , zes maanden, en
tien dagen geduurd hadden.

Naa deeze overwinning zondt Nabuchodo-
nofor zynen Veldoverfte Nabufardanesnzjem-
falem , met bevÃ©l om den Tempel, naa alles
wat\'er in was daaruyt genomen te hebben , te
verbranden , het koninglyk paleys in de aflÃ¨he
te leggen, de ftad t\'eenemai te verdelgen, en
alle de inwooners na Babilon in flaaverny tc voe-
ren. In het achttiende jaar der regeeringe van
dien VÃ³rft , het welk \'t elfde van Zedekias re-
geeringe was , op den eerften dag der vyfde
maand, beroofde die Veldheer den Tempel van
alles wat hy\'er in vondt, Wegneemende alle de
goudene en zilvere vaten , het groot kÃ³pere
wafchvat genaamd de zee, ^twelk Salomon had
doen maaken} de twee kÃ³pere pilaaren met hare
kapiteelen, en de goudene tafels en kandelaaren;
waarnaa hy den Tempel in den brand ftak, en
de ganfche ftad vernielde. Dit viel voor vier-
honderd zeventig jaaren , zes maanden , tien
daagen naa het bouWen van den Tempel i duy-
zend twÃªÃ«nzestig jaaren , zes maanden , tien
dagen federd den uytt^t van Egipte 5 negentien-
honderd zevenÃ«nvyftig jaaren , zes maanden,
tien dagen na den zondvloed , en drieduyzend
vyfhonderd dertien jaaren, zes maanden, tien
dagen naa de fchepping der werreld. Nabufar-
danes gaf voorts bevÃ©l net vÃ³lk na BabÃ¼on ge-
vangen te voeren, en leydde zelfna zynen Ko-
ning , die toen te Reblatha, ftad in SyriÃ«,
was, den Hoogenpriefter, ^epbaniadea

tweeden onder de Priefters, de drie BevÃ©lheb-
bers welken de wacht des Tempels aanbevolen
was, den voornaamfte der kamerlingen, zeven
der gener die in \'t grootfte aanzien by Zedekias
geweeft waaren , zynen Geheymfchryver van
ftaat, en zestig andere voornaame perfoonen,
welke alle hy nevens den roof des Tempels den
VÃ³rft aanboodt. Nabuchodonofor deed aldaar
den Hoogenpriefter, en eenige deraanzienlyk-
ften het hoofd afhouwen, enden Koning Zede-
kias i Jofadok zoon van Sarea , midsgaders de
andere gevangenen, na Babilon voeren.

Hebbende aldus verhaald hoedaanig devÃ³lg-
reeks der Koningen, die den fcepter van GÃ³ds
vÃ³lk gevoerd hebben, geweeft is, zal ik ook die
der Hoogepriefteren melden , welke federd het
bouwen van Salomons Tempel malkanderen ge-
vÃ³lgd zyn: De eerfte was Sadok, wiens opvol-
gers waaren Achimas, Azarias, Joram, Hifus,
Achioram, Phideas, Sudeas, Julus , Jotham,
Urias , Nerias , Odeas, Sallum , Elcias, Sa-
rea , en Jofadok die te Babilon gevangen gebragt
wierdt. Deze alle zyn van vader tÃ³t zoon mal-
kanderen in\'t Hoogepriefterfchap gevÃ³lgt.

Belangende het gemeene vÃ³lk, dearmen, en
de vlugtelingen, Nabulardanes, door Nabucho-
donofor tÃ³t Landvoogd van JudÃ©a iangefteld,
Hetze daar blyven , en ftelde tÃ³t Gebieder over
hen GodoUas zoon van Aikam, die van adeÂ«.
lyken af komfle , en een fraai man was : en hy
leyde hen eene fchatting op ten behoeve van
den Koning, De gemelde Nabufardanes haalde

den Profeet Jeremias uyt de gevangenis, maan-
de hem fterk aan om mede na Babiion te gaan,
alwaar hy hem vÃ³lgens bevÃ©l van den Koning
zynen meefter alles geeven zoude wat hy van
noode had s laatende het nÃ³gtans in zyn be-
lieven , indien hy niet gezind was hem te vÃ³l-
gen ^ om te zeggen in welke plaats hy liefft
woonen wilde, opdat hy \'er zynen VÃ³rft kennis
van geeven mogt. De Profeet gaf te verftaan
dat hy geen van beyde begeerde te doen 5 maar
dat hy onder de puynhoopen zyns vaderlands
zyne dagen wilde eyndigen, om het droevig
overft:hÃ³t van die deerlyke verwoeftinge niet uyt
het gezigt te verliezen. Nabufardanes belaftte
Godohas wel zÃ³rg voor hem te draagen; en naa
dat hy den Profeet groote gefchenken gegeeven,
en hem de vryheyd van Baruch, zoon van Neri,
die ook van een zeer edel geflacht, en wel in de
taal zyns lands onderwcezen was, toegeftaan
had , keerde hy na Babiion , en Jeremia nam
zyn verblyf in dc ftad Mafphat.

Toen de Hebreen, die geduurende de belÃ©ge-
ring van Jerufalem gevlugt j en in verfcheydene
plaatfen geweeken waaren, verftaan hadden dat
de BabiloniÃ«rs weder na hun land waaren ge-
keerd , quamen zy van alle kanten by Godolias te
Mafphat. De voornaamfte waaren Jmnnes zoon
van Kareas, fefanias, Sareas, en eenige andere,
midsgaders die van koninglyken geflach-

te, dÃ³ch zeer boosaardig en doortrapt was, heb-
bende zich, toen Jerufalem belegerd was ^ by Ba-
halÃ¼ Koning der Ammoniten begeeven. Godo-
lias riedt hen hunne landeryen te bebouwen, zon-
der voor de BabiloniÃ«rs te vreczen, en hy zwoer
hen te zullen byftaan indien men hen ftoorde ^
zeggende wyders, dat zy maar een befluyt be-
hoefden te neemen in wat ftad zy zich wilden
neÃªrzetten j en dat hy tÃ³t de noodige herbouwin-
ge der plaatfen Ã³rde zoude ftellenj omzebewoon-
baar te maaken : maar dat zy \'t faizoen niet
moften laaten voorbygaan, opdat ze koorn, wyh,
en oli mogten bekomen, om in den winter van te
konnen leeven: voorts liet hy hen toe zodaanige
plaatfen te kiezen als zy wilden om te beplanten.
Wanneer door alle de nabuurige landfchappen
van JudÃ©a het gerucht zich verfpreydde, hoe dat
Godolias alle die tÃ³t hem quamCn ontving , en
hen landeryen gaf om te bebouwen,, mids dat
zy een zÃ©kere fchatting aan den Ã¯toning van
Babiion betaalden, quam men van alle kanten
by hem , en elk fchikte zich aan den arbeyd.
Vermids deeze beleefdheyd van Godolias hem
by Joannes en andere van de voornaamfte per-
foonen bemind maakte, verwittigden zy hem dat
de Koning der Ammoniten IfmaÃ¨l tÃ³t hem ge-
zonden had, om hem verraaderlyk te dooden, eii
zich dan tÃ³t Koning van IfraÃ«l op te werpen,
als zynde van koninglyken af komfte i en dat het
middel om daarin te voor ziÃ©n 3 was hen verlÃ³f te
geeven om IfmaÃ«l om te brengen jopdat zy de Ã³ve-
rige hunner landaard zouden moogen behoederi
voor het verderf dat hen onvermydelyk naakende
was, indien hy zynen quaaden aanflag uyt voer de.
Hy antwoordde, â dat het niet waarlchynelyk
was dat IfmaÃ«l, die niet dan alles goeds van j,
hem ontvangen had, op zyn leeven zoude toe-,,
leggen j en dat hy niets quaads verricht heb- â
bende geduurende de nood waarin hy geweeft â
was, nu zuik een heylloos feyt beftaan zoude â
tegen zynen weldoener, welkjsn hy met al zyne â
magt behoorde by te ftaan, indien andere iets â
tegen hem ondernamen." joannes en de ande-
re"^ overfte Godolias dus^ niet konnende over^
tuygen , gingen weg. Dertig dagen daarnaa
quam IfmaÃ«l verzeld van tien zyner vrinden te
Mafphat om Godolias te bezoeken , die hen
minnely k ontving en wel onthaalde ^ en hen ver-
feheydenmaal toedronk , om hen zyne geneer-

die zich met drank overlaaden hadden , en ver-
moordden toen 5 onder beguniliginge van den
nacht 5 de Jooden en Babilonilche fÃ³ldaaten
die in de fteden waaren, wsnneer elk geruft lag
te flaapen. Den vÃ³lgenden dag \'s mÃ³rgens qua-
men ontrent tachtig perfoonen uyt het land om
gefchenken aan Godolias te brengen; en IfmaÃ«l
zeyde dat hy maaken zoude dat zy hem te fpree-
ken quamen ; dÃ³ch zo dra zy binnens huys ge-
komen waaren , wierden ze door hem en zyne
makkers gedood , en om den moord bedekt te
houden , in eenen diepen put geworpen , uyt-
genomen eenige die hen beloofden aan te wy_
^en waar ze te lande waard hun huysraad, klee-
deren, en koorn verborgen hadden. IfmaÃ«l nam

ook etlyke perfoonen te Mafphat met vrouwen
en kinderen , en daar onder de dÃ³chters van
den Koning Zedekias , welke Nabufardanes in
Godohas bewaaringe had gelaaten , gevangen:
en naa dat deeze booswicht zo veele fchelmftuk-
kcn begaan had, floeg hy op weg om weder na
den Koning der Ammoniten te keeren. Maar
Joannes en andere perfoonen van aanzien,
zyne vrinden , verftaan hebbende wat \'er ge-
beurd was, toonden zich zo gevoelig hierover,
tiat zy met al het gewapend vÃ³lk dat ze byeen
krygen konden, IfinaÃ«l naajaagden, enhemby
de tbnteyn van Hebron achterhaalden. De
aevaopenen welke hy wegvoerde bemerkten
wel haaft dat Joannes met de zyne tÃ³t hun ont-
zÃ©t gekomen was; dies liepen zy met blyd-
fchap tÃ³t hen over , en IfmaÃ«l nam alleen met
acht van zyne makkers de vlugt na den Koning
der Ammoniten, Joannes met zyne vrinden
en degÃ©nen welke hy dus verlÃ³ft had, ging na
Mandra , alwaar hy dien dag overbragt, en
daarnaa te raade wierdt zich na Egipte te begee-
ven , uyt vreeze datde BabiloniÃ«rs hen mogten
dooden, om den dood van Godolias , dien zy
tÃ³t hunnen Gezaghebber aangefteld hadden, op
ben te wreeken. Evenwel wilden zy eerft den
raad van Jeremias daarover hooren ; dies gin-
gen zy na hem toe , en verzÃ³chten van hem het
believen GÃ³ds deswege te verftaan , belooven-
de met eede te zullen naakomen wat hy hen
beveelen zoude. De Profeet bewiUigde in hun
verzoek , en tien dagen daarnaa verlcheenGÃ³d
aan hem, en beval hem tÃ³t Joannes en de zynen,
en al het vÃ³\'lk te zeggen, dat indien zy bleeven
daar ze waaren, hy zÃ³rg voor hen draagen,
en beletten zoude dat de BabiloniÃ«rs hen eenig
leed deeden; maar indien ze na Egipte gin-
gen , dat hy hen zou verlaaten, en in zyne gram-
fchap hen eveneens ftraffen als hy hunne broe-
deren gedaan had. Jeremias gaf hen dit antwoord
van GÃ³ds wege, dÃ³ch zy floegen \'tin de wind,
en wilden niet gelooven dathet door des Heeren
bevÃ©l was dat hy hen belaftte daar te blyven;
maar verbeeldden zich dat hy hen dien raad gaf
om Baruch zynen leerhng te behaagen, en hen
voor de woede der BabyloniÃ«rs bloot te ftel-
len. Hierom verachteden zy GÃ³ds bevÃ©l, en
gingen na Egipte, voerende Jeremiasen Baruch
jiiet zich. Alstoen openbaarde GÃ³d aan zy-
nen Profeet, en beval hem tÃ³t zyn vÃ³lk te zeg-
gen 5 dat de Koning van Babiion den Koning
van Egipte beoorlogen, en overwinnen zoude;

en dat een gedeelte van hen gedood, en de
Ã³verige gevangen na Babiion gevoerd zouden
worden. Deeze voorzegging wierdt door de
uytkomft bewaarheyd ; want vyf jaaren naa de
verwoeftinge Jerufalems , zynde in het drieÃ«n-
t win tigfte jaar van Nabuchodonofors regeerin-
ge, quam die VÃ³rft met een groot heir in neder
SyriÃ«, bemagtigde het, overwon de Ammoni-
ten en Moabiten, beÃ¶orlÃ³gde daarnaa Egipte ,
verÃ³verde het, doodde den Koning die\'er toen
regeerde, ftelde eenen anderen in zyne plaatfe,
en voerde alle dc Jooden welke men daar te
lande vondt, na Babiion gevangen.

Zie daar de rampzalige ftaat waartoe de gan- 42.7,
fche Hebreewfche landaard zich gebragt zag,
zynde tweemaal t\'elkens door een byzonder
toeval over den Eufraat gevoerd , de eerfte

reys toen Salmanaflar Koning der AftyriÃ«rs, on-
der de regeeringe van OzÃ©as Koning van IfraÃ«l,
SamariÃ« ingenomen hebbende, de tien ftammen
gevangklyk wegvoerde ; en daarnaa toen Na-
buchodonofor Koning der Chaldeen en Babi-
loniÃ«rs , naadat hy Jerufalem had ingenomen, de
twee Ã³verige ftammen ten lande uyt voerde.
Maar in plaats dat Salmanaffar uyt het binnenfte
van PerfiÃ« en MediÃ« ChuteÃ«rs fchikte na Sama-
ria , van waar zy Samaritaanen genaamd zyn,
zondt Nabuchodonofor geene vÃ³lkplantingen in
\'tland der twee ftammen , door hem verÃ³verd.
Invoege dat JudÃ©a , Jerufalem , en de Tempel
zeventig jaaren woeft en verlaaten bleeven: en
daar verliepen honderd dertig jaaren, zes maan-
den, en tien dagen tuflchen de gevangklyke weg-
voering dertien ftammen welke \'t ryk van IfraÃ«l
uytmaakten, en die der Ã³verige twee ftammen
waaruyt het Koningryk van Juda beftondt.

Onder de kinderen der Joodfche landaard .jg
die aan den Koning Zedekias vermaagfchapt,DaoiÃ¨i.\':
Ã³f anderfins van doorluchtigen huyze waaren,
koos Nabuchodonofor zodaanige uyt die de
bevalhgfte , en van een fchoone gedaante waa-
ren , en ftelde opzieners en leermeefters over
hen, om hen op te trekken, en vlytig te on-
derwyzen: ook deed hy etlyke ontmannen,
gelyk hy gewoon was te doen ontrent alle vÃ³l-
ken die hy overwon. Hy belaftte dat men hen
van dezelfde fpyzen zou geeven die op zynen
tafel opgedifcht wierden , en hy deed hen niet
alleenlyk de Chaldeefche en Babilonifche taa-
ien leeren , maar ook alle de weetenfchappen
dier landaard , waarin zy zich zeer leerzaam
toonden. Onder deeze jongelingen die Zede-
kias in den bloede beftonden, waaren \'er vier
zeer fchoon van geftalte, en van groot ver-
ftand, genaam DaniÃ«l, Ananias, MifaÃ«l^ en

naamen, en gaf aan DaniÃ«l dien van Balthajar,
aan Ananias dien van Sidrach, aan MifaÃ«ldien
van Mifach, en aan Azarias dien van Abdenaga.
Hunne voortreffelyke inborft, uytmuntend ver-
ftand, en ongemeene wysheyd, maakten datde
VÃ³rft een groote geneegenheyd tÃ³t hen kreeg:
OndertuffÃ¨hen waaren zy zo fober , dat ze lie-
ver flechte fpyzen aten , en zich van alles wat
leeven ontvangen had onthielden , dan dat zy
gefpyfd Wierden met de lekkere gerechten wel-
ke men hen ?an Konings tafel voordiende.

Derhalve verzÃ³chten zy den kamerling AJcha-
nes, die laft had om hen te verzÃ³rgen, dat hy
de fpyze voor hen geft:hikt, voor zichzelven
wilde houden, en hen maar peulvruchten, da-
delen 3 Ã³f iets diergelyks dat geen leeven ont-
vangen had 5 geeven, omdat zy in de andere
fpyzen eenen weerzin hadden. Hy antwoord-
de dat hy hunne begeerte gaern zoude doen,
maar dat hy vreefde, indien hy zo deede, dat
de Koning uyt de verandering van hun gelaat
zulks bemerken zoude , omdat het weezen en
de koleur zich doorgaans fchikt naar het voed-
fel dat men gebruykt: dat dit nÃ³g fterker zoud
uytmunten door het verfchil tuflchen hen en de
andere jongelingen die lekkerder gelpyd wier-
den; en dat het niet billyk was, dat hy om hen
te behaagen, zich in gevaar zoude ftellen van
zyn leeven te verliezen. Toen zy bemerkten dat
deeze gefneeden niet ongeneegen was hen te ver-
pligten , drongen zy \'er te meer op aan, en ver-
wurven van hem dat hy\'er ten minften voor den
tyd van tien dagen eene proef van name, om in-
dien dieleevenswyze geen verandering aan hun-
ne gezondheyd toebragt, daarmeÃª te vervÃ³lgen,
Ã³f zo men eenige verandering in hun gelaat be-
fpeurde, de voorige manier te hervatten. Hy
ftondt hun verzoek dan toe; en naa dat hy ge-
zien had dat het hen niet alleenlyk niet fchaad-
de, maar dat zy zelfs friftcher en kloeker wier-
den dan de andere jongehngen van hunnen ou-
derdom , die met de fpyzen van \'s Konings ta-
fel gevoed wierden, behieldt hyonbefchroomd
voor zich de fpyze die voor hen gefchikt was,
en gaf hen zulke kÃ³ft als zy begeerden. Aldus
wierden hunne lighaamen veel bequaamer voor
den arbeyd, en hun verftand vatbaarder om iets
te leeren; en dewyl zy door geen lekkernyen,
die de menfchen verwyfd maaken, verzwakt
wierden, namen zy zeer toe in de weetenfchap-
pen der Egiptenaaren en Chaldeen, inzonder-
heyd DaniÃ«l, die zich ook tÃ³t het uytleggen
van droomen begaf en van GÃ³d zelven door
Ã³penbaaringen begunftigd wierdt.

429. Twee jaaren naa de overwinning die Nabu-
DaniÃ«J z. chodonofot Op de Egiptenaaren behaalde, had
die VÃ³rft eenen wonderlyken droom, waarvan
GÃ³d hem, terwyl hy fliep, de uytlegging gaf;
maar zo dra hy ontwaakte vergat hy den droom
en zyne betÃ©kenis , Hy ontboodt derhalve de
geleerdfte onder de Chaldeen, die\'thun werk
maakten toekomende zaaken te voorzeggen,
en ter oorzaake hunner Wysheyd den naam van
Wyzen gekreegen hadden. Hy verhaalde hen
dat hy eenen droom gehad, maar hem vergee-
ten had, en beval hen dat zy hem denzelven;
en zyne betÃ©kenis zeggen zouden. Zy antwoord-
den, dat het gene hy begeerde, voor menfchen
onmoogelyk was, en dat alles wat zy doen
konden, was hem de uydegging van zynen
droom te geeven, naa dat hy djen aan hen ver-
teld zoud hebben. DÃ³ch hy dreygde hen
met den dood, indien zy zyne begeerte niet
voldeeden: en dewyl zy by hun zeggen blee-
ven, belaftte hy dat men hen dooden zoude.
DaniÃ«l dit bevÃ©l verftaan hebbende, en zien-
de dat hy en zyne medegezellen \'t zelfde ge-
vaar liepen, ging by Ar heh, Hoofdman

van\'s Konings lyfwacht, om dc rÃ©den daar van
te weeten. Arioch verhaalde hem de ganfche
zaak: daarop verzÃ³cht DaniÃ«l dat hy den Ko-
ning wÃ¼de bidden, dat de uytvoering van \'t
gene hy bevolen had tÃ³t \'s anderendaags mogt
uytgefteld worden, omdat hy hoopte dat GÃ³d
zyn gebÃ©d verhooren, en hen den droom open-
baaren zoude. Deeze bevÃ©lhebber verhaalde
dit den Koning, en die VÃ³rft ftondt het ver-
zoek toe. DaniÃ«l en zyne mÃ©degezellÃ¨n brag-
ten den ganfchen nacht in gebÃ©den door, om
van GÃ³d te verwerven dat het hem beheven
mogte de Wyzen en hen zelven van \'t gevaar,
waarin zy door \'s Konings gramfchap gebragt
waaren, te verlÃ³flÃ¨n, door hem den droom,
dien hy vergeeten had, bekend te maaken. GÃ³d
door ontferminge bewoogen openbaarde aan
DaniÃ«l hoedaanig de droom geweeft was, en wat
die betÃ©kende, opdat hy zulks den Koning
mogte bekend maaken. De blydfchap welke
hy defwege had was zo groot, dat hy fluks op-
ftondt, om zyne medegezellen de gunft welke
hy van GÃ³d ontvangen had bekend te maaken;
en vindende hen in eenen hoopeloÃ¶zen ftaat,
waarin zy niets dan den dood fcheenen voor
oogen te hebben, beval hy hen moed, en beter
hoope te grypen. Zy dankten den Heere dat
hy zich over hunne jongheyd ontfermd had;
en zo dra het dag geworden was, ging DaniÃ«l
tÃ³t Arioch, verzoekende dat hy hem by den
Koning wilde brengen, opdat hy hem zynen
droom bekend mogte maaken. Toen hy voor
den VÃ³rft gebragt was, begon hy aldus tÃ³t hem
te ipreeken: ,, Dat fchoon hy hem zynen
droom verklaarde , hy echter hem badt niet
te wiflen denken dat hy verftandiger was â
dan de Wyzen die \'t niet hadden konnen doen: "
maar dat de kennis die hy daarvan bekomen ^^
had , was omdat GÃ³d, uyt medelyden we-
rcns \'t gevaar waarin hy en zyne medegezel- â
en zich bevonden, hem den droom en des-,,
zelfs betekenis geopenbaard hadde. En, ver-,;
vÃ³lgde hy , ik was niet zo zeer ontroerd, â
Ã³ Koning, door \'t gevaar dat mynen makke-,,
ren en my naakend was, als door \'t verdriet
van het ongelyk te zien dat gy u zelven aan- ,,

deedt, door onrechtvaerdiglyk zo veele braa- â
ve lieden ter dood te veroordeelen, omdat zy â
geen zaak konden doen die den menfchen,
hoe verftandig ze ook moogen zyn, t\'eene- \'\'
maal onmoogelyk is, en die niemand dan
GÃ³d alleen doen kan. De zaak dan , Heer â
Koning , heeft zich aldus toegedraagen :,,
Toen gy in bekommeringe waart om te wee- ,,
ten wie naa u over de werreld heerfchen zou- â
de, heeft GÃ³d, om ude vÃ³lgende Monarchen â
bekend te maaken, u in den droom een groot â
beeld getoond, welks hoofd was van goud, ,,
en ichoudersen armen van zilver, de buyk en â
dyen van koper, en de beenen en voeten van â
yzer. Daarnaa Zaagt gy eenen fteen van ee-
nen berg afgerukt op dat beeld aanvaflen, â
waardoor het aan ftukken geflagen, cn tÃ³t,
gruys en ftÃ³f vermaald wierdt, het welk de
wind wegvoerde, zonder dat \'er in \'t minfte
iets van overbleef En eyndelyk zaagt gy â
dat die fteen zo aangroeide, dathy de gan- â

5, fche aarde bedekce. Dusdaanig was u droom,
3j 6 Koning, en dit is\'er de uytiegging van.
â Het gouden hoofd verbeeldt U en de Ko-
33 ningen van Babilon uwe voorzaaten. De
,5 fchouders en armen van zilver betÃ©kenen
dat uw ryk door twee magtige Koningen
verdÃ©igd zal worden. De dyen van kÃ³per
geeven te kennen dat een ander Koning,
5, die uyt het Weften zal komen, die twee
Koningen verdÃ©lgen zal. En de beenen en
voeten van yzer geeven te verftaan > dat
55 gelyk het yzer harder is dan het goud-,
â het zilver, en\'t kÃ³per, alzo ook een ande-
,5 re overwinnaar zal komen j die hem on^r-
â brengen zal." DaniÃ«l verklaarde den Ko-
ning insgelyks wat die fteen betekende 5 maar
dewyl myn voorneemen is om alleenlyk verlee-

dene , en geene toekomende zaaken te ver-
haaien, zal ik niet meer daarvan zeggen s doch
zo iemand nader onderrechting daarvan be-
geert, die leeze in de heylige Schrift het boek
van DaniÃ«l.

Nabuchodonofor door blydfchap en verÂ«
wondering verrukt , viel voor hem neÃªr om
hem te aanbidden , beval aan alle zyne onder-
daanen dat zy hem Ã³fferanden zouden Ã³ffe-
ren als eenen GÃ³d , gaf hem den naam des
^enen welken hy te vooren voor GÃ³d erkend
lad, en ftelde hem en zyne vrinden in de voor-
naamfte ampten des ryks. Zulk een fchielyk
en zeldzaam geluk verwekte zo groot een af-
gunft tegen die vier perfoonen , dat het hen
byna het leeven gekÃ³ft had door dit vÃ³lgende
voorval:

4P\' i\'^abuchodonofor deed eÃªn gouden beeld
maaken van zeftig elleboogen hoog, en zes
breed , het welk op het groot pleyn van Babi-
lon opgerecht wierdt j en toen hy wilde doen
inwyen, ontboodt hy de voornaamfte perfoo-
nen uyt alle de plaatfen zyns ryks, en beval dat
ieder op het eerfte gefchal der trompetten ter
aarde zou neervallen, om het te aanbidden, op
peene dat alle die zulks niet deeden in eenen
gloeijenden oven zouden geworpen worden.
Ãlk gehoorzaamde dit gebÃ³d, uytgenomen Da-
niels vrinden, welke zeyden zulks niet te kon-
nen doen , zonder hunne vaderlyke wetten te
overtreeden. Terftond wierden zy in \'t vuur
geworpen, maar GÃ³d redde hen j want door
zyne oneyndige magt wierden zy van \'t vuur,
als Ã³f \'t hunne onfchuld wift, ontzien , in
plaats van\'er door verteerd te worden, en zy
bleeven overwinnaars van de vlammen j welk
groot wonderwerk de achting die de Koning
hen toedroeg nÃ³g vermeerderde, omdat hy
hen aanmerkte als perfoonen van een ongemee-
ne deugd j die byzonderlyk van GÃ³d bemind
waaren.

Kort daarnaa had die VÃ³rft eenen ande-
ren droom , in welken hem dacht dat hy van^\'\'\'"Â®^\'
zyn koningryk beroofd zynde, zeven jaaren in
de woeftyne by de beeften doorbragt, en daar-
naa in zyne voorige waardigheyd herfteld wierdt.
Hy ontboodt de Wyzen , verhaalde hen zynen
droom , en begeerde de uytlegging deszelfs:
maar daar was niemand dieze hem geeven kon j
en DaniÃ«l was de eenigfte die zulks naar waar-
heyd deed , zeggende niets dan \'t gene men in-
derdaad zag gebeuren : Want die VÃ³rft fteeg
weder op den troon, naa dat hy zeven jaaren in
de woeftyne verfteeten , en ^^ds gramfchap

door groote boetvaerdigheyd geftildhad, zon-
der dat iemand geduurende dien tyd zyn ryk
durfde bemagtigen. Dat ik dit alhier verhaak
behoort my van niemand qualyk geduyd te
worden, dewyl men \'t in de heyhge Schrift
befchreeven vindt, en dat ik in \'t begin dee-
zer Hiftorie verklaard hebbe, niet anders te
zullen doen dan in \'t Grieks ter goeder trouwe
te fchryven \'t gene men in de boeken der HeÂ«
breen verhaald vmdt, zonder iets daar af Ã³f by
te doen-

432. Naa dat Nabuchodonofor drieÃ«nveertig jaa-
ren geregeerd had, is hy eyndelyk gefturven :
Hy was een VÃ³rft van groot verftand , en was
yeel gelukkiger dan iemand anders van de Ko-
ningen zyne voorzaaten. Berofus fpreekt in
zyn derde boek van de Hiftori der Chaldeen
aldus van hem: Nabuchodonofor vader des genen
van wien wygefprookenhebhen, verÃaande dat de
J^andvoogd dien hy over Egipte, neder SyriÃ«, en
FeniciÃ« gefteld had, van hem afgevallen was i en
zelf niet langer bequaam zynde om de ongemakken
des oorlÃ³gs te konnen uytftaan, deed zynen zoon met
gen gedeelte zyner krygsmagt hem tegen trekken.
Deeze jonge VÃ³rfl overwon den muyter, bragt alle
de landfchappen weder onder de gehoorzaamheyd
zyns vaders, en verÃaan hebbende dat die ter zelf-
der tyd te Babiion, naadat hy Ã©Ã©nÃ«ntwintigjaaren
geregeerd had, gefturvenwas, Ãelde hy de zaaken
van Egipte en andere landfchappen in Ã³rde, beval
zym vertrouwdfie BevÃ©lhebbers het heir met de ge-
vangene Jooden, SyriÃ«rs, FeniciÃ«rs, en Egipte-
naaren, weder na B abt Ion te voeren, en zelf met
weynig vÃ³lk -verzeld fpoedig \'voorttrekkende nam
hy den weg dwars door de woeÃyne. Toen hy in
zyn ryk aangekomen was, aanvaarde hy de regee-
rtnz "Juaarvan het bewind ge duur ende zyn afwee-
zen ^waargenomen was door de Chaldeefche Wyzen,
welker voornaamfte niets meer behartigd had dan
de heerfchappy ^oor hem te bewaaren ; en aldus

derierfte zaaken welke hy deed,was de medeg^
plantingen tfver deelen: voorts wydd hy den kofte-

Ijken buyt dien hybekomenhad aan dentempel van
Bel, en andere tempelen : en hy vergenoegde zich

ren, maar hy vergrootte ook de ftad, en verft er m
de watergraft; en om de vyanden, alwaar\'t dat
zy de rivier gepaffeerd waaren, het bemagtigen
daarvan te beletten, deedhy ij an binnen mi^mt en
hooge dtieduhbek muuren van gebakken fteen maa-
ken. Ook verft er kt e hy H Ã³verige der Ãad, deed
prachtige poorten bouwen, enÃichtteeennieuw
paleys dicht by dat van wylen den Koning zjnen
vader, welks kÃ³ftelykheyd en cieraad alhier te ver-
haalÃ©n overtÃ³llig zoude zyn^: Maar echter ka^ ik
niet laÃ tefi te zeggen dat dit prachtig gebouw in
vyf tien dagefi voltooid wierÃt. En omdat zyne
gemaaUn, die in MediÃ« opgebragt wak , \'eenige ge-
lykenÃ¼ van haar vaderland begeerde te zien, deed
hy, om haar te behangen, gewelven boVen opdat
paleys maaken, van zulke groote fteenen, dathet
wel bergen geleeken y en die gewelven Ã¢eed hy met \'
aarde bedekken, en \'\'er veder leyfoor ten van boomen
in planten ; zo dat die hangende tuynen in de
lucht voor Ã©Ã©n van \'swerrelds wonderen zyngeacht
geweeft. Van deeze verwonderlyke tuyntn
maakt Megafthenes in \\ derde boek zyner Hi-
ftorie van IndiÃ« ook gewag, en poogt te bewy-
zen dit die VÃ³rft, door zyne groote en uy tmun-
tende daaden , Herkules verre overtroffen, en
nietalleenlyk LybiÃ« maar ook Iberie [of Spanjej
verÃ³verd heeft. Diokles fpreekt\'er nl t twee-
de boek zyner Hiftori van PerfiÃ« meede van ;
en Philoftratus zegt in die van IndiÃ« en Feni-
ciÃ« , dat hy de ftad Tyrus, waarvan Ithdbal toefi
Koning was , dertien jaaren lang belÃ©gerde.
Dit is alles wat ik wegens dien Vorft by de
Hiftorifchryvers heb konnen vinden.

Dood van Nabuchodonofor Koning van BabiloniÃ«. Evilmefpclach zyn
zoon volt\'t hem in\'t ryk, cn ftelt Jechonias Koning van Jada in vry-
heyd. Volgreeks der Koning.cn van BabÃ¼on tÃ³e oj den Koning.
Balthafar. Cyrus Koningvan PerfiÃ«, en Darius Koningder MedetÃ¯
belegeren hem in Babiion. Zyn gezigt,. waaraf DaniÃ«l hem de
uytlegging geeft. Cyrus neemt Babiion in, en den Koning Baltha-
zar gevangen. DarÃ¯us voert DaniÃ«l na MediÃ«, cn verheft hem tÃ´:
grooten ftaat. De afgunft der Grooten tegen hem is ooriaak d^
hy in den leeuwen-kuyl geworpen wordt. GÃ³d bewaart hem, eh
hy wordt magtiger dan te vooren. Zyne Profecyen en zyn lÃ³Â£

"^Aa dat Nabuchodonofor gefturven was,
â vÃ³lgde zyn zoon Evilmerodach hem in \'t
ryk, en ftelde niet alleenlyk JechoniaS Koning
van Juda [andersjoachin genaamd} in vryheyd,

liiaar gaf Iiem grÃ¶ote gefchenken, maakte hem
tÃ³t opziÃ©neroyer zyn huys, en bewees hem gtoo-
te vrmdfchap. Aldus bejegende hy hem heel an-
ders dan Nabuchodonofor gedaan had j toen hy
uyt liefde tÃ³t zyn vaderland, gelyk hier voore ver-
haald is, zich met zyne vrouwen, kinderen, en
al zyn goed,, tergoeder trouwe aan dien Koning
overgaf, mids dat hy \'tbelÃ©g van J erufalem zoud
opbreeken 3 waarin hy nÃ³gtans zyn woord niet
fieldt.

Evilmerodach regeerde achttien jaaren ,
waarnaa zyn zoon NigUzar hem in \'t ryk vÃ³lcr.
de, en veertig jaaren op den troon zat. Labo^
fordach zyn zoon die naa hem quam recyeerdÂ©
maar negen maanden 3 en Balthafar zyn zoon,
dien de BabiloniÃ«rs Naboandel noemen , vÃ³lg-
de hem. Dees wierdt van Cyrus Koning der Per-
fen en ^arhis Koning der Meden beÃ¶orlÃ³gd,
en in Babilon belegerd.

Terwyl deeze VÃ³rft belÃ©gerd was zag hy ze-
ker wonderbaar en verbaazendgezigte. Hygaf
een gaftmaal aan de Grooten van zyn HÃ³f, en aan
zyne by wyven , in eene zaal alwaar een prach-
tige toeftel ftondt van goudeneen zilvere vaten,
gelyk de Koningen gewoon zyn te gebruyken 3
dÃ³ch om de praal te vergrooten beval h\'y dat
men die , welke uyt den Tempel te Jerufalem
genomen, en door Nabuchodonofor aan zy-
nen afgoden-tempel toegewyd waaren, haaien
zoude : toen hy nu door den wyn verhit was,
wierdt hy zo ftout dat hy uyt die vaten dronk,
en lafterlyke woorden tegen GÃ³d uytbraakte.
DÃ³ch opftaandevoet zag hy eene hand uyt den
muur te voorfchyn komen, en daarop fchry-
ven. Dit gezigt verfchrikte hem 3 dies ont-
boodt hy de wyfte van de ChaldeÃ«n en andere
landaarden, die \'t hun werk maakten om crezio--
tcn cn droomen uyt te leggen, en beval hen dat
zy hem zeggen zouden wat die woorden bete-
kenden. Zy antwoordden hem dat het hen on-
moogelyk was. Hier door wierdt zyne bekom-
mering zo groot, dat hy door zyn ganfche ge-
bied deed uytroepen, dat hy eenen gouden ket-
ting , eenen purperen tabberd gelyk de Konin-
gen der Chaldecn gewoon waaren te draagen,
en net gebied over \'t derde deel van zyn Koning-
ryk zoude geeven aan den genen die hem deeze

ding q^^^fn\'er van alle kanten zulke die voor
de verftandigfte gehouden wierden, en zy lieten
met naa hunne uyterfte poogingen te doen om
de uytlegging daarvan te vinden 5 maar alle hun
arbeyd was vergeefs. De grootmoeder des Ko-
nings hem in zulk een ongeruftheyd ziende,
zeyde dat hy de hoope om een gewenfchte ver-
klaarmg te bekoomen niet moft verlooren gee-
ven dewyPeronderdegevangenen,welkeia-

buchodonofor, naa de verdelginge van Jerufa-
lem, na Babiion had doen voeren, iemand ge-
naamd DaniÃ«l was > van zulk een ongemeene ken-
nifte, dat hy zaaken, die Gode alleen bekend
waaren, verklaarde, en dat hy Nabuchodono-
for eenen droom Uytgelegd had, die niemand
had weeten te verklaaren 3 weshalve hy hem maar
behoefde te ontbieden , en hem zyne begeerte
te zeggen, om te weeten wat die woorden bete-
kenden , al waare \'t ook dat ze hem eenige ramp
voorfpelden. Op dit bericht ontboodt Baltha-
far DaniÃ«l terftond, en hem gelukkig genoemd
hebbende dat hy van GÃ³d de gaave ontvangen
had om alles wat andere niet wiften, te door-
gronden, verzÃ³cht hy hem te willen zeggen wat
die woorden op den muur gefchreeven beteken-
den, en beloofde, zo hy zulks doen konde, hem

eenen purperen tabberd, eenen gouden kertins,
en \'t gebied over het derde deel zyns Koninl-
ryks te geeven, om aan al de werreld door die tÃ©-
kenen van eere te toonen hoedaanig zyneuytftce-
kende wysheyd was, wanneer men naar de oor-
zaak van zulk een begunftiging vernam. DaniÃ«l,
weetende dat de wysheyd die van GÃ³d komt al-
toos geneygd moet zyn om goed te doen zon-
der eenige belooning daarvoor te begeeren, ver-
zÃ³cht

zÃ³cht den Koning j. Dat hy hem wildÃ© ontflaan
35 van iets daarvoor te ontvangen , en zeyde
3, vervÃ³lgens, dat die woorden betekenden dat
53 het eynde zyns leevens naby was , omdat hy
33 zich aan de flrafle, waarmede GÃ³d de Heere
33 de gÃ³dloosheyd van zynen overgrootvader
33 Nabuchodonofor had getuchtigd , niet ge-
33 fpiegeld 3 nÃ³ch door dat voorbeeld geleerd
33 had zich niet boven den menfchelyken ftaat
33 te verheften; naardien hem niet onbekend
kon weezen dat die VÃ³rft geduurende etly-
ke jaaren als de beeften had moeten leeven;
dat GÃ³d door zyne gebeden tÃ³t ontferminge
bewoogen , hem in den ommegang met
menfchen, en in zyn ryk herfteld had ; en
dat hy zich zo erkentlyk daarover had ge-
toond 3 dat hy niet opgehouden had geduu-
35 rende het Ã³verige zyns leevens den Heere
33 daarvoor te danken 3 en zyne almagtigheyd
te looven. Dat hy Balthafar des niettegen-
ftaande 3 in plaats van leering uyt zulk een
groot voorbeeld te trekken, nietgefchroomd
had lafteringen tegen GÃ³d uyt te braaken,
en met zyne bywywen uyt de gewyde vaten
te drinken; waarover de Heere zo vertoornd
was, dat hy hem door die lettermerken had
willen te verftaan geeven hoedaanig het eynde
zyns leevens zoude zyn. Want vervÃ³lgde
33 hy 3 dit is de betÃ©kenis dier woorden:
33 MAN E 3 dat is te zeggen Getal 3 betekent
33 dat het getal \'twelk GÃ³d ontrent de jaaren
33 uwer regeeringe gefteld heeft bykans vol is,
53 en dat gy nÃ³g maar weynig tyds te leeven
3, hebt. THEKEL , dat is Gewigt, bete-
3, kent dat GÃ³d den tyd uwer regeeringe in
3, zyne rechtvaerdige weegfchaal gewoogen
3, heeft, en dat dezelve ten eynde loopt. En
33 PHARES, dat is een brÃ³k en verdeeling,
33 betekent dat uw ryk onder de Meden en
3j Perfen verdeeld en gefcheurd zal worden."
Hoe groot ook het hartzeer was dat de Ko-
nmg Balthafar ontving door \'t verftaan van de
rampen 3 welke hem door de verklaaring dier
duyftere woorden voorlpeld wierden , echter
oordeelde hy dat dewyl DaniÃ«l, als een vroom
man , niet anders gedaan had, dan hem de
waarheyd te verklaaren , het onbfllyk zoude
zyn zulks op hem te verhaalen; en daarom liet
hy iaiet naa hem te geeven \'t gene hy beloofd
had.

43 J, Kort daarnaa in \'t zeventiende jaar zyner
regeeringe 3 nam Cyrus Koning van PerflÃ«,
Babilon in, en Balthafar zelven gevangen:
hy was de laatfte Koning van Nabuchodonofors
geflacht. Darius zoon van Aftyages, aan wien
de Grieken eenen anderen naam geeven , was
tweeÃ«nzeftig jaaren oud toen hy met hulpe van
zynen bloedverwant Cyrus de Babflonifche
heerfchappy vernietigde. Hy voerde den Pro-
feet DaniÃ«l met zich na MediÃ«; en om te toonen
hoe hoog hy hem achtte, maakte hy hem Ã©Ã©nen
van de drie Opperlandvoogden , welker magt
zich over driehonderd zeftig andere uytftrekte:
want hy merkte hem aan als een\' gÃ³dlyken man,
en pleegde in de gewigtigfte zaaken met hem
afleen raad. Zyne andere Staatsdienaars niet
konnende dulden dat hy dus boven hen gefteld

was, wierden\'er zo nydig om 3 gelyk het door-
gaans m de hoven der Koningen toegaat, dat
zy mets ongedaan lieten om eenige selegen-
heyd te vmden , waardoor zy hem by den V orft
mogten belafteren ; maar dit was hen onmoo-
gelyk, omdat DaniÃ«lsdeugd zo groot, enZyne
handen zo Zuyver waaren , dat hy geloofd
zoud hebben die te bezoedelen 3 indien hy
gefchenken aangenomen had ; en dat hy \'tals
een fchandelyke zaak aanmerkte eenig loon tc
wiflen trekken voor weldoen. DÃ³ch zj lieten
daarom niet naa hem te belaagen, en meenden
eyndelyk een middel gevonden te hebben,
waardoor zy hem zouden ten verderve brengen:
Zy hadden aangemerkt dat hy driemaal\'s daags
GÃ³d badt, en daarop gingen zy na den Koning,
en zeyden tÃ³t hem dat alle de Grooten en Re-^
geerders zyns ryks goed gevonden hadden, dat
\'er eene wet gemaakt wierde door welke het
aan alle zyne onderdaanen zoude verbooden
zyn, binnen dertig dagen iets van hem Ã³f van
de goden te verzoeken; en dat de overtreederS
van dat gebÃ³d in den kuyl der leeuwen zouden
geworpen worden. Darius die op hunne
quaadaardigheyd niet verdacht was, ftondtbun
verzoek toe, en deed dat bevÃ©lfchrift door zyn
ganfche gebied afkondigen. Een ieder poogde
het te onderhouden , uytgenomen DaniÃ«l, die
zonder zich des te bekreunen , voortging met
^ne gebeden tÃ³t GÃ³d te doen in \'t aanzien van
ieder een. Zyne vyanden lieten niet naa hem
aanftonds by den Koning te befchuldigen dathy
zyn bevÃ©l oVertreeden had , zeggende dat hy
de eenigfte was die zulks had durven beftaan 5
en dat hy te meer fchuld had omdat hy het
niet uyt eenige gÃ³dvruchtigheyd gedaan hadde,
maar omdat hy wift dat dÃ©gene die zyne vrin-
den niet waaren op zyn bedryf acht floegen.
En vermids deeze Heeren vreefden dat de groote
liefde welke Darius DaniÃ«l toedroeg , hem tÃ³t
het verleenen van vergiffeniflÃ¨ mogt neygen^
drongen zy hem zo fterk aan om omtrent het
uytvoeren van zyn bevÃ©l onbuygelyk teblyven,
en te belaften dat men DaniÃ«l in den leeuwen-
kuyl zoude werpen , dat hy \'er zich onmooge-
lyk van ontflaan kon. Maar hoopende dat
GÃ³d DaniÃ«l voor de woede dier felle beeften
bewaaren zoude, vermaande hy hem zyn
ongeluk grootmoediglyk te draagen. Hierop
wierdt DaniÃ«l in den kuyl der leeuwen gewor-
pen , en den ingang met eenen grooten fteen ge-
flooten ; waarnaa Darius die met zynen zegel-
ring deed verzÃ©gelen, en weder na zyn paleys
keerde , met zulk een groote bekommering en
ongeruftheyd wegens het gene DaniÃ«l weder^
vaaren zoude, dat hy niet wilde eeten, en den
ganfchen nacht flaapeloos overbragt. Des
anderen daags \'s mÃ³rgens vroeg ging hy na den
kuyl 5 en vondt zyn zegel nÃ³g ongefchonden:
dies riep hy , door eene opening die aan den
ingang was , DaniÃ«l met luyder ftemme toe
en vraagde Ã³f hy nÃ³g leefde. Hy antwoordde^
Ja, en dat hem geen leed gefchied was; waar-
op de VÃ³rft aanftonds belaftte hem uyt te trek-
ken. De vyanden van DaniÃ«l, in plaats van
te bekennen dat GÃ³d hem door een wonder-
werk bewaard had , zeyden ftoutelvk tÃ³t den
........ li Ko-

Koniilg dat zulks gefchied was doordien men
den leeuwen te vooren zo veel te eeten gegee-
ven had, datzy geenen honger hadden. Over
deeze boosaardigheyd wierdt de Koning zo
vertoornd, dat hy beval den leeuwen ipyze
voor te werpen , en naa dat zy verzadigd waa-
ren Daniels befchuldigers in den kuyl te ftoo-
ten, om te zien Ã³f zy hen verfchoonen zou-
den , gelyk ze zeyden dat hy door die beeften
verfchoond was- Dit bevÃ©l wierdt uy tgevoerd,
en niemand twyfelde toen Ã³f GÃ³d alleen had
DaniÃ«l gerÃ©d: want de leeuwen verftonden alle
die lafteraars met zulk een graatige woede , als
Ã³f Zy de verhongerdfte dieren van de werreld
geweÃ¨ft waaren. Maar myns oordeels was het de
misdaad dier boofwichten, en niet de honger,
die deeze felle beeften op hen aanhitfte 5 omdat
GÃ³d wilde dat zelfs de onrÃ©delyke dieren de
dienaars zyner rechtvaerdige wraake zouden
zyn Naa dat DaniÃ«ls vyanden aldus geftraft
waaren, deed Darius door zyn ganfche ryk af-
kondigen , dat de GÃ³d dien DaniÃ«l aanbadt, de
eenige , waarachtige , en alvermoogende God
was, en hy verhief deezen uytmuntendp man
tÃ³t zulken aanzienlyken ftaat, dat niemand
twyfelen kon Ã³f hy was boven alle andere by den
Koning bemind; en in die groote eere en onge-
meene begunftiginge van GÃ³d wierdt hy met de
hoogfte verwondering van ieder aanlchouwd.
Hy deed te Ekbatana, Hoofftad van MediÃ«, een
prachtig paleys bouwen, \'t welk tegenwoordig
nÃ³g te zien is , en zich zo cierlyk vertoont als
Ã³f \'t maar eerft gemaakt was, tegen de gewoon-
lyke hoedaanigheyd der gebouwen , die door
den tyd hunne fchoonheyd verliezen , en even
eens als de menfchen verouderen. In dit paleys
is de grafftede van de Koningen der Perfen,
Meden, en Parthen > en de bewaaringe daarvan
wordt nÃ³g ten huydigen dage eenen Priefter on-
zer landaard aanbevolen. Ik vind in dien
grooten Profeet nietÂ§ meer verwonderlyk> dan
dat byzonder cn fchier ongeloofiyk geluk dat
ny boven de andere gehad heeft, van geduu-
rende zyn ganfche leeven van Koningen cn vÃ³l-
ken geÃ«erd te zyn geweeft , cn naa zynen dood
eene onfterflyke gedachtenis naagelaaten te
hebben. Want de boeken die hy gefchreeven
heeft, en welke by ons nÃ³g geleezen worden,
geeven te kennen dat GÃ³d zelf tÃ³t hem fprak,
en dat hy niet alleenlyk in \'t grÃ³s , gelyk de
andere Profeeten , toekomende zaaken voor-
zegd , maar ook den tyd waarin ze gebeuren
zouden aangewcezen heeft: en dat daar de an-
dere niets voorzeyden dan onheylen, waardoor
zy zich by de VÃ³rften en hunne onderdaanen
gehaat maakten, deeze hen voordeelige en gun-
ftige zaaken voorzegd heeft, die hen bewoo-
gen om hem te beminnen, en welker waarheyd
federd door de uytkomft bekrachtigd zynde,
ieder een verpligt heeft niet alleenlyk aan zyne
woorden geloof te geeven, en hem inachtinge
te houden ^ maar ook te gelooven dat\'er iets
gÃ³dlyks in hem was. Ik zal Ã©Ã©ne zyner voor-
zeggingen verhaalen , om te toonen hoe zeker
zy waaren. Hy zegt dat hy met zyne medege-
zellen buyten Suza, hoofdftad van PerftÃ«, gegaan
zynde om een veldluchtje te fcheppen, daar
eene aardbeeving ontftondt, welke die van zyn
gezelfchap zo ontzettede en verfchrikte , dat
zy wcgvlooden , en hem alleen lieten : dat hy
toen met zyn aangezigt op de aarde neÃ©rviel
en in dien ftaat iemand voelde dic hem aanraakt

te, en beval op te ftaan om dmgen te zien die
lang daarnaa aan zyne landaard gefchieden zou-
den. Dat toen hy opftondt hy eenen ram zag
met veele hoornen welker laatfte alle de an-
der in grootte overtrÃ³f Dat hy zyne oogen na
\'t Weften keerende eenen bok zag komen, die
den ram ftiet, ter aarde wierp, en met voe-
ten vertradt. Dat hy daarnaa uyt het voor-
hoofd van dien bok eenen grooten hoorn zag
te voorfcibyn komen die gebrooken wierdt, en

dat \'er vier aitdereiiytvoortquamen , die na de
vier winden gekeerd waaren. Dat tuflchen die
vier hoorns zich een kleyne voordeed ; en
dat GÃ³d hem gezegd had , dat wanneer die
zoude volwaflÃ¨n zyn, hy zyne landaard beoor-
logen 5 Jerufalem met geweld inneemen , alle
de Tempeldienften affchaffen , en geduurende
twaalfhonderd zes en negentig dagen de Ã³fter-
anden beletten zoude. Naa dat GÃ³d hem dit
gezigt getoond had , verklaarde hy \'t hem in
deezer voege: Dat de Ram de heerfchappy der
Meden en Perfen betekende welker Koningen
door de hoornen verbeeld wierden, en dat de
gjrootfte de laatfte onder hen was , doordien hy
alle de andere in rykdom en magt overtreffen
zoude. Dat de Bok betekende dat\'er Ã¼yt Grie-
kenland een Koning zou komen, die de Per-
fen overwinnen , en zich van dat groot ryk
meefter maaken zoude : Dat de groote hoorn
dien Koning betekende , en dat de vier kleyne
hoornen Â«yt dien grooten voortgekomen, ftrek-
kende zich na de vier deelen der werreld , de-
crÃ©nen verbeeldden die naa den dood van dien
^Ã³rft dat groot ryksgebied onder hen verdeelen
zouden, fchoon zy zyne kinderen nÃ³ch afko-
melingen niet waaren: Dat zy veele jaaren zou-
den regeeren : Dat uyt hunne naakomelingen
een Koning zou komen die den Jooden be-
oorlogen, alle hunne wetten en ftaatsbeftiering
affchaften, den Tempel pionderen, en drie jaa-
ren lang den dienft der Ã³fteranden aldaar verbie-
den zoude: al het welk onder de regeering van
Antiochus Epifanes gebeurd is. Deeze Pro-

feet had ook kenniflÃ¨ van \'t Roomfche Ryk,
en van de uyterfte verwoeftinge die ons land
daardoor is overgekonien. GÃ³d had alle die
zaaken aan hem vertoond, enhy heeftzebyge-
fchrifte naagelaaten , opdat zy die \'er de uyt-
komft van zouden zien , zich over de gunften
welke hy van den Heere ontvangen had, mog-
ten verwonderen ; en ook opdat hy daardoor
de dwaaling der Epikureers mÃ¶gt om verre ftoo-
ten , die in plaats van GÃ³ds voorzienigheyd te
aanbidden, gelooven dathy zich met de din-
gen van beneden nietbemoeit, en dat de werreld
door dat opperfte, gelukzalig, onyerderflyk,
en almagtig weezen niet bewaard , nÃ³chbefti,erd
wordt, maar dat zy door haar zelve beftaat :
zonder aan te merken dat indien hun zeggeA
waar was, men de werreld haaft vernield zou
zich, gelyk een fchip dat zonder ftierman door
de woedende baaren geflingerd, Ã³f als een v/a-
o-en die zonder voerman door hÃ³llende paerden
voortgerukt wordt. Men behoeft geen ander
bewys dan DaniÃ«ls prÃ³fecyen, om de dwaas-
heyd der menfchen , die niet willen toeftaan
dat GÃ³d zÃ³rg draagt voor\'t gene hier op aarde
gefchiedt, ten toon te ftellen : want indien al-
les dat in de werreld voorvalt maar by geval
gebeurde, hoe zoud het dan kÃ¶nnen weezen
dat wy alle die voorzeggingen vervuld zagen ^
Ondertuflchen heb ik\'t mynen pligt geacht dee-
ze dingen, zo als ik ze in de heylige Boeken be-
fchreeven vinde, te verhaalen, laatende aan heh
die van een ander gevoelen zyn de vryheyd oni
daarvan te gelooven wat hen goed dunkt.

Cyrus Koning van PerCÃ« laat den Joden weder na hun land keeren,
en Jerufalem cn den Tempel herbouwen.

43<Ã¯. TN het eerfte jaar der regeeringe van Cyrus
lEfdrai. lj^Qj^jj^CT van PerflÃ«, zeventig jaaren naa dat
^ de ftammen van Juda en Benjamin gevangklyk
na Babilon gevoerd waaren, vervulde GÃ³d,
uyt ontferminge over hunne, wederwaardighe-
den, het gene hy door den Profee Jeremias
nÃ³g voor ^de verdÃ©lging van Jerufalem voor-
zegd had , naamelyk dat wy , naa \'zeeventig
jaaren onder Nabuchodonofor en zyne naako-
melmgen in flaaverny doorgebragt te hebben,
weder in ons land keeren, denTempel herbou-
wen, en onzen eerften gelukkigen ftaat genie-
ten zouden. Dies gafhy Cyrus in\'t hart den
yÃ³lgenden brief te fchryven, en dien door ge-
heel AÃe te eenden. Â» Dit yerkUart de Ko-
ning Cyrus : Wy gelooven dat de almagtige ,,
GÃ³d, die ons tÃ³t Koning van de geheele,,
werreld aangefteld heeft, de GÃ³d zy dien \'t â
vÃ³lk IfraÃ«ls aanbidt: want hy heeft door de
Profeeten voorzegd hoedaanig hiyn naam â
zoude zyn, en dat wy den Tempel van Je-
rufalem , t\'zyner eCre toegewyd, in JudÃ«a â
her ftellen zouden."

Dat de VÃ³rft aldus fprak, was omdat hy
in de profecyCn van Efaia , gefchreeven twee-
honderd en tien jaaren eer h)r gebooren was
en honderd en veertig jaaren voorde verdÃªlo-ino-
des Tempels, geleezen had, dat GÃ³dhem^had
bekend gemaakt, dat hy Cyrus tÃ³t Kohin<T
over verfcheydene vÃ³lken zoud aanfteflen en
hem een yÃ³orheemen inboezemen om zyn vÃ³lk
tÃ³therbouwinge van zynen Tempel w^ei- na
Jerufalem te zenden. DeÃ¨ze voorzecrcring baar-
de zulk een verwondering in hem, dSt h|, be-
I i 3 gee-

geerig cm diÃ© te tÃ¶rvulien, de voornaamfte der
Jooden te Babiion deed tzamenkomen, en tÃ³t
hen zeyde, â Dat hy hen vedÃ³f gaf Â©m we-
â der na hun iand te keeren, ende ftad Jerufa-
,5 lem midsgaders den Tempel wederom op te
5, bouwen: "dat zy nkt \'ct behoefden te vreeZen

dat GÃ³d hsm in dien toeleg niet byftaaQ
feoude i cn dat hy aan de nabuurige VÃ³rften
Ã¨n Landvoogden ontrent JudÃ©a zou fcliry- â
ven dat zy hen goud en zilyfer djartoe noo- â
dig -, en beeften voor de Ã³ftÃ¨randen befchik- â
ken moften."

Hierop begaven de voornaamft-e der ftam-
men van^Juda cn Benjamin zich met de Prie-
fters en Leviten ipoedig na Jerufalem j maar
die hun bezit niet wilden verlaaten, bleeven te
Babilon. Toen zy daar aangekomen waaren,
gaven de Grooten, aan welke de Koning ge-
ichreeven had, hen goud en zilver> etlyke ga-
vtn vee en paerden, cn andere die gelÃ³ften ge-
daan hadden , Ã³fterden tÃ³t betaalinge daarvan
ple^Ttige Ã³fferanden, dewyl men nu de ftad
begon te herbouwen, en de vaderlyke inzet-
tingen weder waar te neemen.

Cyrus zondt ter zelfder tyd de gewyde va-
ten , die onder de regeeringe van Nabuchodo-
nofor uyt den Tempel des Heeren genomen, cn
na Babilon gevoerd waaren, te rugge, behandi-
gcnde die aan Mit bridÃ¢tes zynen SchatbezÃ³rger,
met bevÃ©l omze aan Abafar over te lÃ©veren,
opdat die dezelve zoude bewaaren tÃ³tdat de
Tempel voltooid was, en ze dan aan de Prie-
fteren cn de voornamfte der Jooden geeven om-
ze weder in den Tempel te zetten. Ook fchreef
hy den vÃ³lgendCn brief aan de Landvoogden
van SyriÃ« : â DÃ© Koning Cyrus aan hypna en
5, Sarabafan heyl: Wy hebben aan alle de Joo-
3Ã¯ den die in ons gebied woonen, en die weder
33 na hun vaderland willen keeren, vryheyd
33 verleend om derwaards te gaan, de ftad Je-
5, rufalem tc herbouwen, en den Tempel des
,, Heeren in zynen voorigen ftaat te herftellen.

Wy zenden Zorohabel hunnen VÃ³rft , en
j, Mithridates onzen SchatbezÃ³rger , om \'er
de grondveften van te leggen, en hem ter

hoogte van zeftig elleboogen, en een gelyke â
breedte, op te haaien , met drie ryen van â
gcpolyfte fteenen, en Ã©Ã©ne ry van hout dat j,
daar te lande groeit. Wy willen ook dat j,
\'er een altaar gebouwd worde om Gode te â
Ã³fferen , en wy begeeren dat alles op onze â
kÃ³fte gefchiede. Ook zenden wy door Mi- ,,
thridates en Zorobabel de gewyde vaten,
welke de Koning Nabuchodonofor uyt den â
Tempel deed neemen, te rugge, omze al- â
daar weder te plaatfen. Het getal derzelver â
is vyftig goudene cn vyfhonderd zilvere bek-,,
kens, veertig goude Therikleefche drinkkÃ³p- â
pen [aldus na den eerften maaker genoemd] ,,
en vyfhonderd zilvere, vyftig goudene en vyf- â
honderd zilvere emmers, dertig goudene en 5,
driehonderd zilvere Ã³fferfchaalen, dertig â
goudene en tweeduyzend vierhonderd zilvcre â
kleinder fchaalen , en nÃ³g duyzend andere â
groote vaten. Wy ftaan daarenboven den Joo-, ^
den dezelfde inkomften toe welke hunne voor- â
zaaten genooten hebben; en voor beeften, wyn,
en oli geeven wy hen tweehonderd-vyfduy-
zend vyfhonderd drachmen; en voor meel-
bloeme twintigduyzend vyfhonderd Perfiaan-,,
fche maaten koorns : \'t welk wy willen dat uyt â
de landeryen van SamariÃ« gehaald zal worden.
De Priefters zullen vÃ³lgens Mofes inzettinge
Gode alle de flagtÃ³ffers te Jerufalem Ã³fferen, â
en hem voor onze welftand en de behoudenis
onzes geflachts, en voor het ryk der Pqrfen bid- â
den. En zo iemand zo ftout zy dat hy onze be- â
vÃ©len niet in sUes naajcome^ willtÂ» wy dathy,,

De Jooden beginnen Jerufalem en den Teppel te herbouwen. Maar
naa (kn dood van Gyrus fchryven de Samaritaanen en andere om-
leggende vÃ³lken aan deo Koning Kambyfes zynen zoon om dat
werk te doen ftilftaan.

437. -npOen de Jooden, in gevÃ³lge van het bevÃ©l
1 Efdr, 4. JL door den Koning Cyrus gezonden , de
grondveften des Tempels leyden , en m.et yver
aan de wederopbouwinge daarvan werkten,
beftonden de naabuurige vÃ³lken , en inzonder-
heyd de ChutteÃ«rs , welke Salmanaflar Koning
van AftyriÃ« uyt PerfiÃ« en MediÃ« had doen komen
om SamariÃ« weder te bevolken, naa dat de
IfraÃ«hten daaruyt weggevoerd waaren , de
Landvoogden en die \'t opzigt over dat werk
hadden te verzoeken , dat zy den Jooden de
voortgang deszelfs , en \'t herbouwen der ftad
beletten wilden. Deeze perfoonen door hen
omgekÃ³ft begonden zich verzuymelyk in \'t
uytvoeren van hunnen laft te toonen , te meer
dewyl Cyrus geen bericht daarvan hebben kon,
omdat hy toen in den oorlÃ³g der Maflageten be-
greepen was, in welken hy ook het leeven ver-
loor.

Kambyfes zyn zoon vÃ³lgde hem in \'tryk , en
zo dra hy tÃ³t de kroon gekomen was , wierdt
hem door de SyriÃ«rs, FeniciÃ«rs, Ammoniten,
Moabiten , en Samaritaanen , den vÃ³lgenden
brief toegezonden: â Heer Koning. Uwe kneg-
ten : Rathym de Kancelier, Semelim de Schry-
_ ver, en de andere Amptenaars van SyriÃ« en Fe-
â niciÃ« wenfchen u heyl. Wy achten ons ver-
â pligt om u te verwittigen , dat de Jooden,
â die na Babiion vervoerd waaren , weder in
â dit land gekomen zyn : dat zy hunne ftad,
â die ter zaake van hunne muytery verdÃ©lgd
â was , wederopbouwen j dat zy de muuren
3, daarvan weÃªr ophaalen, markten aanftellen,
â en den Tempel weder oprechten. Byaldien
â men nu hen toelaat daarmeÃ© voort te gaan,
zullen zy \'t werk niet zo dra voltooid heb-
â ben , Ã³f zy zullen weygeren u de fchat-
tingen te betaalen , en uwe bevÃ©len naa
" te komen , doordien zy zich altoos te-
" gen de Koningen zullen aankanten , ver-
Â» mids zy geneygd zyn fteeds te gebieden , en
3, nooit te p;ehoorzaamen. Ziende dan hoe y ve-
Â« rig zy aan \'t opbouwen van dien Tempel ar-
beydL , hebben wy ^t onzen phgt geacht u
daaraf kennis te geeven. En zo tu beheft
â de fchriften van uwe voorzaaten naa te zien,
3, zult gy daarin vinden dat de Jooden natuur-
â lyk vyanden der Koningen zyn , en dat het
â om die reden is dat men hunne ftad verdelgd
â heeft. Waarby wy nÃ³g konnen voegen 3 dat
3, indien gy hen toelaat de ftad te herbouwen
â en met muuren te verfterktn , u daardoor
3, den doortÃ³gt na FeniciÃ« en Coelo-SyriÃ« zal
geflooten zyn.

Kambyfes Koning van Perfie verbiedt den Jooden het verder op-
bouwen van Jerufalem en den Tempel. Hy fterft op 7.vne te rug
reyze na Egipte. De Wyzen regeeren het ryk een jaar. Darius
tÃE Konmg verkooren.

DEeze brief diende tÃ³t terginge van Kam- 431
byfes , die van natuure quaadaardig wasj
zulks dat hy\'er aldus op antwoordde. âDeKo- â
ning Kambyfes aan Rathym onzen Kancelier, â
Semelius en Belfum onze Schryvers, nevens de
overige van hunne medegenoten met de andere
ingezÃ©tencn van SamariÃ« en FeniciÃ«, onze
groet. Naa dat wy uwen brief ontvangen had- ,3
den, hebben wy de fchriften onzer voorzaa- â
ten naagezien, en daarin gevonden dat de ftad ,,
Jerufalem van alle tyde her eene vyandinder
Koningen geweeft is; dat haare inwooners al-
toos oproerig en tÃ³t muytery geneygd zyn ge- â
weeft 3 en dat zy geregeerd is door magtige en â
zeer inhaalige VÃ³rften, die Coelo-SyriÃ« en Fe- 5,
niciÃ« met geweld fchatting afgedwongen heb- â

van dit vÃ³lk hen tÃ³t eenen nieuwen afval ver- â
voere, verbieden wyu hen het herbouwen dier â
ftad toe te laaten."

Rathym , Semelius, en de andere hadden
deezen brief zo dra niet ontvangen, Ã³f zy gin^
gen met een groot gevÃ³lg te paerde na Jerufalem,
en verbooden den Jooden met het herbouwen van
de ftad en den Tempel voort te gaan. Aldus
ftondt dit werk negen jaaren ftil, tÃ³t in het
tweede jaar ckr regeeringe\' van Darius Koning
van Perftc : want Kambyfes regeerde maar zes
jaaren, en ftierf tc Damaskus, op zyne weder-
komft van Egipte , ^t welk hy ondergebragt
had. De Wyzen regeerden naa zynen dood
het ryk een jaar met een volftrekte magt: maar
"" \'t ombrengen der zelve verkooren de zei

ven Perfiaanfchc huyzen, gelyk men ze noemt,
met gemeene toeftemminge tÃ³t Koning Dartm
Hyftafpes zoon.

De Koning Darius ftelt aan ZorobabeÃ¯ VÃ³rft der Jooden cn twee an-
deren vraagen voor: en door Zorobabel daarop vo\'daan zynde ftaat
hy hem tÃ³t vergeldinge het herbouwen van de ftad Jerufalem en
den Tempel toe. Een groot getal Jooden keert weder na Jerufa-
lem onder\'t geleyde van Zorobabel, en arbeydt aan dat werk. De
Samaritaanen en andere vÃ³lken fchryven aan Darius om \'t ben te
beletten. Maar die Vorft doet het tegendeel.

had hy Gode een belÃ³fte gedaan , dat in-5 EtdÂ«
dien hy ooit den troon beklom,, hy alle de ge-
wyde vaten die te Babiion nÃ³g Ã³verig waaren,
weder na den Tempel van Jerufalem zoude
zenden. TÃ³t Koning verklaard zynde geviel
het dat Zorobabel VÃ³rft der Jooden, zyn oude
vrind , by hem quam 5 dies deed hy hem en
twee anderen de eere, dat hy hen tot de
drie voornaamfte Lyftrawanten verhief

Deeze Koning rechtte in ^t eerfte jaar zyner re-
geeringe een prachtig gaftmaal aan, zo voof zyne
voornaamfte amptenaaren, als voor de o-root-
fte Heeren der Meden en Perfen, en de Land-
voogden der honderd zevenentwintig land-
fchappen , over welke zyn gebied zich uytftrek-
te van IndiÃ« tÃ³t aan EthiopiÃ«. Naa het fcheyden
van de maaltyd ging elk na zyn verblyf Darius

naa eenen kerten flaap %Yakker geworden 23/nde,
en niet weder konnende flaapen , begon met
zyne drie lyfamptenaaren wat te praaten, en
zeyde tÃ³t hen dat hy aan den genen die zyn
voorftel beft zou konnen verklaaren 5 zou toe-
ftaan een purper kleed, en eenen gouden hals-
band te draagen , uyt eenen gouden beker te
drinken, op een gouden ledekant te flaapen, op
eenen wagen welks paerdetuyg van goud was,
t-e ryden , eÃªnen zyden tulband te draagen,
naaft hem gezeten te zyn , en zyn bloed-
vriend genaamd te worden. Hy vraagde dan
aan den eerften , Ã³f de Wyn niet het allerfterk-
fte was ; aan den tweeden Ã³f het de Konin-
gen, en aan den derden Ã³f het de vrouwen
niet waaren,

danÃ³fnietmiffchien de V/ aarheyd
hen alle overtrof: enhy beval hen dat zy\'er hun-
ne gedachten over zouden laaten gaan. Den
vÃ³lgenden mÃ³rgen ontboodt hy alle de VÃ³rften
en groote Heeren van PerftÃ¨ en MediÃ« j en op
zynen troon, alwaar hy gewoon was vonniflÃ¨n
eyt te ipreeken , zich gezÃ©t hebbende , beval
hy aan deeze drie amptenaaren, dat Zy voorde
ganfche vergadering zouden antwoorden op de
drie vraagen welke hy hen voorgefteld had.

De eerfte om de kracht des Wyns te toonen
fprak aldus : â Doorluchtige mannen , om
te toonen dat alles voor de kracht van den
wyn moet wyken , dunkt my dat \'er geen
ander bewys noodig is, dan dat men ziet dat
hy \'t verftondt benevelt, en de Koningen zelfs
in zodaanigen ftaat ftelt, dat ze zyn als kin-
deren die men leyden moet: dat hy aan de
flaaven de vryheyd van fpreeken , welke zy
door de dienftbaarheyd quytgeraakt zyn,
wedergeeft; dat hy de armen zo vergenoegd
maakt als de ryken ; dat hy \'t gemoed der
menfchen zo verandert, dat zelfs in de aflcr-
elendigfte het gevoel hunner rampen ver-
doofd wordt, zo dat zy hunner armoede ver-
geetende , zich zulk een overvloed verbeel-
den datze niet als van mÃ¼lioenen zwetfen:
dat hy hen hoogdraavend doet fpreeken ge-
lyk zulke die van grooten ftaat zyn , benee-
mende hen de vreeze voor de ontzaglykfte
perfoonen , ja zelfs voor de grootfte Mo-
narchen ; en dat hy maakt datzy hunne befte
vrinden niet alleenlyk niet kennen , maar
ook haaten : En dat als deeze menfchen uyt-
geflaapen hebben en weder nÃ¼chteren zyn,
zy niet meer denken aan \'t gene zy in hunne
dronkenfchap gezegd Ã³f gedaan hebben.
Hierom acht ik dat de wyn voor den fterk-
ften behoort gehouden te worden,"

3Â»

33\'

3i\'
3>

Na dat de eerfte aldus tÃ³t lÃ³f van den wyn
gefprooken had , hief degÃ©ne die bewyzen zou
dat niets de magt der Koningen kon evenaaren,
aldus aan: ,, Niemand kan in twyfel trekken
3, dat de menfchen alles onder hun gebied heb-
jÃ¯ ben; want zy heerfchen over de aarde en de
zee, en gebruyken die hoofdftÃ³ffen tÃ³t zo-
33 daanigen dienft als hen goed dunkt. Maar
Koningen gebieden over de menfchen , en
â heerfchen over zulke die alle andÃ©re dieren
â onder hun bedwang hebben. Wat is \'er dan
dat tegen hunne magt op mag.^ Alles wat
,, zy hunnen onderdaanen beveelen j wordt aan-
j, ftonds uytgevoerd. Als \'t hen goed dunkt,

wikkelen zy hen in oorlÃ³gs gevaaren ; en \'t â
zy dat \'er muuren te beftÃ³rmen , Ã³f vyan- â
den op \'t veld te beftryden , Ã³f in ontoe- ,,
gangklyk gebergte te bevechten zyn , zy â
maaken geen zwaarigheyd m den dood te,,
loopen om hunne VÃ³rften te gehoorzaamen. â
En wanneer zy veldflagen gewonnen , en
overwinningen behaald hebben , ten kÃ³fte
van hun bloed, gedydt alle de roem daarvan
ten voordeele der Koningen , die ook het
genÃ³t van den arbeyd en \'t zweet der gener â
raapen, ^velke terwyl andere ten oorlÃ³g,,
trekken, zich met den landbouw beezig hou-,,
de^i, Aldvil ra^aijen de VÃ³rften \'t gene zy,,

,, niet gezaaid hebben zy genieten allerley
â vermaak , en flaapen op hun gemak terwyl
hunne wachters aan hunne deur waaken,
zonder te durven daar afgaan , hoe gewigtig
,, een zaak zy ook elders te verrichten hebben.
â Hoe kan men dan nog twyfelen Ã³f de magt
3, der Koningen alle andere overtreft?"

Zorobabel , die de laatfte moft fpreeken,
om het vermoogen van de Vrouwen en de Waar-
heyd te toonen , begon aldus : â Ik ftaa toe
dat de kracht des Wyns , en de magt der
â Koningen groot is j maar echter beweerik
â dat het vermoogen der Vrouwen nÃ³g grooter
â zy. Alle de mannen, ja zelts de Koningen,
zyn van vrouwen gebooren 5 en indien zy
â \' degÃ©nen die den akker bouwen niet ter wer-
â reld gebragt hadden , de wynftÃ³k zou die
â vrucht 5 wier fap zo aangenaam is , niet
j, voortbrengen. Zonder de vrouwen zoud
3, ons alles ontbreeken ; aan haaren arbeyd
zyn wy de voornaamfte gerieflykheden des
leevens verfchuldigd ; zy fpinnen de wol-
Ie en de zyde waarvan wy kleederen draagen i
zy neemen de huyshouding wacr ; zo dat
wy haar geenfins zouden konnen miflÃ¨n.
Haare fchoonheyd heeft zo veele bekoorelyk-
j, heden , dat zy ons het goud , zilver , en al
wat kÃ³ftelyk in de werreld is, doet vergeeten,
â om haare gunft te winnen. Om haer te vÃ³l-
â gen , verlaaten wy zonder verdriet vader,
3, moeder, vrinden, maagen , en zelfs onsva-
3, derland; en wy maaken haar voogdeftÃ¨n met
5, alleenlyk van alles wat wy ter zee en te lan-
â de door duyzend moeijelykheden verkreegen
hebben, maar ook van ons eygen zei ven.
Zal ik hier nÃ³g by voegen , dat ik gezien heb
dat de Koning , die over zo veele vÃ³lken
heerfcht, toeliet dat Apamea zyne minnaa-
rÃ©s , dÃ³chter van Rapfakes den Themafy-
â ner , hem eenen kinnebakflag gaf 5 zyne
â kroon hem van \'t hoofd rukte om ze op haar
5, eygen te zetten > en dat die groote VÃ³rft
35 lachte als zy in een goede luym was, zich
3, bedrukt toonde als zy droevig was , liaar
5, vleyde , haar gedrag naÃ¤apte, en zich zo
5, verre vernederde dat hy verfchooning van
â haar verzÃ³cht, wanneer hy haar ergens in
5, mogt mishaagd hebben."

Alle de omftanders ftonden zo verzÃ©toverdit
vertoog , dat zy malkanderen aankeeken : en
daarop tradt Zorobabel van den lÃ³f der vrouwen
tÃ³t die der Waarheyd over. â Ik heb aange-
toond , zeydhy, hoe groot het vermoogen
" der vrouwen is : maar nÃ³ch de vrouwen,
nÃ³ch de Koningen kÃ¶nnen by de Waarheyd
â vcrgcleeken worden t want hoe groot ook de

beftiert. GÃ³Vnuisrechtvaerdig enwaarach-
â tig; diesblykt het klaar dat mets het vermoo-

gen der Waarheyd kan cvenaaren. De onge-
rechtigheyd vermag niets tegen haar 5 en in
â plaats dat alle de andere dingen verganklyk
â zyn $ en als eenblikfcm voorbygaan 5 is zy n^t
alleen onfterflyk en eeuwigduurende, maar de
voordeelen waarmeÃª zy ons verrykt zyi^ ^^^^
n minder duurzaam dan zy zelve: Het geval

kan \'er ons niet van berooven , nÃ³ch de tyd
die veranderen , omdat ze boven hun bereyk ,3
zyn j en door niets bedurven konnen wÃ³rden.

Zorobabel aldus gefprooken hebbendÃ©,
wierdt ten hoogften gepreezen, en men beken-
de dat hy zeer wel beweezen had dat de Waar-
heyd de fterkfte was, en dat zy nooit verouder-
de , nÃ³ch aan eenige verandering onderheevig
was. De Koning zeyde hem, dat hy maar hoe-
men zoude wat hy begeerde boven \'t gene dat hy
beloofd had aan dien die zyn voorftel beft ver-
klaaren zoude; dewyl hy \'t zeer gewillig zou
reeven, als erkennende hem denwyftenenver-
iandigften van alle te zyn: waarby de VÃ³rft nÃ³g
voeo-de, dat hy in \'t toekomende zynen raad wil-
de inneemen, naaft hem zou zitten, en hem in
geen minder achtinge houden, dan Ã³fhy Ã©Ã©n zy-
ner naafte bloedverwanten waare. Zorobabel
antwoordde, dat hy geen andere gunft van hem
begeerde , dan de voltrekking zyner belÃ³fte,
om Jerufalem, zo hy ooit tÃ³t de kroon quame i
te doen herbouwen , den Tempel weder op te
rechten , en \'er alle de gewyde vaten, welke
de Koning Nabuchodonofor daar uyt had doen
ligten en na Babilon voeren , weÃªr in te bren-
gen. Alstoen rees de Koning met een bly ge-
laat van zynen troon op, kufte Zorobabel, eh
belafttc aan zyne Landvoogden te fchryven, dat
zy hem nevens de andere die met hem heene
trokken om den Tempel van Jerufalem te her-
bouwen, Op de reyze behulpzaam zouden zyn:
Ook beval hy den Overheden van SyriÃ« en Fe-
niciÃ« cÃ©derboomen op den berg Libanon te
doen vellen om na jerufalem gevoerd te wor-
den , en degÃ©nen die de ftad zouden herbou-
wen daarin by te ftaan : voorts behelfden die
brieven , dat alle de Jooden die weder na Jeru-
falem keerden van hunne gevangeniftÃ¨ Ontfla-
gen zouden zyn 5 en dat hy wilde dat zyne
Amptenaaren hen geen fchatting zouden opleg-
gen 5 maar hen zo veel lands laaten bebouwen
als zy beheeren konden: dat de IdumeÃ«rs j Sa-
maritaanen , cn die van Coelo- SyriÃ« hen alle
de landeryen welke hunne voorvaders beZeten
hadden , weder zouden moeten inruymen , eri
hen vyftig talenten tÃ³t het bouwen van den
Tempel eeeven : dat de Jooden dezelfde offer-
anden en plegtigheden zouden moogen waar^
neemen , die \'er by hunne voorvaderen onder-
houden waaren: wyders dat men uyt zyne fchat-
kift zoude neemen \'t gene noodig was tÃ³t dc
klccderen der Hooge-en gemeene Priefteren ,
en tÃ³t de fpeeltuygen , waarop de Leviten lÃ³f-
zangen zongen j en dat men jaarlyks aan de
wachters van den Tempel en de ftad zo veel
lands en gelds geeven zoude j als tÃ³t hun Onder-
houd noodig was. In \'t kort gezegd i DariuÃ©
bekrachtigde alles wat Cyrus ontrent de herftel-
linge der Jooden, en de wedeirgeevinge det
gewyde vaten bevolen had.

Naa\'dat Zorobabel aldus van diÃ©n VÃ³rft alles
wat hy wenfchen kon verwurven had, was
\'t eerfte dat hy in \'t uytgaan vaii het paleyÃ¶
deed. GÃ³d te danken voor de gunfte dat hy
in de oogen van dien VÃ³rft boveiiandereii uyt-
muntte, bekennende dat hy al zyn geluk aan

ckt hy daarmede behefde te volharden. Toen
hy te Babilon gekomen was, en aan die van zyne
landaard diepede tyding bekend gemaakt had ?
dankte zy GÃ³d nevens hem voor dat het hem
beliefd had hen in hun vaderland te herftellen,
en zy bragten zeven dagen met gaftmaalen en
andere vrolykheden door. VervÃ³lgens koozen
de huysgezinnen perfoonen uyt hunne ftammen
om hen na Jerufalem te geleyden , en zy ver-
zÃ³rgden zich van paerden en andere beeften om
hunne vrouwen en kinderen te draagen. Aldus
toog deeze groote menigte van mannen en vrou-
wen, jongen oud, begeleyd door degÃ©nen wel-
ke Darius daartoe befteld had, met een ongeloof-
lyke blydfchap , onder het gefchal van nuyten
en trommelen, op weg. Om den leezer niet
laftig te vallen, en den draad myner reede niet
af te breeken, zal ik hunne naamen overftaan,
en my vergenoegen met hun getal te melden.
Van de ftammen van Juda en Benjamin waaren
\'er van den ouderdom van twaalf jaaren opwaards
vier millioen zeshonderd achtentwintig duy-
zend perfoonen : deeze wierden gevÃ³lgd van
vtfnZ * vierduyzend zeventig Leviten, en vcertigduy-
vmtig. \' zend zevenhonderd twÃªÃ«nveertig vrouwen en
kinderen. Van het geflacht der Leviten waa-
ren\'er honderd en achtentwintig zangers, hon-
derd tien deurwachters, cn driehonderd twÃªÃ«n-
negentig die \'t Heyligdom bedienden. Voorts
waren\'er zeshonderd t wÃ©Ã«nzeftig die zich IfraÃ«li-
ten noemden, dÃ³g niet bewyzen konnende dat zy
\'t waaren, ook niet voor zodaanig erkend wier-
den 5 alsmede vyfhonderd vyfentwintig, die
vrouwen getrouwd hadden welke zy zeyden van
\'t geflacht der Priefteren en Leviten te zyn, maar
wier naamen in derzelver geflachtregifters niet
te vinden waaren, welke daarom van \'tPriefl^r-
dom geweert wierden. Daarnaa vÃ³lgden ze-
venduyzend, driehonderd, zevenÃ«ndertigflaa-
ven i tweehonderd vyfenveertig zangers en zan-
gereflÃ¨n ; vierhonderd vyfendertig kameelen,
en vyfduyzend vyfhonderd vyfentwintig laft-
beeften om de pakkaadje te draagen. Zoroba-
bel zoon van SalathiÃ«l uyt dc ftamme Juda, en
van David afkomftig, was het Hoofd van dee-
ze groote menigte, benevens Jefm zoon van
Jofedek den Hoogenpriefter. Behalven deeze
twee waaren nÃ³ch uyt het gemeen tÃ³t Hoofden
aangefteld MardochÃ©m, cn ZerebÃ©us ; welke ook
honderd ftukken gouds, en vyfduyzend zilver-
lingen tÃ³t de reyskÃ³ften, van hun eygen op-
fchooten. In deezervoege was het dat de Prie-
fters, Leviten, en een gedeelte van \'tJoodfche
vÃ³lk dat in BabiloniÃ« was, weder heene gingen
om Jerufalem te bewoonen j terwyl degÃ©ne die
\'er bleeven weÃªr te rug keerden, naa datzy hen
een gedeelte van den weg uytgeleyd hadden.

In de zevende maand daarnaa zonden Jefus
dc Hoogepriefter, en de VÃ³rft Zorobabel na
alle kanten om die van hunne landaard te noo-
digen tÃ³t Jerufalem te komen. Zy deeden
zulks met groote blydfchap 5 cn naa eenen al-
taar gebouwd te hebben ter zelfder plaatfe al-
waar de eerfte ftondt, Ã³ftÃ¨rden zy\'er Gode Ã³f-
teranden op naar de inftellinge van Mofes;
t welk denabuurige vÃ³lken niet dan met verdriet
konden aanfchouwen, wegens den haat diea

zy hen toedroegen. Ter zelfder tyd vierden
de Jooden ook het Loverhutten-feeft zo als het
eerft was ingefteld; en zy deeden de dagelyk-
fche Ã³ftÃ¨randen , als ook die der Sabbatthen en

die gelÃ³ften gedaan hadden , voldeeden dezel-
ve door tÃ© Ã³fferen naa de nieuwe maan der ze-
vende maand.

Daarnaa begon men aan het bouwen van den
Tempel tc arbeyden, veel geldaandefteenhou-
wers en werkbaazen uytfchietende, en tÃ³t on-
derhoud der geenerdie\'tbouwgereedfchapaan-
bragten. De SidoniÃ«rs zonden met groote ge-
neegenheydcÃ©deren balken die op\'t gebergte van
Libanon gehouwen, cn tÃ³t vlÃ³tten aan een ge-
hecht over zee gevoerd waaren tÃ³t aan de haven
van Joppe, gelykCyrusen Darius belaft hadden.

In de tweede maand des tweeden jaars na der
Joden wederkeermge te Jerufalem, begonnen zv
den Tempel te ftigten, en met de nieuwe maane
der tweede maand des tweeden jaars de fonda-
menten gelegt hebbende, houden zy daarop. Al-
le de Leviten die twintig jaaren en daar boven
oud waaren, Jefus met zyne zoonen en broeders,
enZoUmÃ¯Ã¨l broeder van Juda zoon van Amina-
dab met zyne zoonen, dien het opzigt over het

wacht had. Het heiligdom voltooid zynde qua-
men de Priefters bekleed met hun priefterlyk ee
waad onder \'t gefchal der bazuynen aantrekken \'

en de Leviten en afkomelingen van Afaph zon-
gen liederen en Pfalmen door den Koning David
gemaakt tÃ³t GÃ³ds lÃ³f De bejaardfte der Leviten
en des vÃ³lks, die de pracht en kÃ³ftelykheyd van
den eerften Tempel gezien hadden, ziende hoe
veel deeze daarvan verfcheelde, en oordeelende
dienvÃ³lgens van het gefchil tuflehen hun verlee-
den en hun tegenwoordig geluk, wierden zo door
droefheyd getroftÃ¨n, dat zy zich niet van zuch-
ten cn traanen onthouden konden. Maar het se-

hebbende, quamen de inwooners van die ftad
om na de oorzaak daaraf te verneemen > en ver-
ftaan hebbende dat de Jooden, weder gekeerd uyt
de Babilonifche gevangenifle, den Tempel weÃªr
opbouwden, verzÃ³chtenzy aan Zorobabel, Je-
fus den Hoogenpriefter, en de V\'Ã³rften der ftam-
men , dat zy mede aan die kÃ³ften mogten draa-
gen, zeggendedatzyeenenzelfden GÃ³dnevens
hen aanbaden, en dat zy geen andere gÃ³dsdienft
hadden gehad federd dat Salmanaifar Koning
van AflyriÃ« hen uyt Chute en MediÃ« gezonden
had om SamariÃ« te bewoonen. Maar zy ant-
woordden alle eenpaariglykdaarop, datzehun-
ncbcgeertenietkondeninvÃ³lgen, doordienCy- ^

rus en Darius aan niemand dan hen het bouwen
van den Tempel bevo en hadden: dÃ³ch dat zulks
evenwel niet ^u verhinderen dat zy en andere
vÃ³lken, die God aldaar wilden komen aanbid-Â»
den, lietJÃ¯ieÃ¯^^^yelykzoudenmoogcndoÃ©n.

3, was in ftand gebleeven 5 maar dat hunne va-
3, ders GÃ³d door hunne zonden vertoornd
33 hebbende 3 hy toegelaaten had dat Nabu-
33 chodonofor, Koning van Babiion en Chal-
33 dea 3 de ftad ftÃ³rmenderhand innam , ver-
ss delgde, en den Tempel verbrandde , naa
53 dat hy \'er alle de fchatten en kÃ³ftelykheden
33 had uytgeligt, voerende toen het vÃ³lk ge-
3, vangklyk na Babiion. Dat Cyrus 3 naderhand
33 Koning van PerftÃ« en BabiloniÃ« 3 uytdrukkelyk
33 door brieven tÃ³t dien eynde gefchreeven bevo-
33 len had, dat men den Tempel zoud herbou-
33 wen 3 en dat als hy voltooid zoude zyn, men
â alle de gewyde vaten die\'er uytgenomen waa-
3, ren weder daarin zoude brengen i welke hy tÃ³t
33 dien eynde aan Zorobabel en Mithridates zy-
33 nen SehatbezÃ³rger had behandigd. Dat hy
33 om den Tempelbouw te verhaaften, Abafarna
33 Jerufalen gezonden had om de grondveften te
33 leggen. Dat federd dien tyd de vÃ³lken die hem
33 vyandig waaren 3 alles wat in hun vermoogen
was gedaan hadden om dat werk te ftuyten: en
dat zy tÃ³t een bewys van de waarheyd daarvan,
maar aan den Koning behoefden te fchryven,
en te verzoeken Ã³fzy onder dc fchriften en aan-
tÃ©keningen der voorgaande Koningen zouden
moogen zien Ã³f de zaake zich aldus niet toege-
draagen hadde." Siftna en die hy by zich had-
de wierden door deeze rÃ©denen zo bewoogen,
dat zy \'twerk niet wilden verhinderen, zonder
alvoorens de wil des Konings te weeten j en
daarom fchreevÃ©n zy aan hem. Ondertuflchen
vreefden de Jooden dat die VÃ³rft zyn gegeeven
verlÃ³f weder zoud intrekken j maar de twee Pro-
feeten die in dien tyd onder hun waaren, AggÃ©us
en ^acharias zeyden hen , dat zy voor Darius
nÃ³ch de Perfen niet behoefden te vreezen,
doordien zy deswege van GÃ³ds wille onder-
recht waaren, Aldus fchepten zy weder moed,
^n vervÃ³lgden het werk onophoudelyk.

teÃ«rs^niet naa aan den Koning Darms te fchry-
ven dat de Jooden hunne ftad verfterkten, en
eew Tempel bouwden die veel eer naar eene
veftmg , dan naar eene plaats van GÃ³dsdienft
geleek : en dat om den Koning te toonen hoe
naadeehg zulks voor hem was, zy hem den
brief van den Komng Kambyfes zonden, in
welken hy den voortgang van den Tempel-
bouw verbooden had, omdat hy zulksnietvÃ³r-
derlyk voor zynen dienft oordeelde. Toen
Darius deezen brief en dien van Siftna ontvan-
gen had, beval hy dat men de gedenkfchriften
der Koningen saazoeken zoude j en men vondt
op \'t ftÃ³t Ekbatana in MediÃ« onder die fchrif-
ten dit vÃ³lgende aangetekend: â Dq Koning
Cyrus belaftte in \'t eerfte jaar zyner regee- \'
ringe dat men te Jerufalem eenen Tempel H
zoude bouwen zeftig elleboogen hoog, en
van dezelfde breedte, met drie ryen gepo-
lyfte fteenen, en Ã©Ã©ne ry hout dat daar te "
lande groeit j alsmede dat men eenen altaar "
in dien Tempel zoud maaken , alles on"
zyne kÃ³ften. Dat men de gewyde. vaten,
welke Nabuchodonofor daaruyt gehaald,,
had, weder daarin brengen zoude. Dat Aha-â
fat Landvoogd van SyriÃ« en FeniciÃ«, nevens ,3
de amptenaaren des landfchaps , zou bezÃ³r- â
gen dat het werk voortgezÃ©t wierde, zonder
nÃ³gtans na Jerufalem te gaan , omdat het â
den Jooden, die dienaars GÃ³ds waaren, en â
hunnen VÃ³rften toequam feet opzigt daar- â
over te hebben 5 vermids het genoeg was dat,,
hy hen verzÃ³rgden met geld het welk uyt de â
Ichattmgen dier landfchappen quam , en dat
zy hen Ã³flÃªn, fchaap en, lammeren, geyten, ,
meelbloem , oh, wyn , en alles wat de Frie-\'\'
fters eyfchten, tÃ³t hunne Ã³fteranden ^aven - \'\'
opdat zy voor de welftand van den tonim
en \'t ryk der Perfen mogten bidden. Endat â
indien iemand zo ftout was dat hy dit gebÃ³d â
niet gehoorzaamde, menhemkruyfigen , en,\',\'
alle zyne goederen verbeurd maaken zoude. "
Hierby was nÃ³g een vlaekwenfch gevoegd,
behelzende âdat indien\'er eenige waaren die â
den bouw des Tempels wilden verhinderen,
hy GÃ³d badt dar hy zyne rechtvaerdige â
wraak over hen wilde oefenen , om hen we- 3,
gens zulk een groote gÃ³dloosheyd te ftraften."

Darius deeze gedenkfchriften van Cyrus we-Â»
zien hebbende, fchreef aan Siftna en zyne an-
dere Amptenaaren dit vÃ³lgende: âDeKoning â
Darius aan Siftna algemeen BevÃ©lhebber on- "
zer ruyterye , cn Sarabafan , midsgaders de Z
andere Landvoogden , heyl. Wy zenden â
ulieden een affchrift der bevÃ©len van den
Koning Cyrus, welke men in zyne gedenk-
fchriften gevonden heeft j en wy begeeren dat â
de inhoud daarvan ftiptelyk naagekomen
worde. Vaartwel." Siftna en de andere aan
Wien de brief hieldt, des Komngs meening ver-
ftaan hebbende, bleeven van hunne kant nW
in gebreke dat bevÃ©l naa te komen, en waaren
den Jooden uyt al hun vermoogen behubzaam
om het werk des Tempels v^oort te S
ook vorderdehetdaardoor, en door de aanmoe-
diging die de Profeeten AggÃ©us en Zacharias
aan t volk gaven 3 zodaanig, dat hy naa ver-

XI. Boek. JOODSCHE

De ChuteÃ«rs fwant zo noemen wy de Sama-
ritaanen} hielden zich zo gebelgd over dit
antwoord , dat zy de SyriÃ«rs en hunne Land-
voogd bepraateden om tÃ³t belettinge van den
Tempelbouw dezelfde middelen te gebruy-
ken 5 waarvan zy zich wel eer ten tyde van
Cyrus en Kambyfes bediend hadden > en zy
zeyden dat men geen tyd moft laaten verloo-
ren gaan , omdat de Jooden zq vlytig aan dien
arbeyd werkten.

Ter zelfder tyd quam Siftna Landvoogd
van SyriÃ« en FeniciÃ« verzeld van Sarabazan
en eenige anderÃ© te Jerufalem , e^ vraagde de
voornaamften der Jooden > wie hen verlÃ³f ge-
geeven had den Tempel te bouwen, en hem zo
fterk te maaken dat hy meer naa een kafteel
dan naar eenen tempel geleek : en waarom zy
de ftad met zulke dikke muuren omringden. Zo-
robabel en de Hoogepriefter antwoordden hen:
3, Dat zy dienaars des allerhoogften GÃ³ds waa-
5, ren ; dat die Tempel eertyds t\'zyner eere
33 was gebouwd door eenen hunner Koningen,
â die Ã©iÃ«n van de gdukkigfte VÃ³rften der wer-
reld geweeft was, en tegen wien nooit iemand
in kenniftÃ¨ en wysheyd had opgemoogen. Dat
dit prachtig gebouw verfcheydene eeuwen

loop yan zeven jaaren , in \'t negende jaar der
regeering van Darius , op den drieÃ«ntwintig-
Hen dag der twaalfde maand, welke wy Adar,
en de MacedoniÃ«rs Dyftrus noemen, voltooid
wierdt. De Priefters, Leviten, en de Ã³verige
des vÃ³lks dankten GÃ³d, dat het hem beliefd
had hen naa zulk een lange gevangenis in hun-
nen ouden gelukzaligen ftaat te herftellen, en
hen eenen nieuwen Tempel te geeven en zy
Ã³fferden hem honderd ftieren, tweehonderd
rammen, vierhonderd lammeren, en twaalf
bokken voor de zonden der twaalf ftammen.
Voorts koozen de Leviten uyt hun geflacht
xleurwachters om aan alle de poorten des Tem-
pels, vÃ³lgens Mofes inftellinge, te zetten.

Vi^anneer nu het feeft der ongezuurde broo-
den naderde, en in de eerfte maand, welke de
MacedoniÃ«rs Xantikus, en wy Nifan noemen,
ftond gevierd te worden , quam het vÃ³lk van
alle kanten uyt de vlekken en dÃ³rpen, met hun-
ne vrouwen en kinderen te Jerufalem } en naa
"dit zy zich gezuyverd hadden , Ã³fferden zy
\'t Paafchlam op denveertienden dag der maane
in die maand , vÃ³lgens het gebruyk onzer voor-
ouderen a en braeten zeven dagen met gaft-
maalen en vrolykheyd door , zonder daarom
naa te laaten GÃ³de brandÃ³ffers te Ã³fferen , en
licrn te danken voor dat het hem beliefd had
het hart des Konings te neygen, om hen te her-
ftellen in \'c land het welk zyne gÃ³dlyke Maje-
. ftVy t hunnen vaderen gegeeven had , ten eynde
zy hem den fchuldigen dienft zouden konnen
bewyzen.

VervÃ³lgens ftelden zy eene regeering aan al-
waar de Voornaamfte aan \'t roer zaten , dÃ³ch
het oppergezag ftondt altoos aan den Hoogen-
priefter, tÃ³tdat de AsmoneÃ«rs zich tÃ³t een
Koningdom verheften , en de Jooden alzo we-
der tÃ³t een koninglyke regeering keerden j on-
der welke zy vyftionderd twÃªÃ«ndertig jaaren,
zes maanden, en tien dagen, federd Saul en Da-
vid tÃ³t aan de Babilonifche gevangenis, geleefd
hadden, zynde te voore federd Mofes en Jofua
meer dan vyfhonderd jaaren geregeerd door
zulke welken zy Rechters noemden

De Samaritaanen ondertuftchen, die behalve
de haat en afgunft welke zy onzer landaard toe-
droegen , niet dulden konden dat zy genood-
zaakt wierden de noodige dingen tÃ³t onze Ã³f-
feranden te verfchaffen, en zich daarenboven
beroemden uyt het zelfde land gefprooten te
zyn als de Perfen , hielden niet op ons al het
quaad aan te doen dat zy konden. En de Land-
voogden van SyriÃ« en FeniciÃ« lieten geen gele-
crenheyd verlooren gaan om hen daarin behulp-
zaam te zyn. De Raad en \'t vÃ³lk van Jerufa-
lem ziende hen zo verbitterd , beflooten Zo-
robabel en vier andere der bequaamfte aan Da-
rius te zenden , om over de Samaritaanen te
klaagen. Zo dra die VÃ³rft deezen afgepndenen
gehoord had , deed hy hen eenen brief aan de
voornaamfte Amptenaaren van SamariÃ« geeven
die aldus luydde: â De Koning Darius aan
,, Tmgar en Sembah Overften zyner ruyterye te
â SamariÃ«, vXsmede Sadrachy Bobeion en2.nde~
â re Opzieners daar te lande. Zorobabel,
3, Ananias 5 en MardochÃ©us, gezanten der

Jooden , ons geklaagd hebbende de moeije-
lykheyd welke gylieden hen in \'t bouwen van
den Tempel aandoet, en dat gy weygerthen
tÃ³t hunne Ã³fferanden dat gene te verlchaffen
\'t welk wy u bevolen hebben j zo fchryven
wy ulieden deezen brief, ten eynde gy , zo
dra gy dien zult ontvangen hebben, niet naa-
laat uyt onze fchatkift , waarin de fchattin-
gen van SamariÃ« verzameld worden , alles
dat de Priefters van Jerufalem tÃ³t hunne Ã³f-
feranden zuUen van noode hebben , tc nee- â
men ; opdat zy niet ophouden Gode dage- â
lyks voor onze voorfpoed en die van het Per- â
fifchc ryk te bidden."

Xerxes vÃ³lgt Darius zynen zoon in \'t Petfifche ryk, Hy laat Efdras
dÃ¨n Priefter met een groot getal Joodeo weder na Jerufaleai keeren ,
en ftaat hem alles toe wat hy begeert. Efdtas beveelt den genen
die vreemde vrouwen getrouwd hadden , haar wederonj te zen-
den. Zyn JÃ³f, en 2yi) dood. Nehemias verwerft vatj Xerxes ver-
lÃ³f om dc muuren van Jerufalem weder op tc bouwen , en brengt
dat groot werk ten eynde.

XErxes vÃ³lgde zynen overleeden vader Da- 443.
rius in \'tryk, en was niet minder erfge-Efdt.i.y.
naam van zyne gÃ³dvruchtigheyd , dan van zy-
ne kroon ; want hy veranderde niets van zyne
inftellinge ontrent de GÃ³dsdienft, en droeg den
Jooden altoos een groote geneegenheyd toe.
Joachim zoon van Jeftis was Hoogepriefter on-
der zyne regeeringe , en Efdras was de voor-
naamfte en aanzienlykfte der Priefteren die te
Babilon gebleeven waaren : Hy was een zeer
vroom man , en van groote achtinge onder het
vÃ³lk , zynde wel in de Wetten van MolÃ¨s on-
derweezen , en zeer van den Koning bemind.
Invoege dat toen hy voorgenomen had we-
der na Jerufalem te keeren , en eenige Jooden
die te Babilon gebleeven waaren met zich te
neemen , hy van dien VÃ³rft brieven van voor-
fchryvinge aan de Landvoogden van SyriÃ«\' ver-
wierf, van deezen inhoud: â Xerxes Koning â
der Koningen wenfcbt Efdras , Priefter en â
Leeraar van GÃ³ds wet, licyl. Achtende dat â
het onze goedertierenheyd medebrengt aan â
alle Jooden, zo Priefteren , Leviten, als an- â
deren die \'t zouden moogen begeeren, toe te,,
laaten dat zy weder na Jerufalem keeren om â
GÃ³d aldaar te dienen % zo hebben wy , met ,,
goedvinden van onze zeven Raadsheeren,
hen die gunft toegeftaan j en wy beveelen u
GÃ³de te Ã³fferen \'t gene wy en onze vrinden â
beloofd hebben. Wy verleenen u volmagt
om al het goud en zilver, \'t welk uwe lands-
lieden , die nÃ³g in BabiloniÃ« verfpreyd zyn,
Gode wiUen geeven , mede te neemen , om
\'er beeften voor te koopen die men op zynen
altaar Ã³ffere, en het voorts te befteeden aan
zodaanige goudene en zilvere vaten t\'zynen _
dienfte, als gy en uwe broeders begeeren zÃ¼k. â
Ook zult gy de gewyde vaten welke wy u â
ter hand zullen ftellen , aan uwen GÃ³d op-â
Ã³fferen : en wy geeven u daarenboven magt â
om alles te doen wat gy noodig oordeeit, â
willende dat de gelden daartoe uyt onze â
fchatkift genomen worden. Tot dien eyn- â
de fchryven wy aan onzen Schatmeefter â
van SyriÃ« en FeniciÃ«, dat hy u zonder vertoe- ,,
ven geeven \'t gene gy van hem zuk eyfcften. â

â En opdat GÃ³d ons ca onze naakomelingen
â gunftig zy, willen wy dat men hem h^derd

verbieden wy allen onzen amptenaaren, den
3, Priefteren, Leviten, zangers, deurwachters,
â Ã³f anderen die in den Tempel dienen, iets
âafte eyfchen, Ã³f hen eenige fchattingen of
â andere belaftingen op te leggen. En gy,
â Efdras, zult vÃ³lgens \'t verftand en de wys-
â heyd u van GÃ³d verleend, m Syne en Feni-
â ciÃ« Rechters aanftellen , die t recht zullen
, toedienen aan den genen die reeds in uwe
, wet onderweezen zyn , die de onkundigen
zullen onderwyzen, en die zulke welke met
" fchroomen zyne en onze wetten te overtree-
"den, met geldboeten, Ã³f met den dood zul-
len ftraftÃ¨n. Vaarwel." ,, i

Efdra deezen brief ontvangen hebbende
aanbadt GÃ³d, en dankte hem daarvoor , de-
wyl hy deeze ongemeene blyken vÃ¤n\'s Konings
goedertierenheyd alleenlyk aan des Heeren by-
ftand toefchreef Thans deed hy alle de Joo-
den die toen te Babilon waaren tzamenkomen,
fas hen dien brief voor, van welken hy t oor-
fprongklyke voor zich behieldt, en affchriften

daar van zondtaande Jooden diemMediÃ« woon-
den. Men kan ligtelyk oordeelen hoedaanig
des vÃ³lks blydfchap was, wanneer zy des Ko-
nings gÃ³dvruchtigheyd jegens GÃ³d, en zyne

goelgunftigheyd jegens Efdras verftonden.
Veele wierden te raade zich aanftonds met alle
hunne have na Babilon te begeeven , om met
Efdras na Jerufalem te gaan : maar het gros der
IfraÃ«liten wilden dat land met verlaaten.^ In-
voege dat alkenlyk de ftammen van Juda en
Beniamin weder na Jerufalem keerden; en dee-
ze zyn die nu in AfiÃ« en Europe onder de
heerfchappy der Romeynen ftaan : want de
andere tien ftammen zyn aan gene zyde van den
Eufraat gebleeven, en aldaar byna ongelooflyk
vermenigvuldigd. Onder die welke zich in
grooten getale by Efdras vervoegden , waa-
ren veele Priefters , Leviten, deurwachters,
zangers, en andere Tempeldienaars , welke hy
by den Eufrates deed tzamenkomen; ennaaal-

om zyne befcherminge op hunne reyzegebeden
te hebben, begaven zy zich op weg den twaal Wen
dasdereerftemaand, in\'t zevende jaar vanXer-
xes regeeringe, zonder dat Efdras eene ruyter-
bende , welke die VÃ³rft hen tÃ³t geleyde wilde
leeven , begeerde te hebben, zeggende dat hy
Ikh op GÃ³ls byftand verliet die zÃ³rg voor hem

kende Koning, zyne vrinden,
die te Babilon gebleeven waaren, hem aari^r
trouwd hadde^. dezelve beftondt m zeshon-
derd vyftig talenten zilvers, honderd ta enten
waardy aan zilvere vaten , twintig talenten
waardy aan goudene vaten , voorts ^ gewig
van twaalf talenten kÃ³pere vaten koftelyKer
dan soud. Thans Ã³fferde Efdras vÃ³lgens de
yet, twaalf ftieren Gode ten brandÃ³ffer, voor

de behoudenis des vÃ³lks, negentig rammen en
twÃªÃ«nzeventig lammeren , midsgaders twaalf
bokken voor de zonden: daarnaa leverde hy aan
de Landvoogden en Amptenaaren des Konings
in Coelo-SyriÃ« en FeniciÃ« de brieven over welke
de VÃ³rft aan hen gefchreeven had ; en dewyl zy
niet laaten konden die te gehoorzaamen, be-
weezen zy aan onze landaard groote eere, en
waaren haar in alles behulpzaam. Men is aan
Efdras de eere deezer verhuyzinge verfchul-
digd want niet alleenlyk deed hy \'er den eer-
ften voorflag van , maar buyten twyfel is zyne
deugd en gÃ³dvruchtigheyd oorzaak geweeft
van de gelukkige uytkomft welke \'t Gode be-
liefde daarop te verleenen.

Eenigen tyd daarnaa verftondt hy dat\'er
Priefters cn Leviten waaren , die niet willende
zich aan eenige tucht onderwerpen, uyt een
moedwilhge verachtinge der vaderlyke wetten,
vreemde wyven genomen , en alzo de zuyver-
heyd der Priefterlyke Orden bezoedeld hadden:
en die hem dit bericht gaven , verzÃ³chten hem
dat hy zich met eenen gÃ³dsdienftigen yver wil-
de wapenen , om te beletten dat de misdaad
van byzonderen GÃ³ds gramfchap over al het
vÃ³lk haalde , en het weder in dezelfde rampen
ftortte , waaruyt het zo even eerft verlÃ³ft was.
Dewyl \'t van de aanzienlykfte perfoonen waaren
die zich aan die zonden hadden fchuldig ge-
maakt, dacht Efdras wel dat indien hy hen be-
val hunne vrouwen en kinderen te rugge tc
zenden, zy weygeren zoudqn hem te gehoor-
zaamen : dit trof hem met zulk een fmartelyke
droefheyd , dat hy zyne kleederen fcheurde,
het haair uyt zyn lioofd en baard rukte, en al
weenende zich op den grond neder wierp. On-
dertuflchen vervoegden de vroomfte lieden zich
by hem , en mengden hunne traanen onder de
zyne. In deezen treurigen ftaat hefte hy zyne
oogen en handen ten hemel op, en zeyde: âIk
fchaam my, 6 GÃ³d, den hemel teaanfchou- â
wen, wanneer ik denk dat dit vÃ³lk fteeds we- â
derom tÃ³t zonden vervalt, en de ftraftÃ¨n, â
waarmede gy de gÃ³dloosheyd hunner vade- â
ren getuchtigd hebt, zo dra uyt het geheu- â
gen verheft. NÃ³gtans, Heere, nademaal uwe,,
barmhartigheyd oneyndig is , heb n^edely- â
den, zo \'t u belieft , met dit overblyffel â
eener langduurige gevangenifte , t welk gy â
evndelyk weder in zyn oude vaderland ge- â
bragt hebt. Vergeef, Heere, ook deeze â
misdaad, en alhoewel zy den dood verdiend â
hebben , laat het u daarom niet verveelen â
uwe goedheyd aan hen te betoonen, door hen â
t leeven te behouden." Terwyl hy aldus

fleren en Leviten , en des vÃ³lks met eede be-
looven de hand aan de iiytvoeringe daarvan te
zuilen houden. Naa dat hy uyt den Tempel
gegaan was , begaf hy zich ten huyze van
Joannes zoon van Eliafib, en bragt het overige
van den dag door zonder te eeten Ã³f te drin-
ken 5 dewylzyn hart door droefheyd beklemd
was. Daarnaa deed hy overal afkondigen, dat
alle die uyt de gevangenifle wedergekeerd
waaren, binnen twee Ã³f drie dagen te Jerufalem
moften komen , op peene dat zy anders in den
ban gedaan , en hunne goederen ten voordeele
van de fchatkift aangeflagen zouden worden,
vÃ³lgens \'t vonnis dat de Oudften daarover zou-
den vellen. Den derden dag, zynde de twin-
tigfte der negende maand , welke de Hebreen
Tiiebeth , en de Macedoniers Appelleus noe-
men , begaven die van de ftammen Juda en
Benjamin zich in het opperfte deel des Tem-
pels , en toen de voornaamfte gezeten waaren,
ftondt Efdras op , en vertoonde dat degÃ©ne die
zich met vreemde vrouwen , tegen het verbÃ³d
van de wet, in \'t huuwelyk hadden begeeven,
zulk een groote zonde begaan hadden , dat zy
GÃ³d niet bevreedigen konden , dan door haar
te rugge te \'zenden. Hierop wierdt van alle
met luyder ftemme geantwoord , dat zy \'t ge-
willig doen zouden , maar dat het getal zo
groot , en het faizoen zo onbequaam was ,
wegens den winter en de felle koude, dat men
\'t zelve zo dra niet zou konnen doen : dat men
derhalve wat gedulds moft hebben ; en dat on-
dertuftchen de voornaamfte onder \'t vÃ³lk,
die zich van misdaad vry kenden, naauwkeurig-
lyk zouden verneemen wie ze waaren die tegen
die inzetting o vertreeden hadden. Deeze raad
wierdt goed geoordeeld, en den eerften dag der
tiende maand begon men een onderzoek te
doen naar degÃ©nen die zulke ongeoorlÃ³fdehuu-
welyken hadden aangegaan. Dit duurde tÃ³t
den eerften dag der vÃ³lgende maand j en veele
bloedverwanten zo van Jefus den Hoogenprie-
fter, als van de andere Priefters en Leviten,
alsmede veele van \'t vÃ³lk , zonden hunne wy-
ven te rugge, ftellende alzo de onderhouding
hunner wetten boven de liefde welke zy haar
toedroegen: en zy Ã³ftÃ¨rden Gode rammen om
zyne gramfchap te verzoenen. Ik zou hunne
naamen wel konnen melden , maar acht zulks
onnoodig. Aldus ftuytte Efdras dit misdryf
ontrent deeze ongewyde huuwelyken gepleegd,
en fchafte die quaade gewoonte zo t\' eenemaal
af, dat men\'er naderhand niet weder in verviel
In de zevende maand toen de tyd gekomen
was om het Loofhutten feeft tc vieren, verza-
melde byna al het vÃ³lk zich by de poort des
Tempels die na\'t ooften ftrekt, en verzÃ³cht
Efdras dat hy hen de wetten van MolÃ¨s wilde
voorleezen. Hy deed zulks , en las van den
mÃ³rgen tÃ³t den middag ; waardoor de toehoor-
ders zo bewoogen wierden, dat zy meerendeels
weenden, doordien dÃ© heyhge wetten hen niet
alleenlyk aan weezen wat zy voor het tegen-
woordige en in het toekomende moften doen;
maar hen ook te verftaan gaven dat indien zyze
te voore onderhouden hadden, ^y in zo veele

rampen niet zouden geftort geweeft zyn. EP
dras henzo bedroefd ziende, beval hen na huys
te gaan, cn hunne traanen te bedwingen, om-
dat men op zo een plegtige hoogtyd niet behoor-
de te weenen, maar eerder zich te verblyden,
en zulk een goed gebruyk van het berouw over
\'t verleeden misdryf te maaken, dat men in het
toekomende niet weer daartoe verviel. Deeze
\\voordcn troofteden hen zo , dat zy met blyd-
fchap acht dagen lang dat groot feeft in tenten
vierden, Efdras voor \'t her vÃ³rmen hunner zee-
den bedankten, en toen zy weder na huys keer-
den Gode lÃ³fzangcn zongen. Zulk een aan-
merkelyk bedryf gevoegd by de andere weldaa-
den waarover de landaard aan hem verpligt was,
bragt hem zo veele eere toe,.dat toen hy in ee-
nen gelukkigen ouderdom zyne dagen geÃ«yn-
digd had, men hem met groote ftaatft te Jeru-
falem begroef Joachim de Hoogepriefter over-
leedt ontrent dien zelfden tyd, en jEl/a/b zyn
zoon vÃ³lgde hem in\'t ampt.

[Ondertufl^chen] gebeurde het dat een Jood 44^.
onder de gevangenen, genaamd Nehsmias
Schenker van den Koning Xerxes, wandelende
eens buyten Suza, hoofdftad van PerftÃ«, edyke
vreemdelingen gewaar wierdt dic uyt verre lan-
den fcheenen te komen; cnhoorendedatzyHe-
breews t\'zamen fpraken, naderde hy tÃ³t hen om
te verneemen vanwaar zy quamen, en verftondt
dat zy uyt JudÃ©a gekomen waaren ; dies vraag-
de hy hoe het daar te lande ging, en inzonder-
heyd te Jerufalem. Zy antwoordden, dat alles
daar in eenen flechten ftaat was ; dat de ftads-
rnuuren omverre lagen, en dat de nabuurige vÃ³l-
ken hen niet dan alles quaads deeden; dat zy
onophoudelyk ten platten lande ftroopten, zelfs
de inwooners der ftad gevangen namen, en dat
men geftadig lyken langs de wegCn vondt. Ne-
heniias wierdt door dit rampzalig ongeval zyns
vaderlands zo ontroerd, dat hem de traanen ten
oogen uytborften; hy floeg zyn gezigt ten he-
mel , en zeyde tÃ³t GÃ³d : â Hoe lang , Ã³ Hee-
re, zult gy dulden, dat onze landaard door
zo veele onheylen gepraamd word ! Hoe "
lang zult gy haar ten prooije van haare vy- ][
anden laaten l " Terwyl hy dus zyne klagten
deed en aan de poort vertoefde quam men hem
boodfchappen dat de Koning gereed was zich
ter tafel te voegen; des ging hy terftond, zon-
der eerft zyn aangezigt te waflchen , zo be-
fchreyd als hy was, tÃ³t den Koning om zynen
dienft te verrigten.

Deeze VÃ³rft , dic toen in een goede luym Nehem
was, hebbende in \'t afgaan van deii tafel be-
merkt dat Nehemias zeer bedroefd Was, vraag-
de hem na de oorzaak daarvan. Hy GÃ³d in
zyn hart gebeden hebbende , zynen woorden
klem by te zetten, antwoordde : â Hoe kan
ik, Ã³ Koning, anders als droevig weezen
wanneer ik vernÃ©eme in welken ftaat leru-
falem , myne vaderlyke ftad, alwaar de gra-
ven myner voorouderen zyn, gebracrt is;
want haare muuren zyn omverre geworpen^
en haare poorten in de aflche gClcgd Doe
my derhalve gunft, bid ik u, dat ik heene,,
gaa om die weder op te rechten, en te ver- â
zÃ³rgen \'t gene aan de voltooiiintre des Tem-

maar belooftle hem, aan zyne Landvoogden te
zullen ft:hryven dat zy hem met alle eere zouden
bejÃ©genen, en hem behulpzaam zyn met alles wat
hy begeerde. â Vergeet dan , vervÃ³lgde de
Â« VÃ³rft, uwe droefheyd, en dien my met
âblydfchap." Nehemias dankte GÃ³d en den
Koning voor deeze groote gunft , en zyn ge-
laat wierdt vrolyk als te voore. Den vÃ³l-
genden dag ftelde de Koning hem brieven ter
hand aan Sadeus Landvoogd van SyriÃ«, Feni-
ciÃ« , en SamariÃ« , beveelende hem Nehemias
wel te bejegenen , en met alles wat hy
tÃ³t den opbouw van noode had , te verzÃ³r-
gen. Met deeze brieven ging Nehemias na Ba-
bilon, vanwaar hy verfcheydene zyner land-
genooten met zich nam, en in \'t vyfentwin-
tigfte jaar van Xerxes regeeringe te Jerufalem
aanquam. Naa dathy de brieven ^ aan Sadeus,
Selfr^s^n de overige Amptenaren overgeleverd had,
iXJsoAes\'s verzamelde hy al \'t vÃ³lk in den Tempel, en
Â«Ts^iJWo-iipj-^]^ hen aldus aan: â Uheden is niet onbe-
, hoedaanig de almagtige GÃ³d voor

Na dathy,, Abraham, Ifaak, en Jakob, onze vooroude-
tÃ¯eZl> ter oorzake van hunne gÃ³dvruchtigheyd

Ã³fÂ» enoprechtigheyd, zÃ³rg gedraagen heeft: en
mlrfn \'\' ^^^^ ^^ duydelyk zien dat hy ons niet
aangezigte-i-i vcrlaatcn heeft j vermids ik door zyne by-
TemS \'\' ^^^ Koning verlÃ³f verwurven heb-
geiyk ^\' 53 he om onze muuren weder op te rechten, en
rÃ¤^I " ^^^ ^^^^ Tempelbouw de laatfte hand te leg-
14. uy^ll^i g^n. Maar nademaal gylieden niet twyfe-
breyd, en 3, Icn kont aan den haat welken de nabuuri-

nagen onzer vyanden gemaklyk kan veryde- â
ien5 en ten anderen nacht en dag met eenen â
onvermoeyden yver te werken om onzen toe- ;
leg teir eynde te brengen, zonder een oogen- ,
bhk tyds, die ons zo gunftig is, en zokÃ³fte- â
lyk behoort te weezen, vedooren te laaten â

bt-\'val Nehemias de
Overheyd den omtrek des m^urs te doen mee-
ten> voorts verdeelde hy\'t werk onder hetvÃ³lk,
wees aan ieder gedeelte burgten en vlekken aan
om aldaar te arbeyden , en beloofde hen met
al zyn vermoogen by te ftaan. Elk door dee-
ze woorden gemoedigd, floeg terftond de hand

aan \'t. werk j en het was alstoen dat men aan
die van onze landaard, welke uyt BabiloniÃ«
wedergekeerd waaren , den naam van Joodin
en .aan hun land de benaaming van JtidÃ©a be<>-on
tegeeven , omdat het wel eer door de ftam l5da
was bezeten geweeft. â

verftonden dat dit werk voortging, verdroot
het hen zo geweldig, dat zy alle middelen
zochten aan te wenden om het te beletten:
want zy leyden den onzen laagen, bragten alle
om die in hunne handen vervielen j en dewyl
Nehemias liet voornaamfte voorwerp van hun-
nen haat was, gaven zy geld aan moordenaars
om hem te overvallen en te dooden. Ook pooc^-
den zy dc Jooden door ydele vreeze eenen fchrfk
aan te jaagen, doende een gerucht loopen dat
een heir van verfcheydene vÃ³lken in aantÃ³crt
was om hen te overvallen. Alle deeze laao-g,
en hften verfchrikten dit vÃ³lk dermaate, dat
het den toeleg byna ftaakte. Maar niets was
magtig Nehemias te verbaazen, Ã³fte doen ver
flappen: hy bleef onvertzaagd m \'t midden van
alle die vervaerdheden, vervÃ³lgde den arbevd

met grooter yver dan te voore, ciTnam eenig
krygsvÃ³lk tÃ³t zyne lyfwacht ^ niet dat hy voor
den dood fchroomde, maar uyt vreeze dat zy-
nen medeburgeren den moed ontgaan zoude,

wanneer zy hem niet meer by zich hadden om
hen tÃ³t het uytvoeren hunner onderneeminge
aan te moedigen.

Hy beval den werklieden dat zy onder \'t ar-
beyden altoos het zwaerd op zyde, en hunne
fchilden bv der hand zouden hebben, om \'er
zich des noods van te konnen bedienen 5 en van
vyfhonderd tÃ³t vyfhonderd fchreeden ftelde hy
trompetters , om alarm te blaazen, en \'t vÃ³lk

ter wapen te roepen zo dra men de vyanden ver-
fchynen zag. Hy zelf deed den ganfchen nacnt
de ronde om de ftad tÃ³t voortzettinge van den
arbeyd, en hy at, dronk, nÃ³ch fliep met meer
dan enkelyk noodig was > \'t welk hy met alleen-
lyk voor eenigen tyd deed, maar geduureiide
de a^rtentwintig maanden , welke aan t lier-
bÃ³u\\^^n der ftadsmuuren befteed wierden.
Eyndelyk wierdt dit werk m de negende maand
van het achtentwintigfte jaar der regeeringe van
Xerxes voltooid. Alstoen Ã³fferden Nehemias
en al \'t volk GÃ³de Ã³fferanden, en bragten
acht dagen met gaftmaalen envrolykheden, tÃ³t
groot hartzeer der SyriÃ«rs , door. Nehemias
ziende dat Jerufalem niet genoeg bevÃ³lkt was ,
raadde de Priefters en Leviten die op\'t land
woonden, dat zy zich met der woon in de ftad
bec^eeven zouden , alwaar hy huyzen voor hen
deed bouwenj en vermaande de Landbouwers dat
zy hen de tienden moften brengem\'t welk zy met
blydfchap deeden, opdat niets hen mogte ver-
hinderen zich ganfchelyk ten dienfte Gods over
te seeven. Aldus wierdt Jerufalem bevolkt, en
Nehemias, naa dat hy veele andere pryswaerdi-
ge zaaken verricht had, overleedt in eenen hoo-
gen ouderdom. Hy was zo vroom, rechtvaer-
dio-, en yverig voor de welftand zyner landaard,
en^\'heeft haar door zo veele weldaaden verphgt ,
dat zyne geheugenis nooit onder de Jooden fter-
ven zal. Ditis pt voornaamfte dat onzen Land-
aard] onder Xerxes regeermg gebeurt is.

Artaxcrxes vÃ³lst zynen vader Xerxes in \'t ryk van PeifiÃ«. Hy vcr-
ftoot dc Komosin Vafthi, en trouwt met Efthet MardochÃ©us nicht.
Haman raadt Ãtaxerxes alle de Jooden uyt te roeijen , en meent

den^ Jrtaxerxes Ã¯ioemcn : en onder zyne regeerin-
ere hepen de Jooden gevaar van t\'eenemaal uyt-
geroeidteworden, gelyk ik zal verhaalen j doch
uihafue- eerft ftaat ons iets van dien Vorft te melden, en
te verhaalen hoe hy eene Joodfche vrouw ten
wyve nam, die van koninglyken geflachte was,
en aan welke onze ganfche landaard haare be-
houden s naaft GÃ³d erkent verfchuldigd te zyn.
Na dat deeze nieuwe Konmg op den troon van
zynen vader gefteegen was, en Landvoogden
gefteld had in de honderd zevenÃ«ntwintigland-
fehappen , over welke hy van IndiÃ« tÃ³t aan Ethi-
opiÃ« geboodt, onthaalde hy hen en zyne vrin-
den in \'t derde jaar zyner regeeringe te Suza,
hoofdftad van PerfiÃ«, honderd tachtig dagen
lang j met een ongemeene kÃ³ftelykheyd cn
pracht 3 daarnaa onthaalde hy de vreemde vÃ³l-
keren en hunne gezanten zeven dagen. Deeze
gaftmaalen wierden gehouden onder paveljoe-
nen, onderfchraagd door goudene en zilvere
pilaaren, zy nde met kÃ³ftelyke tapy ten overdekt,
en zo ruym dat ze een groote menigte van men-
fchen konden houden. Alle het vaatwerk dat
men gebruykte was van goud, en met gefteen-
ten bezÃ©t; en Artaxerxes beval zynen ampte-
naaren dat men niemand zoude dwingen naa de
gewoonte der Perfen te drinken, maar ieder in
zyne vryheyd laaten daar ontrent te doen zoals
\'t hem beliefde. Ook deed hy door zyn gan-
fche gebied afkondigen, dat het vÃ³lk eenige da-
gen van werken zoud aflaaten, om zich vrolyk
te maaken, en hem een gelukkige regeering te
wenfchen. De Koningin VaJiM onthaalde ter
zelfder tyd de vrouwen in haar paleys met dier-
gelyk een pracht als de Koning in\'t onthaal der
Grooten en VÃ³rften betoonde j en vermids Ar-
taxerxes hen wilde doen zien dat zy in fchoon-
heyd alle andere vrouwen overtrof, ontboodt
hy haar om in die groote vergadering te komen.
Maar dewyl de gewoonte der Perfen den vrou-
wen niet toelaat zich aan vreemdelingen te laa-
ten zien, kon zy niet befluyten derwaards te
gaan, alhoewel de Koning verfcheydenmaal ge-
fneedenen zondt om haar daartoe aan te pref-
fen. Deeze hardnekkigheyd maakte hem moei-
jelyk i zo dat hy ten bankette uytging , zyne
zeven Wyzen, die onder de Perfen uytleggers
der wetten zyn, deed tzamenkomen, hen
klaagde dat hy de Koningin zo menigmaal ont-
booden hebbende, zy hem niet had wÃ¼len ge-
hoorzaamen , en hen beval dat zy hem zeggen
zouden wat hem deswege vÃ³lgens de wetten te
doen ftond. Muchan Ã©Ã©n van hen antwoordde:
â Dat die ongehoorzaamheyd der Koningin- â
ne, en dat ongelyk \'t welk zy den Koning had â
aangedaan , hem niet alleenlyk betrof en
hoonde , maar dat alle de Perfen daardoor â
beleedigd waaren, doordien dat hunnevrou- â
wen , ziende dat de Koningin niet fchroom- â
de zulken magtigen VÃ³rft, door die moed- â
willige verachting , te beleedigen , haare â
mannen ook verachten zouden , om liaar â
voorbeeld naa te vÃ³lgen. Dat hy hem der- â
halve raadde haar ftrengelyk te ftraffen , en â
door zyn ganfche gebied te doen af kondigen â
wat hy tegen haar zoude befluyten. De an- â
dere Wyzen hun gevoelen ook gezegd heb- â
bende, was het flÃ³t, dat de Koning de Ko- â
ningin verftooten, en eene andere ten wyve â

Dit befluyt bedroefde dien VÃ³rft zeer, om-
dat hy van de Ã©Ã©ne kant de wetten niet over-Eftet 1.
treeden wilde, en van de andere der Koningin-
ne een groote liefde toedroeg,ter oorzaake haarer
uytmuntende fchoonheyd. Zyne vrinden hem
dus bedremmeld ziende , rieden hem die ge-
neegenheyd , welke hem te vergeefs quelde,
uyt zyn gemoed te verbannen, en in alle zyne
landfehappen na de fchoonfte dÃ³chters te laaten
zoeken , en met die te trouwen welke hem be-
haagde , om door haare liefde die van Vafthi
allengskens te doen afneemen , en eyndelyk
t\'eenemaal uyt te wiflchen. De Koning keur-
de dien raad goed, en deed zulks terftond door
zyn ganfche gebied boodfchappen. Daarop
brast men hem verfcheydene maagden die in

lehoonheyd uytmunteden j onder welke ook
Ã©Ã©ne was die men te Babilon gevonden had, ge-
heeten Eftter, die geenen vader nÃ³ch moeder
hebbende, doothzaienoomMardochÃ©us, uyt de
ilamme Benjamins, en Ã©Ã©nen van de voornaam-
fte der Jooden , opgebragt was. De fchoon-
heyd deezer dÃ³chter, haare zeedigheyd, en haare
bevalligheyd waaren zo ongemeen, dat zy de
oogen en verwondering van al de werreld daar-
door op zich trok. Zy wierdt nevens vierhon-
derd andere in bewaaringe van eenen gefnee-
den Kamerling gefteld , die laft had voor haar
zÃ³rg te draagen , en ook niets verzuymde om
zich van zynen pligt te quyten. Hy onthaalde
haar zes maanden lang met alle bedenkelyke lek-
kernyen , en gebruykte ook veel kÃ³ftelyk reuk-
werk om haar lieftyk te doen ruyken : wanneer
hy naa verloop van dien tyd oordeeldedatzy in
ftaat waaren om den Koning te behaagen,
zondt hy \'er hem alle dagen Ã©Ã©ne toe , welke
de VÃ³rft hem dan \'s anderen daags wederom
zondt. Toen Efthers beurt gekomen^ was ,
wierd Artaxerxes met zulk een liefde tÃ³t haar
bevangen, dat hy haar tÃ³t zyne gemaalinne
verkoor , en men vierde de bruyloft in de
twaalfde maand genaamd Ader, in \'t zevende
jaar zyner regeeringe. Thans zondt hy booden,
by de Perfen Angaros genoemd, door zyn gan-
fche gebied, om af te kondigen dat het vÃ³lk den
dag zyner bruylÃ³ft vieren zoude; enhy onthaal-
de de voornaamfte van de Perfen en Meden, en
van andere vÃ³lken die onder hem ftonden, zeer
prachtiglyk eene maand lang. Naa dat hy de
nieuwe Koningin in haar paleys gefteld had, zet-
te hy haar de kroon op \'t hoofd, en beminde haar
altoos als zyne vrouw, zonder haar ooit te vraa-
gen van wat landaard zy was , en zonder dat
zy \'t hem ook zeyde. MardochÃ©us , die haar
beminde, als Ã³f zy zyne eygene dÃ³chter ge-
weeft waare, verliet om haarent wille Babilon,
om te Sufa te gaan woonen ; en daar liep niet
een dag voorby, dat hy niet na \'t HÃ³f ging om
na haar te verneemen.

Te dier tyd gaf de Koning een bevÃ©l uyt,
waarby hy op ftrafte des doods verboodt dat
iemand van zyn huys zich zoude verftouten,
niet ontbooden zynde , by hem te komen als
hy op zynen troon gezeten was : en zyne ge-
wapende lyfwacht , die hem omringde , had
laft zodaanige die naderden te rug te ftooten,
en dat bevÃ©l uyt te voeren. Hy hieldt alsdan
eenen gouden ftaf in zyne hand, en wanneer hy
gunfte wilde bewyzen aan iemand der gener
die beftaan hadden te komen zonder ontboo-
den tezyn, raakte hy hem met dien gouden ftaf

Eenigen tyd daarnaa brouwden twee gefnee-
denen T %JaamdBagathocn Theodeftes, eenen
aanflag om den Koning te doodcfi; en een
Jood geheeten Barnabas, die Ã©Ã©nen v^n hen
diende , verwittigde MardochÃ©us daaraf, die
zulks aanftonds door de Koningin Efther zyne
nicht den Koning aandiende. Men bragt hp
ter fcherpe vraage, zy bekenden hunne mis-
daad , en wierden aan eene galg opgehangen.
Artaxerxes gaf MardochÃ©us alstoen- geen ver-
gelding daarvoor, maar deed echter dien be^
weezen dienft in zyne gedenkfchriften aantÃ©^
kenen , en liet hem toe in zyn paleys te ko-
men , gelyk als Ã³f hy Ã©Ã©n van zyne naafte vrienden
geweeft waare.

Een Amalekiter genaamd Awan , zoon van Efthcr|.
Amadath, was toen in zulk een groot aanzien,
dat t\'elkens als hy in \'t paleys quam, de Perfen
en vreemdelingen gehouden waaren, tÃ³t ge*
hoorzaaminge van \'s Konings bevÃ©l, voor hem
neÃªr te vallen ; en MardochÃ©us was de eenigfte
die hem die eere niet bewees , omdat GÃ³ds
wet hem zulks verboodt. Aman hem gezien
hebbende , vraagde vanwaar hy was , en ver^
ftaande dat hy eeh Jood was , wierdt hy 2X>
toornig , dat hy uytriep: âHoe, de Perfen, â
die vrye lieden zyn, buygen de knie voor my â
ter aarde , en deeze flaaf gewaardigt zich â
niet zulks te doen ! " Dewyl hy nu natuurlyk
een doodvyand der Jooden was, doordien de
Amalekiten eertyds door hen overwonnen waa-
ren, ging zyne woede zoverre, dathy het al te
weynig tÃ³t voldoeninge zyner wraakzucht,
achtte, zich met den dood van MardochÃ©us te
vergenoegen , maar zich liet voorftaan dat hy
zyne ganfche landaard nevens hem moft uyt-
roeijen. Hy ging dan na den Koning toe, en
zeyde tÃ³t hem: â Dat\'er een zeker vÃ³lk door â
zyne landen vcrfprey d was, het welk vyand van
alle andere zynde^, wetten, plechtigheden, en â
gewoonten had , die t\'eenemaal ftrydig tegen â
de hunne waaren; cn dat het by alle menfchen â
zo gehaat was, dat de grootfte gunft welke hy â
zynen onderdaanen doen kon, was het te ver-
delgen. Dat hy derhalve , opdat \'s lands
inkomften daardoor niet mogten verminderd
worden, hem veertigduyzend talenten zilvers
aanboodt , welke hy hem uyt goeder harte â
geeven zoude , om hem zo grooten dienft te ,,
doen dat hy zyn Ryk van zulk een peft ver- â
lofte." De Koning antwoordde , dat wat het
geld aanging, hy hem dat gewillig fchonk , en
belangende dat vÃ³lk , dat hy \'t aan hem ftelde
om \'er meÃª te doen zo als hy wflde. Aman
aldus verwurven hebbende \'tgene hy begeerde,
deed op \'s Konings naam een bevÃ©l uy^aan,

â De groote Koning Artaxerxes aan delion- â
derd zevenentwintig Landvoogden , welke
wy over onze landfchappen van IndiÃ« tÃ³t ^
aan EthiopiÃ« gefteld hebben : Nademaal zo â
veele verfcheydene landaarden aan onze â
heerfchappye onderworpen zyn , en dat wy â
ons gebied over den ganfchen aardbodem â
uytgeftrekthebben zo verre wy wilden, dewyl â
wy in plaats van onze onderdaanen ftrengelyk ,,
te handelen, geen grootervermaak hebben dan â
hen blyken onzer goedertierenheyd te gee- â
ven, en hen eene gelukkige vreede te doen
genieten, zo blyft ons niet overig dan op
middelen bedacht te zyn om hun geluk duur-
zaam te maaken. Hierom is het dat wy, ver- â
ftaan hebbende door Aman, dien wy v/eo-ens â
zyne getrouwheyd, vroomheyd, en wysheyd â
boven alle andere eeren, dat \'er een vÃlko veral â
verfpreyd is , het welk vyand van alle ande-,,
re zynde ? byzondere wetten eii gewoonten ,,

â heeft, geheel verdurven van zeeden is, en
â door zyne naatuurlyke neyginge den Konin-
â gen zulken grooten haat toedraagt, dat het
â onze heerfchappy , nÃ³ch de voorfpoed onzes
â ryks, niet dulden kan, willen en beveelen, dat
â wanneer Aman 3 dien wy als onzen vader aan-
merken , ulieden zulks zal bekend gemaakt
âhebben, gy dat ganfche vÃ³lk met hunne
3, vrouwen en kinderen zult uytroeijen, zon-
der iemand te verfchoonen , Ã³f door mcdc-
doogen u van \'t gehoorzaamen onzer wille te
laaten aftrekken. En wy begeeren dat dit
den dertienden dag der twaalfde maand dcc-
.. zes tegenwoordigcn jaars uytgevoerd worde;
5, ten eynde die openbaare vyanden alle op Ã©Ã©-
nen dag gedood zynde, gylieden het Ã³verige
â uws leevens in rufte en vreede moogt door-
55 brengen." Toen die brief by wyze van een
bevÃ©lfchrift Ã³veral afgekondigd was , bereyd-
de elk zich om de Jooden ten beftemden dage
uyt te roeijen, en men maakte zich ook gereed
om het zelfde binnen Sula, hoofdftad van Per-
ftÃ« , te doen. Ondertuftchen maakten de Koning
en Aman zich met bankettecren vrolyk, terwyl
de ganfche ftad ontroerd en benaau wd was.

Earser 4. Toen MardochÃ©us den inhoud van dit wreed
bevÃ©l verftaan had , fcheurde hy zyn gewaad,
bekleedde zich met eenen zak , ftrooide aflche
op zyn hoofd, cn ging fchreyende door de ftad,
klaagende dat het een fchrikkelyke zaak was,
dat men een onfchuldig vÃ³lk aldus verdÃ©lgen
wilde: Maar hy wierdt genoodzaakt voor de
joortyan\'t HÃ³fpale^^s te blyven ftaan, omdathet
, lem niet geoodÃ³fd was in dien ftaat daar binnen
te treeden. De droefheyd der Jooden in alle de an-
dere fteden, alwaar dat bevÃ©l was afgekondigd,
was niet minder; en in die algemeene rouwe weer-
galmde de lucht van gejammer en geklag, De
Koningin ontroerd , wanneer zy verftondt dat
MardochÃ©us in zulken beklaagelykcn ftaat voor
de poort van \'t paleys was , zÃ³ndt hem een an-
der gewaad om zich te verkleeden; maar hy
weygerde zulks, omdat de oorzaak zyner droef-
heyd niet weggenomen zynde , hy niet befluy-
ten kon de blyken daaraf te verlaaten. Op dee-
ze weygering zondt de VÃ³rftin den kamerling
AchratÃ©us, om hem te vraagen wat reden hy
had zo droevig te zyn , dat\' hy op haar ver-
zoek zyn treurgewaad niet wilde afleggen.
MardochÃ©us liet haar door den Kamerling wee-
ten , â dat Aman den Koning een groote
5, fomme gelds aangebooden had , om tÃ³t het
verdelgen der Jooden verlÃ³f van hem te be-
â komen : en dat de VÃ³rft hem zulks toege-
â ftaan hebbende , men te ^ufa , en in allere
3, landfchappen van \\ Ryksgebied , een bevÃ©l
â afgekondigd had , waarvan hy haar een af-
â fchrift zondt : Voorts dat dewyl dit den
3, ganfchen ondergang dier landaard betrof,
33 waaruyt de Koningin gefprooten was, hy
33 haar badt dat zy niet wilde fchroomen zich
â zo verre te vernÃ©deren , datzy den Koning te
3, voet viele om derzelver behoudenis van hem
" , vermids zy alleen zulks doen

â konde; terwyl Aman, tegen wien niemand in
â gunfte en gezag opmogt, dien VÃ³rft onop-
âhoudelyk tegen hen verbitterde. Hierop

deed de Koningin hem wederom zeggen,. dat in-
dien de Komng haar niet ontbood,zy met by hem
kon komen, zonder haar leeven daarby op te
zetten, \'t en waare hy, om haar gunft te bewy-
zen , haar met den gouden ftaf aanraakte. Mar-
dochÃ©us dit verftaande verzÃ³cht den Kamerling
dat hy der Koninginne wilde boodfchappen,
dat zy by dit voorval niet zo zeer op haare J
eygene behoudenifle, als op die van haare â
landaard behoorde te zien : dat indien zy â
\'er van af zag , GÃ³d niet laaten zoude zÃ³rg "
daarvoor te draagen ; maar dat hy haar dan â

met haar ganfche geflacht ftraffen zoude, om- â
dat zy zich ongevoelig ontrent het verderfÂ«
haars vÃ³lks getoond hadde.Â» De Koningin
door deeze woorden bewoogen, deed hem door
den zeffdcn boode aanzeggen, âdat hy alle â
de Jooden die te Sufa waaren zou doen tza-
menkomen , en hen een vaften van drie da- "
gen beveelen, am GÃ³d voor haar te bidden;
dat zy defgelyks met haare ftaatjofferen zou
doen , en vervÃ³lgens tÃ³t den Koning ^^an â
zonder ontbooden te zyn â al zoud het\'^ook â
haar leeven kÃ³ften." MardochÃ©us quam dit
bevÃ©l naa, en badt GÃ³d geduurende dien vaften,
dat hy de verdÃ©lging zyns vÃ³lks niet wilde toe-
laaten , maar hen byftaan , gelyk hy op zo
veele andere voorvallen gedaan gehad, hen hun-
ne zonden vergeeven , en hen uyt dit groot
gevaar redden , dewyl zy\'er door hun eycren
Ich.uld nietin vervallen waaren. â Want, zevde
hy, gyweet, oGÃ³d, dat de gramfchap van â
Aman , die ons verderf gezwooren heeft, â
aflccnlyk ontftaan is omdat ik uwe heyhge ,1
wetten niet heb willen fchenden, door my â
voor hem nederbuygende hem eene eere te
bewyzen die u alleen toekomt.\'\' Dit vuurio-
gebÃ©d wierdt verzcldt met de gebeden des gan^
Ichen vÃ³lks, het welk met geen minder yver
Godlmeekte, hen in dien hoogen nood te wil-
len byftaan De Koningin ook een rouwkleed
aangedaan hebbende, ftrekte zich op de grqnd
nÃ©Ã©r, en bragt die drie dagen door zonder fpys
Ã³f drank te nuttigen, Ã³f eenige zÃ³rg voor haar
lighaam te draagen, biddende GÃ³d onpphpu-
delyk zich haarer te ontfermen , haar in den
mond te geeven wat zy tÃ³t den Koning zeggen
moft, cn haar bevalliger in zyne oogen te maa-
ken dan te voore, om in dat gevaar niet al-
leenlyk zyne goedertierenheyd over haar endie
van haare landaard te trekken, maar ook re maa-
ken dat hy zyne grimmighcyd tegen haare vyanr
den wendde, en zy alzo in het verderf, datz?
voor hen bereyd hadden, zelve mogten ftorten,
Naa dat zy aldus drie dagen in den gebede had
doorgebragt, leyde zy haar treurgewaad af,
en trok een kÃ³ftelyk kleed aan, voegende daar-
by alle de vcrcicrfelen, waarmede een groote
Koningin gewoon is zich op te pronken. Thans
ging zy na den Koning, verzÃ©ld van twee h;;arer
ftaatjofferen , op welker Ã©Ã©ne zy leunde , ter-
wyl de andere de lange fleep van haaren tabberd
naadroeg.^ Men zag een zeedige blÃ³s op haare \'
kaaken, de fthoonheyd en majefteyt blonken op
haar gelaat, dochhaar i^artwasnietvryvan vree-
ze. Toen zy den VÃ³rft op zynen troon gezeten
zag, rondom ichitterepde van gefteenten, cn dat

haaf mooglyk niet heel gunftig aankeek , be-
ving haar zulk een ftrhrik, dat zy in onmagt
vallende, neerzeeg op de kamenier die haar on-
derfteunde. De Koning, wiens hart GÃ³d buy-
ten twyfel op dat oogenblik bewoog, wierdt
met zulk een vreeze voor haar bevangen , dat
hy haaftelyk van zynen troon tradt, haar in
zyne armen nam , en met minnelyke en tÃ©dere
woorden tÃ³t haar zeyde, dat zy niet bevreefd
hoefde te zyn omdat zy gekomen was zonder
van hem ontbooden te weezen j naardien die
wet maar voor zyne onderzaaten gemaakt was,
en niet voor haar, dic deelgenoot zyner kroone
zynde, boven de wetten verhÃ©ven was. Aldus
geforooken hebbende gaf hy haarzyhen fcepter
in de hand, en om haar moed te doen grypen,
en zyne wet, die hy gemaakt had, Ã¶ok niet te
overtreeden , raakte hy haar met den gouden
ftaf zachtelyk aan \'t hoofd ; hierop quam de
Koningin weder tÃ³t haar zelve, en zeyde naa
dat ze wat bedaard was: â Ik kan u geen ande-
3, re reden myner bezwyminge geeven , dan
5, dat myne verbaafdheyd zo groot was toen ik
3, u in zulk een heerlykheyd , luyfter , en ma-
â jefteyt aanfchouwde , dat ik daardoor van
â my zelve viel zonder te weeten wat my over-
3, quam." Deeze woorden bragt zy met zulk
een flaauwe ftem voort, dat des Konings onge-
ruftheyd daardoor vermeerderd wierdt j en om
haar moed in te Ipreeken, het hy niet naa haar
te zeggen dat\'er geene gunften waaren welke
zy niet van hem verwachten mogt, ja dat al
eyfchte zyook de helft van zyn koningryk , hy
\'t haar met blydfchap geeven zoude. Zy ant-
woordde dat de eenigfte gunft die zy nu van
hem begeerde, was dat het hem mogt believen
\'s anderendaags met Aman by haar ten avond-
maal te komen. De Koning ftondt haar dit
verzoek zeer gaern toe : en naa dat zy beyde
gekomen, en ter tafel aangezeten waaren, be-
val hy haar te zeggen wat ze van hem begeer-
de , verzÃ©kcrende haar nÃ³g eens , dat hy haar
niets weygeren zoude, al waare \'t ook een ge-
deelte zyns koningryks. Daarop verzÃ³cht zy
dat het hem believen mogte goed te vinden, dat
zy haare bede tÃ³t den vÃ³lgenden daguytftelde,
en dat hy dan wederom met Aman by haar te
gaft wilde komen. De YÃ³rft bewilligde gaern
daartoe, en Aman ging zeer verblyd heene
wegens de ongemeene gunft welke de Konino-in
hem bewees , door hem alleen te verkiezen om
de eere te hebben van met den Koning en haar
te eeten : maar ontmoetende MardochÃ©us in
\'t paleys, wierdt hy vervoerd van toorn, zien-
de dat hy zich niet voor hem nederboog : en
t\'huys gekomen zynde verhaalde hy zyner
vrouwe, geheeten Zaraza, en zynen vrinden,
de byzondere gunft welke de Koning en Ko-
ningin hem beweezen , doordien hy alleen by
hen ter maaltyd geweeft , en tegens den vÃ³U
genden dag wederom genoodigd was. ,, Maar
vervÃ³lgde hy, hoe kan ik vergenoegd zyn â
zo lang ik MardochÃ©us den Jood , die de â
ftoutheyd heeft van my te verachten , in â
\'t paleys. moet zien.** Zyne huysvrouw ant-
woordde hem , dat om zich van diemoeijelyk-
heyd te ontflaan, hy eene galg van vyftig elle-
boogen hoog moft doen maaken, en van den
Koning des anderen daags \'s mÃ³rgens verlÃ³f
verzoeken, om hem daaraan te doen ophano-en,
Deeze raad behaagde hem zo wel dat hy eene
galg in zyn paleys deed oprechten. Maar GÃ³d,
die wift wat \'er gebeuren zoude j fpÃ³tte met
deeze verfoeijelyke hoope, cn bragt, tÃ³t ver-
ydehnge van dien toeleg, te wege, dat de Ko-
nmg dien vÃ³lgenden nacht niet flaapen konde
en dathy, om den tyd wel te befteederi , de
fchriften, waarm aangetekend was het gedenk-
waerdigfte^at door hem en^yne voorzagen was
verricht, deed haaien, en zich die door zynen
Geheymfchryver voorleezen, Alstoen hoorde
hy, dat men een groot landgoed aan iemand

gegeeven had tÃ³t belooninge eener voortreffe-
yke daad : dat een ander groote gefchenken
ontvangen had om zyne betoonde getrouw-
heyd : en dat MardochÃ©us de tzamenzweering
van de kamerhngen Bagatho en Theodeftes
ontdekt had. De Schryver willende met lee-
zen voortgaan , wierdt van den Koning weÃªr-
houden, en gevraagd Ã³f\'er niets gemeld ftondt
van eenige belooning welke MardochÃ©us voor
dien grooren dienft genooten had : waarop hy
antwoordende dat hy zulks niets vondt, wierdt
hem belaft met leezen ftÃ¼ te houden. Ver-
vÃ³lgens vraagde de VÃ³rft aan iemand zyner
amptenaaren die laft had op den tyd te paften,
wat uur van den nacht het was: en verftaande dat
het begon te daagen , beval hy dat men aan de
poort van \'t paleys zou gaan zien Ã³f\'er niet
iemand van zyne vrinden aldaar waare. Het
geval wilde dat Aman zich daar bevondt, door-
dien hy veel vroeger dan naar gewoonte geko-
men was , om te verzoeken dat men Mardo-
chÃ©us mogt ter dood brengen. De Koning be-
laftte derhalve dat hy zoude binnen komen en
zeyde tÃ³t hem, naa dat hy ingetreeden was:
,5 Nademaal ik verzekerd ben dat niemand my
â meer geneegenheyd toedraagt dan gy , ver-
â zoek ik dat gy my zegt wat ik behoor te
,, te doen om iemand dien ik zeer bemin op een
5, betaamelyke wyze te eeren." Aman, die wift
dat niemand in zulk een groote gunft by den
Koning was danhy, beeldde zich in dat dit op
hem zag j en denkende dat hoe gunftiger de
raad was dien hy gaf, zulks des te meer tÃ³t
zyn eygen voordeel gedyen zoude, antwoord-
de aldus: â Indien gy, Ã³ Koning, iemand die
â u zo lief en waard is, op\'thoogfte eeren wilt,
â doe hem dan , met uw koninglyk gewaad ge-
â kleed, en met eenen gouden ketting omhan-
â gen zynde, op uw paerd ftygen : en laat ie-
mand uwer befte vrinden door de ganfche ftad â
voor hem heene gaan , cn roepen gelyk een â
uytroeper: â Aldus is het dat men den ge- â
nen eeren moet, dien de Koning met zyne â
gunften eeren wil." De Koning aanhoorde
met blydfchap deezen raad , dien Aman meen-
de ten voordeele van zichzelven gegeeven te
hebben, en zeyde daarom tÃ³t hem : â Neem â
dan Ã©Ã©n van myne\'paerden , Ã©Ã©nen myner ,,
purpere tabberden , en eenen gouden ket- â
ting , vercier daarmeÃ© den Jood MardochÃ©us â
op zodaanig een wyze als gy voorgeflagen â
hebt, voer hem in die toeruftinge door de â
ftad, en gaa voor hem heene roepende gelyk â
een uytroeper \'t geene gy geoordeeld hebt ge- ,,
voeglyk te zyn : want dewyl ik niemand lie-
ver hebbe dan u , is het niet meer als billyk â
dat gy de uyt voerder zyt van dien wyzen
raad welken gy my gegeeven hebt, om den
man die my \'t leeven behouden heeft te ver-
gelden." Aman ftondt over deeze reede ge-
heel verzÃ©t, en zy klonk hem als een donder-
ftag in de ooren j maar vindende zich genood-
zaakt dit uytdrukkelyk bevÃ©l te gehoorzaamen,
ging hy ten paleyzeuyt, met een paerd, eenen
purperen tabberd , en eenen gouden ketting,
om MardÃ³chÃ©us te zoeken. Hy vondt hem by
de poort met eenen zak bekleed, en beval
hem dien af te fehudden , dat gewaad en den
ketting om te hangen , en te paerde te ftygen.
MardochÃ©us niet konnende zich verbeelden
wat hem bewoog om aldus te fpreeken , meen-
de dat hy den Ã¯pÃ³t met hem dreef, en zeyde
daarom tÃ³t hem : â Is het aldus , Ã³ ftioode ,,
dat gy onze elenden befchimpt Maar ver-
ftaande daarnaa dat het de Koning was die
hem met die gunft eerde , uyt aanmerkinge
van den dienft welken hy hem beweezen had,
fchoot hy dien tabberd aan, vercierde zich met

den ketting, fteeg te paerde , en reedt alzo [ uytriep : >Â» Aldus is het dat men den genen ,,,
door de ganfche ftad, terwyl Aman voor hem [ eeren moet dien de Koning eeren wil." Daar-

naa begaf MardÃchÃ©us zich na \'t paleys , maar
Aman met fchaamte overftelpt gmg na huys,
ca verhaalde met traanen zyn wedervaaren aan

zyne vrouw en vrmden. Zy^^jd^ ^fÂ«^, ^^^
Swyl het zo klaar bleek dat GÃ³d fardocheus
byftond , hy met te verwachten had dat hy
zich op hem zou konnen wreeken : en terwyl
zy tzamen fpreekende waaren , quamen twee
kamerhngen^an de Koningimie heni bood-
fchappen dat hy zich moft haaften om by haar
ter mkltyd te komen. EÃ©n vanhen, genaamd
Sabuchadan, ziende die galg, vraagde aan iemand
voor Wien zy~ opgerecht was , en verftondt dat
menze voor MardochÃ©us vervaerdigd had.

Efther 7. Naa dat nu de Koning met Aman aangezeten
was, zeyde hy tÃ³t de Koningin over de-maal-
.tyd , dat zy maar zoud eyftbhen alles wat zy
begeerde , en dat het haar geworden zoude.
Hierop begoft zy de elende haares vÃ³lks te bewee-
nen eil te zeggen: Â» Dat het gevaar waarin zy

het van iets anders te fpreeken, dat zy de vry-
hevd met o-enomen zoud hebben van hem laftig
â te vallen, indien zy alleenlyk tÃ³t een zwaare
Z ftaaverny waaren gedoemd geweeft, doordien
zulk een ramp, hoe zwaar ook, evenwel nÃ³g
draagelyk zoude geweeft zyn. Maar dewyl
men o

pdeganfcheverdÃ©lgingvanhaai-enhaai-
vÃ³lk toeleyde , had zy niet kÃ¶nnen laaten in â
dat uyterfte gevaar haare toevlugt tÃ³t zyne goe- â
dertierenheyd te neemen," De Koning ver-
fteld over dit verhaal, vraagde wie dÃ³ch dien
aanflag gefmeed had: en zy antwoordde dat het
Aman was, die door den doodelyken haat wel-
ken hy den Jooden toedroeg, beflooten had
hunnen ondergang te brouwen. De onftelte-
nis des Konings was zo groot, dat hy van ta-
fel opftond , en geheel ontroerd na den tuyn
â¢ Aman twyfelde toen met Ã³f hy was een
verlooren man: dies badt hy de Koningin om
vergift-enis , en viel in \'t nederbuygen op haar
tafelbed Ondertufithen quam de Koning
weder in, en ziende hem m dien ftaat, wierdt
zvne toorn zo ontfteeken, dathy hem toeriep:
Ha fchelmentrouwloozefielt, meentgyde â
K^ingin te verkrachten ! Deeze woorden
floepen Aman met zulken fchrik , dat het hem
onmoocrelyk was iets daarop te antwoorden:
en de kamerling Sabuchadan, die \'er by ftond,
verhaalde den Koning dat toen hy tÃ³t Amans
o-eweeft was om hem van wege de Koninginne
te boodfchappen dat hy ter maaltyd moft ko-
men , hy in zyn huys eene galg van vyftig elle-
boogs hoogte gezien, en uyt iemand van de die-
naars verftaan had, dat ze opgerecht was om\'er

wonderen , dewyl hy Aman met a leeniyKnaar
verdienfte ftrafte , maar daartoe het eygenne
middel gebruykte waarmede hy zich op zynen
vyand meende te wreeken. De boozen behoo-
ren zich aan zodaanig een voorbeeld te Ipie-
selen, vermids men daaruyt ziet dat het
quaad het welk zy anderen willen bero.<kenen,

Aman quam aldus aan zyn eynd , omdat hy
de groote geneegenheyd, welke Artaxerxes
hem toedroeg , moedwilliglyk misbruykte.
Deeze VÃ³rft fchonk alle zyne goederen aan de
Koninginne ; en alstoen verftaan hebbende dat
MardochÃ©us de oom dier VÃ³rftione was, ftelde
hy hem zynen zegelring , dien Aman plagt te
draagen, ter hand. De Koningin zette hem in
bezit van Amans goederen, en badt den Ko-
ning dat hy haar uyt die vreeze wilde trekken,
waarin zy gebragt was door de brieven welke
diebooswichtop zynen naam gefehreeven ? en na

voorzaaten den fcepter ter hand gefteld heeft,
en die dit Ryk bewaart, zo is \'t ons niet ere-
noeg dit vÃ³lk te bevryden van de ftrafte
bevolen in de brieven welke Aman ons aan- â
raadde te fchryven, en waarop gylieden gÃ©Ã©n â
acht zult geeven : maar wy belaften u daar-
enboven, dat gy hen met eere zult bejÃ©genen â¢ "
gelykerwys wy , zo om hen recht te doen
als om de wiÃ¼c GÃ³ds te gehoorzaamen , die ^
ons beveelt de misdaaden te ftraffen, dien
trouwloozen die hun verderf gezwooren had, â
nevens zyn ganfche geflacht, aan de poorten â
van Sufa hebben doen ophangen. Voorts â
beveelen wy dat \'er affchriften van deezen â
brief na alle onze landfchappen gezonden â
worden, ten eynde een ieder van onze wifle
onderricht zynde, de Jooden in rufte, en in
de onderhoÃ¼dmge hunner wetten laate lee-\'\'
ven , en hen ook byftaa in de wraake welke "
wy belooven te zullen neemen over den hoon, â
nen geduurende den tyd hunner verdrukkin- â
ge aangedaan , verkiezende daartoe den der-
^^^nden dag der twaalfde maand genaamd
Adar, welken GÃ³d gelukkig voor hen heeft
willen maaken, alhoewel hy eerft tÃ³t hunnen
geheelen ondergang beftemd was : en wy be-
geeren dat die zelfde dag geluk toebrenge
aan allen die ons getrouw zyn, en dat hy al-
toos tÃ³t een tÃ©ken van de ftraffÃ© der boozen
ftrekke. Allen vÃ³lken en fteden zy ook
kond, dat alle die naalaatenden inhoud van
deezen tegenwoordigcn te gehoorzaamen, te
vuur en te zwaerde vervÃ³lgd zullen worden.
En opdat niemand hieraf onweetend zy , wil-
len wy dat deeze afgekondigd worde in alle
landen onder ons gebied ; opdat de Jooden
zich bereyden om ten beftemden dage zich
op hunne vyanden te wreeken."

Zo dra als de brieven vervaerdigd waaren,
zonat men pÃ³ftloopers af omze met der fpoed
overal heene te brengen. Ten zelfden tyde
quam MardochÃ©us uyt het paleys koninglyk
gekleed , meteen goudene kroon op \'t ho&d,
en eenen gouden ketting om den hals : en de
Jooden die te Sufa waaren, ziende hem in
zulk een groot aanzien , waaren niet minder
over zyn geluk verheugd dan hy zelf Die
welke m de landfchappen woonden alwaar des
Konings brieven gebragt wierden, merktenze
met groote vreugde aan als een gunftig licht
dat hen hnnne verlÃ³flinge verkondigde; cn
hunne vyanden wierden zo bevreefd voor hun-
ne wraake, dat veele om hun verderf voor te
komen zich lieten befnyden. Want de boo-
den bleeven niet in gebreke den Jooden te ver-
wittigen 5 dat zy op den dertienden dao- der
twaalfde maand , welke wy Adar , en de^Ma-
cedoniÃ«rs Dyftrus noemen , zich vryelyk op
hunne vyanden wreeken mogten. Men zag der-
hal^ geene VÃ³rften, Landvoogden, Grooten,
cn Overheden , die met den Jooden eere be-
weezen, uyt vreeze voor MardochÃ©us

Toen dc dag, voor den Jooden beftemd om
zich op hunne vyanden te wreeken gekomen
was , doodeden zy^er te Sufa ontrent vyf hon-
derd. De Koning verhaalde zulks aan de Ko-
ningin, en vraagde haar Ã³f zy voldaan was.

alle de landfchappen van zyn ryksgebied afge-
zonden had, om alle de Jooden op Ã©Ã©nen dag
te vermoorden ; vermids de dood haar aange-
naamer waare, dan den ondergang van haar vÃ³lk
te Gverieeven. De VÃ³rft ftondt haar dit ge-
willig toe, en beloofde haar zodaanige brieven
als zy begeerdej te fchryven; die met zyn ze-
gel te zÃ©gelen ; enze na alle zyne landfchap-
pen af te zenden, opdat niemand iets daarce-
gen ZDu durven beftaan. VervÃ³lgens deed hy
aan de Landvoogden en Overheden der hon-
derd zevenentwintig landfchappen van zyn ge-
bied eenen brief fchryven, luydende aldus:
55 De groote Koning Artaxerxes, aan alle de
Landvoogden onzer landfchappen, en onze
andere amptlieden, heyl. Het gebeurt dikwils
dat degÃ©ne die van Koningen door een groote
goedgunftigheyd met goederen en eere voor-
zien worden, zulks niet alleenlyk door\'t ver-
; , achten van hunne minderen misbruyken, maar
zich ook baldaadiglyk tegen hunne weldoe-
ners verheftÃ¨n , gelyk als Ã³f zy alle dank-
baarheyd onder de menfchen wftden vernie-
,5 tigen , en meenden dat zy GÃ³d bedriegen,
,5 en zich van zyne gerechtigheyd onttrekken
" ^^^"iieer dan de gunft hunner

VÃ³rften hen in de regeeringe hunner Staaten
met gezag gefteld heeft, fchroomen zy niet,
lil plaats van de gemeene welftand te bevÃ³r-
dereii, hen te overrompelen, om hunne by-
zondere vyandfchap te pleegen , en de on-
â nozele door lafteringen te waaren. En
â \'t zyn geene bloote verhaalen van verlÃ©dene
â voorvallen , maar \'t is eene misdaad, waar-
â van onze eygene oogen getuygen zyn ge-
weeft , die ons zulks toont, en "ons verpligt
\'t toekomende aan allerhande befchuldi-

gingen niet ligtelyk geloof te flaan; maar de
waarheyd daaraf naa k fpeuren, om de fchul-
digen ftrengelyk te ftraffen, en de onfchuldi-
â gen te befchermen , oordeelende van beyde
5, naar hunne daaden, en niet naar hunne woor-
â den. Want Aman zoon van Amadath, een
j, Amalekiter, en alzo een uytheemfche, en
3, geen Perftaan , zynde van ons tÃ³t zulk een
5, eere verheeven dat wy hem onzen vader
â noemden, en dat Wy bevalen dat men voor
5, hem nederbuygen , en hem als den eerften
rang naaft ons houdende aanmerken Zoude,
heeft zich in zulk een groote voorfpoed niet
konnen beteugelen, noch in zo een hoogen
ftaat zich binnen de paaien van maatigheyd
houden. Zyne ftaatzucht fteeg zo hooÂ«-,
â dat hy op onzen Staat toeleyde"^; dat hy ons
â wilde O verreeden om MardochÃ©us , aan wien
â wy ons leeven verfchuldigd zyn , te dooden;
â ja dat hy door zyne liften poogde de Ko-
33 ningin Efther onze gemaalin het zelfde lÃ³t te
Â» doen bezuuren ; ten eynde hy ons alzo be-
33 roovcnde van de perfoonen, die ons\'t liefft,
33 meeft toegedaan , en getrouwft zyn , onze
â kroon zou konnen bemagtigen. Maar ver-
â mids wy bemerkt hebben dat de Jooden, tÃ³t
weiter ganfchen ondergang hy ons reeds had
â doen befluyten, niet alleenlylk niet fchuldig
â zyn, maar een heylige tucht onderhouden^
âen dm God aanbidden die ons en onze

m, en bediende zich van die gele^enheyS
de Joodcm zeven jaaren lang te%ervÃ³lgen^

hy had eenen broeder genaamd die ge-
trouwd was met Utkafis dÃ³chter van Sanabal-
letb een Chuteer, en Landvoogd van SamariÃ«
onder Darius den laatften Koning der Perfen

verkooren , omdat hy , ziende dat Jerufalem
een aanzienlyke ftad was, welke den Konin o^en
van Affyrien en den Ccele-SyriÃ«rs ved werks ee
geeven had, door dat middd degeneegenhevd
der Jooden poogde tc winnen. ^

VIL HOOF D STUK.

Tempel.

Ste vL . JtlV^\'r\'^^^^ <len Hoogenpnefter trouwt met de
i^ocnter van Sanaballeth Landvoogd van SamariÃ«.

\' J^ Aa den dood van E/za/Tb den Hoogenprie-
fter vÃ³lgde zyn zoon Judas hem in \'t ampt j
en Judas gefturven zynde wierdt van zynen
zoon Joannes gevÃ³lgd : dees was de oorzaak
^tBagofes, Veldoverfte van Artaxerxes, den

Tempel ontheyligde, en den Jooden eene fchat-
ting van vyftig drachmen, ten kÃ³fte van \'t ge-
meen, voor ieder lam dat zy Ã³fferden oplÃ©\'y-
de 3 het welk uyt de vÃ³lgende oorzaak ont-
ftondt. Bagofes beminde Jefus den broeder
van Joannes zeer, en had hem het Hoogeprie-
fterampt beloofd. Op zÃ©keren dag dat deeze
twee broeders tzamen in den Tempel waaren,
geraakten zy daarover in zulk een twift, dat
Joannes door toorn vervoerd , zynen broeder
m die heylige plaats doodde , en alzo zulk een
verfoeijelyk feyt beging, dat men nÃ³ch onder
de Grieken, nÃ³ch zdfs onder de allerwoedfte
vÃ³lken , diergelyk een exempel vindt. Maar
GÃ³d het deeze kerkfchendery niet ongeftraft;
de Jooden verlooren daardoor hunne vryheyd,
en de Tempel wierdt door de Perfen ontheyligd:
Want zo dra had Bagofes dit niet verftaan Ã³fhy
quam als verwoed , roepende tot de Jooden:
Â« gy ontaarde, hebt gy u niet ontzien in uwen
Ã¯j eygenen Tempd zulk een fchrikkdykfeytte

E dier tyd wierdt Fiiippus Koning van
â Macedonie m EgÃ©a door Paufanias zoon
van Cjaftes , die van Oreftes afkomftig was,
verraaderlykgedood. A/exander de Groote zvn
zoon , die hem in \'t ryk vÃ³lgde, voer den Hel-
lelpontover, quam m Afife, en overwon inee-
nen grooten vddflag by de rivier Granikus de
Bevdhebbers van Darius heir : waarnaa hyLv-
veroverde , KariÃ« doortrok] eii

Jaddus den Hoogenpriefter , eene vreemde
vrouw ten wyve genomen had , omdat diteene
fchendmg der huuwelyks wetten , en een on-
heyhge vermenging met afgodifche vÃ³lken was,

^ der rampen hen overgekomen, was |e weeft.
Hierom begeerden zy dat Manaffes zyne huys-
vrouw te rugge zonde, Ã³f den altaar niet meejr
genaakte; en Jaddus door die klagten bewoo-
gen , verboodt hem denzelven re naderen
ManaflÃ¨s trok daarop na Sanaballeth zynen
fchoonvader, en zeyde tÃ³t hem , â dat hi-"^
wel hy zyne huysvrouw zeer beminde, he^
Priefterfchap echter zulk een aanzienlyk ampt
onder die van zyne landaard was , dat liy
met befluyten kon daarvan verfteeken te zyn
Sanaballeth antwoorddehem, â dat byaldien "
hy zyne dochter behouden wilde, hy hem
met alleenlyk in dat eerampt zoud handhaa- \'\'
ven, maar hem tÃ³t Hoogenpriefter en VÃ³rft "
van JudÃ©a doen aanftdlen, en van den Kq. "
ning Darius verlÃ³f voor hem verwerven om "
eenen Tempd te bouwen gdyk die van \'\'
ruialem , op den berg Garizim , den K "
ften van >t gWche lan^d , en dl\'Samafe "
een dwang ftrekt." Sanaballeth ^af Ln \'i
hoog bejaard : maar ManaflÃ«s erla^Ã¯t te
mm de uytwerking zyner bdÃ³fte dfor gun^^^^
van Danus. Aldus zettedehy zich te SamÃ¯ll
neer, en vermids veele Priefters enandere Joo-
den ook in diergelyke huuwelyken gewikkdd

ren, ^^^ Â»w-iivt, ucn voor-

gaanden dag in alle de andere fteden gedood
hadden , beliep vyfenzeventig duyzend. De
dag daarnaa wierdt met gaftmaalen en vreugde
doorgebragt; en nÃ³g hedendaags vieren de
Jooden overal waar zy in de werreld verftrooid
zyn, dien dag, en zenden malkan deren eenige
gerechten van hunnen tafel toe. MardochÃ©us
Ichreef aan alle de Jooden, onderdaanen van
Artaxerxes, dat zy die twee dagen vieren zou-
den, en aan hunne naakomelingen \'c zelfde be-
veelen , om de zaak in een eeuwige geheuge-
niftÃ¨ te houden j vermids het billyk was, dat
zy door Amans doodelyken haat gevaar geloo-
pen hebbende van verdÃ©igd te worden, GÃ³d
altoos zouden danken dat hy hen niet alleen-
lyk voor de woede hunner vyanden behoed,
maar hen ook een middel om zich te wreeken
verleend hadde. De Jooden vierden die ge-
melde dagen en noemden ze Purim. Onder-
tuftchen wies het aanzien van MardochÃ©us zo
dat de Koning hem tÃ³t dat gezag verhef-

waaren , begaven zy zich mede derwaards.
Sanaballeth om de ftaatzucht zyns ft;hoonzoons
ce beguniligen , gaf hen om zynent wille geld,
huyzen , en land^ het welk dien van Jeruialem
zeer moeide.

451. Darius verftaan hebbende dat Alexander den
Hellefpont overgetrokken, zyne Veldoverften
by den Granikus had overwonnen 5 verzamelde
alle zvne krygsmagt om hem tegen te trekken cev
hy zich meefter van AftÃ« kon maaken > en Ã¶at
hv den Eufraat, en den berg Taurus m Cilicie
o-kreerrokken was, befloot hy hem te bevechten.
Toen Sanaballeth zag dat hy JudÃ©a naderde, zey-
de hy tÃ³t ManaflÃ¨s dat hy zyne be ofte naakomen
zoude zo dra als Darius Alexander overwonnen
hadde; wanthy, nÃ³ch ook alle de vÃ³lken van A-
ftÃ« twyfelden niet, Ã³f de MacedomÃ«rs zo kleyn
van getal zynde , zouden zich met het ontzag-
lyk heir der Perfen niet tÃ³t een gevecht durven
â inlaaten. Maar de uytkomft toonde het tegen-
deel. De flag wierdt geleverd , Darms met
groot verlies overwonnen , zyne moeder, ge-
maalin , en kinderen bleeven gevangen , en hy

wierdt genoodzaakt zyne veyligheyd m de vlugt
n? Perfk te zoeken. Naa deeze overwinmng
cp^am Alexander m SyriÃ«, nam Damaskus in,
4roverde Sidon , cn belegerde Tyrus Ter-
wyl hy met dit belÃ©g bÃ©zig was fchreei hy aan
Ipcidus Hoogenpriefter der Jooden, dat hy
drie zaaken V2n hem begeerde, teweeten hul-
ne , ccn vryen handel met zyn heir , en de-
zelfde byftand welke hy aan Darius gaf, ver-
zÃ©kerende hem dat indien hy zulks deede, hy
aeen oorzaak zoud hebben van \'t zich te be-
^laagen dat hy zyne vrindfchap boven die van
anderen gefteld hadde. De Hoogepriefter ant-
woordde^dat de. Jooden aan Darms met eede
beloofd hadden , dat zy nooit ae wapenen te-
rgen hem opneemen zouden , en dat zy daarin

niet naalaatig konden zyn zo lang hy leefde.
Dit antwoord vertoornde Alexander dermaate,
dat hy hem liet weeten dat zo dra hy Tyrus
zoude bemagtigd hebben, hy met zyn heir hem
tegen trekken zoude, om hem en al de werreld
te toonen aan wien hy eed houden moft. Thans
benaauwde hy Tyrus zo fterk, dat hy er zich
meefter van maakte i en naa op alles orde gefteld
te hebben, ging hy Gaza belÃ©geren, alwaar BaÃ¨e-
mefes onder den Koning van PeriiÃ« \'t gebied had.

Maar om weder tÃ³t Sanaballeth te keerai :
Terwyl Alexander nÃ³g met het belÃ©g van Ty-
rus beezig was , achtte hy dat het bequaame
tyd was om zyn oogmerk te bereyken: weshalve
hy de party van Darius verliet, en met acht-
duyzend mamien tÃ³t Alexander overging.
Deeze groote VÃ³rft hem wel ontvangen heb-
bende, zeyde hy tÃ³t hem, dat hy eenen fchoon-
zoon had genaamd ManaftÃ¨s, broeder van den
Hoocrenpriefter der Jooden i dat veele van dic
landaard hem uyt geneegenheyd aanhingen,
en dat hy gaern eenen Tempel dicht by Sama-
riÃ« zoude bouwen : dat de Koning groot voor-
deel daaruyt trekken konde , omdat zulks de
magt der Jooden verdeden, en beletten zou
dat zy niet tegen hem zouden konnen opftaan,
en hem zo veel moeite verfchaffen gelyk hunne
voorouders den Koningen van AflyriÃ« veroor-
zaakt hadden. Alexander ftondt hem zyn ver-
zoek toe; waarop hy aanftonds met groote vlyt
aan het bouwen van eenen Tempel deed wer-
ken , en hy ftelde Manafles tÃ³t Hoogepriefter
aan , zynde niet weynig verblyd dat hy zulk
een eerampt voor de kinderen die uyt zyne
dÃ³chter ftonden gebooren te worden, verwur-
ven had. Eyndelyk ftierf hy naa dat hy zich

zeven maanden in\'t belÃ©g van Tyrus, en twee
in dat van Gaza by Alexander opgehouden
had. Toen deeze roemruchtige Overwinnaar

deeze laatfte plaats ingenomen had, trok hy na
Jerufalem: en de Hoogepriefter Jaddus, wien
des Konings toorn tegen hem wel bewuft was,
ziende zich met al het vÃ³lk ineeneonvermyde-

lyk gevaar, nam zyne toevlugt tÃ³t GÃ³d, ftelde
opentlyke gebeden aan om hem om zyne by-
ftand te ftneeken, en Ã³fterdc hem Ã³fferanden.
Hierop verft:heen de Heere hem den vÃ³lgen-
den nacht in eenen droom, en beval hem de
ftad met bloemen te doen beftrooijen, alle de
poorten te doen open zetten , en nevens alle
de Priefters in\'t priefterlyk gewaad gedÃ³ftj
met de andere ingezÃ©tenen m\'t wit gekleed,
Alexander onbeft;hroomd te gemoet te gaan,
en zich op de gÃ³dlyke befcherminge te vedaa-
ten. Jaddus hierover verheugd maakte den
vÃ³lke deeze openbaaring bekend , en elk be-
reydde zich om in dien ftaat de komfte des
Konings te verwachten. Toen men verftondt
dat hy\'naderde, ging de Hoogepriefter ver-
zÃ©ld met de andere Priefters en de burgery met
zulk een ftaatelyke praal, zo veel van die van
andere vÃ³lken verft:heelende, hem te gemoet,
tÃ³t aan eene plaats genaamd Sapha, betÃ©kenen-
de zo veel als Uytkyk, omdat men vandaar de
ftad Jerufalem en den Tempel kon zien De
FeniciÃ«rs en Chaldeen, diein \'t heir van Alexan-
der waaren, twyfelden niet, ter oorzaake zy-
ner gramfchap tegens dejooden, Ã³fhy zoud hen
toelaaten Jerufalem te pionderen, en den Hoo^
genpriefter anderen ten voorbeelde te ftraffen.
Maar \'t viel heel anders uyt: want zo dra zag
deeze VÃ³rft niet die groote menigte van men-
fchen in \'t wit gekleed , dc Priefters met hun
linnen-gewaad , den Hoogepriefter met zynen
Ephod van hemelsblaauwe koleur met goud ver-
cierd, en zyne muts op \'t hoofd met een gou-
den plaat waarop de naam des Heeren gefchree-
ven ftondt , Ã³f hy naderde alleen tÃ³t hem,
aanbadt dien heyligen naam, cn groette den
Hoogenpriefter die van niemand anders nÃ³g
gegroet was. Alstoen omringden de Jooden
Alexander, en wcnfchten hem met luyder
ftemme geluk en voorfpoed , maar de Konin-
gen van SyriÃ« en andere Grooten die hem ver-
gezelfchapten ftonden hierover geheel ver-
baafd, meenende dat hy zyn verftand verloo-
ren had. Xdk TarmemOy zyn groote gunfte-
ling , vraagde hem waarom hy , die van al de
werreld aangebeden wierdt, den Hoogenpriefter
der Jooden aanbadt. â \'t Is niet, antwoordde
âAlexander, de Hoogepriefter dien ik aanbid-
â de , maar \'t is de GÃ³d wiens dienaar hy is:
want toen ik nÃ³g te Dio in MacedoniÃ« was,
en ovcrleyde hoe ik AftÃ« zou konnen bemag-
tigen , verfcheen hy my in eenen droom in
^ dit zelfde gewaad , vermaande my niets te
^ vreezen , beval my onbefchroomd de engte
der Hellefpont over te trekken , en verze-
kerde my dat hy myn heir zoude geleyden,
â en my \'t ryk der Perlen doen veroveren
â Hiero\'m is Lt dat ik nooit te v^
â met zodaanig een gewaad,
3, my in den droom verfcheen, gezienneoDcn-
â de, nicttwyfelen kan Ã³f\'t is door een godly-
ke beftieringe dat ik deezen oorlÃ³g onderno-
â men hebbe, en dat ik Darius zal overwin-
â nen, het ryk der Perfen vernietigp? ^^ ^^^
5, alles tny naarwenfch gelukken zaL " Alexan-
der aldus tÃ³t Parmenio gefprooken hebbende,
omhelsde den Hoogenpriefter en de andere

Priefters, cn daarna in hun gezelfchap yoort^
gaande, quam hy aldus te Jerufalem, alwaar
hy naa den Tempel opging, en Gode Ã³ftÃ¨randen
Ã³fferde op zodaanig cCn wyze als de Hoogeprie-
fter hem beval: vereerende hem en de andere
Priefters op een ongerhÃ¨enc wyze. Deeze Op^
perpriefter toonde hem vervÃ³lgens het boek van
DaniÃ«l, in\'t welk gefchreeven ftondt dat eeii
Grickfch VÃ³rft het ryk der Perfen vernietigen
zoude: \'t welk hy op zich zelf toepaftÃ¨ndc,
wierdt hy verheugd en liet de menigte gaan.
Des anderendaags deed hy hen weeder fzamen-
komen, en beval hen te zeggen wat gunft zy
van hem begeerden. De Hoogepriefter ant-
woordde , dat zy hem baden hen te willen toe-
laaten vÃ³lgens hunne vadedyke wetten te lee-
ven, en hen in \'t zevende jaar te ontftaan van
den tÃ³l dien zy hem jaarlyks betaalden. Hy
ftondt hen dit toe; cn verder verzÃ³cht Zynde
dat dejooden, die in BabiloniÃ« CnMediÃ« waa-
ren , insgelyks vÃ³lgens hunne wetten mogten lee-
beloofdc hy zulks meede, en zeyde dat

nen

ne gÃ³dsdienft te leeven, en hunne gewoonten
te onderhouden. Waarop yÃ©ele zich onder zy-
ne banieren vervoegden.

Naa dat deeze VÃ³rft dit te Jerufalem Ver-
richt had, trok hy na de nabuurige fteden,
en wierdt aldaar met Ã³pene poorten ontvan-
gen. De Samaritaanen, welker hoofdftad als-
toen Sichem was, gelegen op den berg Gari-
zim , en door dc Jooden die hun land verlaa-
ten hadden bewoond, ziende dat die Overwin-
naar de inwooners van Jerufalem zo gunftig-
lyk gehandeld had, beflooten te zeggen dat zy
ook Jooden waaren. Want gelyk v/y hier
voore gezegd hebben , zy erkennen ons niet
voor hunne landsgenooten als \'t quaalyk met
onze zaaken ftaat, en zy fpreeken alsdan naar
waarheyd; maar wanneer \'t geluk ons gunftig is j
trachten zy te doen gelooven dat \\yy nevens hen
uyt Ã©Ã©nen bloede gefprooten zyn, als weezen-
de , gelyk zy zeggen, van JolÃ©ph, door zyne
zoonen Manaffe en EphraÃ¯m, afgedaald. ^ Zo
dra dan Alexander uyt Jerufalem getrokken
was , gingen zy met het krygsvÃ³Ã¯k \'t vyelk Sa-
naballeth hen gezonden had, dien\'Vorft met
groote ftaatft ea betooninge van vreugde te
gemoet, om hem te verzoeken dat hyin hunne
ftad wilde komen, en hunnen tempel met Zyne
tegenwoordigheyd vereeren. Hy beloofde hen
dat hy \'er op zyne wederkomft komen zoude:
en vÃ¨rmids zy hem baden dat hy hen om \'t ze-
vende jaar de fchatting wilde quytfchelden,
omdat zy alsdan hunne akkers niet bezaaiden,
vraagde hy van Wat landaard zy dan waaren.
Zy antwoordden datze Hebreen waaren , maar
dat de SidoniÃ«rs hen Sichemiten noemden.
Hy vraagde verder , Ã³f zy dan Jooden waaren^
Hun antwoord was neen $ \'t welk hem deed
zeggen: âIk heb die gunft aan niemand dan â
den Jooden toegeftaan j maar op myne we-
dcrkomft zal ik naar die zaak verneemen:,,
en als ik \'er bericht van bekomen hebbe , zal â
ik zien wat billyk is." Naa aldus tÃ³t hen ge-
fprooken te hebben , zondt hy hm te rugge?

maat

maar hy beval aan de krygsbenden van Sana-
balledi hem na Egipte te vÃ³lgen, alwaar hy hen
landeryen geeven zoude, gelyk hy ook haaft daar-
naa deed, en hen te Thebaide in bezettingeleyde.

Naa Alexanders dood wierdt zyn ryks gebied
onder zyne Naazaaten verdeeld : en dewyl de
Tempel, die op den berg Garizim gebouwd
was , in zyn geheel bleef, gebeurde het, als
eenige Jooden , die te Jerufalem woonden,
tegen de wet gezondigt hadden , \'t zy door
\'t eeten van verboodene fpyzen , Ã³f door \'t
niet onderhouden van den Sabbath, Ã³f andere
diergeiyke dingen , dat zy dan tÃ³t de Sichemi-
ten overliepen , zeggende dar men hen veron-
gelykt had.

Jaddus de Hoogepriefter overleedt ook on-
trent dien tyd, en wierdt van zynen zoon Oni as
in \'t ampt gevÃ³lgd.

De Veldovcrften van Alexawder ^en Grooren decJen zyn ryksgebied
naa zynen dood. Ptojomeus ^Ã©\'n van hen vermeeftert Jerufalem
door overrompelingc. Zendt veelc volkplantingen van Jooden na
Â£gipre ea vertrouwt zich op hen. Geftadige ooilogen tuffchen
die van Jerufalem en de Satnaritaanen.

. A Lexander de Groote gefturven zynde naa
^ dat hy de Perfen overwonnen, en de zaaken
te Jerufalem in Ã³rde gefteld had, als gezegd is,
wierdt zyn ryksgebied onder de Overften zyner
heirlÃ©geren gedeeld. Antigonus nam voor zich
AfiÃ« 5 Sekukus BabiloniÃ« en Ã¼e naouurige vÃ³lken,
Lyfmachus den Hellefpont, Kajfander Macedo-
niÃ«, en TtolomÃ©us de zoon van Lagus Egipte.
De twift die onder hen wegens de regeeringe ont-
ftondt veroorzaakte lange en bloedige oorlogen,
verwoeftinge veeier fteden, en den dood van een
groote menigte van menfchen. Gantfch SyriÃ«
moft ook alle deeze onheylen bezuuren onder de
regeeringe van den gemelden Ptolomeus , aan
wien men den naam van JiW^T, dat is Behouder,
gaf, maar hy deed blyken dat die hemgeenftns
toequam. Hy quam te Jerufalem op den Sabbath
onder voorwendfel van te willen Ã³fteren} en de-
wyl dc Jooden hem niet mistrouwden, en dat die
dag hun ruftdag was, ontvingen zy hem zonder
eenige zwaarigheyd. Hy zich aldus meefter
van de ftad gemaakt hebbende, handelde haar
wreedelyk. Agatarchides de KnidiÃ«r, die de
Hiftori van Alexanders naazaaten gefchreeven
heeft, verwyt ons daarover ons bygeioof, zeg-
gende dat wy daardoor onze vryheyd verloo-
ren. Een vÃ³lk, zegthy, dat Jooden genoemd
wordt, eneen groote en fterke ftad, gehtet en Jeru-
falem, bewoont, hebbende door eendwaas bygeioof
de wapenen niet willen opneemen, heeft moeten dul-
den dat "Ttolomeus\'er zich meefter vanmaakte, en
hen t Ã³t eenenftrengen Over heer verftrekte. Deeze
VÃ³rft deed veele inwooners uyt het gebergte
van JudÃ©a, van de plaatfen ontrent Jerufalem,
uyt SamariÃ«, en van den berg Garizim komen,
omze na Egipte te zenden : en vermids hem
yt het antwoord , dat de Jooden aan Alexan-
der gaven naa dat hy Darius overwonnen had,
Dekend was dat zy hunne eeden gÃ³dsdienftig^
fyk hielden , vertrouwde hy hen de wacht van
verfcheydene plaatfen , gaf hen te AlexandriÃ«,
nevens Æ eMaeedoniÃ«rs het burgerrecht, en
verbondt hen met eede hem en zyne naakome-
lingen getrouw tezyn. Veele andere Joodeii
begaven zich van zelfs met der woon na Egip-
te, zynde daartoe bewoogen door de vruch-
baarheyd des lands , en door de geneegenheyd
welke PtolomÃ©us aan die van hunne landaard
betoonde- De naakomelingen deezer Jooden
waaren geftadig in oorlÃ³g met de Samantaanen
doordien zy beyde van hunne gewoonte niet

S hnn\'^T^"- , van Jerufalem beweerden
dat hun Tempel alleen heylig was , en dat men
elders met Ã³fteren mogt: De Samaritaanen daar-
entegen hielden ftaande dat men op den bero-
Garizim moft Ã³fferen. Â®

^\'duTzeS Koning van Egipte xendt" honderd twintig-
duyzend Jooden die in zyn ryk gevangen waaren weder te ruggt
foet tweeiizevcnno mannen nÂ«. I-Jâ 1_______ . .

Doet tweenzevenng mannen uyt Jodca kotncn om de Joodfhe
wetreÂ» ,n t Gneks te vertaaien ; zendt kÃ³ftelyke gefchenken ra
den Tempel , cn omhaalt de afgezondenen koninglyk. Â®

A Lexander twaalf jaaren , en PtolomÃ©us So-
ter, naa hem dertig jaaren geregeert hebben-
de , zo vÃ³lgde "PtolomÃ©us gebynaamd "Phila-
delphusTynenvadetin \'tryk van Egipte, en hv

wetten der Jooden m \'t Grieks vertaaien , en
gaf aan honderd twmtig-duyzend menfehS
van hunne landaard verlÃ³f om weder na hun
land te keeren , en dat uyt deeze oorzaak
"Demetnus Thalerem , Opziener der boekery
van dien VÃ³rft , wendde een ongemeene vlyt
en zorg aan om van alle plaatfen der werreld
de boeken welke hy oordeelde dat het waer-
dig waaren ,

en des Konings achtinge ver-
dienden, byeen te verzamelen. Eens wanneer
de Koning hem vraagde hoeveel hy\'er al had-
de , antwoordde hy dat\'er ontrent tweehon-
derd-duyzend byeen waaren , maar dat hv
hoopte binnen korten wel vyfhonderduyzend
te hebben : en dat hy verftaan had dat\'er onder
de Jooden boeken, wegens hunne wetten en ge-
woonten , in hunne taal en met hunne letteren ge-
fchreeven waaren , welke zeer waerdig zouclen
weezen plaats in zyne boekzaal te hebben^
m^r dat het veel moeite zou kÃ³ften die in
\'t Grieks te vertaaien , omdat de Hebreewfche
taal en letters.groote overeenkomft met de Sy-
nfche hadden, dat net niettemin nÃ³g wel doel
lyk was, a^s de Konmg niet op de kÃ³ften zag.
Ptolomeus in dien voorflag behaagen hebbencfe
fchreef aan den Hoogenpriefter der Jooden

^t Gebeurde in dien tyd dat ArÃ¯fteus , die
zyne befcheydenheyd en wysheyd zeer van

dien VÃ³rft bemind was , in den zin kreeg hem
te bidden dathy de Jooden di^in zyn ryk waa-
ren in vryheyd wilde ftellen : en deeze gele-
genheyd fcheen hem zeer gunftig daartoe:
maar hy wierdt te raade zulks aan Sojibius de Ta-
rentiner, en AndrÃ©as , Hoofdlieden der lyf-
wacht, bekend te maaken, eer hy\'t den Koning
voorftelde , opdat zy zyn zeggen mogten fty-
ven. Zy vonden zyne meening goed > en daar-
op fprak hy den VÃ³rft aldus aan: â Dewyl ik
verftaan heb, Ã³ Koning, dat uw voor-
neemen is , niet alleenlyk een affchrift van
de wetten der Jooden te hebben , maar die
ook te doen overzetten j zo zoud het met
geen behoorelyke oprechtigheyd gefprooken
weezen, indien ik ontveynfde, datik niet zie
hoe zulks op een eerlyke wyze gefchieden kan,
eenen tyd dat gy zulk een groot getal

5, menft:hen van die landaard voor ftaaven in uw
â ryk houdt. Maar \'t zou waarlyk voor uwe
3, goedertierenheyd en grootmoedigheyd be-
5, taamelyk zyn, hen uyt die elende te verlÃ³s-
5, fen; want voorzoveel ik naa een vlytig onder-
3, zoek heb konnen begrypen, dezelfde GÃ³d
3, die uw ryk regeert, en dien wy onder den
3, naam van Zeena of Zeus [dat is Jupiter] aan-
3, bidden, omdat hy ons allen doed leven, is de
3, ftichter van de wetten deezes vÃ³lks. Nade-
3, maal nu geen andere landaard hem zulk een
3, groote eere bewyft , en op zo een byzondere
3, wyze dient, fchynt uwe gÃ³dvruchtigheyd u
3, te verpligten dat gy hen weder na hun vader-
3, land zendt. En ik bid u, Ã³ Koning, tewil-
3, len gelooven dat de vryheyd die ik neem om
3, dit voort te ftellen , geeniins ontftaat uyt ee-
3, nige verbintenifte Ã³f vermaagfchappinge met
3, dat vÃ³lk } maar alleenlyk omdat ik weet dat
3, GÃ³d de fchepper van alle menfchen is , en
3j dat hunne goede werken hem aangenaam
3> zyn." De Koning luyfterde gunftiglyk naar
dit vertoog, en vraagde Arifteus met een lach-
gend gelaat, hoe groot het getal der Jooden
wel was, welke hy verzÃ³cht in vryheyd gefteld
te hebben. AndrÃ©as, die\'er tegenwoordig was,
antwoordde dat\'er moogelyk omtrent honderd-
twintig-duyzend waaren. Hierop zeyde de Ko-
ning : Dunkt u dan Arifteus , dat het gene gy
eyfcht maar een geringe weldaad is Sofibius en
die met hem waaren alstoen het woord nee-
mende j zeyden tÃ³t den Koning , dat hy
niets kon doen dat hem betaamelykerwas, dan
door zulk een treffelyke daad zich erkentelyk
jegens GÃ³d te toonen, voor dat hy hem op den
troon verheven had. Het behaagde deezen
VÃ³rft zo wel hen dus eensgezind te zien, dat hy
beloofde dat om de wille GÃ³ds vÃ³lgens de be-
geerte van Arifteus te voldoen , hy aan zyn
krygsvÃ³lk boven hunne fÃ³ldy honderd twintig
drachmen voor ieder Jood dien zy onder zich
hadden, zoude betaalen : Dat hy hiervan een
opendyk bevÃ©lfchrift zou geven > jaa dathy niet
alleen die onder zyn vader, maar ook die welke
voorheen, en daarna in zyn ryk waren vervoert,
vry zou koopen. En wanneer men hem zeyde

dat dit lÃ³sgeld meer dan vierhonderd talenten
zou beloopen, antwoordde hy dathy \'tdaarom
nÃ³gtans niet laaten zoude. Het zal niet quaa-
lyk voegen de bevÃ«lbrief van dien VÃ³rft deswe-
ge van woord tÃ³t woord alhier in te laffchen,
opdat men zyne edelmoedigheyd te beter befpeu-
re : Wy Willen dat alle dejooden welkede â
fÃ³ldaaten van wylen den Koning onzen vader â
in SyriÃ«, FeniciÃ«, en JudÃ©a gevangen geno-â
men, en na Egipte gevoerd en verkÃ³ft heb- â
ben j alsmede die welke te voore Ã³f daarnaa â
desgelyks in ons ryk verkÃ³ft zyn, van dienft- "
baarheyd bevryd worden, en dat men uyt on- ,,
ze gelden voor ieder van hen teÃe honderd â
twintig drachmen, welke onze krygslieden bo- â
ven hunne fÃ³ldy ontvangen zullen voor degÃ«- â

nen die zy in hunne bewaaringe hebben, en dat â
onze Schatmeefters het lÃ³sgeld der anderen â
zullen betaalen aan de meefters welker ftaaven â
zy zyn. Want dewyl \'er reden is om te geloo- â
ven dat het tegen de wille van den Koning on- â
zen vader, en tegen alle billykheyd geweeft is, â
dat de fÃ³ldaaten dit groot getal gevangenen H
na Egipte gevoerd hebben , enkelyk uyt be- â
geerte van voordeel, zo verpligt de liefde tÃ³t â
de gerechtigheyd, en hetmedelydendatmen â
met ongelukkigen behoort tc hebben, ons om â
alle die gevangenen m vryheyd te ftellen, naa â
dat men aan hunne heeren den gemelden prys â
zal betaald hebben. En dewyl wy niet twy-
felen Ã³f deeze goedertierenheyd in dit geval â
zal ons voordeelig zyn , zb verftaan wy dat â
dit tegenwoordig bevÃ©lfchrift ter goeder trou- â
we uy tgevoerd worde, en dat de eygenaars der â
ftaaven, naa dat het drie dagen ach ter Ã©Ã©n zal â
afgekondigd zyn, een opftel daarvan inlÃ©ve- â
ren. En byaldien iemand zich ongehoorzaam â
zoude betoonen , dien zal men moogen aan- â
klaagen , en zyne goederen zullen t\'onzen â
voordeele verbeurd verklaard worden.*\'

Wanneer deeze bevÃ©lbrief aan den Koning [al-
lereerft] vertoond wierdt, waaren \'er degene niec
onder begrepen die voor en na [Ptoiomeus Soter
zyn vader] uyt JudÃ©a waaren gevoert: dies wilde
hy door een koninglyke goedertierenheyd hen
ook dezelfde gunfte bewyzen , beveelende dat
ook zy zouden verloft worden, en dat men degel-
den daartoe uyt de fchattingen neemen zoude,
om aan zyne Schatmeefters behandigdj en dan
aan de krygsknechten tÃ³t lÃ³sgeld der Jooden
gegeeven te worden. Dit bevÃ©l wierdt in ze-
ven dagen uytgevoerd , en \'t quam dien VÃ³rft
meer dan vierhonderd zeftig talenten te kÃ³ften;
want de eygenaars der Joodfche ftaaven begÃ©Ã©r-
den ook voor de kinderen de beloofde honderd
twintig drachmen, als of dat de mening van den
VÃ³rft waare geweeft voor hen ook te betaalen.

Naa dat deeze vryheyd aldus verleend was,
belaftte de Koning, die niets deed dan met een
ryp overlÃ©g, dat Demetrius zou te kennen ge-
ven wat hy wegens de vertaahng der HebreeAV-
fche boeken in \'t Grieks begeerde. Men deed
aantÃ©kening van het verzoekfchrift door Deme-
trius aan den Koning vertoond, van de brieven
deswege gefchreeven, van het getal en de waar-
de der gelchenken die gezonden wierden , ten
eynde de grootdaadigheyd des Konings blyken

35 Naardien gy my , Ã³ Koning , bevolen hebt
naauwkeuriglyk te verneemen na boeken die
nÃ³g ontbreeken om uwe koninglyke boekery
volkomen te maaken , heb ik alle vlyt en
moeite aangewend > en ik vind my verpligt
5, u te verwittigen dat de boeken , waarin de
â wetten der Jooden zyn vervat, een gedeelte
â der gener zyn die \'er nÃ³g mangelen , zo om-
â dat ze met Hebreewft:he letteren , en in die
â taal geft:hreeven zyn , als omdat men zich
â niet bemoeid heeft daarna te zoeken , de-
â wyl gy nooit geneegenheyd betoond hebt
â omze te hebben, \'t Is nÃ³gtans noodig dat
3, gy dezelve hebt, en dat zy getrouwlyk over-
gezÃ©t worden , doordien ze de allerwyfte en
volkomenfte wetten behelzen , vermids het
GÃ³d zelf is dieze gegeeven heeft: Het
welk den Hiftorifchryver Hekateus Abderita
heeft doen zeggen , dat \'er geen PoÃ«et noch
3, Hiftoriichryver gevonden wordt, die\'er ooit
35 gewag van gemaakt heeft , nÃ³ch eenig
menfch die zulk een gedrag gehouden heeft
als zy beveelen 5 nademaal zy heylig zyn-
dejniet door onheyligen behooren in den mond
55 genomen te worden. Gy moet dan , indien
â \'t Ã¼ zo goed dunkt, aan den Hoogenpriefter
â derjoodenfchryven, dathyu, zes vandeoud-
aj ften en voornaamfte van elke ftam die \'t meefte
verftand van die wetten hebben, toezende,
ten eynde zy gezamentlyk een naauv/keurige
vertaaling opftellen, die bequaam is om uwe
3, begeerte volkomentlyk te voldoen.

Naa dat de Koning dit vei zoekfchrift ge-
zien had s beval hy dat men aan Eleazar den
Hoogenpriefter der Jooden vÃ³lgens dien inhoud
fchryven , en hem ook berichten zoude dat hy
aan alle de Joodfche flaaven in zyn ryk vryheyd
verleende , dat hy vyftig talenten gouds om be-
kers , fchaalen , en andere Ã³ftervaten van te
maaken, een groote meenigte edele gefteenten,
waaraf de Schatbewaarders de keur gelaaten had-
den aan de werklieden dieze verwerken zouden,
en honderd talenten zilvers tÃ³t Ã³fteranden en
andere Tempeldienften , ten gefchenke zondt.
Van de werken en cieraaden waartoe dit alles
gebruykt wierdt, zal ik hiernaa Ipreeken > dÃ³ch
eerft het affchrift van den briel: aan den Hoo-
genpriefter gefchreeven neÃªrftellen, en ook ver-
haalen hoedaanig hy tÃ³t die waardigheyd ver-
heven wierdt.

Naa den dood van den Hoogenpriefter Onias,
vÃ³lgde zyn zoon Simon hem in \'t ampt j dees
wierdt toegenaamd de Rechtvaerdige, ter oor-
zaake van zyne gÃ³dvruchtigheyd en goeder-
tierenheyd jegens zyn vÃ³lk. Hy liet maar Ã©Ã©-
nen zoon naa genaamd , die nÃ³g zo jong
was, dat Eleazar broeder van den gemelden Si-
mon, in plaats van hem, het opperpriefterfchap
bediende. Aan deezen Eleazar was het dat de
Koning PtolomÃ©us den vÃ³lgenden brief fchreef

De Koning PtolomÃ©us aan Eleazar den
,, Hoogenpriefter , heyl Toen wylen de Ko-
ning myn vader in zyn ryk veele Jooden _
vondt, welke de Perfen aldaar gevangen ge-
bragt hadden, bejegende hy hen zo gunftiglyk,
dathy aan een gedeelte van hen ampten in zy-
ne heiren gaf met een groote fÃ³ldy , veele in
zyne fteden in bezettinge leyde, en hen zelfs
de wacht daaraf toebetrouwde j her welk hen
ontzaglyk by de Egiptenaaren maakte. Sederd
dat wy tÃ³t de kroon gekomen zyn, hebben wy
hen geen minder goedgunftigheyd betoond, _
inzonderheyd aan uwe burgers, en die van uwe ,,
ftad Jerufalem j want wy hebben meer dan hon- â
derd duyzend van hen in vryheyd gefteld, naa â
hetlÃ³sgeld betaald te hebben aan degÃ©nen wel- â
ker flaaven zy waaren, achtende dat wy Gode â
niets aangenaamers konnen doen tÃ³t erkente-
nifte van de weldaad welke hy ons beweezen â
heeft, door ons den fcepter van zulk een Â«rroot â
Koningryk ter hand te ftellen. V/y hebben ook
onder onze krygsbenden doen aanfchryven
zulke welker puderdom hen bequaam maakte â
om de wapenen te draagen j en hebben etlyke .
in dienft genomen om onzen perfoon op te
wachten, door het goed gevoelen dat v/y van
hunne getrouwheyd hebben. Maar om nÃ³g â
klaarder te doen blyken hoedaanig onze genee-
gentheydtÃ³tdejoodenis, die de ganfche wer- â
reld door verfpreyd zyn , hebben wy beflÃ¶o- â
ten uwe wetten uyt het Hebreews in \'t Grieks â
te doen vertaaien, en die overzetting in onze â
boekzaal te zetten. Dies zult gy ons een aan- \'
genaame zaak doen, dat gy uyt elk uv/er Stam- ]]
men zes perfoonen uytkieft , die door hunne ,,
ouderdom en wysheyd zulkeen groot verftand â
van uwe wetten verkreegen hebben, dat zy be- â
quaam zyn die naauwkeuriglyk te vertaaien en â
over te fchryven , en wy twyfelen niet Ã³f dat â
werk wel uytvallende, gelyk wy hoopen, zal â
ons een groote eere toebrengen. Om derhal- j,
ve met u over die zaak te handelen , zenden â
wy u AndrÃ©as Hoofdman onzer lyfwacht, en â
Arifteus, twee by ons zeer geachte mannen, â

die u vanonzentwegealseeneerftelingvangc-,,
fchenken honderd talenten zilvers zullen bren- Z
gen, om tÃ³t Ã³fteranden en andere gebruyken ,,
des Tempels te beezigen. Wy verwachten â
uw antwoord , het wellc ons veel vreugde zal â
geeven."

Eleazar, om dien brief op het eerbiedigft te
beantwoorden, fchreef aan den Koning in dee-
zer voege : â De Hoogepriefter Eleazar aan â
den Koning PtolomÃ©us, heyl. Het zal ons,,
altoos het grootfte vermaak zyn dat uwe Ko- â
ninglyke majefteyt, de Koninginne ArfinoÃ«,,
en Uwe doorlugtige kinderen welvaren. W\'y â
hebben met behoorlyke erkenteniflÃ¨ uwer ko-,,
ninglyke goedgunftigheyd den brief ontvan- â
gen welken \'t u beliefd heeft ons te fchryven 5 â
en hebbende denzelven m tegenwoordigheyd,,
van al het vÃ³lk geleezen, hebben wy metgroo- â
te blydfchap de tÃ©kenen uwer gÃ³dvruchtig- â
heyd daaruyt gezien. Wy hebben ook ont- ,,
vangen, en aan ieder een getoond, de twin- iy
tig goudene vaten, de dertig zilvere, de vyf,,
bekers, en den tafel, welke tÃ³t de Ã³fferande â
en tengebruyke des Tempels zyn ge wyd, als-
mede de honderd talenten die ons vanuwent- â

3, wegÂ®-door AndrÃ©as en Arifleus , welker ver-
3, dienfte hen de gunft, waarmede zy van uver-
3, eerd zyn, waardig maakt, gebragt zyn. Gy
3, moogt u , Heer Koning verzÃ©kerd houden,
3, dat\'er niets is dat wy niet zullen doen om u
â onze erkenteniftÃ¨Ã¯ wegens de gunften, wel-
â ke wy van u genieten , te betuygen. Wy
3, hebben aanftonds Gode Ã³ft\'eranden geÃ³fterd
3, voor u, voor de PrinfeftÃ¨ uwe zufter, voor
3, de Prinfen uwe zoonen, en voor alle perloo-
3, nen die u lief en waard zyn. Al het vÃ³lk heeft
â den Heere gebeden uwe wenfchingen te ver-
3, hooren, uw ryk in vreede te bewaaren, en te
3, maaken dat de overzetting onzer wetten aan
33 u al het genoegen geeve dat gy zoudt konnen
3, wenfchen. Wy hebben, Heer Koning, zes
3, mannen uyt ieder onzer ftammen verkooren,
3, om u die wetten te brengen ; en wy hoopen
3, van uwe goedheyd en gerechtigheyd dat als
3, gyze niet meer zult van noode hebben, het u
3, dan believen zal ons dezelve veylig wederom
â te zenden nevens hen dieze u zullen aanbie-
den. Vaartwel."

de naamen te melden van die [^twee enj zeven-
tig Ouderlingen, welke de wetten der Jooden
aan den Koning PtolomÃ©us bragten 3 alhoewel
zy allein den gemelden brief des Hoogenpriefters
genoemd zyn. Maar echter meen ik dat het
niet voegen zou met ftilzwygen voorby te gaan
de pracht cn kÃ³ftelykheyd der gefchenken, wel-
ke die VÃ³rft Gode Ã³ftÃ¨rde, omdat men zyne
gÃ³dvruchtigheyd daaruyt bemerken kan. Hy
vergenoegde zich niet met groote kÃ³ften tÃ³t dien
eynde te doen maar hy gaf ook den werklieden
gcfchenken, opdat zy daardoor aangemoedigd
met meerder vlyt zouden arbeyden. Alhoewel
nu de draad der HiftoriÃ« my niet verpligt daar-
van te fpreeken, echter zal ik het daarom niet
laaten; vermids zulk een ongemcene miidheyd
verdient dat\'er tÃ©kenen van onder de naakome-
hngen blyven.

Ik zal dan beginnen met dien prachtigen tafel.
Vermids de Koning begeerde dat hy dien welke
in den Tempel te Jerufalem was, waar \'t moo-
gelyk, verre zoud overtreffen, liet hy \'er de maat
van neemen, zynde van voorneemen dat hy vyf-
maal grooter zoude zyn. Maar ziende daarnaa
zo wel op het gerief als opdepracht, wierdthy
te raade, uyt vreeze dat die tafel onnut voor het
gebruyk mogt weezen, hem van dezelfde groot-
te te maaken als de andere; en alles wat hy meer
zoude gekÃ³ft hebben indien hy grooter geweeft
waare, gebruykte hy nu om hem tc vercieren en
kÃ³ftelyk te maaken : want hy was zeer verftan-
dig in allerley konften, en zo zinryk in \'t uyt-

den werklieden het toonbeeld daarvan gaf, en
hen onderwees hoe zy \'t werk maaken moften.
De lengte diens tafels was twee elleboogen en
een halve, de breedte Ã©Ã©ne elleboog, en de hoog-
te anderhalve : hy was van louter goud, zyne
lyft was een hand breed , en een krans daar
rondom heenen, die op de wyze van touwerk
zeer aardig gevlogten was, en in zyn driehoe-
ken tÃ³t elkander toeliep ; en fchoon de krans
driehoekig was, waaren echter de hoeken zo

evcngclyk, dat hoe menze ook draaide, zy al-
toos dezelfde gedaante vertoonden. Hetgcdecl-
te der lyft, dat onder de tafel quam, was mede
zeerkonftig gefneeden; maar het bovenftewas
alles nÃ³g cierlyker, omdat het meer voor \'t ge-
zigt bloot ftondt: en na welke kant men den ta-
fel ook draaide, hy was overal zeer fchoon.
Dit gedraaid touwerk was met kÃ³ftelyke gefteen-
ten, die op een gelyke afftand met goud beftag
daarin vaft gezÃ©t waaren, konftiglyk vercierd.
De zyden van de lyft des tafels waaren met veele
cyronde fteenen, tuffchen welke zich eenig lof-
werk vertoonde, bezÃ©t. Onder die cyronde
fteenen ging een krans verbeeldende verfchey-
denerley foort van vruchten, als druy ven, koorn-
aairen , en granaatappelen, alle gemaakt van
kÃ³ftelyke gefteenten die van dezelfde koleur met
de vruchten, en in goud gezÃ©t waaren. Onder
deeze kroon was weder eene ry van cyronde ftee-
nen, en weder een lofwerk van \'t zelfde fatfben ,
en even als de voorgaande. Voorts was de tafel
overal zo net enkonftig gewrocht, dat hoe men
hem ook zettede Ã³f draaide, men nergens eenig
onderfcheyd befpeurde. Onder den tafel was
een gouden plaat van vier vingeren breed, zo
groot als de tafel zelf, in welke de voeten des ta-
fels met goude krammen op een gelyke afftand
aan de lyften vaft gemaakt waaren; en door dee-
ze krammen was het bovenfte en \'t onderfte zo
aan Ã©Ã©n gehecht, dat hoe men den tafel ook ftel-
de , hy van alle kanten zich eveneens vertoonde.
Boven op den tafel was een * geftingerd lofwerk * ^n \'e
verbeeld, dat met zeer kÃ³ftelyke fteenen, als^^S
metfterren, bezÃ©t was 3 zo dat men\'er een zeer dus in de
aangenaame fchittering zag van robynen,
ragden, en andere gefteenten van groote waarde.
Langs deezen kronkeligen flinger zagmenftrik

werk, waarvan hetmiddenruytswyzegemaakt,\'vl^;
met knftal en amber op een gelyke afftand ver-
cierd, en zeer aardig bezÃ©t was. Het boven-lltck
werk van de voeten des tafels was gemaakt alsbogten.
leehÃ«n, welker bladen zich onder den tafel om-
boogen, alhoewel de ftam recht o verend ftondt.
Het onderfte gedeelte deezer voeten ruftede als
op een dyk van robynen acht vingeren breed.
Deeze voeten waaren zeer konftig uytgehou-
wen, en met klimop, en wyngaard-ranken waarÂ«
aan de druy ven hingen, doorvlochten, en alles
zo aardig naar \'t leeven afgebeeld, als Ã³f\'er de
wind in fpeelde, zo dat het eerder een werk der
natuure, dan van konft geleek. De geheele ta-
fel was gelyk als driedubbeld van gedaante en
de ftukken waaren zo net aan Ã©Ã©n gevoegd ^ dat
het onmoogelyk was de voegen te bekennen; en
de dikte des tafels was een halve elleboog. Al-
dus bleek uyt de kÃ³ftelykheyd der ftÃ³ffe, en de
verfcheydenheyd der cieraaden vanditprachtio-
werkftuk, dat hoewel de Koning om de voor-
verhaalde rÃ©denen deezen tafel niet grooter had
doen maaken dan die welke in den Tempel
ftondt, hy echter niets gefpaard had om hem
kÃ³ftelyker te doen zyn.

Voorts waaren \'er twee goudene vaten als
bekers, met fchubben gefneeden, zynde van on

deren tÃ³t bov^n bezÃ© t met eenige ryen van kÃ³fte-
lyke fteenen, van verfcheydene gedaantens, ver-
beeldende een geftingerd lofwerk, dat een elle-

boog hoog zynde met gefneeden werk vercierd
Een aardig netwerk dat zich tÃ³t aan den

bovenrand deezer vaten uytftrekte, enmetruy-
ten van vier vingeren breed gefchakeerd was,
vermeerderde het cieraad van dit werkftuk.
In \'t midden waaren fchildekens , uyt enkelde
fteenen ter grootte van vier vingerbreed, die een
uytmuntend aanzien gaven. De boorden dee-
zer vaten waren met leehÃ«n en aildere bloemen,
en met wyngaardranken en druyftrÃ³ften om-
vlochten : en elk hieldt twee groote maaten.

De zilvere fchaalen overtroffen m glans de
blinkendfte fpiegels, en men kon\'er zyn gelaat
beter in zien dan in eenen fpiegel-

Hierby voegde de Koning nÃ³g dertig vaten,
Ã³p welke, daar zy niet met gefteenten bezet
waaren , klimop en wyngaard-lÃ³f gefneeden
was. Men kon deeze werken niet zonder ver-
wondering aanfchouwen , omdat de groote
vlyt en grootdaadigheyd des Konings niet
minder daartoe by gebragt had , dan de arbeyd
en weetenfchap der voortreffelykfte konftenaa-
ren. Want het wÃ¤s dien VÃ³rft niet genoeg dac
hy geene kÃ³ften fpaarde , maar dikwils verliet
hy gewigtige zaaken om de werklieden te zien
arbeyden , en hy moedigde hen door zyne te-
genwQordigheyd zo aan, dat zy hunne poo-
gingen verdubbelden, om hem genoegen te gee-
ven. Naa dat de Hoogepriefter Eleazar deeze
kÃ³ftelyke gefchenken ontvangen had , wydde
hyze Gode toe in den Tempel uyt den naam
van dien VÃ³rft , bewees groote eere aan de-
gÃ©nen dieze gebragt hadden , en zondt hen
met gefchenken te rugge.

De Koning vraagde AndrÃ©asen Arifteus, op
hunne v/ederkomft na verfcheydene zaaken, en
had zulk een begeerte om met de afgezondenen
die met hen overgekomen waaren om de wette
vertaaien te fpreeken, dat hy tegen zyne ge-
woonte degÃ©nen te rug zondt die gekomen waa-
ren om gehoor by hem te hebben, \'t welk hy aan
zyne onderdaanen alle vyf dagen, en aan de Af-
gezanten alle maanden verleende. De Ouder-
lingen dan ingekomen zynde, booden hem de
gefchenken van den Hoogenpriefter aan , by
zich hÃ©bbende de perkamenten, op welke de
wet met goude letteren gefchreven was. De
VÃ³rft vroeg hen [aanftonds] naar dezelve : en
naa dat zyze ontwonden hadden, verwonderde
hy zich niet minder over de fynheyd van\'t per-
kament, als over de tzamenhechting der bla-
den, die zo net was dat men\'er geen naaden
aan befpeuren kon. Naa dat hy alles genoeg
bekeeken had, zeyde hy, dat hy hen bedankte
voor hunne komfte, dat hy nÃ³g meer dankbaar
was aan den genen die hen gezonden had, dÃ³ch
allermeeft aan Gode wiens wetten zy hem ge-
bragt hadden. De Afgezondenen wenfchten
hem alle eenpaarig voorfpoed, met betuyginge
van toegeneegenheyd, waardoor hy zo bewoo-
gen wierdt dat hy zyne traanen niet weÃªrhouden
kon -y want traanen zyn zo wel tÃ©kenen van groo-
te blydfchap als van droefheyd. Thans beval
hy die boeken in handen der gener te flellen
die\'er de bewaaring van hebben zouden, omhels-
de alle de Afgezondenen, en zeyde tÃ³t hen dat
het billyk was, nu hy tÃ³t hen wegens de oor-
zaak hunner reyze gefprooken had, ook wegens
\'t gene hen zelven betrof te fpreeken. Dat hy
derhalve, om te betoonen hoe aangenaam hun-
ne komft hem was, zo lang hy leefde de ge-
dachtenis van dien dag vieren wilde, die juyft
dezelfde was op welken hy eene overwinning
ter zee op Antigonus bevochten had. Hy deed
hen ook de eere van hen aan zynen tafel te gaft
te nooden, en beval dat men hen goede huys-
vefting geeven zoude dicht aan het HÃ³f M-
kamr, die laft had om de vreemdehngen te ont-
vangen, beval aan 1>orothÃ©us , die geftelt was
om dezelye te bezorgen , deezen mannen all\'
wat hen tÃ³t voedzel noodig wasi te befchikken-,
waarontrent de Koning gewilt had : dat om de

vreemdelingen te beter te onthaalen, de fteden
dat gene \'t welk hen beft ftnaakte zouden be-
fthikken, en dat men \'t op hunne landswyze
toemaaken zoude; omdathy wel wift dat hoe
treftelyk de fpyzen ook waaren, menze echter
niet goed keurt, als zy niet op een behaagelyke
wyze, en gelyk men gewoon is, toebereyd zyn.
Dewyl nu DorothÃ©us de zÃ³rg aanbevolen was,
deed hy uyt laft des Konings twee ryen banken
maaken, waarop zy in de maaltyd by den Ko-
ning zitten zouden, de helft aan zyne rechter,
en de andere helft aan zyne flinker hand; v/ant
de VÃ³rft wilde niets achterwege laaten om hen
eere aan te doen; en hy belaftte DorothÃ©us hen
vÃ³lgens hunne landswyze te dienen. De Egip-
tifche Priefters, diÂ® gewoon waaren by de maal-
tyd des Konings het gebÃ©d te doen, deeden \'t
nu niet; maar de VÃ³rft beval Ã©Ã©nen der

afgezondenen, die ook een Priefter was, het te
doen. Dies ftondt hy op , en badt GÃ³d voor
den welftand des Konings en zyner onderdaa-
nen . Alle die \'er tegen woordig waaren j uych-
ten hierop van blydfchap, waarnaa elk zich ter
tafel voegde. Onder de maaltyd ftelde de Ko-
ning, als hy zo lang als \'t hembetamelykdagt,
gezweegen had, aan de Afgezanten eenige na-
tuurkundige vraagen voor ; en was zo voldaan
over hun antwoord, dat hy hen twaalf dagen
lang aldus onthaalde. Zo iemand een byzonder
bericht van \'t voorgevallene en overwogene op
die maaltyden mogt begeeren, die behoeft maar
naa te zien\'tgene Arifteus deswege gefchreeven
heeft. Maar de Koning was \'t niet alleen die
zich over hunne antwoorden verwonderde : De
Filofoof Menedemus wierd\'er ook door bewoo-
gen te erkennen dat alles door de Voorzienig-
heyd beftierd wordt, en datze hem rÃ©denen ver-
fchaften waardoor hy \'t ten vollen geloofde.
De Koning zeyde ook dat hy zo veel nuts uyt
hunne gefprekken getrokken had, dat hy \'er door
had geleerd hoedaanig hy zich moft draagen om
zyn ryk wel te regeeren; voorts deed hy aan ie-
der drie talenten geeven, en beval dat men hen
na de wooningen, welke hy voor hen had laaten
vervaerdigen, brengen zoude. Drie dagen daar-
naa bragt Demetrius hen langs eenen beftraate
weg van zeven ftadiÃ«n lang, en over de brug die
*t eyland aan \'t vafte land hecht, in een huys,
gelegen aan den oever der zee aan denoordzy-
zyde, zo verre van \'t geraas afgefcheyden, dat
niets hen in eenen arbeyd die naadenkinge ver-
eyfchte 3 aldaar ftooren kon : en hy verzÃ³cht hen
dat dewyl zy daar ter plaatfe afles hadden watzy
konden begeeren, zy van dat groot werk, om
\'t welk zy gekomen waaren, een begin zouden
maaken Zy deeden zulks met alle bedenkely-
ken yver en vlyt, opdat hunne overzetting net

en naauwkeurig mogt weezen : en zy waaren ge-
flaadig beezig tÃ³t aan de negende uure, wan-
neer men hen fpyZe bragt; en hoewel men hen
wel verzÃ³rgde, echter het DorothÃ©us met naa,
vÃ³lgens zynen laft, hen van de fpyzen aan te
bieden die voor des Konings tafel bereyd waaren.
Alle mÃ³rgens gingen zy na\'tHÃ³fom dien VÃ³rft
te begroeten, en begaven zich dan, naa alvoo-
rens hunne handen in \'t zeewater gcwaftchen
en zich gereinigd te hebben, aan \'f werk.

^ Wanneer nu de overfchryving en vertaaling
der wet, in twÃªÃ«nzeventig dagen , ten eynde
gebragt was, deed Demetrius alle de Jooden
tzamenkomen, en las hen deeze overzetting in
tegenwoordigheyd der twÃªÃ«nzeventig overzette-
ren voor : zy keurdenze goed, preezenDeme-
trms op wiens aanraaden dit nuttelyk werk on-
dernomen was, en verzÃ³chten hem dat hunne
Overften het ook mogten leezen. De Priefter E-
lifÃ©us, deoudftederOverzetteren, ende Over-
ften des vÃ³lks begeerden toen, dat dewyl dit
werk zo gelukkiglyk volbragt was, het niet toe-
gelaaten mogt zyn iets daarin te veranderenÂ»
Dit wierdt goed gekeurd, mids dat het, eer zulks
tÃ³t eene wet gemaakt wierde , zoude vryftaan
om tc zien Ã³f\'er ook iets moft bygevoegd Ã³fafge-
nomen worden ; ten eynde het zÃ³rgvuldiglyk
naagezien zynde,naderhand onveranderd blÃªve.

De Koning zag met groot genoegen dat zyn
toeleg zo wel tÃ³t nut en voordeel van \'tgemeen
uytgevallen was , maar zyne blydfchap was
nÃ³g grooter toen hem die wetten voorgeleezen
wierden: hy kon zich niet genoeg verwonderen
over de wysheyddes Wetgeevers; en eens wan-
neer hy met Demetrius in gefprÃ©k was , vraag-
. de hy hem hoe \'t weezen kon dat geen Hiftori-
fchryver nÃ³ch PoÃ«et iets van die uytmuntende
wetten gemeld had. Demetrius antwoordde,
dat dewyl ze ganfch gÃ³dlyk waaren, niemand
zulks had durven beftaan: Dat\'er ook eenige ge-
ftraft waaren die \'er iets^van hadden willen mel-
den; Dat Theopompus van voorneemen zynde
iet daarvan in zyne Hiftori in te voegen , zin-
neloos was geworden geduurende den tyd van
dertig dagen; dÃ³ch dat hy by tufl;chenpoozen
en in eenen droom, bemerkt hebbende dat hem
zulks overgekomen was omdat hy gÃ³dlyke zaa-
ken had willen doarfnuftÃ¨len , en aan onheyli-
ge menfchen kennis daaraf geeven , GÃ³ds
gramfchap door zyne gebe4enftftde, en weder
by zyne zinnen quam. Dat de Toneeldichter
Theodektes hebbende in zÃ©ker ipel iets gemengd
dat hy uyt de heylige boeken had getrokken,
zyn gezigt verlooren, en het niet wedergekree-
gen had, voor dat hy zyne misdaad bekennen-
de , GÃ³d om vergiflenis had gebeden.

Toen de Koning deeze boeken uyt handen
van Demetrius ontvangen had, badt hyze aan,
en beval dat menze zÃ³rgvuldiglyk bewaaren,
en niets daarin veranderen zoude. VervÃ³lo-ens
zeyde hy tÃ³t de vertaalers , dat dewyl \'t^iet
meer als billyk was dat hy hen weder na hun va-
derland liet keeren , hy hen verzÃ³cht dikwils
weder te komen om hem te bezoeken ; en dat
hy hen zo wel onthaalen en begiftigen zoude,
dat zy zich hunner reyze niet zouden hoeven
te beklaagen. Naa dus beleefdely k met hen ge-
fprooken te hebben, zondt hy hen met gefchen-
ken te rugge, geevende aan elk driederley heer-
lyke kleedingen, twee talenten gouds , eenen

beker van een talent, nevens een fchoon eetbed
Ook zondt hy den Hoogenpriefter Eleazar tien
bedfteeden en haar toebehooren , met zilvere

voeten, een drinkvat van dertig talenten , tien
purpere tabberden, een cierlyke kroon, honderd
ftukken fjrn lynwaad, verfcheydene drinkvaten,
wierookvaten , en twee goudene bekers , om

Gode toe te wyen : en hy verzÃ³cht hem in den
brief dien hy aan hem fchreef, die Afgezonde-
nen te vergunnen dat zy hem zo menigmaal
quamen bezoeken als zy begeerden , vermids
*t hem een groot vermaak was met hen te Ipree-
ken , ter oorzaake van hun groot verftand en
wysheyd j en dat hy hen blyken zyner mild-
heyd zoude geeven. Uyt dit voorverhaalde
kan men oordeelen hoedaanig Ptoiomeus Phi-
ladelphus Koning van Egipte de Jooden be-
jegende.

Gunften <3oor dc Jooden van dc Koningen van AfiÂ® ontvangen.
Anaochus de Groote gaat een verbond aan met P.olomeus Koning
van Egipte , cn geefr hem Kleopatre ,zyne dochter ten huuwelyk ,
nevens verfcheydene Landfehappen , waaronder ook Judea was.
Onias de Hoogepriefter vertoornt den Konmg van Eg.pte door
2pc weygering van de fchatting te betaalen wclkc hy hem fchul-
dig was.

45*5\' Ti^ Koningen van AfiÃ« beweezen den Joo-
den ook veele eere om de blyken die zy
hen in den oorlÃ³g van hunne getrouwheyd en
kloekmoedigheyd gaven. Seleukus bygenaamd
rHif b?\' * gaf hen het burgerrecnt evenals aan de

ter^L"^^- MacedoniÃ«rs en Grieken , in alle fteden welke
hy in AfiÃ« en in neder SyriÃ« bouwde , en
zelfs in AntiochiÃ«de hoofdftad daarvan. Zy ge-
nieten dit recht nÃ³g hedendaags , want dewyl
zy geen oli van vreemden willen gebruyken,
zyn^die welke \\ bewind hebben , gehouden in
plaats van de uytgedeelde olie hen zÃ©kere fomme
gelds tÃ³t de waarde dier ohe te geeven. De in-
wooners van AntiochiÃ« poogden geduurendeden
iaaril:en oorlÃ³g die gewoonte afte fchaften, maar
Mucianus Landvoogd van SyriÃ« belette zulks.
Ook nebben de inwooners, midsgaders die van
AlexandriÃ« van de Keyzers Veipafianus en Ti-
tus nier konnen verwerven datzy hen van \'t bur-
gerrecht beroofden : waarin de Romeynen, en
inzonderheyd die twee VÃ³rften hunne billyk-
heyd en edelmoedigheyd betoond hebben. De
moeijelykheyd der oorlogen welke zy tegen ons
hebben gevoerd, en het verdriet wegens onzen
opftand 5 hebben hen niet konnen doen befluy-
ten onze voorrechten te befnoeijen. In plaats
van zich door gramfchap, en op \'t aandringen
van twee zulke magtige vÃ³lken, als die van
AntiochiÃ« en AlexandriÃ« , te laaten vervoeren,
hebben zy meer acht geflagen op de oude
verdienften onzer landaard , dan op de belee-
digingen , die zy \'er van ontvangen hebben,
en op den dank dien onze vyanden \'t hen
zouden geweeten hebben dat zy ons quaalyk
handelden: en zy hebben \'er deeze deftige rÃ©den
van gegeeven , dat die van ons welke de wape-
nen tegen de Romeynen hebben opgenomen,
genoeg daarvoor in den oorlÃ³g zyn geftraft
geweeft j en dat ten opzigte der gener die hen
niet beleedigd hadden , het niet billyk waare
hen van hunne voorrechten te berooven.

\'t Is ook bekend dat Markus Agrippa zich niet
minder befcheyden jegens dejooden gedraagen
heeft 3 toen de loniÃ«rs hem aandrongen om hen
van \'t burgerrecht , waarmede zy begunftigd
waaren door Antiochus zoonszoon van Seleu-
kus 5 die by den Grieken een GÃ³d genoemd
wordt 5 te berooven j Ã³f zo ze eveneens als zy
wilden gehandeld zyn, datze dan dezelfde goden

zouden moeten aanbidden : Want naa dat het in .
overleg genomen was , wierdt de zaak van de
Jooden, die Nikolaas van Damaskus tÃ³t voor-
fpraak hadden, gewonnen, en hen toegelaaten
vÃ³lgens hunne wetten en gewoonten te leeven >
vermids die VÃ³rft uytfpraak deed dat het hem
niet vryftond daar ontrent eenige nieuwigheyd
in te voeren. Byaldien iemand nieuwsgierig is
om duydelyker te weeten hoe die zaak zich toe-
gedraagen heeft, die behoeft maar het honderd
drieenvierentwintigfte bock van dien Nikolaas
te leezcn. \'tis waar men behoeft zich juyft
niet te verwonderen over\'t oordeel dat Agrippa
toen uytfprak, dewyl wy toen de wapenen te-
gen de Romeynen nÃ³g niet opgenomen hadden.
Maar men kan zich over de grootmoedigheyd
van Vefpafianus en Titus niet genoeg verwon-
deren , die naa zo veel moeite en gevaar in den
oorlÃ³g tegen ons uytgeftaan te hebben, in fteÃª
van tÃ³t wraakzucht te neygen, zich zo gemaa-
tigd en befcheyden jegens ons hebben gedraa-
gen. DÃ³ch *t wordt tydt dat wy den draad on-
zer reede hervatten.

Ten tyde dar Antiochus de Groote in AfiÃ« re- 45(?.
geerde , en TtolomÃ©us Eupator * Koning van * Anders
Egipte en zynen zoon Epiphanes beÃ¶orlÃ³gde,pJ^j^^^;;
\'t zy dat hy overwinnaar Ã³f overwonnen was, ve altoos
wierden JudÃ©a en Coele-SyriÃ« fteeds zeer ge-\'^^^^\'J
drukt, en als een fchip door de baaren, onder
de voor- en tegenfpoed van Antiochus gefÃ³ld.
Maar Antiochus eyndelyk overwinnaar gewor-
den zynde > bragt JudÃ©a onder. Naa den dood
van PtolomÃ©us Philopator, zondt hy zyn zoon
TtolomÃ©usbygenaamd Epiphanes, een groot
heir na Coelc-SyriÃ« onder\'t geleyde van Skopas^
dic veele fteden veroverde, en ons vÃ³lk onder
de gehoorzaamheyd van dien VÃ³rfl bragt. Ee-
nigen tyd daarnaa overwon Antiochus Skopas
in eenen grooten veldflag by de oirfprongen van
den Jordaan, en herwon Coele-SyriÃ« en SamariÃ«.
Hierop gaven dejooden zich gewillig aan hem
over, ontvingen zyn heir in hunne ftad, on-
derhielden zyne ohfanten, cn quamen zyne ben-
den te hulpe, die de bezetting beftreeden welke
Skopas in eene vefting vanjerufalem gclaaten
had. Antiochus om hen voor die geneegenheyd
te beloonen, fchrcef aan zyne Veldoverften en
aan zyne vertrouwdfte dienaaren die\'er kennis
van hadden, dat hy beflooten had hen te begun-
ftigen. Ik zal een affchrift van zynen brief gee-
ven, naa alvoorens gezegd te hebben hoe Poly-
bius Megalopolitanus in \'t zeftiende boek zyner
Hiftorie daaraf fpreekt: Skopas^ zegthy. Veld-
overÃe van PtolomÃ©us quam in den winter in het
hooge land, en bragt 4e Jooden onder. En wat
laager verhaalt hy : "Dat toen Antiochus Skopas
overwonnen had ^ hy defleden SamariÃ« y Gadara^
Bathanea, en Abila bemagtigde ; en dat aanftonds
de Jooden , woonende te Jerufalem , alwaar de
Â»vermaarde Tempel is â > ^y^^ ^jdr kooztn : van
\'t welk , voornaamelyk den Tempel^ueel ^^g,
gen zynde , Ãeldt hy zulks tÃ³t gelegener tyd uyt.
Aldus fpreekt die Hiftorifchryver : en de brief
van Antiochus ("aa welken ik onze Hiftorie
vervÃ³lgen zal) luydt aldus.

3} neegenheyd betoond hebben, datzy, zodra
â wy m hun land zyn gekomen, ons met de
3, voornaamfte onder hen te gemoet getreeden
3, zyn; dat zy ons met alle eere in hunne fteden
5, ontvangen hebben > dat zy onze krygsben-
3, den en ohfanten met onderhoud hebben ver-
3, zÃ³rgd , en zich by ons vervoegd tegen de
â Egiptift:he bezetting in de fterkte van Jerufa-
3, lem : zo achten wy dat het de phgt onzer
3, goedertierenheyd is, onze erkentelykheyd
3, daarvoor te toonen. Om hen dan een middel
33 te geeven tÃ³t be vÃ³lkinge hunner ftad, die door
3, zo veele rampen woeft en verlaaten gewor-
33 den is , en om haare voorige inwooners, die
3, in verft:heydene plaatfen verftrooid zyn, we-
der te doen komen , beveelen wy dit vÃ³lgen-
de : Eerftelyk dat men tÃ³t bevÃ³rderinge van
de GÃ³dsdienft en gÃ³dvruchtigheyd , hen
33 twintigduyzend zilverlingen geeven zal, om
33 Ã³fterbeeften , wyn , oli, en wierook voor
33 te koopen : veertienhonderd zeftig maaten
tarwe om meelbloem van te maaken, en drie-
honderd vyfenzeventig maaten zouts. Ook
willen wy dat men hen alles wat noodig is
voor de deuren, Ã³f eenige andere verbÃ©tering
van den Tempel, befchikke ; en dat het
hout het welk men tÃ³t dien eynde uyt JudÃ©a,
3, de nabuurige landen , en van den berg Liba-
33 non zal haaien 3 tÃ³l vry zal zyn 3 zo wel als alle
33 andere bouwftÃ³ften, welke men tÃ³t het her-
33 maaken van den Tempel zou moogen van
3, noode hebben. Ook laaten wy den Jooden
33 toe vÃ³lgens hunne wetten en gewoonten te
3, leeven : en ontftaan hunne Regeerders, Prie-
3, fters, Schryvers, en Zangers van het opge-
3, ftelde hoofdgeld, van het gefchenk dat men
3, gewoon is den Koning tÃ³t een goudene kroon
3, aan te bieden, en van andere fchattingen. En
3, ten eynde de ftad Jerufalem te eer bevÃ³lkt wor-
3, de, bevryden wy van fchattingen voor den
3, tyd van drie jaaren alle die\'er tegenwoordig
3, woonen, en die\'er in de maand van Hyper-
5, bereteus met der woon zullen wederkeeren j en
â uyt inzigt van de fchaade die zy geleeden heb-
,, ben, fchelden wy hen voor\'t toekomende een
3, derde deel van allede fchattingen quyt. Daar-
3, enboven begeeren wy dat alle gevangene bur-
3, gers die als flaaven gehouden zyn, vrygclaa-
3, ten en in hunne goederen herfteld worden."

Deeze VÃ³rft vergenoegde zich niet met al-
dus gefchreeven te hebben, maar om zyne eer^
bicdigheyd jegens den Tempel te betoonen,
gaf hy een bevÃ©l uyt, behelzende dat het gee-
nen vreemdeling zoude toegelaaten zyn binnen
den VoorhÃ³fdes Tempels tc gaan, nÃ³ch dat het
ook geenen Joode, die niet vÃ³lgens hunne wet
gereynigd was, vryftaan zoude. Dat men niet
zou moogen in de ftad brengen eenig vleefch
van een paerd, muyl j wilden Ã³f tammen ezel 3
panther , vÃ³s , haas, Ã³f eenig ander onreyn
dier dat den Jooden verbooden is te eeten: ja
dat men zelfs hunne huyden Ã³f vellen daar niet
zou moogen brengen , noch \'er eenige ande-
re dieren voeden dan alleenlyk zulke welke hun-
ne voorouders gewoon waaren te Ã³fferen s op
verbeurte van drieduyzend drachmen zilvers,
ten behoeve der PrieftereUd

Ook gaf dien VÃ³rft ons iiÃ³g een ander groot
blyk van zyne toegeneegenheyd en vertrouwen:
want verftaan hebbende dat\'er in, FrygiÃ« en Ly-
diÃ« eenige opftand was, fchreef hy aan ZeuxÃ¼,
die zyn heir in de hooge landen geboodt, en
zyn bemindfte Veldheer was, dathy na FrygiÃ«
eenige der Jooden die te Babilon woonden,
zenden zoude: en zyn brief hiyddc aldus: â De
Koning Antiochus aan vader Zeuxis * heyl.,, Of
Het zal ons lief zyn dat gy welvarende zyt, â vadS\'
ons aangaande wy varen wel. Alzoo wy ver- â Grkks\'
ftaan hebben dat etlyke in FrygiÃ« en EydiÃ« â
eenige beroerten beginnen tc verwekken, heb- _
ben wy geoordeeld dat dit eene zaak is waarin â
wy moeten voorzien : en naa dezelve in on-, ^
zen Raad overwoogen te hebben. Vinden wy
geraaden, in de plaatfen welke men \'t be-
quaamft zal achten, bezettingen te leggen van
tweeduyzend Joodfche huysgezinnen die in â
MefopotamiÃ« cn Babilon Woonen , omdat,,
hunne gÃ³dvruchtigheyd, en de blyken welke
de Koningen onze voorzaaten van hunne ge-
neegenheyd en getrouwheyd hebben ontvan-
gen, ons rÃ©den geeven te gelooven datzy ons â
wel zullen dienen. Derhalve willen wy, dat â
gy, onaangezien alle zwaarigheden 5 hen der-
waards zult doen trekken ; dat zy daar vÃ³l- â
gens hunne wetten zullen leeven, dat men hen â
plaatfen om te betimmeren, en landen om te
bezaaijen cn met wyngaarden te beplanten,
Zal geeven, zonder dat zyin tien jaaren ge-
houden zullen zyn iets te betaalen van de
vruchten die zy inzamelen. Wy willen ook
dat gy hen met koorn verzÃ³rgt, dat zy noo-
dig zullen hebben ter tyd toe dat zy zelve
vruchten van hunnen arbeyd zullen hebben ge-
maaid : ten eynde zy zo veele blyken onzer â
goedgunftigheyd ontvangen hebbende , ons 3^
nÃ³g te beter moogen dienen. Voorts bevee- â
len wy u goede zÃ³rg voor hen te draagen, op-, j
dat niemand de ftoutheyd hebbe, hen ceni- ,3
gen overlaft aan te doen."

Dit is genoeg om tC toonen hoedaanig een
geneegenheyd Antiochus de Groote den Jooden
toedroeg. Deeze VÃ³rft vermaagichapte zich
met PtolomÃ©us KoningvanEgipte, en gaf hem
Kleopatre zyne dÃ³chter ten huuwelyk ^ Cn tÃ³t
haare huuwelyks gifte Coele-SyriÃ« , FeniciÃ«,
JudÃ©a, en SamariÃ«: ook deelden zy onderling
de fchattingen; welke door de Grooten van elk
Land gepagt wierden, voor zekere fomme, die
ze aan de tWee Koningen opbragten.

Ter zelfder tyd deeden de Samaritaanen, diÃ©
toen zeer magtig waaren, den Jooden groot
quaad, zo met langs\'t land te ftroopen, als door
\' t gevangen neemen van vcCle perfoonen : voor-
naamelyk deeden zy dit onder\'t Hoogepriefter-
fchap van Ã¶mÃ©S^. Dees had naa Manafles, de
oom en Ã¶pvÃ³lgervan Eleazar dit ampt bekomen.
Hy was de zoon van Simon den Rcgtvaerdigen,
welke, als gezegd is, de broeder was van Elea-
zar. Onias was een menfch van kleyn verftand
en zo gierig dat hy de fchatting van twintig taÂ«
lenten zilvers, welke zyne Voorzaaten gewoon
waaren aan den Koning van Egipte op te bren-
gen j niet betaalen wilde. TtolomÃ©us toege-
naamd ÃmrgeUs^^ vader van Philopator, was

hierover zo vertoornd, dat h.j Athenion zynen
gunfteUng na Jerufalem zondt j om hem te drey-
gen dat hy \'c iand aan zyn icrygsvÃ³ik ten roof
zoude geeven, indien hy hem niet voldeed : en
hy was de eenigfte der Jooden die\'er zich niet
door het verfchrikken, zo ongevoelig had de
liefde tÃ³t het geld hem gemaakt.

Jofephus neef van den Hoogeprieftef Onias vetwerft van Ptolomeus
Koning van Egipte, vergiffenis vOot zynen oom , komt by dien
VÃ³rft in gunfte, en geraakt tÃ³t ftaat. Hyrkanus zoon v^ Jofe-
phus komt desgelyks by Ptolomeus in aanzien. Jofephus fterft.

"WOfephrn zoon van Tobias en de zufter van O-
J nias, die hoewel jong, zo wys en deugdzaam
was, dat elk hem te Jerufalem eerde, hebben-
de van zyne moeder in zyn geboortevlek, ge-
noemd Phichola, daar hy toen was , verftaan,
dat\'er een man van wege den Koning in de ftad
gekomen was om de oorzaak hier voore gemeld,
ging terftond na zynen oom Onias, en zeyde
hem : â Dat het vreemd was, dat hy door het
j, vÃ³lk tÃ³t het Opperpriefterampt verheven zyn-
â de, zich zo weynig aan\'t gemeene beft liet ge-
5, legen weezen, dat hy niet fchroomde alle zyiie
â medeburgers eerder in groot gevaar te bren-
â gen, dan te betaalen\'t gene hy fchuldig was :
,, Dat indien zyne baatzucht zo groot was, dat
â ze hem \'t belang zyns vaderlands deed ver-
â achten, hy ten minften na den Koning had
5, moeten gaan om quy tfchelding van het geheel,
â Ã³f van een gedeelte der fomme welke hy niet
â betaald had, te verzoeken." Onias antwoord-
de hem, âdat hy zich zo weynig wegens \'t Hoo-
â priefterfchap bekommerde dat hy \'t liever wil-
5, de afftaan, dan zich na den Koning begeeven."
Jofephus verzÃ³cht hem dan te willen toelaaten,
dat hy\'er na toeging uyt den naam der mwoon-
deren van Jerufalem : en dewyl hy zulks met
weynig moeite verwierf, deed hy al het vÃ³lk in
den Tempel byeenkomen, en ftelde hen voor
dat het verzuym zyns ooms hen niet in zulk een
zwaare vreeze behoorde te ftÃ³rten, dewyl hy zich
aanboodt om na den Koning te gaan, en hem
hunnentwege voor te ftellen dat zy niets gedaan
hadden \'t welk hem mishaagen konde. Het vÃ³lk
bedankte hem voor deeze aanbieding, en Jofe-
phus ging daarop na des Konings Gezant, bragt
lem in zyn huys, onthaalde hem eenige dagen
zeer wel, gaf hem fraaije gefchenken, en zeyde
dat hy hem haaft na Egipte meende te vÃ³lgen.
Alle deeze beleefdheden gevoegd by de openhar-
tigheyd en andere braave hoedaanigheden van
JolÃ¨phus, bekoorden Athenion dermaate, dat
hy hem zelf die reyze aanriedt, en hem beloof-
de zulk een goeden dienft te doen, dathy buy-
ten twyfel alles wat hy begeerde van den Ko-
ning verwerven zoude. Toen de Gezant we-
der by den Koning in Egipte gekomen was,
laakte hy de ondankbaarheyd van Onias zeer,
maar Jofephus prees hy ten hoogften, en zey-
de dat hy zelf haaft by den Koning zoude ko-
men, om van wegen zyn vÃ³lk, als deflelfs voor-
fpraak, verontfchuldiging te verzoeken. En
deeze Gezant deed Jofephus zulken goeden
dienft, dat de Koning en Koningin Kleopatre
zyne gemaalin, hem toegedaan wierden aleer
zy hem nog gezien hadden. Jofephus midde-
lerwyl leende van zyne vrinden te SamariÃ« geld,
befteedde twintigduyzend drachmen om zich
uyt te ruften , en vertrok toen na AlexandriÃ«.
Onderwege ontmoette hy de voornaamften uyt
de fteden van SyriÃ« en FeniciÃ«, die na den Koning
gingen om met hem te handelen over den pa<7t
der fchattingen welke die VÃ³rft jaarlyks aan de
rykften onder hen voor zekere zomme gaf Zy
befpÃ³tteden den armelyken ftaat van Jofephus j
welke te AlexandriÃ« gekomen zynde en daar ver-
ftaande, dat de Koning van Memfis te rug quam,
zo ging hy den VÃ³rft te gemoet, welke nevens
de Koningin op zynen wagen gezeten was, heb-
bende Athenion by zich , die Jofephus niet zo
dra gezien had , Ã³f tÃ³t den Koning zeyde dat
deeze de Jood was van wien hy hem zo veel goeds
gezegd had. De Koning groette hem , beval
hem op zynen wagen te khmmen , en deed zyn
beklag over Onias. Jofephus antwoordde dat
de VÃ³rft den ouderdom zyns ooms een weynisr
geliefde te verfchoonen, naardien de oude Ã¯iS-
den niet veel van kinderen verfcheelden : maar
dat hy en alle de andere die nÃ³g jong waaren
nooit iets zouden doen dat hem zou konnen mis-
haagen. Dit voorzigtig antwoord vermxerder-
de de geneegenheyd welke de Koning reeds je-
gens hem had , en hy beval hem in zyn HÃ³f
huysveftmge te neemen, en aan zvnen tafel te
komen eeten : terwyl de SyriÃ«rs door geen kley-
nen fpyt getroffen wierden, als ze by de aankomft
van den VÃ³rfi te AlexandriÃ« Jofephus nevens
hem op den waagen zagen zitten.

De dag van de verpachting der tÃ³l gekomen
zynde, quamen die van GÃ³elo-SyriÃ«, FeniciÃ«,
JudÃ©a, en SamariÃ« tÃ³t een bÃ³d van achtduyzend
talenten : hierop verweet Jofephus hen dat zy
malkanderen verftonden , om zo weynig te gee-
ven , en hy boodt tweemaal zo veel, willende
daarenboven aan den Koning laaten het voor-
deel van de verbeurde goederen der gener die ver-
weezen zouden worden , \'t welk de andere aan
zich wilden trekken De Koning zag met groot
genoegen dat Jofephus aldus zyne inkomfteS ver-
meerderde , maar hy vraagde hem wat bÃ³rgen hy

zulke zoude geeven die zeer goed waaren , en
welke hy niet zou konnen afftaan. PtolomÃ©us
hierop beveelende dat hyze hem noemen zou-
de, zeyde hy: â Myne bÃ³rgen. Heer Koning,
zult gy en uwe gemaalin zyn, die beyde voor â
my zult believen m te ftaan." De VÃ³rft grim-
lachgende , wees hem de pagt der tÃ³llen toe,
zonder bÃ³rg daarvoor te neemen , en dus
moeften die voornaamfte ingezÃ©tenen der fteden
befchaamd weder na hun land keeren.

Jofephus nam toen tweeduyzend van \'s Ko-
nings krygslieden , om zodaanige die weyge-
ren zouden fchatting te betaalen , daartoe te
dwingen, en naa dat hy te AlexandriÃ« vyfhon-
derd talenten van \'s Konings vrinden geleend
had, trok hy na SyriÃ«. De inwooners van Af-
kalon waaren de eerfte die zyne bevÃ©len ver-
achteden : want zy wilden niet alleenlyk niet
betaalen maar bejegenden hem daarenboven
met fcheldwoorden. DÃ³ch hy deed terftond
twintig der voornaamfte gevangen neemen , en
met de dood ftraffen 5 waarnaa hy aan den Ko-

ning bverfchreef wat hy gedaan had , en hem
duyzend talenten, die uyt hunne verbeurde
goederen gekomen waaren , toezondt. De
VÃ³rft nam zulk een goed genoegen in zyn wys
beleyd, dat hy hem ten hoogften daarover prees,
en \'t geheellyk aan hem ftelde om in het toe-
komende te doen zo als hy \'t zelf goed von-
de. De ftrafte der Afkaloniten baarde zulken
fchrik in de andere fteden van SyriÃ«, dat zy
hunne poorten open zetteden, en de fchatting
zonder eenige tegenftribbeling betaalden. DÃ³ch
de inwooners van Scythopohs weygerden zulks,
en hoonden Jofephus ook : maar hy handel-
de hen eveneens gelyk hy de Afkaloniten ge-
daan had, en zondt den Koning het geld toe
dat uyt de verbeurdmaaking hunner goederen
gekomen was. Terwyl hy aldus des Konings
fchat vermeerderde, haalde hy voor zichzel-
ven ook groot voordeel daaruyt, en dewyl hy
zeer verftandig was , oordeelde hy dat hy zich
daaraf bedienen moft om zyn aanzien te ftyven:
hierom vergenoegde hy zich niet met den VÃ³rft
voldoening te geeven, maar hy zondt ook groo-
te gefchenken aan zyne begunftigden en voor-
naamfte hÃ³velingen.

Aldus leefde J ofephus twÃªentwintig jaaren in
groote voorfpoed, en kreeg zeven zoonen by
Ã©Ã©ne huysvrouw, en eenen achtften genaamd
Hyrkanm by eene andere die dÃ³chter van zynen
broeder Solymusw^s, en welke hy by deeze ge-
legenheyd ten wyve genomen had. \'t. Gebeur-
de eens dat hy na AlexandriÃ« gegaan was met
Solymus, die zyne dÃ³chter medegenomen had
omze aan eenig voornaam perfoon onder zyne
landsgenooten uyt te huuwelyken : terwyl\'nu
Jofephus met den Koning het avondmaal hieldt,
danfte zÃ©kere fchoone dÃ³chter met zulk een
bevalligheyd voor dien Vorft , dat Jofephus
\'er op verliefde. Hy openbaarde \'t zelve aan
zynen broeder, en verzÃ³cht hem dat dewyl
hunne wet hem niet toeliet haar ten wyve te
neemen, hy het zo wilde bewerken , dat hy
naar als zyne minnarÃ©s genieten mogte. Soly-
mus beloofde hem zulks; maar in plaatfe van
zyn woord naa te komen, deed hy zyne dÃ³ch-
ter kÃ³ftelyk opgetooid dien avond in zyn bedde
^^ggen. Jofephus, die dien dag goede cierge-
maakt had, wierdt het bedrÃ³g niet gewaar j maar

zyne liefde nam zo toe, dathy tÃ³t zynen broe-
der zeyde , dat hy niet konnende zyne drift
overwinnen , vreefde dat de Koning hem die
dÃ³chter niet zoude wftlen geeven. Solymus
antwoordde dat hy zich daarover niet behoef-
de te bekommeren , dewyl hy onbefchroomd
zyne luft mogt boeten , en met haar trouwen.
Thans verhaalde hy hem wie zy was, en hoe
hy liever gewild had dat zyner dÃ³chter die on-
eere aangedaan wierde , dan toe te laaten dat
zynen broeder zulk een fchande overquame. Jo-
fephus bedankte hem voor zyne geneegenheyd,
en nam zyne dÃ³chter ten wyve, teelende by
haar Hyrkanus, van wien wy. reeds gefproo-
ken ..hebben. Deez gaf in den ouderdom van
dertien jaaren zulke blyken van verftand en
wysheyd , dat hy zyne broederen verre over-
- trof; maar zyne uytmuntende hoedaanigheden
verwekten hem, in plaats van liefde, niet dan

hunnen haat en afgunft. Jofephus mmiddels
willende zien wie van de kinderen uyt zyn
eerfte huuwelyk de bequaamfte wkaren, deed
hen alle zÃ³rgvuldiglyk door de vermaardfte
Leermeefters onderwyzen; maar zy waaren zÃ³
traag en dom, dat ze al zo ongeleerd weer
f huys quamen als zy heene gegaan waaren.
Daarnaa zondt hy Hyrkanus , die de joncrfte
van allen was, met driehonderd paar Ã³flÃ¨n
twee dagreyzens verre in de woeftyne, om \'t
land aldaar te doen omploegen en bezaaijen,
dÃ³ch deed de trekzeelen, waarmeÃª de Ã³flÃªn
voor den ploeg gefpannen wierden , heyme-
lyk wegneemen. Hyrkanus dan ter aangewee-
zene plaatfe gekomen zynde, wierdt geraaden
iemand na zynen vader te zenden om trekzee-
len te haaien i maar hy geenen tyd verliezen
willende, bedacht een middel \'t welk het ver-
ftand zyner jaaren te boven ging : want hy
deed tien yan die Ã³flÃ¨n flagten, gaft vleefch
aan zyn vÃ³lk te eeten , en gebruykte de huy-
den om \'er trekzeelen van te maaken. Aldus
deed hy het land beploegen en bezaaijen ; en
wierdt te rugge komende van zynen vader
omhelsd , en zeer daarom gepreezen. Ook
vermeerderde dit blyk van zyn overleg en ver-
ftand des vaders geneegenheyd, zo dat hy hem
federd zo beminde, gelyk als Ã³f hy geene an-
dere kinderen behalve hem hadde : maar daar-
entegen nam de fpyt en afgunft van Hyrkanus
broederen fteeds toe. c

Ondertuflchen quam\'er tyding dat den Ko-
ning PtolomÃ©us een zoon gebooren was, waar-
over men door geheel SyriÃ« groote vreugde tCr
kenen betoonde; en de voornaamfte van\'tland
gingen met grooten ftoet na AlexandriÃ« om
den VÃ³rft geluk te wenfchen. DÃ³ch Jofephus
was wegens zynen hoogen ouderdom genood-
zaakt t\'huys te blyven , en vraagde daarom
aan de kinderen van zyn eerfte bedde Ã³fzy die
reyze wilden doen. Maar zy antwoordden van
neen, omdat ze niet wiften hoe men ten Hove
moft leeven, en op wat wyze men met Konin-
gen omgaan moft : dÃ³ch dat hy hunnen jong-
ften broeder Hyrkanus wel derwaards zenden
konde. Jofephus was niet t\'onvrÃ«ede over dit
antwoord ^ en vraagde aan Hyrkanus Ã³f hy ge-
willig was die reyze te onderneemen. Hy ant-
woordde ja, en dat tienduyzend drachmen hem
genoeg zouden zyn , omdat hy niet gezind
was groote kÃ³ften te maaken: Dat ten opzigt
van gefchÃ©nken welke hy aan den Koning moft
geeven, hy \'t niet noodig achtte die met hem
te zenden; maar dat hy te AlexandriÃ« door
zynen bewindsman wel gelden aan hem kon laa-
ten tellen, om iets kÃ³ftelyks daarvoor te koo^
pen, en van zynent wege den VÃ³rft aan te
bieden. De vader die een zuynige huyshou-
der was , vondt zich zo voldaan ontrent de
befcheydenheyd zyns zoons , dat hy oor
deelde dat tien talenten genoeg zouden zyn
tot zulk een gefchenk, en fchreef daarop aL
^/.Â«hemdietetellem Deeze AHon haS het

bewind van alle de gelden welke hy van SyriÃ«
na AlexandriÃ« zondt, om den Koning de fchat-
tingen te betaalen wanneer ze vervallen waa-
ren ; en jaarlyks gmg \'er eene fomme van on^

treilt drieduyzend talenten door zyn handen.
Hyrkanus vertrok met den brief, en zo dra hy
te AiexandriÃ« gekomen zynde , hem overge^
leverdhad s vraagde Arion hem hoe veel gelds
hy van hem hebten wilde, denkende dat hy^
niet boven tien talenten, Ã³f weynig meer, vaiÃ¯
hem begeeren zoude : maar hy eyfchte duy\'--
zend talenten. Hierover wierdt deeze bewinds-
man zo verftoord, dat hy hem verweet dat hy
in plaats van \'t voorbeeld zyns vaders, die door
zyne moeite en zuynigheyd veel goeds verga-
derd had j naa te vÃ³lgen , het door onnutte
kÃ³ften en overdaad wilde verquiften : maar dat
hy hem echter niet meer dan tien talenten gee-
ven zoude , vÃ³lgens \'t bevÃ©l dat hy ontvangen
hadde , en zelfs met beding van die te beftee-
den tÃ³t het koopen van gefchenken om den
Koning aan te bieden. Hyrkanus door dit
antwoord vertoornd, deed Arion gevangen
zetten; maar vermids deeze man by de Konin-
ginne Kleopatra wel gezien was, zondt hy zy-
ne huysvrouw na haar toe, om haar. kennis te
geeven van \'t gene \'er was voorgevallen , en
haar te bidden dat zy die moedwii beliefde te
doen ftraffen. Deeze VÃ³rftin fprak \'er tÃ³t
den Koning van , die daarop Hyrkanus deed
vraagen , waarom hy van zynen vader tÃ³t
hem gezonden zynde, met gekomen was om
hem te begroeten, maar Arion in^de gevauge-
nis had doen zetten. Hy antwoordde, â Oat
â dewyi de wetten zyns lands aan de kinderen
3, des huysgeziris verbooden eenige geÃ³fterde
33 fpyzen,te proeven, voor dat zy inden Tem-
â pel geweeft waaren om Gode te Ã³fferen j hy
â geoordeeld had niet voor den Koning te moe-
â ten verfchynen, tÃ³tdat hy hem de gefchen-
j, ken kon aanbieden, welke zyn vader hembe-
5, laft had over te lÃ©veren , tÃ³t een teken van
erkenteniffe voor de weldaaden van hem ge-
j, nooten. Dat wat Arion aanging , hy hem
met recht geftraft hadde, omdat hy hem
â niet had willen gehoorzaamen j naardien
â de meefters, \'t zy groot Ã³f kleyn , een ge-
lyke magt ovÃ©r hunne dienaars hebben : en
dat indien zy niet van hunne knechten ge-
hoorzaamd wierden , de Koningen wel haaft
â van hunne onderdaanen veracht zouden wor-
5) den." De Koning lachte hierom, en ver-
wonderde zich over de vrymocdigheyd van
dien jongeling. Arion dit verftaan hebben-
de , en daardoor weynig hulpe van \'t HÃ³f te
gemoet ziende, gaf hem de duyzend talenten
welke hy eyfchte, om alzo uyt de gevangenis
te raaken. Drie dagen daarnaa ging Hyrka-
nus den Koning en de Koningin begroeten, en
wierdt zo gunftiglyk ontvangen , dat zy hem
de eere deeden van hem aan hunnen tafel te laa-
ten eeten, ter oorzaake van de geneegenheyd
welke zy zynen vader toedroegen. Daarnaa
kÃ³ft hy heymelyk honderd fchoone jongens,
die wel in de letteren onderweezen waaren, en
hem ieder een talent quamen te kÃ³ften. Ook
kÃ³ft hy honderd jonge dÃ³chters ten zelfden
pryze. Thans rechtte de Koning een gaftmaal
aan voor de aanzienlykfte uyt zyne landfehap-
pen 5 en noodigde hem om \'er op te verfchy-
nen 5 maar hy wierdt aan \'t laagfte end gezÃ©t.

Dewyl nu de andere gaften hem om zyne jong-
heyd verachten , leyden zy de beenderen van
\'t vleefch dat zy opgegeeten hadden voor hem,
zonder dat hy\'t zich fcheen aan te trekken.
ZÃ©kere Trjpban, (die\'t zyn werk maakte op
ieder tefchimpen, en den Koning met zvne
boerteryen te vermaaken) zeyde hierop, om
\'den gaften te behaagen ; â Gy ziet. Heer Ko-
ning, wat eert menigte van beenderen voor â
Hyrkanus legt, en kont daaruyt oordeelen â
hoe zyn vader ganfch SyriÃ« afknaagt." Deeze
woorden deeden den Koning lachgen j en hy
vraagde Hyrkanus,: hoe \'t quam dat hy zo vee-
le beenderen voor zich had. Waarop deez tÃ³t
antwoord gaf : ,, Men behoeft zich , Heer â
Koning, daarover niet te verwonderen j want â
de honden vreeten vleeft;h\'met de beende- â
ren op, gelyk men zien kan aan dÃ©genen die â
aan uwen tafel zyn, (wyzende daarop na die â
gaften welke niets meer voor zich hadden leg- â
gende); maar de menfchen vergenoegen zich â
met het vleefch te eeten, en laaten de been- â
deren overig , gelyk ik gedaan heb , omdat â
ik een menfch ben." De Koning nam zulk een
genoegen in dit antwoord ,\' dat hy aan alle de
gaften verboodt zich daarover te ver ftooren.
Den vÃ³lgenden dag begaf Hyrkanus zich na de-
gÃ©nen die meeft in \'s Konings gunfte ftonden,
vraagde hunne dienaars wat gelchenken hunne
heeren vervaerdigden , om den Koning, we-
gens de geboorte van zynen zoon, aan te bie-
den. Zy zeyden hem dat eriyke twaalf talen-
ten, en andere meer Ã³f min , ieder naar zyn
vermoogen , zouden geeven. Hy gaf te ver-
ftaan dat hem zulks moeide, omdat hy niet in
ftaat was van zo veel te konnen geeven, en dat
alles wat hy zou konnen doen , was den VÃ³rft
vyf talenten aan te bieden. Deeze dienaars dit
aan hunne heeren verhaalende , waaren die \'er
blyde om, geloovende dat de Koning misnoegd
^ude zyn , als hy zulk een kleyn gefchenk van
Hyrkanus ontving. De dag daartoe dan ere-
komen zynde, gaven deeze die den Konmg
de grootfte gefchenken bragten niet meer dan
twintig talenten. Maar Hyrkanus boodt den
VÃ³rft zyne honderd jonge knaapen aan , die
hem ieder een talent bragten j en aan de Ko-
ninginne de honderd jonge dÃ³chters, die des-
gelyks elk een talent aan die VÃ³rftin overle-
verden. PtolomÃ©us en Kleopatre, nevens\'t
ganfche HÃ³f, ftonden zeer verwonderd over
deeze uytfteekende grootdaadigheyd. DÃ³ch
Hyrkanus liet het daarby niet blyven , maar
gaf ook groote gefchenken aan des Konings
vrinden cn amptenaaren , om hunne gunft te
winnen, en zich voor \'t gevaar te behoeden,
waarin de brieven zyner broederen hem gebragt
hadden, om hem aan kant te helpen op wat
wyze hÃ¨t ook waare. Ondertuftbhen was de
Koning zo ingenomen met deeze mildheyd,
dat hy hem beval te eyfchen wat hy wilde. Hy
antwoordde dat hy niet anders begeerde, dan
dat het den VÃ³rft believen mogte t\' zyner be-
gunftiginge aan zynen vader en broederen te
fchryven. De Koning was hem daarin te wil-
le, en fchreef ook aan zyne Landvoogden t\'zy-
ner aanpryzmge j en naa hem byzondere tÃ©kenen

zyner toegeneegenheyd gegeeven te hÃ©bben,
2Ã³ndt hem met groote gefchenken te rugge.
Zyne broeders met groot misnoegen verftaan
hebbende dat de Koning hem zulk een eere
aangedaan had, gingen hem tc gemoet met voor-
neemen om hem te dooden, zonder dat hun va-
der zulks poogde te beletten , hoewel hy\'er ken-
nis van had, zo toornig was hy omdat zyn zoon
zulk een groote fomme gelds aan gefchenken
had verquift j maar hy durfde het niet laaten bly-
ken uyt vreeze voor den Koning. Aldus wierdt
Hyrkanus dan Ã³p den weg van zyne broeders aan-
getaft, maar hy verweerde zich zo dapperlyk,
dat\'er twee zyner broederen en veele van hun
gevolg tleevenheten, terwyl de andere de vlugt
namen na hunnen vader tejerufalem; alwaar hy
ook aangekomen zynde, met grooteverwonde-
nng zag dat hy van niemand ontvangen wierdt.
Hy week dan over den Jordaan, en zamelde al-
daar de fchattingen in welke de Barbaaren fchul-
dig waaren. Saleukus toegenaamd Soter, zoon
van Antiochus den Grooten, regeerde toen in
AfiÃ«j en Jofephus, vader van Hyrkanus, over-
leedt ontrent dien tyd , naa dat hy tWÃªÃ¨n twin-
tig jaaren de fchattingen van SyriÃ«, FeniciÃ¨",
en SamariÃ« ingezameld had. Hy was een
vroom en verftandig man, en van zulk een
groot beleyd, dat hy de Jooden uyt hunne ar-
tnoede ophielp j en in ftaat ftelde om oj? hun
gemak te konnen leeven. Onias zyn oom ftierf
ook niet lang daarnaa j eh liet tÃ³t naazaat in
\'t Hoogepriefterampt zynen zoon Smon, die
eenen zoon had gÃ©heeten ÃÂ»/^ > welke naa hem
zyne plaats bekleedde: aan deezen fchreef
yfri^ Koning van LacedemoniÃ« den vÃ³lgenden
brief.

Brief van Atius Koning van LacedemoniÃ« aan Onias Â«Jen Hoogen prie-
fter om een verbond mee de Jooden aan te gaan, dewyl de Lace-
4emonicr5 zo wsl als yan Abraham afkomftig waaren. Hyr-

Icanus bouwt een prachtig paleys j en brengt ziciizclven om, Ã¼yt
vreeze van in handen des Konings Antiochus te vervallen.

A nus Koning van LacedemoniÃ« aan â
Omas , heyl. Ons is uyt zÃ©ker fchrift â
gebleeken, dat de Jooden en de Laccdemo- â
niers eenen en den zelfden oorfprong hÃ©bben, â
en beyde van Abraham afgedaald zfn. Na- \'
demaal wy dan broeders zyn, en dat alle on-
ze belangen gemeen behooren te weezen, is
het billyk dat gy ons met een volkÃ³mene vry- "
heyd laat weeten wat gy van ons zoudt moL "
gen begeeren j en dat wy ten uwen opzigte
eveneens doen. ^emoteles zal u deezen brief
overleveren, gefthreeven op een vierkant
blad, en gezegeld met een zegel Waarop een â
arend met eene flang in zyne Maauwen Ver- â
beeld ftaat." j>

Naa den dood van JofÃ©phus verwekte de
verdeeldheyd zyner zoonen groote onruft j
want het grootfte deel des vÃ³lks begunftigde
de oudften tegen Hyrkanus die de jongfte was
en onder anderen ook Simon de Hooge-
priefter, dewyl zy hem in maagfchap beftmi"
den. Hierom wilde Hyrkanus niet weder
na Jerufalem keeren, maar bleef aan gene zyde
van dÃ©n Jordaan; alwaar hy geftadig tegen de
ArabiÃ«rs krygvoerde, en veele van hen doodde
of gevangen nam. Hy bouwde een zeer fterk
ftot, welks muuren van onderen tÃ³t boven toe
van wit marmerfteen waaren, waarop veele
dieren afgebeeld ftonden van meer dan leevens
grootte. Dit kafteel omringde hy met een
breede en diepe graft, die vol waters was- H
hy deed veele groote holen, welker ingar^
zo eng wa^s, dat \'er niet meer dan Ã©Ã©n lil?^

uythouwen, om zich aldaar te konnl f
indien zyne broeders hem met i i Æ ?
gen. bU het 116t ^^^^^^^^^^

lyker eil aangenamer vertoonen
prachtig gebouw gelegen aan gene zyde van
den Jordaan dicht by Eflebon, op de grenzen
van ArabiÃ« en JudÃ©a j was met fchoone tuynen
voorzien : Hy gaf het den naam van Tyri, en
week niet vandaar geduurende de zeven jaaren
dat Scleukus in SyriÃ« regeerde. Naa dat dee-
zen VÃ³rft gefturven was , vÃ³lgde zyn broe-
der Antiochus bygenaamd Epifanes hem in
ryk. PtolomÃ©us Koning van Egipte defge-
lyks toegenaamd Epifanes, ftierf ook ontrent
dien tyd , en liet twee zoonen naa, -welker
oudHeThilometor , en de jongfte ge-

De groote magt van Antiochus verbaalde
Hyrkanus, en maakte hem zo bevreefd van in
zyne handen te vervallen, en ftrengelyk ge-
ftraft te worden wegens den overlaft dienhy de
ArabiÃ«rs had aangedaan, dat hy zichzelven
ombragt 5 waarop Antiochus alle zyne goede-
ren aantaftte.

Onias toegenaamd MenelaÃ¼s ziende zich van \'t Hoogepriefterfchap
vecfteeken, vlugt na den Koning Antiochus, en verlaat de gÃ³ds-
dienft zytict -vaderen. Antiochus komt iw Egipte, en wordt wan-
neer hy gereed ftondt het tc bemagtigen , door de Romeynen ge-
noodzaakt te wyken.

O Nias de Hoogepriefter , ontrent dien tyd
gefturven zynde, gaf Antiochus Koning van
SvriÃ« het Hoogepriefterfchap aan Jefus toege-
naamd Jafon^ broeder van Onias, die maar
Ã©Ã©nen zoon had die nÃ³g heel jong was , en van
wien op zyne plaats ftaat gefprooken te wor-
den. Maar Antiochus daarnaa op Jafon te on-
vreede geworden, benam hem dat ampt, en gaf
het aan Onias toegenaamd MenelaÃ¼s, zynen
jongften broeder, die Ã©Ã©n der drie zoonen was
welke Simon naagelaaten had, en die alle naa
malkanderen Hoogepriefters wierden , gelyk
wy gezegd hebben. Jafon niet konnende dul-
den dat hy dus van dit ampt beroofd was,
quam in groot krakkeel met MenelaÃ¼s , voor
wien de zoonen van Tobias zich verklaarden;
maar het grootfte deel des vÃ³lks begunftigde
fafon, zo dat de andere genoodzaakt waaren
zich na Antiochus te begeeven, tÃ³t wien zy
zeyden dat ze gezind waaren de plegtigheden
huns vaderlands te verzaaken, om zyne gÃ³ds-
dienft en de Griekfche leevens-manier aan te
neemen; en zy verzÃ³chten hem dat hy hen wil-
de toelaaten eene oefenplaats te Jerufalem te
bouwen. Hy ftondt hen zulks toe, en daarop
trokken zy den voorhuyd weder: over , om
onder de Grieken niet uyt te munten wanneer
zy naakt liepen Ã³f worftelden , en aldus hunne
vaderlyke wetten verlaatende, verfcheelden zy
niet van de vreemde vÃ³lkeren.

De gerufte vreede die Antiochus genoot,
en de verachting der kinderen van PtolomÃ©us,
welker jongheyd hen onbequaam maakte om
zich met ftaatzaaken te bemoeijen, deed hem
op \'t veroveren van Egipte denken. Daarop trok
hy met een magtig heir recht op Pelufium aan,
bedroog den Konmg Philopator, nam Memfis
jii, en toog na AlexandriÃ«, om de ftad te ver-
mcefteren en den Koning in handen te krygen.

hem den oorlÃ³g zouden aanzeggen, indien hy
niet weder na zyn land week, was hy gedwon-
gen dien toeleg te ftaaken, gelyk wy elders ge-
zegd hebben. DÃ³ch dewyl ik maar als in
\'t voorbygaan aangeroerd hebbe hoÃ© hy zich
yan JudÃ©a en den Tempel meefter ma;akte, zal
ik Zulks hier omftandiglyk befciry\\cn, en de
zaaken daarom van wat hooj^cr op haaien.

De Koning AtÃ¯tiochus in de ftad Jerufalem gekomen zynde verdcigc
haar ganfchelyk, piondert den Tempel, bouwt\'er een fterkte,
vernietigt de Godsdienft. De Jooden verlaaten hunne religie.
De Samaritaanen vetlooghenen dc Jooden en wyen hunnen Tem-
pel van Garizim aan den Griekfchen Jupitcr.

ANtiochus aldus, uyt vreeze van in eenen 4^)Â»
^ -oorlog met de Romeynen te vervallen,
genoodzaakt zynde het verÃ³veren van Egipte
te ftaaken, quam met zyn heir te Jerufalem
honderd drieÃ«nveertig jaaren naa dat het ryk
van SyriÃ« op Seleukus en de zynen gekomen
was. Hy maakte zich zonder moeite meefter
van die groote ftad, doordien die van zynen
aanhang hem de poorten openden; en hy deed
veele van de andere party ombrengen > nam
veel gelds weg, en keerde alzo weder na An-
tiochiÃ«.

Twee jaaren daarnaa op den vyfentwintigften
dag der maand welke de Hebreen ChafteÃ¼, en
de MacedoniÃ«rs Apelleus noemen, in de honderd
drieÃ«nvyftigfte Olimpiade, quam hy we- (Â») Een
der te Jerufalem, en verfchoonde zelfs die niet^\'^^\'\'^
welke hem ontvingen op hoope dat hy geenjlaren^^
vyandlykheyd pleegen zoude. Zyne onverzaa-^Ã³igenÂ®
delyke gierigheyd maakte dat hy niet fchroom-fche^"yd\'
de zyne trouw te fchenden, om den Tcmpehekcning
van de fchatten, waar mede hy vervuld was, te
berooven. Hy nam de gewyde vaten, de gou-
dene kandelaars, den tafel der toonbrooden, de
wierookvaten, en de tapy ten van fcharlaken en
fyn hnnen weg, roofde de verborgene fchatten ,
en liet niets overblyven. En om deezen bit-
teren overlaft te voltooijen, verboodt hy de Joo-
den Gode de gewoonlyke Ã³fferanden vÃ³lgens
de wet te Ã³fteren. Naa dat hy aldus de gan-
fche ftad geplonderd had, deed hy een gedeelte
der inwoonderen om den hals brengen , voerde
tienduyzend met vrouwen en kinderen gevangk-
lyk weg, ftak de fchoonfte gebouwen inden
brand, vernielde de muuren, deed in de bene-
den-ftad een flÃ³t met groote torens bouwen om
den Tempel te dwingen, en leyd\'er eene be-
zetting van MacedoniÃ«rs in, onder welke veelc
Jooden waaren, dÃ³ch zo fnood en gÃ³dloos,
dat zy den inwoonderen niet dan alles quaads
deeden. Ook deed hy eenen altaar in den Tem-
pel bouwen, en\'er verkens op Ã³fferen, \'t welk
Ã©Ã©ne van de allerftrydigfte dingen tegen onze
GÃ³dsdienft was. Voorts dwong hy de Jooden
den dienft des waaren Gods te verzaaken , om
zyne afgoden aan te bidden; hy beval dat men
hen tempelen in alle de fteden zoude bouwen,
en belaftte dat men niet Ã©Ã©nen dag zou laaten
voorbygaan op welken men geene zwynen Ã³ffer-
de. Ook verboodt hy den Jooden op zwaare
ftraftÃ¨n hunne kinderen te befnvden, en ftelde
perfoonen aan om toe te zien Ã³f zy alle de wet-
ten

om hen, indien zy naalaatig waaren, daartoe
te dwingen. Het grootfle gedeelte des vÃ³lks
was hem gehoorzaam, \'t zy vry willig, Ã³f uyt
vreeze: maar dewyl deeze dreygementen dege-
nen die vroom en edelmoedig waareh niet kon-
den beletten de wetten hunner vaderen te on-
derhouden, deed deeze wreede VÃ³rft hen door
veelerley pynigingen fterven. Wanneer hyhen
door geeifelftagen het hghaam had doen op-
ryten, was \'t zyner onmenfchelykheyd niet ge-
noeg hen aan kruyfen te laaten hechten , maar
terwyl ze nÃ³g leefden, deed hy hunne vrou-
wen en befneedene kinderen by hen verworgen.
Ook deed hy alle de boeken der heyhge Schrift
verbranden, en verfchoonde niemand by wien
deeze fchriften gevonden wierden.

De Samaritaanen ziende de Jooden dus deer-
lyk geplaagd, onthielden zich toen wel van te
zeggen dat zy Ã©Ã©nen en den zelfden oorfprong
hadden , en dat hun tempel van Garizim aan
den almagtigen GÃ³d toegewyd was: maar zy
zeyden dat ze van de Perfen en de Meden af-
komftig waaren, en dat ze na SamariÃ« waaren
gezonden om die plaats te bewoonen : \'t welk
inderdaad waar was. Zy zonden gezanten aan
den Koning Antiochus, die hem het vÃ³lgende
fmeekfehrift overleverden. â Verzoek\'t welk
â de SidoniÃ«rs die te Sichem woonen aan den
â Koning Antiochus , den zigtbaaren GÃ³d,
3, vertoonen. Onze voorouders door groote
3, en geduurige peftziekten gedrukt, hebben
5, door een oud bygeloof zich laaten beweegen

g te vieren, die van de Jooden
â Sabbath wordt genoemd> ook hebben zy op
,, den berg Garizim eenen tempel ter eere van
â eenen naameloozen GÃ³d gebouwd, en daar-
â in flagtÃ³ffers geÃ³fferd. Tegenwoordig nu
â \'t u goed gedacht heeft de Jooden te ftraf-
â fen, gelyk zy verdienen, willen deeze die
â uwe bevÃ©len uytvoeren , ons eveneens han-
3j delen als hen , doordien zy zich inbeelden
â dat wy Ã©Ã©nen zelfden oorfprong hebben.
,5 Maar \'t zal ons ligt vallen uyt onze gedenk-
,, fchriften te toonen , dat wy SidoniÃ«rs zyn.
3, Nademaal wy dan. Heer Koning, aan uwe
3, goedertierenheyd en befcherminge niet kon-
nen twyfelen, bidden wy u, aan ApoÃ¼onim
onzen Landvoogd, en Nikanor uwen koning-
lyken Bewindsman, te beveelen, dat zy ons
niet fchuldig achten aan dezelfde misdaaden
als de Jooden, welker gewoonten en oor-
fprong t\'eenemaal van de onze verfcheelen.
â Voorts verzoeken wy dat onze tempel, die
33 tÃ³t hiertoe den naam van geenen GÃ³d ge-
3) voerd heeft, in ^t toekomende de tempel van
3, den Griekfche Jupiter genoemd worde 5 op-
â dat wy in rufte moogen blyven, en onzen ar-
,, heyd onbefchroomd verrichtende, u des te
â grooter fchattingen konnen betaalen.\'\'

Op dit verzoek fchreef Antiochus aan N^
kanor aldus : â De Koning Antiochus aan Ni-
â kanor. De SidoniÃ«rs te Sichern woonende
3, hebben ons dit nevengaande fmeekfehrift ver-
ss toond; en de brengers daarvan hebben aan
33 ons en onzen Raad genoegzaam doen blyken,
dat zy aan de misdry ven detjooden geen deel
hebben, maar dat zy geneegen zvn vÃ³lgens,,
de gewoonten der Grieken te leeven Hier-
om Ij het dapvy hen onfehuldig verklaaren
van die betichting, en hun verzoek van hun-
nen tempel naar den Griekfchen Jupiter te
noemen, toeftaan, beveelende \'t zelve ook
aan Apollonius hunnen Landvoogd. Gegee- "
ven in \'t zesÃ«nveertigfte jaar, op den agtien-
den dag der maand Hekatombeon."

Mattathias cn zyne zoonen dooden degenen welke dc Koning An-
tiochus gezonden had om hen tÃ³t het doen van vetfoeijelyke Ã³fFe-
randen tc dwingen } cn vlugten in dc woeftyne. Zy worden van
veele gevÃ³lgd , cn een groote menigte word: in de holen verflikt,
omdat zy zich op den Sabbath ciet willen verweeren Matta-
thias fchafc dat bygeloof af en vctmaandc zyne ^oonen om hun
vaderland van flaaverny te vetlÃ³licn.

genoemd Modim een Priefter uyÃ¨ het ge- ^Mach.
flacht van JÃ¶aHb, geboortig van Jerufalem, en
geheeten Mattathias, zoon van Joannes, zoon
van Simon, zoon vanAfmonÃ©us. Deeze Mat-
tathias had vyf zoonen teweeten Joanneshyve-
naamd Gaddes , Simon bygenaamd Matthes,
Judas bygenaamd MachabÃ©us , Eleazar bygÃ«Â»
naamd Auran ^ en Jonathns bygenaamd Aphus,
Deeze vroome man klaagde menigmaal tegens
zyne zoonen over den jammerlyken ftaat waar-
toe hunne landaard gebragt was ; vermids Jeru-
falem verdÃ©lgd, de Tempel verwoeft, en zy
door zo veele andere rampen gedrukt waaren :
en voegde daarby, dat het yeel beter voor hen
zoude zyn vÃ¶Or de befcherming van de gÃ³ds-
dienft en wetten hunner vaderen het leeven te
laaten , dan onder zulk een groote verfinaad-
heyd te leeven.

Toen degÃ©ne die van den Koning gelaft waa-
ren om de Jooden tÃ³t het naakomen zyner be-
velen te dwingen, in dit vlek waaren aange-
komen, fpraken zy Mattathias, als den voor-
naamften, eerft aan, Ã³m hem tÃ³t die verfoeije-
lyke Ã³fferanden te beweegen , niet twyfelendÃ©
Ã³f de andere zouden zyn voorbeeld vÃ³lgen;
en zy beloofden hem groote vergeldingen
daarvoor van den Koning. Hy antwoordde,
33 Dat al waare \'t dat allÃ© volken dit onrecht- ,,
vaerdig bevÃ©l uyt vreeze gehoorzaÃ¤mdeii ^ ,,
liy en de zyne echter nooit de gÃ³dsdienft hun- ,5
ner voorouderen verlaaten zouden." \'t Ge-
beurde hierop, dat een Jood aanquam om vÃ³l-
gensdes Konings bevÃ©l den afgoden te Ã³fferen :
Mattathias en zyne zoonen door dit bedryf met
yver ontfteeken , vielen met het zwaerd in de
vuyft ophem aan, en bragten hem niet alleen
om, maar ook den hoofdman ApeUe\'s en zyne
fÃ³ldaaten, die gekomen waaren om het vÃ³lk tÃ³t
afgodery te dwingen. Mattathias ftiet daarnaa
den altaar om verre, en riep : ,, Zo\'er iemand
is die de liefde onzer gÃ³dsdienft ter harte
gaat, die vÃ³lge my." Daarop verliet hy alle
zyne haave 3 en week met zyne zoonen na de
woeftyne. Alle de andere inwooners vÃ³lgden
hem met hunne vrouwen en kinderen, en be-
gaven zich in holen. Zo dra de bevÃ©lhebbers
van \'s Konings krygsmagt dit verftaan hadden,
namen Zy een gedeelte der bezettinge uyt het
ftÃ³t te Jerufalem, Ã©n jaagden hen naa; Byhen
gekomen zynde poogden zy hen met fchoone

woorden om te zetten, en tÃ³t andete gedach-
ten te brengen, opdat zy niet gedwongen wier-
den geweld tegens hen te gebruyken. Maar de-
wyl zy hen niet overreeden konden, greepen
zy hen opmenen Sabbath aan, en verbrandden
hen in hunne holen; doordien de eerbiedigheyd,
welke zy dien dag toedroegen, zo groot was,
dat zy uyt vreeze van denzelven te fchenden,
zelfs in dien uyterften nood , om vÃ³lgens \'c ge-
bÃ³d der wet de rufte te onderhouden , zich
niet alleenlyk niet verweerden , maar ook den
ingang hunner holen niet hadden willen ftuyten :
aldus wierden\'er wel duyzend met hunne vrou-
wen, en kinderen verbrand Ã³f verftikt j en die
\'t ontkomen waaren quamen tÃ³t Mattathias, en
koozen hem tÃ³t hun opperhoofd. Hy onder-
rechtte hen dÃ¤t zy geen zwaarigheyd moften
maaken om op den Sabbath te ftryden, dewyl ze
anders de wet overtraden door hun eygen Iee-
ven te verkorten 3 vermids hunne vyanden niet
laaten zouden dien dag te kiezen, om op hen aan
te vallen, en dat zy zich niet ter weere ftellen-
de gemaklyk konden gedood worden. Aldus
trok hy hen uyt die dwaaling ; en federd heb-
ben wy geen zwaarigheyd gemaakt van op dien
dag de wapenen op te neemen , wanneer de
nood ons daartoe gedwongen heeft. Dit Op-
perhoofd kreeg binnen korten een aanzienlyke
krygsmagt byeen 3 want die uyt vreeze na de
nabuurige vÃ³lken gev/eeken waaren , quamen
zich by! hem vervoegen. Hierop wierp hy de
afgodifche altaaren omverre, verfchoonde nie-
niand van de afvallingen die in zyne handen ver-
vielen , deed alle de kinderen befnyden, en ver-
jaagde degÃ©nen welke van Antiochus gefteld waa-
ren om zulks te beletten.

Naa dat Mattathias het getrouwe vÃ³lk een
jaar geregeerd had, wierdt hy ziek, en ziende
dat de dood genaakte, ontboodt hy zyne zoo-
nen, en Iprak hen aldus aan : âIk ben nu, my-
â ne kinderen, tÃ³t deezen laatften ftond geko-
â men welken niemand ontwyken kan. Gylie-
â den weet wat myn toeleg! geweeft is, en ik
â bid u den zeiven niet te ftaaken j maar aan al
â de werreld te doen zien , hoe lief de ge-
â dachtenis uws vaders ulieden is, door u yve-
,, rig te toonen om onze wetten te onderhou-
â dÃ¨n, en de eere onzes vaderlands weder op
â te beuren. Vereenigt u nooit met zulke die
het vrywilhglyk Ã³f door dwang aan onze
â vyanden verraaden : maar doet blyken dat
3> gy waarlyk myne kinderen zyt, vertreeden-
33 de alles dat zich als een hinderpaal tegen de
35 befcherming onzer wetten zou willen aan-
kanten j en weeft altoos bereyd uw leeven
daarvoor op te zetten. Houdt u verzekerd
dat dus doende GÃ³d u met een gunftig oog
5, zal aanzien dathy uwe deugd zal bemin- \'
â nen, en dat hy u in die gelukkige vryheyd zal
herftellen, door welke gy de leevensmanier â
onzer voorouderen met blydfchap zult kon- â
nen onderhouden. Onze lighaamen zyn tÃ³t,
fterven gefchikt, maar de geheugenis onzer
voortreffelyke daaden maakt onseenigermaa- â
te onfterflyk. Draagt dan de waare eere en â
roem zulk een liefde toe, dat gy om die te ver- â
krygen niet fchroomt uw leeven in gevaar te â
ftellen ; en leeft zodaanig in eendragt, dat â
elk van u met vermaak aanfchouwe dat de â
andere hunne verleende gaaven ten befte van â
\'t gemeen in zulk een rechtvaerdige zaak be- â
fteeden. Nademaal dan dat Simon een ver- â
ftandig man is, zult gy wel doen dat gy zy- â
nen raad niet minder acht dan Ã³f hy uw va- â
der was : en de dapperheyd van MachabÃ©us â
behoortu te verpligten omhem\'t gebiedover â
uwe krygsmagt op te draagen j naardien gy â
onder zyn beleyd u zult konnen wreeken over â
het leed dat onzen vÃ³lke is aangedaan j en dat â
alle deugdzaame en gÃ³dvruchtige Heden niet,,
laaten Zullen tÃ³t dien eynde met u aan te,,
fpannen."

Dood van Matthathias. Judas MachabÃ©us e\'e\'n zyner zoonen aan-
vaardt het bewind der zaaken verlÃ³ft zyn vaderland, cn zuyvetthet
van de gruuwelen aldaar gepleegd.

470. T^Attathias aldus gefproÃ¶ken hebbende,
[.Mach. 1\'^badt GÃ³d dat hy zyne zoonen in hun
-rechtmaatig voorneemen wilde begunftigen,
en zyn vÃ³lk in hunne oude leevenswyze her-
ftellen.\' Kort daarnaa overleedt hy, en wierdt
te Modim begraaven. Al het vÃ³lk beweende
hem met groote rouwe ; en in \'t jaar honderd
zesenveertig aanvaardde zyn zoon Judas, toe-
genaamd MachabÃ©us, het bewind der zaaken in
zyne plaats. Deez door zyne broeders trefte-
lyk gehulpen, verjaagde de vyanden, deed
alle valft:he Jooden, die de vaderlyke wetten
overtreeden hadden, ombrengen, en zuyverde
het ganft:he landft:hap van de gruuwelen die
aldaar bedreeven waaren.

Judas Machabe\'us verflaat Apollonius Landvoogd vah SamatiÃ« , en
Scron Landvoogd van Neder SyriÃ«.

^ I \'\'Oen ApoUonius Landvoogd van SamariÃ«
^ onder den Koning Antiochus dit bedryf
van Judas MachabÃ©us verftaan had , toog hy
hem met zyn heir tegen. DÃ³ch deeze krygs-
held draalde niet met hem te gemoet te trekken,
floeg zyn heir, en doodde hem nevens veele
van de zyne; daarnaa pionderde hy zyn leger,
bragt zyn zwaerd tÃ³t een zeegeteken mede, en
bleef alzo volkomen overwinnaar.

Thans verzamelde hy een aanzienlyk heir,
en Seron, Landvoogd van Neder SyriÃ«, bevel
van den Koning Antiochus ontvangen hebben-
de om de ftoutheyd dier oproerigen te beteu-
gelen, quam met alle zyne krygsbenden, mids-
gaders de afvallige Jooden die hun vaderland
verraaden , en zich by hem vervoegd hadden,
in een vlek van JudÃ©a , genoemd Bethoron,
zich lÃ©geren. Judas trok hem tegen om hem
te bevechten ; maar ziendQ zyn vÃ³lk ongenee-
gen daartoe , zo om de menigte der vyanden,
als omdat zy lang ge vaft hadden, hieldt hy
hen voor, â Dat de overwinning niet hing aan
â het groot getal der menfchen , maar aan
5, \'t vertrouwen op GÃ³d: dat zy zulks konden
â zien aan \'t voorbeeld hunner voorouderen,
â die zo veele roemryke overwinningen op on-
â telbaare menigten hunner vyanden behaald
3, hadden , vermids zy tÃ³t voorftand hunner
â wetten ; en voor de behoudenis hunner
Â« vrouwen en kinderen ftreeden : En dat der-
Â« halve niets magtig zou zyn hen te weder-
Â» ftaan, omdat zy de gerechtigheyd aan hunne
zyde hadden , en dat de magt welke zy
,, geeft onverwiniielyk is." Deeze woorden
moedigdenhen zo aan, datzy dat vredlyk heir
der SyriÃ«rs niet achtende, hen aangreepen, op
hen inbraken, en naa hunnen Veldoverfte ge-
dood te hebben, hen op de vlugt floegen, en
hen naajaagden tÃ³t aan de plaats geheeten het
vlakke Veld. Achthonderd fneuvelden\'er in
dit gevecht , Ã©n de Ã³verige namen de vlugt na de
z;eekant.

Judas MachabÃ©us verflaat een ^root heir , \'t welk dc Koning An-
tiochus den Jooden tegen gezonden had. Ly,lias komt het vÃ³lgen-
de )aar met een nÃ³g grooter heir te velde. Judas verflaat vyfduy-
zend rnannen van zyn vÃ³lk , en doet hem wyken. Hy zuyveri

T^E Koning Antiochus wierdt zÃ¶ vertoornd
-^wegens de nederlaag zyner twee Veldover-
ften, dat hy zich niet vergenoegde met alle
zyne krygsmagt byeen te verzamelen, maar
ook fÃ³ldaaten uyt de eylanden in dienft nam,
en befloot in \'t begin van de lente tÃ©gen de Joo-
den op te trekken. Maar toen hy zyn krygs-
vÃ³lk betaald had, vondt hy zyne fchatkift zo
uytgeput, zo ter oorzaake van de muyteryen
zyner onderdaanen j waardoor hy verhinderd
wierdt alle zyne tollen te ontvangen, als om-
dat hy van natuure prachtig zynde zeer groo-
te kÃ³ften maakte , dat hy voornam eerft na
PerflÃ« te gaan , om aldaar zyne fchattingen
in te vÃ³rderen. Op zyn ver trÃ©k gaf hy aan

Lyjias t op wien hy groot vertrouwen ftelde,
het bewind der zaaken over, nevens het gebied
over de landfchappen van den Eufraat tÃ³t aan
Egipte en kleyn Afie, en over een gedeelte van
zyne krygsbenden en olifanten. Voorts beval
hy hem geduurende zyn afweezen wel zÃ³rg
te draagen voor den Prins Antiochus zynen
zoon , geheel JudÃ©a te verwoeften , alle def-
zelfs inwooners gevangklyk weg te voeren, Je-
rufalem t\'eenemaal te verdelgen, en al \'t Jood-
fche vÃ³lk uyt te roeijen. ^ Naa dat hy deeze
bevÃ©len gegeeven had , zettede hy in \'t jaar
honderd zeven Ã©n veertig zyne reyze na PerfiÃ«
voort, toog over den Eufrates, en quam in de
opper landfchappen.

Lyfias koos toen uyt de voornaamfte Krygs-
overften, op welke de Koning zich meeft ver-
trouwde, y/Ã¶/m^sj zoon van Orimenes, Gor-
gtas , en Nikanor, en zondt hen met veertigduy-
zend mannen te voet, en zevenduyzend te
paerde na JudÃ©a. Toen zy te Emeus geko-
men , en in eene vlakte daar dicht by gelegerd
waaren , wierden zy door de hulpbenden der
SyriÃ«rs en nabuurige vÃ³lken, nevens een groo-
te meenigte afvalhge Jooden, verfterkt. Ook
quamen \'er veele kooplieden met geld om ge-
vangene flaaven te koopen, en met handboei-
jen om hen te kluyfteren. Judas deeze groote
menigte van vyanden ziende, vermaande zyn
krygsvÃ³lk niet te vreezen, maar al hun ver-
trouwen op GÃ³d te ftellen, en met zakken aan-^
gedaan, vÃ³lgens de wyze hunne voorvaderen ,
hem te bidden dat hy hen de overwinning gee-
ven wilde, omdat zulks het middel Was om
hem tÃ³t barmhartighey<J te beweegen , eii
kracht van hem te verwerven om hunne vyanden
te overwinnen. Daarnaa ftelde hy Overften
en Hoofdlieden aan om \'t krygsvÃ³lk te gebie-
den vÃ³lgens \'t oud gebruyk, en zondt de nieuw-
getrouwde, en zulke die landeryen gekÃ³ft had-
den, terug, opdat niet het verdriet van hunne

vrouwen en landgoederen te moeten verlaaten
hen flaauwhartig mogt maaken: thans fprak hy
zyne fÃ³ldaaten in deezer voege aan i â Nooit
zal ons eene gelegenheyd voorkomen, die â
meer vereyfcht dat wj onze dapperheyd â

5J toonen, en \'t gevaar verachten: want zo
â wy kloekmoediglyk ftryden , zal onze vry-
â heyd de belooning onzer manhaftigheyd
zyn ; en hoe wenft;helyk zy ook uyt zich-
53 zelve mag weezen, echter behoorden wy
haar te meer te waardeeren, omdat wy zon-
der haar onze gÃ³dsdienft niet konnen bewaa-
,5 ren. Overdenkt dan dat de uytflag vandee-
zen ftryd ons Ã³f met geluk zal overftorten,
door ons een middel te geeven om onze va-
5, derlyke wetten en gewoonten in rufte te on-
derhouden j Ã³f ons in allerley elenden dom-
yj pÃ©len 5 en met fchande overlaaden , indien
wy door lafhartigheyd oorzaak zyn dat het
,, overfchÃ³t onzer landaard t\' eenemaal uytge-
roeid y/orde. Weeft indachtig dat de
35 bloodaards immers zo min den dood ontwy-
ken konnen als de dappere; en dat men een
3-3 onfterflyken roem verkrygt door zyn leeven
55 voor zyne gÃ³dsdienft en vaderland op te zet-
ij ten j en twyfek niet wanneer gy maar met
5, een vaft befluyt van te fterven Ã³f te overwin-
3J, nen ten ftryde gaat, Ã³f de dag van mÃ³rgen
5, zal ulieden over uwe vyanden doen zeege-
,i5 praaien."

Door deeze woorden Iprak Judas hen moed
in: en verftaan hebbende dat Gorgias, door ee-
nige overgeloopene Jooden geleyd , met duy-
zend paerden en vyfduyzend voetknechten in
aantÃ³gt was, om hen by nacht te overvallen,
befloot hy hem voor te komen, en ter zelfder
tyd het leger der vyanden, \'c welk door zulk
Ã©en getal van menfchen verzwakt was, aan te
taften. Naa dat hy dan zyn vÃ³lk wat had doen
eeten, en dat \'er veele vuuren in \'t leger aange-
ftoken waaren, toog hy onder begunftigingc der
duyftcrnilTe na Emeus. Gorgias quam onder-
tuflchen in \'t leger der Jooden, en niemand daar
vindende, meende hy dat de vreeze hen had
doen wyken, om zich in \'t gebergte te ver ftee-
ken , en toog daarop derwaards om hen op te
zoeken. Judas daarentegen quam met het aan-
breeken van den dag in het leger der vyanden,
alleenlyk met drieduyzend mannen, die uyt ar-
moede maar flechts gewapend waaren: en zien-
de dat zy welken hy bevechten wilde zo welge-
wapend, eninhunlegerbefchanftwaaren, zey-
de hy tÃ³t de zynen,,, dat al waaren ze ook naakt,
â zy echter niet moften vreezen, dewyl\'t Gode
5, zo aangenaam zoude zyn, te zien dat zy niet
5, fchroomden zulk een groot getal wel gewa-
5, pende vyanden in dien ftaat aan te taften, dat
â hy hen zekerlyk de overwinning geeven zou-
,, de," En daarop deed hy den aanval blaazen.
De fchrik cn verbaafdheyd der vyanden was zo
groot, dat\'er aanftonds veele fneuvelden, ter-
wyl de andere de vlugt namen, cn tÃ³t aan Ga-
dara, de velden van IdumÃ©a, Azote en Jamnia
naagejaagd wierden, zo dat \'er wel drieduyzend
het leeven lieten. Judas verboodt den zynen
zich met de plondering op te houden , omdat
Gorgias nÃ³g te beftryden was, cn dat hy over-
wonnen zynde, zy zich op hun gemak tÃ³t den
roof zouden konnen vcrlccdigen. Terwyl hy
nÃ³g fprak wierdt men Gorgias, die met zyne
benden te rug quam, op eene hoogte gewaar.
Toen deez zag dat het heir des Konings dus ge-
flagen , en het leger vol van vuur en rook was,
cn daar beneve bemerkte dat Judas zich gereed
maakte om hem aan te grypen, vondt hy\'t niet
geraaden hem af te wachten, maar toog te rug-
ge. Aldus dreefjudas hem op de vlugt zonder
vechten, en het zyn vÃ³lk toen pionderen. Zj
vonden eene menigte van goud, zilver, fchar-
laken, en purper, en keerden met groote blyd-
fchap weder, zingende lÃ³fzangen ter eere GÃ³ds,
die de bewerker deezer overwinninge was, wel-
ke zeer veel tÃ³t wederbekominge hunner vry-
heyd toebragt.

In \'t vÃ³lgende jaar verzamelde Lyftas , om
de fchande van dat verlies te vergoeden, een
verfch heir, beftaande uyt een getal van zestig-
duyzend uytgeleezene voetknechten en vyf-
duyzend ruyters , waarmede hy JudÃ©a introk,
en dwars over \'t gebergte zieh te Bethfuraquam
lÃ©geren. Judas trok hem tegen met tienduy-
zend mannen ; en ziende de groote magt zyner
vyanden, badt hy GÃ³d hem te willen gunftig
zyn j en op zyne byftand zich verlaatende.,
greep hy de voortÃ³gt aan, verbrak de gelÃ©deren,
doodde vyfduyzend menfchen , en bragt Zulk
een fchrik onder dc vyanden, dat Lyftas, zien-
de dat de Jooden beflooten hadden te fterven,
Ã³f hunne vryheyd weder te bekomen , en hun-
ne wanhoop meer dan hunne magt vreezende,
met het Ã³verige zyns heirs na AntiochiÃ« te rug
toog ; alwaar hy vreemd krygsvÃ³Ã¯k aannam,
en zich gereed maakte om met een magtiger
heir JudÃ©a in te trekken.

Judas zulke groote overwinningen op de
Veldoverften van Antiochus behaald hebben-
de , bewoog de Jooden na Jerufalem te gaan,
om Gode dankzeggingen te doen, zynen Tem-
pel te zuyveren , en hem Ã³fferanden te Ã³fferen.
Aldaar gekomen zynde vonden zy dat de Tem-
5elpoorten verbrand waaren , en dat de voor-
hÃ³f vol van ruygte en ftruyken was, welke daar
gegroeid waaren federd dat hy woeft gelegen
had. Deeze jammerlyke ftaat perfte hen zuch-
ten ten boezem, en traanen ten oogen uyt: en
naa dat Judas een gedeelte van zyn krygsvÃ³Ã¯k
bevolen had den burg te belÃ©geren, was hy de
eerfte die hand aan\'t werk floeg om den Tempel
te zuyveren. Naa dat dit zÃ³rgvuldiglyk gedaan
was, deed hy\'er nieuwe vaten, eenen nieuwen
kandelaar, tafel, en altaar, alle van goud, we-
der in brengen : ook deed hy\'er nieuwe deuren
aanhangen 3 en voorhangfelen daar voorfpannen.
Thans beval hy dat men den brandÃ³ffers-altaar
zoud af breeken, omdathy ontheyligd was, en
hy deed eenen nieuwen van ongehouwene ftee-
nen bouwen. Den vyfentwintigftcn dag der
maand Ghasleu , welke de MaccdoniÃªrs Apel-
leus noemen, wierden de lampen van den kan-
delaar aangeftoken , op den altaar gewierookt,
brooden op den tafel gezÃ©t, en brandÃ³ffers op
den nieuwen altaar geÃ³fferd. Dit was op den zelf-
den dag dat de Tempel drie jaaren te voore door
Antiochus fnoodelyk ontheyligd, en verwoeft
was : want dat was gefchied op den vyfentwin-
tigften dag der maand Apelleus, in \'t honderd
vyfenvecrtigfte jaar en in de honderd drieÃ«nvyf-
tigfte Olympiade: en deeze vernieuwing ge-
fchiedde op den zelfden dag van het hondei;d

vierhonderd agt jaaren van tc voore duydelyk
voorzegd had, dat de TÃ¨mpel door de Ma-
cedomÃ«rs ontheyhgd zoude worden.

Judas vierde acht dagen Jang ket al het vÃ³lk,
door plegtige offeranden,^ het feeft van de her^
ftellmge des Tempels j en men bragt dien tyd
door met allerley eerlyke vermaakelykhedeii:
Overal hieldt men openbaare gaftmaalen^ dÃ©
lucht weergalmde van lÃ³fzangen ter eere GÃ³ds^
en dc blydfchap was zo grÃ³Ã³t yomdat men naa td
veele jaaren, wanneer men zulks minft vef
wachte, de aaloude plegtigheden en gÃ³dsdienft
onzer vaderen herfteld zag^ dat\'er 4ie inftel-
nnggemaakt wierdt vÃ¤n alle jaaren ter gedach-
temÃ¼e daarvan een hoogtyd van acht dagÃ«ri te
vieren; \'t welk men federd jaarÃ¯yks onderhÃ³ti-
den heeeft, en men noemt \'et het Feeft der lich-
ten, omdat dit geluk 5 zo ik acht, als een aan-
genaam hcht was, dat de duyfterniffen onzer

iange wederwaardigheden verdreef, en in eenen
tyd verfcheen \\vanncer wy ons zulks geenfins
durfden belooven.

Judas deed daarnaa de muuren der ftad we-
der opbouwen, enze met groote torens ver-
fierken, welke hy met krygsvÃ³lk beleyde om
den vyanden af te keeren r ook verfterkte hy
dc ftad Bethfura, om zich daarvan als van ee-
nen burg tegen hunnen aanval te bedienen.

Maar dewyl de nabuurigc vÃ³lken niet dul-
den konden datzy de magt onzer landaard al-
dus vveder zagen vefryzen, leyden zy den Joo-
den kagen, en bragten vcele van hen om\' \'t lee-
ven.^ Judas die geftadiglyk te velde was om
dic itrooperyen te weeren/ taftte terzÃ©lfder
tyd het Akrabataanfche land aan, verfloeg al-
daar vcele Idumeers van Efau afkomftig , en
bragt groote buyt vandaar : ook nam hy het
ilÃ³t in, waaruyt de zoonen van hunnen VÃ³rft
de Joodea belaagden^ en naa dat hy de-
gÃ©nen die \'et op waareh gedood had , ftak \'t lil
de brand. Daarnaa toog hy op tegen de Ammo-
niten, die in grooten getale , onder \'t geleyde
Timotheus^ Ã¶p de been gekomen waaren,
en overwon iieri ^ neemende voorts hunne ftad
Jafor in, welke hy ploriderde eri verbrandde
eÃ¶ toen alJe de inwoonersgevangeri Wegvoerde^
Maar zo dra de OmleggÃ©ndÃ¨ vÃ³lken verftaan
hadden dat hy weder na JÃ©rufalem gekeerd was/
verzamelden zy alle hdnne mÃ¤gt ^ en befpton-
gcn de Jooden: die op de grenzen vÃ¤n Galaad
woonden; welke daarop na\'t kafteel Athem^
de vlugt namen , en aan Judas bericht^zondel
ran \'t gevaar waarin zy waaren, ;van in Ti-

motheus handen tc vervallenv Ook ontving
hy ontrent dien zelfden tyd brieven van de
GalileÃª\'rsf, waarin zy hem verwittigden dax dc
in\\V00ne^*s van PtoloinaÃ¯s, Tyrus, Sidon, en
andere nabubrigÃª volken, tzamentrokken om
hen te beftryden/

Bedryven van SiHiÂ©J3 broede-r yan\'Jii4asMa-ebabÃ©us in; GaHlÃ©a en
overwinning door Judas en Jonathas op de Ammoniten behaald
Andere daaden van Judas.

JUdas ^ MachabÃ©us om de twee vÃ³lken, die te 478
gelyk gedreygd wierdÃ©n, iri hunnen nood by
te ftaan, zoridtzynen broeder SÃ¯moh met driÃ©.
duyÃ¯^end uy tgeleezene marinen den JoÃ¶den tan
GalilÃ©a te Hulpe;, tÃ¨rwyl hy nÃ¨vens Jonathas
zyneri andÃ¨rÃ©n broeder niÃ©t achtduyzend krygs,
^^\'^^en ria Galadltis trÃ³k , eÃ¶ zyne Ã³verig^
krygsbenden tÃ³t beWaarinp fan JudÃ©a liet on-
der het opzigt van JojÃ¨phtis Zacharias zoon
en AsÃ¨artasy met bevÃ©l om wel zÃ³rg tÃ© draa^
gen voor de behoudenis van dat landfehap"
en voof ^yne wederkomft geenen Mdihs tQ
\\vaagÃ©n. &

Zo dra als SMon in ^IftÃ©a aangekomen
was, leverde hy den vyanden flag, dreefhen op
dc vlugt, vepolgde hen tot aan de poorten van
1 tolemais j doode yan hen by de drieduyzend

Judas aan een andere kant verzeld van Zynen
broeder Jonathas , naa dathy den Jordaan ge-
pafTeerd, en drie dagen lang voortgetrokken
was, wierdt als vrind door de NabatheÃ«rs ont-
vangen , en vÃ¨rftondt uyt hen, dat hunne lands-
genooten van Galaditis in hunne plaatfen bele-
gerd , en zeer door de vyanden benaauwd waa-
ren ; weshalve zy hem rieden zich te haaften
om hen te ontzetten. Op dit bericht toog
hydoor de woeftyne: in zynen weg namhyde
ftad Bozora in, ftakze in de brand, deed alle
de inwooners die bequaam waaren om wape-
nen te draagen ombrengen, en vervÃ³lgde zyne
tÃ³gt den ganfchen nacht door, tÃ³t dat hy dicht
by het kafteel quam alwaar de Jooden door
Timotheus belegerd waaren. Hy quam daar
met het krieken van den dag, en vondt dat de
vyanden reeds ladders aanlloegen om de plaats
te beklimmen; en dat zy beezig waaren met
het ftÃ³rmtuyg aan te voeren.. Hierop beval hy
zyne trompetters den aanval te blaazen, ver-
maande da zyne hunne dapperheyd te toonen,
en kloekmoediglyk tÃ³t ontzÃ©t hunner broede-
ren te ftryden ; cn naa dat hy zyne benden in
drie partyen verdeeld had, greep hy de vyan-
den van achteren aan, en floeg hen zonder
veel moeite : want zo dra zy vernomen had-
den dat het die MacliabeÃ«r was,: wiens dap-
perheyd en voorfpoedig beleyd zy op zo^ veele
andere vvooryallen beproefd hadden, namen zy
de vlugt.: : Maar hy \'zat hen zo wakker op de
hieleiÃ¯ j leeven YerlÃ³o^!

ren ; wzcarnaa hy eene^ftÃ¯Ã¯d der J^arbÃ¯iaren; ge-
noemd M^ljan ftÃ³rmenderhand innam ^ alle de
inwooners , jÃ¼ytgenomen de vrouwen , deed
dooden,.Ã©n de plaats in de aflclie leyde: ook
verdelgde hy Bofor Ghafpora, en nÃ³g ande-
re fteden van Galaditis.

Eenigen tyd daarnaa: herzamclde Timotheus
een grootÃ© krygsmagt 5 en nam onder andere
hulptroepen een groot getal ArabiÃ«rs tÃ³t zich;
waarmede hy aan gene zyde der beeke tegen
over de ftad Rapha zich lÃ©gerde, en zyn vÃ³lk
vermaande hunne uyterfte poogingc te doen om
den Jooden den overtÃ³gt te beletten, om dat
daarin de hoope hunner overwinninge ftel-
den. 2o dra Judas vÃ¨rftondt dat TimotheÃ¼s
zich tÃ³t -een gÃ© vecht bereydde, quam hy met
alle zyne benden aantrekken , toog over de
beek, en viel op de vyanden aan. Het grootfte
gedeelte der gener die hem wederftand boo-
den wierdt gedood , en de andere wierpen
hun geweer neder: een,gedeelte Ontquam het,
en de Ã³verige weeken in den tempel van Kar-
naim, hoopende daar hunne veyligheyd te vin-
den; dÃ³ch Judas nam de ftad in , Terbrandde
den tempel, en deed alle door het ftaal of het
vuur omkomen.

Naa alle deeze voorfpoedige krygstÃ³gten
herzamelde die Krygsheld alle de Jooden die
in \'t landfchap Gal_aad waaren , met hunne
vrouwen en kinderen, en haave,> om hen yiQ-
derin Jnt^Ã©a te brengen: en dewyl hy , zonder
eenen verren omweg te neemen, niet . voorby;

kon door de ftad Ephron te trekken , deed hy
de inwooners verzoeken dat zy hem zulks wil-
den toeftaan: maarzy flooten de poorten voor
hem toe, en ftÃ³ptenze dicht met fteenen. Ju-
das door die weygering getergd , vermaande
de zyne tÃ³t wraake, belegerde de ftad, en be-
magtigdeze binnen den tyd van vierentwintig
uuren. Hy deed alle de inwooners, uytgezeyd
de vrouwen, ombrengen, ftak de plaats in de
brand; en het getal der gener die \'er ftieuvelden
was zo groot, dat men \'er niet doorgaan kon
zonder op de lyken te treeden. Naa dat hy den
Jordaan overgetrokken was , midsgaders het
groot Veld, waarin de ftad Betfan legt, welke
de GriekenScythÃ³polis noemen, quam hymet
zyn heir te Jerufalem, zingende lÃ³fzangen en
liederen ter eere GÃ³ds, waarby alle andere tÃ©-
kenen van blydfchap, by groote overwinnin-
gen gebruykelyk, gevoegd wierden : om dat\'er
in zoo vele ftryden niet een van de Jooden ge-
mift wierdt.

Jofephus Zaeharias zoon, welken Judas ge-
laaten had om JudÃ©a te bewaaren, toen hy met
zynen broeder Jonathas na Galaad, tegen de
Ammoniten, getrokken was, en Simon zynen
anderen broeder na GalilÃ©a tegen die vah Ptole-
maÃ¯s gezonden had , was insgelyks gezind roem
te behaalen. Hy toog derhalve met zyne krygs-
magt tegen de ftad Jamnia : m.aar Gorgias die
\'er \'t gebied had, trok hem tegen, floeg hem,
en doodde tweeduyzend van de zyne , terwyl
de Ã³verige na. JudÃ©a de yiugt namen. AJdus
leedt hy rechtnÃ¯aatigc, ftraffe ^ dewyl liy hetbe^

depi in te laatenongehoorzaam was gÃ© weeft.
:En, dit gaf ftÃ³ffe om zich yan tyd tÃ³t tyd hoe
lÃ¯mgeF: hoe meer over de voorzigtigheyd^. en
het wys beleyd van datuytmuntend Krygshoofd
der IfraÃ«liten te verwonderen.

Inmiddels hielden Judas en zyne broeders
niet op de IdumeÃ«rs te beoorlogen,, en van alle
kanten te bcnaauwen , zo dat zy hunne ftad
Hebron bemagtigden , alle haare fterkten ver-
nielden i, \'de torens in de brand ftaaken, al Jiet
land rondom yerwoefteden, zich meefters v^ de
fteden Mariffa en Azote maakten, en ze uyt^
pionderden, Avaarnaa zy metgrooten buyt we^
der na JudÃ©a. keerden.

XIIL H O O F D S T Ã¼ K.

De Koning Antiochus Epifanes fterft van fpyt dat hy gedwongen
: Avas \'t belÃ©g der Had ElymaÃ¯s in PerfiÃ« alwaar by eenen tempel
van Diana wilde pionderen, fchandelyk op te breeken.

niet alleenlyk dwongen \'t beleg op te breeken,
maar hem najaagden: invoege dat het meerder
vlugtende dan wykende was dat hy weder te
Babilon quam, met groot verlies van de Zyne
Terwyl hy zich over deeze rampfpoedige togt
bedroefde, bragt men hem de tydmg dat de
Tooden zyne Veldoverften verflagen Imdden,
en zich meer en meer verfterkten. Dit ver-
meerderde zyn hartzeer dermaate , dat hy m

H I S T O R L
eene ziekte verviel, en dewyl Zyne quaal fteeds
toenam, bemerkte hy wel dat \'er de dood mee
vermengd was. Hy ontboodt dan zyne ver-
trouwdfte dienaars, verhaalde hen hoe hy zich
bevoelde 5 en wat \'er de oorzaak van was; maar
dat hy die ftraffe verdiende om dat hy de Joo-
den vervÃ³lgd , hunnen Tempel geplonderd ,
en den GÃ³d dien zy aanbaden veracht had.
Aldus gefprooken hebbende gaf hy den geeft.

Hierom verwonder ik my dat Polybius de Me-\'
galopoUtaner, die anderfins een vroom man
was 5 den dood van deezen VÃ³rft heeft toege-
fchreeven aan zyne pooging om den Tempel
van Diana te berooven; want zulk een beftaan
ionder de daad kon niet geacht worden den
dood te verdienen. Maar veel waarfchynelyker
is het, dat zyn dood eene ftraffe geweeft zy der
kerkrooverye, welke hy in \'t plonderen van de
fchatten in den Tempel te Jerufalem begaan
had. Doch zo iemand beter \'behaagen heeft jn
het gevoelen van Polybius dan in \'t myne , ik
zal \'er met hem niet over twiften.

ft,,^-;.;.!,.,. TTiinator vÃ³lgt zviieH vader Antiochus Epifanes in \'t ryk
ff AL.Ã¯!i?uVbelâ¬a;ert den burg van Jerufalem, Antiochus

broeders. Antiochus neemt bemuid , het uvterfte eebraat
pel van Jerufalem. Maar t^oen de Jo^d ^
. waaren, verlaat hy \'t belÃ©g op de tyding Q^i- i ^^ ft
Koning van PerfiÃ« had doen uytroepen.

E Koning Antiochus Epifanes had kort
^ voor zynen dood, die in \'t honderd ne-
genenveertigfte jaar voorviel , Fihppus , ee
nen der gener op wien hy zich meeft vertrouw-
de 5 tÃ³t Ryksbeftierder benoemd, hem zyne
kroon, zynen koninglyken mantel, en zynen
Siegelring ter hand gefteld, om die zynen zoon

te kengen, en ontrent Ã¯y\'ne Ã¶pvoÃªdlng, eri
den ftaat des ryks toezigt te neemen, ter tyd toÃ©
dat hy bequaam zoude zyn de regeering zelf
te aanvaarden. ZoÃ¶ dra als Lyftas , Opziener
van den jongen /intiochus ^ dit overlyden ver-
ftaan had , gaf hy den vÃ³lke kennis daaraf, en
boodt hen den nieuwen Koning aan, welken
hy den naam van Eupator gaf. , ^

en verfteÃ¯f waaren door de Jooden die Zich
by hen vervoegd hadden , den anderen Joo.
den veel quaads: want vermids dit Hot tegen
over den Tempel lag, deeden zy t\'elkens uyt-
vallen, en doodden degÃ©nen die quamen om te
Ã³fferen. Judas MachabÃ©us dit niet konnende
dulden, befloot deeze fterkte te belÃ©geren,
verzamelde tÃ³t dien eynde zoo veel krygsmagt
als hy kon, en befprong de velling m het hon-
derd vyftigfte jaar naa dat die landfchappen
onder \'t gebied van Seleukus gekomen Waaren.
PÃ¯y gebruykte ftÃ³rmgereedfchap, wierp hoog-
tens op, en liet niets achterwege om zynen
toeleg uyt te voeren. Veele der overgeloopene
Jooden by nacht uyt de plaats vlugtende, gin-
gen met andere, die niet beter waaren dan zy, na
den jongen Koning Antiochus, en fteldÃ©n hem
voor5 dat het zyn belang was, hen nevens eenige
andere van hun vÃ³lk voor het groot gevaar\'
waarin zy zich bevonden te behoeden: dachen
Oos die

wyze verlaaten hadden om den Koning zynen
vader te gehoprzaamen i en dat de burg van
Jerufalem, en de.koninglyke bezetting welke
hy daar gelegd had , onder de magt van, Judas
zou moeten vallen, indien hy, hen niet te fiul-
pc quam, De jonge VÃ³rft vertoornd door dit
verhaal, ontboodt terlbndtZyne krygso verften j
en beval tÃ³t dien eynde niet alleenlyk overal in
zyn gebied vÃ³lk op de been te brengen , maar
ook vreemde te werven. Aldus verzamelde hy
een heir van honderdduyzend mannen te voet,
twintigduyzend te paerde, en tweÃ«ndertig oli-
fanten , waarover hy Lyfias tÃ³t Veldheer aan-
ftelde. Met deeze magt toog hy uyt Antio-
chiÃ« na IdumÃ©a, en belegerde Bethfura : hy
verquiflte aldaar zeer veel tyds, omdat de in-
wooners zich dapper verweerden, en in groote
uytvallen het ftÃ³rmtuyg, waarmeÃª hy op de
muuren rammeyde, in de brand ftaken. Judas
hierentuftclien den optÃ³gt des Konings ver-
ftaan hebbende, brak zyn belÃ©g op, trok met
alle zyne benden hem tegen , en legerde zich
zeventig ftadiÃ«n van zyn heir in eene engte ge-
naamd BethfachariÃ«. Zo dra Antiochus dit
verftaan had, brak hy het belÃ©g van Bethfura
ook op 5 om zynen vyand tegen te trekken:
en toen hy dicht byhem gekomen was, deed liy
met het aanbreeken van den dag zyn heir in
flagÃ¶rde ftellen: maar vermids de plaats te eng
was om zyne olifanten nevens malkanderen te
doen gaan , was hy genoodzaakt heh achter
den anderen te laaten voorttrekken: By ieder
van dezelve voegde hy vyf honderd tuyters en
duyzend voetknÃ©chten , en elk droeg een
kafteel met boogfchutters op zynen rug. Het
overige van zyn heir wierdt van de Bevelhebbers
gelaft ter wederzyde van den berg op te trek-
ken. In deezer Voege gefchiedde^ de aanval,
met zulk een groot gekryfch dat dÃ¨-dalen weer-
galmden, en de goudene en kopere fchilden ga-
ven eenen glans dat\'er de oogen van fchemer-
den. Maar niets was magtig om Judas Macha-
bÃ©us te vertfaagen: hy ontving de vyanden met
zulk een dapperheyd en moed , dat zeshonderd
yan de eerfte aanvallers op dc plaats het lee-
yen lieten. Eleazar zyn broeder toegenaamd
Auran, ziende dat ;\'er onder de olifanten Ã©Ã©n
ongerneen groot , en prachtiger geharnaft was
dan a|ls de andere ,, verbeeldde zich dat de Ko-
ning daa^rpp was: weshalve hy, zondertelet-
teA op: de .groptheyd yan het gevaar waarin hy
ftreefde- , zich eeijien yyeg baande dwars door
\'t krygsvÃ³lk dat djcni olifant ornrlngde, doo-
dende ve^ei van^h^^ en de andere op de vlugt
jaageqde tÃ³tdat,, hy by dit onbefuysd dier
komende, zich onder zynen buyk begaf, en
het met; zyn zwaerd dood ftak. Maar hy
wierdt onder het gewigt daarvan verpletterd,
en liep zeifin den dood terwyl hy dien het
beeft toebragt, eyndigende alzo. roemruchtig-
lyk zyn leeven, naa dat hy het eerft aan zyne
vyanden dier verkoft had. Judas inmiddels
ziende dat zy hem zoo verre in getal overtrof-
fen, week na Jerufalem om het belÃ©g van den
burg te vervÃ³lgen .- en Antiochus een gedeelte
vaa zyn heir na.Bethfura gezonden hebbende.

, toog met iiet Ã³verige na JeFufalem. Toen- die
vanBethftim ,^ welkea \'t reeds aan levei^smid^
delen ontbrak, zich zo vinnig aangetaft zagen,
gaven zy zich over, op belÃ³fte met eede dat
hen geen leed w^edervaa^en 2,pude. Maar An-
tiochus hieldt hen geen woord ; want hy
foliQnk hen alleenlyk het leeyenr, en joeg , hen
i^aakt: ter ft.ad iiy^t ,. ieggeijde t^en ^ne bfzet^
l^ngin de plaat-5Â« belfg^erdevhy^^

Tempel van Jerufalem, welk belÃ©g lang duur-
de, omdat de^ Jooden zich dapper verdeedig-
den, en zyn ftÃ³rmtuyg door ander, gereed-
fchap hem t\'onbruyk maakten. Maar de leef-
tÃ³gt begon hen te ontbreeken, omdat het juyft
in het zevende jaar was, in \'t welk onze wet
verbiedt het land te bezaaijen: hierdoor wier-
den veele genoodzaakt te wyken, en daar blee-
ven \'er maar weynig om het belÃ©g uyt te hou-
den. De zaaken in deezen ftaat zynde verfton-
den de Koning en Lyfias zyn VeldoverftL dat
Filippus zich voor Koning had doen uy troe-
pen, dat hy uyt PerfiÃ« quam, en dathy tegen
hen in aantÃ³gt was. Op deeze tyding befloot
hy \'t belÃ©g op tebreeken, zonder tÃ³tde Hoofd-
lieden en fÃ³ldaaten iets Wegens Filippus te
fpreeken: en Lyfias had alleenlyk laft van den
Koning hen te zeggen, dat de Tempel zo fterk
was, dat er veel tyds behoefde om hem in te
neemen; dat het heir gebrÃ©k aan leeftÃ³gt be-
gon te lyden, en dat de Staatszaaken den Koning
elders riepen: Voorts dat naardien de Jooden
zo ftyf op \'t onderhouden hunner wetten fton-
den , datzy liever altoos wilden oorlÃ³g voeren,
dan daarin geftoord worden, het beter was
vrindfchap en eeh verbond met hen aan te gaan,
en weder na PerfiÃ« te keeren, Lyfias aldus ge-
fprooken hebbende , wierdt zulks met alge-
meene toeftemminge goed gekeurd- - ; "

Aa dat dit belluy t genomen wasdeed de .
. Koning Antiochus, door emm krygsbog-
de. Judas MachabÃ©us , en_allen die neven?
hem in den Tempel belegerd waaren, aanzeg-
gen dat hy hen de vreede wilde geeven, en hen
toelaaten vÃ³lgens" de wetten te leeven. Zy ont-
vingen deezen voorflag met blydfchap;
dat die VÃ³rft hen zyn woord gegeeven^ en
\'tmet eenen eed bekrachtigd had , trokken zy
ten Tempel uyt , en Antiochus ging \'er in.
Maar toen hy de plaats befchouwd liad ,, .en, ge-
zien hoe fterk zy was, brak hy zynen eed, cn
liet den muur, die denTempel Omringde, tÃ³t

den grond toe afbreeken. â Ã¯>aarnaa keerde, hy

weder na AntiochiÃ«, voerde den Hoogenpjie-

fter Onias, d^ pok MenelaÃ¼s genoemÃ¯wieri
met zich, en deed hem te BeroÃ« in SyriÃ« om\'t.
leeven brengen, t Was Lyfias die hem deezen
raad, gaf, zeggende dat indien hy wilde dat; de
Jooden in.ruite bleeven, en door nieuwe Ijeroer-

\'ten

, tegen zyn woord den muur di.e de^ TempeJ 9fliring<te afbre.tÃ¯^
Hy doet Onias den Hoogenpriefter, geilo-emd MÃ\'neteiis\'ook
dooden, \'engeeftzyn ampt aan AlÃ©imus. C)Ã¯iias..fjeef fahMÃ¨Oe^
laÃ¼s begeeft zich Jiar JEgipte , alwaar deXoning eji.\'deKomiigiii
Kleopatre hem toelaaten te Heiiopolis eeilen tempelgÃªlyk (iiÃ©ri
van Jerufalem te bÃ¼uwÂ£n> â : - \' :

HISTORL
met een heir, om Judas en alle de zyne uyt te
roeijen, beveelende hem in \'Â£ byzonder Alci-
mus , die hem in dien tÃ³gt zou gezelfchap hou-
den , by te ftaan. Deeze Veldheer vertrok
dan van AntiochiÃ«, en in JudÃ©a gekomen zyn-
de, deed hy aan Judas en zyne broeders, met
oogmerk om hen te overrompelen, boodfchap-
pen, dathy eene vreede en verbond met hen
aangaan wilde. Maar Judas mistrouwde hem,
en oordeelde zeer wel, dat naardienhymetzo \'
groot een krygsmagt quam, zulks veel eer was
om te; oorlogen dan om vreede te zoeken. An-
dere echter , die zo voorzigtig niet waaren ,
floegen geloof aan de woorden\'van Bacchides,
en achtende, datzy van wege Alcimus hunnen
landsman â niet te vreezen hadden , gingen
na hem toe, naa dat men hen alvoorens met
eede beloofd had , dat hen nÃ³ch den hunnen
geen leed wedervaaren zoude. Maar Bacchides
deed zestig van hen tegen zyn gegeeven woord
ombrengen,. welke trouwloosheyd de andere
te rugge hieldt. Hy vertrok daarnaa van JeÂ«
rufalem, en quam te Bethfethe, alwaar hy alle
die hy kon gevangen bekomen deed dooden:
voorts beval hy de ingezÃ©tenen van \'t land, Al-
cimus te gehoorzaamen; en laatende onder hem
een gedeelte zyner krygsmagt, begaf hy zich
weder na AntiochiÃ« tÃ³t den Koning Deme-
trius.

Alcimus om de geneegenheyd des vÃ³lks te 488
winnen, en om zyn gezaag te ftyven , fprak
ieder Ã©en zo minnelyk aan , dat vecJe , waar-
van echter \'t grootfte deel maar fiiood geboef.
te en overloopers waaren , zich by hem ver-
voegden. Hierop begon hy langs \'t land te
ftroopen, en deed alle van Judas aanhang, die
in zyae hÃfiden vervielen 5 om \'t leeven
brengen. Judas ziende Mihy van dag tÃ³t dag
fterker wierd, en dat veele braave lieden door
zyne wre.edheyd fneuvelden,. toog te velde, en\'
doodde zo naenig eenen van de zyne als hy be-\'
frappen ^kon,\' Deeze, vyand zyns vaderlands
zich tliaH-s te-zwak bevindende om hem te kon-
nen wederfta^Hj ging.na AntiochiÃ« om byftand
van den,,Koning.Demetrius te verzoeken, dien
hy nÃ³g meer : tegen Ju,das vertoornde ; want
hy befchuldigde hem..dat hy den Koning veel
fchaade gedaari had,-e^ivhem nÃ³g grooter
breuk zoude doen, indien \'er niet een .fterke
krygsmagt gezonden wierd om hem te ftraffen.

dien tyd vlugtte Dmetrms zooii
. , Seleukus-uyt KÃ³me , nam\' de ftad

I Mach. Tripolis in SyriÃ« in,, werfde veel krygs volks,
en deed zich tÃ³t Koning kroonen. Het vÃ³lk
qpaiÃ¯i van alle kanten tÃ³t hem geloopen, en
vief hem met zulk een blydfchap toe, dat zy
den Koning Antiochus, en Lyfias, in zyne han-
den fe verden y welke hy beyde deed ombren-
gen, hebbende Antiochus toen nÃ³g maar twee\'
jaaren geregeerd. Veele Jooden die wegens hun
gÃ³dloos, gedrag g.evlugt waaren, begaven zich
na dien nieuwen Koning, en Alcimus de Hooge-
priefter voegde zieh by hen , om zyne lands-
lieden,,.: inzonderbÃªyd J^i^^as MachabÃ©us en
Z-y^e broeders, te befchuldigen dat zy alle van
zynen aanhangdie\'in\'hunne handen verval-:
len Waaren\', gedood, en hen alzo tÃ³t het ver-
la^teiÃ¯van hunland , om elders hunne veylig-
Â® genoodzaakt hadden i en dat

zy daarom by hem gekomen waaren , om te
verzoeken dat hy iemand , op wien hy zich ver-
laaten kon, wilde zenden, om te verneemen
naar \'t gene waarmeÃª zy Judas\' befchuldigden.

Demctrius_ hierdoor tegen Judas opgehitft,
Zondt Landvoogd van MefopotamiÃ«,

die een dapper man, en groot vrind van den
Koning AntiocliiÃ¯s Epifanes geweeft was.

De KoningÃemetrius xendt op \'t aandringen van Aldmus, Nikanor
met een groot heir tegfen Judas MachabÃ©us om hem tebverrom-
; pelen. Zy komen tÃ³t een gevecht j waarin Nikanor fneuvelt
^ Dood van Alcimus door een fchrik-kelyke ftraffe GÃ³ds. Tudas tÃ³t

P deqze klagten tan Alcimus oordeeldeÂ«
dÃ¨ Konmg Demetrius dat de Zekerhevd
van zynen Staat vereyfchte, niet te dulden If 5
Judas MachkbÃ©us zich meer verfterkte ^
om zondt hy , die met hem uyt KomÃª

gevlugt, en m groot aanzien by hemmet
een groot heir heene. Deeze Veldheer ver-
trok met bevel van niemand der Jooden te ver-
fchoonen: maar by Jerufalem gekomen zynde,
Oo 3 achtte

ten zynen Staat niet ftoorden, hy hem moft doen
dooden, vermids hy het was die den Koning zy-
nen vader bewoogen had dat vÃ³lk tÃ³t het verlaa-
ten zyner GÃ³dsdienft te dwingen, waardoor al-
le de gebeurde onheylen ontftaan waaren. En
inderdaad die Hoogepriefter was zulk een ftiood
en gÃ³dloos menfch, dathy om- tÃ³t dat ampt te
komen, \'t welk hy tien jaaren bediende , niet
fchroomde zyne landsgenooten tÃ³t het fchen-
den hunner wetten te dwingen. Jlkimus^ an-
ders Jacimus genaamd, volgde hem in \'tHoo-
gepriefterfchap.

Naa dat Antiochus de Zaaken van JudÃ©a al-
dus befchikt had, tooghy tegen Fiiippus op,
en vondt dat hy \'t ryk reeds bemagtigd had;
maar hy ftrafte dien indringer wel haaft; want
naa dat hy hem in eenen grooten veldflag over-
wonnen en gevangen genomen had , deed hy
hem om \'t leeven brengen.

De zoon van den Hoogenpriefter Onias ,
die nÃ³g maar een kind was toen zyn vader ftierf,
ziende dat de Koning doorLyhas raad zynen
oom MenelaÃ¼s had doen ombrengen en
\'tampt aan Alcimus, die niet van de priefter-
lyke ftam was, had gegeeven ^ waardoor het
in een ander geflacht was overgegaan, vlugtte
na PtolomÃ©us den Koning van Egipte en
wierdt by hem en de Koningin Kleopatre ^yne
gemaalin zo wel ontvangen , dat zy hem toe-
ftonden in \'t gebied van Heliopolis eenÃ¨n ternpel
gelyk die van Jerufalem te bouwen, waarvan:te
zyner plaatfe zal ge/prooken worden. : â

achtte hy \'t niet geraaden aan Judas te laaten dat het weder in nieuwe gevaaren gewikkeld
blyken waarom hy gekomen was. Hv beÃ¼oot wierde.

Alcirnus de Hoogepriefter wilde de oude 451.
muur van \'t Heyligdom eertyds door de Pro-
feeten gebouwd,"\' doen omverre werpen; maar
GÃ³d fioeg hem op ftaandevoet met zulk een
zwaare ziekte, dat hy ter aarde viel, van ftem
en fpraak beroofd wierd, en \'er eyndelyk van
ftierf, naadat hy veele dagen lang geftadige en
onlydelyke pynen uytgeftaan had. Hy had
het Priefterampt vier jaaren bediend 3 en het vÃ³lk
verkoor met algemeene toeftemminge Judas
MachabÃ©us tÃ³t zynen naazaat.

Deeze nieuwe Hoogepriefter verftaan heb- 491.
bende dat de magt der Romeynen zo groot
wierdt dat zy de GalliÃ«rs, Spanjaarden, en
Karthaginenzers ondergebragt, Griekenland
gedwongen , en de Koningen Perfeus , Filip-
pus, en Antiochus den Grooten overwonnen
hadden, beftoot vrindfchap met hen te maa-
ken, en zondt tÃ³t dien eynde zyne twee vrin-
den Eupokmus Joanncszoon,en zoon van
Eleazar, na Rome, met laft om van de Ro-
meynen te verzoeken datzy hen in hun verbond
en vrindfchap wilden ontvangen , en aan den

liete. De Raad ontving deeze gezanten gun-
ftiglyk , ftondt hen hun verzoek toe , deed
dit Raadsbefluyt op kÃ³pere tafelen gravee-
ren, die in \'tKapitolium bewaard wierden, en
gaf hen een affchrift daarvan \'t welk van dee-
zen inhoud was: ,, Niemand der gener die on-
der de gehoorzaamheyd der Romeynen ftaat >
zal moogen den Jooden oorlÃ³g aandoen;
nÃ³ch hunne vyanden met koorn, fchepen,
Ã³f geld te hulpe komen. De Romeynen
zullen de Jooden met hunne magt byftaan
tegen zodaanige die hen befpringen ; en de
_ Jooden zullen de Romeynen defgelyks te
â hulpe komen indien zy aangevallen worden*
Byaldien de Jooden ontrent dit verbond iets
zouden willen af Ã³fbydoen , zal zulks niet
moogen gefchieden dan met toeftemminge
yan \'t Roomfche vÃ³lk, \'t welk het zal moeten
bekrachtigen. Dit affchrift was gefchree-
ven door Eiipolemus en Jafon, ten tyde toen
Judas Hoogepriefter, en Simon zyn broeder
Veldoverfte was. En dit verbond was het eerfte
dat de Jooden met de Romeynen maakten.

de na den Tempel tradt, quamen eenige Prie- Koning Demetrius fchryven dat hy hen in rufte

fters en Oudften hem met flagtÃ³ffers te gemoet
welke zy zeyden voor de welvaart van den Ko-
ning Demetrius te w illen Ã¶fteren: maar hy , in
plaatfe van hen gunftiglyk te bejÃ©genen, fprak
laftermgen tegens GÃ³d uyt, en dreygde den
Tempel tÃ³t den grond toe te verdelgen, indien
zy Judas niet aan hem overleverden; en daarop
ginghy ter ftad uyt. Alles wat zy in deeze ver-
baafdheyd wiften te doen , was GÃ³d met traa-
nen te bidden dat hy hen befchermen wilde.
Nikanor floeg zyn leger ondertuffchen te Bet-
horon , alwaar hem van SyriÃ« verfch vÃ³lk toege-

lionden wierdt, neÃªr ; Judas legerde zich dertig
ftadiÃ«n van hem by eene plaats genoemd Adafo,
hebbende maar duyzend mannen by zich; welke
hy vermaande zich over de menigte der vyan-
den, en andere fchynbaare voordeelen der ge-
ner welke zy te beftryden hadden, niet te ont-
zetten ^ maar te denken wie zy zelve waaren,
en waatom zy ftreeden, dewyl dat genoeg was
om hen alle vreeze te beneemen. _ Hierop be-
gon het gevecht met een groote drift ter weder
zyde; veele vyanden lieten \'er \'t leeven, en Nika-
nor onder andere, naa alles gedaan te hebben wat
men van eenen dapperen Krygsoverfte verwach-
ten kon. Door zynen dood gaven zyne benden
den moed verlooren , zy wierpen hun geweer
weg, en namen de vlugt. Judas jaagde hen
waW<er naa, floeg alles dood wat hy aantrof,
en deed met trompetten gefchal door \'t ganfche
land verkondigen, dat GÃ³d hem de overwin-
ninge gegeeven hadde. De Jooden des verwit-
tigd quamen aanftonds in \'t geweer,. en fneeden
den vlugtÃ©nden den weg. af, zo dat \'er van ne-
genduyzend raannen5\\^ aaruy t hun heirbeftondt,
niet Ã©Ã©n was die \'t ontquam. Deeze zeege wierdt
bevochten op den dertienden dag der maand
Adar , welke de MacedoniÃ«rs Dyftrus noemen,
en fedÃ¨rd van ons jaarÃ¯yks is gevierd geweeft.
Ons vÃ³lk bleef toen eehigen tyd daarnaa in

derhalve met lift te"werk te gaan, en liet hem
weeten dat hy niet begrypen kon, waarom hy
zich in \'t gevaar eens zwaaren oorlÃ³gs wilde
fteeken, naardien hy bereyd was hem met eede
te verzÃ©keren dat \'er niets voor hem te vreezen
was , en dat hy met de zyne alleenlyk geko-
men was om hem de gunftige voorneemens des
Konings ontrent zyne landslieden bekend te
maaken. Judas en zyne broeders lieten zich
door deeze mooije woorden bepraaten : men
leyde ter weder zyde den eed af, en liet daar-
op Nikanor met zyn heir binnen trekken; thans
groette hy Judas, en terwyl hy met hem fprak
gaf hy zyn vÃ³lk een teken om hem te vatten.
Maar Judas dit bemerkende ontweek het, en
keerde tÃ³t de zynen. De verraaderlyke toeleg
van Nikanor aldus ontdekt zynde , was Judas
alleenlyk bedacht om zich ten oorlÃ³g te ver-
vaerdigen. Men quam dan tÃ³t een gevecht by
het vlek Kapharfalama, alwaar Judas \'t zo quaad
had, dat hy genoodzaakt was na Jerufalem te
wyken.

Eens wanneer Nikanor uyt den burg komen-

desgelyks,en het ge vlecht was5:o liardnekkig, dat
het tÃ³t zonnen ondergang duurde. Judas als toen
bemerkt hebbende dat Bacchides met het puyk
zyns krygsvÃ³lks aan de rechter vleugel ftreedt,
nam de dapperfte van de zynen tÃ³t zich, en
viel zo kloekmoedig op die ftrydbaare benden
aan, dat hy \'er door heene boorende, haar ver^
brak, en op de vlugt bragt, jaagende haar naa
tot aan den berg Aza. Wanneer die van de flin-
ker vlerk zagen dat hy zich zo verre vooruyt
begeeven had, vÃ³lgden zy hem naa, en om-
ringden hem van alle kanten. Hy alstoen zien-
de dat het hem onmoogelyk was te wyken,
hieldt zich met de zyne pal en geflooten, en
naa dat hy een groot getal zyner vyanden ge-
dood had, geraaktehyzo buyten adem, dathy
t\'eenemaal vermoeid neÃªrzeeg, en zyne dagen
alzo eyndigde door een roemruchtige dood, die
alle zyne andere grooteen dappere daaden be^
kroonde. Zyne krygsheden niet konnende
naa\'t verlies van zulk een Opperhoofd ftand
houden , zagen elk om een goed heenkomen.
Zyn lyk wierdt onder een ftilftand van wape-
nen door zyne broeders Simon en Jonathas op-
genomen, en na Modim gevoerd, alwaar het
met groote ftaatfi in zyns vaders graf begraa-Â«
ven wierdt. Al het vÃ³lk beweende hem veelc
dagen lang, en betoonde hem zodanig een eere
als onze landsgenooten gewoon zyn aan de ge^
dachtenifte der doorluchtigfte perfoonen te be-
wyzen. ^

Dit was het roemruchtig eynde van
Judas MachabÃ©us , dien grooten en kloekmoe-
digen krygshoofdman, die altoos het bevÃ©l
zyns vaders voor oogen hebbende , zich met

XIL B oek. J O O D S C

\'t groot getal der vyanden, dat zyde vlugt na-
men 3 en hem alzo niet boven achthonderd over-
fchooten. Maar hoewel hy dus verlaaten was, en
geen kans zag om zyne troepen te verfterken,
echter befloot hy met dat kleyn getal vÃ³lks te
ftryden. Hy vermaande hen de grootheyd van
het gevaar door hunne kloekmoedigheyd te
boven te komen: en wanneer daarop gezegd
wierdt, dat \'er zulk een groote ongelykheyd
tuflchen zyne magt, en die der vyanden was,
dat het beter zoude zyn t^ wyken, om verfch
vÃ³lk te bekomen, en alsdan ten ftryde te trek-
ken, antwoordde hy: â \'t Zy verre dat ik zo
lafhartig zou zyn, dat de zon my ooit my-
nen rug den vyanden zage toekeeren. Al
zoud ik \'er ook myn leeven by infchieten ,
zo zal ik door een fchandelyke vlugt den
luyfter van alle die overwinningen, welke ik
op hen behaald heb, niet bezwalken; maar
ik zal met het geweer in de vuyft, en kloek-
moediglyk ftrydende, alles afwachten, wat
Gode zal believen te gehengen.
Deeze woorden van dien ftrydbaaren Held
hadden zo veel klems, dat zy dit kleyn getal
bewoogen om dit groot gevaar te verachten,
en onbevreefd, tegen den aanval van zulk een
aanzienlyk heir 5 ftand te houden.

een onbÃ©zwykelyke dapperheyd in zo veele
moeiiclykteden en gevaaren begaf, om de vry-
heyd zynf vaderlands te wege te brengen, \'tis
dan geen wonder, dat de eere van het zelve
door een i^nkte van ongemeene daaden van
de dienftbaarheyd der Macedoniers bevryd
te hebben, hem eenen naam verwurven heeft
die door dÃ¨n tyd niet zal uytgewifcht worden.
Hy had ihet Hoogepriefterfchap drie jaaren be^
diend toen hy ftierf:

Naaden dood van Judas Machabc^us wordt zyn broeder Jonathas
door de Jooden tÃ³t hunnen Veldoverfte verkooren; Bacchicles
Veldheer van Pemetrlus meent hem verraaderlyk te doen doo-
den , dÃ³ch dat niet gelukkende, beftrydt hy hem. Wakker ge-
recht , en fraaije aftÃ³gt van Jonathas. De zoonen van Amar
dooden zynen broeder Joannes: Hy wreekt zulks. Bacchides
belegert hem en zynen broeder Slmon in Bethalage ; maar
wordt genoodzaakt het belÃ©g op te breeken.

N het voorgaande boek liebben wy getoond
jL^P hoedaanig een wyze de Jooden van de
I Mach. MacÃ©donifche dienftbaarheyd door de dap-
perheyd en \'t beleyd van Judas MachabÃ©us
verlÃ³ft wierden, en hoe hy eyndelyk voor hun-
ne vryheyd ftrydende in het gevecht Zyn lee-
ven verloor. N aa het verlies van deezen Krygs-
held deeden de afgevallene Jooden, die hunne
vaderlyke wetten verlaaten hadden, meer quaads
dan ooit te voorejaan degÃ©nÃ¨n die Gode getrouw
gebleeven waaren: en JudÃ©a wierdt dooxzul-
ken zwaaren hongersnood gedrukt, dat vÃ©ele
deeze dubbele ongemakken, die hen de armoede,
en de vyand toebrachtjniet machtig te verdraa-
gen , oni daarvan bevryd te zyn tot de Macedo-
niÃ«rs overgingen. Aan deeze afvallige beyal Bac-
chides het beftier van de zaaken des landfcbapS}
weshalve Zy alle wÃ©lke ze in banden konden
krygen, zo wel de vrinden van Judas Macha-
bÃ©us , als andere die zyne party begunftigd had-
den, aan hem overleverdencen \'t was hem niet ge-
noeg hen te doen ombrengen y maar zyne wreed-
heyd ging 20 verre, dat hy hen eerft wreede pyni-
gingen deed lyden. De Jooden ziende zich tÃ³t
zulken elendigen ftaat gebragt, dat zy federd de
Babilonifche gevangenis niets diergelyks ont-
moet hadden, en vreezende hunnen geheelen
ondergang, baden Jonathas deri broeder van
Judas, dat hy den naavÃ³lger wilde zyn van
de dapperheyd zyns voortreffÃ¨lyken broeders,
die zyn leeven geÃ«yndigd had door tÃ³t den laaC-
ftcn adem toe voor de behoudenis zyns vader-
lands te ftryden ; en dat hy niet wilde toelaa-
ten dat zyn ganfche landaard verlooren ging,
uyt gebrÃ©k van een Opperhoofd dat zo be-
quaam was als hy om over hen te gebieden.
Hy antwoordde dat hy bereyd was zyn leeven
in dien dienft ten befte van\'t gemeen op te zetten:
en dewyl zy alle gezamentlyk geloofden dat
dit ampt aan geen waerdigÃ©r perfoon kon op-
gedraagen worden, verkooren zy hem met een
algemeene toeftemminge tÃ³t hunnen Overfte.

49Ã. Zo dra had Bacchides dit niet verftaan , Ã³f
hy beftoot, uyt vreeze dat Jonathas niet min-
der dan zyn broeder , aan den Koning en de
MacedoniÃ«rs werk verfchaften zoude, hem ver-
raaderlyk te doen dooden: maar Jonathas en
Simon ontdekten zynen toeleg, en weeken met
veele van de hunne in de woeftyne die dicht

phar biceven ftaan. Bacchides geloovende dal
iy bevreefd waaren, toog terftond met alle zy-
ne krygsmagt tegen hen op , ^en legerde zich
over den jordaan. Jonathas dit verftaan heb-
bende zondt Joannes zynen broeder,bygenaam(i-
Gadis, met de pakkaadje na de Nabatheefche
ArabiÃ«rs die zyne vrinden waaren, om te ver-
zoeken dat zy die bewaaren wilden tÃ³tdat hy
Baccliides flag geleverd hadde. Maar de zoo-
hen van Amar trokken uyt de ftad Mcdaba,
vielen op hem aan, pionderden alle de pak-
kaadje, en doodden hem met ahe die hem ver-
zelden. Dit fnood bedryf bleef niet ongeftraft,
maar wierdt vari Joaiines broeders fel gewro-
ken , gelyk hiernaa ftaat gezegd te worden.
Bacchides weetende dat Jonathas na het moeras
van den Jordaan geweeken was , koos den Sab-
bathdag om hem te bevechten , denkende dat
de begeerte om de wet te onderhouden hem niet
zoude toelaaten te ftryden. Jonathas ftelde
den zynen voor, dat vermids de vyanden van
vooren, en de fiyler van achteren, hen alle mid-
delen benamen om tc vlugten j daar niets overig
was om hen in zulk een groot gevaar tc redden,
dan hunne kloekmoedigncyd. Thans deed hy
een gebÃ©d om de overwinninge, en viel toen

op de vyanden aan, waarvan hy \'er veele dood-
de ; en ziende dat Bacchides ftoutelyk op hem
aanquam, fpande hy alle zyne krachten in Ã¶m
hem eenen zwaaren flag toe te brengen : maar
Bacchides ontweek hem ; en Jonathas alstoen
niet in ftaat zynde om zuÃ¯k een groot getal lan-
ger te konnen wederftaan, fprongmetdezync
in de rivier, Ã©n^zwom \'erover; \'t welkdevy-^
anden hem niet durfden naadoen. BacchÃ¯des.
in dit gevecht bykans tweeduyzend mannen
verlooren hebbende, keefde weder Ã¶a den burg
van Jerufalem, cn verfterkte eenige verwoefte
fteden, als Jcricho, Einas, Bethof on, Bethella,
Thamnata, Pharaton, Tochoa, en Gazara, deed-
ze met muurenen fterke torens omringen, en
leyd *er bezettingen in, om van daar uyttÃ³g-
tcn op de Jooden te kÃ¶nnen doen. Maar de burg
van Jerufalem verfterkte hy boven al, want al-
daar was het dat hy de kinderen van de voor-
naamften der Jooden, die hem tÃ³t gyzelaars ge-Â»
geeven waaren, in bewaaringe hieldt.

Ten zelfden tyde vernamen Jonathas en Si-
mon dat de zoonen van Amar de dÃ³chter van
eenen der voornaamfte ArabiÃ«rs, met welke
Ã©Ã©n van hen ondertrouwd was , met groote
pracht en ftaatfl uyt de ftad Gathala ftonden te
leyden, om het bruylÃ³ftsfeeft te vieren: Wes-
halve deeze twee broeders Oordeelden, dat zy
geen beter gelegenheyd zouden konnen vinden,
om den dood van hunnen broeder Joannes te
wreeken. Zy toogen daarop met een groote trÃ³p
na Medaba, en leyden zich achter eenen berg

^o dra zy den bmydegom en de bruyd, - nÃ¯Ã«t
hunne vrinden verzeld, zagen aankomen, vie-
len zy op hen aan, floepen hen alle dood, na-
men al wat kÃ³ftelyk was , en keerden te rug
naa dat zy hunnen moed volkomenlyk gekoeld
hadden i want zy bragten vierhonderd perfoo-
nen, zo mannen als vrouwen en kinderen , dm
\'t leeven, en. hielden hun verblyf alstoen in hÃ©t
mperas-Jand van den Jordaan. : ;

4p8. , Naa dat Bacchides bezettingen overal in Ju-
dÃ©a gelegd had, keerde hy weder na den Ko-
ning Demetrius: aldus bleeven de Jooden twee
jaaren in vreede. Maar de afgevallene zien-
de dat Jonathas en. de zyne in rufte leefden ,
en niets mistrouwden, deeden den Koning ver-
zoeken dat hy Bacchides wilde zenden om hÃ©n
aan te grypen , zeggende dat men hen gemak-
lyk by nacht kon overrompelen , en hen alle
doodflaan. Bacchides kreeg daarop bevÃ©l van
zynen VÃ³rft om tc vertrekken , en zo dra hy
in JudÃ©a gekomen was , fchreef hy aan zyne
vrinden en de Jooden van zynen aanhang, dat
zy Jonathas zouden zien te vatten. Zy poogden
deezen laft uyt te voeren , maar te vergeefs,
omdat hy zich op zyne hÃ³ede hieldt. Hierover
wierdt Bacchides zo vertoornd op die valfche
Jooden, denkende dat zy hem cn den Koning
bedroogen hadden, dat hy vyftig van de voor-
naam fte deed ombrengen. Jonathas en zyn broe-
der ziende datzy niet fterk genoeg waaren, wee-
ken met de hunne na een vlek in de woeftyne ge-
noemd Bethalage, en deeden \'t met muuren om-
ringen en met torens verfterken, om aldaar in.
meerder zekerheyd te konnen woonen. Hierop
belegerde Bacchides die vefting met alle zyne
krygsbenden en dejooden van zynen aanhang 5
maar die van binnen verweerden zich dapper:
en Jonathas zynen broeder Simon in de plaats
laatende om het belÃ©g uyt te houden j toog hey-
melyk uyt, en in\'t nabygeleegene land , van
zynen aanhang zo veel vÃ³lks, als hykon, by-
een verzameld hebbende, viei by nacht op heC
leger der vyanden aan, doodde vccle vanhen,
en gaf kennis van zyne komfte aan zynen broe-
der , die ter zelfder tyd eenen uyrval deed,
het ftÃ³rmtuyg in de brand ^ftak, cn veele van
de vyanden om \'t leeven bragt. Bacchides
zich aldus van alle kanten befprongen ziende,
en niet konnende hoopen de plaats te zullen
bemagtigen, wierdt zo ontfteld dathy wel uyt-
zinnig fcheen j cn hy deed dc zwaarte zyner
gramfchap neÃªrftortcn op die heyllooze afvalli-
gen, welke hy achtte dat den Koning bedroo-
gen hadden, doordien \'t op hun aanraaden was
dat men hem na JudÃ©a gezonden had: hierom
overleyde hy hoe hy\'t belÃ©g beft zonder fchande
zou moogen opbreeken, en weder na zyn land
keeren.

Ã¯Onathas bemerkt hebbende dat Bacchides al-
J dus gezind was, deed hem een voorftel van Â» Mach* p^
vreede doen, en liet hem weeten dat indien hy
daartoe gezind was, men ^er dan een begin van
maaken moft met dc gevangenen van wederzy-
de te ontftaan. Bacchides om geen gelegenheyd
te verliezen van het belÃ©g met eere tc konnen
opbreeken , maakte geen zwaarigheyd om tÃ³t
eene onderhandeling te komen. Dies beloof-
den zy elkander met eede den oorlÃ³g te zul-
len ftaaken i waarop de gevangenen in Vryheyd
gefteld wierden. Thans keerde Bacchides We-
der na den Koning zynen Meefter te AntiochiÃ«
cn voerde nooit meer de wapenen in JudÃ©a \'
Jonathas aldus zyn land in zekerheyd en rufte
gebragt hebbende, nam zyn Verblyf in de ftad
Machmar, alwaar hy de regeering des vÃ³lks
waarnam, de gefchillen beflechtte, de quaade
ftrafte, en alles tot hervormmge vandezeeden
zyner landaard aanwendde.

tegen SyriÃ« in de wapenen. De bezetting van PtolomaÃ¯s opent hem
de poorten, ter oorzaake van den haat tegen den KoningDeme-
trius, die; zich ten oorlÃ³g bereyddÃ«i.

tiochus Epifanes , gewapenderhand in SyriÃ« j
waarop de bezetting van PtolomaÃ¯s de plaats
aan heni overleverde uyt eenen haat welken zy

zyner Ã¶peeblaazenheyd waardoor-^y niet te
fpreeken was. Hy hieldt zich befloog^n in een.
koninglyk huys dicht by AntiochiÃ« j%nde met
vier groote torens verfterkt, abyaaFhy nie-
mand by zich liet komen: en zonderzich met
de regeeringe van \'c ryk .te bemoeije^^ : bragt
hy zyn leeven aldaar in leedigheyddodfv waar-
mede hy de verachting cn afkeer^ zyner Ã³nder-
daanenop zich haalde, gelyk wy elders gezegd
hebben.^ Maar toen hy verftondtHit Alexander
in PtolomaÃ¯s ontvangen was , verzamelde hy
alle zyne krygsmagtom hem tegen te trekken.

De Koning Demetrius zoekt een verbond met Jonathas aan te gaan,
die zich van deeze gelegenheyd bedient om de veftingen van Jeru-
lem te herbouwen. . .

DEeze VÃ³rft zondt ter zelfder tyd Gezan-
ten aan Jonathas ,. om hem tÃ³t vrindfchap
en een verbond met hÃ©m te noodigen: wanthy
wilde Alexander voorkomen, niet: twyfelen-
de Ã³fhy zoud het zelfde voorneemen hebben
om byftand van Jonathas te verzoeken, \'t welk
hy geloofde te ligter te znllen bereyken , we-
gens den haat die hy wift dat tuflchen hen ge-
weeft was. Hy beval hem dan zo veel krygsvÃ³lks,
als hy kon, byeen te verzamelen, om hem in dien
oorlÃ³g by te ftaan, en de gyzelaars derjooden,
welke Bacchides in den burg van Jerufalem ge-
laaten had, weder na zich te neemen. Zo dra
had Jonathas deezen brief niet ontvangen, Ã³f
hy ging \'er meÃª na Jerufalem, en las hem daar
in de tegenwoordigheyd van al het vÃ³lk, en
van de bezetting des burgts. De gÃ³dlooze Joo-
den en afvallige die zich derwaards begee-
ven hadden, ftonden verbaafdop \'t hooren dat
de Koning aan Jonathas toeftondt krygsvÃ³lk te
verzamelen, en de gyzelaars weder te neemen.
Naa dat men hem dan deezepandslieden ter hand
gefteld had, leverde hyze weder aan hunne oude-
ren over, en bediende zich van die gelegenheyd
om het vervallene te Jerufalem te doen hermaa-
ken. Ook nam hy \'er zyn verblyf, zonder dat
iemand zich daar tegen kantte, en hy deed de
muuren met groote vierkante fteenen weder
opbouwen , opdat zy de magt der vyan-
den zouden konnen wederftaan. Toen de
verftrooide bezettingen in JudÃ©a dit gewaar
wierden, verlieten zy haare plaatfen enkeerden
weder na AntiochiÃ« j uytgenomen die van
Bethfura en van den burg te Jerufalem, welke
voornaamelyk beftonden uyt overgeloopene
Jooden die geene gÃ³dsdienft hadden.

De Koning Alexander Ballez zoekt Jonathas om zyne vrindfchap aan,
en gceiE hem het ainpt yan Hoogenpriefter \'t welk opeWtoÃ¶d,

N Ademaal de Koning Alexander Ballez niet
onkundig was van Jonathas gi^optÃ© daaden
in den oorlÃ³g dien hy tegeil de-Mac^doniÃ«rs
gevoerd had, en daarbcheven wift hoe;hydoor
Demetrius en zynen Veldheer Bacchides ^^s
geplaagd geweeft, had hy\' nict.-zo dra, de aan-
biedingen welke die VÃ³rft hem deed, vbrftaan,
Ã³f hy zeyde tÃ³t zyne dienaaren, dat hjr achtte
in zodaanig een gewricht vau zaaken itiet nie-
n\\and een verbond te konnen-aangaan, wiens
^b^and hem vÃ³ordeeliger zoude zyn idan die
\' van Jonathas, omdat behalve z^Ã¼e groote dap-
\'prheyd en eervaarenheyd in den oorlÃ³g , hy
-byzondere Ã³przaak^ had ,oih Demetrius te
haaten, dewyl hy groot leed-van\' heni pntvan-
\'gcn, en\'t hein weder aangedaan hadde. Dathy
derhalve, indien zy \'t geraaden oordeelden,
in een verbond met hem tegen Demetrius wilde
-treeden, dewyi liy-niet zag dat iets hem nutte-
lyker kon weezen. â Zy alle_ keurden dit voor-
neemen goed i en daarop fchreef hy terftond
aan Jonathas den vÃ³lgenden brief: \'â De Ko-
ning Alexander aan Jonathas , zynen broe- ,,
der, groetenis. Naardien de achting waar- â
in wy, federd een langen tyd, uwe dapper-
heyd en getrouwheyd gehouden hebben,ons
neygt om een verbond en vrindfchap met u
aan te gaan, zenden wy tÃ³t dien eynde eeni-

ellen wy u tegenwoordig tÃ³t Hoogenprie-
fter aan , wy ontvangen u in\'t getal onzer
vrinden, en wy zenden u tÃ³t een gefchenk
eeheh purperen tabberd en eene goudene
kroon 5 doordien wy niet twyfelen Ã³f alle die
tÃ©kenen van eere welke gy van ons ontvangt,
midsgaders ons verzoek , zullen u tÃ³t er- ,,
kentlykheyd verpligten". Jonathas deezen
brief ontvangen hebbende , kleedde zich met
de vercierfelen van \'t Hoogepriefterfchap op
den dag van \'t Loverhutten-feefl: , vier jWen
naa den dood. van zynen broeder Judas Macha-
bÃ©us, geduurende welke tyd dat ampt had
opengeftaanj voorts verzamelde hy veel vÃ³lks,
en deed eene menigte van wapenen fmeeden.

Demetrius dit verftaan hebbende zette groot
hartzeer daarover, en befchuldigde zyne eygene
traagheyd, dewyl hy aan Alexander tyd gegee-
ven had om door zo groote blyken van genee-
genheyd eenen man van zulk een verdienfte op
zyne zyde te trekken: niettemin fchreef hy aan
Jonathas en\'t vÃ³lk in deezervoege: â De Ko-
ning Demetrius aan Jonathas en \'t Joodfche â
vÃ³lk heyl. Nademaal wy weeten hoe gy ^^
de aanzoekingen door onze vyanden gedaan, -
om u tÃ³t het breeken van ons verbond te be-
weegen, wederftaan hebt, kÃ¶nnen wy uwe
getrouwheyd niet g^^^g pi"yzen, nÃ³g u te
veel vermaanen om fteeds alzo te doen. Gy
moogt Ã¼ op ons woord verzÃ©keren, dat \'er
geene gunften zyn, welke gy tÃ³t belooninge
daarvoor van ons niet te verwachten hebt.
En om u zulks met \'er daad te betoonen,
fchelden wy uhet grootfte gedeelte der fchat-
tingen quyt j en ontflaan u tegenwoordig

van \'t gene gy gewoon zyt aan ons, en aan de
Koningen onze voorzaaten te betaalen, als-
mede van \'t zout-geld, het goud dat gy
ons tÃ³t een gefchenk plagt te geeven ,
het derde deel van \'t zaad, de helft der
boomvruchten , en voorts van \'t hoofdgeld
dat aan ons betaald wierdt door de inwoo-
ners van JudÃ©a, en de nabuurige landfchap-
\'pen Samaria , GalilÃ©a , en PerÃ©a j en dat
voÃ¶r altoos : Wyders begeeren wy dat de
ftad Jerufalem , als een heylige plaats , het
recht eener vryftadgeniete, en benevens haare
landpaalen van tienden en allerley belaftin-
gen vry zy. Wy ftaan aan Jonathas uwen
Hoogenpriefter toe, dat hy den burg vanjeru-
falem met eene wacht belegge van zodaanige
welke hy meeft betrouwt, om hem voor ute
bewa^n. Wy ftellen de Jooden, die in den
oorlÃ³g gevangen genomen, en flaaven onder
onszyn,in vryheyd^j enwy ontflaan u van pÃ³ft-
paerden te verfchaffen. Wy willen dat de
Sabbathen , Hoogtyden, en de drie dagen
die \'er voorgaan, dagen van vryheyd zullen
zyn i dat de Jooden , in onze landen woo-
nende, vry zullen weezen, en wapenen t\'on-
zen dienfte zullen moogen draagen ten ge-
tale van dertigduyzend , met dezelfde lÃ³l-
dy welke wy aan onze andere fÃ³ldaaten gee-
5, ven 5 dat zy in de bezettingen onzer plaatfen
â zullen moogen gelegd, in \'t getal onzer lyf-
â fchutbenden ontvangen, en hunne Overften
â gunftiglyk in ons HÃ³f bejegend zullen worden,
â Wy laaten ulieden, en die der drie gemelde
3, nabuurige landfehappen toe, vÃ³lgens de wet-
,, ten uwer vaderen te leeven ; en wy vergun-
â nen uwen Hoogenpriefter , te bezÃ³rgen dat
niemand der Jooden in eenen anderen Tem-

?Tr u ^^ Jerufalem, GÃ³dsdienft pleege.
Wy beveelen dat men jaarlyks uyt onze in-
komften honderd-vyfdg-duyzend drachmen
plvers neeme om\'er de Ã³fferanden uyttebe-
koftigen, en dat het Ã³verige t\'uwen behoe-
ve zy. En belangende de tienduyzend drach-
men welke de Koningen jaarlyks van den
Tempel plagten te ontvangen, wy fchelden-
ze den Priefteren en andere Tempeldienaaren
quyt, omdat wy verftaan dat ze hen toebe-
hooren. Wy verbieden ook de perfoonen
Ã³f goederen der gener aan te taften, die in
den Tempel te Jerufaleni, Ã³f in \'t bedehuys
daar dicht by, om koninglyke fchuld Ã³f er-
gens anders om, zouden moogen gevlugt
zyn. Wy ftaan u toe t\'onzen kÃ³fte den Tem-
pel te verbÃ©teren, alsmede de ftadsmuuren,
en \'er hooge en fterke torens op te zetten:
en indien \'er in JudÃ©a b^quaame plaatfen zyn
om kafteelen te bouwen, willen wy dat men
die ook op onze kÃ³fte maake.

Naa dat de Koning Alexander een groots,
krygsmagt byeen vergaderd had, zo van zulke
die in zyne iÃ³ldy waaren, als van die welke in
SyriÃ« tegen Demetrius waaren opgeftaan, trok
hy hem tegen , en men quam tÃ³t eenen veld-
flag. De flinker vleugel van Demetrius heir
brak de rechter van Alexanders , dwong haar
te vlugten, vervÃ³lgde haar lang met een groo-
te flagtinge, en pionderde zyn leger. Maar de
Demetrius . waarin Tiv {Ire^f-rtf

emetrius, waarin hy ftreedt,
, _ . van haaren tegenftander niet
wederltaan. Niettemin betoonde deeze VÃ³rft
by dat voorval een ongemeene dapperheyd j hy
doodde mÃ©t zyne eygene hand veele zyner vyan-

den; en terwyl hy andere naajaagde zonk zyn
paerd zo diep in eenen modderpoel, dat het\'er
niet uyt kon komen. Hy aldus ruy ter te voet ge-
worden,van alle byftand ontbloot,en van alle kan-
ten omringd zynde, wierdt met zo veele pylen
doorfchooten, dat hy , naa zich lang met een
groote kloekmoedigheyd verweerd te hebben
eyndelyk overal van wonden doorboord neder*

Onias zoon van Onias den Hoogenpriefter bouwt in Egipte Â«enen
Tempel van \'t zelfde fatfoen als die te Jerufaleni. Twift tuffchen
dÃ¨ Jooden en de Samaritaanen voor PtolomÃ©us Philometor Koning
van Egipte wegens den Tempel van Jerufalem en dieti van Gari-
zim. De Samaritaanen verliezen de pleyt.

\' \' \\y die , gelyk wy liiervoore gezegd hebben,
zich na AlexandriÃ« by PtolomÃ©us Philometor
Koning van Egipte begeeven had , ziende dat

JudÃ©a door de MacedoniÃ«rs en hunne Komngen
verwoeft was , wierdt door eene zucht om, zyne
gedachtenis te vereeuwigen, genoopt om aan deri
|:oning en de Koningin .Kleopatre te fchryven,
en hen te verzoeken datzy hem wilden toelaaten
in Egipte eenen Tempel gelyk die van Jerufalem
te bouwen , en aldaar Pjiefters en Leviten uyt
zyne landsgenooten aan te ftellen. In dit voor-
neemen wierdt hy gefterkt door zÃ©kere profecy
van Efaias, die wel zeslionderd jaaren te voore
voorzegd had,dat een Jood in Egipte eenen Tem-
pel ter eere GÃ³ds bouwen zoude. Zyn \'brief dien
jy deswege fchreef luydde aldus: ,, Toen ik
met GÃ³ds byftand ulieden zulke groote dien-
ften in den oorlÃ³g deedvheb ik in het doortrek-
ken van neder SyriÃ«, FeniciÃ«, LeontÃ³po-
â lis dat onder de landvoogdy van HeliÃ³-
â polis behoort, en; aijdere plaatlen , aange-
merkt dat de Jooden aldaar verfcheydene
Tempelen gebouwd fedden , zonder eenige
â noodige rÃ©gelen .dien eynde invacht te;
neemen : het welk een g^oom verdeeldheyd,
tuffchen hen baarde. En de Egiptenaars be-
gaan den zelfden misflag door de menigte
hunner tempelen, en de verfcheydenheyd
van hunne gevoelens in^ zaaken van GÃ³ds-\'
dienft. Maar ik heb by een kafteel genoemd
â Bubafte , dat woeft legt , een bequaame
â plaats gevonden om eenen Tempel te bou-
â wen dewyl daar overvloed is Van dieren,
â en andere zaaken ter Ã³ftÃ¨rande noodig ; en
dat \'er reeds een vervallen tempel ftaat, die
aan geene GÃ³dheyd is toegewyd, en welks
afbreekfel, zo\'t ulieden belieft toe te laaten,
dienen kan tÃ³t het bouwen van eenen, ter
eere des almagtigen GÃ³ds, die den Jerufalem-
fchen gelyk zy, en alwaar men hem voor de
welvaart van u beyde en uwe kinderen zal bid-
den: het welk ook alle de Jooden die in
Egipte woonen zal vereenigen, doordien zy
daar zullen tzamen komen om Gods lÃ³f te
vermelden, gelyk de Profeet Efaias voor-
zegd heeft, dat\'\'er in Egipte eene plaats den
Heere heylig zal zyn 5 waarby hy nÃ³g ver-
fcheydene andere Zaaken wegens dien oord
voegt.

De Koning PtolomÃ©us en de Koningin Kleo-
patre, die te gelyk zyne zufter en zyne gemaalin
was , betoonden hunne gÃ³dvruchtigheyd door
hun antwoord, het welk zo wasingefteld, dat het
alle de zonde en overtreeding der wet daar in te
begaan op Onias fchoof: want hun brief luyd-
de aldus: â De Koning PtolomÃ©us en de Ko-
Â» aingin Kleopatre aan Onias hey}; Wy heb-
jv ben uwen brief gezien , en daaruyt verftaan
j, mv-verzoek aan ons om den vervallen Tempel
van het woeft Bubafte, dicht by LeontÃ³po-
3, lis onder de landvoogdy van HeliÃ³polis,

weder op te bouwen: maar wy konnen
naauwlyks gelooven dat het Gode aange-
naam zal zyn, op zulk een onzi^yvere plaats,
zo vol van gedierte, hem eenen tempel te
bouwen : DÃ³ch naadien gy ons verzekert
dat de Profeet Efaias lang .geleeden yggr-,
zegd heeft, dat zulks gefchieckn zoude,
laaten wy \'t u toe ,; ingevalle het eene za^k _
zy die zonder ^uetfing uwer wet gefchie-
den kan ^ - want wy willen den, Heere niet ,,
beleedigen Onias dit verl^ bekomen heb-
bende bouwde Ã©euen Tempel yan fatfoentsÃ¯s
die te Jerufalem , maar kleyner en niet zo kÃ³-
ftelyk. Ik zal de maat daarvan, nÃ³ch hoedaa-
nig de vaten tÃ³t deszelfs dienftewaaren , alhier
niet melden , omdat ik % in \'\'t zevend^ boek
dÃ¨r Joodfche QÃ³rlÃ³gen van fpreeke. Inmid-
dels viel het Onias niet zwaar onder l&e JoQdeii
Priefters en Leviten van zyn flach te vinden,
Oin in dien Tempel te dienen.

Ontrent dien tyd ontftondt te AlexandriÃ«
zulk een groote twift tuflchen de Jooden, e^
de Samaritaanen die onder de regeeringe van
4le5?apder den GtOOten eenen Tempel ;Op den
berg Garizim gefticht hadden > dat PtolomÃ©iÃ¯s
zelf van die zaak kennis neemen wilde. Want
de, Jooden zeyden dat de Tempel vari Jerufa^
l^ aehterVÃlg^s Mofes Wekten gebouwS ^yn-
e^Ã¯iigftq was dien men eeren mo.ft : En
der Samaritaanen. hielden daarentegen ftaanc^
tÃ³ die van Garizim. dewaareTempel was. Df;
Koning dm d^n grooten Raa4 tÃ³t dien eynde
vergaderd hebbende, beyal dat de Voorfpraa,
ken die hun geding verlooren , met den dood
geftraft zouden worden. SabÃ©us en TheodoJÃ¯usL
lÃ¯taken voor de .Samaritaanen , en dndroni-^
kus, zoon van MeflalanÃ¼s, voerde \'t woord
voor de Jooden en voor die van Jerufalem. Zy
betuygden alle met eede voor GÃ³d en den Ko-
ning , dat zy geene bewyzen zouden bybren-
gen dan die uyt de Wet gehaald waaren, enzy
verzÃ³chten den VÃ³rft dat hy de fchenders van
dien eed wilde doen fterven. Ondertuftchen
waaren de Jooden te AlexandriÃ« zeer bekom-
merd voor degÃ©nen die hunne zaak zouden
voorftaan, en konden niet zonder groot ver-
driet aanfchouwen, dat men het recht van den
oudften en heerlykften Tempel die \'er in de
werreld was, in twyfel trok. SabÃ©us en Theo-
doflus dan toegeftaan hebbende dat Androni-
kus eerft fprak, toonde hy door bewyzen uyt
de Wet getrokken, en door de geftadige vÃ³lg-
reeks der Hoogepricfteren , hoedaanig de
achtbaarheyd en heyligheyd van den Tempel
te Jerufalem was. Voorts wees hy aan dat alle
de Koningen van AfiÃ« door kÃ³ftelyke gefchen-
ken groote eere aan den zelven beweezen had-
den , zonder van dien van Garizim eenig werk
te maaken. Hy voegde nÃ³g andere rÃ©denen
daarbv, die den Koning dermaate overftem-
den,\'dat hy verklaarde dat de Tempel van
Jerufalem vÃ³lgens Mofes mzetdngen gebouwd
was, en hy doemde SabÃ©us en Theodofius ter
dood.

liciÃ«. Deeze tyding ontftelde den Koning
Alexander Ballez, die toen in FemciÃªwas, zo
zeer , dat hy terftond na AntiochiÃ« vertrok,
om in alles te voorzien, eer Demetrius daar kon
komen, en hy gaf het bevÃ©l over zyn heir aan
Apollonius T>avm. Deeze VeldÃ³verfte toog na
Jamnia, en fchreef aan den Hoogenpriefter Jo-
nathas: 5, Dat het iets zeldzaams was dat hy
op zyn gemak leefde, en in rufte bleef, zon-
der den Koning eenigen dienft te doen:
maar dat hy \'t verwyt dat hy van ieder Ã©Ã©n
hooren moft, omdat hy hem niet tÃ³t zynen
Dligt bragt, niet langer dulden zoude. Dat
ly zich niet behoefde te vleijen met de hoope
dat men hem in \'t gebergte niet zou kÃ¶nnen
overweldigen: d9ch indien hy zo manhaftig
was, en inderdaad zo veel vertrouwen op zyne
magt ftelde 3 als hy voorgaf, dat hy dan in
de vlakte zoude komen, om het gefchil door
een gevecht te beftechten , waarvan de uyt-
flag toonen zou wie van hen beyde de dap-
perfte was. Dat hy hem liet weeten, dat
ly dc befte fÃ³ldaaten die \'er waaren by zich
had, en dat ze uyt alle plaatfen geligtreeds
gewoon waaren de zyne te overwinnen:
Voorts dat men het gevecht zoud houden op
eene plaats alwaar men wapenen behoefde, en
geen fteenen, cn daar de overwonnene zich niet
met de vlugt zouden konnen redden

Jonathas door deeze fnorkery getergd, ver-
trok terftond van Jerufalem met tienduyzend
uytgeleezene mannen , vergeld van zynen broe-
der Simon , en legerde zich by de ftad Joppe.
De inwooners flooten de poorten voor hem toe,
alzo zy bezetting vaii Apollonius in hadden,
maar ziende dat hy zich gereed maakte om hen
met geweld aan te taften , openden zyze we-
der. A pollonius verftaan hebbende dat hy mee-
fter van de ftad was, tÃ³gt door A zo-
te met achtduyzend mannen te voet, Ã¨n drie-
duyzend te paerde, en quam met kleyne dag-
reyzen in ftilte by Joppe: daarnaa trok hy een
weynig af, om Jonathas in \'t veld te doen ko-
men, dewyl hy zich op zyne ruytery vertrouw-
de. Jonathas toog daarop voort, en vÃ³lgde
hem den weg op na Azote. Maar zo dra Apol-
lonius zag dat hy in de vlakte gekomfen was,
keerde hy met de zyne om , en deed ter zelf-
der tyd duyzend paerden Ã¼yt eene hinderlaage
komen, welke hy gelegd had om de Jooden
van achteren te overvallen. Jonathas die zulks
al van te voore gCzien had, verfchrikte niet
eens daarover i maar ftelde zyne flagÃ³rde in\'t
vierkant, om de vyanden van alle kanten het
hoofd te konnen bieden , en vermaande toen
de zyne zich dapper in dien ftryd te quyten.
Naa dat het gevecht tÃ³t den avond toe geduurd
had , gaf hy \'t bevÃ©l over een gedeelte van \'t
heir aan zynen broeder Simon, en belaftte ter
zelfder tyd aan de benden welke hy onder zyn
eygen opzigt hieldt, dat zy zich met hunne
fchilden zouden dekken, om \'er de pylen der vv-
andlyke ruyters op te laaten afftuyten. 2y dcL
den gclyk hen bevolen was, Waardoor de vyanden
alle hunne pylen verfchooten, zonder hen eenig
leed te doen. Toen Simon zag dat de ruyterl
vermoeid waaren , hebbende den ganfchen dag

XIE Boek. J O Ã P H

lomeus Philometor Koning nn Egipte ten v/yve. Alexander doet

Jonathas den Hoogenpriefter groote eere aan.

ISJAa dat de Koning Demetrius, gelyk reeds
Mach. gelegd is, in den flag gefneuweld was, en

dat Alexander Ballez zich door zynen dood
meefter van ganft:h SyriÃ« bevondt, fchreeFhy
aan PtolomÃ©us Philometor Koning van Egip-
te , en verzÃ³cht de PrinfÃ©s Kleopatre zyne
dÃ³chter van hem ten huuwelyk , zeggende dat
het billyk was , nademaal GÃ³d hem dc gunft
beweezen had van Demetrius te overwinnen,
en\'t ryk zyns vaders weder te bekomen , dat
hy hem in zynverwantfchapontving, waartoe
zelfs andere inzigten hem niet onwaerdig
maakten. PtolomÃ©us ontving dien brief met
blydfchap , en antwoordde daarop : Dat hy
mÃ©t groot vermaak vCrftaan had , dat hy we-
der in h^ ryk, dat hem van rechtswege toequam,
gekeerd was j en dat hy hem zyne dÃ³chter
gaern geeven wilde: dat hy derhalve maar tÃ³t
aan PcolomaÃ¯s behoefde te komen, alwaar zyn
voorneemen was haar te brengen, om daar de
. bruylÃ³ft te houden. Dit gefchiedde alzg , en
PtolomÃ©us gaf aan zyne dÃ³chter ten bruydfchat
eene fomme zulk eenen Koning betaamende:
Alexander noodigde den Hoogenpriefter Jona-
thas door eenen brief ook tÃ³t zyne bruylÃ³ft :
deez liet niet naa daar te verfchynen, gaf groo-
te gefchenken aan beyde de Koningen , en
wierdt met groote eere van hen ontvangen:
want Alexander verpligtte hem zyn eygen ge-
waad af te leggen om eenen purperen tabberd
aan te fchieten, deed hem nevens zich op zy-
rien troon zitten, en beval aan zyne voornaam-
fte amptenaaren dat zy hem door de ftad zou-
den leyden, en voor hem doen uytroepen dat
niemand iets tegen hem zou moogen inbrengen ,
qf hem eenigen overlaft aandoen. Alle deeze
gunften gaven aan ieder een te verftaan, in hoe-
daanig een aanzien Jonathas by den Koning
was j weshalve zyne vyanden, die gekomen waa-
ren om hem te befchuldigen , weder heene gin-
gen, uyt vreeze dat het quaad het welk zy hem
berÃ³kkenden op hun eygen kÃ³p neÃªrkomen
zoude. En de geneegenheyd welke die VÃ³rft
hem toedroeg was zo groot, dat hy hem aan-
merkte als iemand dien hy boven alle andere
beminde.

VIII. HOOFDSTUK.

I)ernetrius Nikanor zoon van den KoningDemetriusfepmt meteen
heir in Cilicie. De Koning Alexander Ballez geeft het gebied over
\'t.zyne aan Apollonius, die Jonathas den Hoogenpriefter beftrydt :
DÃ³ch deez flaat hem , ^neemt Azote inj en verbrandt Dagons
Tempel. PtolomÃ©us Philometor Koning van Egipte , komt den
Koning Alexander zynen fchoonzoon te hulpe, diehem door Am-
monius laagen doet leggen PtolomÃ©us ontneemt hem zyne dÃ³ch-
ter , geeft haar aan Demetrius ten huuwelykj en maakt dat de
inwooners van AntiochiÃ« hem aanneemen, en Alexander verjaa-
gen , die met een heir wederkomt. PtolomÃ©us en Demetrius ber
vechten en overwinnen hem: maar PtolomÃ©us ontvangt zo veele
â¢ wonden dat hy \'er van fterft , ma alvoorens het hoofd yan
Alexander gezien te hebben \'t welkhem van eenen Arabifchen Vorft
, toegezonden wierdc. | onathas belegert den burg van Jerufalem,
en bevreedigt den Koning Demetrius dooc gefchenken , die den
Jooden nieuwe guallen bewyft. Deeze VÃ³rft z.ich in vreede zien-
de dankt zyne oude fÃ³ldaaten af.

"IN het honderd vyfÃ«nzeftigfte jaar nam T)eme-.
^\' ^ trius toegenaamd Nikanor., zoon van den Ko-
ning Demetrius , veel krygsvÃ³lks in zyne fÃ³l-
dy , \'t welk Lafthenes de Kretenzer hem ver-
Ichafte, en ging van dat eyland t\'fchcep na Ci-

m veele fchichten te vergeefs gefchooten, viel
hy zo wakker op hun voetvÃ³lk aan, dat hy \'t
aan \'t wyken bragt. Door hunne vlugt ont-
zonk der ruyterye de moed, zo dat ze ook in
groote wanorde de vlugt nam. Jonathas jaag-
de haar naa tÃ³t aan Azote, en verfloeg een
groote menigte : de Ã³verige vlooden in den
Tempel van Dagon, om daar hunne behoudenis
te zoeken. Maar hy met de zyne onder hen
vermengd ter ftad in ftreevende , deed \'er den
brand in fteeken, alsmede in de dÃ³rpen daarom
heene , en zonder den tempel van dien afgÃ³d
te verfchoonen , verbrandde hy hem met alle
die \'er in ge weeken waaren. Het getal der vyan.
den welke dien dag door het ftaal en de vlam-
men fneuvelden j quam op achtduyzend uyt.
Jonathas daar naa Azote verlaatende, legerde
zich dicht by Askalon; waarvan de inwooners
hem gefchenken aanboden, welke hy ontving,
en hen voor hunne goedwilligheyd bedankte,
keerende alzo zeeghaftig met ryken buyt we-
der na Jerufalem. De Koning Alexander Bal-
lez geliet zich blyde over Apollonius neder-
laag te zyn , omdat hy zynen vrind en bond-
genoot buyten zynen laft aangegreepen had:
en om aan Jonathas blyken te geeven van de
achting die hy hem toedroeg , zondt hy hem
een goudene gefp, hoedaanige van niemand dan
\'s Konings maagen mogten gedraagen wor-
den , en hy gaf hem Akkaron en deszelfs land-
gebied voor altoos in eygendom.

Ter zelfder tyd qUam de Koning PtolomÃ©us
Philometor met zyne land-en-zee-magt in SyriÃ«,
tÃ³t byftand van zynen fchoonzoon Alexander,
door wiens bevel alle de fteden hem met blyd-
fchap ontvingen , uytgezeyd Azote j \'t welk
hem zwaare klagten deed, dat Jonathas Dagons
tempel verbrand , en al het land te vuur en te
zwaerd verwoeft had j op \'t welk hy niet ant-
woordde. Jonathas quam hem by Joppe te ge-
moet, wierdt wel ontvangen, waarnaa hy hem
tÃ³t aan de rivier Eleutherus vergezelfchapte, en
toen met kÃ³ftelyke gefchenken, die hy van den
VÃ³rft ontvangen had , weder na Jerufalem
keerde.

Toen PtolomÃ©us te PtolomaÃ¯s was , fcheel-
de het weynig dat hy niet omquame door de
laagen welke Alexander hem door zynen vrind
Ammonius leyde : maar hy ontdekteze , en
fchreef aan Alexander , dat hy dien verrader
naar verdienfte behoorde te ftraffen: maar zien-
de dat daar niets op vÃ³lgde, bemerkte hy wel
dat Alexander zelf hem dat verraad gebrouwen
had j en wierdt deswege zeer vertoornd op
dientrouwloozen VÃ³rft, die zich reeds zeer ge-
haat gemaakt had by de inwooners van Antio-
chie ter oorzaake van dien Ammonius , van
men zy grooten overlaft geleeden hadden
Ã¼cnter neert deeze booswicht zyn verdiende
ftrafte niet konnen ontgaan j want hebbende
om zich te bergen vrouwen kleederen aange-
trokken j wierdt hy in dat gewaad gedood, en
ftierf alzo eenen fchandelyken dood , gelyk wy
elders gezegd hebben.

PtolomÃ©us kreeg hierentuflchen berouw van
\'t verwantfchap met Alexander aangegaan , en
van den byftand hem verleend 5 weshalve hy
hem zyne dÃ³chter ontnam, en gezanten aan
Demetrius zondt omze hem ten huuwelyk aan te
bieden, met belÃ³fte van hem in zyn ryk te her-
ftellen. Hy ontving die aanbieding met groote
blydfchap ; dies ftond \'er voor PtolomÃ©us nu
niet anders te doen, dan de ingezÃ©tencn van An-
tiochiÃ« te overreeden dat zy dien jongen VÃ³rft
aannamen, op wien zy gebeeten waaren door\'t
herdenken van \'c gene zy onder zyns vaders re-
geeringe geleeden hadden. DÃ³ch de haat dien
zy Alexander ter oorzaake van Ammonius toe-
droegen , deed hen zonder veel moeite befluyten
hem uyt hunne ftad te verjaagen. Hy week
en PtolomÃ©us Philometor trok
in de ftad Antiochie, alwaar hy als Koning ge-
groet

en gedwÃ¯ongen tocrte^ laaten dat meniJiem twefe
kroonen op \'t hoofd zettede-,;^de Ã©^ in de
hoedaanigheyd -van - Kojtiing- over AfiÃ« , , en de
andere als Koning van EgipCâ¬;_ Maar dewyl
lÃ¯y.van natuÃ¼re zeer re^tvaerdigÂ» wys, gemaa*
tigd. s -en ganfGh .niet ftaatzuchtig was , en dÃ©
RojÃ¯ieynen geen fins beleedigen wilde , verza-
melde hy alle de inwooners dier groote ftad 3
en riedt hen Demetrius tot hunnen Koning
aan te neemen verzoetende J^n dat hy door
die weldaad de vyandfchap , die \'er tuflchen
zynen Vader en hen geweeft was, vergeeten Zou-
de : -waarby hy,voegdej â dathy,hem onder-
j, wyzÃ¶n zoude hoe hy wel regeeren moft, en
j, dat hy hem zoud, aanbeVeelen nooit iets te
doen dat eenen VÃ©rft onbetkamelyk\'waare.-:
j, voorts dat wat hemzelvÃªn aanging, hy
35 zich met het ryk van Egipte -rergenoegdd.
indeezervoege overreede die wyze Koning hen
om Demetrius aan te neemem .

Alexander een groot heir byeen verzameld
hebbende , trok d^aarmeÃª in GiliciÃ« en Syrid ,
plondÃ©rde die landen, en verwoeftte alles fflet
blaaken en branden. PtolomÃ©us , .en Deme^
trius, dien toen zyn fchoonzoon geworden was,
toogen tegen hem op ten ftryde, overwonnen
hem , en dwongen hem na ArabiÃ« te vlugten.
In dit gevecht gebeurde het dat het paerd van
PtolomÃ©us , verfchrikt door het gekryfch eens
olifants , ter aarde viel 5 waarop de vyanden
hem van alk kanten omringden , en hem ge-
dood zouden hebben , \'t en waare zyne lyf-
wacht hem uyt het gevaar gerÃ©d hadde: maar hy
ontving zo veele wonden in zyn hoofd , dat
hy vier dagen was zonder iets te konnen fpree-
ken , Ã³f verftaan van \'t gene men tÃ³t hem fprak.
Den vyfden dag , wanneer hy weder tÃ³t zich
zeiven begon te komen , zondt zeker Ara-
bifch VÃ³rft, geheeten Zabez, hem het hoofd
van Alezander, Aldus vÃ¨rftondt hy den dood
van zynen vyand , en zag met zyne eygene
oogen dat die tyding waar was : maar hy over-
leefde zyne blydfchap niet lang, want naauw-
lyks had hyze ontvangen, Ã³f hy eyndigde zy-
ne dagen. Deeze Alexander Ballez regeerde
maar vyf jaaren , gelyk wy elders gezegd heb-
ben.

512. Demetrius Nikanor door zynen dood in
^t bezit van het ryk getreedcn zynde, deed
zynen quaaden aarde wel haaft blyken : want
vergeetende de weldaaden van PtolomÃ©us Phi-
lometor, en de vermaagfchapping in welke hy
door \'t huuwelyk met Kleopatregetreeden was,
handelde hy zyne krygslieden zo quaalyk , dat
zy zyne ondankbaarheyd verfoeijende na
AlexandriÃ« weeken, en hem de ohfanten lieten.,
behouden.

513. Ter zelfder tyde vergaderde Jonathas de
Hoogepriefter allÃ© zyne krygsbenden uyt ge-
heel JudÃ©a, om den burg vanjerufalem aan te
taften, waarin eene bezetting van MacedoniÃ«rs
lag, en alwaar de afvalhgÃ© f ooden zich begeeven
hadden. Hun vertrouwen op de fterkte der plaatfe
maakte dat zy in den beginne met zyne ondernee-
ming den fpÃ³t dreeven j en eenige dier Jooden
gingen \'er heymelyk uyt om Demetrius kennis

van dat bdÃ©g te geeven. Hy Wierde hierover
zo yertoon\\d; dat hy met een heir van Antio-
chiÃ« tÃ©gen Jonathas optrok 5 Ã©ii toen hyte Pto^
lemais gekomen was , aan hem fchreef dat hv
daarby hem-mÃ³ft komeft i jonathas gin<r Vr

heenÃ© ZÃ¶nder:Ã©cliter hec-,be]Ã©g. op te breeÃ¯en ^
hy nam met zich eemge Priefters en oudften
des vÃ³lks 5 en hy bragt hÃ©m goud , zilver,
kÃ³ftelyke kieederen , en veele andere gefchen-
ken om zyne- gramfchap tÃ© ftillen. De Konino-
ontving hem met groote eere y beveftigde hein
in \'t Hoogepriefterfchap , gÃ©lp de Koningen
zyne Voorzaaten gedaan hadden ^ en floeg niet
alleenlyk geen geloof aan de befchuldigihgen dÃ©r
overgeloÃ¶pÃ© Jooden , maar vergunde hem Ook
dat ganfch JudÃ©a, nevens-dÃ© drie Â©nderhoorÃ¯-
gÃ« landfehappen tÃ¤h SaniariÃ« , Joppe , Ã©n
GalilÃ©a, niet meer dan driÃ©hOnderd talenten
tot fchattinge ^taalerti ZoÃ¼den , gelyk blykt
Ã¼yt dÃ© Ã³pÃ©ne -brieven wÃ©lke hy daarVah yerleen-
de , en diÃ© aldus luydden : De Koiftng De-
ffletrius aan Jonathas zyilen broeder, Ã¨n de
Joodfche landaard, heyl Wy zenden u het
affchrift van den brief, diÃ©A wy aan onzen
bloedverwant Lafthenes gefchreeven heb-
ben , ten eynde gy den inhoud deszelfs
moogt zien. De Koning Demetrius aan
LafthenÃ©s onzÃ©n vadÃ©r, hÃ©yl. Willende aan
dejooden beÃ©uygeh hoe ZÃ©Ã©r wy over hunne
erkentelykheyd wegens de zucht die wy hen
toedraagen , voldaan Zyn^, Ã©n hen blyken
daaraf geeven , zo beveelen \\vy dat de drie
landvoogdyen van Aphetema , Lydda , en
Ramath met haar rechtsgebied , dien van ,,
SamariÃ« ontnomen , en JudÃ©a toegevoegd
Worde 5 Ã©n wy fchclden licn alles quyt wat
de Koningen onze voorzaaten gewoon! waa-
ren te ontvangen van degÃ©nen die na Jeru-
falem gingen om te Ã³fferen-, alsmede alle an-
dere fchattingen welke zy wegens de aard-
en boom-vruchten van hen trokken. Wy
ontflaan hen ook van den zout-tol , en de â
gefchenken, welke zy den Koningen plagten â
te zenden i zonder dat men hen iets in\'t toe- â
komende deswege zal moogen afÃ«yfchen. â
Geef dan bevÃ©l dat onze meening uytgevoerd â
worde , en zend een affchrift van dbezen â
brief aan Jonathas om in een openbaare plaats â
van den heyligen Tempel bewaard te; wor- â
den". :

Demetrius zich nu in rufte ziende j achtte
dat hy niets te vreezen had : dies dankte hy
zyne krygsknechten , welker fÃ³ldy hy te voo-
ren al befnoeid had , af, cn hieldt alleen de
vrccmdehngen , welke hy uyt Kreteeh de an-
dere eylanden gebragt had , in dienft. Hier-
door haalde hy den haat van zyn eygen krygs-
vÃ³lk op zich , vermids de Koningen zyne
voorzaaten niet zo met hen gehandeld , maar
hen ook in tyd van vreede fÃ³ldy betaald had-
den, opdat zy altoos van hen zouden konnen
gediend zyn , wanneer de. nood het quame te
vereyfchen.

Tryphon beftaat Antiochus, zoon van Alexander Ballcz, in\'t ryk van
SyriÃ« te herftellen, Jonathas belegert den burg\'van Jerufalem Â»
en zendt den Koning Demetrius Nikanor byftand, die doordat
middel de inwooners van AntiochiÃ«, welke hem in zyn paleys be-
legerd hadden , beteugeld, Zyne ondankbaarheyd jegens jona-
thas. Hy wordt overwonnen door den-jbrigen Antiochus, eh
vlugt na GiliciÃ«. Antiochus doet Jonatha$-,groote eere aan,,en
wordt van hem bygeftaan tegen Demetrius.,, Heerlykeoverwin-
ning door Jonathas op "t heir van Demetrius bÃ¨haald. Hy ver-
nieuwt het verbond met de Romeynen en Lacedemoniers. De
Sekten der Pharifeen, Sadduceen, en EiTeners. Een ande.r heir van
Demetrius durft Jonathas niet beftryden, Jonathas begint Jerufa-
\' km te verfterken. Demetrius overwonnen en door Arlaces\' Koning
der Parthen gevangen genomen.

Oen %>iodorus toegenaamd Tryfon , een
^ Apamener, en wel eer Ã©Ã©n der Opperbevel-
hebberen van het heir van den jConing Alexan-
der Ballez, zag dat het krygsvÃ³lk van Deme-
trius Nikanor zo t\'onvreede over hem was ,
ging hy by eenen Arabier genoemd Maleus,
by y^ien Antiochus de zoon van Alexander op-
gevÃ³ed wierdt , en verhaalende hem \'t mis-
noegen van Demetrius fÃ³ldaaten; verzÃ³cht hy
dien jongen Prins van hem te hebben om hem
in zyns vaders ryk te herftellen. Deeze Ara-
bier, die zynen woorden geen geloof kon gee-
ven , weygerde hem zulks in \'t eerfte; maar
Tryfon hieldt zo fterk aan , dat hy \'er hem
eyndelyk toe overreedde.

Jonathas de Opperpriefter volhardende in
zyn voorneemen om de MacedoniÃ«rs, die op
den burg van Jerufalem in bezettinge lagen,
cn de gÃ³dlooze Jooden die hunne wyk daar
genomen hadden, vandaar te verdry ven > en
alle de andere fterkten van de bezettingen te
verlÃ³ftÃ¨n, zondt GezantÃ©n met gefchenken-aan
den Korting Demetrius, Ã³m verlÃ³f daartoe van
hem te verzoeken. - Deeze VÃ³rft ftondt hem
zulks niet alleenlyk toe, maar liet hem weeten
dat hy nÃ³g meer doen zou, zo dra hy verl Ã³ft zou-
de zyn vati den oorlÃ³g dien hy voerde, en die
hem belettede tÃ© konnen doen wat hy wenfchte.
DÃ³ch dat hy hem ondertuflchen verzocht, hem
eenige hulpe toe te zenden , omdat zyn vÃ³lk
hem verliet en tÃ³t den vyand overliep. Hierop
zondt Jonathas hem drieduyzend uytgeleezene
krygsknechten.

Toen de inwooners van AntiochiÃ«, die maar
na gelegenheyd verlangden om zich van De-
metrius te -ontflaÃ¤n, ter oorzaake van het leed
en den overlaft welke zy van hem en zynen va-
der ontvangen-hadden, zagen wat byftand hy
van Jonathas gekreegen had , deed de vreeze
dat indien zy hem niet voorquamen , hy een
groote magt byeenzamelen zoude, hen de wa-
penen opneemen, en hem in zyn HÃ³f belÃ©ge-
ren , waarvan zy de toegangen overal bezet-
teden, opdat niemand zou kÃ¶nnen ontkomen.
Hy poogde wel met zyne Vreemde fÃ³ldaaten,
en de Jooden die \'t zyner hulpe gekomen waaren,
eenen Uytval te doen; maar naa een zwaar ge-
vecht wierdt hy door het groot getal der ingeze-
tenen genoodzaakt weÃªr in zyn paleys te keeren.
De Jooden zich toen van de hoogte der plaatfe
waarop zy ftonden bedienende , fchooten van
de kanteelingen zo veele fchichten neÃªr , dat
zy de inwooners dwongen de nabygelÃ©gene
huyzen te verlaaten, waarnaa zy \'er denbrand

in ftaken, die terftond voortfloeg, en de gan-
fche ftad in de vlamme zettede, omdat de huyzen
zeer dicht aan Ã©Ã©n, en maar van hout gebouwd
Waaren. De inwooners alstoen niet konnen-
de het geweld van het vuur wederftaan, en al-
leenlyk met het bergen van hunne vrouwen en
kindercn beezig , wierden van de Ã©Ã©ne kant
door de Jooden gejaagd, en van de andere op
verfcheydene plaatfen door den Koning beftree-
den; waardoor veele omgebragt, en de Ã³verige
genoodzaakt wierden het geweer neÃªr te wer-
pen , cn zich op genade en ongenade over te gee-
ven. Daarop vergaf hy hen hunnen opftand, ftil-
de de muytery,fchonk den Jooden den geroofden
buyt, en zond hen weder na Jerufalem aan
Jonathas, met lÃ³f en betuyging dat hy aan hen

Ã®lâ¬C dempen van den oproer zyner onderdaanen
verfchuldigd was. DÃ³ch hy toonde wel haaft
daarnaa zyne ondankbaarheyd } want het was
hem niet genoeg dat hy zyne belÃ³fte aan Jona-
thas gedaan niet naaquam , maar hy dreygde
hem met eenen oorlÃ³g, indien dejooden hem de-
zelfde fchatting niet opbragten, die zy aan zyne
voorzaaten betaald hadden : en deeze dreyge-
menten zouden van daaden gevÃ³lgd zyn ge-
weeft , indien Tryfon hem niet gedwongen
had zyne wapenen tegen hem te keeren. Hy
quam uyt ArabiÃ« in SyriÃ« met den jongen An-
tiochus zoon van Alexander Ballez , dien hy
tÃ³t Koning deed kroonen j en dewyl de krygs-
lieden van Demetrius welken hy hunne fÃ³ldy
onthouden had, hem toevielen , leverde hy
Demetrius flag, overwon hem , nam zyne oli-
fanten , maakte zich meefter van AntiochiÃ«, en
dwong hem na CiliciÃ« te vlugten.

5^7\' Thans zondt de jonge Antiochus Gezanten
aan Jonathas met brieven , waarin hy hem zy-
nen vrind en bondgenoot noemde , hem in het
ampt van Hoogenpriefter beveftigde , Ãªii hem
de vier landvoogdyen die aan JudÃ©a gevoegd
waaren toeftondt. Hy zondt hem ook goude-
ne vaten en drinkbeekers, eenen purperen tab-
berd j een gouden gefp, met vermoogen om dien
te draagen, en verzekerde hem dat hy hem aan-
merkte als eenen zyner voornaamfte vrinden.
Daarenboven ftelde hy Simon, Jonathas broe-
der , tÃ³t Overfte van \'t krygsvÃ³lk dat hy van Ty-
rus tÃ³t aan Egipte onderhieldt. Jonathas ziende
dat hem zo vee e gunfte en eere beweezen wierdt,
zondtGcÃanten aan dien jongen VÃ³rft, en aan
Tryfon Â» om hen te verzekeren dat het hem
nooit aan geneegenheyd en getrouwheyd je-
gens hen ontbreeken zoude, en dat hy bereyd
was nevens hen aan te fpannen om Demetrius
te beftryden , over wien hy groote reden had
zich te beklaagen , dewyl die de dienften hem
beweezen, niet dan met ondankbaarheyd ver-
golden had. Hierop ftondt Antiochus hem
toe krygsvÃ³lk in SyriÃ« en FeniciÃ« te werven,
om de benden van Demetrius tegen te trek-
ken : weshalve hy terftond na de nabuurige fte-
den ging, alwaar hy wel ontvangen wierdt,
maar hy kreeg \'er geene fÃ³ldaaten. Hy trok
dan na Askalon , waarvan de inwooners hem
met gefchenken te gemoet qÃ¼atnen , welke hy
even als die van de andere fteden, en van neder
SyriÃ« vermaande , op zyn voorbeeld de zyde
van Antiochus te kiezen; en die van Demetrius
te verlaaten , om zich over \'t ongelyk van
hem ontvangen te wreeken. De rÃ©denen welke
hy gebruykte waaren zo krachtig , dat zy\'er
door overftemd wierden, en hem hulpetoezey-
den. Vandaar gmg hy na Gaza , om de in-
wooners ook op Antiochus zyde over te haa-
ien ; maar in plaats van zyn oogmerk te be-
reyken , flooten zy de poorten voor hem toe.
Hy om zich daarover te wreeken , verwoeftte
het platte land, belÃ©gerde de ftad i en een ge-
deelte zyner benden tÃ³t benaauwinge der plaatfe
gelaaten hebbende , ging hy met de Ã³verige na
de nabuurige vlekken om die in de brand te
fteeken. Die van Gaza konnende zich in dit
gevaar gÃ |pi hulp van Demetrius todeggen ^

omdat al waare hy in ftaat geweeft om hen by-
ftand te zenden , hy echter te vefre van de
hand was om het tyds genoeg te dben, \'ivaaren
gedwongen voor den nood te Wykfen : dies
fchikten zy gezanten aan Jonathas | flooten
een verdrag met hem, en verbondeh Zichhun-
he wapenen in dien oorlÃ³g by de zyne te voe-
geh. Dit voorbeeld toÃ¶nt dat de meeftC men-
fchen niet weeten wat hen nut is, dan door
ondervindinge van het onheyl dat hen over-
komt ; in plaats dat voorzigtigheyd hen be-
hoorde aan te leyden om het voor te kÃ³men,
en vi\'ywilliglyk te doen \'t gene zy geen kans
zien te vermyden. Naa dat Jonathas dan gy-
zelaars van hen ontvahgCn had , welke hy na
Jerufalem zondt, bezÃ³cht hy het ganfche land-
fchap tÃ³t aan Damaskus.

Middelerwyl quam een grÃ³Ã³t heir , ^t Welk
Demetrius verzameld had , zich by de ftad
Cedafa, die tuflchen het land van TyruSenGa*
lilÃ©a legt, lÃ©geren , om Jonathas daardoor te
noodzaaken SyriÃ« te verlaaten, en GalilÃ©a, dat
onder zyne regeering ftondt, te hulpe te komen.
Hy quam ook wel haaft na die kant, maar hy
liet in JudÃ©a zynen broeder Simon, die zo veel
krygsvÃ³lks, alshy kon, byeen gebragt hebben-
de , Bethfura , dc fterkfte plaats van dat land-
fchap , alwaar Derlifetrius, gelyk reeds gezegd
is , eene bezetting hieldt , belÃ©gerde , en
het zo wakker met ftÃ³rmgercedichap aan-
taftte, dat die van binnen^ i Vreezende dat zy
met geweld bemagtigd, en alzo alle omgebragt
zouden worden , tÃ³t een Verdrag quamen , en
zich na Demetrius begaven , naa dat Zy de
plaats in handen van Simon gefteld hadden, die
\'er eene bezetting in leyde.

Jonathas ondertuflchen in GalilÃ©a zynde,
brak van het meir van Gennczareth op, en trok
na Azot, denkende dat hy daar geene vyan-
den aantreffen zoude : zy daarentegen, die
\'s daags te vooren van zyne aantÃ³gt Verwit-
tigd waaren , leyden in \'t gebergte eenig vÃ³lks
in eene hinderlaage, Ã¨n toogen langs de vlakte
op hem aan. Zo dra als hy hem zag komen,
ftelde hy zyn vÃ³lk in flagÃ³rde, om het ge-
vecht te beginnen : maar toen de Jooden degÃ©-
nen die in de hinderlaage gelegd waaren, te voor-
fchyn zagen komen , wierden zy zo bevfeefd
dat Ze van alle kanten omringd en aangegree-
pen zouden worden , dat zy alle de vlugt na-
men en hunnen Veldheer verlieten , uytgeno-
men Matthathias Abfaloms zoon , en Judas,
Chapfus zoon , Onderveldoverften van Jona-
thas , nevens vyftig andere dappere manneri,
die door Wanhoop genoopt, met zulk een
woede op de vyanden aanvielen, dat zy, dÃ¶oir
die ongemeene kloekmoedigheyd verbaafd , de
vlugt namen. Deeze onverhoopte uytflag ver-
dreef den fchrik der anderen die Jonathas ver-
laaten hadden , zo dat zy wederkeerende de
vyanden tÃ³t aan hun lÃ©ger dicht by Cedafa
vervÃ³lgden , en twceduyzend van hen neÃ©r-
maakten. Jonathas door GÃ³ds byftand zo een
heerlyke overwinning bevochten hebbende
keerde weder na Jerufalem , zondt Gezanten
na Rome om het verbond met het Roomfche
vÃ³lk te vernieu\\ven ^ en beval hen op hunne

En de SadduceÃªn daarentegen looglienen dat\'er
een gÃ³dlyke voorfchikking zy , en zeggen dat
die maar in eene inbeelding beftaat, beweeren-
de dat alle onze bedryven zo volftrektelyk van
ons afhangen, dat wy alleen voorzoveerwy ee-
nen goeden Ã³f quaaden raad vÃ³lgen , deveroor-
Zaakers Zyn van al het goeden quaad dat ons
bejeg^Ãªnt. Maar ik heb in \'t byzonder van dee-
ze ftÃ³lÃ¯e gehandeld in het tweede boek der Jood-
fche oorlogen.

DÃ³ch om Weder tÃ³t Demetriits. te keeren,
de Overften van zyn heir wiilendC\'dc geleede-
nÃ© fchaade herftellen , verzamelden een groo-
ter magt dan te voore om tegen Jonathas op
te trekken. Hy des verwittigd , toog heil tc
gemoet in dÃ¨ vlakte van Amath , om hen den
ingang in JudÃ©a te beletten ^ en lÃ©gerende zich
vyftig ftadiÃ«n van hen, Zondt hy eenige uyt
om hun leger te verfpiedcii, Naa dat hy door
eenen brief overleverde van Arius uwen Ko- hun bericht, en dat van etlyke, in den nacht ge-
â ning, waarvan wy ulieden een affchrift zen- vangen, verftaan had, datzy van meeningewaa-
â den, uyt het welk gy zien zult dathy gewag ren hem te overrompelen 3 ftelde hy met der
âmaakt van een verwantfchap tuffchen ons. fpoed op alles goede Ã³rde, zettede voorwachten
5, Wy ontvingen dien brief met groote blyd- . uyt, en hi^t zyn heir den ganfchen nacht in
j, fchap , en betuygden zulks aan Arius en
â Demotheles , alhoewel die vermaagfchap-
,, ping ons niet onbekend was j doordien onze

\'t geweer. Toen de vyanden , die zich niet fterk
genoeg oordeelden om hem voor de vuyft tc
beftryden , zagen dat hun toeleg ontdekt was,

braken zy hun leger op, en ftaken eenemenig-
cn\'^\'t\'gene ons belÃ©t had daarvan tÃ³t ulieden te van vuuren aan om hunnen aftÃ³gt verbor-
te fpreeken, is dat wy geacht hebben dat we j gen te houden. Des mÃ³rgens heel vroeg toog
u \'t voordeel van ons daarin te voorkomen ; Jonathas op om hen in hun leger aantegrypen 5
niet behoorden te benyden. Maar federd \' - â \' - \'
dien dag dat wy ons verbond hebben ver-
nieuwd , hebben wy niet naagelaaten GÃ³d in
onze Ã³fferanden, en op onze plegtige hoog-
tyden, te bidden, dat hy ulieden bewaare, cn
u overwinning over uwe vyanden verlecne.
Alhoewel nu de onmeetelyke ftaatzucht on-
zer gebuuren ons genoodzaakt heeft zwaare
oorlogen te voeren , echter hebben wy on-
bondgenooten tÃ³t geen laft willen

Naa het verrichten deezer treffelyke bedry-
ven keerden deeze twee broeders weder na Jc-
rufalcm, alwaar Jonathas het vÃ³lk deed byeen-
komen , cn aanriedt de ftadsmuuren weder op
te maaken, den muur waarmeÃª de Tempel was
omringd geweeft tc herbouwen , en hem , tÃ³t
meerder fterkte , met groote torens te voor-
zien ; alsmede eenen anderen muur in V mid-
den der ftad te maaken , om dc bezetting van
den burg in te ftuy ten, en haar doordat middel
den toevoer van leevensmiddelcn af te fnyden.
Voorts gafhy te verftaan dat men de voornaamfte
plaatfen des landfchaps beter behoorde te voor-
zien en verfterken. Deeze voorflag wierdt goed-
gekeurd j daarop nam hy ^t verfterken der ftad
op zich , terwyl zyn broeder Simon dat van de
andere plaatfen waarneemen zoude.

De Koning Demetrius de rivier overgÃ©trÃ³k-
ken zyndegmg na MefopotamiÃ«, ^^ datland,
cn de ftad Babilon tc vermecftcrdn , en aldaar

Zynen

zynmaar naa dat wy \'er ons gelukkiglyk
â hebben door gerÃ©d , hebben wy aan de Ro-
â meynen afgezonden Numenius zoon van An-
â timachus, en Antipater Jafons zoon , twee
â aanzicnlyke Raadsheeren , en hebben hen
â bevolen obk aan uheden deezen briefte be-
â handigen , om de vrindfchap en \'t goed ver-
â ftand dat \'er tuflchen ons is te vernieuwen.
3, \'t Zal ons aangenaam zyn dat gylieden ons
,, wecten laat waarin wyunuttelyk konnen wee-
â zen , dewyl wy bereyd willig zyn u allerley
â goede dienften te bewyzen." DeLacedemo-
niÃ«rs ontvingen deeze Gezanten zeer wel, cn
gaven hen een openbaar fchriftelyk blyk van de
vernieuwing van vrindfchap en \'t verbond.

Toen ter tyd waaren\'er onder ons drie ge-
zindheden , die verfcheydentlyke gevoelens
hadden wegens de mcnfchclykc bedryven : de
eerfte was die der PharifcÃ«n, de tweede die der
SadduceÃªn, en de derde die der EftÃ¨eners. De
PharifeÃ«n fchryven eenige, maar niet alle zaaken
aan \'t noodlÃ³t toe, cn gelooven dat fommige in
onze macht zyn; zulks dat wy die doen Ã³f laa-
ten konnen , naar ons believen. De EflTccners
bevveeren dat alles van \'t noodlÃ³t afhangt , en
dat ons niet buyten GÃ³ds fchikking overkomt.

vvederkomil: door LacedemoniÃ« te trekken, om
het verbond en de vrindfchap aldaar ook op
nieuws te beveftigen. Deeze afgezanten wier-
den tÃ© Rome zo wel ontvangen , dat zy niet
alleenlyk alles verwierven wat zy begÃ©Ã©rden j
maar ook brieven meÃªkreegen aan dÃ© \'Konin-
gen van AfiÃ« en Europe , en aan alle Stadvoog-
den , om in volkomene veyligheyd tÃ© Iconnen
wederkeeren. Te LacedÃ©mon gekomen zyn-
de leverden zy eenen brief over van dÃ©n vÃ³lgen-
den inhoud: â Jonathas de Hoogeprielter, en
â de Raad en \'t Joodfche vÃ³lk , aan de Opzie-
â ners,den Raad,en den vÃ³lke van Laccdemonie,
,, onzen broederen, groetenis: Indien gylieden
â welvaart, eh uwe gemeene en byzondere zaa-
â ken wel ftaan , zal \'t ons aangenaam zyn 3
â wat ons aangaat wy zyn welvaarende : \'t Is
eenige Jaaren geleeden dat Demotheles aan

Tryfon ziende Demetrius verflagen wierdt te raade zich van Antio-
chus te ontflaan, om zelf in zyne plaats te regeeren, en Jonathas
ook in \'t verderf te ftÃ³rten : waarop hy hem bedriegelyk om den
tuyn leydt, duyzend mannen van zyn vÃ³lk te PtolomaÃ¯s doet om-
brengen , cn hem gevangen houdt.

^Oen Tryfon zag dat Demetrius t\'eenemaal
I Mach. J- in 2yn verderf was geftÃ³rt, vergat hy de
trouw welke hy Antiochus fchuldig was, en
wierdt te raade hem te doen ombrengen, om in
zyne plaats te regeeren. Dewyl hy nu geenen
anderen hinderpaal zag dan de vrindfchap die
Jonathas Antiochus toedroeg, befloot hy zich
eerft van hem te ontflaan, en daarnaa dien jon-
gen VÃ³rft op \'t lyf te vallen. Met dit voornee-
men ging hy van AntiochiÃ« na Bethfa, \'twelk
de Grieken Scythopolis noemen, en bevondt
dat Jonathas veertig duyzend uytgeleezene man-
nen byeen had, om tegenftand te konnen bie-
den, m gevalle men iets tegen hem ondernee-
men wilde. Tryfon dan geen kans ziende om
zynen toeleg te doen gelukken, nam zyne toe-
vlugt tÃ³t Hft. Hy onderging Jonathas met ge-
fchenken en groote beleefdheyd, en om hem al-
le wantrouw te beneemen, en hem ten val te
brengen wanneer hy\'er minft op verdacht waa-
re, beval hy zynen krygsbevÃ©lhebberen dat zy
Jonathas, als hem zei ven, gehoorzaamen zou-
den. Voorts zeyde hy hem dat dewyl alles in
rufte, en dit groot getal krygsvÃ³lk onnoodig
was, hy hem riedt het zelve af te danken, en
alleenlyk een kleyn gedeelte te houden om heni
tÃ³t aan PtolomaÃ¯s te vergezelfchappcn, \'t welk
hy hem ijevens de andere vafte plaatfen van \'t
land in handen wilde ftellen, zynde tÃ³t geen
ander oogmerk by hem gekomen. Jonathas ge-
loovende dat Tryfon oprechtelyk tÃ³t hem fprak,
liet al zyn vÃ³lk, op drieduyzend mannen na,
gaan, van welke tweeduyzend in GalilÃ©a gelaa-
ten zynde, vergezelfchapte hy met de Ã³verige
duyzend Tryfon na PtolomaÃ¯s. Toen zy in de
ftad gekomen waaren flooten de inwooners,
vÃ³lgens \'t bevÃ©l dat zy van Tryfon ontvangen
hadden, de poorten, en bragten hen alle om
\'t leeven, uytgenomen Jonathas, dien hy ge-
vangen hieldt, en daarop een gedeelte van zyn
heir na GalilÃ©a zondt, om de tweeduyzend man-
nen, die daar gebleeven waaren, mede te doo-

den. Maar zy bericht bekomen hebbende \'t pene
Jonathas wedervaaren was , doordien het"ge-
rucht daarvan zich reeds verfpreyd had, nanien
de wapenen op , en Weeken zonder eenig ver-
lies , vermids Tryfons krygsvÃ³lk , ziende dat
zy beflooten hadden hun ieeven dier te verkoo-
pen , hen met durfde aangrypÃ¨n, en alzo on-
verrichter zaake wederkeerde.

De Jooden kiezen Simon MachabÃ©us tÃ³e hun Opperhoofd in
plaats van Jonathas zyiien broeder, die gevangen gehoudcp wierdt
door Tryfon , welke honderd talenten en twee zyner zoonen re
pande omvangen hebbende , om hem in vryheyd te fteÃ¼en , zvn
woord met houdt, maar hem doet ombrengen. Simon recht hein,
en zynen vader, en andere broederen een prachtige grafftede oo Hv
wordt tÃ³e VÃ³rft en Hoogenpriefter der Joodenlannpa^u t
trefFelyk beleyd, Hy ver Ã³ft zyn volk van de dienftbaariipvr^ A r
MacedoniÃªÃ¯s; neemt den burg van Jerufalem ftÃrittendethaS ii.!
doet hem flechten, alsmede den berg waatop hy gelegen was.

T^E tyding van \'t gene Jonathas wedervaa-
-Â«-^ren was bedroefde de mwooners van Jeru
falem zeer, zo wegens de geneegenheyd welkÃ¨
zy hem toedroegen , als door de vreeL dat de
nabuurige vo ken , die alleenlyk uyt ontzag
voor hem zich ftil gehouden hadden, ziende
hen van zulken wyzen en kloekmoedigen Over-
fte bermfd, hen den oorlÃ³g zouden aandoen,
en tot den uyterften nood brengen. En \'t bleek
ook dat zy zich niet bedroogen, want dcezc
volken hadden het gerucht, dat zich van Tona-
thas dood vcrfprcydde ,, zo dra niet gehoord,
of zy verkondigden hen den oorlÃ³cr. en Trv-
fon verzamelde ook een heir om in JudÃ©a rÃ¨
trekken Simon om den Jooden, weite hy zo
verbaafd zag, een hart onder de riem te ftee-
ken , deed al het vÃ³lk in den Tem.pel tzamen
komen en fprak hen aldus aan: Ulieden 5

f\'^\'^yn^,bloeders , en ik , zich voor alle
hachlykheden bloot gefteld hebben, Ã³m uwe
vryheyd te erlangen en te bewaaren. Gelyk
ik dan in myn eygen geflacht voorbeelden
vinde, die my verpligten den dood te ver- â
acuten, om de wetten en gÃ³dsdienft onzer ,
vaderen voor te ftaan, zo zullen geene gevaa- â
ren my ooit beletten myne eere en pligt bo-
ven myn leeven te ftellen. Nademaal \'t u-
lieden dan niet ontbreekt aan een Hoofd dat "
zo yverig voor uwen welftand is, dat het al-
toos bereyd is tÃ³t bevÃ³rderinge daarvan al-
le zwaarigheden door te ftreeven , zo vÃ³lat
my kloekmoediglyk overal waar ik u leyde
Dewyl ik met meer verdieiifte hebbe daii my-
ne broeders , zo behoor ik myn lee^iÃ¯ riiJt
meer te verfchoonen dan zy : en ik zou laf- â
hartig moeten zyn mdien ik hunne fchreeden
niet naa wandelde : maar \'t zal my tÃ³t roem ,,
ftrekken hen naa te vÃ³lgen, door met blyd-
fchap voor de verdeediginge van ons Vader-
a wetten , en onze gÃ³dsdienft te

blyken, dat ik geen onwaerdige broeder ben
van die doorluchtige en dappere mannÃ©n,
welker gelukkig en wys beleyd ulieden zo
veele overwmmipn^^h^^^^^^ ^oen bÃ¨haalen.
Ik zal met Gods byftand u op uwe vyanden
wreeken, ik zal u met u%e vrouwen 4 kin-
deren tegen den overlaft, dien zy u willen

XIII. BOEK. JOODSCH

zynen fykszetel te plaatfen, naa dathy de an-
dere landfehappen onder zyn gebied zoude ge-
bragt hebben : want de Grieken en Macedoni-
Ã«rs, die daar woonden, hadden hem geftadig-
lyk gezanten gezonden, om hem te verzÃ©keren
dat zy zich aan hem onderwierpen, en hem in
den oorlÃ³g tegen Arfaces Koning der Parthen
dienen zouden. Demetrius zich met die hoope
vleijende, Ipoedde zich met zynen tÃ³gt na dat
land, meenende dat indien hy de Parthen kon
overwinnen, het hem ligt zondevallen Tryfon
uyt SyriÃ« te verdry ven. De vÃ³lken dier land-
fehappen ontvingen hem met blydfchap 5 en naa
dat hy een groot heir verzameld had, deed hy
Arfaces den oorlÃ³g aan ; maar die VÃ³rft ver-
floeg hem t\'eenemaal, en hy viel leevendig
in de handen zyner vyanden, gelyk wy elders ge-
zegd hebben.

â aandoen, befchermen, en ik zal beletten dat
â hunne moedwil onzen Tempel ontheylige :
3, want deeze afgodendienaars zouden u zo
3, ftoutelyk niet verachten en befpringen, \'t en
â waare zy zich inbeeldeden dat gy zonder
â Opperhoofd zyt." Het vÃ³lk door deeze
woorden opgewekt fchepte moed, en kreeg
beter hoope : zy riepen alle met eenpaarige
ftemme dat zy hem verkooren om de plaats van
Judas en Jonathas te bekleeden, en dat zy hem
blymoediglyk gehoorzaamen zouden. Deeze
nieuwe OpperbevÃ©lhebber verzamelde terftond
alle welke hy tÃ³t den krygsdienft bequaamft
oordeelde , en liet geenen tyd verlooren gaan
om Jerufalem met muuren en fterke torens te
doen omringen. Voorrs zondt hy Jonathas
Abfalons zoon , die zyn groote vrind was, na
Joppe, en gaf hem bevÃ©l de inwooners daar-
uyt te verdry ven, opdat zy de ftad aan Tryfon
niet overleverden; en hy bleef zelf te Jeru-
falem.

Tryfon middelerwyl vertrok met een groot
heir van PtolomaÃ¯s na JudÃ©a, en voerde Jona-
thas zynen gevangen met zich. Simon met de
krygsmagt die hy by zich had toog hem te ge-
moet tÃ³t aan het vlek Adida, gelegen op eenen
berg tegen welken de velden van JudÃ©a aanpaa-
len. Zo dra Tryfon vernomen had dat Simon
OppervÃ©ldÃ³verfte der Jooden was , zonde hy
eenige aan hem om hem te bedriegen j doende
hem boodfchappen dat indien hy zynen broe-
der wildÃ© iÃ³ftÃ¨n, hy hem honderd talenten zil-
vers moft zenden, met twee van Jonathas zoo-
nen , om hem tÃ³t bÃ³rg te dienen van huns
vaders balÃ³fte dat hy de Jooden niet van, des
Konings gehoorzaamheyd afwenden zoude :
Voorts dat Jonathas maar gevangen gehouden
Wierdt tÃ³tdat hy aan dien VÃ³rft het geld dat
hy hem fchuldig was zoude betaald hebben.
Simon beriierkte wel dat deeze voorflag maar
een lift was , en dat al waare \'t dat men hem
O-ave \'t gÃ©ne hy eyfchte, en hem zyns broeders
kinderen ter hand ftelde, hy hem echter niet
ontflaan zoiide. Maar vreezende nÃ³gtans dat
men hem , indien hy zulks weygerde, befchul-
digen mogte als Ã³f hy de oorzaak van zyns
broeders dood geweeft waare , deed hy \'t gan-
fche heir byeenkomen, zeyde tÃ³t hem watTry-
fons eyfch was, en dat hy niet twyfelde Ã³f\'t
was maar haar oogmerk om hem te bedriegen :
dÃ³ch dat hy echter van verftand was dat men
^t geld en. de twee kinderen moft zenden , ten
eynde men hem niet verdacht hield als Ã³f hy \'t
leeven zyns broeders niet redden wilde. Al-
dus wierdt dan het geld nevens de kinderen ge-
zonden: Maar Tryfon hieldt zyn woord niet;
hy liet jonathas niet lÃ³s ; en hy verwoeftte het
l^d met zyn heii-. Thans nam hy zynen weg
door IdumÃ©a , en quam tÃ³t aan Dora, eene
ftad" yan^<|at land, met voorneemen om na Je-
rufalem "te trekken : dÃ³ch Simon vÃ³lgde hem
fteeds itxet zyne benden , en legerde zich t\'el-
kens tegen, hem over.

Ondertuflchen preftede bezetting van het ftÃ³t
fe Jeruialem TryfÃ³n geftadiglyk aan om t\'haa-
rer hulpe te komen, en op \'t fpoedigft leeftÃ³gt
re zÃ©nden. Hy beyal daarop aande ruytery om
nÃ³g dien zelfden nacht derwaards op weg te
flaan; maar zy kon niet door de zwaare
fneeuw die \'er viel, welke de wegen zo bedek-
te, dat nÃ³ch menfchen nÃ³ch paerden die ge-
bruyken konden.

Tryfon toog dan na neder SyriÃ« , en trek-
kende door \'t land van Galaad, doodde hy
Jonathas, liet hem begraaven, en keerde toen
weder na AntiochiÃ«. Simon deed daarnaa het
gebeente van zynen broeder uyt de ftad Baska
na Modim voeren , cn aldaar weder ter aarde
beftellen. Al het vÃ³lk bedreef groote rouw,
en Simon deed voor zynen vader, en voor zy-
ne broederen een prachtige graffteede oprech-
ten van witten gcfteepen fteen , zo hoog dat
menze van verre kon zien : rondom maakte hy
galleryen, die door zuylen , ieder uyt Ã©Ã©nen
fteen beftaande , onderfchraagd wierden : en
om die zeven perfoonen te betÃ©kenen , deed
hy\'er zeven grafnaalden van een groote hoog-
te, en wonderbaare fchoonheyd, nevens zet-
ten. Dit voortreffelyk werkftuk is tegenwoor-
dig nÃ³g te zien.

Hieruyt kan men oordeelen hoedaanig een
liefde Simon zynen nabeftaanden toedroeg, en
inzonderheyd zynen broeder Jonathas, die
vier jaaren naa dat hy tÃ³t VÃ³rft zyns vÃ³lks, en
tÃ³t het ampt van Hoogenpriefter verheven Was,
omgebragt wierdt. Al het vÃ³lk verkoor toen
met eendragtigc toeftemminge Simon tÃ³t zy-
nen naazaat; en in het eerfte jaar dat hy in die
twee groote ampten gefteld wierdt, verlÃ³fte hy
de Jooden van de dienftbaarheyd der Maccdo-
niÃ«rs, zo dat zy niet meer fchatting aan hen
betaalden : dit viel voor honderd zeventig jaa-
ren naa dat Seleukus toegenaamd Nikanor zich
meefter van SyriÃ« maakte. Onze ganfche land-
aard had zulk een achting voor Simons deugd,
dat men niet alleenlyk in dc byzondere, maar
ook in de openbaare Schriften ftelde : â Gedaan
m \'t zo-veelde jaar der regeeringe. van Simon â
Vorft derjooden, die zyn geheele landaard â
door weldaaden verpligt heeft." Want onder
zyne regeeringe genooten zy allerley voorfpoed,
Ã©n behaalden veele overwinBingen op de na-
buurige\' vÃ³lken die hunne vyanden waaren.
Hy pionderde ook de fteden Gazara, Jop-
pe , en Jamnia, nam den burg van Jerufalem
ftÃ³rmenderhand in, en flechtte dien tÃ³t op den
grond toe , om te beletten dat de vyanden zich
\'er ooit meer van zouden kÃ¶nnen bedienen om
den Jooden quaad te doen : ja zelfs den berg
waarop hy lag, deed hy flechten , opdat \'er niets
dan de Tempel boven \'t Ã³verige der*ftad uyt-
fteeken zoude. Om dit groot werk uyt te voeÂ«
ren, had hy al \'t vÃ³lk doen tzamenkomen, en
hen den overlaft dien zy van de bezetting des
burgs geleeden hadden , en nÃ³^ zouden kon-
nen lyden indien eenig vreemd VÃ³rft dien her-
bouwde , met zulke klemmende rÃ©denen voor-
gefteld, dat zy alle beflooten aan dien moeije-
lyken arbeyd de hand te flaan. \' Zy waaren\'er
dan drie jaaren onophoudelyk dageninacht-meÃª\'
bezig, en maakten dien berg zo effen, dat\'er
niets daar ontrent overbleef boven \'t welk de
Tempel, niet. nytftak.

Tryfon doodt Antiochus zoon van Alexander Ballez , en wordt voor
Koning aangenomen. Zyne ondeugden maaken hem zo gehaat by
zyne fÃ³ldaaten, dat zy in dienft van Kleopatre , Deraetrius\\eduw,
overgaan. Zy trouwt met Antiochus Soter, broeder van Demetrius
en doet hem Koning kroonen. Tryfon wordt door hem overwon\'
n-u , en vlugt na Dora , en vandaar na Apamea , alwaar hv pc-
dood wordt. Antiochus zoekt vrindfchap met Simon den Hoogen-
priefter. Â°

\'\'^lec lang naa dat de Koning Demetrius
Nikanor door de Parthen gevancren was
deed Tryfon Antiochus den zoon van Alexander
Ballez, toegenaamd J\'/^^Ã¶J, Ã³f GÃ³d, in\'t vier-
de jaar naa dat hy hem onder zyne voogdye
genomen had, heymelyk ombrengen 5 en liet
daarnaa een gerucht loopen, dathy zichzelven
onbedachtelyk onder zyne oefeningen gedood
had. Voorts deed hy het krygsvÃ³lk door zy-
ne vrmden aanzoeken om hem tÃ³t Koning aan
te ftellen , beloovende hen veel gelds, en hen
voorhoudende dat indien Antiochus , broeder
van Demetrius , quame te regeeren , hy hen
ftrengelyk over hunnen opftand ftraffen zoude.
Deeze hoope en rÃ©denen overftemden hen , zo
dat zy hem voor Koning erkenden. Maar toen
hy zich tÃ³t die opperfte waerdigheyd verheven
zag , bevlytigde hy zich niet langer die quaade
neygmgen te ontveynzen , welke hy ampteloos
zynde zo zÃ³rgvuldiglyk verborgen had, om
de geneegenheyd van ieder Ã©Ã©n te winnen. Hy
betoonde dat hy waarlyk was \'t gene zyn naam
betÃ©kende, dat is (^J) weiiuftig, en tÃ³t alle on-
deugden overgegeeven. Deeze verandering
van gedrag ftrekte niet weynig tÃ³t voordeel zy-
ner vyanden : want zyne fÃ³ldaaten wierden met
zulken haat tegen hem ingenomen , datzy hem
verlieten , om over te gaan in den dienft der
Koninginne Kleopatre , Demetrius weduwe,
die zich toen met haare kinderen in SeleuciÃ«
onthieddt. Toen deeze VÃ³rftm zich met die
krygsbenden verfterkt zag , zondt zy eenige
aan AnUochus toegenaamd Seter , broeder van
Demetrius , die uyt vreeze voor Tryfon van ftad
tot ftad omzv/urf > en liet hem eenen voorflag
doen van met hem te trouwen, en hem de kroon
op \'t hoofd te zetten j waartoe men zegt dat
zy bewoogen wierdt door den raad haarer vrin-
den , en dOor vreeze dat de inwooners van Se-
leuciÃ« de poorten voor Tryfon zouden open
zetten. Antiochus quam daarop aanftonds tÃ³t
haar, en dewyl hy van dag tÃ³t dag grooten toe-
loop van vÃ³lk kreeg , trok hy tegen Tryfon,
leverde hem flag , overwon hem , en dwong
hem opper SyriÃ« te verlaaten. Hy vlugtte dan
na Dora , een fterke plaats in FeniciÃ« : Antio-,
chus belegerde die ftad, en zondt gezanten aan
Simon den Hoogenpriefter om een verbond met
hem aan te gaan : deez deed zulks gewillig,
en ftondt hem by met geld en leevensmiddelen
om het belÃ©g vÃ¶ort te zetten, waardoor hy An-
tiochus zo verpligtte , dat die hem eenigen tyd
als Ã©Ã©nen zyner befte vrinden aanmerkte. Try-
fon vlugte van Dora na Apamea, alwaar hy met
geweld gevat, en gedood wierdt, naa dat hy
drie jaaren geregeerd had.

A Ntiochus, die van natuure zeer gierig was, ^ v
^^ vergat de byftand haaft welke hy van Si-
mon ontvangen had , en zondt daarop Cmde-
bem met zyn heir om JudÃ©a in te neemen en te
verwoeften. Over deeze trouwloosheyd wierdt
de Hoogepriefter

zo gebelgd, dat hoewel hy al
hoog bejaard was, hy echter op dit voorval geen
minder wakkerheyd betoonde, dan Ã³f hy nÃ³g in
den bloei zyner jongheyd geweeft waare. Hy
zondt zyne zoonen met zyne befte kryo-sben-
den den vyanden te gemoet, vÃ³lgde niet de
Ã³verige langs eenen anderen weg , en leyde in
verfcheydene engten van \'t gebergte hinderlaa-
gen; \'t welk hem zo wel gelukte , dat\'er geen
gevecht in dien oorlÃ³g voorviel waarin hy de
overhand niet had : en aldus verfleet hy \'t ove-
rige zyns leevens in rufte , naa dat hy \'t ver-
bond met de Romeynen vernieuwd had.

Simon Machabe\'us wordt verraaderlyk gedood door zynen fchoonzooÂ»
Ptolomeus , die ook zyne weduwe en twee zoonen Pcvaneen
neemt. " &

Eeze dappere Simon wierdt, naa dat hy 533.
acht jaaren de Joode^i geregeerd had, ver- ^
raaderlyk op een gaftmaal gedood door zynen\'"\'
fchoonzoon FtolomÃ©m , die ter zelfder tyd
zyne v/eduwe en twee zyner zoonen gevano-en
zette , en eenige uytzondt om Joannes toege-
naamd Hjrkanm, die de derde was, defgel vks
om \'t leeven te brengen. Maar deez berikt

verlaatende zich op de geneegenheyd welke
het volk , wegens de genootene weldaaden,
voor zynen vader had , en op den haat dien
men PtolomÃ©us toedroeg. En \'t bleek dat zyn
vertrouwen niet quaalyk gegrond was , want
toen 1 tolomÃ©us door een andere poort wilde
inkomen , wierdt hy door \'t vÃ³lk, dat Hyr-
kanus reeds ontvangen had , met kracht weer-
houden.

pTolomeus zynen toeleg gemift hebbende
^ week op het flÃ³t Dagon , boven Jericho ge-x mLÃ
legen, alwaar Hyrkanus, naa dat hy in \'tampt
van Hoogenpriefter , \'t welk zyn vader had
bediend , beveftigd was , en Gode Ã³ft\'eranden
geoft\'erd had , hem met een heir quam belÃ©ge-
ren. DÃ³ch hoewel hy anderftns magtiger was
dan zyn vyand, echter het hy zich door de

hefde en barmhartigheyd jegens zyne moeder en
broederen overwmnen : want PtolomÃ©us heb-
bende hen op de muuren doen brengen , deed
hen aldaarm\'t aanzien van ieder Ã©Ã©n geeftÃ¨len,
met bedreygmge van hen van^ boven neÃªr tc
^en , mdien hy \'t bdlÃ©g niet opbrak.

geerte om deeze perfoonen , die hem zo dier-
baar waaren , van die pynigingen te bevryden,
zynen moed verflaauwde. Zyne moeder daar-
entegen. gaf hem een tÃ©ken met haare handen,
dat hy zynen toelÃ©g met meerder wakkerheyd
zoude voortzetten j en zy vermaande hem,
â Dat hy zich dÃ³ch door flaphartigheyd niet
â zou laaten vermeefteren , maar door een
5, rechtvaerdige gramfchap genoopt , hunnen
â overlaft op dien fnooden vyand wreeken,
3, en hem ftrafte voor zyne gruuwelyke wreed-
â heyd doen lyden; dat wat haar aanging , zy

met blydfchap onder de pynigingen fterven
,, zoude , als maar die boofwicht naar ver-
â dienfte zyner misdaagen geftraft wierdt."
Deeze woorden moedigden Hyrkanus aan om
den ftÃ³rm, tÃ³t bemagtiginge van\'t kafteel, te
hervatten : maar op \'t zien dat men zyne moe-
der met geeftÃ¨lftagen verfcheurde , ontzonk
hem de moed , en zyne gramfchap molt wy-
ken voor de liefde cn zucht welke hy haar toe-
droeg. Dit hieldt dan het belÃ©g draaiende,
en het zevende jaar, \'t welk voor de Jooden een
jaar van rufte is , gekomen zynde , bevrydde
PtolomÃ©us van Hyrkanus wraak. Deeze ver-
raader aldus van vreeze verlÃ³fl, doodde Hyr-
kanus moeder en twee broeders evenwel, en
vluo-tte na Zeno toegenaamd Kotyla , die de
ftad Filadelfta zich met geweld aangemaatigd
had.

Ec Koning Antiochus Soter belegert Hyrkanus in Jerufalem , en
ftaakt eyndelyk \'t beleg naa \'c aangaan van een verbond. Hyrka-
nus verzdt hetn in eenen oorlÃ³g tegen de PÃ¤rchen , alwaar Antio-
chus fneuvelt , en Demetrius zyn broeder , die door Arfaces Ko-
ning der Patthen ia vryheyd gefteld was , bemagtigt het ryk vau
SyriÃ«.

nh A Ntiochus Soter , die fteeds eenen wrÃ³k
â ^behieldt wegens de overhand die Simon
vader van Hyrkanus op hem behaald had.

taftte JudÃ©a aan in ^t vierde jaar zyner regee-
ringe , \'t welk het eerfte van Hyrkanus op-
perbcftierderft:hap , en in de honderd twÃ©Ã©n-
zeftigde Olympiade was. Naa dat hy het land
verwoeft , en Hyrkanus na Jerufalem te wyken
gedwongen had , belegerde hy hem aldaar, en
deelde zyn heir in zeven hoopen , om de gan-
fche plaats alzo te beftuyten. Hy lag\'er eeni-
gen tyd voor zonder iets te vÃ³rderen , ter oor-
zaake van de fterkte der muuren, cn de dap-
perheyd der belegerden , waarby nÃ³g quam
gebrÃ©k van water , waarvan echter een zwaare
regen hen verlÃ³ftte. Daarnaa deed hy aan de
kant van \'t noordÃ©n , alwaar de toegang ge-
maklyk was , honderd torens met drie zÃ³lde-
ringen oprechten, v/aarop hy veel krygsvÃ³lks
ftelde , om de muuren onophoudelyk te beu-
ken. Daarenboven deed hy een dubbelde
graft, die zeer diep cn wyd was , om de ftad
maaken, waardoor hy den Jooden allegemeen-
ft;hap met die van buyten affneedt. De bele-
gerden lieten ondertufTchen niet naa menig-
maal uytvallen te doen, tÃ³t groote afbreuk der
belegeraaren, ais die zich niet op hunne hoede
hielden > v/ant anders weeken zy terftond weÃªr
in de ftad. Hyrkanus ziende dat de menigte
der onnutte monden die in de plaats waaren,
de leevensmiddelcn onnuttelyk zou doen ver-
teeren , deed hen ter ftad uytgaan, behoudende
alleenlyk zulke die door de kracht hunner jaa-
ren ten ftryde bequaam waaren. Maar Antio-
chus belette hen den doortÃ³gt , zo datzy rond-
om de muuren zwervende jammerlyk van hon-
gersnood gepraamd wierden. Maar dewyl
\'t Loofhutten-feeft aanquam, lieten de beleger-
den, door medelyden over hunne medeburgers
bewoogen, hen weder in de ftad komen, cn dc
Hoogepriefter Hyrkanus badt den Koning dat
hy hem eenen ftilftand van wapenen voor ze-
ven dagen wilde toeftaan , om die Hoogtyd te
konnen vieren, De VÃ³rft bewilligde niet al-
leen-

ieenlyk in dat verzoek 5 maar door gÃ³dvruch-
tigheyd genoopt 5 zondt hy mildelyk tÃ³t eene
Ã³lferande ftieren met vergulde hoornen , en
goudene en zilvere vaten vol van allerley kÃ³fte-
lyk reukwerk 5 al \'t welk aan de ftadspoorten
ontvangen, en na den Tempel gebragt wierdt.
Ook zondt hy eetwaaren voor de fÃ³ldaaten,
waardoor hy betoonde dat hy ganfch niet ge-
leek naar Antiochus Epifanes, die naa dat
hy de ftad had ingenomen , zwynen op den
altaar deed Ã³fferen , den Tempel met hun
bloed verontreynigde , en de wet der Jooden
fchondt, welke door deeze verachting hunner
GÃ³dsdienft eenen overzoenelyken haat tegen
hem opvatteden : in plaats dat deeze andere
Antiochus wegens zynegÃ³dsdienftigheyd, met
algemeene toeftemminge, de GÃ³dvruchtige
toegenaamd wierdt.

Hyrkanus wierdt door zyne deugd en be-
leefdheyd zo bewoogen, dat hy gezanten aan
hem zondt, om te verzoeken dat hy den Joo-
den wilde toelaaten vÃ³lgens de wetten hunnes

lands te leeven. De Koning verwerpende den
raad der gener die hem vermaanden tÃ³t een c^e-
heele uytroeijingOnzer landaard, welker gewoon-
ten en leevenswyze t\'eenemaal van die^van an-
dere vÃ³lken verfcheelde, achtteintÃ¨gended dat
hy haar goedertierenlyk behoorde te bejegenen 1
en antwoordde derhalve den Afgezondenen ^
â dat hy hen de Vreede zoude geeven , mids â
dat zy hun geweer aan hem overleverden 5 hem â
de fchattingen van Joppe en andere fteden,,
buyten JudÃ©a afftonden, en krygsbezettinge â
innamen." Zy toonden zich bereyd deeze voor-
waarden aan te neemen, uytgenomen die van
debezettinge, omdat zy zich met vreemde vÃ³l-
ken niet wilden vermengen 5 en om daaraf be-
vryd te blyven, gaven zy gyzelaars, en vyf-
honderd talenten zilvers, waar van\'er driehon-
derd terftond betaald wierden, en Hyrkanus
broeder was Ã©Ã©n van de gyzelaars. Hierop wier-
den de borftweeringen van dc ftadsmuuren af-,
en het belÃ©g opgebroken.

5 3 Hyrkanus deed toen het graf van David, die
de rykfte van alle de Koningen geweeft was, ope-
nen , en men haalde \'er drieduyzend talenten
uyt. Deeze Hoogepriefter was de eerfte die
vreemd krygsvÃ³lk in dienft hieldt: hy ging
daarnaa een verbond met Antiochus aan , en
ontvangende hem met zyn ganfche heir in de

ftad, trok hymet hem op tegen de Parthen. Dit
getuygt ook de Hiftorifchryver Nikolaus de
Damascencr met deeze woorden. (De Komng
Antiochus, naa dat hy eene zeegehÃ³og, wegens de
overwinning welke hy op Indates Veldoverfte der
"Pari-ben behaald had, aait den oever van de rivier
â¢ Lykus had doen Ã³prechten, bleef daar twee dagen
opverzoek van Hyrkanus den Jood, ter oorzaa-
ke van zÃ©kere hoogtyd dier landaarddie in dien
tjyd voorviel y en geduurende welke hunne wetten
hen niet toeladten te reyzen. Hierin fpreekt die
Hiftoryfchryver de waarheyd 5 want het Ping-
fterfeeft quam toen juyft naa den Sabbath ) en
\'t is ons alsdan niet geoorlÃ³fd ons op weg te
begeeven.

Antiochus dan aan Arfaces Koning der
Parthen flag geleverd hÃ©bbende, wierdt over-
wonnen , en verloor zyn heir met zyn leeven.
Demetrius zyn broeder , die door Arfaces in
vryheyd gefteld was toen Antiochus in zyn land
quam trekken, maakte zich meefter van \'t ryk
van SyriÃ«, gelyk wy elders gezegd hebben.

X V I I. H O O F D S tIFKT^ ~~
Hyrkanus naa Antiochus dood herneemt eenige plaatfen in S \'jf
vetliieuwc het verbond met de Romeynen. De KoninJn\'
trius wordt van Alexander Zcbina overwonnen p.-. ,
Tytus gevangen alwaar hy jammerlyk ftâf, \'a" LÃ^c?.
nus zyn moederlyke broeder , zoon van AnMArU,,. c "-yzice-
^L oorlog lan : en Hyrkanus gep^tÃlS^r^ede f \'

^ O dra als Hyrkanus dÃ¨n dood van Antio- j 3
^chus verftaan had , trok hy met zyn heir

na de fteden van SyriÃ«, op hoope dat hyze van
krygsvÃ³lk ontbloot zoude vinden. Hy nam
Madaba in naa Ã¨en belÃ©g van zes maanden, be-
magtigde Samega , nevens de naabuÃ¼rige vlek-
ken , midsgaders Sichem en Garizim: oolc
bracTt hy de ChuteÃ«rs onder , die den Tempel
bevvoonden welke naar dien van Jerufalem ge-
bouwd was, met verlÃ³f vaft Alexander den
Grooteii, vergund aan Sanaballet, ten gevalle
van zynen fchoonzoon ManÃ¤ftb , broeder van
Jaddus den Hoogepriefter, gelyk h^r voo-
re eezecrd is : en deeze Tempel wierdt ver-
meid tweehonderd jaaren naa dat hy gefticht

\'\'\'Hyrkanus nam ook in de ftedÃ©n Adoraen
Mark in IdumÃ©a , en naa dat hy dat ganfche
landfchap ondergebragt had, ftondt hy den
ingezÃ©tenen toe daar te blyven woonen , mids
dÃ¤ zy zich lieten beftiyden , en zich naar de
Toodfche GÃ³dsdienft fchikten. De vreeze van
uyt hun land verdreeven te worden deed hen
die voorwaarden aanneemen , en federd zyn
zy altoos als Jooden aangemerkt geweeft.

Thans zondt Hyrkanus Gezanten na Rome,
om het verbond te vernieuwen. De Raad Ã¼un-
ne brieven geleezen hebbende , toor.de zich
wel daartoe geneegen , en deed\'er dusdaanig
een affchrift van opftellen : ,, Op den twaalf-
den van SprÃ³kkelmaand heetc de Schout
\'\' Fanius Markus zoon den Raad doen tza-
-menkomen, in tegenwoordigheyd van Lu-
cius Manlius zoon van Lucius Mentina,
" en van Kajus Sempronius zoon van Kams
" Falerna, om te beraadftagen over \'t gene St-
" mou Dofitheus zoon , ApoÃ¼omm Alexanders
"zoon, jafons zoon , Atgezan-

" ten der Tooden , en perfoonen van verdien-
fte . uvt den naam hunner landaard, nevens
" eene vernieuwinge des verbonds met het
" Roomfche vÃ³lk, zyn komen verzoeken , en
" dat men hen in gevÃ³lge van dat verdrag zou
" doen wedergeeven de ftad en de haven van
" T^pe, Ga2Sra, de Fonteyn^, en deande-
\' redden, hen uyt kleynachtinge v^ het
" beftuy t de Raads \'door den Konmg Antio-

"Oen, en die hunner onderzaaten te
trekken Dat alles wat in deezen laatften
" oorlÃ³^ door Antiochus beftaan is , nietig en
" van eeener waarde verklaard worde j en dat
" de Raad aan hem Gezanten zende, om hem
" te verpligten dat hy \\ genomene wedergee-
" ve , en den Tooden de jerwoeftingen m hun
" land gedaan vergoede. Ook hebben deeze
" Af<-ezanten verzÃ³cht dat men hen brieven
" va^ voorfchryvinge aan de Koningen en vrye
" vÃ³lken zoude geeven , ten eynde zy veyhg-
lyk konden wederkeeren. Al het welk over-
â woogen zynde , heeft de Raad bevolen het
â verdrag van vrindfchap en bondgenoodlchap
â met deeze vroome mannen , afgezonden
â door een vÃ³lk , dat vrind der Romeynen en
hen getrouw is, te vernieuwen."
Belangende de brieven, de Raad antwoord-
de dat zo dra zy eenige andere noodige zaa-
ken afgedaan hadden , zy zÃ³rg zouden draa-
gen te beletten dat den Jooden in \'t toekomen-
de eenig ongelyk aangedaan wierde: en men
beval aan den Schout Fanius hen met geld uyt
de gemeene fchatkift te voorzien, opdat zy te
bequaamlyker weder na hun land mogten kee-
ren ; en lien brieven van voorfchryvinge aan
degÃ©nen door welker plaatfen zy moften trek-
ken te geeven, nevens dit raadsbeftuyt, t\'hun-
ner zekerheyd. .

Middelerwyl was Demetrius zeer begeerig 5-40.
om Hyrkanus den oorlÃ³g aan te doen, maar
hy kon niet, omdat zyne quaadaardigheyd hem
zo haatelykby de SyriÃ«rs, en zyne eygene fÃ³l-
daaten maakte, dat zy hem niet konnende dul-
den, ^m^tolomÃ©usThuko, Koning van Egip-
te, zonden, en hem verzÃ³chten dat hy hen
iemand uyt het geflacht van Seleukus wilde gee-
ven, om hem tÃ³t Koning over hen aan te ftel-
len. Hierop zondt hy hen Alexander Zebina
met een heit; en men quam tÃ³t eenen veldflag,
waarin Demetrius overwonnen wordende , na
PtolemaÃ¯s vlugtte , alwaar de Koningin Kleo-
patre zyne gemaahn was i niaar zy hieldt de
poorten voor hem geflooten j dies ging hy na
Tyrus, alwaar hy gevangen genomen wierdt,
en naa veel uytgeftaan te hebben jammerlyk zyn
leeven eyndigde.

Alexander Zebina aldus van het ryk van Sy-
riÃ« meefter geworden zynde, floot een verbond
met den Hoogenpriefter Plyrkanus. Maar ee-
nigen tyd daar naa wierdt hy in eenen veldflag
overwonnen en gedood door Antiochus Gryfus,
zoon van Demetrius. Deeze VÃ³rft zich aldus
in bezittinge van dit ryk ziende, zou den Joo-
den gaern den oorlÃ³g aangedaan hebben; maar
hy durfde het niet beftaan wegens de tyding die
hy ontving, dat zjn broeder van \'s moeders zy-
de, geheeten Antiochus, even als hy, en toege-
naamd de Cy zic ener, te Cyzikum, alwaar hy
opgebragt was , een groote krygsmagt verga-
derde , om hem te beftryden. Deeze andere
Antiochus was de zoon van Antiochus Soter ,
die door de Parthen gedood was : want Kleo-
patre was, gelyk wy gemeld hebben^ met de
twee broeders naa malkander getrouwd geweeft.
Hy toog dan na SyriÃ«, alwaar veele gevechten
tuflchen hen voorvielen. Hyrkanus ondertuf-
fchen, die terftond na den dood van Antio-
chus Soter, het juk der MacedoniÃ«rs afgefchud
had, en hen nÃ³chte als onderdaan, nÃ³ch als

vrind, eenige byftand meer verleende, bevondt
zich in eenen zeer voorfpoedigen ftaat onder de
regeeringe van Alexander Zebina, ennÃ³g meer
onder die twee broederen i want ztende dat zy
door hunne geftadige krygsvoenngen eikande-
ren verzwakten , en dat Antiochus geen by-
ftand uyt Egipte kreeg, verachtte hy hen bey-
de , en genoSt alle de inkomften van JudÃ©a,
waardoor hy veel gelds verzamelde.

Hyrkanus neemt SanaariÃ«in, cnvcrdÃ©lgt het. Ã¼e Hoogepriefter van
den Hemel begunftigt, verlaat de fekte der Pharifeen , engaatovet
tÃ³t die der Sadduceen. Zyn gelukzalige dood.

TOen Hyrkanus zig zo magtig zagÂ» be-
floot hy SamariÃ«, dat nu Sebafte genoemd
wordt, en van HÃ©rodes, gelyk wy te zyner

zynde zeer tegen de Samaritaanen vertoornd,
om het quaad onthaal datzy op \'taanraaden der
Koningen van SyriÃ« den MariÃ¼Ã¨Ã«rs hadden aan-
gedaan , die een vÃ³lkplanting, en bondgenoo-
ten der Jooden waaren. Naa dat hy de ftad
met eene gracht en dubbele omwalling , die
zich tachtig ftadiÃ«n uytftrekte , omringd had,
beval hy \'t beftier van het belÃ©g aan Ariftobulus
en Antigonus zyne twee zoonen. Deeze bc-
:ftaauwden de plaats zo geweldig, dat de Sama-
ritaanen , door grooten hongersnood gepraamd,
genoodzaakt waaren , indien zy \'t leeven wil-
den behouden, zodaanige dingen te eeten, die
anders voor menfchen oneetbaar zyn. In deeze
verlegenheid baden zy Antiochus den Cyzice-
ner om byftand; waarop hy aanftonds t\'hunner
hulpe quam ; maar hy wierdt door \'t krygsvÃ³lk
van Ariftobulus overwonnen , en van hem en
zynen broeder tÃ³t aan Scythopolis naagejaagd.
Daarnaa quamen zy weder by de belÃ©gering,
en beflooten de Samaritaanen zo naauw ; dat
die ten tweedenmaale door eene bezending An-
tiochus om byftand fmeekten. Deez verwierf
van TtÃ³lomÃ©us Lathur ontrent zesduyzend fÃ³l-
daaten, tegens wille en bevÃ©l zyner moeder 5 die
\'t hem fterk ontraadde, en daarom bynaa uyt haar
ryk geftooten was; met welke Egiptenaars hy in
\'t gebied van Hyrkanus quam ftroopen, zonder
dat hy tÃ³t een gevecht durfde komen, omdat hy
zich te zwak kende, en zich vleyde met de hoope
dat Hyrkanus, om dit pionderen te beletten, het
belÃ©g opbreeken zoude; Naa dat hy eyndelyk
veele van de zyne door de hinderlaagen der Joo-
den verlooren had, week hy na Tripolis, en het
het beftier van dien oorlÃ³g aan KalUmander en
Epikrates. De eerfte wikkelde zich roekelooslyk
in een gevecht, alwaar zyn vÃ³lk geflagen, en
hy gedood wierdt: en Epikrates hebbende zich
door geld laaten omkoopen, leverde ScythÃ³-
pohs en eenige andere plaatfen aan de Jooden
over , zonder dat de Samaritaanen eenige by-
ftand van hem genooten. Aldus nam Hyrka-
nus de ftad in naa eene belÃ©gering van een jaar,
en vergenoegde zich niet dat hyze veroverd
had , maar hy verdÃ©lgdeze t\'eenemaal , en
leydde het water met beeken daardoor, \'t welk
alles zo weglpoelde , dat \'er geen gedaante
eener ftad meer overbleef. Men vehaalt byna
ongelooflyke zaaken van dien Hoogenpriefter;
want het wordt gezegd dat GÃ³d zelf met hem
fprak, en dat hy eens alleen in den Tempel
zynde, en aldaar reukwerk Ã³fterende, juyft op
dien dag dat zyne zoonen Antiochus den Cy-
zicener flag leverden , eene ftem hoorde die
tÃ³t hem zeyde dat hy overwinnaar zou zyn.
Waarop hy aanftonds uytquam om aan al het
vÃ³lk die voornaame maare te verkondigen ; en
de uytkomft toonde dat die openbaaring waar-
achtig was.

DÃ³ch het was niet alleenlyk te Jerufalem en
in JudÃ©a , dat de zaaken der Jooden toen in
zulk een groote voorfpoed waaren i maar 2y
waaren magtig in AlexandriÃ« , Egipte , en op
\'t eyland Cyprus : want de Koningin Kleopa-
tre verfchil gekreegen hebbende met PtolomÃ©us

Lathur haaren zoon, gafhe^ bevel van haar heir
aan Chelcim en Anunias, zoonen van Onias,
die als gemeld is , in het gebied van Hcliopolis
eenen Tempel, gelyk die van Jerufalem, had
doen bouwen ; en deeze VÃ³rftin deed niet dan
met hunnen raad , gelyk Strabo de Kappadoci-
Ã«r met deeze woorden betuygt : Veele Se met
ons na Cyprus getoogen, Ã³f\'er naderhand door de
Koningin Kleopatre gezonden waaren ^ verlieten
haare zyde om tÃ³t die van TtelomÃ©us over te
gaan , en *t waaren alleen de Jooden die \'t met
Onias hielden, welke haar getrouw bleeven, om-
dat zy Chelcias en Ananias hunne landsgenooten

Het geluk van Hyrkanus haalde hem den
haat der Jooden op den hals , dÃ³ch inzonder-
heyd der Pharifeen , van welke fekte hiervoo-
re gefprooken is , en die in zulk een groot
aanzien by \'t vÃ³lk zyn , dat men hen terftond
geloof geeft, al is het dat zy den Koningen en
Hoogepriefteren wederfpreeken. Hyrkanus
die hun leerhng geweeft, en zeer by hen bemind
was, rechtte eens ccn gaftmaal voor hen aan, cn
toen hy zag dat zy onder de goede cier vrolyk
begonden te worden, zeyde hy tÃ³t hen: â Dat
naardien hy van hun gevoelen was , en zy â
wel wiften dat hy geen grooter begeerte had ,,
dan om in de wegen der gerechtigheyd te,,
wandelen , en niets te doen dat Gode onaan- â
genaam was , zy verphgt waaren hem te â
waarfchouwen , indien zy oordeelden dat â
hy ergens in mifte ; opdat hy zulks mogt â
verbÃ©teren;" Wanneer nu alle de gaften hem
deswege preezen, toonde hy zich zeer verblyd
daarover; maar Ã©Ã©n Van hen genaamd Eleazar \\
een boosaardig menfch , het woord neemende
zeyde tÃ³t hem: âI ndiengy wenfcht, gelyk
gy zegt , dat men openhartiglyk en naar â
waarheyd tÃ³t u fpreeke , geef dan een blyk â
van uwe deugd , door het Hoogepriefter- â
fchap af te ftaan , en vergenoeg u met VÃ³rft â
dQS vÃ³lks tc zyn. Hyrkanus vraagde hem, â
wat hem bewoog zodaanigen voorflag te â
dÃ¶sn. Het is , antwoorddehy, omdat v/y â
van de oudften onder ons verftaan hebben, â
dat uwe moeder eene flaavin geweeft is on- â
der de regeeringe van Antiochus Epifanes^"
Nademaal nu dit een valfch gerucht was, toon-
de Hyrkanus zich zeer gebelgd over deeze ree-
de , en de andere PharifeÃ«n betuygden dat
zy \'t niet minder waaren dan hy. Jona-
thas , Ã©Ã©n van Hyrkanus voornaamfte vrinden,
en van de gezindheyd der SadducÃ«en , die den
PharifeÃ«n ganfchelyk tegen zyn, zeyde daarop
tÃ³t hem: ,, Dat het met hunne bewilhging
dat Eleazar hem zo fmaadiglyk beje-,,

gend hadde; en dat men zulks gemaklyk
zou konnen doen blyken, indien men hen â
vraagde , hoedaanig zy oordeelden dat hy â
daarom behoorde geftraft te worden." Hyr-
kanus vraagde hen derhalve hun gevoelen des
wege : en dewyl zy niet ftreng in \'t ftraften der
misdaaden zyn, gaven zy tÃ³t antwoord dat vyn
misdry f, huns bedunkens , met meer dan een
gevangenis en geeffehng verdiende, omdat zy
niet begrypen konden dat quaadfpreeken alleen
iemand dÃ¶odiehuldig maakte, Dit antwoord

deed Hyricanus gÃ¨looven , dat zy Eleazar
aangezet hadden om hem dus te hoonen;
en hy wierd \'er zo door vertoornd , dat hy,\'
terwyl Jonathas hen nÃ³g meer ophitfte, niet
alleenlyk de fekte der PharifeÃ«n verliet, om
tÃ³t die der SadduceÃªn over te ga\'an; maar ook
alle hunne inzettingen affchafte; en degÃ©nen
dieze evenwel onderhielden deed ftralfen. Dit
maakte hem en zyne kinderen by den vÃ³lke
gehaat, gelyk wy ter behoorlyker plaatfe zullen

zien. Tegenwoordig acht ik het genoeg , te
zeggen dat de PharifeÃ«n , die deeze inzettin-
gen door overlÃ©vering van hunne voorouderen
ontvangen hebben, haar aan den vÃ³lke heb-
ben voorgedraagen : maar de SadduceÃªn ver-
werpen dezelve omdat ze niet vervat zyn in de
wetten, door Mofes gegeeven , welke zy ach-
ten de eenigfte te zyn die men gehouden is te
vÃ³lgen : en dit heeft groote twift en fcheuring
onder hen verwekt; want dc aanzicnlyicfte lie-
den hebben het met de SadduceÃªn , cn het ge-
meene vÃ³lk met de P.harifeÃ«n gehouden. Maar
wy hebben in het tweede boek van de oorlogen
der Jooden omftandiglyk van deeze tvv^ee ge-
zindheden , en nÃ³g van een derde , welke die
der Efteners is , gefprooken.

Naa dat nu Hyrkanus alles in rufte gebragt,
en Ã©Ã©nendertig jaaren het VÃ³rftendom der Jood-
den bezeten had , eyndigde hy gelukkiglyk
zyne dagen. Hy liet vyf zoonen naa, en GÃ³d
had hem waerdig geacht drie groote voordce-
len te gelyk te genieten ; teweeten de Opper-
heerfchappy over zyne landaard , het Opper-
priefterampt, cn de gaave der Profecye: want
hy gewaardigde zich zelf tÃ³t hem tc Iprecken,
en verleende hem zodaanig ccn kennis van toe-
komende zaaken , dat hy voorzeyde dat de
twee oudfte zyner zoonen het hoog gezag, dat
hy hen naaliet , niet lang bezitten zouden:
\'t welk ons dan verpligt om tc verhaalen hoe-
daanig hun eynde was , opdat men daaruyt zy-
ne voorwectenfchap van het tockom.ende te be-
ter zou konnen afncemen.

Ariftobulus oudfte zoon van Hyrkanus , VÃ³rft der Jooden , doet
zich tÃ©t Koning kroonen ; neemt Antigonus zyneu broeder tÃ³r
mede{Â»eftoot der regeeringe aan , zet de andere midsgaders zyne
moeder , in de gevangenis > alwaar hyze van-honger iaat fterven.
Hy vat een mistrouwen op tegen Antigonus , waarop hy hem
doet om \'c leeven brengen ; en daarnaa vau verdriet fteth.

A Riftobulus , die de oudfte van Hyrkanus
â ^kinderen, cnThilellen, dat is beminnaar der
Grieken , toegenaamd was , veranderde naa
zyns vaders dood het vÃ³rftendom der Jooden
in een koninglyke regcering , cn was alzo de
eerfte die zich tÃ³t Koning liet kroonen. Dit
gefchiedde vierhonderd Ã©Ã©nentachtig jaaren naa
dat de Jooden , uyt de Babilonifche gevange-
nis ontflagen, weder in hun vaderland geko-
men waaren. Overmids hy Antigonus zynen
oudften broeder naaft hem zeer beminde , nam
hy hem tÃ³t medegenoot der ryksregeeringe,
en deed de drie andere in de gevangenis zetten,
alsmede zyne moeder , omdat zy , zo wel als
hy , na \'t hoog gezag ftondt, en dat Hyrkanus
op zynen dood h^ar de regeering m handen
gefteld had. Ja zyne wreedheyd ging zo verre,
dat hy haar van honger in den kerker liet fter-
ven ; en daarenboven zynen broeder Antigo-
nus , dien hy zo zeer fcheen te beminnen, deed
ombrengen. Dit was ontftaan uyt lafteringen,
welke hyin \'t eerft niet had v/illen aanneemen,
zo uyt geneegenheyd die hy hem toedroeg,
als omdat hy geloofde dat ze quaadaardiglyk
verzierd waaren. Dit beklaagelyk ongevafviel
aldus voor : \'t Gebeurde dat Antigonus , in ee-
nen tyd dat Ariftobulus ziek lag , uyt den oor^-
lÃ³g t\'huys komende met een prachtige ftaatfi,
jÃ¼yft terwyl men het Loofhutten feeft vierde,
kÃ³ftelyk toegeruft na den Tempel ging , ver-
zeld van gewapend krygsvÃ³Ã¯k, zonder eenig
ander oogmerk , dan om GÃ³d voor de gezond-
heyd van den Koning zynen broeder te bidden.
Eenige quaadaardige menfchen , nydigop An-
tigonus voorfpoed en zyne prachtige intreede
in den Tempel, bedienden zich van die gele-
genheyd om tweedragt tuftchen die twee
broeders te zaaijen ; en zeyden quaadaar-
diglyk tÃ³t Ariftobulus, dat dewyl Antigonus
op zo een hoogtyd met zulk een praal had wil-
len verfchynen , hy daardoor genoeg had doen
blyken dat hy na de kroon ftondt, en dat hy wel
haaft met een groot getal van krygsvÃ³Ã¯k zoude
komen om hem te dooden, door dien hy\'t eene
dwaasheyd achtte zich met een gedeelte van de
regcering te vergenoegen, daar \'tinzyne magt
ftond zich ganfchelyk meefter daaraf te maa-
ken. Ariftobulus, die toen zyn verblyf had
in eenen toren, welke naderhand denna^m van
Antonia gevoerd heeft, kon naauwlyks geloof
aan dit zeggen flaan: nÃ³gtans om zyne veylig-
heyd te verzÃ©keren, zonder echter zynen broe-
der te veroordeelen , belaftte hy zyne lyfwacht
zich in een duyftere en onderaardfche plaats te
verbergen, zonder hem eenig leed te doen zo hy
ongewapend quame , maar indien sewapend ,
dat zy hem dan zouden dooden. f hans deed
ny hem boodfchappen, dat hy hem verzÃ³cht
ongewapend tÃ³t hem te willen komen. Maar
de Koningen en andere vyanden van Antigpnus
den boode bepraatende , overftemden hem om
te zeggen , dat de Koning verftaan hebbende
dat hy een zeer fraije wapenrufting aanhad,
verzÃ³cht dat hy hem \'t vermaak wilde doen
van hem in dien dÃ³s te komen bezoeken. De
Prins, die niets quaads vermoedde , en op de
toegeneegenheyd van den Koning zynen broe-
der fteunde, ging zo gewapend als hy was hee-
ne : toen hy by Stratons toren was gekomen,
alwaar dc doorgang zeer duyfter was, viel des
Konings lyfwacht op hem aan ^ cn doodde
hem. "Uyt dit treurig ongeval kan men zien
wat de nyd en laftering vermoogen , en hoe ze
zelfs de tederfte natuurlyke vrmdfchap kon-
nen dempen en fmooren. Ook is het verwon-
derens waardig dat zÃ©kere Judas j Ã©enEflener,
wiens voorzeggingen nopit valfch bevonden
waaren , hebbende Antigonus na den Tem-
pel zien opgaan , tÃ³t zyne leerlingen en
vrinden, die gewoon waaren hem om dec-z^
zyne voorwectenfchap van toekomende zaa-
ken naa te volgen, zeyde, dathywelwenichte
dood te zyn, omdat het leeven van Antigo-

iius de ydelheyd zyner voorzeggingen toonde,
nademaal hy vÃ³lgens dezelve dien dag by Stra-
tons toren fterven moft, het welk onmoogelyk
was, naardien die zeshonderd ftadiÃ«n vanjeru-
falem afgelegen , en het grootfte gedeelte van
den dag reeds verloopen was. Terwyl hy al-
dus fprak , wierdt hem geboodfchapt dat An-
tigonus omgebragt was in eenen onderaardfchen
doorgang, die ook den naam Van Strato voerde,
even als die toren welke aan den oever der zee ge-
legen , federd Cefarea genoemd is: en deeze ge-
lykheyd van naamen was de oorzaak zyner be-
kommeringeen ongeruftheyd geweeft.

Het duurde niet lang Ã³f Ariftobulus wierdt
met zulk een berouw over \'t ombrengen zyns
broeders getroffen, dat zyne ziekte zeer daar-
door verergerde. Geftadiglyk verweet hy zich-
zeiven dat hy zulk een zwaare misdaad be-
gaan had ; en zyne quaal wierdt zo hevig dat
hy bloed braakte. Wanneer nu Ã©Ã©n zyner die-
naaren dit uytbraakfel wegdroeg, gebeurde het,
zo ik acht door GÃ³dlyke toelaatinge, dat hy
ter zelfder plaatlÃ¨ daar hec bloedig Ipoor van
Antigonus moord nÃ³g op den grond te zien
was, quam te vallen, en\'er een gedeelte van het
bloed ftortte. Die \'er ontrent waaren j mee-
nende dat hy het met voordacht deed, gaven
zulk een luyde fchreeuw , dat de Koning het
hoorde , en na de oorzaak daarvan vraagde ^
maar niemand wilde \'t hem zeggen , \'t welk
zyne begeerte om het te weeten meer gaande
maakte ; doordien de menfchen van natuure
een mistrouwen opvatten ontrent het gene men
voor hen tracht te verbergen, en ftimmer daar-
van denken dan het inderdaad is. Ariftobu-
lus dwong zyn vÃ³lk dan door dreygementen
hem de waarheyd van de zaak te zeggen : en
dit maakte zulken indruk op zyn gemoed, dat
hy eene menigte van traanen ftortende onder
een diepe verzuchting zeyde: â Het blykt
5> dan dat deeze verfoeijelyke daad voor GÃ³d

niet heeft konnen verborgen blyven, dewyl 51
hy zyne rechtvaerdige wraak zo dra tegen
my oefent. Hoe lang zal dit rampzalig lig- j,
haam myne fchuldige ziel in zich befluyten ! â
Was \'t niet beter eens flaags tc fterven, dan ,,
dus myn bloed by druppelen uyt te ft-orten, â
om daarmee, als door een zoenÃ³ffer, te boe- â
ten voor degÃ©nen die ik zo wreedelyk heb â
doen fneuvelen ? " Naauv/lyks had hy deeze
woorden geÃ«yndigd, Ã³f hy gaf den geeft, naa
dat hy maar een jaar geregeerd had. Zyn va-
derland was niettemin voor veele weldaaden
aan hem verpligt 5 want hy deed den ItureÃ«rs
den oorlÃ³g aan, veroverde een gedeelte van
hun land, het welk hy aan JudÃ©a hechtte, en
hy dwong de ingezÃ©tenen zich te laaten befny-
den , en naar de Joodfche wyze te leeven. Hy
was goedaardig, en zeedig, gelyk Strabo, vÃ³l-
gens \'t verhaal van Timagenes, met deeze
woorden getuygt: "Deeze VÃ³rft was zaehtzin-
nÃ¯p i en de Jooden zyn niet weynig aan hem ver-
pligt ^ want hy breydde hunne landpaalen zo ver-
re uyt dat hy\'er een gedeelte van IturÃ©a aanhecht -

Salomc weduwe van dea Koning Ariftobulus otitflaat zynen broeder
Janneus toegenaamd Alexander uyt de gevangenis , en maakt hein
KÃ¶ning. Hy doet eenen zyner broederen ombrengen, en belegert
PtolomaÃ¯s. De Koning Ptoiomeus Lathur , die door zyne moe-
der Kleopatre uyt Egipte verjaagd was, komt in Cyprus om die van
PtolomaÃ¯s te helpen. Zy weygeren hem den ingang, Aiexandcf
breekt hec bele\'g op, en handelt opentlyk met PtolomÃ©us, en hey-
melyk met Kleopatre.

Aa den dood van den Koning Ariftobulus <48
ftelde de Koningin SalomÃ© zyne weduwe \'
welken de Grieken Alexandra noemen , zyne
broeders, dic door hem gevangen gezÃ©\'t waa
ren, in vryheyd, en maakte Janneus, anders
Akxander genaamd, die de oudfte enbefchey-
denfte van alle was, Koning. Hywas zo on-
gelukkig geweeft dat zyn vader Hyrkanus ^ zo

dra ais hy gebooren was, eenen weÃªrzin tegen
hem opvatte, en die tÃ³t zynen dood toe be-
hieldt , zo dat het hem nooit toegelaaten was
onder zyns vaders oogen te komen. De oor-
zaak van deezen afkeer wordt gezegd deeze
geweeft te zyn. Hyrkanus, die Ariftobulus en
Antigonus zyne twee oudfte zoonen zeer be-
minde, vraagde GÃ³d, die hem in eenen droom
verfcheen, wie van die twee hem in de regee-
ringe vÃ³lgen zoude. En dewyl GÃ³d hem \'t ge-
laat van Alexander voorftelde ^ en daardoor te
verftaan gaf dat hy regeeren zoude , baarde dit
zulk een verdriet in hem dat hy hem in Gahlea
liet opvoeden. Maar daarom bleef niet achter-
wege \'t gene GÃ³d hem voorzegd had dat ge-
beuren zoude; want hy wierdt naa den dood
van Ariftobulus ten troon verheven. Hy deed
toen Ã©Ã©nen zyner broederen , die zich tÃ³t Ko-
ning wilde opwerpen, ombrengen, en beje-
gende den anderen, die zich met een ampte-
loos leeven vergenoegde, zeerwel.

Als hy nu zyne rykszaaken in eenen goeden
ftaat gefteld had , trok hy met een heir op na
PtolomaÃ¯s , en naa dat hy de vyanden in een
groot gevecht overwonnen had, dwong hyhen
binnen de ftad te wyken , alwaar hy hen be-
legerde. Van alle de zeefteden waaren deeze
en Gaza nÃ³g maar alleen te veroveren : ook
moft hy ZoUm , die Dora en Stratons toren
bemagtigd had, onderbrengen. Ondertuftchen
konden de ingezÃ©tenen van PtolomaÃ¯s geen
byftand van den Koning Antiochus , nÃ³ch van
zynen broeder Antiochus den Cyzicener ver-
wachten , omdat zy met alle hunne magt eikan-
deren beoorlogden. Maar Zoilus , die door
de verdeeldheyd deezer VÃ³rften zyn voordeel
hoopte te doen , om alzo PtolomaÃ¯s te ver-
meefteren , zondt\'er eenige hulpe , terwyl
deeze twee Koningen zich dier plaatfe zeer wey-
nig fcheenen te bekreunen : want zy waaren op
clkanderen zo verbitterd, datzy, zonder zich
met het Ã³verige te bekommeren, wel naar kamp-
vechters geleeken , die hoewel afgemat door
den ftryd , echter zo befchaamd zyn om zich
overwonnen te bekennen , dat zy \'t geenzins
willen opgeeven , maar naa een weynig adem-
haalinge het gevecht hervatten. De eenigfte
toevlugt dan die \'er voor de belÃ©gerden nÃ³g
overig fcheen , was hulpe Ã¼yt Egipte te beko-
men , en voornaamelyk van den Konihg Pto-
lomÃ©us Lathur , die door zyne moeder Kleo-
patre uyt het ryk verdreeven zynde , zich na
^t eyland Cyprus begeeven had. Zy zonden
dan gezanten , om hem te bidden dat hy hÃ©n
uyt het gevaar waarin zy waaren verlÃ³ftÃ¨n wil-
den } ei^y deeden hem gelooven dat hy niet zo
dra in SyriÃ« zoud aangekomen zyn , Ã³f die van
Gaza , nevens Zoilus , de SidoniÃ«rs , en veelc
andere zouden zich aan zyne zyde voegen. Op
dit vertrouwen dan deed hy een groote vloot
nytruften. Maar Demeitius , die te PtolomaÃ¯s
in groot aanzien was , overreedde ondertuf-
fchen de inwooners om van voorneemen te
veranderen , zeggende dat het hen veel voor-
deeliger zou zyn in onzek^rheyd van Ã©m wyt-
ftao- des oorlÃ³ss, dien zv ree^eÂ« df^ liof^en voer-
den , te Ã¼iyven j aan in eene ii^verny te ver-
vallen , die hen onverniydelyk zoude weezen,
indien zy den Koning Ptolomxus als hunnen
Heer inhaalden j dewyl zy dan niet alleenlyk
dien oorlÃ³g op den hals , maar nÃ³g een veel
grooter en getaarlyker van de kant van Egipte
te verwachten zouden hebben 5 doordien de
Koningin Kleopatre, moeder van PtolomÃ©us,
die toeleyde om hem uyt het eyland Cyprus te
verjaagen, niet zo dra zoude zien dat hy zich
door middel van de nabuurige landfchappen
poogde te verfterken 3 Ã³f zy zoud hen meteen
magtig heir tegen trekken j en indien Ptolo-
mÃ©us in zyne hoope bedroogen hen verliet,
om na \'t eyland Cyprus te vlÃ¼gten , dan zou-
den zy zich voor \'t uyterfte geVaar dat men be-
denken kon bloot gefteld vinden.

PtolcMnÃ©us verftondt onderwege de verande-
ring van die van PtolomaÃ¯s, dÃ³ch liet daarom
niet naa zyne tÃ³gt te vervÃ³lgen. Hy landde
met zyn heir, beftaande uyt dertigduyzend man-
nen zo te paerde als te voet, te Sykamine,
en trok vandaar na PtolomaÃ¯s : maar hy vondt
zich in groote verlegenheyd, toen hy zag dat
de inwooners zyne gezanten niet wilden ont-
vangen , nÃ³ch naar zyne voorflagen luyfteren.
Zoilus en die van Gaza quamen echter tÃ³t hem,
om hulp tegen de Jooden en hunnen Koning, die
hun land verwoefteden, te verzoeken: hierdoor
wierdt Alexander genoodzaakt het belÃ©g van
PtolomaÃ¯s op te breeken. Hy toog dan met
zyn heir te rugge, en willende met loosheyd
te werk gaan, zondt hy heymelyk aan de Ko-
ninginne Kleopatre om in een verbond met
haat tegen PtolomÃ©us te treeden, terwyl hy
aan de andere kant met hem opentlyk handel-
de , en hem vierhonderd talenten zilvers be-
loofde, indien hy den Tiran Zoilus aan hem
overleverde, en de plaatfen en landen welke
hy bezat, aan den JoOden gave. PtolomÃ©us
toonde zich zeer genfeegen om een verbond met
Alexander aan te gaan, en deed Zoilus in ver-
zÃ©keringe neemen : maar toen hy verftondt dat
die VÃ³rft in heymelyke onderhandeling met de
Koningin zyne moeder was, brak hy met hem
af, en belÃ©gerde PtolomaÃ¯s , het welk , gelyk
reeds gezegd is , geweygerd had hem te ont-
vangen. En hebbende eenige zy ner voornaam-
fte bevelhebberen met een gedeelte van zyne
krygsmagt daar gelaaten , om het belÃ©g voort
te zetten, toog hy met het Ã³verige heene om
JudÃ©a te verwoeft-en. Maar Alexander verza-
melde een heir van vyftig, Ã³f zo andere ze^en
van tachtig duyzend mannen, om hem \'t hoofd
te bieden : ondertuflchen greep PtolomÃ©us de
ftad Azochis in GalilÃ©a onvoorziens op eenen
Sabbath aan, nam ze ft:Ã³rmenderhand in, en
voerde tienduyzend gevangenen nevens eenen
grooten buyt vandaar we^

Groote oyerwiHning\'iooc Pcolom^t^s Latfaur bp Alexander Konifla fe
Jooden behaald, en_zyn fchnkkclyke wTeedkeyd. Kleopatre moe-
der van Pcolome\'as komt cie jooden teoen hem te hulpe; en hy
tracht te vergeefs zictt rneefter van Egipte te ifiaaken. Alexan-
der neemt Gaza m. Â«a pleegt \'er groote wrecdFheyd. Verfcbeyde^
ne oorlogen wegens t ryk van SyriÃ«. Zonderlinse haat vah 3c
meefte JoodÃ¨ti tegen Alexander htiniicn Kvmm. Zy Â«mbiedeh

ris 5 die \'er niet verre aflegt, en beftÃ³rm de haar,
maar hy wierdt met groot verhes afgeflagen; zo
dat hy in plaats van \'t belÃ©g voort te zetten,
tegen Alexander den Koning der Jooden op-
trok , hem by Afofon , dat dicht aan den Jor-
daan legt, ontmoette, en zich tegen hem over
legerde. De voortÃ³gt van Alexander beflondt uyt
achtduyzend mannen , alle dappere fÃ³ldaaten,
met kÃ³pere fchilden gewapend; en die van Pto-
lomÃ©us voorfte flagÃ³rde hadden ook zulke fchil-
den : maar dewyl de Ã³verige van zyn krygsvÃ³lk
niet zo wel gewapend waaren , durfden zy tÃ³t
geen handgemeenfehap komen. DÃ³ch F/io-
Ãefanus , een zeer eervaaren krygsman, fprak
hen moed in , en deed hen de rivier , die de
twee legers vaii Ã©Ã©n fcheydde , overtrekken,
zonder dat Alexander het poogde te beletten,
doordien hy achtte dat hy de vyanden gemak-
lyker zou konnen overwinnen , wanneer zy de
rivier achter zich hebbende , niet zouden kon-
nen vlugten. Het gevecht was zeer bloedig,
en men kon zwaarlyk oordeelen na welke zyde
de overwinning neygen zoude : dÃ³ch eyndelyk
begon het krygsvÃ³lk van Alexander eenige
overhand te krygen , en dat van PtolomÃ©us te
bezwyken : maar Filoftefanus hen met een
verfche trÃ³p onderfteunende, deed hen weder
moed fcheppen. De Jooden verbaafd door
deeze verandering, en door geen van de hun-
ne te hulpe gekomen , begonden te vlugten ,
en wierden daarop van alle de andere gevÃ³lgd.
De vyanden dit ziende jaagden hen wakker naa,
en hielden niet op van doodflaan , tÃ³tdat hun-
ne handen vermoeid waaren, en hunne zwaer-
den begonden ftomp te worden. Het getal der
dooden was dertigduyzend , Ã³f vÃ³lgens \'t ver-
haal van Timagenes vy ftigduy zend. De Ã³ve-
rige van \'t heir wierden gevangen genomen, Ã³f
bergden zich door de vlugt.

Naa deeze groote overwinning en lange naa-
jaaging , begaf PtolomÃ©us zich tegen den
avond in eenigevlekken van JudÃ©a , en hebben-
de die vol vrouwen en kinderen gevonden, be-
val hy zynen fÃ³ldaaten hen te dooden, in ftuk-
ken te fnyden , en die in ketels met kookend
water te werpen , opdat dejooden uyt den flag
ontvlugt aldaar komende , zouden meenen dat
hunne vyanden menfchen-vleefch aten, en
daardoor te grooter fchrik voor hen mogten
krygen. Strabo is \'t niet alleen die van deeze
yflyke wreedheyd meldt, maar Nikanor maakt
\'er ook gewag van. Daarnaa nam PtolomÃ©us
de ftad PtolomaÃ¯s met geweld in, gelyk wy el-
ders gezegd hebben. _

Toen de Koningin Kleopatre zag dat haar
zoon aldus in magt aangroeide , dewyl hy Ju-
dÃ©a zonder tegenftand verwoeftte, Gaza onder

zyne gehoorzaamheyd gebragt had , en reeds
als voor de poorten van Egipte was, met voor-
neemen om\'er zich meefter van te maaken, oor-
deelde zy dat het hoog tyd was hem te ftuyten.
Hierop verzamelde zy zonder marren een groo-
te krygsmagt ter zee en te lande , waarover zy
Chelcias en Ananias, beyde Jooden , het ge-
bied gaf j voorts ftelde zy \'t grootfte gedeelte
van haare fchatten , nevens haare kindskinde-
ren 5 en haar uyterfte wil in \'t eyland Koos in
bewaaringe zy zondt Alexander haaren ande-
ren zoon met een groote vloot na FeniciÃ«,
vermids dat landfchap tÃ³t eenen opftand ge-
neygd was ; en quam zelve in perfoon tÃ³t
PtolomaÃ¯s : en dewyl die van binnen de poor-
ten voor haar geflooten hielden , belÃ©ger-
de zy de ftad. Toen PtolomÃ©us verftondt dat
zy Egipte verlaaten had, toog hy derwaards,
meenende dat hy \'t ongewapend zoude vinden,
en \'er zich meefter van kÃ¶nnen maaken : maar
hy vondt zich in zyne hoope bedroogen. Ter
zelfder tyd quam Chelcias , Ã©Ã©n van Kleopa-
tres Veldoverften , die PtolomÃ©us vervÃ³lgde ,
in neder SyriÃ«.

Kleopatre had zo dra met verftaan dat haars
zoons toeleg op Egipte hem mislukt was , Ã³f
zy zondt een gedeelte van haar heir derwaards,
en dreef\'er hem ganfchelyk uyt. Aldus was
hy genoodzaakt weder te keeren, en bragt den
winter te Gaza over. Ondcrtuftchen nam Kleo-
patre PtolomaÃ¯s in , alwaar Alexander Koning
der Jooden met gefchenken by haar quam. 2y
ontving hem minnelyk , als eenen VÃ³rft die
quaalyk van PtolomÃ©us gehandeld zynde ner-
gens toevlugt had dan by haar. Eenige van de
haare ftelden haar voor dat zy zyn land moft
zien te vermeefteren, en niet toelaaten dat zulk
een menigte van braave Jooden onder de magt
van Ã©Ã©nen man zoude ftaan. Maar Ananias
raadde haar het tegendeel, zeggende dat zy
met geen recht eenen VÃ³rft , met wien zy een
verbond had aangegaan , en die haar ook in
maagfchap beftondt, van \'t zyne kon berooven |
en dat\'er ook , indien zy hem dus verÃ³ngelyk-
te, niet Ã©Ã©n van alle de Jooden zou zyn die
haar vyand niet v/orden zoude. Deeze rÃ©de-
nen haalden haar over, weshalve zy Alexander
niet alleenlyk geen overlaft aandeed, maar ook
het verbond met hem tc ScythÃ³polis, eene ftad
in neder SyriÃ« , vernieuwde.

Zo dra deeze VÃ³rft zich van de vreeze voor
PtolomÃ©us ontflagen zag, trok hy na neder Sy-
nam aldaar de ftad Gadara in naa een be-

lÃ©g van tien maanden, en vervÃ³lgens Amath,
de fterkfte van alle de veftingen :aan den Jor-
daan eelegen , waarin Theodorm ZenÃ³s zoon
aÃ¼e zyne kÃ³ftelykheden bewaard hieldt. Thco-
dorus om zich te wreeken overviel dejooden
onverhoeds, doodde tienduyzend van hen, en
nam alle de pakkaadje van Alexander. Deeze
VÃ³rft zonder zich over dat verlies te bekom-
meren , liet niet naa Rafa, aan den oever
der zee gelegen , en Anthedon , \'t welk van
Herodes daarnaa Agrippias genoemd wierdt,
tâ¬ belÃ©geren en in te neemen. Thans ziende
dat PtolomÃ©us Gaza verlaaten had om weder
na Cyprus te keeren , en dat de Koningin
Kleopatre zyne moeder defgelyks weÃªr na
Egipte getrokken was , wierdt hy , door fpyt
dat die van Gaza PtolomÃ©us tliunner hulpe
tegen hem geroepen hadden, zo vervoerd, dat
hy hun land verwoeftte, en hunne ftad belÃ©-
gerde. ApoÃ¼odorm hun Overfte quam daarop
niet twceduyzend vreemde fÃ³ldaaten, en duy-
zend van zyn eygen vÃ³lk , nachts op zyn
lÃ©ger aanvallende, en had zo hng het donker
was de overhand , omdat de Tooden meenden

dat PtolomÃ©us den belegerden te hulpe geko-
men was : maar zo dra de dag begon te verfchy-
nen 5 zagen zy dat ze bedroogen waaren, en daar-
op moed vattende, greepen zy Apollodorus zo
wakker aan, dat zy duyzend van de zyne op de
plaats neÃªr maakten. De belegerden lieten
daarom den moed niet zakken , alhoewel de
honger hen ook begon te nypen : maar zy be-
flooten het uyterfte eerder af te wachten , dan
zich over te \'geeven j en zy wierden door Are-
tas Koning der ArabiÃ«rs, die hen hulpe beloof-
de , in dat voorneemen gefterkt. Maar Apol-
lodorus voor zyne aankomfte verraaderlyk ge-
dood zynde, wierdt de ftad ingenomen . Deezen
moort beging zyn eygen broeder Lyfimachus, uyt
bclgzucht over het groot aanzien dar hy door
zyne verdienfte verkreegen had, en hebbende
een hoop krygsvÃ³lks byeen vergaderd, leverde
hy de plaats aan Alexander over. Toen deeze
VÃ³rft eerft daar binnen quam toonde hy niet
dan een vrcedelievend gemoed > maar daarnaa
zyn krygsvÃ³Ã¯k gezonden hebbende, liet hy hen
toe alle wreedheyd tegens de ingezÃ©tenen te
pleegen, om hen te ftraffen; zo dat zy niemand
verfchoonden, maar alle doodfloegen die hen
voorquamen. DÃ³ch dit kÃ³ftte ook menigen
Joode het leeven: want veele deezer inwooners
fneuvelden gewapenderhand , terwyl zy zich
verweerden; andere ftaken hunne huyzen inde
brand , om te beletten dat ze hunnen vyanden
ten roof wierden 5 en etlyke doodden hunne
vrouwen en kinderen , omze van een fchande-
lyke flaaverny te bevryden. \'t Geviel Juyft
dat de Raadsheeren , ten getale van vyl hon-
derd , vergaderd waaren, toen deeze woeden-
de benden ter ftad introkken ; hierop namen
zy de vlugt in den Tempel van Apollo , mee-
nende daar veylig te zyn ; maar te vergeefs :
want Alexander deed hen alle ombrengen j en
naa dat hy de ftad , welke hy een jaar lang
had belegerd, verwoeft had, keerde hy weder
na Jerufalem.

Ten zelfden tyde wierdt de Koning Antio-
chus Grypus verraaderlyk door Herakkon in
\'t vyfenvecrtigfte jaars zyns ouderdoms gedood,
naa dat hy negenentwinrig jaaren geregeerd had.
Zyn zoon Seleukus vÃ³lgde hem in de regeerin-
ge , en oorlÃ³g voerende tegen zynen oom An-
tiochus den Cyzicener , nam hy hem in eenen
veldflag gevangen, en deed hem ombrengen.
Niet lang daarnaa quam Antiochus toegenaamd
Eufebes zoon van Antiochus den Cyzicener, te
Arad , alwaar hy tÃ³t Koning gekroond wierd,
cn als toen Seleukus den oorlÃ³g aandoende,
hem in eenen veldflag overwon , en uyt SyriÃ«
verdreef Hy vlugtte daarop na CihciÃ«, alwaar
van de Mopfeaten aangenomen zynde, beftondt
hy, in plaats van die weldaad te erkenneu, hen
fchattingen af te vÃ³rderen : maar zy zulks niet
kÃ¶nnende dulden, ftaken de vlam in zyn paleys,
zo dat hy met zyne vrinden in den brand het
leeven verloor.

Geduurende dat Antiochus in SyriÃ« regeer-
de 5 quam een andere Antiochus , broeder van
Seleukus , hem beÃ¶orlogen : Maar hy wierdt
met zyn ganfche heir verflagen. Thans deed
zyn broeder Filippus zich Koning kroo-
nen , en regeerde over een gedeelte van SyriÃ«.
Ondertulfchcn ontboodt PtolomÃ©us Lathur zy-
nen vierden broeder Demetrius Eucenis uyt Gni-
dus , en ftelde hem tÃ³t Koning van Damaskus
aan. Antiochus wederftondt deeze twee broe-
ders kloekmoediglyk , dÃ³ch leefde niet lang
daarnaa ; want zynde na Laodicea getrokken
tot byftand van de Koninginne der Galadeners,
die met de Parthen in oorlÃ³g was , wierdt hy
dappftrlyk ftrydende in eenen flag gedood. Door
zynen dood bleeven de twee broeders Filippus
en Demetrius vreedzaame bezitters van het ryk
van SyriÃ«, gelyk elders gezegd is

Ontrent dien tyd zag Alexander. Koning der
Jooden zyn ryk m roere , door den haat dien
\'t vÃ³lk hem toedroeg: want als hy op het Loof-
hutten-feeft , wanneer men takken van palm-
en citroen-boomen draagt, zich bereydde om
Ã³fferanden te Ã³fferen , hieldt men zich niet te
vreede met hem citroenen na \'t hoofd te wer-
pen , maar men hoonde hem ook met fcheld-
woorden, en zeyde dat hy onwaerdig was Go-
de te Ã³fferen als een die van eene flaavinne af-
komftig was. Hierover wierdt hy zo vertoornd,
dat hy zesduyzend menfchen deed om \'t lee-
ven brengen , en ver vÃ³lgens den overlaft van
dien woedenden hoop afkeerde door een hou-
ten ftaaketfel \'t. welk hy rondom den Tempel
en den altaar liet maaken, ftrekkende \'t zelve
zich tÃ³t aan de plaats alwaar het den Priefteren
alleen vry ftondt in te gaan. Thans nam hy
krygsvÃ³Ã¯k uyt PiftdiÃ«en CiliciÃ« in dienft; want
dewyl hy een vyand der SyriÃ«rs was, wilde hy
zich van hen niet bedienen. Voorts overwon
hy de ArabiÃ«rs, leydde den Moabiten eri Gala-
ditcn fchattingen op , en verdelgde Amath,
zonder dat Theodorus" zich in een gevecht met
hem-durfde inlaatcn. Hy beoorlÃ³gde Obed
Koning der ArabiÃ«rs ook; maar dicht by Gada-
ra in GalilÃ©a in eene laagte gevallen., en door
eene menigte van kameelen in een naaÃ¼we engte,
alwaar de doortÃ³gt zeer moeijelyk was , ge-
dreeven zynde, had hy groote moeite om zich
te bergen , en te Jerufalem te komen. Dit
ongeval wierdt gevÃ³lgd van eenen oorlÃ³g , dien
zyne onderdaanen zes jaaren lang tegen hem
voerden , geduurende welken tyd hy wel vyf-
tigduyzcnd van hen doodde; en hoewel hy allÃ©s
aanwendde om hen tÃ³t bevreediginge te bren-
gen , echter was hunne verbitterdheyd zo groot,
dat ze door zachte middelen fcheen aan te

groeijen. Hy vraagde hen derhalve eens, wat
hy dan doen moft om hen genoegen te geeven;
en zy antwoorden, dat hy zichzelven om den
hals moft brengen, Voorts zonden zy aan De-
metrius Eucerus om hulpe.

Demetrius Eucerus Koning van SyriÃ« komt den Jooden tegen Akxm-
der hunnen Koning te hulpe , Ã¼aat hem ui ettien veldQag , en
wykt te rugge. De Jooden beooriogen hem evenwel : Hv over-
wint hen irverfcheydene gevechten, en doet hen aankruyfennW
!en. Demetrius belegert zynen broeder Filippus binnen BeroÃ«.
Mithridates Synaces Ko.nmg der Parrhcn zendt een heir tegen hem ,
â t welk hem gevangen neemt. Hy ftgfft kort daarnaa.

hem t\'hunner hulpe ontbooden hadden;
quam tÃ³t hen mee een heir van drieduyzend

paerden, en veertigduyzend ma^nnentÃ©voet, en
legerde zich by de ftad Sikima. Alexander trok
hem tegen met zesduyzend tweehonderd vreem-
de fÃ³ldaaten, welke hy in dienft genomen had,
cn twintigduyzend Jooden die hem getrouw ge-
bleeven waaren. Men gebruykte daarop ter we-
der zyde veele liften , want Demetrius poogde
deeze vreemdelingen , welke Grieken waaren,
op zyne zyde te trekken y en Alexander deed zyn
beft om dejooden, die zich by Demetrius ver-
voegd hadden, tÃ³t zyne party tc doen overgaan:
maar geen van beyde bercykte zyn oogmerk j zo
dat men eyndelyk befloot tÃ³t een gevecht te ko-
men. Demetrius won den flag, en de vreemde
krygflieden in Alexanders dienft gaven uytmun-
tendÂ® blyken van hunne dapperheyd en getrouw-
heyd, want zy fneÃ¼vclden alle iii den ftryd, zon-
der dat \'er Ã©Ã©n overbleef Demetrius verloor \'er
ook veef vÃ³lks : en Alexander vlugtte na \'t
bergte, alwaar, door een zonderhnge verande-
ring zesduyzend Jooden , uyt deernis met zyn
ongeval, byhem quamen j \'t welk Demetrius zo
veel vreeze aanbragt dat hy te rugge week. In-
middels lieten de andere Jooden niet naa, den
oorlÃ³g alleen tegen Alexander voort te zetten ;
maar dewyl zy t\' elkens geflagen wierden, ver-
looren zy in verfcheydene gevechten veel vÃ³lks.
Hy dwong de voornaamfte zich na Bethon te
begeeven , waarnaa hy die ftad met geweld in-
nam, en hen najerufalem gevangen voerde, al-
waar hy, om zich over den bitteren overlaft van
hen ge4eeden te wreeken, een zeer yflyke wreed-

heyd tegen hen pleegde: want ter zelfder tyd
dat hy zyne bywyven op een verhÃ©vene plaats,
vanwaar men een vry uytzigt had, met een gaft-
maal onthaalde, deed hy achthonderd van hen
voor zyne oogen aan kruyfen hechten , cn ter-
wyl zy nÃ³g leefden, hunne vrouwen en kinde-
ren in hun aanzien ombrengen. \'t Is waar dat zy
hem ten hosgften beleedigd hadden, dewyl zy
niet vergenoegd met hem door hunne eygene
mao-t te beoorlogen, vreemdelingen t\'hunner
hulpe hadden ingeroepen, hem menigmaaal in
gevaar van zyn leeven en Koningryk te verlie-
zen, hadden gebragt, cn tÃ³t dat uy terfte gedree-
cnoodzaakt was de plaatfen, wel-

ke hy in de landen der Moabiten en Galaditen
veroverd had, aan den Koning der A rabiÃ«rs over
tc geeven, opdat die met zyne oproerige on-
derdaanen niet tegen hem zoud aanfpannen j be-
halve nÃ³g veel ander leed dat zy hem aange-
daan hadden. Maar onaangczien dit alles be-
hoort men eenen affchrik te hebben-^n zulk
een gruuwelyke onmenfchelykhcyd j waar-
over men hem met recht den toenaam van Thra-
cide gegeeven heeft, om zynen overwrecden
aardt daardoor te betÃ©kenen. Achtduyzend fÃ³l-
daaten van di&gÃ©nen die de wapenen tegen hem
opgenomen hadden , trokken den vÃ³lgenden
nacht naa de onmenfchelyke daad v^eg , en
keerden nooit wÃ©Ã©r onder zyne regeeringe, die
federd ftil en vreedzaam was.

Toen Demetrius JudÃ©a verliet, ging hy met
duyzend paerden en tienduyzend voetknechten
zynen broeder Fiiippus binnen BeroÃ« belege-
ren 5 Stram) die \'er VÃ³rft van was , en Fi-
iippus byftondt, verzÃ³cht hulpe van Ziz-Ms
Veldheer der ArabiÃ«rs, en MithridatesSjnaces
Koning der Parthen : en dewyl deeze hem eea
groote krygsmagt toefchikten , wierdt Deme-
metrius in zyn lÃ©ger beflooten, en zyne fÃ³l-
daaten , zo door de menigte van fchichten en py-
len , als door gebrÃ©k van water , gedwongen,
hem in hunne handen over te lÃ©veren. Zy zon-
den hem gevangen aan Mithridates, en keeren-
de met buyt beiaaden te rugge, heten zy alle de
AntiochiÃ«rs,. die onder de gevangenen waaren
zonder lÃ³sgeld vrygaan. Mithridates ondertuf-
fchen bewees Demetrius groote eere tÃ³t aan
\'t eynde zyns leevens toe, wanneer hy door
ziekte ftierf DÃ³ch Fiiippus had zich terftond
naa het gevecht na AntiochiÃ« begeeven, en
zich voorts van SyriÃ« meefter gemaakt.

Verfcheydene oorlogen der Koningen van SyriÃ«. Alexander Koning
der jooden neemt etlyke plaatfen in. Hy fterft, hebbende de Ko-
wingiii Alexandra zyne Gemalin geraaden de PharifeÃ«n op haate
2yde te trekken, om sich alzÃ³ bemind te maaken.

A Ntiochu-s toegenaamd T>iÃ¶nyÃus en broeder
^ van Filippus , vermeefterde Damaskus ,
deed zich tÃ³t Koning verklaaren , en bedien-
de zich tÃ³t dien eynde van zyns broeders afwee-
zen 5 die te\' velde getrokken was om de Afa-
biÃ«rs te beoorlogen. Zo dra Filippus bericht
daaraf kreeg, quam hy met alle fpoed te rug,
en geraakte weÃªr binnen Damaskus door hul-
pe van MileÃus den ftÃ³t voogd. Maar om te
doen gelooven dat het de fchrik van zynen
naam , en niet een heymelyk verftand was,
waardoor hy die plaats wedergekreegen had,
beloonde hy hem met ondankbaarheyd. .Mile-
ftus om zich daarover te wreeken, nam tÃ³t zyn
voordeel den tyd dat hy na \\ ryperk gegaan
was om de paerdeoefening te zien, floot hem
de poort voor de neus , en bewaarde de ftad
voor \'Antiochus. Zo dra die VÃ³rft deeze ty-
ding ontvangen had, keerde hyIpoediglyk we-
der uyt ArabiÃ« na JudÃ©a , met achtduyzend
mannen te voet , en achthonderd te paerde.
De Koning Alexander door deezen fchielyken
inval verbaafd , deed een diepe graft maaken
van KaparfabÃ© , \'t welk men nu Antipatris
noemt, tÃ³t aan de zee van Joppe, dewyl dat
de eenigfte plaats was alwaar men tc lande kon
intrekken : daarbeneven deed hy eenen muur
oprechten , met houte blÃ³khuyzen, honderd
vyftig ftadiÃ«n van malkanderen afgelegen. An-
tiochus ftak deeze alle in den brand , en trok
toen met zyn heir v/eder na ArabiÃ«. In \'t eerft
begonden de ArabiÃ«rs te wyken, maar daarnaa
verfcheenen zy met tienduyzend ruyters. An-
tiochus viel met groote kracht op hen aan, maar
terwyl hy den eenen vleugel van zyn heir, die
reeds aan \'t waggelen was , poogde te herftel-
len , en de overwinning byna bevochten had,
wierdt hy gedood. Hierdoor ontzonk den zy-
nen de moed, zo dat zy de vlugt namen na
\'t vlek Kana, alwaar de meefte van honger
ftierven.

Daarnaa regeerde Jreta^F Ã³ver neder SyriÃ«,
alwaar hy ingeroepen was door die van Damas-
kus, wegens den haat dien zy PtolomÃ©us, zoon
vanMenÃ©us, toedroegÃ¨n. Hy toog gewapen-
derhand in JudÃ©a , overwon den Koning Alexan-
der dicht by Adida, cn keerde weder naa een
verdrag met hem aangegaan te hebben.

3^3. Alexanderde ftad Dian weder belÃ©gerende
nam ze met geweld in, belÃ©gerde EftÃ¤, alwaar
Zeno zyne kÃ³ftelykfte goederen bewaarde, om-
ringde die plaats met eenen driedubbelden muur,
en overweldigdeze ftÃ³rmenderhand. Hy maak-
te zich ook meefter van Gaulana, SeleuciÃ«, het
dal van Antiochus, en de fterkte Gamala : en
dewyl Demetrius, die \'t gebied over die plaatfen
had, van veele misdaaden befchuldigd wierdt,
beroofde hy hem van zyne heerfchappy. Naa
dat hy

ontrent drie jaaren met alle die krygstÃ³g-
ten doorgebragt had , keerde hy met zyn heir
weder na Jerufalem , alwaar hy wegens zyne
voorfpoed met groote vreugde ontvangen wierdt.

De Jooden bezaten toen ter zelfder tyd
veele fteden in SyriÃ«, IdumÃ©a, en FeniciÃ« , \'rc
weeten aan de zeekant Stratons toren, Apol-
lonia, Joppe, Jamnia, Azote, Gaza, Anthe- â
don, Raha , en Rhinocolura : In IdumÃ©a,
Adoia, Marifta, SamariÃ«, de bergen Karmel en
ItaburÃ¯um, Scythopolis , Gadara, Gaulaniris,
SeleuciÃ«, en Gabala : In \'tland der Moabiten,
EftÃ¨bon , Medaba , Lemba , Oronne , Teli-
thon , en Zara : Het dal van CiUciÃ«, Pella^
welke laatfte ftad zy verdelgden, omdat dc
mwooners onze wetten niet onderhouden wil-
den. Ook bezaten zy in SyriÃ« nog eenige an-
dere voorname fteden die verwoeft geweeft
waaren.

Alexander door onmaatigheyd tÃ³t dronken- 5<?5
fchap vervallende, wierdt met een vierdcn-
daagfche koorts bezÃ³cht, die hem drie jaaren
bybleef: en dewyl hy evenwel de krygsverrich-
tingen waarnam , wierden zyne krachten zo
uytgeput, dat hy op de grenzen der Gerafenen
ftierf, terwyl hy het ftÃ³t Ragaba , over den
Jordaan gelegen, belÃ©gerde.

Toen men bemerkte dat de dood met zyne
ziekte gemengd, en hy buyten alle hoope van
opkomfte was , maakte de Koningin Alexan-
dra, zyne gemaalin, een groot misbaar over den
verlaaten ftaat , waarin zy te gemoet zag dat
ze met haare kinderen ftondt te vallen, en over-
ftclpt van traanen zeyde zy tÃ³t hem : â In wiens
handen laat gy my en uwe kinderen, nu wy
zo zeer om hulpe zullen verlegen zyn, ter
oorzaake van den grooten haat Welken gy ,,
weet dat al het vÃ³lk u toedraagt !" Hierop
antwoorddehy â¢ â Indien gy mynen raad wilt â
vÃ³lgen, zultgy het ryk konnen behouden, â
en voor uwe kinderen bewaaren. Verberg â
mynen dood voor myn krygsvÃ³lk , tÃ³tdat â
deeze plaats zal verÃ³verd zyn : cn als gy â
zeeghaftig te Jerufalem zult wedergekeerd â
weezen , poog dan de geneegenheyd der
1 harifeen te winnen, door hen eenig gezag
te geeven , opdat de\'eere die gy hen doet, â
hen bewccgc u by\'t vÃ³lk tc pryzen : want zy â
vermoogen zo vÃ¨el by \'t zelve , dat zy doen
beminnen en haaten wien \'t hen goed dunkt,
zonder dat men eens aanmerkt dat zy alles
maar uyt eygen belang doen, en dat wanneer
zy quaalyk van iemand fpreeken, het alleen- â
lyk uyt nyd en afgunft gefchiedt , gelyk ik â
zelf ondervonden heb; want de haat des ,,
vÃ³lks tegens my is daaruyt ontftaan dat ik â
hen tÃ³t myne vyanden gemaakt hebbe. Ont-
bied dan de voornaamfte dier fekre zo dra gy
zult t\'huys gekomen zyn, toon hen myn
lyk , en zeg tÃ³t hen , gelyk als Ã³f gy y^j^^
ganfcher harte meende , dat gy \'t hen ter
hande wilt ftellen , om\'er meÃª te doen jzo ,3
als zy willen, \'t zy met het alleenlyk de eere
der begraavenifle te weygeren 5 om zich over ,,
\'t leed dat ik hen aangedaan heb teAvreekeh\',\'
Ã³f het nÃ³g grooter hoon aan te doen om hun-
nen moed ter deege te koelen. Verzeker
hen voorts dat gy niets in de ryksregeering â
wilt doen , dan njet hunnen raaden lÃaa â
\'er u borg voor , dat indien gy zo doet , zy
over die onderwerping zo voldaan zullen â

33 weezen , dat ze in plaats van myne gedach- ^ ombrengen. Zy maakten een begin met Dwge-

\' \' msen bragten daarnaa ook andere om\'t lee-
ven, tÃ³t dat de voornaamfte deezer vervÃ³lgden
by den Koningin in\'t paleys quamen, hebbende
Ariftobulus by zich , die door zyn gelaat ge-
noeg te verftaan gaf 3 dat hy deezen handel niet
goed keurde , en dat mdien hem gelegenheyd
daartoe voorquame, hy de Koningin zyne
moeder zou doen weeten , dat zy haare magt
zo niet behoorde te misbruyken. Deeze per-
foonen vertoonden aan die VÃ³rftinne , ^^ dc
treftelyke dienften welke zy wylen den Ko-
ning hunnen Heere gedaan hadden : dat de
weldaaden die zy van hem genooten hadden,
eene vergelding van hunne dapperheyd en ge-
trouwheyd waaren ^ en dat zy haar baden niet
te willen toelaaten , dat naa zo veele gevaa-
ren in den oorlÃ³g geloopen tc hebben , hun-
ne vyanden hen in volle vreede als flagtÃ³f-
fers zouden om den hals brengen , zonder
daarover geftraft te worden. Wyders , dat
indien deeze onbillyke vervÃ³lgers zich ver-
genoegden met het bloed dat zy reeds vergoo-
ten hadden j de eerbiedigheyd voor \'t ko-
ninglyk gezag, Waamiede zy hun bedryf
poogden te bekleeden , hen met geduld alles
wat zy geleeden hadden zou doen draagen.
Maar dat indien zy wilden voortgaan met ,,
zulk een wreedheyd te pleegen , zy de Ko-
ningin baden te willen toelaaten, dat ze hun-
ne veyhgheyd buyten liaar ryk gingen zoe-
ken , doordien zy zulks zonder haar verlÃ³f
niet wilden doen: Ã³f zo zy hen dit billyk ver-
zoek weygerde, dat zy hen dan liever alle
in haar paleys mogt laaten vermoorden , al-
hoewel \'er niets fchandelyker kon zyn , dan
toe te laaten dat zy dus door de gezwoorene
vyanden van den Koning haaren gemaal ge-
handeld wierden , en dat zy aan Aretas Ko-
ning der ArabiÃ«rs en andere VÃ³rften het ver-
maak gaf van te zien dat zy haar zelve van
zo veele braave mannen beroofde, welker
naam alleen hen voormaals deed fidderen. TÃ³t
een beftuyt zeyden ze, dat indien zy hen dee-

mi\'s en Ariftobulus , en had by uyterfte wille be-
volen j dat Alexandra RyksvoogdÃ©s zyn zoude.
Hyrkanus de oudfte was onbequaam tÃ³t de re-
geering , en zÃ³cht maar buyten beeÃ¨:igheyd te
leeven. Ariftobulus daarentegen was fchran-
der en onvertZaagd. De Koningin hunnen moe-
der , die by den vÃ³lke in gunfte was, omdat
zy altoos betuygd had dat zy \'t misdryf van haa-
ren man met weerzin moft dulden,, deed Hyrka- ; ze gunft\'affloeg, en vaftelyk beflooten had
nus tÃ³t Hoogenpriefter aanftellen , niet zo zeer \' zich aan de woedende drift der Pharifeen over
omdat hy de oudfte was, als om zyne onbe- te geeven, zy ben dan ten minften hier en
quaamheyd en traagheyd. Voorts het zy de 1 daar op eenige veftingen verdeelen wilde, om
Pharifeen met alles begaan , en beval het vÃ³lk ; alzo hun leeven in eenen rampzaligen ftaat te
hen tc gehoorzaamen , en zo haar fchoonvader ftyten , naardien de fÃ³rtuyn Alexanders die-
Hyrkanus iets van hunne overlÃ©veringen afge- j naars zo wreedelyk vervÃ³lgde",
fchaft hadde , het te herftellen. Aldus had zy t Naa dat zy deeze en andere diergeiyke woor-
niet dan den naam van Koninginne, en de Pha-! den voortgebragt hadden ^ riepen zy de ziel
rifeen bezaten dc ganfche koninglyke magt â I van den overleeden Koning aan , om haar tÃ³t
zy herriepen de gebannenen , lieten de gevan-! deernis te verwekken zo met degÃ©enen die reeds
genen lÃ³s, en verfcheelden niets van Opper- i gedood waaren, als met deeze die \'t zelfde
Daar waaren alleenlyk eenige zaaken gevaar liepen. Dit bewoog alle de omftanders

dermaate , dat zy zich niet van traanen kon-
den onthouden. Maar Ariftobulus toonde zyn
misnoegen meer dan iemand anders, door \'t ver-
wyt dat hy der Koninginne zyne moeder deed:
alhoewel zy hun ongeval zichzelven meeft te
wyten hadden , nademaal zy \'er zelve oorzaak
van waaren , door de ryksregeering aan zo eene
ftaatzuchtige vrouw op te draagen , even als Ã³f
de overleeden Koning geene zoonen naagelaaten
had om hem in \'t ryk te vÃ³leen,
" Sf

Op dit voorval vondt deeze VÃ³rftin zich
niet weynig verlegen , en dacht dat zy niet be-
ter kon doen dan de bewaaring der vafte plaat-
ien,^ "vtgenomen Hyrkania, Alexandrion, en
Macheron , alwaar ze haare voonaamfte kÃ³fte-
lykheden bad , aan die misnoegden te vertrou-
wen. Niet lang daarnaa zondt zy Ariftobulus
met een heir na Damaskus tegen PtolomÃ©us
Menneus, die alle zyne nabuurige vÃ³lken plaag-
de : maar hy keerde te rug zonder iets merk-
waerdigs verricht te hebben.

Ter zelfder tyd kreeg men bericht dat Ttgfa-
nes Koning van ArmeniÃ« met een heir van vyf-
honderd duyzend mannen in SyriÃ« gevallen
was, en wel haaft in JudÃ©a komen zoude. Dit
groot en onverwacht gevaar verfchrikte de
Koningin Alexandra en \'t ganfche ryk. Zy
zondt derhalve kÃ³ftelyke gefchenken aan dien
VÃ³rft door haare Gezanten , die hem met het
belÃ©g van PtolomaÃ¯s beezig vonden. De Ko-
ningin Selene , anders Kleopatre genaamd y ver-
maande alle haare onderdaanen zich kloekmoe-
diglyk tegen dien geweldenaar te verdeedigen.
Ondertuftchen verzuymden Alexandras Afge-
zanten niets om Tigranes te beweegen , dat hy
een gunftig gevoelen van haar vÃ³lk mogt heb-
ben. Hy ontfing hen minnÃ©lyk, en zondt hen
met goede hoope te rugge. Toen hy PtolemaÃ¯s
ingenomen had, verftondt hy dat Lukullus ^
die den Koning iVlithridates had naagejaagd,
zonder hem te konnen achterhaalen , d\'^swyl hy
\'t reeds in LiberiÃ« ontkomen was, in Arme-
niÃ« was gevallen , en aldaar het ganfche land
plonderdc en verwoeftte j \'t welk hem deed be-
ftuyten te rugge tc keeren.

De Koningin Alexandra viel daarnaa in een
zwaare ziekte , \'t welk Ariftobulus deed den-
ken dat hy geen gunftiger gelegenheyd tÃ³t het
uytvoeren van zynen toeleg zou kÃ¶nnen aan-
treffen. Hy vertrok dan by nacht alleen met
Ã©Ã©nen dienaar verzeld, om na de vafte plaat-
fen te gaan , die , als gezegd is , door de ver-
trouwdfte vrinden van wylen den Koning zy-
nen vader bewaard wierden. Want vermids
hy al lang over \'t gedrag zyner moeder onvol-
daan was geweeft, vreesde hy dat als zy quam
te fterven, haar ganfche geflacht onder de magt
der Pharifeen vervallen zoude â¢ en hy zag daar
nevens dat zyn broeder Hyrkanus t\'eenemaal
onbequaam was om te regeeren. Hy vertrouw-
de zyn geheym aan niemand dan zyne huys-
vrouwe , dic hy met zyne kinderen te Jerufa-
lem het. Allereerft giâg hy na Agaba, alwaar
Cxalejtes, een van de voornaamften , hem met
blydfchap ontftng. Des anderen daags bemerk-
te de Koningin wel dat Ariftobulus van huys
was, maar vermoedde evenwel niet dat hy weg-
gegaan was om beroerten te verwekken. DÃ³ch
toen zy verftondt dat hy zich meefter van Ã©Ã©ne
plaats , en daarnaa van andere gemaakt
bad , (want zo dra had de Ã©Ã©ne zich niet aan
^em overgegeeven, Ã³f de andere vielen hem
we; Wierdt zy met alle de haare van een groo-
te verbaafdheyd bevangen 3 doordien zy wel
Ã¶egrcepen dat Ariftobulus dus doende byna in

f ftaat was om zich meefter van ^t ryk te maa-
ken , en dat zy zeer vreesden dat hy zich wree-
ken zoude over \'t quaad onthaal zynen vrin-
den aangedaan. In deeze groote bekommerd-
heyd wiften zy geen beter raad , dan de vrouw
en kinderen van Ariftobulus in verzckcringe
te neemen, en hen op \'t ftÃ³t dicht by den
Tempel te bewaaren. Inmiddels kreeg die
Prins grooten toeloop , cn vondt zich binnen
vyftien dagen meefter van twÃ©Ã«ntwintig plaat-
fen. Hy nam toen de merktÃ©kenen der ko-
ninglyke Waerdigheyd aan , en liet geen tyd
verlooren gaan om krygsvÃ³Ã¯k te verzamelen,
t welk hy kreeg van den berg Libanon, van
Trachonitis^ en van de nabuurige VÃ³rften, die
hem gewilhglyk byftonden , op hoope dat hy
t erkennen zoude ^ indien zy hem ten troon ver-
hieven ^ wanner hy zich zulks niet zoud heb-
ben durven belooven ^ hoe zeer hy\'er ook na
haakte. Hyrkanus vcrgezelfchapt met de voor-
naamfte Jooden quam by de Koningin, ver-
zoekende haar dat zy hen zeggen wilde , wat
zy dienftig oordeelde in dien toeftand te doen,
dewyl de zaaken zo verre gekomen waaren,
dat Ariftobulus , door de overgaavc van 20
veel plaatfen, bykans meefter was van den gan-
fchen ftaat, en dat fchoon zy zeer krank was j
zy \'t echter hunnen pligt achteden geduurende
haar leeven niets buyten haaren raad en weeten
te onderneemen. Zy antwoordde : ^^ Dat zy
\'t aan hen ftelde om te doen \'t gene zy beft
voor \'t ryk oordeelden dat hen geen magt
van vÃ³lk en krygsbenden, nÃ³ch ook geld,
waarvan men ccn groote fomme in de fchatkift
zou vinden , ontbreeken zoude , en dat zy
voor haar zelve niet langer in ftaat was om zich
met werreldfche zaaken te bekommeren ^ de-
wyl zy gevoelde dat haare leevenskrachten haar
begaven. Kort naa dat zy dit gefprooken had
ftierf zy , hebbende negen jaaren geregeerd,
en drieÃ«nzeventig geleefd.

Deeze VÃ³rftin was verre boven de zwakheyd
van \'t vrouwelyk geflacht, en toonde door haare
daaden dat zy bequaam was om te gebieden,
en zodaanige VÃ³rften , die zich onwaerdig too-
nen van den rang dien zy in de Werreld houden,
te befchaamen j zy betrachtte alleenlyk den te-
genwoordigcn welftand des ryks , zonder zich
door ydele. gedachten over het toekomende van
zulk een gewigtige beezigheyd te laaten aftrek-
ken : zy geloofde ook dat de gemaatigdheyd in
de regeeringe boven alles te achten was, en dat
men niets behoorde te doen dat niet bil-
lyk en eerlyk was. Maar alle deeze goede
hoedaanigheden konden niet beletten dat haare
afkÃ³melingen naa haaren dood de magt, welke
zy door haare ftaatzucht met groote .moeite
en gevaar verkreegen had, weder quyt raakten5
zo groot was de misflag dien zy beging ^ dOor
den verderflyken raad van de vyanden haars huys
te vÃ³lgen , die haar bewoogen om den ftaat td
berooven vah zulke die bequaamft waaren om
hem te onderfteunen. Dus vÃ³lgden \'cr be-
roerten en onheylen op haaren dood, maar zo
lang zy regeerde was alles in rufte.

Naa den dood der Koninginne Alexandrako\'men Hyrkanusen Arifto-
buius haare twee zoonen tÃ³t een gevecht j waarin Ariftobulus de
overhand, behoudt ;; ^y gaan daarnaa een verdrag aan , vÃ³lgens
\' "\'tvveik de kroon op Ariftobulus komt, hoewe! hyde jongfte is, en
Hyrkanushoudczich te vreede met eÃ¨n ampteloos leeven. s

T^Y hebben in \'t voorgaande boek getoond
570. VV hoedaanig het leeven en de dood der Ko-
ninginne Alexandra was j nu ftaat ons te fpree-
ken van \'t geene daarna gebeurde , zullende
ons bevlytigen dat \'er niets door vterzuym Ã³f
vergeetinge voorbygegaan worde: want hoewel
zy die onderneemen eene Hiftori te fchryven,
ea de zaaken , die door langheyd des tyds ver-
duyfterd zyn 3 op te helderen de netheyd van
ftyl, en de cieradert daartoe vereyfcht, behooren
in acht te neemen, echter moethunnevoornaam-
ftx zÃ³rg zyn de waarheyd naauwkeuriglyk te ver-
haalen ^ ten eynde zy hunne leezers, die geloof
aan hunne woorden ftaan, een goed bericht geeven.

Naa dat dan Hyrkanus tÃ³t Hoogenpriefter
aangefteld was , in het derde jaar der honderd
zevenenzeventigfte Olympiade , ren tyde toen
Q. Hortenfius en Q. Metellus Kretikus te
Rome Burgermeefters waaren ^ verklaarde
Ariftobulus den oorlÃ³g tegen hem : waarop het
tÃ³t Ã©Ã©nen veldflag komende die dicht by Jericho
geleverd wierdt, ging een groot gedeelte van
Hyrkanus krygsvÃ³lk tÃ³t Ariftobulus over. Dit
veroorzaakte dat Hyrkanus de vlugt nam op het
flÃ³t te Jerufalem, alwaar de huysvrouw en kin-
deren van Ariftobulus door bevÃ©l der Koninginne
Alexandra gevangen gezÃ©t waaren. De Ã³verige
van zyn vÃ³lk weeken binnen den omvang des
Tempels, maar gaven zich haaft over. Thans
begon men Van vreede tuftchen de twee broeders
te fpreeken ,. en zy wierdt ook geflooten, op
voorwaarde dat Ariftobulus regeeren , en Hyr-
kanus zich met eÃ¨n ampteloos leeven, en \'t genot
zyner goederen vergenoegen zoude. Dit ver-
dra^ wierdt in den Tempel getroftcn , en met
hand en eed door hen beyde bekrachtigd 3 waar-
naa eikanderen in de tegenwoordigheyd des
volks omhelsd hebbende, fcheydden zy van Ã©Ã©n,
en Ariftobulus begaf zich na \'t koninglyk paleys,
terwyl Hyrkanus na \'t huys gmg daar Arifto-
bulus eerft woonde.

Antip;\\i-er een IdumeÃ«r raad Hyrkanus tc vlugten , en zich na Aretas
Koning der ArabiÃ«rs te begeeven , die hem belootc ni t ryk van
JudÃ©a te herftellen.

f-^Eker IdumeÃ«r geheeten JfittpatÃ©r , zynde
-^ryk, ftont om iets te beftaan , en van een
gaauw verftand, was een groot vrind van Hyr-
kanus , en vyand van Ariftobulus. NikolaÃ¼s

de Damascenef wil dat hy afkomftig Was Ã¼yt
Ã©Ã©n van de voornaamfte huyzen der Jooden die
uyt Babilon weder in JudÃ©a gekeerd waaren 5
maar hy zegt dit ter believinge van Herodes dee-
zes mans zoon-j die naderhand door \'t geluk tÃ³t
den troon onzer Koningen verheven wierdt, ge-
lyk wy te zyner plaatfe zullen zien. Men noem-
de heai in \'t eerft niet Antipater maar Antipas,
gelyk zyn vader, die door den Koning Alexan-
der en zyne gemaalin tÃ³t Landvoogd van Idu-
mÃ©a aangefteld zynde, met de ArabiÃ«rs, en As-
kaloniien vrmdfchap gemaakt, en door groote
gefcheuken hunne geneegenheyd ge^j^oniien had.
Dewyl nu de magt van AriftobuiÃ¼s by Antipater^
die wegens de vyandfchap die \'er tuficheo hen
was, voor hem vreesde, verdacht ge worden was,
deed hy hem heymelyk by de voorxiaamfte Joo-
alle kwaadÃ« dienften die hy kon , zeggende dat
het geen fchyn van billykheyd had , dat men
zou toelaaten dat hy zich de kroon aanmaatigde^
die zynen oudften broeder Hyrkanus met rectit
toequam. En \'t was hem niet genoeg dat hy
dit ook tegens Hyrkanus ZeydÃ© j maar hy voeg-
de daarby 3 dat hy zyns leevens niet zeker was^
indien hy niet fpoedig wegtrok, doordien de
vrinden van Ariftobulus geen gelegenheyd zou-
den laaten voorbygaan van hem te dooden,
om het onrechtmaatig gezag zyns broeders
vaft te ftellen. DÃ³ch vermids Hyrkanus van
natuure goedaardig was, en niet ligtelyk aaii
een quaad vermoeden geloof floeg , liet hy zich
door dit gefprÃ©k niet zwaaijen : en zyne zacht-
zinnigheyd en vreedelievendheyd. maakten dat
hy aangemerkt wierd als een man van l^^yn
verftand. Ariftobulus daarentegen was ftout
van aardt, en tot het uytvoeren van groote on-
derneemingen bequaam. Antipater het Onder-
tuftbhen niet af, alhoewel hy zag dat Hyrka-
nus niet naar hem luyfterde j maar hy poogde
hem te doen gelooven dat Ariftobulus op
zyn leeven gemunt had j en eyndelyk naa veel
moeite overftemde hy hem na Aretas Koning der
ArabiÃ«rs te vlugten 5 leggende dat zulks niet
zwaar om te doen was , omdat ArabiÃ« aan Ju-
dÃ©a paalde } voorts beloofde hy hem naar zyn
Vermoogen daartoe behulpzaam te zullen zyn.
Hierop wierdt hy van Hyrkanus aan Aretas
gezonden , om vry geleyde te verzoeken , cn
belÃ³fte dat hy hem aan zynen vyand niet over-
lÃ©veren zoude. Naa dat hem dit van Aretas
met eede toegezegd was, quam hy weder te
Jerufalem by Hyrkanus, en weynig dagen
daarnaa hem by nacht uytleydende, bragt hy
hem met groote dagreyzens in de ftadt Petra ^
alwaar dc Koning der ArabiÃ«rs zyn HÃ³f hieldt:
en dewyl hy wel by dien VÃ³rft gezien was,

vcrzÃ³clit hy hem zo ernftig om Hyrkanus in
\'t ryk van JudÃ©a te herftellen , en gaf hem zo
veele gefchenken, dat hy\'er hem toe overreedde.
Hyrkanus beloofde hem ook dat ingeyalle hy
door hem in zyn ryk herfteld wierdt, hy Ã¼yt
erkentenifte van dk weldaad ^ hem het land en
de twaalf fteden ^ welke de Koning Alexander
zyn vader den ArabiÃ«rs ontnomen had ^ tewee-
ten Medaba ^ Naballo, Libias , Tharabafa ,
Agalla^ Athon , Zoara, Orone, Marifta,
Ridda, Luffa, en Oryba, wedergeeven
zoude.

AÃ¯iftobulÃ¼s wordt genoodzaakt zich binnen de vefting van Jerufalem
te begeeven. De Koning Aretas belegert hem. Onias, eenrecht^

Konirig Aretas doOr deeZe belÃ³ften vaii
-L\' Hyrkanus bewoogen, trok met een heir van
vyftigduyzend mannen zo ruyters als voetvÃ³lk op
Ariftobulus aan, leverde hem flagj en overwon
hem , waarnaa veele Jooden zich aan Hyrkanus
zyde voegden. Ariftobulus zich aldus verlaaten
ziende , vlugtte in den Tempel te Jerufalem :
maar Aretas belegerde hem daar met zyn heir ,
\'t welk verfterkt was door \'t vÃ³lk , dat Hyrka-
nus zyde gekoozen had j want het waaren al-
leen de Priefters dic Ariftobulus bleeven aan-
hangen. Het feeft der ongedeeffemde brooden,
\'t welk wy Paafche noemen , naby zynde , ver-
lieten de voornaamfte Jooden hun vaderland
en vloodcn na Egipte : dÃ³ch Onias ^ die een
rechtvaerdig man^ en zo van GÃ³d bemind was,
dat hy in een groote droogte regen van hem
verwurven had, ziende deezen burgerlyken
oorlÃ³gj verbergde zich j maar meii vondt hem,
en bragt hem in \'t leger ^ alwaar de Jooden hem
baden , dat gelyk hy eertyds door zyne gebe-
den den hongersnood geftuyt had , hy alzo ook
eenen Vloekwenfch tegen Ariftobulus en die
van zynen aanhang wilde doen. Hy weder-
ftondc hun verzoek lang ^ maar eyndelyk

^woilg het vÃ³lk iiem . Ãaatop wendde hy zich tÃ³t
GÃ³d, en fprak hem aldus aan in tegenwoordigheid
Van al het vÃ³lk: â Groote GÃ³d, die de Opper-
3, heer van\'t heelal zyt, nademaal deeze die zich
5, hier tegenwoordig bevinden uw vÃ³lk Zyn j en
dat zy welke men belegert uwe Priefters zyn, zo
3, bid ik u dat gy de gebeden van beyde tegen mal-
3, kandercngedaan, onverhoortIaat Naauw-
lyks had hy deeze woorden gefprooken i Ã³f eenige
booze en fchelmfche Jooden vielen met het werpen
vm fteenen op hem aan. Maar GÃ³d vertoefde
niet met wraak over dit fnood misdryf te neemen 5
Want de hoogtyd van Paafche, op welke wy ge-
hoon zyn eene menigte van Ã³fferanden te Ã³ffe-
5 gekomen zynde, verzÃ³chten Ariftobulus
en de Priefters die by hem waaren , dewyl hen
ottervee ontbrak , van de Jooden die hen bele-
gerden , dat zy hen beeften wilden lÃ©veren tÃ³t
zulken pryze als zy zelve begeerden. Deeze
eyfchten daarop duyzend drachmen voor ieder
beeft, cii geld vooraf. Ariftobulus en de Prie=
fters ftonden hunnen eyfchtocj en lieten het geld
met een touw by den muur af. Maar deeze
booswichten het ontvangen hebbende, wilden
de Ã³fferbeeftcn niet laaten vÃ³lgen, zo datzy niet
alleenlyk den menfchen geen woord hielden,
maar ook Gode de eere die hem toequam poog-
den te ontrukken. De Priefters zich aldus be^
droogen ziende baden GÃ³d dat hy deeze trouw-
loozen wilde ftraffen , en hun gebÃ©d wierdt
terftond verhoord ; want de Heere zondt door
\'t ganfche land eenen onftuymigen wind, die
alle de aardvruchten vernielde, zo dat een maat
tarwe voor elf drachmen verkÃ³ft wierdt.

:aurus door Pompejus g^zo^en eÂ« door Ariftobulus op zyne zyde
getrokken, nootzaakt den Koning Aretas het beleg van lenifalcm
nÂ« tÂ» breeken. AriItObulns ââijfioâ¢

A â A k 1 ^"\'""s ftretas net oeieg van )erulaicm
Anitobulus wint eenen veldflag tegen Aretas en

Ompejus ontrent dien tyd beezig zynde met
den oorlÃ³g in ArmeniÃ« tegen Tigranes,

KIV. Boek.
zondt Skanrus in SyriÃ«. Deez te Damaskus ^ \'t
welk kort te voore door Metelhts en LolUm ingc
nomen was , gekomen zynde, toog Van daar oa
JudÃ©a. Terwyl by derwaards op weg was 3 Ortt^
moeteden hem Gezanten van Ariftobulus Ã©n
Hyrkanus, welke beyde verzÃ³chten een verbond
met hem aan te gaan , daartoe hem de eene viet-
honderd talenten en de ander niet minder aanbood,
mids dat hy hen byftand verleende. SkaurÃ¼s
ftelde Ariftobulus boven zynen broeder ^ omdat
behalve dat hy ryk en mild Was, het gene dathy
begeerde ook ligter te doen viel waarentegen
Hyrkanus arm en vafthoudend zynde , zyne be-^
, iÃ³fte, zo\'t hem toefcheen j niet zou konnen hou-
den, alhoewel \'t gene hy begeerde veel meer was
dan wat Ariftobulus eyfchte ; dewyl \'t veel
zwaarder was zo een fterke en vafte plaatÃ¤ als
den Tempel te bemagtigen , dan de belÃ©geraars
daarvan , die maar vlugtelingen en NabatheÃ«rs
waaren , en weynig luft tÃ³t den oorlÃ³g hadden,
te overwinnen. Deeze rÃ©denen bewoogen Skau-
rus de fomme, Welke Ariftobulus hem aanboodt j
aan te neemen , en het belÃ©g te doen opbreeken.
Om dan zyne belÃ³ften naa te komen , deed hy
Aretas aanzeggen 5 dat indien hy niet wegtrok,
hy hem vyand des Roomfchen vÃ³lks verklaaren
zoude. Thans keerde Skaurus weder na Damas-
kus , en Ariftobulus verzamelde een groot heir 3
leverde Aretas en Hyrkanus flag op eene plaats
genoemd Papyron ^ overwon hen , cn verfloeg
van hun vÃ³lk zevenduyzend mannen, onder
welke Cefdm broeder van Antipater wa^Â»

i\'ompejus komt in neder SyriÃ«, Ariftobulus z:endt hem een Icdflelyk
geicbenk- Antipater komt by hem. Pompejus hoort de twee
broeders, en fteit de Uytfpraak nver hun gefchil uyt, naadat hy de
NabatheÃ«rs tÃ³t hunnen pligt zoude gebragt hebben. Ariftobulus
aonder daarna ts wachten, begeeft zich nÃ¤ JudÃ©a.

\'^^Eynig tyd^ daarnaa quam PotopejÃ¼S te
^74. yv Damaskus, en door neder SyriÃ« , alwaar
de GezantiÃ van geheel SyriÃ« 3 Egipte, en Ju-
dÃ©a , by hem quamen. Ariftobulus zondt hem
eenen gouden wyngaard , vyfhonderd taleriten
waerdig. Strabo van KappadociÃ« maakt van
dit kÃ³ftelyk gefchenk gewag ^ met deeze woor-
den : Daar quamen Gezanten uyt Egipte y die
Pompejus eenen kroon, weegende vierduyzendftuk-
ken gouds y aanbÃªodeit; en andere bragten hem uyt
fiiaÃ©a tenen wyngaard Ã³f tmyn \'i^an goud;
rji;elken men Terpolts , -dat isgenemJÃ³iyk , noemde.
Dtt kÃ³ftelyk gefchenk heb ik te Rome gtzm m den
terdpel\'van Jupiter KapdolmÃ¼s, metdtt bjfchrfty
â Alexander Komng der Jooden, eu \'t wierdt op vyf-
honderd talenten gewaardeerd. Men zegt dat het
door Ariftobulus VÃ³rft der Jooden gezonden was.

Antipater quam niet lang daarnaa van wege Hyr-
kanus by Pompejus i en iSlikodemus door Arifto-
bulus gezonden maakte zich Gabinius en Skaurus
tÃ³t vyanden i door den Ã©Ã©nen te befchuldigen dat
hy driehonderd, en den anderen dat hy vyfhon-
derd talenten genomen had: Porapejits beval daar--
op dat Hyrkanus en Ariftobulus by hem komen
zouden , Jpdat hy uytfpraak over hun gefchil
deede: En toen de lente gekomen, en zyn
krygsvÃ³lk uyt de winterlÃ©gering gegaan was,
toog hy te velde, en verwoefte in het doortrek-

nCn verwant ^

geenfms week j maar hy koft zynen hals vry
voor duyzend talenten 3 met Welk geld Pompe-
jus Ãyne^ benden betaald hebbende | het ka-
fteel Lylias , waarvan een Jood geheeten Sdas
Heer was, flechtte y voorts door HeliÃ³polis eit
Chalcis trok, over het gebergte na neder SyriÃ©
toog; en van Pella zich na Damaskus begaf: Al-
hier hoorde hy Hyrkanus en Ariftobulus wegens
het verfchil dat zy tzamen hadden j ook verÂ«
leende hy gehoor aan de Jooden ^ die over heii
beyde klaagden ^ en zeyden dat ze onder geen
heerfchappy van Koningen wilden ftaan ^ omdat
GÃ³d hen alleenlyk bevolen had den Priefteren
te gehoorzaamen : en dat deeze twee broeders
wel van priefter lyken geflachte waaren y maat
dat zy de geftahe der regeeringe wilden veran-
deren j om zich het hoog gezag aan te maati^
gen, en hunne landaard alzo tÃ³t flaaverny t$
brengen. . , .

Hyrkariiis klaagde dat daar hy de oudÃ¨e
Ariftobulus hem wilde berooven van \'t gene
hem door Zyn geboorte-recht toequam, eft
hem noodzaaken zich met een kleyn gedeelte te
vergenoegen i terwyl hy \\ Ã³verige met geweld
onder zyne gygene magt hieldt: dat hy te lan-
de op de nabuurige volken ging ftroopen ^ tes
zee door anderen roovery pleegde 5 en dat mert
geen ander blyk VaÃ¶ Zyneri onftuynjigen en op-
roerigen aardt behoefde ; dan dat hy het vÃ³lk tÃ³e
afval bewoog. Deeze klagten wiÃ©rden door \'t
getuygenis van wel duyzend der voornaamfte
Jooden , welke Antipater op zyne zyde getrok-
ken had, geftyfd.

Ariftobulus beweerder daarentegen dat zyn
Broeder des vÃ³rftendoms onwaerdig was , door
zyne lafhartigheyd en onverftand , die hem
ombequaam om te regeeren, en by al \'t vÃ³lk
veracht maakten : Dat die reden hem verpligt
had het Oppergezag te aanvaarden ^ iiyt vreeze
dat het in een ander geflacht zoud overgaan:
Dat wat de hoedaanigheyd van Koning aan-
ging , hy die niet aangerioinen hadde, dan
omdat zyn vader haar altoos bezeten hadi Eii
tÃ³t getuygen van^t gene hy zeyde bragt hy eeni-
ge jonge quanten te voorfchyn j die in \'t oog
liepen omdat zy zo kÃ³ftelyk gekleed Waaren ^
en zulk opgetooid haair hadden ^ dat ze eerder
fcheenen gekomen te zyn om hunne pronkery
te toonen , dan om een oordeel te hooren uyt-
fpreeken.

Pompejui beyde deezÃ© Broeders gehoord
hebbende ^ kon gemaklyk oordeelen dat Ari-
ftobulus geweld pleegde : hy beval hen dan
weÃªr heene te gaan ^ en zeyde dat hy op alles
Ã³rde zou ftellen naa dat hy de NabatheÃ«rs tÃ³t
hunnen pligt gebragt hadde , en dat hy hen on-
dertuffchen belafte vreedzaamlyk te leeven.
Hy bejegende Ariftobulus beleefdelyk, uyt
vreeze dat die hem anders den doortÃ³gt zoude
ftuyten : maar hy won \'er niets mede op zyn ge-
moed, want Ariftobulus ging na de ftad Delion,
en vertrok vandaar na JudÃ©a.

Sf; YtnOOFD^

" vangen hieldt, en zelf nÃ¤ Jerufalem ging. Dee-
ze ftad was aan alle kanten zeer fterk, uytgezeyd
aan de noordzyde , alwaar een wyd en diep dal
den Tempel, die met eenen zeer fterken muur

Pqrnpejus neemt na een beiÃ©g van drie maanden, den Tempel van
Jerofalrtn ftÃ³rmenderhand in , zonder hem te pionderen. Hybe-
inoeisde tnagt der fooden. Laat het gebit d Van zyn heir aan Skaurus

orer; "Voert Ariftobulus met zyne twee zoonen Alexander en Anti-
gonus, nei\'ihs syrte t^ee dÃ³chters, gevangen naRÃ¶me. Alexan-
"jerontvlugc uyt de gevangenis.

^ Jeficl

is van dadelboomen ^ en alwaar de balfem , die
onder alle reukwerken de kÃ³ftelykfte is, zeer
weelig groeit, en uyt de hoorntjes druypt,
naa dat men \'er met een fcherp fteentje in ge-
fneeden heeft. Den vÃ³lgenden dag trok hy voort
na Jerufalem : Alstoen berouwde \'t Ariftobulus
wat hy gedaan had j dies ging hy na hem toe,
boodt hem eene fomme gelds aan, zeyde dat
hy hem binnen Jerufalem ontfangen zoude , en
verzÃ³cht hem allÃ©s te befchikken zo als \'t hem
beliefde, zonder tÃ³t eenen oorlÃ³g te komen.
Pompejus ftondt hem zyn verzoek toe , en
^^ondt Gabinius met eenig krygsvÃ³Ã¯k na de ftad
om dat geld te ontvangen. Maar hy quam on-
verrichter zaake te rug : want men gaf hem
geen geld , en men floot de poorten voor hem
toe , dewyl de krygsheden van Ariftobulus het
verdrag met wilden houden. Hierover wierdt
Pompejus zo vertoornd dat hy Ariftobulus ge-

Was de ganfche ftad Jerufa-
lem verdeeld fommige zeyden dat men
cle, poorten voor Pompejus moft openen j die
^an Ariftobulus aanhang daarentegen begeer-
den dat menze voor hem fluyten ^ en zich ten
oorlÃ³g toeruften zoude, vermids hy Arifto^
bÃ¼lus gevangen hieldt. En zonder zieh langer
te bedenken , maakten zy zich meefter van den
Tempel, braken de brug af waarmede hy aan de
ftad gevoegd was , cn ftelden zich in ftaat van
tegenweer. De andere ontvingen \'t heir van
Pompejus , en leverden alzo de ftad, en \'t ko-^
ninglyk paleys aan hem over. Daarop zondt hy
zynen ftedehouder P^ met zyne benden om die
piaats m bewaaringe te neemen , terwyl hy zelf
de huyzen en andere plaatfen ontrentden Tempel
deed verfterken. DÃ³ch aleer hy tÃ³t eenig geweld
quam , boodt hy dien van binnen voorwaarden
van vreede aan: maar toen hy zag dat zy die niet
wilden aannemen, verfterkte hy \'t gene \'er rond-
om lag met eenen muur, waartoe Hyrkanus bly-
delyk alles wat noodig was verfchafte. Pompe-
jus koos om den Tempel te beftÃ³rmeri de noord-
zyde , omdat die de zwakfte was, alhoewel Zy
voorzien was met hooge cn fterke torens, en
een wyde graft, die met groote moeite in een
diep dal gemaakt was: want aan de zyde van de
ftad, alwaar hy zyne wyk genomen had, waaren
met dan fteylten welke men niet over kon ko-
men nu de brug afgebroken was. DÃTRomeynen
nimiddels waaren met een onvermoeide vlyt bee-
zig om ftÃ³rmfchanfen op te werpen , en hakten
tÃ³t dien eynde alle de boomen daar ontrent om
verre, vullende ook tevens de gragt, met geen
geringe moeite wegens zyne geweldige diepte.
Dit gedaan zynde begonden zy den Tempel met
ftÃ³rmtuyg te beuken, \'t welk Pompejus van
Tyrus had doen brengen, en waarmeÃª men
zwaare fteenen wierp. Maar zy zouden hunne
ftÃ³rmfchanfen niet voltooid gehad hebben , in-
dien de onderhoudinge onzer vaderlyke wetten ,
die ons verbieden op den Sabbath te werken, den
belegerden niet belÃ©t had dat werk te ftuyten.
Want de Romeynen zulks bemerkende fchootcn
toen met geene fchichten , nÃ³chte deeden eeni-
gen aanval, maar hielden zich alleenlyk beezig
met het opwerpen van hunne hoogten, en\'t aan-
voeren van hun ftÃ³rmtuyg, Ã³m \'s anirendaao^s
te gebruyken. Hieruyt kan men oordeelen hot
daanig onze yver voor GÃ³d, en de onderhoÃ¼-
dmge onzer wetten is , naardien de vreeze van
overweldigd te worden de belegerden van het
doen hunner offeranden niet afhouden kon De
Priefters heten niet Ã©Ã©nen dag voorbygaan zon-
der Gode s morgens , en ter negendcr uure tc

VL HO G F b S TUK.

Verfcheydene tzamenkoroften vrugteloos afgeioopen.

pOmpejus over dit vertrÃ©k vari Ariftobtdns
verftoord , nam de krygsbenden die hy tegen
de NabathÃ©Ã©rs had gefchikt, ontboodt alle die
welke hy te Damaskus en in \'t Ã³verige gedeeire
van SyriÃ« had, en toog met dezelve en de Room-
fche keurbenden onder zyn gebied tegen hem op.
Toen hy Pellaen ScythÃ³polis voorby, enteKo-
reas, alwaar het binnenlandfch geweft van j udÃ©a
begint, \'aangekomen was , wierdt hy een fterk
kafteel , Alexandrion genoemd en op den tÃ³p
eens bergs \'gelegÃªn , gewaar ^ en verftondt dat
Ariftobulus daarop geweeken wast Hy ontboodt
hem derhalve, en Ariftobulus het niet naa te ko-
men, dewyl men hem raadde dat hy zich vooral
in geerien oorlÃ³g tegen de Romeynen inlaaten
zoude. Naa dat hy met hem over \'t vÃ©rfchil,
dat hy wegens \\ VÃ³rftendom van JudÃ©a met Zy-
nen broeder had uytftaande ^ gefprooken had,
liet Pompejus hem weder na\'t ftÃ³t keeren. Dit
gebeurde tÃ³t twee Ã³f drie maal toe , dewyl Ari-
ftobulus^ op hoope van het ryk te behouden,
niets \'veKZuymde om Pompejus te behaagen.
Maar omdertuflchen liet hy niet naa zich ten oor-
lÃ³g toe te,rÃ¼ften, uyt vreeze dat PompÃªjiis Zich
voor Hyrkanus verklaaren zoude; Eyndelyk
beval Pompejus dat hy alle de fterkten aan hem
overleveren, en zelf aan de Stadvoogden fchry-
ven zoude, dat zy \'er geen zwaarigheyd van
behoefden te maaken. Hy deed zulks maar
met groot misnoegen , zo dat hy na Jerufalem
week , oni zich in ftaat van tegenweer te ftellen.
Pompejus trok derhalve tegen hem op, en ont-
ving onderwege-dÃ³or eenen boode uyt Pontus
tyding dac de Koning Mithridates door zynen
ZOQÃ¯i Parnaces gedood was.

Ã³fferen , laatende zkh door geen gevaar ^ hoe
groot het ook was , daarvan afhouden. En
toen in de derde maand des belegs den Tem-
pel op eenen vaft-dag, in de honderd negenen-
zeventigfte Olimpiade, toen Burgermeefters
waaren GÂ» Antonitis en M. Tullius Cicero,
ingenomen wierdt, alhoewel de Ronieynen al
wat hen voorquam om \'t leeven bragten , kon
echter de vreeze des doods niemand der gener;
die met die gÃ³dlyke plegtigheden beezig waa-
ren daarin, ftuyten > waot zy hielden \'t voor
de grootfte zonden de altaaren te verlaaten , en
de onderhoudinge hunner wetten te verzuymÃ©n.
En tÃ³t een bewys dat liet gene \'t welk ik zeg
niet flechts eene vertelMng is om de gÃ³dvruch-
tigheyd onzer landaard op \'t breedfte uyt te
mÃ©eten , behoeft men maar naa te zien wat
andere die van de daaden van Pompejus fpree-
ken ^ alsStrabo, NikolaÃ¼s, en inzonderheyd
Titus Livius, die de Roomfche Hiftori gefchree-
ven heeft 3 daarvan vermelden. DÃ³ch om den
draad van ons verhaal te hervatten 5 toen de
grootfte toren door de ftÃ³rmtuygen aan \'t wag-
gelen gebragt was , ert dat hy neÃªrvallende ook
den muur die \'er by ftondt deed inftorten, drongen
de Romeynen in door die opening. De eerfte
die \'er opklom was Kornelms Faujtus toon van
Sylla , gevÃ³lgd van het krygsvÃ³lk waarover hy
geboodt: de hÃ³pman trok van een andere

kant met zyne bende in , en Fabius de hÃ³pman
toog met de zyne tuftchen hen beyde door. Ter-
ftond wierdt alles met lyken vervuld j veele Jog-
den wierden door de Romeynen gedood , fom-
mige bragten malkanderen om , en etlyke wier-
pen zich. van boven neer, Ã³f ftaken hunne huy-
zen in de brand , dewyl de dood hen aangenaa-
mer toefcheen dan zulk een yslyke verwoefting.
Twaalfduyzerid Jooden verlooren daar \'t leeven,
dÃ³ch van de Romeyneu fneuvelde maar een kleyn
getal j en Abfalom , oom en fchoonvader van
Ariftobulus 5 ^vierdt gevangen genomen. De
heyligheyd-ies Tempels wierdt op een zonder-
linge wyze gefchonden 5 want daar onheylige
menfchen nooit te voore eenen voet in \'t Heylig-
dom gezÃ©t 3 ja het nooit gezien hadden, tradt
Pompejus met veele van zyn gevÃ³lg nu daarbin-
nen , en zag bet gene niemand dan den Priefte-
ren toegelaaten was te aanfchouwen. Hy vondt
\'er den gouden tafel^ de kandelaars, de goudene
fchaalenj eene menigte van reukwerk, en in de
heylige fchatkift ontrent tweeduyzend talenten.
2^yne gÃ³dtvruchtigheyd wederhieldt hem echter
iets daarvan aan te raaken , en hy deed by die
â gekgenheyd niets dat zyner deugd onbetaame-
lyk was. Den vÃ³lgenden dag bÃ©val hy den
amptenaareii des Tempels dat zy denzelven zou-
den zuyveren , om \'er Gode Ã³fferanden op te
Ã³fferen , en hy gaf aan Hyrkanus het ampt van
Hoogenpriefter ^ Zo om den byftand van hem
genooten, als omdat hy de Jooden weerhou-
den hadde van Ariftobulus party te kiezen.
Thans deed hy de aanftookers van den oorlÃ³g
onthoofden, en gaf aan Fauftus en andere,
die de muuren eerft beklommen hadden , be-
looriingen op hunne dapperheyd paftÃ¨nde.
Noopende de ftad Jerufalem, die maakte hy
cynsbaar aan de Romeynen, ontnam haar de

fteden welke zy in neder SyriÃ« veroverd had ^
beval dat zy haare ftadvoogden gehoorzaamen
zoude, en befloot alzo de magt onzer land-
aard , voormaals zo groot en verheven ^ bin-
nen haare eerfte paaien. De ftad Gadara, eeni-
gen tyd te voore vernield, deed hy herbou-
wen , ten gevalle van Demetrius zynen vryge-
mÃ¤akte , die vandaar geboortig was. De fte-
den die landwaard in lagen, teweeten Hip-
pon, ScythÃ³polis, Pella, Dion, SamariÃ«, Ma-
riffa^ Azote, Jamnia, Arethufe^ alsmede die
welke door den oorlÃ³g teenemaal verdelgd
waaren , gafhy weder aan haare oude inwoon-
deren i en de zeefteden , als Gaza, Joppe,
Dora , en Stratos toren , dien Herodes nader-
hand prachtig deed herbouwen, en met haÂ«
vens en fraaije tempelen vercieren, en den naam
toen in Cefarea veranderde , wilde hy dat vry
zouden blyven , en een gedeelte van het wingc-i
wcft uytmaaken. ,

Aldus was het dat de verdeeldheyd van Hyrka-
nus en Ariftobulus, waaruyt zo veele onhey-
len onftonden , oorzaak was dat wy onze vryÂ«
heyd verlooren, en aan de Roomfche heer-
fchappye onderworpen wierden , zynde ge-
dwongen weder te geeven alles wat wy door
de wapenen in SyriÃ« gewonnen hadden. Waar-
by nÃ³g komt dat deeze nieuwe Heeren ons niet
lang daarnaa meer dan tienduyzend talenten
afeyfchten, en de koninglyke waerdigheyd ^
die te voore in \'t Priefterlyk geflacht was , aan
perfoonen van ganfch geen doorluchtige geboorte
opdroegen. Maar wy zullen te zyner plaatÃ¼Ã¨
omftandiglyker van die zaaken fpreeken.

Pompejus beval dan aan Skaurus de regeering
van neder SyriÃ« tÃ³t aan den Eufraat en de gren-
zen van Egipte, toog met tweekeurkendendoor
GiliciÃ«, en ging vandaar met\'er fpoed na Rome,
voerende Ariftobulus gevangen met zich, nevens
zyne twee dÃ³chters en twee zoonen 3 welker oud-
fte genaamd Alexander het ontvlugtte, maar de
jongfte geheeten Antigonus wierd met zyne zus-
ters na Rome gevoerd.

QKaurus trok met zyn heir na Petra hoofdÃ¼ad
^van ArabiÃ« > en dewyl de wegen derwaards
zeer moeijelyk waaren, pionderden de fÃ³ldaa-
ten, door honger gepraamd , het land daar om
heene. -Inmiddels verzÃ³rgde Antipater hem uyt
JudÃ©a, door Hyrkanus bevÃ©l, met toevoer van
koorn en andere noodige dingen : en dewyl hy
zeer bekend by den Koning Aretas was, zonde
SkauruS hem als Gezant aan dien VÃ³rft j in
welke bezending hy zich zo wel queet,, dat hy
hem overreedde om het verwoeften van zyn land
met driehonderd talenten afte koopen. Aidus
zag men deezen oorlÃ³g zo dra geÃ«yndigd als be-
gonnen > en Skaurus was niet minder verblyd
dan Aretas.

Alexander zoon van Ariftobulus maakt krygstoeruftingen in JudÃ©a,
en verfterkt de plaatlen. Gabmius ilaat hem in eene veldflag, en
belegert hem in het kafteel Alexandrion Â» \'t welk Alexander ne-
ven?

vens ani^cre plaatfen aan hem overgeeft. Gabinius beveftigt Hyrka-
nus in zyn Hocgeprielierfchap ; en brengt JudÃ©a onder eene re-
geering der voornaamften.

-Â®-^fche Veldheer, in SyriÃ«, alwaar hy
gedenkwaerdige zaaken verrichtte. Hyrka-
nus de Opperpriefter was van meening ge-
weeft de muuren van Jerufalem , welke Pom-
pejus vernield had, weder op te bouwen: maar
hy wierdt daarin door de Romeynen verhinderd.
Middelerwyl verzamelde en wapende zyn neef
Alexander , zoon van Ariftobulus , ia JudÃ©a
tienduyzend mannen te voet, en vyftienhonderd
te paerde, verfterkte het kafteel Alexandrion by
Korea gelegen , alsmede dat van Macheron by
\'t gebergte van ArabiÃ«, en ftroopte in JudÃ©a
zonder dat Hyrkanus zulks kon beletten. Ga-
binius trok hem tegen , en zondt vooraf Mar-
kus Antonius met andere overften 3 waarby zich
de Jooden vervoegden , die onder hunne bevÃ©l-
hebbers Pitholms en Malichus den Romeynen
getrouw gebleeven , en door de hulptroepen
van Antipater verfterkt waaren. Gabinius vÃ³lg-
de met het Ã³verig gedeelte van \'t heir, en
Alexander week dicht na Jerufalem , alwaar dc
flag gefchiedde : dÃ³ch de Romeynen behielden
de overhand , hebbende ontrent drieduyzend
mannen gedood, en niet minder gevangen geno-
men. Daarna ging Gabinius het kafteel Alexan-
drion belÃ©geren, en beloofde aan degÃ©nen die\'er
binnen waaren vergiffenis, zo zy de plaats wil-
den overgeeven. Een groot gedeelte der Jooden
had zich buyten \'t kafteel gelegerd, alwaar zy
door de Romeynen aangegreepen , en veele van
hen gedood wierden, by welke gelegenheyd
Antonius zyne dapperheyd toonde, cn een groot
getal met zyne eygene hand neÃªrmaakte. Ga-
binius inmiddels een gedeelte van zyn heir tÃ³t
voortzettinge van het beleg gelaaten hebbende,
toog met het overige na JudÃ©a , en deed aldaar
de fteden welke hy verdelgd vondt , weder op-
maaken. Aldus wierden SamariÃ«, Azote, Scy-
thopolis , Anthedon, Rafia, Dora, Mariffa,
Gaza, en veele andere herbouwd j zo dat men
\'er naa dat zy lang woeft gelegen hadden weder
veylig kon woonen. Gabinius Ã³rde op alles
gefteld hebbende , keerde wÃ©Ã©r na \'t belÃ©g van
Alexandrion: en dewyl hy de plaats zeer benaauw-
de , zondt Alexander gezanten om vergiffenis
van hem tc verzoeken , onder belÃ³fte van niet
alleen dit ftÃ³t, maar ook Hyrkania en Mache-
ron aan hem over te geeven. Gabinius nam
deeze aanbieding aan, en verwoeftte alle die
plaatfen. De gemaahn van Ariftobulus ; moe-
der van Alexander, die deri Romeynen toege-
daan , en wier gemaal en andere kinderen nÃ³g
tc Rome gevangen waaren, quam ondertuffchen
by hem , en verkreeg van hem alles wat zy be-
geerde. Naa dat hy dan zyne zaaken befchikt
had, bragt hy Hyrkanus tc Jerufalem , om al-
daar den Tempel te bezÃ³rgen , cn het Hooge-
priefterfchap te bedienen 3 voorts verdeelde hy
het landfchap in vyven, ftellende op elke
plaats eene rechtbank aÃ¤n , . teweeten de eerfte
te Jerufalem , de tweede te Gadara , de derde
te Amath , de vierde te Jericho , cn dc vyfde
fe Setoris in GalilÃ©a. De Jooden aldus van
de heerfchappy der Koningen ontflagen, ge-
raakten onder eene regeering van de Voor-
naamften.

Ariftobulus te Roms gevangen, ontviagt met Antigonus eenen zyner
aoonen en komt in JudÃ©a. De Romeynen overwinnen hem in een

gevecht. Hy wykt na Alexandrion, alwaar hy belegerd, cn gc-
vangen genomen wordt. Gabinius zendt hem na Rome, verfbat
Alexander Ariftobulus zoon in eenen veldflag, keert weder na Ro-
me , en laat Kraffus in zyne plaats.

^Riftobulus uyt RÃ³mc Ontvlugt zynde ^gj
^ quam in JudÃ©a, met voorneemen om het
kafteel Alexandrion , dat onlangs vernield was,
weder op te bouwen: maar Gabinius zondt
Sifenna^ Antonius, cn Servdms, omhem\'tbc-
niagtigen van die plaats te beletten ^ en om tc
trachten hem gevangen tc krygen. Ondertus-
Ichen quaamen veele Jooden tÃ³t Ariftobulus, zo
uyt eerbiedigheyd jegens zynen doorluchtigen
naam , als uyt eene begeerte na verandering en
opftand : PitholaÃ¼s Stadvoogd van Jerufalem
quam met duyZend goede fÃ³ldaaten by hem;
ook quamen \'er veele andere , maar dc meefte
ongewapend zynde , zondt hyze als onnut tc
ruggei en trok alleenlyk met achtduyzend man-
nen , die wel gewapend waaren, na Macheron
om het te vermeefteren. Dc Romeynen hem
naagezÃ©t hebbende raakten met hem in een ge-
vecht , en behielden dc overhand , zo dat hoe-
wel hy en de zyne zich dapper verweerden
echter vyfduyzend van hen in den ftryd ver-
flagen wicrden : de Ã³verige bergden zich mee
de vlugt, elk zo als hy beft kon. Ariftobulus
quam maar met duyzend mannen te Macheron j
en liet wegens den flechte ftaat zyner zaaken
den moed geenfins vallen , maar Verfterkte de
plaats : doch hy wierdt terftond belegerd } en ,
naa dat hy twee dagen tegenftand gebooden had, \'
en op verfcheydene plaatfen gequeft was, wierdt
hy met zynen zoon Anrigonus, die met hem
uyt Rome was gevlugt , gegreepen, en by Ga-
bmius gebragt, die hem ten tweeden maale ge-
vangen ^na Rome zondt. Hy had de ryksregec-
ring in \'t Hoogepriefterfchap drie jaaren en een
half bezeten , en die ampten met geen minder
luyfter dan grootmoedigheyd bekleed.\' De
Raad ftelde zyne kinderen in vryheyd , omdat
Gabinius fchreef dat hy zulks aan hunne moeder
had beloofd, dewyl zy hem verfcheydene plaat-
fen in handen gefteld had : en daarop wierden
ze weder na JudÃ©a gezonden.

Gabinius maakte zich nu gereed tÃ³t den optÃ³gt o
tegen de Parthen , en was den Eufraat reeds ^ ^
overgetrokken , wanneer hy van voorneemen
veranderde, en na Egipte ging om PtolomÃ©us in
zyn ryk te herftellen, gelyk elders verhaald is.
Antipater verzÃ³rgde uyt laft van Hyrkanus, ^yn
heir met koorn, geweer, en geld ^ en overreedde
de Jooden die te Pclufium woonden, en als wach-
ters van den ingang van Egipte waaren, om een
verbond met de Romeynen aan tc gaan.

Gabinius weder in Egipte komende vondt ge- â
heel SyriÃ« in r^re: want Alexander zoon van
Ariftobulus had zich het VÃ³rftendom met ge-
weld aangemaatigd, en een groote meenigte van
Jooden op zyne zyde getrokken. Hebbende
aldus een talryk heir byeengekreegen , liep hy
t ganfche land af, en doodde alle de Romey-

nen die hy kort Ã¤antfeiFen: de andere weeken,
op den berg Garizim , alwaar hy hen bele-
gerde. Gabinius de zaaken in dien ftaat gevon-
den hebbende, zondt Antipater , wiens Voor^
zigtigheyd hy kende, om zo \'t mpogelyk was
deeze muyters tÃ³t bÃ©tere gedachten te brengen.
Hy droeg zich zo behendig in\'t uyt Voeren van
dien laft, dat hy Veele weÃªr tÃ³t onderdaanigheyd
bragt, maar Alexander kon hy niet omzetten
want die wierdt te raade met derdgduyzend
Jooden, die hem vÃ³lgden, tÃ³t eenen veldflag
te komen i gelyk gefchiedde by den berg Itaby-
rion, alwaar de Romeynen de zeege wegdroe-
gen , en de Jooden tienduyzend mannen ver-
looren. Naa dat Gabinius te Jerufalem pp
alles goede Ã³rde gefteld had, vÃ³lgens den raad
hem door Antipater gegeeven, trok hy op te-
gen de NabatheÃ«rs, en overwon hen desgelyks
in eenen flag. Twee Parthifche heeren genaamd
Mitridathes en Orfanes, die tÃ³t hem waaren
overgekomen, zondthy weder na hun land, en
deed een gerucht loepen dat zy\'tontvlugt waa-
ren om weÃªr na hun vaderiand te keeren. Naa \'t
uytvoeren van zo veele voornaame krygsdaa-
den, keerde die dappere Hoofdman weder na
Rome , en Krajfus vÃ³lgde hem in de regee-
ringe dier landfchappen. NikolaÃ¼s de Damas-
cener, cn Strabo de KappadociÃ«r hebben de
heirtÃ³gten van Pompejus cn Gabinius tegen de
Jooden befchreeven, en komen geheellyk over-

Kraffiis plondert denTempel van Jerufalem, en wordt met zyn gan-
fche heir door de Parthen geflagen. Kaflius wykt na SyriÃ«, en
befchermt het tegen de Parthen. Antipaters groot aanzien , zyn
huuwelyk en kinderen.

uyt den Tempel van Jerufalem niet alleenlyk
de tweeduyzend talenten welke Pompejus niet
had willen aanraaken, maar ook het goud dat
hy \'er vondt, het welk achtduyzend talenten
bedroeg: insgelyks nam hy eenen balk van lou-
teren goude, wccgende driehonderd minen, en
elk mine twee ponden en een half De Prie-
fter Eleazar , die de fchatten deezer heylige
plaatfe bewaarde, gaf hem deezen balk , niet
uyt eenig quaad oogmerk, want hy was een
vroom man : maar omdat hy alle die tapyten ,
die zeer fchoon en kÃ³ftelyk waaren, en aan
dien balk gehangen wierden, ook in zyne be-
waaring hebbende, en vreezende dat Kraftlis,
dien hy zo grectig zag om zich te verryken,
alle de cieraaden des Tempels neemen zoude,
achtte dat hy al \'t andere zou konnen afkoo-
pen met hem dien balk te geeven â¢ t welk hy
echter niet deed , voor dat Kmffiis hem met
eede beloofd had al \'t Ã³verige met te zullen
aanroeren, maar zich met dat groot gefchenk
te vergenoegen. Deeze gouden balk was m
eenen hÃ³llen houten balk beflooten, \'t welk
niemand dan Eleazar wift ^^aflus niette-
min, zonder zich der fchendinge zyns eeds
te bekreunen, nam alles wat \'er in den
Tempel was 1 en men behoeft zich met te

verwonderen dat hy \'Cr Zo Veele kÃ³ftelyk-
heden Vondt, omdat die fchatten door alle
de Jooden van AfiÃ« en Europe , ter liefde
GÃ³ds, van veele jaaren her aldaar gebragt waa-
ren.

En om te toonen dat ik, uyt een ydele zuchtje-^
gens onze landaard , de zaak met vergroote,
wanneer ik zegge dat het gene Kraftus uyt den
Tempel roofde zulk een groote fomme beliep,
zoud ik veele Hiftorifchryvers konnen aantrek^
ken j dÃ³ch ik zal alleenlyk de woorden van
Strabo den KappadociÃ«r bybrengen ^ die \'er
aldus van fpreekt. MithridateÃ zondt na *t ey^^
land Ko \'Ã³Si om het geld dat de Koningin Kleo-
patre aldaar in bewaaring gefchikt had^ nevens
achthonderd talenten vande Jooden, vandaar
te haaien. En dewyl wy geene andere gemeene
Telden hebben, dan die welke wy Gode toe wyen,
^lykt het klaarlyk door die woorden , dat de
Jooden van AfiÃ«, uyt vreeze voor den oorlÃ³g
van Mithridates , die achthonderd talenten na
\'t eyland Koos gezonden hadden. Want wat
fchyn is \'er dat die van judÃ©a , die zulk een
fterke ftad en Tempel hadden, geld na dat ey-
land zouden gezonden hebben 5 en is het wel
gelooflyk dat die van AlexandriÃ« uyt zodaanig
een vreeze tÃ³t zulk een zaak zouden bewoogen
geweeft zyn, naardien zy geen reden hadden
om voor Mithridates te vreezen .? Dezelfde
Strabo fprcekende van Syllas overvaart na Grie-
kenland om Mithridates te beoorlogen j en van
hÃ©t krygsvÃ³Ã¯k dat Lukullus na Gyrenc zondt,
om eenen oproer van onze landaard te ftillen,
bekrachtigt zulks ook , en toont dat zy de
ranfche werreld door verfpreyd was. Aldus
uyden dC woorden van dien Schryver : In de
ftad Cyrene waaren burgers, arbeyders, vreem-
delingen , en Jooden: want de laatfie zyn in
alle fteden verfpreyd i en\'t zou zwaar vallen
eene plaats op den ganfchen aardbodem te vin-
den , daar zy zich niet neergezet hebben. Egip\'
te en Cyrene toen zy nÃ³g onder Ã©Ã©nen zelfden
VÃ³rft ftonden^ en veele andere vÃ³lken hebben
de Jooden zo hooggeacht, dat zy hunne gewoon-
ten aangenomen^ en onder hen opgevoed zynde ^
dezelfde wetten onderhouden hebben. Men ziet
ook in Egipte veele \'vÃ³lkplantingen der Jooden,
zonder van AlexandriÃ« te reppen, alwaar ze een
^root gedeelte van de ft ad beftaan, en ook Over-
heden hebben, die hunne verfchilltn vÃ³lgens
hunne wetten beftechten, en hunne overeenko-
mingen,en andere voorwaarden die\'er onder hen
gemaakt worden, bekrachtigen, gelyk in vrye
ftaatendommen gefchiedt. \'De oorzaak dat dit
vÃ³lk zich dus in Egipte met der woon neÃ¨rgefta^
gen heeft, is dat de Egiptenaars hunnen oor^
fprong uyt de Jooden hebben, en dat deeze lan^
den zo naby elkander en leggen, dat men gemak*
lyk uyt het Ã©Ã©n in \'t ander kan overgaan, en zelfs
na Cyrene, \'t welk niet alleenlyk eenegebuurftad
van Egipte, maar ook een gedeelte daaraf is.
Naa dat Krafliis in JudÃ©a al wathy wilde gedaan rg f.

ganfche heir door hen verflagen, gelyk elders ge-
zegd is. Kaflius week na SyriÃ¨, alwaar hy de
Parthen , die opgeblaazen door hunne over-

winningen daar quamen ftroopen, wederftondt.
Thans quam hy te Tyrus, en vandaar in Ju-
dÃ©a, alwaar hy Tarichea ftÃ³rmenderhand in-
nam, en ontrent dertigduyzend menfchen ge-
vangen voerde. FitholaÃ¼s , die \'t met Arifto-
bulus gehouden had, en onder die gevange-
nen was, deed hy ombrengen op \'t aanraa-
den van Antipater, die in groot aanzien by
hem zyflde, en daarbeneven groot gezag in
IdumÃ©a hebbende, aldaar getrouwd was met
eene vrouw uyt Ã©Ã©n der aanzienlykfte huyzen
van ArabiÃ«, geheeten Cypren ^ by welke hy
vier zoonen teelde, ThafaÃ©ly Herodes ^ die
naderhand Koning wierdt, Jofephus, m The^
roras , midsgaders eene dÃ³chter geheeten Sa-
lomÃ©. Deeze Antipater verkreeg de vrindfchap
van de meefte VÃ³rften , door zyn eerbiedig
gedrag jegens hen, inzonderheyd die van den
Koning der ArabiÃ«rs, aan wien hy , toen hy
Ariftobulus beoorlÃ³gde , zyne kinderen te be-
waaren gaf

Kaflius krygsvÃ³lk byeen vergaderd hebben-
de trok daarmede na den Eufrates , om den
Parthen wederftand te bieden, gelyk andere
Hiftorifchryvers gefchreeven hebben.

Pompejus doet Alexander den zoon van Ariftobulus onthoofden.
Filippion zoon van ProlomÃ©us Menneus V Ã³rft van Chalcis trouwt
met Alexandra Ariftobulus dÃ³chter. Ptoiomeus zyn vader doet
hem ombrengen, en neemt die PrinfÃ©s ten wyve.

Enigen tyd daarnaa Ctefar zich meefter van
^ Rome gemaakt hebbende, en Pompejus
met den Raad over de lonifche zee gevlugt
zynde, ftelde hy Ariftobulus in vryheyd, cn
zondt hem met twee keurbenden na SyriÃ«,
om zich van dat landfchap te verzÃ©keren.
Maar die VÃ³rft had het genÃ³t van C^fars
befcherminge niet lang j want hy wierdt door
de aanhangers van Pompejus vergeeven j en
die van Csefar balfemden zyn lyk met ho-
ning, en begroeven het. Dus bleef het lang
leggen , tÃ³t dat Antonius het na JudÃ©a
zondt, om in \'t graf der Koningen gezÃ©tte
worden.

Scipio deed te AntiochiÃ«, uyt laft vanPom-
Dcjus, Alexandery den zoon van Ariftobulus,
iet hoofd afflaan, omdat hy wel eer tegen de
Romeynen opgeftaan was. Ptoiomeus Men-
neus VÃ³rft van Chalcis, aan den berg Liba-
non gelegen, zondt Filippion zynen zoon na
Askalon by de weduw van Ariftobulus, en liet
haar weeten dat ze haaren zoon Antigonus cn
haare dÃ³chters aan hem zenden zoude. Filip-
pion op Ã©Ã©ne derzelver verliefd geworden zyn-
de, trouwde met haarj maar eenigen tyd daar-
naa deed zyn vader Ptoiomeus hem ombren-
gen , en nam die PrinfÃ©s zelf ten wyve, laaten-
de daarom niet naa zÃ³rg te draagen voor haare
broeders.

â¢ ^jr^^^ Caefar naa zyne overwinning en den
dood van Pompejus den oorlÃ³g in Egipte

voerde, wierdt hy van Antipater, Landvoogd
van JudÃ©a j door bevÃ©l van Hyrkanus, wakker
bygeftaan : want Mithridates de Pergam@niÃ«r,
die met hulpbenden na Cxfar in aantÃ³gt was,
genoodzaakt zynde by Askalon ftil te houden,
omdat hy niet fterk genoeg was Pelufium door
te trekken , zo quam Antipater met drieduy-
zend wel gewapende Jooden by hem, en maak-
te niet alleenlyk dat dc ArabiÃ«rs ook t\'zyner
hulpe quamen 5 maar was voornaamelyk de oor^
zaak dat hy groote byftand kreeg uyt SyriÃ«,
en inzonderheyd van dmYÃ³r^iJamblichiis^
vm\'PtolomÃ©m zynen zoon, van Tholomeus zoon
van Sohcmus, dic op den berg Libanon woon-
de, cn byna van alle de fteden. Mithridates
met zo veel krygs-vtÃ³lk verfterkt, quam te Pe-
lufium, \'t welk hy belegerde, doordien de in-
wooners hem den ingang geweygerd hadden.
Antipater queet zich dapper by die gelegen-
heyd 3 want hy was de eerfte die , naa dat \'er
eene breflc gemaakt was, ten ftÃ³rm liep, en
aldus voor anderen den weg baande om die plaats
te bemagtigen. Daarnaa toog hy met Mithri-
dates heene om zich by CÅfar te voegen. De
Jooden , die in dat gcweft van Egipte woon-
den \'t welk den naam van Onias voert, wil-
den zich tegen hunne doortÃ³gt aankanten;
maar Antipater raadde hen de party van Csefar
te kiezen , en bediende zich tÃ³t dien eynde
van brieven van den Hoogenpriefter Hyrkanus,
die hen daartoe niet alleenlyk vermaande, maar
ook datzy zyn heir met levensmiddelen,en ande-
re dingen die \'t mogt van noode hebben, zouden
byftaan. Die van de ftad Memfis dit verftaan
hebbende, ontbooden Mithridates, welke aan-
ftonds derwaards ging, waarop zy zich by zyne
party voegden.

genpriefter. en\'/o.^AnÃ¼^a^^eTre^ oX ""
klagten vaa Antigonus, z\'oon vla AriSlu\' \'

fchap genaamd Delta gekomen waaren
leverden zy den vyanden flag op eene plaats
genoemd het Veld der Jooden. Mithridates
geboodt over de rechter vleugel, en Antipa-
ter over den flinker. Die van Mithridates
raakte aan \'t waggelen , en liep gevaar van
t\'eenemaal geflagen te worden, indien Anti*
pater, die de vyanden tegen hem over reeds
overwonnen Jiad, niet fpoedig t\'zyner hulpe \'
langs de rivier gekomen waare, en hem uyt
dat groot gevaar gerÃ©d hadde: want hy floeg
dc Egiptenaars , die reeds meenden dat zy
dc overhand hadden , voorts jaagde hy hen
naa , pionderde hun leger , en ontboodt Mi-
thridates en de zyne die achter gebleeven waa-
ren, om mede deel aan den buyt te komen nee-
men. Mithridates verloor achthonderd man-
nen in dat gevecht , cn Antipater maar
vyftig.

Mithriaa icnreer hierover aan
Cxfar , dat men de eere dier overwinninse
met alleenlyk aan Antipater verfchuldigd was,
maar dat hy hem en de zyne ook behouden had.

Dit roemryk getuigenis verwekte by C^lar
zulk een groote achtinge voor Antipater ^
dat behalve den lÃ³f dienhy hem gaf, hy hem
in alle de gevaarlykftc tÃ³gten van dien ooriog
gebruykte, waarin hy geen minder dapperheyd
dan beleyd betoonde, en ook wonden ontving.

5^0. Toen Ca^far naa \'t eyndigen van den oorlog
over zee in SyriÃ« quam, bewees hy Hyrkanus
en Antipater groote eere, beveftigde den Ã©Ã©nen
in \'t Hoosepriefterfchap , en gat aan den an-
deren het Roomfch burgerrecht met alle de vry-
heden daartoe behoorende Sommige zeggen
dat Hyrkanus zich ook m dien oorlog bevondt,
en na Egipte getrokken was > \'t welk Strabo
de KappadociÃ«r met de achtbaarheyd van Afi-
nius bekrachtigt. Dus luyden zyne woorden :
Naa dat MÃ®t bridÃ¢tes in Egipte gekomen, en
Hyrkanus Opperpriefter der Jooden daar met
hem aangekomen was.... Dezelfde Strabo zegt
op een andere plaats, haaiendeHypfikratestÃ³t
dien eynde aan, T>at Mithridates eerfi alleen

hy Antipater Landvoogd van Jude a t zyner
hulpe ontbooden had-Jat deez hem dneduyzend-
mannen brengende , oorzaak was dat die de
andere Grooten, alsmede Hyrkanus de Opper-
priefter , hunne wapenen by de zyne voegden.

Ten zelfden tyde quam Antigonus zoon van
Ariftobulus by Csefar, om hem te klaagen dat
men zynen vader had vergeeven, omdat hy \'t
met hem gehouden hadde^ en dat Scipio zynen
broeder had doen onthoofden : weshalve hy
Caefar badt medelyden met hem te hebben,
die aldus van \'t VÃ³rftendom, dat zynen vader
toebehoorde, ontzÃ©t was : ook belchuldigde hy
Hvrkanus en Antipater dat zy zich het gezag
met geweld aangemaatigd hadden. Antipater
antwoordde daarop dat Antigonus een muyt-
zuchtige was , die altoos gepoogd had oproer
en muytery te verwekken-, voorts verhaalde hy
watmoeijelykheden hy uytgeftaan, en wat dien-
ften hy in dien laatften oorlÃ³g gedaan had,
waarvan hy geen andere getuygen dan hem zel-
ven behoefde : dat Ariftobulus daarentegen al-
toos een vyand van \'t Roomfche vÃ³lk geweeft
zynde, het niet meer als recht was dat men hem
na Rome gevangen gevoerd hadde-, en dat de
rooveryen zyns broeders de oorzaak waaren dat
Scipio hem \'t hoofd had doen afftaan. &far
door deeze rÃ©denen overftemd, beveftigde Hyr-
kanus in \'t Hoogepriefterampt, beval Antipater
het bewind der regeeringe van JudÃ©a, en boodt

V r A T, 1 \' jp muuren van Jerufalem tc herbouwen.
Csfar ftaat Hyrkanus toe ^ur J Antipater doet

D nus bewees, voegde hy ook die van de
muuren van Jerufalem, die federd dat ze door
Pompejus omverre geworpen waaren met weer
waaren opgemaakt, te moogen herbouwen:
en fchreef aan de Burgermeefteren te Rome dat
ZY een beftuyt daarvan inde Handveft-zaal zou-
den doen ftellen, \'t welk aldus luydde.

Valerius Lucioszoori Schout heeft op deJl
dertienden van Wintermaand aan den Raad,
in den Tempel der Eendragt vergaderd, in
tegenwoordigheyd van L. Ãoponius LuciÃ¼s-
zoon, en C. Papyrius QLiirinus, voorgedraa-
gen dat Alexander JaiÃ³nszoon, Nmnenius
Antiochuszoon , en -Alexander Dorotheus-
zoon 3 Gezanten der Jooden , perfoonen
van verdienfte, en onze bondgenooten, ge-
komen zyn om de oude vnndÃ¯chap, en het
verbond hunner landaard met het Roomfche
vÃ³lk te vernieuwen : tÃ³t een teken van \'t
welk zy ons een gouden fchild , vyftigduy-
zend goude penningen waerdig , gebragt
hebben j en ons Verzoeken hen brievrn te
geeven aan de vrye fteden, en aan de Konin-
gen, om veyliglyk door hunne landen en
havens te konnen trekken: Waarop de Raad
bevolen heeft dat zy in de vrindichap en \'t
verbond des Roomfchen vÃ³lks zullen aan-
genomen worden 3 dat men hen alles wat
zy eyfchen zal toeftaan j en dat men hun
gefchenk zal aanneemen Dit gefchiedde
in\'t negende jaar des Hoogepriefterfchaps en der
regeeringe van Hyrkanus, mde maand Panemus.

Deeze VÃ³rft der Jooden ontving ook een
eere van \'t Gemeenebeft van Athene, het welk
tÃ³t erkentenifle der weldaad van hem genooten,
hem dusdaanig een beftuyt toezondt: â Op de
twintigfte maanefchyn der maand Panemus,
terwyl Dionyfius Asklepiades Rechter en
Priefter was, heeft men een beftuyt der Athe-
niÃ«rs, verleend onder den eerften voorzitter
Agathokles , aan de Regeerders vertoond,
waarvan Eukles Menanderszoon een ver-
haal deed , op de elfde maanefchyn van dc
maand Munychion. En naa dat Dorotheus
Opperpriefter, en de Voorzitters des vÃ³lks
de ftemmen opgenomen hadden, heefc Dio-
nyfius zoon van Dionyfius gezegd : Dat
Hyrkanus Alexanderszoon , Hoogepriefter
en VÃ³rft der Jooden, altoos zulk een groote
geneegenheyd voor onze landaard in \'t alge- ..
meen, en onze burgers in \'t byzonder heeft 3,
getoond, dat hy geen gelegenheyd ver- â
zuvmd heeft om \'er blyken van ic geeven
zo door zyne manier van onze Gezanten^
en andere die om hunne drng^n te verrichten
bv hem gekomen waaren, te ontvangen, als
door zyne zÃ³rgdraagendheyd dat zy veyliglyk
weder t\'huys geleyd wierden, gelyk verfchey-
dene perfoonen getuygen. En op \'t gene
Theodorus, zoon van Theodorus Simias,
vervÃ³lgens voorgefteld heeft wegens de deugd
van dien VÃ³rft, en zyne neyging om ons alle â
goede dienften te doen die in zyn vermoogen â
zyn 5 is het beflooten hem een goudene kroon â
te vereeren, een metaalen beeld in den tempel
van Demus en der Bevalligheden voor hem op
te rechten; en door den uytroeper zo in den
Schouburg, op onze groote Feeften , Pana-
thenea en Eleufinia genaamd, als op de Diony-
fia, wanneer men nieuwe Treurfpeelen ver-
toond , en eyndelyk in de Oeff\'enipeelen [daar
men worfteld enz.jte doenaf kondigen,dat dee-
ze kroon hem om zyne deugd gegeeven is. Als-

Tt 2 mede

3, mede dat m lang hy Zal volharden ons
5, zulk een groote geneegenheyd te betoo-
nen , onze voornaamfte Overheden zÃ³rg
j, zullen draagen zulks te erkennen door alle
3> foorten van eere en goede dienften j op
55 dat ai de werreld weete hoedaanig onze
55 dankbaarheyd , en onze achting ontrent
5, alle perfoonen van verdienfte zj-, en men
5, alzo geneygd worde onze vrindfchap te
5, Verzoeken. Daarenbooven is beflooten dat
5j men Gezanten zal benoemen, om hem dit
55 befluyt te brengen , en door zo veele tÃ©-
55 kenen van eere hem te verpligten dat hy
â ons weder eere.
f5>3\' Caefar alles in SyriÃ« had befchikt, ging

hy weder t\'fcheep op de vloot, en Antipater,
die hem vergezelfchapt had, keerde weÃªr na
JudÃ©a. Het eerfte dat hy deed v/as de muuren
van Jerufalem weder op te bouwen, waarnaa
hy door \'t ganfche landfchap ging, om zo door
raad als door dreygementen alle opftand en
muytery te beletten, vertoonende aan\'t vÃ³lk
dat zy Hyrkanus gelioorzaamende, gelyk zy ge-
houden waaren, hunne goederen geruftelyk
konden genieten : maar dat indien zy , op
hoope van voordeel uyt onruft te fcheppen,
tÃ³t eenen opfliand quamen , zy aan hem in
plaatfe van eenen Landvoogd , eenen ftren-
gen Meefter j aan Hyrkanus in fteÃª van ee-
nen Koning die zyne onderdaanen lief heeft,
eenen Koning zonder ontferming i en aan
C^far en de Romeynen in plaats van VÃ³r-
ften , doodelyke en onverzoenelyke vyanden
zouden hebben 5 doordien zy nooit zouden dul-
den dat men verandering maakte in \'t gene
zy bevolen hadden. Deeze vermaaningen van
Antipater waaren van zulk een kracht, dat
ze een gelukkige kalmte te wege bragten.

Antipater krygt groot aanzien door zyne deugd. PhafaÃ«l zyn oudfte
zobn wordt Stadtvoogd van Jerufalem: en Herodes zyn tweede zoon
Landvoogd van Gali Ã©a. Herodes doet veele roovers ombrengen,
>\\rgwaaa van eenige Grooten tegen Antipater en zyne kinderen.
Zy dringen Hyrkanus om Herodes in rechte te betrekken over die
lieden welke hy had doen fterven. Hy verfchynt voor\'t recht, en
gaat daarnaa wcÃ©r heene. Hy] komt Jerufalem belegeren, en zoud
het ingenomen hebben, indien Hyrkanus en PhafaÃ«l hem daarvan
niet afgewend hadden. Hyrkanus vernieuwt het verbond mÃ©t de
Romeynen. Blyken van achtinge en toepneegenheyd dÃ©r Romey-
nen jegens Hyrkanus en de Jooden. Ca;lar in \'r Kapitolium door
Brutus en KaiTius vermoord.

-*-^kanus gaven aan Antipater gelegenheyd
om de grondveften dier grootheyd te leggen,
waartoe zyn huys naderhand verheeven wierdt.

Hy ftelde PhafaÃ«l zynen oudften zoon tÃ³t
Overfte van Jerufalem en \'t omleggende land-
fchap , en Herodes zynen tweeden zoon tÃ³t
Landvoogd van GalilÃ©a, hoewel hymaar vyftien
jaaren oud was 3 maar hy had zo veel verftand
en moed, dat hy wel haaft deed blyken dat zyne
deugd zynen ouderdom overtrof Hy nam
Ezechias , opperhoofd der rooveren, die door
\'t ganfche land ftroopten, gevangen, en deed
heni nevens zyne makkers ombrengen. Zo een
nuttelyk werk voor\'tland verwekte inde SyriÃ«rs!
zulk een geneegenheyd rÃ³t hem, dat zy in alle
de fteden en op \'t land zongen, dat ze hunne

rlifte en \'t vreedzaam genÃ³t hunner goederen
aan hem verfchuldigd waaren. Dit bragt hem
nÃ³g een ander voordeel aan, \'t welk was dat
hy in kennifle quam met Sextus CÂ£far Land-
voogd van SyriÃ« , en bloedverwant van den
grooten Csfar. Deeze algemeene achting
vaarde zulk een naayver in PhafaÃ«l , dat hy
niet willende in verdienfte en deugd voor zy-
nen broeder wyken, alle krachten infpande om
de geneegenheyd des vÃ³lks van Jerufalem te
winnen. Hy zelf nam de openbaare ampten
Waar ^ en bediendeze met zulk een gerechtig-
heyd en op zo een behaagelyke wyze, dat nie-
mand reden had om over hem te klaagen, en
hem over \'t misbruyken zyner magt te befchul-
digen. Dewyl nu de roem der kinderen rÃ³t
lÃ³f van den vader gedydt, kreeg onze landaard
zulk een groote liefde tÃ³t Antipater, dat zy
hem niet minder eerde als Ã³f hy hun Konino-
geweeft waare: en deeze verftandige Staatsdie^
naar, in plaats van zich door de glans van zo
groot een voorljDoed te laaten verblinden , be-
hieldt altoos dezelfde genegenheyd en ge-
trouwheyd jegens Hyrkanus. Maar de voor-
naamfte der JoÃ³den, \'ziende hem en zyne zoo-
nen tÃ³t zulk een groot gezag verheven, zo be-
mind van \'t vÃ³lk, en zo ryk door de inkomften
van JudÃ©a, en de giften van Hyrkanus, wier-
den zeer nydig daarover j en deeze afgunft
nam toe wanneer ze verftonden dat hy ook de
geneegenheyd der Roomfche Opperveldheeren
gewonnen had Hierom zeyden ze dat hy Hyr-
canus geraaden had hen groote fommen gelds
te zenden, en dat in plaats van \'t hen uyt Hyr-
kanus naam aan te bieden , hy \'t in zyn ey-
gen naam hen aangebooden had. Het zelfde
zeyden zy ook tÃ³t Hyrkanus, maar die lach-
te daarmeÃ©: en \'t gene hen meer dan al \'t ande-
re quelde , was dat Herodes hen zo geweld-
daadig en ftout toefcheen , dat zy niet twyfel-
den of hy haakte na dwingelandy. Zy befloo-
ten dan eyndelyk by Hyrkanus te gaan , om
Antipater opendyk voor hem te befchuldicren,
en zy Ipraken hem aldus aan : â Hoe lang â
zult gy \'t gene dat voor uwe oogen ge- â
fchicdt, dus geruftelyk dulden Ziet gy niet â
dat Antipater en zyne zoonen alle de eere der â
oppermagt genieten, en u alleenlyk den naam â
van Koning overlaaten > Legt \'er u dan niets â
aan gelegen om kennis daarvan te neemen ^ â
Gaat het u niet aan, daarin te voorzien ^ en â
meent gy veylig te zyn , wanneer gy uwe
welftand en die van den Staat dus verwaar-
looft Deeze perfoonen draagen zich niet lan-
ger als zulke die uwe bevÃ©len uytvoeren, en
onder uw gebied ftaan. Gy zoudt u zeiven
maar bedriegen indien gy zulks geloofdetj
want zy handelen opentlyk als OppervÃ³r-
ften. En begeert gy een klaarder bewys, dan
te zien dat daar onze wetten verbieden ie-
mand ,

dat hy door\'t gerechte veroordeeld is, Hero-
des nÃ³gtans met gelchroomd heeft haar te
fchenden, door Ezechias en zyne makkers te
doen ombrengen, zonder zelfs uw verlÃ³f
daartoe te verzoeken?

Deeze reede bewoog Hyrkanus ^ en de moe-
ders der gener welke Herodes bad doen dooden
vermeerderden zyne gramfchap $ want daar liep
niet een dag voorby dat zy niet in den Tem-
pel quamen om hem en al het vÃ³lk te bidden,
dat Herodes mogt gedwongen worden zich we-
gens dat misdryf voor de Rechters te verant-
woorden. Hyrkanus daagde hem dan voor \'t
recht. Zo dra hy dit bevÃ©l ontvangen had,
ftelde hy Ã³rde op de zaaken van GalilÃ©a, en ver-
trok na Jerufalem. Maar in plaats van te ko-
men als een ampteloos perfoon, nam hy,door
raad zyns vaders, zo veel vÃ³lks mede als hy oor-

deelde van noode te hebben om Hyrkanus geen
argwaan te geeven, en echter in ftaat te zynomi
zich te verweeren indien men hem te lyf wilde;
Sextus Cxfar Landvoogd van SyriÃ« vergenoeg-
de zich niet met aan Hyrkanus t\'zyner begun-
ftigingc te fchryven j maar hy beval dat men
hem vry fpreeken zoude, voegende dreygemen-
ten daarby indien men \'t zelve niet naaquame.
Maar zulk een fterke aanpryzing was onnoo-
dig, omdat Hyrkanus Herodes zo beminde als
Ã³f\'t zyn zoon was. Toenhy met zynen ftoet voor
de Rechters verfcheenen was, ftonden zyne
aanklaagers zo verbaafd , dat niet Ã©Ã©n van hen

zynen mond durfde open doen, om ftaande
te houden *t gene zy in zyn afweezen tegen
hem ingebragt hadden. Sameas alstoen, die
een man was van zulk cCn deugd , dat hy niet
fchroomde vrymoediglyk uyt de borft te fpree-
ken, ftondt op) en keerende zich tÃ³t Hyrka-
nus cn dcRechterS, hief hy aldus aan: â Heer
â Koning, en gy Heeren die alhier vergaderd
â zyt om deezen befchuldigdcn te Oordeelen i
3,, wie heeft ooit meer gezien dat iemand diÃ©
zich Voor \'t gerecht verantwoorden moet,
op dusdaanig een wyze aankomt ? Ik geloof
dat men zwaarlyk eenig voorbeeld daarvan
zal konnen aantoonen. Alle die tÃ³tnÃ³gtoe
in deeze vergadering zyn verfcheenen, zyn
\'er op een ootmoedige en befchroomde wyze
â eekomen, in\'t zwart gekleed, met ongeha-
â vend haair, en in eenen ftaat om deernis te
verwekken. Maar deez daarentegen , die

de ftraftb daartoe ftaande poogt te ontgaan,
verfchynt voor ons in \'tpurper gekleed, met
opgetooid haair, en met eenen ftoet van ge-
wapende mannen, opdat indien wy hem Ver-
oordeelen vÃ³lgens de wetten, hy tÃ³t verach-
dnge daarvan ons zeiven \'t leeven beneeme.
Evenwel kan ik hem , die zo doet om zyn
leeven, dat hem liever is dan de onderhou-
ding omtt wetten te redden, to zeer niet
laaken , als ik ulieden laak die zulks dÃ¼lt,
en inzonderheyd den Koning. Maar weet
nÃ³gtans , zeyd hy , keerende zich tot de ,,
Rechters , dat GÃ³d niet min rechtvaerdig â
dan magtig is: en dat hy derhalve zal toelaa-
ten , dat deeze Herodes , dien gylieden ten â
gevalle van onzen Koning Hyrkanus wilt ,,
vrvfpreeken , ulieden en ook hem t\'eenigen

Deeze laatfte woorden waaren eettÃ¨ voor-
zegging die door den tyd bewaarheyd wiCrdti
want toen Herodes tÃ³t Koning verheven was j
deed hy alle die Rechters , ook zelfs Hyr^
kanus ombrengen, uytgenomen Sameas, dien
hy altoos in groote eere hieldt : zo om zy-
ne deugd , als omdat toCn hy en Softiis Jeru*
falcm belegerde , Samcas het vÃ³lk vermaan-
de om hem te Ontvangen , zeggendÃ© dat zy-^
ne verlÃ©dene misftagen hen niet behoorden te
beletten zich aan hem te onderwerpen , gelyk
wy t\'zyner plaatfe omftandiglyker zullen zeg-^
gen. Maar om weÃªr ter zaake te komen,
Hyrkanus ziende dat het gevoelen der Rech^
teren neygde om Herodes te veroordeelen,
ftelde het vonnis^ tot den vÃ³lgCnden dag
uyt, en deed hem in\'t heymelyk^anzCggenj
dat hy zich bergen zoude. Hy dan onder

Ã¼chyn van voor Hyrkanus te vlugten, week na
Damaskus j en toen hy in veyligheyd by Sex-
tus Caefar gekomen was ^ verklaarde % opent-
lyk dat Zo men hem ten tweeden maale dag-
vaardde , hy beflooten had niet te verfchynen.
De Jooden door deeze vcrklaaring getergd,
poogde aan Hyrkanus te doen zien dat Hero-
des op zyn verderf toeleyde: ook kon hy niet
onweetend daaraf zyn ; maar hy was zo laf-
hartig en dom , dat hy niet wift waartoe hy
befluyten zoude. Ondertuffchen verkreeg He-
rodes van Sextus Cselar , door eene fomnie
gelds , dat hy tÃ³t Landvoogd van neder SyriÃ«
aangefteld wierd ; het welk Hyrkanus deed
vreezen dat Herodes hem beoorlogen zoude:
en zyne vrees was niet ydel j want Herodes om
zich te wreeken over dat men hem voor \'t ge-
recht ontbooden had, quam met een heir te velde
om zich van Jerufalem meefter te maaken : en
niets wederhieldt hem daarvan dan de fmeekin-
gen van zynen vader Antipater en zynen broe-
der PhafaÃ«l, die by hem quamen, cn hem voor-
hielden : â Dat het hem genoeg behoorde te
weezen dat hy zyne vyanden had doen bee-
ven zonder als vyanden te handelen zulke
dic hem niet beleedigd hadden j dat hy zon-
der ondankbaarheyd de wapenen niet kon
Opneemen tegen Hyrkanus , aan wien hy
zyne verheffing en grootheyd verfchuldigd
was : Dat hy niet zo zeer behoorde te den-
ken dat men hem voor \'t recht gedaagd, als
dat men hem ook weder vry had laaten hee-
nen gaan, en dat hy zien moft, op de wel-
daad daar door aan hem beweezen meer
dan op zyn rechtvaerdigen toorn : Dat dc
voorzigtigheyd hem verpligtte tc overden-
ken dat de uytflag des oorlÃ³gs twyfelachtig
was: Dat GÃ³d alleen de overwinning in zy-
ne handen had omze te geeven aan wien hy
wilde i en dat hy geen reden had om zich die
toe te Ie

.^ggen, indien hy tegen zynen Koning
en weldoender ftreed , van wien hem nooit
leed wedervaaren was

eenig leed weaervaaren \\vas , nÃ³cli die hem
J, ooit iets quaads had willen aandoen , dan
j, door den verkeerden raad dien men ftem ge-
5, geeven had >Herodes door deeze rÃ©denen
overftemd , achtte dat het geijoeg was^nen
landslieden getoond te hebben hoe verre zyne
magt ging , en ftelde daarop zyri voorneemen
tÃ³t cÃ¨nen anderen tyd uyt, op hoope van zyn
oOgmerk eens te bercyken.
fpy. Toen de zaaken van JudÃ©a in deezen ftaat
ftonden , ruftte Csefar j die weder te Rome
gekomen\'was, zich toe Ã³m na Afrika, over te
fcheepen , en Scipio en Kato tÃ© beoorlogen.
Hyrkanus zondt toen Gezanten aan hem om
vernieuwing van het verbpnd te verzoeken.
By dÃ©cze gelegenheyd acht ik m^ verpligt
te verhaalen waf eere, Ã³nze landaard van de
Roomfche OpperbcvÃ©lhebbers ontvangen , en
wat Verbonden zy met hen aangegaan heeft,
ten eynde de werreld weete in,hoedaanig een
achtinge en aanzien wy by de OppervÃ³rften
van AfiÃ« en Europe , om onze dapperheyd en

getrouwheyd, geweeftjzyn.
De Perfiaanfche en Macedonifche Hiflori-
fchryvers hebben verfcheydene dingen ge-
fchreeven , die zeer t\'onzen voordeele zyn j en
wy zyn \'t alleen niet die hunne HiftoriÃ«n
hebben j andere vÃ³lken hebbenze ook. Maar
vermids de meefte der gener die ons haaten,
geen geloof daaraan willen flaan , onder
voorgeeven dat men \'er overal geen kenniflÃ¨
van heeft, zo wys ik hen op de gedenkichrif-
tcn der Romeynen , die in alle fteden afge-
kondigd zyn , en op kÃ³pere tafereelen gegra-
veerd, in \'t Kapitolium bewaard worden, de-
wyl zy diÃ¨ niet zullen konnen tegenfpreeken.
Julius CÂ®far heeft ook door een opfchrift,
het welk hy op eenen mctaalen zuyl tc Alex-
andriÃ« deed zetten, willen bekend maaken dat
de Jooden het burgerrecht in die ftad heb-
ben : by welke blyken ik nÃ³g zal voegen ee-
nige bevÃ©len van de OpperbcvÃ©lhebbers ,
en de raadsbefluyten die Hyrkanus en onze
ganfche landaard betreffen.

Kajus Julius C^far Opperveldheer, Op- â
perpriefter, en ten tweeden maale Opperge- â
zaghebber, aan de Regeerders, den Raad, ,,
en \'t vÃ³lk van Sidon, groetenis. Wy zenden â
ulieden een affchrift van den brief dien wy â
fchryven aan Hyrkanus Alexanders zoon,
VÃ³rft en Hoogenpriefter der Jooden , ten
eynde gylieden denzelven in ^t Grieks en La-
tyn in uwe handveftkamer bewaart. Dus
luydde de brief

Julius C^far Opperveldheer , andermaal
Oppergezaghebber, cn Oppcrprieftcr ; Wy
hebben , naa daarover geraadflaagd te heb-
ben , dit vÃ³lgende beflooten : Nademaal
Hyrkanus Alexanders zoon, de Jood, ons
t\'allen tyde blyken zyner toegeneegenheyd
zo in vreede als in oen oorlÃ³g, gegeeven
heeft, gelyk veele Veldoverften ons betuygd
hebben , en dat hy in den laatften Alex-
andrynfchen oodÃ³g, op ons bevÃ©l, vyf-
tienhonderd fÃ³ldaaten aan Mithridates le-
verde , en voor niemand in dapperheyd week;
zo willen wy dat hy en zyne afkÃ³melingen
voor altoos VÃ³rften en Hoogepriefters der
Jooden zyn , ora die ampten vÃ³lgens de wet-
ten eh gewoonten huns lands te bedienen:
Alsmede dat zy onze bondgenooten en vrin-
den zyn : dat zy alle de voorrechten van
\'t Hoogepriefterfchap genieten j en dat zo
\'cr eenige gefchillen wegens de Joodfche in-
zettingen ontftaan, hy Rechter daarvan zy
en dat hy niet gehouden zal weczen wintcr-
lÃ©geringen aan \'t krygsvÃ³lk te geeven, Ã³f eeni-
ge fchatting te betaalen ". [VÃ³lgen nÃ³ch andere-]
Kajus Caefar Burgermeefter beveelt dat â
het VÃ³rftendom der Jooden op de zoonen "
van Hyrkanus zal blyven, benevens het ge-
nÃ³t der landeryen welke zy bezitten: dathy
altoos VÃ³rft en Hoogepriefter zyner lands-
lieden zal zyn ; en dat hy \'t recht bedienen
zal. Wy willen ook dat men aan hem Ge^
zanten zende , om vrindfchap en een ver-
bond met hem aan tc gaan, endatmen in\'t
Kapitolium, en in de Tempelen vanTyrys,
Sidon, en Askalon, kÃ³pere tafereelen zette,
op welke alle die zaaken met Roomfche en

â Griekrche letteren gefneeden zyn j en dat
dit befluyt aan de Overheden van alle de
fteden bekend gemaakt worde , ten eynde
al de werreld weete dat wy de Jooden voor
onze vrinden houden, en dat wy willen dat
men hunne Gezanten wel ontvange j en dat
35 dit tegenwoordig befluyt overal gezonden
worde.

3, Kajus CxCar Opperkrygsoverfte, Op- â
pergezaghebber, en Burgermeefter: Wy be-
veelen zo uyt inzigt van de eere, deugd, en
vrindfchap , als tÃ³t welftand en voordeel
van den Raad en \'t vÃ³lk van Rome, dat Hyr-
kanus Alejcanders zoon , en zyne zoonen,
Hoogepriefters van Jerufalem en \'t Joodfche
vÃ³lk zullen zyn, om dat ampt te bekleeden
met dezelfde voorrechten waarmede hunne
voorzaaten het bediend hebben.
â Kajus Csefar ten vyfden maale Burger-
meefter: Wy beveelen dat men de ftad Jeru-
falem zal verfterken, en dat Hyrkanus Alexan-
ders zoon, Hoogepriefter en VÃ³rft der Joo-
den , regeeren zal zo als hy \'t zal goed vinden:
dat men den Jooden in\'t tweedejaar eenigen
afftag van den prys hunner inkomften zal gee-
ven-, en dat zy van alle belaftingen vry zullen
weezen.

â Kajus Cajfar ten tweeden maale Opper-
krygsbevÃ©lhebber : Wy beveelen dat de in-
wooners van \'t Joodfche land voor de ftad
Jerufalem alle jaaren eene fchatting zullen
betaalen , waarvan de ftad Joppe vry zal
zyn : maar dat in \'t zevende jaar , \'t welk
zy het Sabbath-jaar noemen, zy niets betaa-
len zullen , omdat zy dan dc aarde niet be-
zaaijen, nÃ³ch eenige vruchten van de boo-
men plukken : Dat zy om \'t andere jaar te
Sidon den tÃ³l, beftaande in een vierde van\'t
gezaaide, zullen betaalen, nevens de tienden
aan Hyrkanus en zyne zoonen, gelyk hunne
voorzaaten betaald hebben. Wy beveelen ook
dat geene Landvoogden, KrygsbevÃ©lhebbers,
nÃ³ch Gezanten, krygsvÃ³lk zullen moogen
ligten, nÃ³ch de landeryen der Jooden eenig-
_ fms belaften , \'t zy met winterlÃ©geringen,
Ã³f iets anders wat het ook zou moogen wee-
zen j maar dat zy vry zullen zyn van alles,
cn geruftelyk genieten gene zy verkreegen
en gekÃ³ft hebben. Wy willen daarenboven
dat de ftad Joppe , welke zy bezaten toen
zy een verbond met de Romeynen aangingen,
hun ey gendom zal blyven, en dat Hyrkanus
en zyne kmderen de inkomften daarvan ge-
nieten zullen, zo wegens\'tgene de arbeyders
betaalen, als wegens\'t ankergeld en den tÃ³l
der waaren die na Sidon vervoerd worden v
\'t welk jaarlyks twintigduyzend zeshonderd"
vyfenzeventig maaten beloopt, uytgenomen
in \'t zevende jaar dat de Jooden het jaar der
rufte noemen,waarin zy niet arbeyden,en geen
boomvruchten vergaderen. Belangende de
dÃ³rpen welke Hyrkanus en zyne voorzaaten
in \'t groot Veld bezeten hebben, het behaagt
den Raad dat Hyrkanus en de Jooden het ge-
nÃ³t daarvan trekken als voordeezen. Dezel-
ve begeert ook dat de bedingen t\'eeniger tyd

tuftchen de Jooden en de Priefters gemaakt
onderhouden wordenden dat zy alle de gunften
genieten die hen door den Raad en\'t Room-
fche vÃ³lk zyn toegeftaan j het welk ook plaats
zal hebben ten opzigte van Lydda. En aan-
gaande de landeryen en andere dingen, wel-
ke de Romeynen aan de Koningen van Sy-
riÃ« en FeniciÃ«, ter oorzaake van \'t verbond
dat \'er tuffchen hen gemaakt was, gegeeven
hadden , de Raad beveelt dat Hyrkanus
VÃ³rft der Jooden die zal genieten-, alsmede
dat hy , zyne zoonen, en zyne Gezanten
recht zullen hebben nevens de Raadsheeren
te zitten, om de gevechten der Schermeren,
en andere openbaare fpelen te aanfchouwen:
Voorts dat wanneer zy iets van den Raad
zullen te verzoeken hebben , de Opperge-
zaghebber Ã³f de Overfte der Ruytery hen
zal doen inleyden , en dat men hen binnen
tien dagen een antwoord zal laaten toeko-
men,

Kajus Csefar Opperveldheer, ten vierden-
maale Oppergezaghebber, ten vyfden maale
Burgermeefter, en altjÃ³duurende^/Ã©lator,
heeft aldus wegens het recht het welk Hyr-
kanus Alexanders zoon, Hoogepriefter en
VÃ³rft der Jooden, toekomt, gefj^rooken:
Dewyl zy die voor ons in de wingeweften het
gebied hadden, voordeelige getuygeniften
van Hyrkanus, Hoogenpriefter der Jooden, en
zyne landslieden gegeeven hebben, en dat
den Raad en vÃ³lke van Rome zulks aange-
naam is geweeft , is het niet meer dan rÃ©de-
lyk dat wy\'er de geheugenis van behouden,
en dat wy te wege brengen dat de Raad en
\'t Roomfche vÃ³lk aan Hyrkanus en zyne zoo-
nen, en aan al het Joodfche vÃ³lk te verftaan
geeven, dat zy ons een groote geneegenheyd
toedraagen.

Kajus Julius Oppergezaghebber en Bur-
germeefter , aan de Overheden, den Raad,
cn \'t vÃ³lk der ParianiÃ«rs, groetenis. De Joo-
den zyn uyt verfcheydene plaatfen te Delos
I by ons gekomen, en hÃ©bben ons in tegen-
^ woordigheyd uwer Gezanten geklaagd, dat\'
i gylieden hen verbooden hebt vÃ³lgens hunne
wetten te leeven, en Ã³fferanden te doen j
\'c welk eene ftrengheyd is tegen onze vrinden
en bondgenooten die wy niet konnen dul-
den} dewyl \'c niet billyk is hen te dwingen
in \'t gene hunne leere en inzettingen betreft,
en hen te beletten dat zy vÃ³lgens hunne lands-
wyze hun geld tÃ³t openbaare gaftmaalen en
Ã³feanden befteeden, nademaal men \'t hen
zelfs te Rome toelaat, en dat Kajus Cxfar
Burgermeefter zelfs in het verbÃ³d, dathy te-
gen de openbaare byeenkomften in de fteden
Ã¼ytgaf, de Jooden daarvan uytzonderde. En

alhoewel wy zo wel als hy die byeenkomften
verbieden, echter ftaan wy den Jooden roe
de hunne te houden gelyk zy altoos gedaan
hebben: en het is maar billyk, dat indien gy-
heden iets gedaan hebt het welk onze vrin-
den en bondgenooten beleedigt, gy\' het uyt
inzigt van hunne deugd, en hunne geneegen-
heyd tÃ³t ons, herroept.

Naa den dood van Casfar deeden Antonius
en Dolabella, die toen Burgermeefters waaren,
den Raad byeenkomen , en hebbende de Ge-
zanten der Jooden doen inleyden ftelden zy
hun verzoek voor: \'t zelve wierdt hen ganfche-
lyk toegeftaan , en men vernieuwde door een
\'t Geen raadsbcftuyt het verdrag en verbond. ** Voorts
van Wer^ ^^^^ noodig gcacht het Raadsbefluyt zelve
t op"pag. alhier in te voegen , op dat een ieder het zien
en onderzoeken zoud konnen. Het was van

â Raadsbefluyt nagefchreeven , vÃ³lgens het
oorfprongkelyke van de Schatkaamer, uyt de
openbaare taafelen van de Schatbewaarders j
(zynde toen Schatbewaarders der Ã¼ad^m-
tus Rutilius, en Kajus Kornelius,) op de
tweede tafel van de eerfte laaden. Daags voor
den dertienden van Grasmaand j by dit
fchryven zyn tegenwoordig geweefi, Lucius
Kdpurnius Tifo, uyt de wyk van Meneniaj
Servius Tapinius Totitus, uyt die van Le-
5, monia i Kajus Kaninius Rebilius , uyt die
3, van Terentina 5 Tublius Tidetius en Lucius
â Apulinus Luciuszoon , uyt die van Sergia,
Tublius Tlatius Publiuszoon , uyt die van
Papiria , Markus Acilius , Markuszoon,
uyt die van Mxcia. Lucius Erucius , Lu-
ciuszoon , uyt die van Stellatina Markus
Gluintius Markuszoon , uyt die van Pollia,
Tlancillus en Tublius Serius : De Burger-
meefteren Tuhlius T^olabella en Markus
Antonius hebben \'t woord gedaan : Aan-
gaande de zaaken, welke Kajus Ca^far door
een raadsbefluyt ten voordeele derjooden
â heeft beflooten, en die van te voore niet in
5, de Schatkamer ingebragt zyn , behaagd het
ons, dat het zelve gefchiede i gelyk ook zo
de Burgermeefteren Publius Dolabella en
Markus Antonius het zelve willen en befluy-

namelyk] het voornoemde
Raadsbefluyt op\'Taafelen zal fchryven, aan
des Stads Schatmeefteren behandigen , en
hen belaften daar van dubbelde te maaken,
en weg te leggen. Gedaan in den Tempel
der Eendracht j daags voor den dertienden
van Grasmaand. De Afgezanten van den
Hoogenpriefter Hyrkanus zyn geweeft dee-
ze navo geilde: Lyfimachus Paufaniaszoon,
Alexander Theodoruszoon , Patroklus
Chereaszoon, en Jonathas Oniaszoon.
Ook zond Hyrkanus een van deeze Afge-
zanten aan Dolabella , die toen in AfiÃ« het be-
vÃ©l voerde hem fmeekcnde dat hy den Joo-
den verlÃ³f wilde vergunnen , datze uyt den
krygsdienft mochten ontftaagen worden , zo
dat het hen vry zpade moogen ftaan, om niet
te doen dat tegehs hunne vaderlyke gewoonten
ftrydig was. Dolabella de brieven van Hyrka-
nus ontfangen hebbende , heeft zonder eenig
verder beraad terftond beveelen doen afgaan
raakende de Jooden aan alle de fteden van
AfiÃ« , en in \'t byzonder aan de Stad Efeze,
die de eerfte was van AfiÃ«. Zyn brief Ã³f bevÃ©l
^as aldus:

Onder de Prytany \\of\'t Hoogfte Magi-
j, Ãraats bewind] van Artemon-, op den eer-

â ften dag van de maand Len^son. Dolabclk
â aan de Magiftraat en het vÃ³lk van Efeze
â groetenis. Alexander Theodoruszoon , Af-
â gezant van Hyrkanus Alexanderszoon, Hoo-
genpriefter en LandvÃ³rft der Jooden , heeft
35 my vertoond, dat de Jooden , zyne landge-
53 nooten, niet bevoegd zyn , om op fÃ³ldy tc
3j dienen, om datze niet vermoogen de wape-
Â» nen te draagen Ã³f te reyzen op de Sabbath-
jÃ¯ daagen, en niet in ftaat zyn om hunne fpy-
35 zen in het byzonder en naar de vaderlyke
33 gcwoontens te bereyden. Daarom geef ik,
,, naar \'t voorbeeld van myne voorzaaten hen-
â lieden vrydom van den krygsdienft , en ik
laat hen toe , datze hunne vaderlyke gc-
woontens onderhouden, wanneer ze tzamen
komen tÃ³t hunne gebeden , en om gaaven
te verzaamelcn tot de Ã³fferanden en om hun-
ne gÃ³dsdienftige gewoonten te pleegen j ik
wil ook dat gylieden ten dien eynde alom-
â me aan elke ftadt in \'t byzonder fchryvens
â dienaangaande laat afgaan

Dit is het gene Dolabella ten onzen gevalle
heeft gedaan naa dat Hyrkanus Afgezanten
aan hem gezonden had. [Waar by ik nÃ³ch
\'t een en \'t ander zal voegen

Uytfpraak van den Burgermeefter Lucius
Lentulus: â Ik heb de Jooden, die het Room-
fche burgerrecht hebben, naar de Joodfche
wyze en gewoonten te Efeze leevende,
voor mynen rechterftoel , ten gevalle van
hunnen gÃ³dsdienft, vrydom van den krygs-
dienft gefchonken, en laaten gaan. Op den
twaalfden dag voor den eerften van Wyn-
maand, Lucius Lentulus en Kajus Marcellus
Burgermeefters zynde. Hier by zyn tegen-
woordig geweeft, Titus Appius Balgus Ti-
tuszoon, uyt de wyk van Horatia , Onder-
veldheer; Titus Tongius Tituszoon, uyt de
wyk van Kruftumina; ^Â«/wf?/j ReÃus (^uin-
tuszoon 5 Titus Tompejus Longinus Titus-
zoon i Kajus Servilius Kajuszoon , uyt de
wyk van Terentina Bracchus hÃ³pman j
Tublius Klufius Gallus Publiuszoon , uyt
die van Veturiaj Kajus Sentitis Kajuszoouj,
uyt de wyk van Sabatina.
â Titus Atilius Bulbus Tituszoon, Onder-
vÃ©ldheer en Voorlchout , aan den Magi-
ftraat , Raad en VÃ³lke van Efeze groetenis:
De Burgermeefter Lucius Lentulus heeft op
myn voorfpraak de Jooden die in AfiÃ« zyn
van den krygsdienft ontftaagen. En wan-
neer ik zulks daarnaa van den Veldheer
Fannius en den Voorfchatmeefter Lucius
Antonius begeerd hadde, hebbe ik van hen
het zelfde verkreegen. Daarom wil ik dat
gylieden zorge draagt, dat henlieden daar-
over geen moeijelykheyd gefchiede
â Het Raadsbefluyt van die van Delus.
Onder het Archontfchap * van Beotus,^^ ^^
op den twintigften van de maand Tharge-MagiflÃ¯a,
lion , is dit het befluyt der StratÃ©gen ,

geweeft : Markus Tifo Onderveldheer , in^
onze ftad by de monftering der krygsHeden
tegenwoordig zynde, heeft ons en veele by
een vergaderde burgers bevoolen , dat nie-
mand

mand onzer den jooden , Roomfche bur-
gers , eenige moeijelykheyd ten opzichte
van den krygsdienft zoude aandoen j alzo
de Burgermeefter Kornelius Lentulus dejoo-
den naar vereyfch van hunnen gÃ³dsdienft
vrydom van den krygsdienft heeft gegeeven:
waarom het billyk is dat gylieden den Stra-
tÃ©gus * gehoorzaamd

Van gelyken inboude zyn de Befluyten by
die van Sardis [en andere] ten onzen opzich-
te genoomen: [g;elyk ik ze hier laat volgen."^
â Kajus Fanmus Kajuszoon , Veldheer en
Burgermeefter, aan de Magiftraaten van KÃ³s
groetenis. Ik wil dat gylieden weet , dat
de Afgezanten der Jooden tot my gekomen
zyn , begeerende dat ik henlieden zoude
geeven de Raadsbefluyten ten hunnen op-
zichte gemaakt. Deeze Raadsbeflujten gaan
hier nevens. Ik wil dan dat gyljeden inge-
vÃ³lge van het Raadsbefluyt zÃ³rge draagt,
dat deeze menfchen wel gehandeld worden,
en veylig door uw land na het hunne moo-
gen keeren

â Lucius Lentulus Burgermeefter zeyt : Ik
heb dc Jooden , die Romeynfche burgers
zyn, en my toefcheenen hunnen vaderiyke
gÃ³dsdienften en gewoonten in Efeze te on-
derhouden , vry verklaard van den krygs-
dienft. Gedaan den dertienden dag voor den
eerften van Wynmaand
â Lucius Antonius Markuszoon , Voor-
fchatmeefter en Voorfchout, aan de Magi-
ftraat , Raad en \'t VÃ³lk van Sardis groete-
nis. De Jooden, die onze burgers zyn, zyn
by my gekomen , en hebben my vertoond,
datze al van den beginne aan hunne eygene
byzondere byeenkomften , en afgezonderde
?laatfen hebben gehad, in welke ze zelve over
mnne zaaken en gefchillen handelen en uyt-
fpraak doen. Wanneerze nu van my be-
geerende waaren, dat hen hetzelve voorregt
verder mogt worden toegeftaan , heb ik
geen zwaarigheyd gemaakt daar in te be-
willigen , en hen zulks toe te ftaan
â Markus Tublius Spuriuszoon , Markus
Markuszoon , cn Lucius Publiuszoon zeg-
gen : by den Voorburgermeefter Lentulus
gegaan zynde , hebben wy hem onderrigt
wegens \'t geene \'Dofitheus Kleopatridas-
zoon, de Alexandryner, gezegt heeft j dat
hv zo \'t hem geviel dejooden, die,Room-
fche burgers zynde , gewoon waaren de
Joodfche gÃ³dsdienften waar te neemen, we-
gens hunne gÃ³dsdienft affcheyd wilde gee-
ven. En hy heeftze affcheyd gegeeven
"3 daags voor den dertienden dag van den eer-
ften van Wynmaand

Marcellus Burgermeeftcrs zynde. Daar
waaren tegenwoordig Titus Appius Balbus
Tituszoon, uyt de wykvanHoratia, Onder-
veldheer; Titus Tongius, uyt die van Kru-
ftumina ; Quintus Refius Quintuszoon
Titus Pompejus Tituszoon Kornelius Lon~
ginus ; Kajus Servilius Bracchus hÃ³pman,
uvt die van Terentina 5 Publius Klufius
tÃ¯ Ã¯ S T O R i

Kajus Tentius Kajuszoon , hÃ³pman , uyt
die van ^miha ^ Sextus Atilius Serranus
Sextuszoon, uyt die van ^fquilina j Kajus
pompejus Kajuszoon , uyt die van Sabari-
na ; Titus Appius Menaiider Tituszoonj
\'Publius Servilius Strabo Publiuszoon, Lu-
dus Paccius Kajuto Luciuszoon, uyt dÃ©
wyk van Kollina 5 Aulus Furius Tertius
Auluszoon, Appius Menas. In tegenv/oor-
digheyd van alle deeze heeft Lentulus dic
Befluyt afgekondigd. De jooden, die Room-
fche burgers zyn , en die gewoon zyn de
Joodfche gÃ³dsdienften in de ftad Efeze te
onderhouden, heb ik voor mynen rechterftoel
weegÃ¨ns hunnen gÃ³dsdienft affcheyd ge-
geeven .
â De Overheden van Laodicea aan den
Burgermeefter Kajus Rubilius Kajuszoon
groetenis. Sopater, Afgezant van den Hoo^
genpriefter Hyrkanus, heeft ons uwen brief
overgegeeven , in welke gy ons bekend
maaÃ , dat tot u gekomen zyn , eenige af-
gezondene van Hyrkanus , Hoogenpriefter
der Jooden , met zich brengende brieven
ten voordeele van de Jooden gefchreeven 3
ten eynde het hen vry ftaa hunne Sabbathen
en andere plechtige gewoonten en gÃ³ds-
dienftigheden te vieren volgens hunne va-
derlyke wetten, zo dat niemand hen daarin
overheerfche , om datze oilze vrinden en
bondgenooten zyn j en ten eynde niemand
hen eenige overlaft in ons Landfchap aan-
doe. Waarom gy ook , niet tegenftaande
die van Trallis voor u betuygden ^ datzÃ©
daar in geen gevallen naamen en het zelvÃª
tegenfpraaken , hen belaft hebt en aange-
zegd , dat gy wilde dat het aldus gefchie-
den zoude. Dat men nÃ³ch daarenboven u
hadde verzogt , ook aan ons daar over te
willen fchryven > zo is \'t, dat wy, uw brief
ontvangen hebbende i uwe beveelen zyn na-
gekomen , cn dezelve na onze kancelary
lebben overgebragt ; zÃ³rge zullende draa-
gen dat wy zÃ³rgvuldig na zullen komen al
het gene ons door u bevoolen is geworden".
â Publius Servilius Galba , Publiuszoon 5
Voorburgermeefter aan den Magiftraat, Raad
en VÃ³lke van Miletus groetenis. Hermas^
zoon , dePrytaan, ul ieder burger, tot my
zynde gekomen te Trallis, alwaar ik byeen-
komft hield , heeft my bekend gemaakt,
dat de Jooden by ulieden niet gehandeld
wierden volgens myne beveelen , maar dat
men hen verhinderde hunne Sabbathen te
vieren , en hunne vaderlyke plechtigheden
re onderhouden, en hunne inkomften te be-
ftieren. Dat hy ook zelve dit uw befluyt als
Prytaan Volgens de keur der wetten had op-
gemaakt. Weet dan, dat wy naa alles voor
en tegen gehoord en wel overwoogen tÃ©
hebben , willen en verftaan , dat men dÃ¨
Jooden in hunne vaderlyke gewoontens
geenfins hinderlyk zal zyn "i

eerften dag der maand Defius , niet goed-
keuring der StratÃ©gen. Alzo de Romeynen,
vÃ³lgens het fpoor hunner voorvaderen , de
geVaaren van alle menfchen in \'t gemeen op
zich neemen , en tÃ³t derzelver veyligheyd
werken , met grooten iever behartigende,
dat hunne vrinden en bondgenooten in ge-
luk en vafte vreede"mogen bloeijen, zo is \'t,
dat Afgezanten tot hen zyn gezonden door
het joodfche vÃ³lk en deszelfs Hoogenprie-
fter Hyrkanus , te weecen Strato Theodo-
tuszoon, Apollonius Alexanderszoon , Lu-
kas Antipacerszoon, Ariftobulus Amyntas-
zoon 5 SoÃpater Philippuszoon , goede en
vroome mannen , die het voornaamfte be-
lang en de zaaken huns vÃ³lks hebben voor-
gedraagen. Zo heeft dan de Roomfche
Raad , ten opzichte van \'t gene haar is
voorgedraagen, beflooten , dat de Koning
Antiochus , zoon van Antiochus, in gee-
nerley manieren in zyn Ryk , de Jooden,
bondgenooten der Romeynen , zal hinder-
lyk zyn, en dat hy, zo hy henlieden mogt
hebben afgenoomen, eenige kafteelen, haa-
vens , Ã³f landeryen , Ã³fte onder wat naam
\'t ook mogte begreepen zyn , henlieden dat
zelve wederom ter hand doe ftelleUi, Wy-
ders datze vryelyk ter haavens moogen uyt-
vaaren, en dat niemand iets uyt hunne haa-
vens uytvoere, zonder tÃ³l te betaalen , het
zy eenig fchip van een Koning, het zy van
eenig vÃ³lk Ã³f ftad, dan alleen uytgezonderd
\'PtolÃ©meus der Alexandrynen Koning , om
dat hy is onze vrind en bondgenoot. Neen
maar ook dat men de bezetting die in Jop-
3e legt , daar uyt ligte, gelykze begeerd
\'lebben. Ook heeft Lucius Teftius , een
uyt onze Raad , een goed en vroom man,
bevÃ©l gegeeven, dat men by ons zÃ³rge zou-
de draagen dat alles gefchiede overeenko-
mende met het befluyt van den Roomfchen
Raad , en zÃ³rge te draagen, dat de voor-
noemde Afgezanten veylig te rugge na hun
vaderland mogen keeren. Ook hebben wy
Theodorus in onzen Raad toegelaaten , en
wanneer wy van hem den brief en het
Roomfch Raadsbefluyt ontfangen hadden,
en hy zelve met veel kracht had gefproo-
ken , en de deugd en grootmoedigheyd van
Hyrkanus zeer gepreezen, en hoe hy en in
\'t gemeen en in \'t byzonder alle die rot hem
komen , zelfs beleefd bejÃ©gend en met wel-
daaden ophoopt , zo is \'t, dat wy deeze
brieven en befluyten in onze Kancelery heb-
ben weggelecht, en beflooten , dat ook wy
zelve, als bondgenooten der Romeynen al-
les goeds aan de Jooden vÃ³lgens het voor-
noemde Raadsbefluyt d en zouden. NÃ³ch
heeft de gezegde Theodorus , die ons den
brief behandigd heeft , onze StratÃ©gen ver-
zocht , datze aan Hyrkanus wilden over-
zenden een affchrift van ons befluyt ten
hunnen opzichte, benevens Afgezanten die
het zelve mogten overbrengen , ter beruy-
ginge van onze goede vrindfchap en weder-
zydfche onderhoudinge derzei ve , ja ver-
meerderinge daar van , en om zich in we-
dervergelding dankbaar te konnen betoo-
nen, en te erinneren , hoe in voorleedene
tyden van Abram , die de vader is van alle
Hebreen, onzer beyder voorouders met el-
kander in vrindfchap geleeft hebben , gelyk
wy daar van aantekening in onze Archiven
vmden

â Flet Raadsbefluyt Van die van Halikar-
nafllis. Onder het Priefterfchap van Mem-
non Oreftideszoon, en aangenoome zoon van
Euonymus in de maand Anthefterion, is dit
het befluyt des vÃ³lks, berigt daar van doen-
de Markus Alexander. Alzo wy ten allen
tyde het geene heylig en gÃ³dsdienftig ge-
noemd word zeer zÃ³rgvuldig in agt neemen,
ter naavolginge van hec Roomfche vÃ³lk , \'c
geen is weldoende aan alle menfchen , en
hebbende ingezien \'t gene het aan deeze
ftad gefchreeven heeft noopens de vrindfchap
en bondgenootfchap met de Jooden , tewee-
ten dat het hen mag vryftaan hunnen GÃ³d
volgens hunne wyze te dienen, hunne Fees-
ten en heylige byeenkomften te onderhou-
den; zo is \'t, dat het ons behaagd, dat alle
Jooden , die zouden mogen willen, het zy
man, het zy vrouw, de vryheyd zullen heb-
ben om hunne Sabbathen te onderhouden en
hunne Feeften naar de wet der Jooden te
vieren , ook gebÃªdehuyzen naby de zee te
bouwen volgens hunne vaderlyke gewoonte.
En indien iemand zich verftout om hen in
deezen allen hinderlyk te zyn , het zy dan
een Magiftraatsperfoon Ã³f een gemeen bur-
ger , die zal daar over in boete vervallen ,
ten behoeve van de ftad te betaalen ".
â Het Raadsbeftuyt van die Sardis. Na
dat de StratÃ©gen verflag gedaan hadden
heeft het den Raad en het VÃ³lk aldus goed
gedagt: Alzo de Jooden als burgers in dee-
ze ftad woonende ten allen tyden zeer veel
goeds van ons genooten hebben, en nu voor
onze regtbank toegelaaten zynde van den
Raad en het VÃ³lk verzogt hebben , dat al-
zo hen door een Roomfch Raadsbefluyt
toegeftaan is , om vÃ³lgens hunne wetten in
vrye onderhouding hunner plegtigheden te
mogen leeven , wy ook henlieden daar in
niet wilden tegen zyn, maar toelaaten, dat-
ze in de daar toe befcheydene plaatfen met
hunne vrouwen en kinderen mogten verga-
deren , en Gode , vÃ³lgens hunne vaderlyke
wyze gebeden doen ; zo is \'t, dat het den
Raad en \'t VÃ³lk van Sardis welgevallig is,
dat men hen vergunne op hunne beftemde
daagen by een te komen , en alle die pleg-
tigheden te verrigten die hunne wetten
meedebrengen ; ja dat ook door onze Stra-
tÃ©gen voor henlieden een plaats zal worden
afgezonderd en aangeweezen om aldaar te
kunnen woonen , en wel zo een plaats die
daar toe gevoegclyk zal geoordeeld worden;
en dat wyders ook de Marktmeefters der
ftad zÃ³rge zullen draagen dat alles op die
plaats te krygen zy het gene dat tÃ³t hun on-
derhoud zoude mogen dienen

â Het RaadsbeÃuyt van die van Efeze.
3, Onder de Prytany van Menophilus, ,op den
5, eerften dag der maand ArtemifiÃ¼s heeft dit
den VÃ³lkc goed gedagt. Nikanor Euphe-
muszoon heeft het op \'t berigt der StratÃ©-
gen uytgefprooken. Nademaal de Jooden
hier ter ftede den Burgermeefter Markus
â¢ 35 Julms Tompejus Brutuszoon hebben aan-
ii gefproken , en viydom verzÃ³gt om hunne
Sabbathdagen te mogen vieren , en alles
vÃ³lgens hunne vaderlyke wetten te onder-
houden , zonder dat iemand hen daar in
verhindere, zo is hen zulks van den StratÃ©-
gus toegeftaan. En het heeft den Raad eft
het VÃ³lk behaagd , om dat ook voornaa-
melyk deeze zaak den Romeynen aangaat,
dat men niemand zal beletten den Sabbath
te vieren , Ã³f daar over in boete beftaan,
33 maar de Jooden vtyheyd laaten om allefins
35 huone wetten in hun doen en laaten te on-
35 derhouden ".ff

Daar zyn nÃ³g veele andere befluy ten van den
Raad en de Roomfche OpperkrygsbevÃ©lheb-
bers ten gevalle Van Hyrkanus en onze lands-
lieden gemaakt , midsgaders brieven aan de
fteden , en aan de Landvoogden wegens onze
voorrechten , waaruyt blykt dat als men dit
zonder vooroordeel leeft, men het gemaklyk zal
konnen gelooven. Naardien ik dan door deeze
klaare en beftendige bewyzen getoond hebbe
hoedaanig onze vrindfchap met het Roomfche
vÃ³lk geweeft is , en dac de zuyien en kÃ³pere
tafereelen , welke men nÃ³g ten huydigen dage
daarvan in \'t Kapitolium ziet , ontwyfelbaare
blyken van \'t zelve zyn , en altoos zullen wee-
zen , zo geloof ik niet dat\'er zulke onrÃ©delyke
perfoonen zullen zyn die dit nÃ³g zouden wil-
en in twyfel trekken : maar ik hou my in tegen-
deel verzekerd , dat men uyt het gene ik ge-
zegd hebbe van de waarheyd der andere bewy-
zen j welk ik nÃ³g zou konnen bybrengen, dÃ³ch
voorby gaa om mynen leezer met laftig te val-
len 5 gunftiglyk zal oordeelen.

Ter zelfder tyd ontftondt in SyriÃ« een groo-
te onruft uyt de vÃ³lgende oorzaak. Bajfus,
die van Pompejus aanhang was , deed Sextus
Ciefar verraaderlyk ombrengen , en maakte
zich met zyne krygsbenden meefter van het
landfchap. Terftond trokken die van Gsefars
party met alle hunne krygsmagt tegen Baftus,
en het omleggende land van Apamea was de
ftoel van dien oorlÃ³g. Antipater om zich er-
kentelyk ontrent Csefars weldaaden te toonen,
en dien dood te wreeken , zondt den zynen
byftand onder \'t geleyde zyner zoonen. De-
wyl nu die oorlÃ³g lang duurde, wierdt Markus
gezonden om Sextus plaats te bekleeden : en
C^far wierdt in den Raad door Kaftius, Bru-
tus , en andere tzamengezwoorenen om \'t lee-
ven gebragt, naa dat hy drie jaaren en een half
geregeerd had , gelyk men omftandiglyker in
andere HiftoriÃ«n kan zien.

Kaffiusfomt in Syrie, haalt zeshonderd talenten zilvers uyt JudÃ©a.
Herode-s wint zyne geneegenheyd. Malichus ondankbaarheyd je^
gens Antipater.

\\JAa CiEfars dood ontftondt ^er een zwaare
burgerh^ke oorlÃ³g onder de Romeynen : en
dewyl de voornaamfte van den Raad na alle kan-
ten gingen om vÃ³lk te werven , quam KalTius
in SyriÃ« , aanvaardde het bevÃ©l over \'t heir
\'t welk Apamea belegerde , brak het belÃ©g op,
en haalde Bafliis en Markus tÃ³t zyne party
over. Thans ging hy van ftad tÃ³t ftad, ver-
zamelde wapenen en fÃ³ldaaten , en eyfchte
groote fchattingen } voornaamelyk in JudÃ©a,
alwaar hy zevenhonderd talenten zilvers
kreeg. Antipater ziende, de zaaken in zo-
daanig een onruft , beval zynen twee zoonen
een gedeelte van dat geld te\'ligten : en Mali-
chus , die zyn vrind niet was, wierdt nevens
andere gelaft de reft in te vÃ³rderen. Herodes
oordeelende dat de voorzigtigheyd hem ver-
pligtte zich in de geneegenheyd der Romeynen

op eens anders kÃ³fte te wikkelen, was de eerfte
die zynen laft in GalilÃ©a uytvoerde , en zich
daardoor by Kaftius bemind maakte. DÃ³ch
dewyl de andere Stadvoogden niet zo deeden,
wierdt Kaftius zo toornig dat hy de inwooners
der fteden, welker voornaamfte waaren Gpfna,
EmaÃ¼s, Lydda, en Thamna, te koop veylde, en
Malichus zou gedood hebben, indien Hyrkanus
zyne gramfchap niet geftild hadde, door hem
honderd talenten met Antipater te zenden.
Naa dat Kaftius vertrokken was , ftondt Ma-
lichus Antipater na \'t leeven, achtende dat zyn
dood de heerfchappy van Hyrkanus bevefti-
gen zoude. Maar Antipater ondekte zynen
toeleg, en trok terftond na de overzyde van den
Jordaan, om aldaar, zo uyt de inwooners dier
landftreeke, als uyt de ArabiÃ«rs, krygsbenden
byeen te verzamelen. Toen Malichus, die een
doortrapt menfch was , zyn verraad ontdekt
zag , betuygde hy met eede nooit zulk een
voorneemen gehad te hebben , en dat \'er niet
de minfte ,fchyn was dat PhafaÃ«l Antipaters
oudfte zoon Stadvoogd van Jerufalem , en
Herodes zyn andere zoon Opperhoofd van
\\ krygsvÃ³lk zynde , diergelyk een gedachte
hem in den zin zoude komen. Aldus verzoen-
de hy zich met Antipater. Maar Markus Land-
voogd van SyriÃ« bemerkte dat zyn toeleg was .
geheel JudÃ©a te ontruften , en zoud hem heb-
ben doen fterven , indien Antipater niet voor
hem gebeden had j dÃ³ch de uytflag toonde
dat hy daarin een groote onvoorzigtigheyd
beging.

Kaffius en Markus uyt SyriÃ« vertrekkende geeven aan Herodes het
gebied over \'t heir dat zy verzameld hadden, en belooven te zul-
len maaken dat hy Koning wordt. Malichus doet Antipater ver-
geeven. Herodes veynfl: ontrent hem.

en van hunne fcheÃ©psmagt, aan Herodes, dien
zy tÃ³t Landvoogd van neder SyriÃ« aanftelden
en beloofden hem Koning te zullen maaken als
de oorlÃ³g, gevoerd tegen Antonius en den ion
gen C^far, (federd Auguftus genoemd,) zou ten
eynde gebragt zyn. Zulk een groot gezag ge-
voegd by de hoope van nÃ³g een vee grooter,

vermeerderde de vreeze welke Malichus reeds
wegens Antipater had j dies befloot hy hem
aan kant te helpen, en om dit voorneemen uyt
te voeren kÃ³ft hy Hyrkanus keldermeefter om,
die hem vergaf wanneer zy beyde by dien
VÃ³rft ter maaltyd waaren : waarop Malichus
met eenig krygsvÃ³lk door de ftad ging om te
beletten dat die dood eenige beroerte veroor-
zaakte. Herodes en PhafaÃ«l , zoonen van
Antipater , waaren zeer bedroefd over \'t
verlies van zulk eenen vader 5 en hebbende
de boosheyd van dien keldermeefter ontdekt,
konden zy ligtelyk oordeelen , dat Malichus
de ftichter daarvan was : maar hy ontkende
zulks ftoutelyk. Dusdaanig was het eynde van
Antipater, die een vroom en rechtvaerdig man,
en een liefhebber van zyn Vaderland was.
Herodes wilde Malichus terftondt met een heir
aangrypen j maar PhafaÃ«l oordeelde dat het
dienftiger was te veynzen, om hem alzo te be-
ter te overrompelen , ten eynde men hen niet
befchuldigen kon van eenen inlandfchen oor-
lÃ³g verwekt te hebben : dies geliet hy zich ge-
loof te flaan aan de betuygingen , welke Ma-
lichus deed dat hy geen hand gehad had in
die fnoode daad , en hieldt zich voorts beezig
met zyns vaders grafftede te vercieren. On-
dertulfchen quam Herodes te SamariÃ«, en vondt
het in een groote wanorde: weshalve hy daarin
poogde te voorzien , en de gefchillen der in-
woonderen by te leggen. Kort daarnaa, wan-
neer te Jerufalem een groot feeft ftondt gevierd
te worden, toog hy met krygsvÃ³lk derwaards.
Malichus hierover verbaafd , raadde Hyrkanus
dat hy hem dus verzeld den ingang weygeren
zoude , zeggende dat het zulke uytheem-
fchen , gelyk Herodes by zich had, niet ge-
oorlÃ³fd was hunne heylige plegtigheden by te

woonen. Maar Herodes zonder zich des te
bekreunen , quam by nacht in de ftad , en
maakte Malichus daardoor nÃ³g meer bevreefd:
weshalve deeze verraader zich tÃ³t zyne ge-
woonlyke liflen keerde 5 hy beweende in \'t
openbaar den dood van Antipater , dien hy
zeyde zynen byzonderen vrind geweeft te zyn 5
en in \'t heymelyk verzamelde hy krygsvÃ³lk
t\'zyner zekerheyd. Herodes ziende zyn mis-
trouwen, oordeelde het beft te Zyn dathy hem
niet liet blyken eenige kennis van zyne geveynfd-
heyd te hebben , en leefde daarom in vrind-
fchap met hem, opdat hy hem alle vermoeden
beneemen mogte.

Kaffius op verzoek vatt HerÃ¶des zendt aan de Roomfche KrygÂ«rvef-
ften laft om den dood van Antipater tc wreeken: die daarop iVlalichus
het leeven beneemen. Felix, die over de Roomfche bezetting in
Jerufalem geboodt befpringt PhafaÃ«l, dÃ³ch die vermeeftert hem.

TOen Kafftus , die van Mahchus quaadaar-
digheyd niet onkundig was, door Hero-
des verflaan had dat hy zynen vader had doen
vergeeven , heeft hy hem laaten weeten dat
hy zynen dood wreeken zoude , cn hy zondt
heymelyk laft aan dc bevÃ©lhebbers van het
Roomfch krygsvÃ³lk te Tyrus, om hem in die
billyke daad by te ftaan. Kaffms veroverde
daarnaa Laodicea , en dewyl de voornaamfte
des lands hem kroonen en geld bragten , twy-
felde Herodes niet Ã³f Malichus zoude zich ook
derwaards begeeven , en oordeelde derhalve
dit een bequaame gelegenheyd te zyn om zyn
voorneemen uyt te voeren. Maar toen Mali-
chus dicht by Tyrus in FeniciÃ« was , vatte hy
een mistrouwen op, en befloot eenen grooten
aanflag te onderneemen , naamelyk zynen
zoon, die te Tyrus een gyzelaar was 3 vandaar

tc ligten, cn alsdan na JudÃ©a gaande, hetvÃ³lk VÃ³rftendom aan te maatigen , terwyl Kafli"^
tÃ³t ecncn opftand te verwekken , cn zich het met deu oorlÃ³g tegen Antomus beezig

gÃ³diooslieden, die de Goden zo zeer heb-
ben vertoornd , dat de zon haare ftraalen\'
ichjmt verborgen te hebben om het fchrikke-
53 lyk fcyt regen Csefar begaan niet te aanfchou-
35 wen. MacedoniÃ« heeft die booswichten in
haaren boezem ontvangen; en dewyl zy als
3, verwoede tewerk gingen,hebben zy aldaar,
5, dÃ³ch inzonderheyd by Filippis , allerley
,3 quaad dat men bedenken kon aangerecht.
5, Daarnaa hebben zy alle voordeelige plaatfen
â bemagtigd, zich als met bÃ³hverken door de
bergen die zich tÃ³t aan de zee toe uytftrek-
ken bedekt, en geoordeeld dat zy zeker waa-
ren omdat men maar langs Ã©Ã©nen toegang tÃ³t
hen naderen kon. Maar de Goden die een
affchrik hebben van hun verfoeijelyk bedryf,
hebben ons de gunft beweezen van hen te
â overwinnen. Brutus vlugtte na Filippis
alwaar wy hem belegerden j en Kaffius is
met hem gefneuveld. Nademaal nu deeze
trouwlooze naar verdienfte geftraft zyn,
,3 hoopen wy in \'t toekomende een gelukkige
vreede te genieten 3 en AfiÃ« verloft te zien
van alle de elenden welke het door den oor-
lÃ³g geleeden heeft. Het fchynt reeds door
onze overwinningen weder adem te haaien,
â gelyk iemand die uyt een zwaare ziekte we-
â der opftaat. En gy en uw vÃ³lk kont u ver-
zekerd houden dat gy deel aan dit geluk
zult hebben, dewyl ik geen gelegenheyd zal
laaten voorbygaan, om uw voordeel te be-
vÃ³rderen. En om u daarvan blyken te gee-
ven, zenden wy een bevÃ©l aan alle fteden om
â alle Jooden, zo vrygeboorene als flaaven,
welke Kaflius en de zyne by openbaaren uyt-
roep heeft doen verkoopen , in vryheyd te
ftellen : en wy willen dat alle de\' gunften
welke wy en Dolabella ulieden hebben
toegeftaan , hunne uytwerkinge hebben.
Ook verbieden wy de TyriÃ«rs iets tegen
u te beftaan , en beveelen hen dat zy alles
wat ze in uw land ingenomen hebben , u-
lieden wedergeeven. De goudene kroon
â welke gy ons gezonden hebt, hebben wy
5, ontvangen".

â Markus Antonius OpperkrygsbevÃ©l heb-
ber, aan de Overheyd,den Raad,en \'t vÃ³lk
van Tyrus, groetenis. Hyrkanus de Hoo-
gepriefter en VÃ³rft der Jooden heeft ons
door Gezanten doen weeten, dat gylieden
landeryen in zyn land in bezit genomen hebt,
ten ty^e toen onze vyanden dat landfchap
bemagtigd hadden. Maar dewyl wy dien
oorlÃ³g niet ondernomen hebben dan tÃ³t wel-
ftand des ryks,om de gerechtigheyd en gÃ³d-
vruchtigheyd voor te ftaan, en de ondank-
baare en trouwlooze te ftraffen, zo willen
â wy dat gyheden met onze vrinden en bond-
â genooten in vreede leeft, en dat gy hen we-
â dergeefthet gene die vyanden hen ontnomen
hebben. Want niemand der gener die u
3Ã¯ \'c bezit daarvan hebben verleend, heeft zyn
â ampten gebied in \'their door het gezag van
â den Raad ontvangen: maar zy hebben \'t met
â geweld genomen , en aan hunne medehel-
â peren uytgedeeld. Dewyl zy dan nu hun-
ne verdiende ftraffe ontvangen hebben, is \'t
niet meer als billyk, dat onze bondgenooten
weder in \'t vreedzaam genÃ³t hunner goede- â
ren gefteld worden, indien gylieden dan
nÃ³g eenige landeryen , toebehoorende Hyr-
kanus den VÃ³rft der Jooden, en van u be-
magdgd toen Kaffius dien onrechtvaerdi-
gen oorlÃ³g in onze landvoogdy quam voe-
ren , in uw bezit hebt, zult gy die weder-
geeven , zonder eenige zwaarigheyd daar
ontrent te maaken. En zo gylieden meent
eenig recht daarop te hebben , kont gy ons 3,
uwe redenen bekend maaken, wanneer wy â
weder in dat geweft zullen gekomen zyn â
gelyk onze bondgenooten alsdan ook kon-
nen doen

Markus Antonius OpperkrygsbevÃ©lhebber
aan de Overheden, den Raad, en \'t vÃ³lk van
Tyrus , groetenis. Wy hebben ulieden
onzen bevÃ©lbrief gezonden, en wy willen
dat hy in \'t Grieks en Latyn gefchreeven,
en in uwe handveft-zaal op een aanzienlyke
plaats gefteld zy, om van een ieder geleezen
te konnen worden

In eene vergadering alwaar de TyriÃ«rs hun- â
ne ftaatszaaken verhandelden , heeft Mar- â
kus Antonius de OpperkrygsbevÃ©lhebber een â
der Driemannen gezegd: Naardien wy door â
de wapenen beteugeld hebben de hoogmoed
en moedwil van Kaffius , die de beroerte
des lands te baat neemende in eene
landvoogdy getreeden is , welke hem niet
toequam , bedienende zich van krygsvÃ³lk
dat niet onder zyn gebied ftondt, waarmeÃª
hy JudÃ©a verwoeft heeft, alhoewel die land-
zaaten vrinden van het Roomfche vÃ³lk
waaren j zo willen wy , door rechtvaerdige
vonniflen en billyke bevÃ©len , het onrecht
en geweld door hem gepleegd vergoeden. â
Hierom belaften wy dat alle de goederen
den Jooden afgenoomen , ften we(Ã¤ergegee-
ven worden : dat men die van hen welke tÃ³t
flaaven gemaakt zyn ih vryheyd ftelle ; en
dat zo iemand zal beftaan dit tegenwoordig
bevÃ©l te overtreeden hy naar verdienfte ge- â
ftraft worde

Dit zelfde fchreef Antonius ook aan die van
Sidon, AntiochiÃ« en Arad : en wy hebben \'t
noodig geacht dit te verhaalen: om te toonen
hoe groot een zÃ³rg het Roomfche vÃ³lk voor
onze landaard gedraagen heeft.

Begm der minnerye tuflchen Antonius en Kleopatre. Hytoontzich
ftreng tegen de Jooden die gekomen waaren om Herodes en Pha-^
faÃ«l by hem te befchuldigen. Anfigonus Ariftobulus zoon maakt
vrindfchap met de Parthen.

Egipte in CiliciÃ« by hem 3 en bekoorde hem
door haare liefde. Ter zelfder tyd quamen \'er
honderd der voornaamfte Jooden te Dafne,
eene voorftad van AntiochiÃ« , tÃ³t hem , om
Herodes en PhafaÃ«l te befchuldigen , en zy
koozen den welfpreekendfte onder hen om \'t
woord te voeren. Mejfala nam de verdeediging

der twee broederen op zich, en wierdt door
Hvrkanus bygeftaan. Als nu Antonius de par-
tyen gehoord had , vraagde hy Hyrkanus wie
van die beyde bequaamft was het land wel te re-
geeren : waarop deez antwoordde, dat het die
van Herodes was. Weshalve Antonius, die
deeze twee broederen al federd eenen langen
tyd een byzondere geneegenheyd toegedraagen
had, vermids hun vader Antipater , toen Ga-
binius den oorlÃ³g in JudÃ©a voerde , hem zeer
; in zyn huys had onthaald , hen tÃ³t Vier-
vÃ³rften over dejooden aanftelde, en\'t bewind
der zaaken hen aanbetrouwde. Ook fchreef
hy brieven t\'hunner begunftiginge, deed vyftien
van hunne vyanden in de gevangenis zetten,
en zoud hen hebben doen dooden, indien He-
rodes niet voor hen gefprooken hadde. Deeze
ondankbaare, in plaats van dien goeden dienft
te erkennen, waaren niet zo dra van hun gezanc-
fchap wedergekeerd , Ã³f zy maakten een an-
dere bezending uyt van duyzend van hunnen
aanhang, die na Tyrus gingen om Antomus op te
wachten. Maar Herodes en zyn broeder hadden
zich reeds ter zyner gunfte ingeboezemd, door
een groote fomme gelds welke zy hem gegeeven
hadden. Hierom beval hy aan de Overheyd, dat
zy die Afgezondenen, welke nieuwe onruften
poogden te verwekken, ftraffen, en Herodes,
m alles dat hy tÃ³t vaftftellinge zyns ViervÃ³r-
ftendoms van hen van noode had, byftaan zou-
de. Herodes toonde zyne edelmoedigheyd
ook by dit voorval; want hy ging by deeze Af-
gezondenen , die langs den oever der zee wan-
delden , en vermaande hen te vertrekken : Hyr-
kanus , die \'erby was, raadde hen het zelfde, en
hieldt hen het groot gevaar voor waarin zy zich
ftelden , indien ze pal by hun opzet bleeven:
maar zy verachteden dien raad: waarop dejoo-
den nevens de andere inwooners op hen aan-
vielen , en veele doodden en quetften. De
Ã³verige dit ziende namen de vlugt, en hiel-
den zich federd ftil. DÃ³ch het vÃ³lk liet daar-
om niet naa tegen Herodes uyt te roepen; \'t
welk Antonius zo vergramde, dat hy degÃ©nen
welke hy had doen gevangen zetten, het om-
brengen.

606 Elet vÃ³lgende jaar maakte Takorus zoon van
den Koning der Parthen, en Ã©Ã©n van de VÃ³rften
des lands geheeten Barzafarnes, zich meefter
van SyriÃ«, en PtolomÃ©us Menneus ftierf ter zelf-
der tyd. Lyfantas zyn zoon vÃ³lgde hem in\'t
ryk, en maakte door middel van Barzafarnes,
die veel op hem vermÃ¶gt, vrindfchap met An-
tigonus Ariftobulus zoon.

Antigonus door de Parthen bygeftaan belegert Phaf^\'l en Herodes in
he? paleys van Jerufalem te Vergeefs. Hyrkanus en PhafaÃ«l laaten
zich overreeden om by Barzafarnes te gaan. ,

^07 A Nti^onus beloofde daarnaa den Parthen
J\\ duyzend talenten , en vyfhonderd vrou-
wen, indien zy het ryk van Hyrkanus op hem,
en Herodes nevens die van zynen aanhang om
\'t leeven bragten^ dÃ³ch deeze belÃ³ften zyn met
volbragt. De Parthen trokken echter om zy-
nent wille na JudÃ©a , te weeten Pakorus langs

de zeekant , en Barzafarnes midden door het
land. De TyriÃ«rs weygerden Pakorus te ont-
vangen; maar de SidoniÃ«rs, en die van Ptole-
maÃ¯s openden de poorten voor hem. Hy zondt
dan eene bende ruyteiy onder \'t gebied van
zynen groot Schenker , die ook "Pakorus ge-
noemd wierdt, vooruyt na JudÃ©a, om het land
te verfpieden j met bevÃ©l om zich by Antigo-
nus te vervoegen. De Jooden die op den berg
Karmel woonden quamen insgelyks by Anti-
gonus ; weshalve hy dacht dat hy door hunne
byftand een gedeelte van het land dat Dryma
geheeten wordt zou konnen vermeefteren.
Verfcheydene andere Jooden voegden zich
ook by hem; dies toogÃ¨n zy na Jerufalem, al-
waar van een nÃ³g grooter getal verfterkt, zy
PhafaÃ«l en Herodes in \'t koninglyk paleys be-
leo-erden. Maar deeze twee broeders trokken
hen teo-en op de groote markt, en vielen zo
wakker^op hen aan, dat zy hen dwongen na
den Tempel te wyken, waarnaa zy eenig krygs-
vÃ³lk leyden in de huyzen die \'er dicht by fton-
den maar het vÃ³lk dezelve bezettende ftakze
in de brand, waardoor de verweerders in de
vlammen fneuvelden. Herodes wachtte niet
lang met dit te wreeken , maar viel \'er op in,
en doodde een groote menigte z^mer vyanden.
Niet een dag ging \'er voorby dat \'er geene fcher-
mutfelingen voorvielen ; en Antigonus en die
van zynen aanhang wachteden met ongeduld
na \'t Pingfterfeeft dat naby was, doordien als-
dan een groot getal vÃ³lks van alle kanten ftondt
te komen , om \'t zelve te vieren. Dien dag
gekomen zynde, quam\'er een groote menigte,
zo gewapend als ongewapend, die nietalleen-
lyk den Tempel vervulden, maar ook de ge-
heele ftad, uytgenomen het koninglyk paleys,
het welk Herodes met eenige fÃ³ldaaten van
binnen, en PhafaÃ«l van buyten bewaarde. He-
rodes deed eens eenen uytval op de vyanden
die in de voorftad waaren ; cn dreef naa een
wakker gevecht de meefte op de vlugt, wyken-
de eenige in de ftad, etlyke in den Tempel,
en andere achter het bÃ³lwerk dat \'er dicht by
lao- PhafaÃ«l queet zich ook braaf bv die ge-
legenheyd. Alstoen quam Pakorus de groot
Sdienker met een kleyn gevÃ³lg , ten verzoeke
van Antigonus, ter ftad in, onder fcnyn van
de onruft te ftillen, maar inderdaad om hem
tÃ³t Koning aan te ftellen. PhafaÃ«l ging hem
te gemoet, en ontving hem beleefdelyk in het
paleys. Pakorus om hem in den ftrik te doen
vallen, raadde hem na Barzafarnes te gaan; en
dewyl PhafaÃ«l niets mistrouwde , liet hy zien
daartoe bepraaten, tegen de waarfchouwing van
Herodes, die de trouwloosheyddier Barbaaren
kennende, hem ricdt zich van Pakorus en alle
die met hem gekomen waaren re ontjlaan.
Maar Hyrkanus en PhafaÃ«l begaven zich op
reyze, Pakorus gaf hem tÃ³t een geleyde twee-
honderd ruyters , benevens tien gevryden, zo
als menze noemt. Toen zy ui GalilÃ©a geko-
men waaren, quamen de Stadvoogden hen ge-
wapend te gemoet., en Barzafarnes ontving
hen in \'t eerft zeer wel, gaf hen gefchenken,
en peynsde daarnaa op middelen om hen te

verder/en. Men bragt ben in een buys dicht
by de zee, ahvaar PhafaÃ¨l verftondt dat Anti-
gonus aan Barzafarnes duyzend talenten,
en vyfhonderd vrouwen beloofd had. Dit deed
hem een mistrouwen opvatten , en hy wierdt
ook gewaarfchouwd dat men hem dien nacht
eene wacht zou toevoegen om zich van zyn
perfoon te verzekeren: en dit zoud inderdaad
gefchied geweeft zyn , indien men niet ge-
wacht had, tÃ³t dat de Parthen te Jerufaiem ge-
bleeven Herodeszouden gevat hebben j opdat hy
\'t niet oEitvlu^e als hy verftondt dait H}^rkanus
en PhafaÃ«l in verzÃ©kering genomen waaren. Het
bleek wei haaft dat dit bericht waar was, want
men zag eene wacht aankomen. Hierop
wierdt PhafaÃ«l geraaden, inzonderheyd yan ee-
Â«cn genaamd OfeUus, die dit gel^ym ontdekt
had door SararnaUa den rykften vaÂ» alje de
SyriÃ«rs, dat hy fpoedig te paerde zou gaan
zkten om zida tÃ¨.bergen, en hy boodt hem
â¢vaartuygen aan, dewyl \'t niet v^rrevan de zee
was : maar PhafaÃ«l achtte dat hy Hyrkanus
Ã¯Ã¯iet moft verlaaten , en zynen broeder Herodes
in \'t gevaar laaten ziitten. Hy ging derhalve
na Barzafarnes en zeyde tÃ³t hem , dat hy
55onder de uytterfte ongereohtigheyd , <m zon-
â¢der zichzelven -te onteeren , het leeven van
- perfoonen, die ter goeder trouwe by hem ge-
\'komen -waaren , en qp welke niets te zeggen
mcl, niet kon belaagen : en dat indien \'c hem
aan-geld fchortte, hy ;hem meer kon geeven dan
â¢Antigonus. Barzafarnes verklaarde met eede
-dat shet ten hooeften valfch was \'c gene men
<hem verhaald had, en daarop ging hy na Pa-
\'korus.

Barzafarnes houdt Hyrkanus en PhafaÃ«l gevangen. Zendt na Jeru-
Ã¯alem om Herodes in verzÃ©kering te neemen: maar hy ontvlugt
-.by naeht met ayn vÃ³lk en\'vrinden. Hy wordt onderwege aange-
vallen, doch flaat \'er telkens door heene. Ondankbaarheyd van
den\'Koning der ArabiÃ«rs jegens Herodes, die na Rome gaat.

7 0 dra als Barzafarnes vertrokken was, 60S.
^ leyde men de hand op Hyrkanus, en Pha-
iaÃ«l, die niet anders kon dan zyne trouwloos-
heyd verfoeijen. Deeze Barbaar\'zondt ter zelf-
der tyd eenen gefneeden m Jerufalem ,aan He-
rodes , met bevÃ©l om hem buyten \'t Paleys te
lÃ³kken, cn in verzÃ©keringe te neemen. Maarhy
verftondt dat de Parthen die genen gevat had-
den welke PhalaÃ«l aan hem gezonden had om
hem van hunne trouwloosheyd te verwittiggn

dies deed hy zyn beklag daarover aan Pgkorus
en alle de andere Overften, die hoewel \'t lien
met onbekend was , echter verkaarden niets
daaraf te weeten; zeggende wyders dat hy geen
zwaarigheyd moft maaken om uyt.het paleys te
komca tÃ³t het ontvangen der brieven , welke
men hem bekandigen wHde, dewyihy metaia-
ders dan goede tyding van zynen broeder daar-
uyt verftaan zoude. DÃ³ch Herodes floeg gee^i
geloof aan die woordenÂ« omdat hy reeds ver-
nomen had dat men hem in hechteniftÃ¨ hielcl,
en dat hem die maare beveftigd was door
Alexandra Hyrkanus -dÃ³chter, met wier dÃ³ch-
ter hy ftondt te trouwen. En hoewel andere
met dat bericht den fpÃ³t dreeven, echter vondt
het ingang by hem, doordien zy eene verftan-
dige vrouw was. De Partheu bedremmeld on-
trent het gene hen ]te doen ftondt, omdat zy
zulken dapperen man niet opentlyk durfdeh
aan taften, ftelden hun overleg tÃ³t \'s anderen-
daags uyt, Herodes ondertuftchen niet twyfe-
lende aan hun verraad, en de gevangeniCe zyns
broeders, alhoewel andere het tegendeel ftaaa-
de hielden , befloot nÃ³g .die^i nacht 4e vlugt
.te neemen, zonder Janger in zulk een gevaar
;onder zyne vyanden te blyven. Om dan cÃt
zyn voorneemen.uyt te voeren , nam Jhy al zyn
gewapend vÃ³lk , deed zyne moeder , zy^e
Â» zyne bruyd Mariamne , haar moeder
Alexandra, haaren jongften broeder, met alle
haare huysgenooten en dienaars , op wagens

fii paerdeB \'mttm en floeg alzÃ³ den weg
o,p na UimiÃ©^ , zonder dat
Eiiiks gewaar wierden. MÂ©n moft ongevoelig
^eweeflzy Hj om op zulk een beldaagelyk voor-
val geen medsiyden getoond te hebben â¢ want
de vrouwen zag men overftelpt van droef lieyd
en traanen, met haare kinderen aan dÂ© hand ^
haar vaderland verlaaten , terwyl haare nabe-
ftaande in banden waaren , en zy ziehzelve
geen beter gÃluk toeleggen konden. Maar niets
kon het grootmo^ig hart van flerodes doen
bezwyken: want hy toonde by die gelegenheyd
dat zyn moed zyne rampen te boven ging en
hy het niet af hen l^ngs den weg te vermaanen,
dat zy hunne tegenfpoed e^delnioediglyk moften
^verdraagen, zonder zich aan de droefheyd en
onnutte fclagten over ce geeven j vermids dat
nier anders dan hunne viugt, waarin zy al hun
heyl \'ftelden, vertraagen kon. Maar daar ge-
i)euj:de eene zaak die iiy zo nA nam , dat het
weynig ftÃ¯heelde Ã©f hy had zichzelven omge-
bragt. De wagen waarin zyne moeder was viel
.omt en zy bezeerde zich zo deeriyk, dat men
TOesde dat zy \'t Ã¨efterven zoude. Zyne groote
droefheyd daarover, gevoegd by de vreeze
dat hy door tlit vertoeven van deA\'ya.ndenaGh-
4:erfaaald zoude worden , trof hem zo kragtig-
Jyik, dat hy zy<n zwaerd trede, jen\'er zichzelven
ineÃª doorftooten zoud hebben , indien zy die
fcy hem waaren hem daarin niet belÃ©t hadden.
Zy baden hem dat hy Â»hen dÃ³ch aan de woede
Jbunner viyanden niet wilde overlaacen j maar
denken dat het zy^r edelmoedigheyd onbetaa-
^elyk zou zyji,5 ziqhzelven te bevryden van
onheylen die iVreeslyker waaren dan de dood ,
!;Zonder zich te betommeren met ;het ^uyterfte |
gevaar zyner iieffte vrinden. Aldus genoopt i
iten deele door ge weid, enten deelc door fchaam-
de van onder zyn ongeluk te bezwy ken, ftaakte
;liy zyn doodelyk vodmeemen, quam zyner-moe-
der, z-Ã¶ veel als deg^leg^iheyd toeliet 5 me.r ge-
neesmiddelen m hul pe en vepvÃ³igde zyne reyze
na dÂ®ft-erktG MaftÃ¤da. Verfcheydenmaal wierdt
hy van de Par-ihen laags den wÃªg aangeg.rgepen
m^aar hy floeg hen t^elk-ens : 2eh% "de\'Jooden
vielen Op "hera aan toen hy nÃ³g geea zeftig fta-
diÃ«n van fÃªruialem was: dÃ³ch\'hy ovecwonhen
ook in vinn^ gevecht j want hy verweerde
zich niet "als ieffiaÃ¶d die vlugtende oyervallen
wordt- maar gelyk een groot kry gsm an , die
bereyd is om eenen vinnigen ftoot uyt te ftaan:
en naa dat hy tÃ³t den troon verheven was, deed
hy aldaar een prachtig paleys, en eene ftad ge-
heeten HerodiOn, bouwen. Toen hy te Trefla,
een vlek in IdumÃ©a, was aangekomen , quam
zyn bioedÃªr |ofephus by hem, en zy overley-
den tzamen\'wat zy doen zouden met al dat
krygsvÃ³lk \'t welk Herodes medegebragt had,
bchive de fÃ³ldaaten die in zynen dienft Waaren,
vefÃ¯sids het ftot Maffada, waarop hy zich be-
geeven wilde , niet groot genoeg was om hen
alle te houden. Hy befloot dan liet grootfte
gedeelte, \'t welk meer dan negenduyzendper-
iWnen beliep , heene te zenden ^ en geeven-
de hen eenige leeftÃ³gt, zeyde hy dat zy zich
zo wel als Ãªj konden op verfcheydene plaatfen
va^IdumÃ©a moften verzÃ³rgen: en behalve zy-
ne maagen hieldt hy alleenlyk de bequaamfte
by zich, laatende de vrouwÃ«n en dc perfoonen
die zy t\'^liaaren dienfte ijoodig hadden, zynde
aohthonderd in getal, op \'t^kafteel, en dewyl
die plaats aan koOrn nÃ³ch water eh andere nood-
wendigheden tÃ³t onderhoud, geen gebrÃ©k had,
ftelde hy zich geruft. Naa dat hy nu alles be-
zÃ³rgd had, gittg hy na Petra de hoofdftad van
ArabiÃ«.

Om nu weder tÃ³t Jerufalem te keeren: Toen
het dag geworden was pionderden de Parthen
alles wat Herodes aldaar en in \'t paleys gelaa-
ten hadj maar zy roerden de driehonderd ta-

lenten niet aan, die Hyrkanus toebehoorden >
en een gedeelte van \'tgene Herodes toequam
wierdt ook geborgen , nevens alles wat zyne
voorzigtigheyd hem na IdumÃ©a had doen zen-
den. Deeze Barbaaren vergenoegden zich niet
met de ftad te pionderen; zyyerwoeftedenook
\'tland, en vernielden Marifta, eene ryke ftad,
t\'eenemaal. Aldus wierdt Antigonus door den
Koning der Parthen in \'t bezit van JudÃ©a ge-
fteld : en men leverde Hyrkanus en PhafaÃ«l ge-
vangen aan hem over : maar het moeide hem
zeer dat de vrouwen , welke hy beloofd had
boven het geld aan dien VÃ³rft te geeven ,
ontvlugt waaren : en vreezende dat het vÃ³lk
Hyrkanus in \'t ryk herftellen zoude , deed
hy hem de ooren affnyden , om hem daar-
door onbequaam tÃ³t het bedienen van \'t
Hoogepriefterfchap te maaken 5 doordien
de Wet verbiedt dat ampt aan iemand die
eenig lighaamelyk gebrek heefc op te draa-
gen.

6op. Maar wat zal men zeggen van PhafaÃ«ls groot-
moedigheyd! Nademaal hy den dood, tÃ³t wel-
ken hy wift dat men hem gefchikt had, niet zo
zeer vreesde, dan [de fchande van die door de
handen zyner vyanden te ontvaiigen, en dat
hy zichzelven niet kon dooden omdat hy ge-
boeid was , ftiet hy zyn hoofd tegen eenen
fteen. Men zegt dat Antigonus hem geneesmid-
delen zondt, die in plaats van eenig nut te
doen , zyne wonden vergiftigden. Eer hy
ftierf had hyde trooft van door een arme vrouw
te verftaan , dat Herodes \'t ontvlugt was ; en
hy ftierf met vreugde onder \'t overdenken dat
hy eenen broeder naaliet die zynen dood zou
wreeken , en dat zyne vyanden door hem de
ftrafte hunner trouwloosheyd ontvangen \'zou-
den.

Ã©\'io. Herodes ondcrtuftchen , wiens moed onder
zyne tegenfpoeden niet bezweek, verzuymde
mets omze te boven te komen. Hy toog hee-
ne na Malchus Koning der ArabiÃ«rs, die zeer
aan hem verpligt was , om hem te verzoeken
dat hyde beweezen e weldaaden in deezen drin-
genden nood wilde erkennen, en hem Vooral met
geld, hetzy te geef Ã³f te leen, byftaan: door-
dien hy van den dood zyns broeders alstoen
nÃ³g onbewuft , beflooten had tÃ³t driehonderd
talenten toe te befteeden om hem te lÃ³flÃ¨n. Met
dat oogmerk had hy het zoontje van PhafaÃ«l,
dat nÃ³g maar zeven jaaren oud was, medege-
nomen , om het tÃ³t gyzelaar aan de ArabiÃ«rs
over te lÃ©veren : maar eenige perfoonen door
dien VÃ³rft afgezonden, quamen hem uyt zy-
nen naam aanzeggen dat hy zich uyt zyne lan-
den begeeven moft , vermids de Parthen ver-
booden hadden hem te ontvangen: en men zegt
dat het de Grooten van zyn ryk waaren die hem
dien laf hartigen raad gaven om onder dien
* dekmantel zich te ontflaan, van het geld, dat
Antipater hem te bewaaren gegeeven had, aan
Herodes weder uyt te keeren. Herodes ant-
woordde, dathy hem geen overlaft wilde aan-
doen , en dat hy hem maar over zaaken van be-
lang had willen fpreeken,

te hebben, dat het beft was te rug te trekken;
dies floeg hy den weg op na Egipte , zo mis!
noegd als men denken kan over zulk eenonbe-
hporlyke bejÃ©gening. Hy vernachtte in eenen
Tempel alwaar hy veele van zyn gevÃ³lg gelaa-
ten had, en quam den vÃ³lgenden dag tc Rhi-
nocura, daar hy PhafaÃ«ls dood verftondt. De
Koning der ArabiÃ«rs ondertuflchen zynen mis-
flag naadenkende, had \'er berouw van, en toog
hem naa, maar kon hem nietinhaalcn, omdat
hy zo fpoedig na Pclufmm gereyfd was. Daar
gekomen zynde wilde het fcheepsvÃ³lk dat na
AlexandriÃ« ging hem niet in hun fchip nee-
men , weshalve hy zich by de Overheyd ver-
legde , die hem groote eere bewees ; en de
Konmgm Kleopatre wilde hem by zich hou-
den ; maar zy kon hem niet bepraaten om te
blyven , vermids hy zulk een groote begeerte
had om na Rome te gaan, alhoewel het inden
winter was, en dat \'er een gerucht liep dat de
zaaken van ItaliÃ« in eenen beroerden ftaat waa-
ren.

Hy ging dan t\'fchepe na PamfiliÃ«, en quam
naa eenen zwaaren ftÃ³rm, waarin men een ge-
deelte der fcheepslaadinge buyten boord ge-
worpen had, eyndelyk te Rhodus-, alwaar hy
Sapznas en Ttolomeus twee zyner vrinden aan-
trof: En ziende dic ftad zo verwoeft, door den
oorlÃ³g tegen Kaflius gevoerd , had hy \'er zulk
een medelyden meÃª, dat hoewel hy zeifinon-
plegenheyd was , hy daarom niet laaten kon
mar boven zyn vermoogen te hulpe te komen,
Hy deed daarnaa eene galey toeruften , cn \'er
Z!ch met zyne vrinden op begeeven hebbende,
quam hy te Brundufium aan , vanwaar hy na
Rome ging, daar hy zich eerft by Antonius
vervoegde, wien hy alles verhaalde wat \'er in
JudÃ©a was voorgevallen , naamelyk dat zyn
broeder PhafaÃ«l door de Parthen gevangen ee-
nomen en gedood was ; dat zy Hvrkanus nÃ³o-
gevangen hielden ; dat zy Andgo^^^^^^ Ko
ning aangefteld hadden op bdÃ³fte dat hy
hen duyzend talenten zou geeven, nevensvyfl
honderd vrouwen, welke hy voorgenomen had
onder de perfoonen van den voornaamften
rang, cn in \'t byzonder uyt zyn geflagt te kie-
zen : Dat hy derhalve om haar uyt zyne hand
te redden, haar by nacht met veel moeite had
uytgevoerd , en in groot gevaar gelaaten: en
eyndelyk dat hy in \'t midden van den winter,
onder veele gevaaren , zich op de zee ge-
waagd had, om fpoediglyk byhem te komen,
als weezende zyne eenigfte hoop en toever-
laat.

Herodes wordt door middel van Antonius en mctbyÃand van Au-
guftus tÃ³t Koning van JudÃ©a verklaard. Antigonus belegert Maf-
lada, verdeedigd door Jofephus Herodes broeder.

TT Et meÃªdoogen \'t welk Antonius had met
^^ de ongelukken van Herodes, waarin de
FÃ³rtuyn, die zich met de rampen der grootfte
mannen vÃ©rmaakt, hem geftort had j de her-
denking der belcefdheyd waarmeede zyn vader
Antipater hem eertyds had onthaald ; de be-
lÃ³fte van geld mdien hy hem tÃ³t Koning deed

aanftellen , gelyk hy hem reeds ViervÃ³rft ge-
maakt had i en boven al zyn haat tegen Anti-
gonus, dien hy als eenen muyrzuchtigen, en
eenen openbaaren vyand der Romeynen aan-
merkte, deeden hem befluyten Herodes met al
zyn vermoogen by te ftaan. Auguftus toonde
-zich ook geneegen daartoe, zo uyt inzigt der
byzondere vrindfchap welke Juhus C^Efar An-
tipater had toegedraagen, wegens de byftand
die hy van hem m den Egiptifchen oorlÃ³g ont-
vangen had, als uyt eene begeerte om Anto-
nius te verpligten, dien hy de belangen van
Herodes zo yverig zag voorftaan. Hierop dee-
den zy den Raad vergaderen en Meffala en
â Atratims Herodes inleydende , droegen met
grooten lÃ³f voor de dienften welke zyn vader
aan \'t Roomfche vÃ³lk gedaan had, â en dat An-
tigonus daarentegen niet alleenlyk een open-
baare vyand was, gelyk zyne voorigedaaden
genoeg betoond hadden j maar dat hy zulk
een verachting ontrent de Romeynen had
laaten blyken, dat hy de kroon uyt handen
,, der Parthen had willen ontvangen Deeze
reede verbitterde den Raad tegen Antigonus j
en Antonius voegde daarby, dat dewyl men in
oorlÃ³g met de Parthen was, het buyten twy-
fel zeer voordeelig zoude zyn Herodes tÃ³t
Koning van JudÃ©a aan te ftellen. Dit voor-
ftel wierdt van alle aangenomen , en Herodes
vondt zich te meer aan Antonius verpligt, om-
dat hy zo een groote gunft niet verwacht had:
want de Romeynen waaren niet gewoon kroo-
nen re geeven dan aan zulke die van koning--
Jyken geflachte waaren: dies was zyn voornee-
men maar om\'t ryk vanjudÃ©a te verzoeken voor
Alexander Mariamnes broeder, kindskind van
Ariftobulus van vaderlyke , en van Hyrkanus
van moederlyke zyde, welken hy daarnaa deed
^om \'t leeven brengen, gelyk wy te zyner plaat-
fe zullen zeggen. By dit alles kan nÃ³g gevoegd
worden, dat de fpoed die Antonius gebruyk-
te, deeze weldaad vergrootte, want die ge-
heele zaak wierdt in zeven dagen afge-
daan.

De Raad gefcheyden zynde namen Anto-
nius eri Auguftus Herodes in \'t midden van hen,
en verzeld van de Burgermeefters en Raads-
heeren leyden zy hem na het Kapitolium, al-
waar zy Ã³fteranden Ã³fferden, en \'er het raads-
befluyt in bewaaringe bragten. Thans gaf An-
tonius een prachtig gaftmaal aan dien nieuwen
VÃ³rft op den eerften dag zyner regeeringe,
welke begon in de honderdvierentaehtigfte O-
limpiade , onder het burgermeefterfchap van
Kajus Domitius Kalvinus, die het toen voor
de tweede maal was, en Kajus Aftnius Poh
lio.

Terwyl dit te Rome gebeurde belegerde An-
tigonus de fterkte Maffada> Jofephus Herodes
broeder verdeedigde haar, en zy was van
alles wel voorzien , uytgezeyd dat het water
daar begon te ontbreeken. Dewyl hy wift dat
Malichus Koning der ArabiÃ«rs berouw had
dat hy aan Herodes oorzaak van misnoegen
gegeeven hadde, nam hy voor by nacht met
tweehonderd mannen ter ftad uyt en na hem
gen.

Ventidius Roomfch Veldheer dreef de Par- 614,
then uyt SyriÃ«, quam in JudÃ©a, en legerde zich
dicht by Jerufalem, onder voorgeeven van Jo-
fephus te hulpe te komen, maar inderdaad om
Antigonus geld af te perfen , gelyk hy deed.
Hy trok daarnaa met het grootfte gedeelte zy-
ner benden weder weg, laatendede Ã³verige al-
daar blyven onder bevÃ©l van Silo, aan wien An-
tigonus ook geld moft geeven, om geen overlaft
van hem te lyden geduurende den tyd dat hy
in hoope was hulp van de Parthen te zullen
ontvangen.

Herodes van Rome te rug gekomen zynde, neemt eenige plaatfen in,
en belegert Jerufalem, maar kan het niet bemagtigen. Hy flaat
zyne vyanden in een zwaar\'gevecht: Bedient zich van eene lift^
om veele Jooden van Antigonus party die in holen geweekcn waa-
ren te dwingen. Hy trekt met eenige krygsbenden na Antonius
die de Parthen beoorlÃ³gde. Zyne gevechten onderwege, Zyn
broeder JolÃ¨phus in den ftryd gefneuveld , word door laft van
Antigonus het hÃ³Ã³fd afgehouwen. Hoe Herodes die dood wreekt.
Hy belegert\'Jerufalem, alwaar Sofius met een Roomfch heirby
komt. Geduurende dat belÃ©g trouwt Herodes mee Mariamne.

NAa dat Herodes van Rome te rug gekomen
was, verzamelde hy tePtolemaÃ¯s een goed
getal krygsbenden, zo van zyne landslieden, als
van vreemden welke hy in zynebezÃ³ldinge nam;
en wordende daarenboven verfterkt door Ven-
tidius en Silo, (die door Gellius laft van Anto-
nius ontvangen hadden om zich by hem te ver-
voegen , naa dat alvoorens de Ã©Ã©n de beroerten
in eenige fteden, door den inval der Parthen
veroorzaakt, geftildhad, en de ander in JudÃ©a
gekomen zynde door Antigonus omgekÃ³ft was,)
quam hy in GalilÃ©a om Antigonus tegen tetrek-
ken. Zyne magt nam al gaande toe,en bykans
geheel GahlÃ©a koos zyne party. Het eerfte
dat hy beftoot te onderneemen was het belÃ©g
van Maflada op te flaan, om zyne nabeftaande
die aliar belegerd waaren te verlÃ³flÃªn. Maar
eerft nioft hy Joppe inneemen , om zo een
fterke plaats niet in \'s vyands handen achter
zich te laaten, als hy na Jerufalem trok. Silo
nam deeze gelegenheyd waar om te wyken, en de
Jooden van Antigonus party vervÃ³lgden hemi
maar Herodes hoewel hy weynig vÃ³lks by zich
had, floeg hen, en redde Silo, die niet in ftaat
was om hen langer te wederftaan. Thans nam
hy Joppe in, trok met der fpoed na Maflada,
terwyl zyn heir van dag tÃ³t dag fterker wierdt
ydoor die van \\ land, welke zich by hem ver-
voegden , fommige uyt eene geneegenheyd die
zy zynen vader hadden toegedraagen, andere
uyt achtinge voor hem, edyke wegens de wel-
daaden van hen beyde genooten, en de meefte
op hoope van door hem begunftigd te worden
nu hy Koning geworden was. Antigonus leyde

hem verfcheydene. laagen op zynen weg j maar
zonder veel voordeels daaruyti te:: trekken.
Herodes dan het belÃ©g van Maifada opgefla-
gen, en zich met degÃ©nen -die \'er binnen waa-.
ren verllerkt hebbende, nam het kafteel Reifa
in, en trok na Jerufalem gevÃ³lgd vanide ben-
den van Silo , en van veele inwooners: dier
groote ftad, welke voor zyne magtr. vreesden,
Hy belegerde het van de weftzyde j dÃ©ch die.
van binnen fchooten ongemeen fterk met pylen
en fchichten , en deeden zwaare uytvallen op
de zyne. Dies deed hy door eenen krygsboo^
de afkondigen , dat hy met geen ander j oog-
merk dan tÃ³t de gemeene welftand der ftad ge.
komen wasj dat hy zelfs de beleedigingen hem
van zyne grootfte vyanden aangedaan vergeo-,
ten zoude j en dat niemand van die algemeene
quy tfchelding zoud uytgeflootenÃ¼ zyn. Anti-
gonus zich tÃ³t Silo en de Romeynen keerende,,
antwoordde daarop: â Dat het der gerech-
tigheyd, waarvan her Roomfche vÃ³lk zich
voorftandersnoemde, onbetaamelykwas,ee-
nen geringen perfoon op den troon te zetten,
die maar een IdumeÃ«r, dat is een halve Jood,
was; en dat tegen de wetten hunner land-
aard , die zodaanig een eere niet opdroeg dan
aan zulke welker geboorte hen daartoe waer- |
^^ dig maakte. Dat indien zy op hem t\'onvree-
a, de waaren omdat hy de kroon uyt handen 1
der Parthen ontvangen hadde, daar nÃ³g veele Ã¯
andere Prinfen van koninglyken geflachte
waaren, die den Romeynen niet beleedigd
hadden, aanwien zy dezelvegeeveiikoflden :
en dat \'er ook nÃ³g Priefter^ waaren , welke
men met geen billykheyd berooven, konde
van eene eere daar zy met reehtn^ilagfi mog^
ten". Terwyl Antigonus en Herodus aldus
tzamen twift eden i en ook tÃ³t fehfildwoorÃ©eii
uytborften , gaf Antigonus den zyi^en verlÃ³f
de vyanden van de muuren te dryvenj. hiwep
fchooten zy zulk een menigte van pylen eri
fchichten van hunne torqns, dat zy hgn nQod?-
zaakren te wyken. Het bleek tom. klaaf dat
Silo zich door geld had Igaten omkoopenj wai^t
veele zyner fÃ³ldaateji begonden te roepen om
leevensmiddelen, g^ld, en winterlÃ©geringen\',
zeggende dat het omleggende land {\'eenemaa]
door Antigonus benden verwoeft waj. Hierr
uyt ontftond zulk een beroerte onfe\'t ggn,
fche leger , dat elk zich tÃ³t den .aftogt gereed
maakte. Maar Herodes badt dg BeyÃ©lhehhers
van \'t Roomfche krygsvÃ³lk, dat zy hem dus
met verlaaten zoudenvi en hy hÃ¨ldt hm voor
datzy door Antomusj Auguftus, enden RaaiJ
gezonden waaren hem by te ftaan^ en be^
langende de leevensmiddelen , dat hv bezÃ³r^
gen zoude dat hen niets rÃ¶ntbrake. Deeze be-
lÃ³fte wierdt van de daad gevÃ³lgd^ want hy
deed zulk een overvloed van eetwaaren aan^
voeren , d^t hy Silo alle voorwendlÃ¨len om af
te trekken benam. Ook beval hy aan zyne
vrinden te SamariÃ«j dat zy koorn, wyn, oh,
Vee , alles wat \'er in \'t leger mogt noodig
weezen, tÃ³t Jerieho zouden doen brengen.

^ie^af bericht bekomen hebbende,
gat laft aan eenige zyner krygsi;?endea- de we^
gm van \'t gebergte te bezetten , en laagen te
leggen voor degÃ©nen die leevensmiddelen na
Jericho bragten. Herodes die van zyne kant
ook i niets verzuymde, nam toen vyf Room-
fche, en vyf Joodfche benden, nevens eenige
vreemde fÃ³ldaaten, en edyke ruyters, waar-
mede hy na Jerieho toog. Daar komende vondt
hy de ftad verlaaten, en verftondt dat vyf hon-
derd inwooners met hunne huysgezinnen na
\'t gebergte gevlugt waaren, welke\'hy deed ge-
vangen neemen j maar evenwel weÃªr ontfloeg.
De Romeynen de ftad van alles voorzien vin-
dende, begaven zich tÃ³t pionderen ; waarnaa
Herodes eene bezetting daarin leyde, en aan de
Roomfche benden winterlÃ©geringen gaf in Idq-
mÃ©a , GalilÃ©a, en SamariÃ«. En Antigonus tÃ³t
vergeldinge van de gefchenken welke hy aan
Silo gegeeven had, verwierf van hem dat hy
een gedeelte van zyn krygsvÃ³lk na Lydda
zondt, om daardoor Antonius gunft te win-
nen. I Aldus leefden de Romeynen in rufte cn
overvloedi.van alles.

Ondertuftx:hen zondt Herodes, die niet lee-
dig wilde zitten, zynen broeder Jofephus
met duyzend voetknechten en vierhonderd
ruyters na IdumÃ©a , en toog zelf na SamariÃ«,
alwaar hy zyne moeder en nabeftaande, welke
hy uyt Maftada geligt had , in veylige bewaa-
ringe liet, en thans na GalilÃ©a trok, om eeni-
ge plaatfen in te neemen die door Antigonus
met bezettinge belegd waaren. Hy quam on-
der een zwaare fneeuw tc Seforis, en dewyl
Antigonus krygsvÃ³lk dat \'er binnen lag de vlugt
nam , vOndt hy \'er een groote voorraad van
leevensmiddelen. Vandaar zondt hy Ã©Ã©ne trÃ³p
ruyters en drie benden voetvÃ³lks tegen de roa-
die in de holen dicht by \'t vlek Arbela

hunne wyk hielden. Veertig\'dagen daarnaa
trok hy met zyn. heir opj maar de vyanden
quamen hem ftoutelyk tegen. Hierop ont-
ftondt \'cr een vinnig gevecht, zo dat de flin-
ker vlerk van ^Herx>4es heir aan \'t waggelen
raakte 5 doch hy onderfteunde haar met zulk
een dapperheyd, dat hyde zynen, die reeds
den rug gekeerd hadden, deed wenden, ende
vyanden , die zich de overwinning al hadden
toegelegd , op de vl^t, en tÃ³t aan den Jor-
daan najaagde. Door deeze treftelyke daad
kree^ hy al \'t Ã³verig;e vÃ¤n GahlÃ©a aan zyne
zyde, uytgenomen die welke in holen gewee-
ken waaren. Hy gaf toen aan ieder zyner fÃ³l-
daaten honderd vyftig drachmen, beloonde
naar maate de hoofdlieden veel meer, en
zondt hen gezamendyk ni de de winterl|Ã©ge-
rin^em

Inmiddels wierdt Silo genoodzaakt te ver-Â»
trekken , en quam met zyne BevÃ©lhebbers by
hem, doordien Antigonus niet meer dan voor
eene maand leevensmiddelen voor zyn krygs-
vÃ³lk wilde geeven, ^^ ^^^^^ Ã¤an de inwooners

der omleggende plaatfen laft ,^geeven hadmet
alles wat tÃt ond^rhouo des. leevens noodig was
weg te trekken , en na \'t gebergte te vlugten^,
opdat de Romeynen alzo door gebrÃ©k van leef-
tÃ³gt zouden moeten vergaan. Doch Herodifs
voorzag daarin , en bev4 Pheroras , zynÃ©i

jongften broeder , hen met voorraad te ver-
zÃ³rgen , alsmede het flÃ³t Alexandrion, dat ge-
heel verlaaten was, te doen hermaaken en ver-
bÃ©teren.

617. Te dien tyde was Antonius te Athene, en
Ventidius in SyriÃ« , vanwaar hy Silo ont-
boodt om by hem te komen, en met de hulp-
benden der wingeweften tegen de Parthen te
trekken, naa dat hy alvoorens aan Herodes de
noodige byftand zoude verleend hebben. DÃ³ch
Herodes wilde hem geenfins ophouden, maar
toog zelf met zyne eygene ben.den tegen de
roovers, die met hunne huysgezinnen in de ho-\'
len van \'t gebergte geweeken waaren. Maar hoe
hen te genaaken, was de groote zwaarigheyd,
doordien de wegen derwaards zeer eng waa-
ren , en alles met fcherpe rÃ³tfen en fteylten om-
ringd was 5 zo dat men beneden aan den voet van
de bergen zynde, daar niet kon opklimmen, nÃ³g
boven weezende daar afkomen. DÃ³ch om deeze
zwaarigheyd te verzetten deed Herodes kiften
maaken, welke aan yzere kettingen hangende
door windaazen nedergelaaten wierden. Deeze
kiften waaren vol van fÃ³ daaten met lange haaken
gewaapend, om degÃ©nen die wederftand boo-
den te konnen vaft haaken en van defteyltens
afftooten. Maar deeze afdaaling was zeer ge-
vaarlyk, wegens de hoogte der bergen , en die
zich in de holen onthielden hadden van leef-
tÃ³gt geen gebrÃ©k. Als nu deeze kiften voor
den ingang der holen gekomen waaren, en nie-
mand van die roovers dezelve dorft naderen maar
zy alle zich ftil op hunne plaats hielden, greep
zeker fÃ³ldaat, die niet verdraagen kon dat zyn
makkers zo bevreefd waaren dat zy niet uyt
hunne kift dorften treeden , de ketting waar-
aan de kift ning, met beyde zyne handen, en
Iprongopden grondden ziende dat \'erniemand
te voorfchyn quam , naderde hy den ingang
van Ã©Ã©n dier holen, doodde verfcheydene met
zyne fchichten , trok andere die tegenftand
booden met zynen langen haak na zich, en ftiet
hen van boven neÃªr. Daarnaa tradt hy in \'t hÃ³l,
alwaar hy \'er nÃ³g meer om \'t leeven bragt, en
zich toen weÃªr na zyne kift begaf. Het gekryt
van deeze trof de andere met zulk een fchrik, dat
zy wegens hun leeven wanhoopten: maar de
nacht ftuytte den voortgang van dit werk , en
Herodes deed vergiffenis voor allen afkondigen,
indien zy zich wilden overgeeven. Den vÃ³l-
eenden dag wierdt het beftÃ³rmen deezer holen
hervat > en veele fÃ³ldaaten klommen uyt hunne
kiften om aan den ingang derzelver te ftryden,
en \'er vuur in te werpen , weetende dat \'er
brandbaare ftÃ³ffe van binnen was. In Ã©Ã©n dee-
zer holen was een oud man met zyne vrouw,
en zeven zoonen-, deeze ziende zich in zul-
ken nood , baden hem dat hy hen wilde
toelaaten zich aan de vyanden over te gee^
ven i maar in plaats van hen zulks toe te
ftaan, ftelde hy zich aan den ingang van \'t
hÃ³l, doodde hen als ze daar uyt wilden tre-
den, den Ã©Ã©nen naa den anderen, zo drazy te
voorfchyn quamen , en eyndelyk ook zyne
vrouw , werpende hunne \' lyken van boven
neÃªr, waarnaa hy zich zeiven insgelyks ne-
derwierp, en alzo den dood voorde flaaver-
ny koos, naa dat hy alvoorens veele ver-
wytingen en fcheldwoorden tegen Herodes
had uytgebraakt, alhoewel die VÃ³rft hem
ziende, met zyne hand gewenkt , en hem
toegeroepen had , dat hy hem vergiffenis
verleenen wilde. Aldus wierden alle de Ã³ve-
rige die in de holen waaren gedwongen zich
over te geeven , omdat zy zich niet lan-
ger konden verbergen nÃ³ch wederftand
bieden.

Naa dat nu Herodes PtolomÃ©us tot Land- (jig,
voogd aangefteld had trok hy met zeshonderd
paerden en drieduyzend mannen te voet na
SamariÃ«, met vroorneemen om Antigonus te
beftryden. Maar \'t liep PtolomÃ©us geheel te-
gen in deeze landvoogdy j want hy wierdt
door die welke GalilÃ©a te voore beroerd had-
den , belprongen en gedood j waarnaa zy de
vlugt neemende, zich in moeraflÃ¨n en ontoe-
ganklyke plaatfen begaven , en vandaar door
\'t ganfche land gingen ftroopen : DÃ³ch Hero-
des wederkomende liet niet naa hen te ftraffen j
want hy doodde veele van hen ^ en de fterke plaat-
fen waarin andere geweeken waaren ingeno-
men hebbende, deed hy hen ook fterven, ver-
nielde die oorden, leyde den fteden eene boe-
te van honderd talenten op, en dempte alzo
deeze muytery.

Middelerwyl wierden de Parthen in ee- (jj^^
nen grooten veldflag overwonnen, en Pa-
korus hun Koning gedood : hier op zondt
Ventidius , uyt laft van Antonius , Mache-
ra aan den Koning Herodes met twee keur-
benden en duyzend ruyters} DÃ³ch Antigonus
kÃ³ft hem met geld om , zo dat alhoewel
Herodes alles deed wat hy kon om hem
te weerhouden van tÃ³t Antigonus te gaan ,
hy \'er echter heene ging onder fchyn van
den ftaat zyner krygsmagt te bezien. Maar
Antigonus durfde zich op hem niet betrou-
wen , en wilde hem daarom niet alleenlyk
niet ontvangen, maar deed ook met ftin-
gerfteenen na hem werpen. Alstoen bemerk-
te Machera zynen misflag , en gaande na
EmaÃ¼s , deed hy alle de Jooden die hem
op den weg tegenquamen , in zyne gram-
fchap ombrengen , zonder eens te vraagen
Ã³f zy vrinden Ã³f vyanden waaren. . Door
dit gedrag wierdt Herodes zeer vertoornd ,
en ging na SamariÃ« om Antonius deswege
te fpreeken, en hem te verzoeken dat hy
hem niet meer zodaanig een onderftand
zond , vermids \'t hem meer fchaade deed
dan zynen vyanden, en hy \'t zeer wel mis-
fen konde, als zynde zonder dat fterk ge-
noeg om tegen Antigonus te beftaan. Maar
Machera quam hem onderwege te gemoet,
en badt hem te blyven , Ã³f ten minften
hem zynen broeder Jofephus te geeven Â»
om gezamentlyk Antigonus te beoorlogen.
Aldus wierden zy weder verzoend, en He-
rodes ftondt aan Machera op zyn verzoek
toe, dat hy hem \'t grootfte gedeelte van
zyn heir zoud overlaaten onder \'t geley-
de van Jofephus , aan wien hy beval niets te\'
XJ? waa^

â¬20. Daarnaa toog hy met eene trÃ³p ruytery en
voetvÃ³lk na Antonius, die de ftad Samolate,
aan den Eufraat gelegen, belegerde. Te An-
tiochiÃ« ontmoette hy een groot getal lieden, die
ook na Antonius wilden gaan, maar die zich
niet op weg begeeven durfden, omdat de Bar-
baaren , daar rondom heene verfpreyd, alle die
in hunne landen vielen doodfloegen. DÃ³ch hy
fprak hen moed in, en boodt zich tÃ³t hun Op-
perhoofd aan. Toen hy tÃ³t op twee dagrcy-
2^ens na aanSamofate gekomen was, waaren de
Barbaaren aldaar in grooten getale vergaderd,
om degenen die na Antonius trokken te over-
vallen: en dewyl zy niet uyt hunne laage te
voorfchyn quamen, dan wanneer zy die benden
in de vlakten zagen, lieten zy de eerfte trÃ³p
van Herodes voorby trekken 5 en vielen met
vyfhonderd paerden op de vÃ³lgende, waar on-
der hy zelf in perfoon was: en hoewel zy de
voorfte ryen deeden wyken, echter queet die
VÃ³rft zich zo dapper, dat hy den zynen een
Iiart onder den riem ftak, de vlugtende weder tÃ³t
het gevecht trok, de meefte Barbaaren in ftuk-
ken hieuw, en niet ophieldt van ftryden, tÃ³t
dat hy alle den buyt en de gevangenen, diezy
genomen hadden, wedergekreegen had. Daar-
naa voorttrekkende verfloeg hy nÃ³g een groot
getal van Barbaaren, die zich in het bofch niet
verre van dat veld onthielden om de reyzigers te
overvallen 3 en hebbende aldus den weg gebaand
/ voor deeze die naaquamen; noemden zy hem,
alle hunnen befchermer en behouder. Toen
hy dicht by Samofate gekomen was, zondt An-
tonius, die reeds had verftaan dat hyde Bar-
baaren verftrooid had , en t\'zyner byftand
quam, hem het puyk zyner benden tegen, om
hem eere aan te doen jen hem met groote blyd-
fchap ontvangende, omhelsde hy hem, prees
zyne dapperheyd , en bejegende hem als eenen
VÃ³rft aan wien hy de kroon op \'t hoofd gezÃ©t
had. Kort daarnaa gaf Antiochus Samofate
over, en aldus eyndigde de oorlÃ³g. Antonius
liet aan SoÃÃs het gebied over het heir cn \'t
landfchap, met bevÃ©l om den Koning Hero-
des in alles wat hy van noode mogt hebben,
by te ftaan, en ging daarop na Eg^te. Sofius
zondt dan twee keurbenden met Herodes na
JudÃ©a , en vÃ³lgde zelf met het Ã³verige van
h heir.

<^21. Terwyl dit voorviel raakte Jofephus , He-
rodes broeder, op de vÃ³lgende wyze in JudÃ©a
om \'t leeven, omdat hy het bevÃ©l dat hy ont-
vangen had van niets te waagen,niet naageko-
men had.Hy tooe n^ de weg van Jericho met zyne
benden, en vyf vaanen ruytery wcUceMachera
hem gegeeven had 3 suyt, om \'t koorn in te zame-
len. DÃ³ch dewyl deeze Roomfche ruytery maar
uyt jong en oneervaaren krygsvÃ³lk beftondt,
welker meefte in%riÃ« waaren geworven , vielen
de vyanden op eene naadeclige plaatlÃ¨ op hem
a^n, floegen zyne geheele manfchap,enhy^elf
manhaftiglyk ftrydende wierdt gedood. En dewyl
de dooden in Antigonus magt bleeven, deed
iayjofephus\'t hoofd afhouwen^ alhoewel zyn

broeder Pheroras hem vyftig talenten voor \'t
lighaam jn zyn geheel boodt. Naa dit gevecht
ftonden de GalileÃ«rs tegen hunne Overften op,
en wierpen die van Herodes party in \'t meir.
Behalve dcezc waaren \'er nÃ³g verfcheydene an-
dere beroerten in JudÃ©a5 en Machera verfterkte
het kafteel van Geth.

Herodes verftondt die tyding in eene voor-
ftad van AntiochiÃ« genoemd Dafne , en zy
quam hem niet onverwacht te voore, omdat
hy eenige droomen had gehad, die hem zyns
broeders dood voorfpelden. Aldus verhaaftte
hy zyne tÃ³g\'tj en toen hy aan den bcr^ Liba-
non gekomen was, nam hy achthonderd man-
nen van \'tland, en ging met een Roomfche
keurbende na PtolemaÃ¯s, vanwaar hy dien
zelfden nacht vertrok, om na GalilÃ©a tÃ© gaan.
DÃ³ch hy wierdt van de vyanden overvallen,
maar hy overwon hen, en dwong hen zich in een
kafteel te befluyten, vanwaar zy den voorgaan-
den dag uytgetrokken waaren. \'s Anderen-
daags belegerde hy hen 5 maar een zwaar on-
weÃªr dwong hem na de nabuurige vlekken te
wyken. De andere keurbende welke hy van
Antonius ontvangen had quam toen ook by
hem, \'t welk de belegerden zo bevreefd maak-
te, dat zy \'t kafteel by nacht verlieten. He-
rodes inmiddels verlangende om zyns broeders
dood te wreeken, trok met groote fpoed na
Jericho, alwaar hy de voornaamften der ftad
met een gaftmaal onthaalde : en naauwlyks
waaren de gaften weder vertrokken, Ã³f de zaal
waarin de maaltydgehouden was, ftortte in, zon-
der dat\'er iemand fncuvelde wyl ze \'er alle uyt
vertrokken waaren > \'t welk ftÃ³ftÃ¨ gaf om te ge-
looven dat GÃ³d een byzondere zÃ³rg voor He-
rodes droeg,omdat hy hem als d^or een won-
derwerk van zulk een groot gevaar verlÃ³ft had.
Den vÃ³lgenden dag quamen zesduyzend der
vyanden van \'t gebergte, en jaagden den Ro-
meynen eenen fchrik aan, te meer dewyl
ze door de voorfte zeer met fchi-cht^ ea
fteenen befchaadigd wierden , zo dat ook
Herodes zelf eene quetfuur door een fchicht
in zyne zyde ontving. Antigonus willende
aangezien ^yn dat hy fterk genoeg was om
op meer dan eene plaats te gelyk den oor-
lÃ³g te voeren , zondt eenige benden na Sa-
mariÃ« onder \'t geleyde van Tappusmaar
Machera boodt hem wederfland j en He-
rodes nam vyf fteden in, doodde bykans
tWeeduyzend van degÃ©nen die \'er m bezet-
tinge lagen, ft^k de plaatfen in de brand 3
en wendde zich toen na Pappus, die by *t
vlek Ifanas gelegerd was , alwaar veele , zo
uyt Jericho als uyt JudÃ©a , zich by hem ver-
voegden. Zo dra HerodeÂ« bemerkte dat
de vyanden ftout genoeg waaren om tÃ³r
een gevecht te komen , viel hy op hen
aan, overwon hen, en brandende van be-
geerte om zyns broeders dood te wreeken ,
jaagde hy hen onder het doodflaan naa,
tÃ³t aan het vlek : terftond wierden Ã©c
huyzen aldaar met menfchen vervuld , en
veele vonden zkh genoodzaakt op de
daken te klimmen j dÃ³ch die wierden haaft

van alle kanten benden in aantÃ³gt na \'t belÃ©g
van Jerufalem, \'t welk aan de noordzyde aan-
getaft wierdt i en men zag \'er elf keurbenden,
en zesduyzend ruyters , behalve de hulptroe-
pen van SyriÃ«. De t^vce Opperhoofden van dit
vermaard belÃ©g waaren Sofius, door Antonius
gezonden tÃ³t byftand van Herodes , en dee-
VÃ³rft , die den oorlÃ³g voor hemzelven

voerde om zich van de kroon , hem door \'t
befluyt van den Raad toegekeurd , te verzÃ©ke-. .
ren > door den ondergang van Antigonus , die
een openbaar vyand des Roomfchen vÃ³lks

zich binnen die plaats begeeven hadden, verdee-
dicrden dezelve met zeer groote kloekmoedig-
heyd, roemden op de heyligheyd van hunnen
Tempel, poogden \'t vÃ³lk te verzÃ©keren dat
God hen van dat gevaar verlÃ³ften zoude , en
deeden heymelyk uytvallen om de leevensmid-
delen , en \'t voeder op \'c veld te vernielen, ten
eynde de beleggers gebrÃ©k daarvan mogten
hebben. Herodes om daarin te voorzien, ley-
de laagen op verfcheydene plaatfen, en deed
leeftÃ³gt van verre aanvoeren, waardoor men in \'t
heir voorraad kreeg van alles wat noodig was.
Hy gebruykte ook een groot getal graaversj en
dewyl het zomer faizoen aan hun werk geen
verhindering toebragt , voltooide hy de drie
aangeleyde ftÃ³rmfchanfen. Voorts beukte hy
de muuren der ftad met ftÃ³rmtuyg, en liet niets
i achterwege om zyn groot oogmerk te berey-

De belegerden daarentegen deeden alles wat
moogelyk was om zich wel te verweeren j zo
dat zy niet alleenlyk de begonnene, maar ook
de voltooide werken verbrandeden j en door
hunne groote dapperheyd betoonden dat de
Romeynen hen niet overtroffen dan in de krygs-
kunde. In plaats van de neÃªrgeworpene muu-
ren maakten zy weÃªr andere, zy doorgroeven
de mynen met tegenmynen, en ftreeden dikwils
voet by voet zonder te wyken. Invoege dat
hoewel zy door zulk een magtig heir belegerd,
en ter zelfder tyd door hongersnood gepraamd
waaren, doordien dat jaar juyft een Sabbatli-
iaar was, de wanhoop hen echter aanmoedigde,
en niets hen tÃ³tde overgaave kon doen befluy-
ten. Eyndelyk op den veertigften dag der be-
lÃ©c^eringe beklommen twintig der manhaftigfte
Roomfche fÃ³ldaaten den muur, en wordende
van Ã©Ã©nen van Sofius Hoofdlieden gevÃ³lgd, en
door andere benden onderfteund, maakten zy
\'er zich meefters van. Vyftien dagen daarnaa
wierdt de tweede muur ook bemagtigd j en
eenige van de galleryen des Tempels v^-
brand , dÃ³ch Herodes leyde namyls dat
Antigonus te lafte , Ã³m hem daardoor by
den vÃ³lke gehaat te maaken Naa dat het
buytenfte des Tempels , en de beneden-ftad
aldus ingenomen was, weeken de belegerden
in de bovcn-ftad, cn den binnen-Tempel: cn
vreezende dat de Romeynen hen het verrich-
ten der Ã³fferanden beletten zouden , verzÃ³ch-
ten zy van de belegeraars dat men hen wilde
toelaaten om de noodige beeften tÃ³t dien eyn-
Xx 2 de

die^\'er bmnen waaren zo dicht op malkande.

-ren-epakc,vondt, dat zy zich nie^t verweeren
kdnden.: weshalve men hen met fteenen dood
irooide , \'t welk door dc fchrikkelyke menigte
lan dooden een yslyker fchouwfpel was ,dan men
nÃ³p; m dien ganfchen oorlÃ³g gezien had. Dit
krelikte de ftoutheyd der vyanden meer dan iets
anders , vv^ant zy . verlooren alle hoope dat het
^eluk hen weder dienen zoude. Men zag hen :
met groote trÃ³ppen vlugten , en zo \'er niet de 1

wintertyd tuftthen beyde gekomen waare, de
overwinnaars zouden tÃ³t aan jerufalem hebben
kÃ¶nnen gaan, en\'t gewislykingenomen, en alzo
den oorlÃ³g ten eynde gebragt hebben dewyl
Antigonus reeds in overleg was om te vlieden, en
de ftad te vedaaten. Toen \'t avond geworden was
beval Herodes dat men de fÃ³ldaaten zou laaten
eeten: en dewyl hy zeer moede was, begaf hy
zich in zyne kamer om in \'t bad tc gaan Als-
toen bevrydde de gÃ³dlyke voorzienigheyd hem

van een zeer groot gevaar 5 want terwyl hy ge-
heel nal.kc wal, en?.iet meer dan Ã©Ã©nen zyner
dienaaren by zich had, quamen drie der vyan-
<len , die zich uyt vreeze in dat huys verbor-
gen hadden, de Ã©Ã©n naa den anderen met het
zwaerd in de vuyft om zich tc redden s en zy veiv
fchrikten zo door de tegenwoordigheyd des
Konings, die in \'t bad was , dat in plaats van
hem te dooden, gelyk zy gemaklyk konden
gedaan hebben , zy niet anders poogden dan
maar te vlugten. Den vÃ³lgenden dag deed
Herodes het hoofd van Pappus , die onder
de dooden was , afhouwen, en zondt het
aan Pheroras , om hem over \'t veriies
broeders te trooften , vermids hy het
was die met eyge hand JofÃ¨phus gedood

Toen de winter over was toog deeze dap-
pere krygsman na Jerufalem, floeg zich dicht
by de ftad neÃªr , en belegerderze, drie jaaren
naa dat hy te Rome tÃ³t Koning verklaard was.
Hy koos dien oord welken hy \'t bequaamft
oordeelde om de plaats te bemagtigen, en nam
zvn legerwyk voor den Tempel , gelyk Pom-
peius wel eer gedaan had. Hy deed door een
menio-cevan del vers drie ftÃ³rmfchanfen opwer-
pen, ^torens bouwen, en veele boomen vellen
en geduurende dit belÃ©g ging hy na Sama-
riÃ« , en trouwde aldaar met Mariamne ,
dÃ³chter van Alexander , en kindskind van!
den Koning Ariftobulus , aan welke hy
verloofd was, gelyk hiervoore reeds verhaald

de met Zieh te neemen. Herodes ftondt hun
verzoek toe, op hoope dat die gunft hen vermur-
wen zoude: maar ziende daarnaa dat zy hoe lan-
ger hoe hardnekkiger wierden om Antigonus in
de koninglyke waerdigheyd te handhaaven, ver-
dubbelde hy zyne poogingen om de plaats te be-
magtigen : en men zag wel haaft na dat hy
zich met geweld meefter van de ftad gemaakt
had, aan alle kanten niet dan eenen yslyken
moord j doordien de Romeynen verbitterd
wierden dat het belÃ©g zo lang duurde , en de
Jooden van Herodes aanhang hunne landsge-
nooten , die de andere party gekoozen had-
den , verdelgen wilden. Aldus floegen zy hen
dood in de ftraaten , in de huyzen, en zelfs
wanneer ze in den Tempel vlooden: men ver-
fchoonde nÃ³ch jonge , nÃ³ch oude,- de weere-
loosheyd der zwakfte kunne baarde geen meÃª-
doogen jegens de vrouwen j en hoewel Hero-
des beval, ja badt, haar te verfchoonen, \'t
mogt niet helpen j want het krygsvÃ³lk was zo
verwoed, dat het alle menfchelykheyd fcheen
uytgefchud te hebben.

624,, Antigonus klom in dien ftaat van den toren
waarin hy was, en zonder acht te flaan op zy-
nen voorigen ftaat, wierp zich voor de voeten
Van Soflus, die in plaats van zich zyner te ont-
fermen, hem fchamperlyk bejegende, en niet
als eenen man Antigonus , maar als een wyf
Antigona noemde: evenwel hieldt hy hem niet
in bewaaringe als eene vrouw , maar voegde
hem een goede wacht toe.

62 f. Herodes naa dat hy zo veel moeite gehad
had om zyne vyanden te overwinnen, had
geen minder werk om de moedwil der uytheem-
fche krygslieden, welke hy t\'zyner hulpe ont-
booden had , te beteugelen; want zy ftooven
ter Tempel in, en wilden zelfs in \'t Heyligdom
indringen. Maar om dit te beletten gebruyk-
te hy niet alleenlyk gebeden en dreygementen,
maar ook geweld ^ want hy achtte dat het erger
voor hem zoude zyn overwinnaar dan overwon-
nen te weezen, indien zyne zeege de oorzaak
waare dat voor de oogen der ongÃ³dvruchtigen
bloot gefteld wierde \'t gene hen niet geoorlÃ³fd
was te zien. Ook poogde hy met alle zyne
magt het pionderen der ftad te beletten , zeg-
gende ronduyt tegens Soflus, dat indien de Ro-
meynen haar van inwooners wilden ontblooten,
cn pionderen, hy dan maar Koning zoude zyn
van eene woefte en yerlaatenc plaats j cn dat hy de
heerfchappy ten kÃ³fte van het bloed van zo vee-

JOSEPHUS XV, Boek.

Ie menfchen niet koopen wilde. Soflus hier-
op antwoordende dat men den fÃ³ldaaten de
plondermg eener plaatfe, die zy ftÃ³rmender-
hand veroverden, niet kon weygeren, zo be-
loofde Herodes dat hy hen uyt zyn eygen
zou beloonen. Aldus bcvrydde hy de ftad
daarvan, en quam zyne belÃ³fte treftÃ¨lyk naa
zo Wel ten aanzien der lÃ³ldaaten als der
BevÃ©lhebberen, welke hy wel befchonk, dÃ³ch
inzonderheyd Soflus, dien hy Koninglyk ver-

Dit inneemen van Jerufalem gebeurde on-
der \'t burgermeeftcrfchap van M. Agrippa
en Kamfius Gallus , in dc honderd vyfen-
tachtigfte Ohmpiade , in de derde maand,
op eenen vaft-dag, zynde juyft dezelfde toen

A^fu^^I goudene kroon ge-

Ã³fferd had, vertrok hy vanjerufalem, en voer-
de Antigonus gevangen met zich na Antonius
Maar dit verwekte een groote bekommering bv
Herodes 5 want hy vreesde dat Antonius hem
vry mogt laaten gaan, cn hy dan te Romeko-
mende aan den Raad voorftellen, dat hv
van koninglyken bloede zynde , boven He-
rodes behoorde gefteld te worden, die van
geen doorluchtige geboorte was , en dat al
waare het dat zyn opftand tegen de Ro
meynen hen weerhield van hem in \'t Ryk
te handhaaven, zy echter zyne kinderen, die
hen met beleedigd hadden, niet zouden voor-
bygaan. On^ zich dan van deeze vreeze te
ontflaan , bewoog hy Antonius door een
groote fomme gelds dat hy Antigonus deed
ombrengen.

Aldus verlOor^et geflacht der AfmoneÃ«rs, <^27
na honderd zesentwintig jaarerf geregeerd te \'
hebben , de heerfthappy â¢ En dit huys is niet

geweeft, doordien het
^ich op den troon verheven heeft gezien, maar
ook omdat het fteeds het HoogSpriSera^S
bezeten heeft, cn dat de voortreffelyke^^^^
den zyner Koningen den roem onzer landaard
zeer verheven hebben. Ma^ inwendige ver-
deeldheyd heeft eyndelyk den. ondergang des-
zelfs veroorzaakt, waardoor de heerfchappv
overging m \'t ftamhuys van Herodes, zoon
van Antipater, die gefprooten was uyt een
geflacht, dat gcenflns door adel van ande^
re onderdaanen des Konings onderfcheyden
was.

hebben m t voorga^de boek het in-
^ ^ neemen van JerufalemdoorSoflusen He-
rodes, en het gevangen neemen van Antigonus

delen. Wanneer dan Herodes zich meefter van
JudÃ©a zag , toonde hy zich erkentelyk jegens
die welke hem geneegenheyd toegedraagen
hadden toen hy nÃ³g een ampteloos perfoon
was : maar daar liep niet een dag voorby dat
hy niet eenige der gener die \'t met Antigonus
gehouden hadden deed ombrengen. TolUo een
Fharifeer, en Sameas zyn leerling, waaren de
eenigfte welke hy gunftiglyk bejegende, om
hen te vergelden voor dat zy geduurende \'t
belÃ©g fteeds aangeraaden hadden dat men hem
aanneemen zoude. En deeze Sameas was
het, die toen men Herodes voor \'t recht
gedagvaard had, aan Hyrkanus en de ande-
re .Rechters voorzeyde, dat indien men hem
vryijprak, hy hen alk daarnaa zou doen om

\'t leeven brengen 5 welk zeggen GÃ³d naa
verloop van tyd getoond heeft waar te wee-

Herodes deed al het kÃ³ftelyk huysraad dat
hy m \'t konmglyk paleys vondt, nevens het
goud en \'t zilver \'t welk hy den ryken ontnam,
byecnbrcngen, en verzamelde alzo eenen groo-
ten fchat, welken hy aan Antonius en zyne
vrinden gaf Hy deed vyfenveertig der voor-
naamften van Antigonus aanhang fterven, en
ftelde wachten aan de poorten om wanneer hun-
ne lyken uytgedraagen wierden, te zien Ã³f men
ook te gelyk eenige klcinoodiÃ«nuytdroeg, ten
welken eynde die doode ligchaamen naauwkeu-
rig bezigtigd wierden. Voorts deed hy al het
goud en zilver dat men vondt tÃ³t zich bren-

gen j en die\'t met Antigonus gehouden had-
den zagen geen eynde van hunne elenden : want
alle hunne goederen konden de gierigheyd van
deezen nieuwen Koning , wiens fchatkift uyt-
geput was , niet voldoen. Ook had men re-
den om ;^oor eenen hongersnood beducht te
#zyn, omdat de landen toen braak lagen, dewyl
dat jaar het zevende jaar was , in *t welk ons
niet geoorlÃ³fd is de aarde te bearbeyden en te
bezaaijen.

Antonius ondertuflchen wilde Antigonus be-
waaren om ten pronk zyner zeegepraal te die-
nen i maar ziende dat de Jooden hem begun-
ftigden, en tÃ´t eenen opftand neygden uyt haat

dien zy Herodes toedroegen, oordeelde hy dat
het befte middel om hen in hunnen pligt te
houden, zou zyn Antigonus te doen dooden â¢
weshalve hy hem te AntiochiÃ« \'t hoofd liet
afflaan -, waarvan Strabo de KappadociÃ«r aldus
fpreekt: Antomus deed Antigonus Koning der
Jooden te AntiochiÃ« onthoofden,en was de eerfte
der Romeynen die eenen Koning aldus deed fter-
ven,omdat hy geen ander middel zag om de Joo-
den tÃ³t gehoorzaamheyd van H er odes,die in zy-
ne plaats Koning geworden was, te brengen t
want zy waaren tegen hem zo verbitterd, en
Antigonus zo toegedaan, dat men hen zelfs door
pynigingen niet kon dwingen Her odes den naam
van Koning tegeeven. \'Dit bewoog Antonius om
door eenen fmaadelyken doodde geheugenis van
den Ã©Ã©nen te verduyfteren, en den afkeer dien
men van den anderen had te verzachten

Wy hebben reeds gezegd hoe Barzafarnes
en Pakor^ Veldoverfte der Parthen Hyrka- ^
nus den Hoogenpriefter, en PhafaÃ«l Herodes
broeder gevangen hielden, en dat de laatfte,
om de fchande van flaaverny te ontgaan zich-
zelven ombragt. Nu ftaat ons te melden hoe
Hyrkanus vrygclaaten wierdt, en by Hero-
des quam naa dat hy tÃ³t Koning beveftigd
was.

TlJYrkanus by Fraates Koning, der Parthen
\' gekomen zyndewierdt wegens zyne Ã©de-
le afkomft wel van dien VÃ³rft bejegend j want
hy ontfloeg hem . van zyne boeijen, en liet hem
tofiibinnen Babilon, alwaar veele Jooden waa-
-ren., ;te woonen.\' Hierdoor wierdt hy niet al-
leenlyk van dejooden ^ welke in die ftad hun
iVA\'Wyf\'hadden^\' als hunnen Hoogenpriefter en
Kohmgr geÃ«erd j maar alle de andere Jooden 4ie
rOveridmiEufi\'aat woonden ^ beweezen hem zo?-
daanig ejÃ©n eere j^invoege dat hy zich gelukkig
.in,f.ongeluk: bevohdt. Toen hy vÃ¨rftondt

idatHerÃ³desop den troon gefteegen was, kreeg
hyigrOoteJ^ope j vZo doordien hy natuurlyk
zyne vrinden en maagen beminde, als omdat
hy zich verbeeldde, dat dewyl hy hem\'t leeven
behouden had toen hy op het punt ftondt vari
veroordeeld te worden, hy zich niet dan alles
goeds van zyiie erkentelykheyd belooven konde.
Hierom verlangde hy zeer om na hem toe te
gaan, en fprak \'er van tÃ³t zyne vertrouwdfte
vrinden # dÃ³ch die rieden hem te blyven jen om
hem daartoe te beweegen hielden zy hem voor:
â Dat\'alle hunne landsgenooten die daar te
de woonden, hem alle de eere beweezen die zy
aan hunnen Hoogenpriefter en Koning geeven
konden: Dat hy zulks ih JudÃ©a niet verwach-
ten kon 5 naar dien Antigonus hem zofmaadig-
lyk aan zyn lighaam mishandeld had : En dat
aewyl verandering van ftaat ook de gevoe-
lens" der menfchen verandert,en men zelden
ziet dat Koningen de weldaaden in hunnen ge-
ringen ftaat genooten indachtig zyn , hy zich
ookhietveel van Herodes geneegenheyd kon
toeleggen ". Maar deeze wyze raad had gee-
nen indruk op Hyrkanus gemoed, door de fterke
begeerte die hy had om weder na zyn land te
keeren. Herodes fchreef ook aan hem dat hy den
Koning Fraates en de Jooden verzoeken zoude,
dat ze hem \'t genoegen van de koninglyke magt
met hÃ©m te dÃ©Ã¨len niet misgunnen wiiden, na-
demaal de tyd nÃ¼ gekomen was,om zich dank-
baar te toonen voor de genootene weldaaden
van opvoedinge en befcherminge. Deeze
hftige VÃ³rft ve\'i-genoegde zich niet met aldus
aan\'hem te fchryven, maar zondt Saramallam
de hoedaanigheyd van Gezant met groote ge-
fchenken aan Fraates, ora dc vryheyd zyns wel-
doeners van hem te verwerven, opdat hy zich
wegens de genootene gunften van zynen pligt
quyten mogt. DÃ³ch alle deeze \'betuygingen
van vrindfchap waaren niet dan veynzery:
want hy wel Weetende dat hy zich de kroon
t\'onrecht aangemaatigd had, vreesde voor ee-
nige verandering, en begeerde daarom zo yve-
rig Hyrkanus ^in zyne magt te hebben, en ook
te doen dooden indien hy \'t voor zyne zeker-
heyd noodig oordeelde, gelyk het gevÃ³lg
toonde.

Hyrkanus wierdt dan door den Koning der
Parthen in vryheyd gefteld, en dejooden te
Babilon woonachtig verzÃ³rgden hem met noo-
dig reysgeld. Herodes ontving hem met groote
eerbewyzinge, en gaf hem overal in byeen-
komften en op gaftmaalen de eerfte plaats,
noemde hem zynen vader, en vergat niets van
\'t gene hem alle vermoeden mogt beneemen van
het verraad dat hy hem; brouwde j omdatidiy
\'t kÃ³ft te wat het wilde, zich van de kroon ver-
\'ZÃ©keren, en Z)m nieuw gezag vaftftelleh wil-
de: waaruyt dan huyslyke tweedragt, en groOte
beroerte ontftondt , gelyk ik verhaalen zal.
Herodes vreÃ©zÃ©nde dat een perfoon van voor-
naame afkomft in \'t Hoogepriefterfchap gefteld
mogte worden i/ontboddt van Babilon eenen
Priefter van geringen geftachte genaamd Am-
nel-y, wien hy dat ampt gaf Alexandra Hyr-
kanus dÃ³chter, en weduwe van Alexander
goon van den Koning Ariftobulus, by wien zy
eenen zoon had, een wonder fchoon jongman,
geheeten Ariftobulus gelyk zyn grootvader, en
eene dochter van ver wonderlyke fchoonheyd,
genoemd Mariamne, gÃ©maahn van Herodes ,
wierdt met een zeer ge voehg hartzeer getroffen
wegÃ©ns \'t ongelyk dat men haaren zoon aan-
deed , door iemand van geen aanzien dus bo-
hem te ftellen , en in zulk een uytmun-

tend ampt te plaatfen. Zy zondt dan door
eenen Muzikant eenen brief aan Kleopatre,
om haar te bidden dat zy dat ampt van Anto-
nius voor haaren ioon verzoeken wilde. Dee-
ze Koningin deed zo, maar kon het niet ver-
werven. Middelerwyl quam een groot
vrind van Antonius , in JÃ¼dÃ©a ohi eenige zaa-
ken te verrichten 5 en vermids hy zich verwon-
derde over de ongemeene fchoonheyd van Ari-
ft\'obulus en Mariamne , en \'t geluk van Alexan-
dra, datzy zulke kinderen ter werreld gebragt
had , raadde hy haar hunne beeldteniflÃ¨n aan
Antonius te zenden , niet twyfelende Ã³f hy
zou, als hy die gezien had, alles doen wat zy
begeerde. Zy deed zo; en Delhus wedet by
hem gekomen zynde fprak nÃ³g grooter van
hunne fchoonheyd, en zeyde dat zy meer naar
GÃ³dheden dan naar fterflyke menfchen gelee-
ken , verzuymende niets om in hem een begeer-
te tÃ³t deeze fchoonheden te verwekken. Maar
Antonius oordeelde dat het niet eerlyk voor
hem zoude zyn, dat hy eenen Koning zynen
vrind zoude vergen \'hem zyne huysvrouw te
zenden i en aan de andere kant vreesde hy ook
dat dit eene minnenyd in Kleopatre verwekken
zoude : Hierom vergenoegde hy zich met aan
Herodes te fchryven , dat hy hem verzÃ³cht,
Ariftobulus onder eenig eerlyk voorgeeven te
willen overzenden, byaldien zulks zonder eeni-
ge zwaarigheyd gefchieden konde. Maar
Herodes vondt het ongeraaden eenen perfoon
van zodaanig een geboorte , fchoonheyd, en
jongheyd, want hy was toen nÃ³g maar zeftien
jaaren oud, te zenden aan iemand van zulk een
groot gezag als Antonius, die Ã©Ã©n van dealler-
welluftigften der Romeynen zynde, het pleegen
zyner welluften geenfms verbergde, vermids hy
op zyn groot vermoogen fteunde. Herodes
antwoordde derhalve dat Ariftobulus niet uyt
JudÃ©a kon gaan, Zonder \'t land daardoor m
oorlÃ³g te brengen, omdat de Jooden fteeds na
nieuwigheyd en verandering van regeeringe
haakten.

Naa dat Herodes zich dus jegens Antonius
verfchcond had, vcndt hy goed Ariftobulus en
Alexandra niet t\'eericm aal t\'onvrind te maaken,
en aan Mariamne, die hem onophoudelyk cm
\'t Hoogepriefterfchap voor haaren, broeder aan-
drong , geen misnoegen te geeven. Ook oor-
deelde hy dat het beft was , Ariftobulus alle
gelegenheyd van uyt het land te gaan , onder
voorgeeven van eene reyze te doen , te benee-
men 3 en hebbende zyne byzonderfte vrinden
doen byeenkomen, klaagde hy tegens hen over
Alexandra, zeggende: â Dat zy heymelyk ar-
3, beydde orÃ³ hem de kroon te ontneemen, en
â dcor Kleopatre te wege te brengen dat An-
tonius die aan haaren zcone gave : \'t welk
te grooter misdaad in haar was , omdat zy
zulks niet kon doen zonder haare dÃ³chter
van den troon te ligten, en haaren fchoon-
zoon eene eere , die hy door groote moei-
te en gevaaren verkreegen had , te ontruk-
ken. Dat hy nÃ³gtans het ongelyk dat zy
hem aandeed wilÃ¤e vergeeten , en zyne ge-
neegenheyd tÃ³t haar en de haare met der
daad betoonen , door aan haaren zoon het
Hoogepriefterfchap te geeven, \'t welk Ana-
nel dus lang ter oorzaake van Ariftobulus
jongheyd bediend had Deeze woorden
welke Herodes bedacht had om die PrinfÃ©s
en haare vrinden te bedrieg&n , - bewoogen
Alexandra dermaate , zo door de blydfchap
over \'t verkrygen van haaren wenfch , als
door vreeze dat Herodes haaren toeleg ont-
dekt had , dat zy met traanen voor hem be-
kende , â Dat ze ten opzigte van het Hooge-
priefterfchap inderdaad alles wat zy kon ge-
daan had , achtende dat het een oneer voor
haaren zoon was dat een ander dat ampt be-
zat : maar belangende het koningryk , dat
^^ zy niet de allerminfte gedachte gehad had
3, om het voor hem te begeeren j ja dat fchoon
men \'t haar voor hem aanboode ^ zj \'t niet
zou willen aanneemen. Dat het haare eere
5, genoeg was , te zien dat haar zoon nevens
hem regeerde, en dat haar huysgezin buyten
vreeze gefteld was. Dat zy zich dus door
zyne weldaaden overwonnen ziende , met
,, alle dankbaarheyd de eere, welke hy haaren
,3 zoon aandeed, ontvangen zoude ; Dat hy
zich verzekerd kon houden dat hy hem on-
derdaanig zoude zyn 5 en dat zy hem badt
haar te willen vergeeven \'t gene zy , zo uyt
inzigt van haare hooge geboorte , als ter
zaake van het ongelyk \'t wdk zy meende
dat men Ariftobulus aangedaan hadde, had
â beftiaan". Naa dat zy aldui? gefprooken had
^ven zy eikanderen de hand , ten blyke
eener Avaare verzoeninge > en Ã©lk geloofde
dat alle wantrouw tulfchen hen weggeno-
men was.

Hero.des beneemt, AnanelJjet Hoc^epriener-ampJ, .en g^eft JictaaÂ®
A-riftobulus. Hy iiÃ¶et Alexandra en Ariftobulus in vcrzekennge
^leemen , ss/annecr ze na Kleopatre meenden te vlugten: Hy _gÂ«laat
zieh xaet feen verioend te s-yn. DoÃ©t Ariftobulus ver-

T^Aarop nam de Koning Heredes het Hoo- <^34-
jL-/ gepriefterfchap van Ananel 5 die lioewel
hy van \'t geflacht der Priefteren was , echter
vcor eenen vreemdeling gehouden wierdt,
ciTidat hy van diejccden was, welke in groo-
te menigte aan gene zyde van den Jordaan
weenden. Herodes tÃ³t de krcon gekomen
zynde had hem met die waerdigheyd vereerd ?
cmdat hy zyn oude vrind was, en hy ontnam-
ze hem om geen andere reden, dan omdat hy
\'t ncodig oordeelde tÃ³t ftillinge der beroerten
van zyn huysgezin : want doordien dat ampt
niet flechts vcor eenen tyd , maar vcor altoos
begeeven wierdt, kon hy zulks niet met recht
doen. Antiochus Epifanes was de eerfte die
deeze wet brak, toen hy Jefus afzette om zy-
nen broeder Onias in zyne plaats te ftellen.
Ariftobulus was de tweede , toen hy \'t ampt
zynen broeder ontnam om het vcor zichzel-
ven re houden. En Herodes was de derde,
toen hy \'t by het leeven van Ananel aan Ari-
ftobulus gaf 3 om daardoor rufte in zyn huys
te brengen.

v/antrouwig te blyven : hy geloofde dat Ale-
xandra dus veel gedaan hebbende , niet laaten
zoude te vertrekken indien zy \'er maar gele-
genheyd toe vinden kon. Hierom verboodt hy
haar uyt het Paleys te gaan , Ã³f zich ergens
meÃª te bemoeijen en hy liet haar zo naauw
gade flaan , dat zy niets kon doen , zonder
dat hy \'er bericht af kreeg. Zy hoogmoedig
van aardt , gelyk het den vrouwen natuurlyk
is , kon niet dulden dat zy dus onbetamelyk
gehandeld wierdt, en zoud ik weet niet wat lie-
ver geleeden hebben , dan aldus haare vryheyd
te verliezen, en onder fdiyn van eere haar lee-
ven in een rÃ©chte flaaverny en geftadige vreeze
door te brengen, Zy befloot derhalve aan de
Koningin Kleopatre te fchryven , en haar te
bidden dat zy deernis met haar ongeluk heb-
ben , en haar byftaan wilde. Deeze VÃ³rftin
zondt haar befcheyd dat zy moft trachten met
haaren zoon te vlugten en in Egipte te komen.
Alexandra deezen raad goedkeurende , beval
aan twee vÃ¤n haare getrouwfte dienaaren, dat
zy twee kofters als doodkiften zouden laaten
maaken, opa haar in de Ã©Ã©ne, en haaren zoon
in de andere te fluyten, en hen dan by nacht:
in een fchip te brengen dat gereed lag om na
Egipte te vaaren, EJbpus Ã©Ã©n deezer dienaaren
fprak \'er van tÃ³t Sabbion, die hy meende dat van
de zaak wift , omdat hy voor een groot vrind
zyner Meeftereffe, en een vyand van Herodes
gehouden wierdt , en zelfs verdacht was van
eenen der medepligtigen te zyn die Antip^er
vergeeven hadden. Deeze Â»lan , verblyd dat
hem zulk een gunftige gelegenheyd voorquam
om de geneegenheyd van Herodes te winn^,
ontdekte AlexandrÃ¤s voorneemen aan hem. De
VÃ³rft , die niet minder behendig dan wraak-
zuchtig was , liet haar met haar voorgenomeu
werk begaan , zonder haar en haaren zoon in
verzÃ©keringe te neemen , voor dat men hen in
de doodkiften wegdroeg, En dewyl hy Ale-
xandra geen quaad durfde aandoen, uyt vreeze

dat Kleopatre\'t zich aantrekken zoude, gehet
hy zich dat hy\'t haar vergaf, en veynsde zich
dat liy door grootmoedigheyd goedertieren je-
gens de moeder en den zoon was; maar in zyn
liart befloot hy Ariftobulus aan kant te helpen,
t koftte wat het wÃ¼de , dÃ³ch zulks alleenlyk
voor eenigen tyd uyt te ftellen, om zyn voor-
neemen te beter te verbergen. Het Loover-
hutten-feeft , Ã©Ã©ne onzer voornaamfte hoog-
tyden, gekomen zynde , bragt hy \'t zelve m
gaftmaalen met het vÃ³lk door , by welke gele-
genheyd iets voorviel dat zyne argwaan on-
trent Ariftobulus zo vermeerderde, dat hyniet
befluyten kon langer te wachten met zyn
voorneemen.uyt te voeren, \'t welk zich aldus
toedroeg.

^ Toen deeze Prins , die nÃ³g maar zeventien
jaaren oud was , na den altaar opklom , be-
kleed met de cieraaden des Hoogenpriefters,
oni vÃ³lgens de wet de Ã³fferanden met de ver-
eyichte plegtigheden te Ã³fteren, trok hy , zo
door de grootte zyns perfoons die zyne jaaren

XV, Boek,
te boven ging, als door zyne ongemeenefchoo.
ne gedaante, waarin de majefteyt van zyn ge-
flacht uytblonk, de oogen van de ganfcL me-
nigte des volks op zich; zo dat ieder door dit
voorwerp opgetoogen zich de groote daaden
van zynen grootvader Ariftobulus erinnerde-
en de omftanders konden hunne blydfchap nie^
verbergen , maar betoonden die door hun ee
juygh en wenfchingen voor dien jongen Prins
met meerder vryheyd als men onder zulken
argwaanenden Koning , gelyk Herodes was,
behoorde te neemen. Dit blyk dat zy van ee\'
neegenheyd tÃ³t het huys van Ariftobulus ga-
ven, erkennende zich daaraan verphgt , ver-
toornde den Koning zo zeer , dat hy zynen
toeleg met langer wilde uytftellen. Het feeft
dan voorby zynde, begaf hy zich op een gaft-

den met hem aanvong , en onder deezen dei
mantel lokte hy hen op eene plaats die be-

quaam was tÃ³t zynen aanflag. Dewyl \'t nu
zeer heet weÃªr was, wierden ze wel haaft moe-
de van fpeelen, en gingen, om wat te ruften,
en op \'t heetft van den middag eenige koelte
te fcheppen, na eenige vyvers , alwaar zy et-
lyke van hunne makkers en dienaars zagen
zwemmen. Herodes porde Ariftobulus toen
aan om zich ook eens te baaden: waarop fom-
mige , welke hy daartoe bepraat had, onder-
dooken , en Ariftobulus fpeelswyze mede on
derdompelden , maar hem niet lÃ³slieten voor
dat hy verdronken was. Dit was het beklaa-
gelyk eynde van deezen jongeling , die toen
nog maar in zyn achttiende jaar ging , en \'t
Hoogepriefterfchap niet boven een jaar be-
diend had ; welk ampt Herodes terftond aan
Ananel wedergaf

van deezen rampzaligen konnen uytdrukken ^
zy ftorteden een menigte van traanen op ^
hghaam, en waaren onvertrooftelyk Het Jc
rucht dat zich opftaandevoet daarvan binnen
Jerufalem verfpreydde , ftelde de ganfche ftad
in rouwe, en daar was geen huys nÃ³ch huysge-
zin , dat dit algemeen verlies niet als zyn ey-
gen aanmerkte. Maar niemands droefheyd kon
tegen die van Alexandra ophaalen , want de
kennis die zy had van dit verraad waardoor
men haaren zoon haar zo wreedelyk had ont
rukt,, vermeerderde haar hartzeer â¢ en nÃ³trr^n^
was zy gedwongen haar leed op te krÃ³ppen
en te ontveynzen , uyt vreeze van gro^r
quaad. Menigmaal was zy in overleg o^ haa?
zelve \'t leeven te beneemen , maa? t\'elkSs
wierdt zy daarvan weerhouden door hoope dat
zy haaren zoon overleevende , zonderTlal

ten blyken dat de oÃ¶tÃ³aak van zynen dood haal*
bewuit was , moogelyk eenig raiddel zou vin-
den om zich daarover te wa-eeken. Noopende
Herodes, hy wendde alle vI^^e aan om den vÃ³l-
ke in te prenten dat hy \'er geen hand m gehad
had; en \'t was niet alleen door svoorden dathy
Zyne droefheyd poogde bekend te maaken,
maar hy voegde daar traanen by, cn dat zo na^
tuurlyk als Ã³f ze uyt een waar verdriet A^oort-
quamen. \'t Zoud ook wel konnen weezen,
dat hoewel hy zyne veyligheyd aan dien dood
toefchreef, hy echter met deernis is be\\Voogen
geweeft, toen hy eenen Prins van zulk een
^eldzaame fchoonheyd aldus in de bloem zyner
jeugd gefneuveld zag. DÃ³ch \'t zy daarmee zo
wil, \'t is zeker dat hy met alle magt arbeyd-
de om de menfchen te doen gelooven dat hy
onfchuldig aan die misdaad was. Hy fpaarde
geene kÃ³ften om Ariftobulus met een prachti-
ge lykftaatfi te vereeren ; en indien de droef-
heyd der PrinlÃ¨flen door zulke uytwendige rÃ©-
kenen van toegeneegenheyd kon verzacht ge-
weeft zyn, zy behoorde zich door de menigte
van reukwerk dat hy op zyn graf liet branden,
cn door de cieraaden waarmede de tombe prach-
tiglyk opgetooid wierdt, te hebben laaten paai-
jen.

Herodes moet by Antonius komenom zich wegens Ariftobulus dood
te verantwoorden : Hy krygt hÃ©m door gelchenken op zyne zy-
de. Hy had voor 2yn vertrek aan JolÃ¨pbus zynen fchoonbroeder
bevolen, dat indien Antonius hem ter dood veroordeelde, hy iMa-
riamne zou doen ombrengen. Jofephus vertelt ditonvoOrzigtig-
lyk aan die VÃ³rftin j en Herodes op hem en haar jaloers Zynde
doet hem dooden. Onverzaadeiykegierightyd enongemeteneftaat-
zucht van Kleopatre.

had zulk een diepe wonde in \'t hart van
Alexandra gemaakt, dat niets magtig was ora
haar te trooften j haare droefheyd wierdt dage-
lyks door een fmartelyk hartzeer , het welk
haar onophoudelyk tÃ³t wraak aanporde , ver-
nieuwd. Zy fchreef dan aan Kleopatre j op
welk een gruuwelyke wyze Herodes haar haa-
ren zoon ontrukt had. Deeze Koningin , die
reeds geneygd was om haar te helpen, had^ulk
een medelyden met haar ongeluk, dat zy alles
wat ze kon by Antonius aanwendde om hem
tÃ³t het wreeken van dien jammerlyken dood te
overreeden. Zy ftelde hem voor oogen :
Dat het een ftrhrikkelyke zaak was, en dat
het zyner eere betrof, dewyl Herodes door
hem in \'t bezit van een ryk gefteld zynde
daar hy geen recht toe had, nu door een
onmenfchelyke drift den wettigen erfgenaam
Â« daarvan had om den hals gebragt". Anto-:
nius wierdt door deeze reede bewoogen en
dewyl hy zulk een overfnood bedryf, indien
\'t waar bevonden wierd , geenfms kon goed
keuren , begaf hy zich na Laodicea, en ont-
boodt Herodes om aldaar by hem te komen,
en zich wegens het feyt, waarmede hy beticht
wierdt, te verantwoorden. Herodes, die zich
fchuldig kende, den haat van Kleopatre, wel-
ke hy wift dat Antonius onophoudelyk tegen
hem ophitfte, geweldig vreezende , fchroom-
de zeer dic reyze te Onderneemen â¢ maar echtet
vondt hy zich genoodzaakt te gehoorzaamen^
Hy ftelde dan zynen oom [^die ookte gelyk zyn
fchoonbroeder was] Jofephus in het beWind
der ryksregeeringe , en beval hem heymelyk,
dat indien Antonius hem verwees, hy terftond
de Koningin Mariamne dooden zoude j Want
hy beminde haar met zulk een fpoorlooze drift,
dat hy niet begeerde te dulden dat iemand an-
ders naa zynen dood het genÃ³t van haar heb-
ben zoude > en hy merkte haar aan als de oor-
zaak Van zyn ongeluk, omdat het gerucht van
haare uytfteekende fchoonheyd Antonius al over-
lang verhefd op haar gemaakt had; Naa dat
hy zyne zaaken aldus befchikt had, begaf hy
\' zich op reyze, met weymg hoope van eenen
goeden uyrflag.

Naardien Jofephus, toen Herodes vertrok- (^^g^
ken was, dikwils by Mariamne quam, zopligts^
halve, als om met haar wegÃ©ns de rykszaaken te
fpreeken , bragt hy t\'elkens de praat op de -
overgroote liefde welke de Koning haar ge-
maal haar toedroeg-, cn toen hy zag datzy, in
plaats van \'er geloofaan te ftaan, den fpÃ³t daar-
meÃª dreef, en haare moeder Alexandra nÃ³g
meer dan zy, liet hy zich door een onvoorzigÂ«
tige begeerte , om haar van gevoelen te doen
veranderen , zo verre vervoeren , dat hy haar
zeyde wat voor een bevÃ©l Herodes hem gegee-
ven hadde , het welk toonde dat hy zelfs door
den dood van haar niet wilde gefchey den wee-
zen. Dit verhaal, in ftede van de PrinfeÃ¼hn van
Herodes liefde te overtuygen , baarde in haar
een afgryzen van zyne tirannifche onmenfche-
lykhcyd, die hem zelfs naa zynen dood wreed
maakte tegen de perfoon welke hy \'t meeft be^
minde.

Ondertuftchen deeden de vyanden van dien (jsÂ«^
VÃ³rft een gerucht loopen, dat Antonius hem
had doen dooden, naa dat hy eerft veele pynigin-
gen had moeten uytftaan. De geheele ftad Je-
rufalem was hierover ontroerd, maar voornaa*
melyk het HÃ³f , en in het HÃ³f de PrinlÃ¨/IÃ¨n.
Alexandra raadde Jofephus aan om met haaren
Mariamne zich onder de befchuttinge der
Roomfche keurbende, die onder den Hoofdman
Jul/us buyten de ftad gelegerd was, te begeeven,
om daar in zekerheyd te zyn, indien \'er eenige op-
loop ontftond ; alsmede omdat zy niet twyfcU
de Ã³f Mariamne, zo dra Antonius haar ge*
zien had , zou van hem verkrygen al wat zy
begeerde , ja zelfs de hcrftelling in haar ryk,
en alle de eereen anderevoordee en die zy we-
gens haare aanzienlyke geboorte zou moogen
eyfchen Terwyl zy in die gedachten was, ont-
ving men brieven van Herodes t\'eenemaal ftry-
dig tegen \'t gerucht dat \'er verfpreyd was s zy
behelsden dat zo dra hy by Antonius gekomen
was , hy hem door gefchenken had te vreede
gefteld, en in ondedinge gefprekken zyne
gunft zo gewonnen , dat hy voor de quaade
dienften van Kleopatre niet meer vreesde om-
dat Antonius oordeelde dat een Konin^ niet
gehouden was rekenfchap wegens de zaaken
zyner regeeringe aan iemand te geeven j ver-
mids men geen Koning was, indien men dat

gezag j \'t welk aan die hoedaanigheyd was ge-
hecht, niet mogt gebruyken j en dat het Kleo-
patre ook niet aanging zich met het gedrag van
andere Koningen te bemoeijen. Deeze brie-
ven gaven ook te verftaan, dat Antonius hem
niet dan alle eere bewees, dat hy hem zyne
raadsvergdderingen liet bywoonen, en hem da-
gelyks te gaft noodde , alhoewel Kleopatre
alles aanwendde om zyn verderf te wege te
brengen , uyt eene begeerte diezy had om Ko-
ningin van JudÃ©a te worden : maar dat de ge-
rechtigheyd van Antonius toets kon houden
tegen de liften en lafteringen dier VÃ³rftinne.
Invoege dat hy zou wederkomen, meer beves-
tigd dan ooit in zyn ryk, en in gunft van An-
tonius, zonder dat Kleopatre eenige hoope be-
hoefde te hebben van hera tebefchaadigen, om-
dat Antonius haarCoele-SyriÃ« gegeeven had,mids
dat zy van haaren eyfch op JudÃ©a zoud afftaan.

Deeze brieven deeden Alexandra en Mariam-
die zich onder de befcherminge der Ro-

meynen meenden begeeven te hebben , van
voorneemen veranderen maar dit kon zo hey-
melyk niet toegaan, Ã³fHerodes kreeg\'er kennis
van j want zyne zufter SalomÃ© en zyne moe-
der verwittigden hem daaraf toen hy te Jeru-
falem quam , naa dat Antohius tegen de Par-
then opgetrokken was. SalomÃ© ging nÃ³g een
treÃª verder j want om zich op Mariamne tc
wreeken , die hooghartig zynde haar in zeker
krakkeel haare laage afkomft verweeten had,
befchuldigde zy haaren eygen man Jofephus, van
een al te gemeenzaame verkeering met die
VÃ³rftin. Herodes die Mariamne altoos zeer
vuuriglyk bemind had , gevoelde toen waar-
toe de driften der jaloezye iemand vervoeren
konnen j echter bedwong hy zich, hoewel met
groote moeite , om geen oorzaak van ver-
moeden te geeven , dat zyne hartstÃ³gten hem
\'t verftand benamen. Hy vraagde dan Mariam-
ne in \'t byzonder wat verkeering zy met Jofe-
phus gehouden had : en zy antwoordde , en
jetuygde met alle de eeden , waarvan iemand
die onnoozel is zich t\'zyner verontfchuldiginge
bedienen kon, datzy niet den allerminften on-
betaamelvken ommegang met hem had gehad.
Herodes\'overwonnen door de hefde welke hy
haar toedroeg , gevoelde dat zyn gemoed be-
daarde, en,badt haar om vergiffenis van dathy
zo ligt geloof had geflagen aan eenige ver-
telhngen haarent wege: voorts bedankte hy haar
voor dat zy hem getrouw gebleeven was; en zey-
de alles wat hy kon om haar te kennen te geeven
met hoe groot een zucht hy haar beminde. Al-
ze woorden waaren als de fteek van eenen dÃ³lk,
die Herodes \'t hart doorgriefde. Hy liet Ma-
riamne lÃ³s, rukte zyn haair uyt zyn hoofd,
en riep dat hy nu niet langer aan haar misdryf
twyfelde , dewyl \'t onmoogelyk was dat JolÃ¨-
phus haar een geheym van zulk een belang zoud
ontdekt hebben, indien zy zich aan hem niet
had overgegeeven om zyne verraadery te ver-
gelden. En hy was zo door toorn vervoerd^
dat hy haar opftaandevoet gedood zoud heb-
ben , \'t en waare de kracht zyner liefde da
jaloezy beftreeden hadde. Maar Jofephus het
hy aanftonds \'t leeven beneemen, zonder hem tc
willen zien Ã³f hooren : en Alexandra deed hy,
als de oorzaak van al het quaad gevangen zetten.

Middelerwyl was alles in SyriÃ« in onruft,
door de onverzaadelyke gierigheyd van Kleo-
patre, die de magt welke zy op \'t gemoed van
Antonius had misbruykende, hem onophoude-
lyk tegens de Grooten des lands ophitfte, op-
dat hy hen hunne Heeriykheden ontneemen, en
die aan haar geeven zoude. Haare begeerte
na goed was zo groot, dat zy oordeelde dat
alles vry ftondt om dat te verkrygen : en haare
ftaatzucht was zo fpoorloos , dat zy haaren
broeder van vyftien jaaren oud , dien \'t Ryk
toequam , deed vergeeven , en van Antonius
verlÃ³f kreeg om haare zufter Arfino \'Ã¨, wanneer
zy in den Tempel van Diana te Efeze gevlugt
was, om door de heyligheyd dier plaats veylig tc
zyn, te doen ombrengen. Zy fchroomde niet dc
heyhgheyd der tempelen , graven, en vryftc-
den te fchenden, wanneer zy hoopte geld daar-
uyt te zullen konnen trekken : Zy maakte geen
zwaarigheyd van kerkroof te pleegen, wanneer
\'t haar eenig voordeel toebragt : Zy ftelde geen
onderfcheyd tuflchen gewyde en ongewyde din-
gen , als \'t eygen belang betrof: Zy ontzag zich
niet het recht te vertreeden , als \'er maar
: voordeel voor haar in ftak j en alle de fchatten
der werreld zouden naauwlyks genoeg geweeft
zyn, om die prachtige en welluftige VÃ³rftin
te voldoen. Men behoeft zich dan niet tc
verwonderen dat zy Antonius geftadiglyk aan-
drong tÃ³t het berooven van andere, om haar
te verryken : en zo dra was zy niet met
hem in SyriÃ« gekomen , Ã³f zy overfeyde op
wat wyze zy zich dat land zou konnen toe-
eygenen. Zy deed Lyfanias zoon van Pto-
lomÃ©us dooden, zeggende dat hy de Parthen\'
begunftigde} en zyprefte Antonius aan om Ara-
biÃ« en JudÃ©a hunnen Koningen tc ontneemen 3
en die ryken aan haar te geeven. Maar hoewel
hy haar zulk een geweldige zucht toedroeg

en Sidon, welke liy wift dat altoos vry geweeft
waaren , alhoewel zy geen moeite fpaarde om
die te verkrygen.

Kleopatre eaat na ]udÃ©a. en doet te vergeefs alies wat zy kan om
Seslp haar l doen verlieven Antonius Armeu.e veroverd
hebbende /biedt haar groote gefchenken aan.

17-Leopatre naa dat zy Antonms, toen hy
^42- iV rnazvn heirnaArmemetrok, tot aan den
Eufraat veVgezelfchapt had , trok te rug en
quam te ApamÃ©a en te Damaskus , en toonde
zich ook begeerig om JudÃ©a te zienj alwaar
g-ekomen zynde ontving Herodes haar met
Groote eerbewyzingen , en handelde met haar
Sver de inkomfte van dat gedeelte van ArabiÃ«
\'t welk Antonius hem gegeeven had , en over
de landftreek van Jerieho , de eenigfte plaatfe
daar de balfem groeit , welke men voor Ã©Ã©n
van de treftÃ¨lykfte reukwerken houdt, en al-
waar de fchoonfte dadelboomen in menigte
groeijen. Naa verfcheydene gefprekken welke
Herodes met die VÃ³rftm gehouden had, deed
zv al wat ze kon om hem op haar tedoenver-
heveiM en dewyl ze zeer onkuyfch was, droeg
ze hem moogelyk ook eenige liefde toe: maar
waarfchynelyker is het, dat zy voorhad zich
van dat middel te bedienen, om zyn verderf te
bewerken. DÃ³ch hoe\'t ook zy, zy betuygde
altoos een groote zucht tÃ³t dien VÃ³rft te heb-
ben Herodes daarentegen, die al lang eenen
afkeer van haar had gehad , omdat zy behaa-
gen fchepte in elk een te beleedigen, was met
alleenlyk ongevoelig van haare liefkoozinge,
maar had ook een affchuuwen van haare onbe-
fchaamdheydi en hy pleegde met zyne vrinden
raad, Ã³f hy haar ook zou doen om \'t leeven
brengen, om zo veele lieden, die zybeleedig-
de , van het quaad dat ze hen aandeed, Ã³f
jiÃ³g zou moogen doen, te bevryden. Hy ftel-
de hen ook voor : â Dat men zelfs Antonius
daardoor verpligten zoude, omdat indien de
fÃ³rtuyn ophield hem gunftig te zyn , hy in
plaats van byftand, niet dan trouwloosheyd
van haar te verwachten hadde : en dat hy
zeer o-eneegen was de werreld van die open-
baare^ vyandin van deugd en gerechtigheyd
te verlÃ³flÃ¨n. Maar zyne vrinden waaren
n een ander gevoelen ^ zy zeyden hem:
Dat het ongeraaden was dat zulk een red-
zaame VÃ³rft, als hy, zich in zo een blyk-
baar gevaar werpen zoude ^ dat zy hem der-
halve baden niet roekeloos tc werk te gaan:
Dat het onmoogelyk was dat Antonius\'t ge-
beurde niet zou te weeten komen ; en dat
hoedaanig een voordeel hy \'er ook uyt meen-
de te trekken , zyne gramfdiap echter, op
\'t zien dat men hem die VÃ³rftm aldus had
durven ontrukken , tÃ³t meerder ontvonkin-
ge zyner liefde jegens haar dienen zoude:
Dat hy naar niets zou luyfteren dat men zou
konnen bybrengen om zodaanig een beftaan,
tegen de magtigfte Koningin van dien tyd,
te verdeedigen i omdat al was het dat haar
dood hem voordeelig waare , men echter
niet zou konnen ontkennen dat hem daar-
door een groote hoon aangedaan was. Dat â
zy daarom oordeelden, dewyl hy niets tegen â
Kleopatre kon onderneemen , zonder zich â
en zyn ganfche geflacht in groote onheylen â
te wikkelen, dat het beft was, dat hy haar ,,
geen wedermin toonende , evenwel in al \'t â
Ã³verige deede wat hy kon om haar te vergc- â
noegen Herodes het zich door deeze ree-
den overftemmen , paaide Kleopatre door
groote gefchenken, en geleyde haar tÃ³t aan
Egipte.

Naa dat Antonius ArmeniÃ« veroverd had,
zondt hy Ar tab afÃ«s zoon yan Tigranes met de
Prinfen zyne zoonen geboeid en gevangen na
Egipte , en fchonk hen aan Kleopatre nevens
het kÃ³ftelykfte dat hy in dat ryk bekomen had.
Artaxias oudfte zoon van Artabafes, die op\'t
gerucht van dien oorlÃ³g gevlugt was, regeerde
daarnaa over ArmeniÃ«: maar ArchelaÃ¼s en Ne-
ro verdreeven hem uyt het ryk, en ftelden den
jongften broeder Triganes in zyne plaats.
DÃ³ch deeze zaaken zyn namaals (onder Augti^
flus^ voorgevallen.

Belangende de fchattingen des lands welke
Antonius aan Kleopatre gegeeven had, Hero-
des betaaldeze ftiptelyk aan die VÃ³rftinne,
doordien hy wel begreep hoe veel \'er hem aange-
legen was dat hy haar geen oorzaak gave om
hem te haaten : en de ArabiÃ«rs , voor wel-
ke Herodes by. Kleopatre borge was gewor-
den , en op zich had genomen de fchattingen
van hen in te vorderen , betaalden hem een
tyd lang tweehonderd talenten \'s jaars $ maar
daarnaa hielden zy \'er meÃª op, en gaven hem
naauwlyks een gedeelte daarvan.

Herodes wil Antonius tegen Auguftus byftaan; maar Antonius
raadt hem de ArabiÃ«rs te beoorlÃ³gen-, dies trekt hy in hun land,
levert heneenen veldflag, dien hy wint: dÃ³ch krygt, tentwee-
den maale tÃ³t een gevecht komende, de nederlaag.

Erodes wiens fiere moed die onbillykheyd 6\'43.
en verachting der ArabiÃ«rs niet kon dul^

den: maakte zich gereed om gewapend in hun
land te trekken , toen \'er een burgerlyke oor-
lÃ³o- tuflchen de Romeynen ontftondt, om de
heerfchappy der werreld aan Auguftus Ã³f aan
Antonius toe te wyzen, welk gefchil de flag by
Akdum, in de honderd zevenentachtigfte Olim-
piade ten voordeele van Auguftus beflechtte.
:3ewyl nu Herodes zeer aan Antonius verpligt
was,, en dat de vreedzaame bezitting , ge-
duurende eenen langen tyd, van een land dat
zo veeryk en vol van wey den was, behalve an-
dere groote inkomften, hem zeer ryk gemaakt
had, bragt hy een aanzienlyke krygsmagt op
de been om hem te hulpe te trekken. Maar
Antonius liet hem weeten dat hy zyne byftand
niet van noode hadj en dat hy door hem en de
Koningin Kleopatre de trouwloosheyd der
ArabiÃ«rs verftaan hebbende, liever had dat
hy tegen hen te velde trok. Kleopatre, die
gaern zag dat de Jooden en ArabiÃ«rs tzamen
handgemeen wierden , om alzo eikanderen te
verzwakken, was de oorzaak dat Antonius dit
antwoord aan Herodes gaf, die daarop van

geftagen waaren , viel hy op de Jooden aan
die reeds vermoeid waaren van *t gevechtj
en dewyl hy hen juyft aangreep toen zy
zich meenden overwinnaars te zyn , dachten
zy dat \'er niets meer voor hen te vreezen was j
zo dat zy buyten Ã³rde zynde , het hem niet
zwaar viel een groote menigte van hen te doo-
den , te meer doordien hy goede kennis had van
de landftreek die zeer fteenachtig en ruuw was.
Hierop fchepten de ArabiÃ«rs weder moed, her-
vatteden den ftryd, en de Jooden buyten ftaat
van tegenweer geraakt zynde, ontftondt \'er
zulk een groote moord, dat maar een kleyn ge-
tal van dit voornaam gedeelte des heirs ter naau-
wer nood weder in hun leger keerde. Herodes
was ondertuffchen met lÃ³flen toom heene ge-
reeden om verfche benden t\'hunner hulpe te
haaienmaar hy kon niet tyds genoeg komen
om te beletten dat het leger geplonderd wierd.
Indeezervoege behaalden de ArabiÃ«rs door een
onverhoopt geluk de zeege toen zy meenden
dat ze al overwonnen waaren, en verfloegen
aldus een magtig heir. Herodes vermydde van
dien tyd af weder tÃ³t eenen veldflag te komen,
en vergenoegde zich met op het gebergte zich te
lÃ©geren om in \'t land der vyanden te ftroopen j
waardoor hy groot voordeel deed, want de zy-
nen tÃ³t dien arbeyd gewennende, maakte hy
hen bequaam om het verlies dat zy geleeden
hadden te vergoeden.

Groote aardbeeving in JudÃ©a. De ArabiÃ«rs grypen de Jooden aan
en dooden hunne Afgezanten die quamea om yreede te ver-
aoekefl.

welk het jaar was waarin de ftag by Aktium tus-
fchen Auguftus en Antonius voorviel, had men
in JudÃ©a zulk een zwaare aardbeeving als men
nÃ³g nooit daar te lande gezien had j zodat het
grootfte gedeelte van \'t vee gedood, en meer
dan tienduyzend menfchen onder den bouwval
ftunner huyzen verpletterd wierden : maar het
krygsvÃ³lk leedt geen fchaade, omdat het onder
den blaauwen hemel gelegerd was. Dit verlies 5
bet welk, door den haat dien andere vÃ³lken ons
toedroegen , nÃ³g grooter uytgekreeten wierdt
dan het inderdaad was, maakte de ArabiÃ«rs zeer
trÃ³ts en moedige want zy beeldden zich in dat
alle onze fteden vernield , en geene menfchen
meer overig waaren om hen tegenftand te bie-
den. Weshalve zy in plaats van deernis met
ditjammedyk ongeval der Jooden te hebben,
hunne Afgezanten, die gekomen waaren om
vreede te verzoeken, om den hals bragten, en
hen met een onbefuysde drift en blydfchap te-
gen trokken. De Jooden durfden hen niet af-
wachten , vermids hunne tegenfpoed in den
kryg , het verlies door de aardbeeving veroor-
zaakt , en de flaauwe hoope van byftand, hen zo
neÃªrflagtig hadden gemaakt, dat zy gereed waa-
ren zich ganfchelyk aan de wanhoop over te gee-
^n. In deeze uyterfte verflagenheyd verzuymde
Herodes mets om den moed hunner Overften
te doen opwakkeren; en ziende dat de edel-
moedigfte wat hoope begonden te fcheppen,
beftondt hy tÃ³t al het krygsvÃ³lk te fpreeken 5
\'t welk hy te voore niet had durven doen, om
dat hy op andere voorvallen bemerkt had, dat
zy nergens na wilden luyfteren, wanneer\'tge-
luk hen tegen liep.

Sf^J FLAVIUS JO

voorneemen verandefde, en met een magtig
heir ArabiÃ« intrekkende , tÃ³t by Diospohs na-
derde , alwaar de ArabiÃ«rs hem tegenquamen.
Thans quam het tÃ³t een treffen, datzeÃªrbloe-
dig was, dÃ³ch de Jooden behielden het veld.
Daarnaa verzamelden de ArabiÃ«rs een nieuw
heir by Kana in Coele-SyriÃ« : Herodes trok
hen tegen met het grootfte gedeelte zyner krygs-
magt j en toen hy dicht by hen gekomen was,
wilde hy zich neÃªrflaan , en zyn leger verfter-
ken , om hen alsdan ter bequaamer tyd aan te
taften: maar zyn krygsvÃ³lk begeerde met een
luyd gefchreeuw dat hy hen zonder marren tÃ³t
een gevecht zoud aanvoeren j want zy waaren
nÃ³g moedig op de voorige overwinning, en de
magt van hun heir maakte hen ftout. Herodes
oordeelde derhalve dat hy die drift niet moft
laaten verflaauwen , maar zich daarvan bedie-
nen j en zeggende dat hy hen in moed niet wy-
ken zoude, toog hy op tegen de vyanden, en
voerde zelf den eerften troep aan. De ftout-
heyd met welke hy op hen lÃ³s ging , verbaas-
de hen zo, dat de meefte de vlugt namen; en
zy zouden t\'eenemaal geflagen geweeft zyn,
zo niet Athenion y Veldheer van Kleopatras
krygsmagt daar te lande , zulks belÃ©t hadde.
Dewyl deeze Overfte Herodes zeer haatte,
wachtte hy met zyne benden Ã¯neen goede Ã³rde
na den uytflag van den ftryd , meenende nie-
mands zyde te kiezen, indien de ArabiÃ«rs de
overhand kreegen. Maar toen hy zag dat ze

Aanfpraak van Herodes aan zyne fÃ³ldaaten > waar door zy zo be-
moedigd worden dat ze een groote overwinning op de Arabiirs
bevechten, en hen noodzaaken Herodes tÃ³t hunnen befchermer
aan te neemen.

I^Lieden is niet onbekend , zeyde dee- â
ze VÃ³rft, wat rampen onzen voort- â
gang federd eenigen tyd vertraagd heb-
ben j zy zyn zo groot geweeft, dat het
met vreemd is dat zelfs de ftoutfte daardoor
zyn ontzÃ©t geworden. Maar dewyl wy de-
zelve door onze dapperheyd konnen te bo-
ven komen, en dat wy \'t recht aan onze zy-
de hebben, waarom niet een goede hoope ,,
opgevat van het toekomende, en weder tÃ³t
die edelmoedigheyd gekeerd, die ulieden â
wel eer zo ontzaglyk voor uwe vyanden â
maakte ? De oorzaak alleen van deezen oor- â
lÃ³g behoorde genoeg te zyn om ulieden aan â
te moedigen, want dewyl gy hem niet on-
dernomen hebt dan om eenen ondraagclyken
overlaft af te keeren, zo kan \'er geen recht-
maatiger kryg gevoerd worden: en het euvel
dat ons drukt is zodaanig niet dat het ons
van dc overwinning behoort te doen wan-
hoepen. Ik neem u alle tÃ³t getuygen van
de verongelykingen welke wy van deeze Bar-
baaren, de fnoodfte en trouwcloofte van alle
menfchen, geleeden hebben. Hoe groot

een oorzaak ook alle hunne gebuuren moo-
gen hebben om over hen te klaagen , nie-
mand nÃ³gtans heeft de uytwerking hunner
gierigheyd en afgunft zo geproefd als wy.
Maar wat zal ik zeggen van hunne ondank-
baarheyd , want om niet te reppen van andere
weldaaden waarover zy aan ons verpligt zyn ,
konnen zy ontkennen , dat ik het was die
door de geneegenheyd welke Antonius my
altoos toegedraagen heeft, verhinderd hebbe
dat zy onder de heerfchappye van Kleo-
patre gevallen zyn ? En wanneer die VÃ³rftin
een gedeelte van hun en ons land van hem
verwierf, heb ik hen toen niet bygeftaan, en
de rufte voor de twee vÃ³lken verkreegen door
gefchenken welke ik hera van myn eygen deed?
Ik betaal tÃ³t dien eynde tweehonderd talen-
ten \'s jaars, en ftaa bÃ³rg voor nÃ³g zo veel,
welke moeten worden opgebragt uyt die
landeryen welke zy bezitten , en wel-
ker inkomften zy ons onthouden. Wy dan
Jooden weezende gelyk we zyn, wat fchyn
van recht heeft het dat wy moeten fchattm-
gen betaalen , en ons van een gedeelte van
ons goed ontblooten, om het voor een vÃ³lk
te geeven dat zyne behoudenis aan ons ver-
fchuldigd is ^ Maar nÃ³g onbillyker is het,
dat zulke die niet looghenen konnen dat zy
hunne vryheyd door onze byftand behouden,
en die ons daarvoor bedankt hebben, nu in
volle vreede , en in eenen tyd dat ze voor-
geeven onze vrinden te weezen, ons weyge-
ren te betaalen *t gene zy aan ons fchuldig
zyn. Want hoe kan men zonder eerloosheyd
aan vrinden in zyne trouw te kort komen,
daar men verpligt is zelfs zynen grootfte
vyanden woord te houden Maar zulk een
onbehouwen vÃ³lk acht niets eerlyk dan \'t ge-
ne hen nuttigheyd aanbrengt, en het meent
dat beleedigingen ongeftraft moeten blyven,
wanneer \'er voordeel op zit voor degÃ©nen
dieze doen. Wie kan dan twyfelen dat wy
niet verpligt zyn ons door de wapenen te
wreeken over \'t ongelyk dat wy van die Bar-
baaren ontvangen hebben GÃ³d zelf beveelt
het ons , wanneer hy ons gebiedt de ver-
waandheyd en ongereehtigheyd te haaten;
en deeze oorlÃ³g is niet alleenlyk een recht-
vaerdige, maar een noodzaakelyke oorlÃ³g.
Want hebben ze niet door het dooden van
onze Gezanten , vÃ³lgens het oordeel der
Grieken , ja zelfs der allervvoeftfte vÃ³lken,
Ã©Ã©n van de allerzwaarfte misdaaden begaan
Wie weet niet dat onder de Grieken de naam
alleen van zendboode geheyligd en onfchen-
delyk is ? Met hoeveel meer reden behoort
zulks dan onder ons te weezen, die onze hey-
hge wetten van GÃ³d ontvangen hebben door
den dienft zyner Engelen, die zyne booden
en gezanten zyn ? \'t Is eene hoedaanigheyd
daar men niet te veel eerbiedenis aan bewyzen
kan , omdat zy ftrekt om de menfchen tÃ³t
de kennis GÃ³ds te brengen , en de doodelyk-
fte vyanden te verzoenen. Kan \'er dan wel
ietsyslyker weezen, dan de handen te bezoe-
delen met het bloed der gener die alleenlyk

quamen om hen billyke voorftagen te doen ?
en Wat voorfpoed konnen zulke" verwachten
die zo een verfoeijelyk feyt begaan Men zal
miftchien zeggen dat het wel waar is dat we
gelyk hebben, maar dat zy ons te fterk zyn.
DÃ³ch ik antwoord, dat zulks niet weezen
kan, omdat GÃ³d altoos is voor die welke het
recht aan hunne zyde hebben, en dat overal
waar GÃ³d is, zyne oneyndige magt zich ook
vertoont. Maar als wy maar op onze eyge-
ne kracht zien, hebben wy hen in den eerrfen
flag niet overwonnen, en in den tweeden op
de vlugt gebragt, zonder dat zy onzen eer-
ften aanval konden uytftaan > ja waaren we
niet volkomenlyk overwinnaars, toen Athe-
nion door eene trouwloosheyd, die geenfins
den naam van dapperheyd verdient, ons aan-
greep zonder ons alvoorens den oorlÃ³g aan-
gezegd te hebben ? Waarom zouden wy dan
flaauwhartiger zyn dan toenmaals, naardien â
wy nu meerder oorzaak hebben om iets goeds
te hoopen En waarom die gevreesd, welke ,,
wy altoos overwonnen hebben, als \'er geen
bedriegery onder liep, en die door verraad ,5
alleen de overhand op ons kreegen. Maar â
indien zy al zo vreeslyk waaren als men ons ,Â«Â»
wil wysmaaken, behoorde dat onzen moed â
nieteerteverfterken dan te verzwakken ^ na^ ,3
demaal de waare dapperheyd niet beftaat in
\'t onderbrengen van lafhartige bloodaards,
maar in *t overwinnen Van ftrydbaare en dap-
pere lieden En zo \'er onder ons zyn , â
die door de inlandfche wederwaerdighe-
den , en deeze laatfle aardbeeving ver-
fchrikt zyn, die behooren te denken dat dit â
het is dat de ArabiÃ«rs misleydt, vermids zy ,,
de fchaade veel grooter achten dan ze waar-
lyk is j en dat \'er niets fchandelyker voor ons
is dan vreeze op te vatten uyt het geene hen
ftout maakt. Want blykt het niet klaar dat
het niet op hunne magt is dat zy ftout zyn,
maar alleenlyk omdat ze ons achten door veele ,,
rampen gedrukt en neÃªr geflagen te weezen. â
Wanneer zy dan zullen zien dat wy kloek- â
moedig op hen aantrekken, zal hunne ftout-
heyd verdwynen, hunne vreeze zal onzen
moed verdubbelen , en wy zullen niet dan
een half verwonnen vÃ³lk te bevechten heb-
ben. , Onze ongevallen zyn buyten twyfel
zo groot niet als eenige zich verbeelden ,
want die aardbeeving is niet door GÃ³ds gram-
fchap tegen ons veroorzaakt , maar is uyt â
natuurlyke oorzaaken ontftaan : En indien â
zy ons al door GÃ³ds wille overgekomen waa- ,,
re, hebben wy reden om te twyfelen dat â
zyne gramfchap door die ftrafte niet voldaan
zy; doordien hyze anders niet zoud hebben â
doen ophouden, nÃ³ch ook getoond 5 gelyk
hydoor klaare tÃ©kenen gedaan heeft, dat hy

den oorlÃ³g dien wy nu ondernomen hebben
voor rechtmaatig houdt Want hoewel die
aardbeeving zich over \'t ganfche ryk uytge-
ftrekt heeft ; echter zyt gyheden die in de
wapenen waart onbefchaadigd gebleeven 5
zulks dat indien al \'t vÃ³lk, gelyk gy, ten oor-
lÃ³g gekomen waare , niemand eenig leed
Yy ^ ^oud

3, zoud overgekomen zyn. Naa dan alles
â aandachtiglyk aangemerkt te hebben, en in-
zonderheyd dat GÃ³d nooit in gebrÃ©ke is ge-
bleeven van uwen befchermer te zyn , zo
trekt op met een vertrouwen op de gerech-
tigheyd uwer zaake , tegen die fnoode en
trouwlooze landaard , die de onfchendelyk-
fte verbonden gebroken heeft, die altoos
voor ons gevlugt is, en die geen onvertzaagd-
heyd betoond heeft dan m "t vermoorden
onzer Gezanten.

Deeze aanfpraak van Herodes moedigde het
krygsvÃ³lk dermaate aan , dat zy verlangden
tÃ³t een gevecht te komen. Hy beval dan naar
gewoonte Ã³fferanden te doen, deed zyn heir
zonder draalen over den Jordaan gaan om den
Arabieren tegen te trekken, en floeg zyn leger
niet verre van hen neÃªr. Daar lag tuflchen de
heiren een kafteel, dat hem dienftig kon zyn,
\'t zy dat men tÃ³t een gevecht quame, Ã³f dat
men verder moft voorttrekken om een veyiiger
legerplaats dan de zyne was te kiezen. Hy
befloot dan het in te neemen 5 en dewyl de
ArabiÃ«rs het zelfde voorneemen hadden, quam

gen tÃ³t een vinnig treffen , waardoor veele
Iheuvelden, en de ArabiÃ«rs aan \'t wyken ge-
bragt wierden : maar de Jooden vervÃ³lgden
hen tÃ³t aan hun leger, zo dat zy genoodzaakt
wierden pal te blyven ftaan, en zich te verwee-
ren , hoewel ze in groote wanorde waaren en
buyten hoope van te overwinnen. Eyndelyk
naa een zwaar gevecht, waarin veele het lee-
ven verlooren , namen de ArabiÃ«rs de vlugt5
en vyfduyzend wierden\'er zo door de Jooden,
als door hen\' zelven onder het gedrang in
\'t vlugten, gedood. De Ã³verige weeken na
hun leger , alhoewel daar gebrÃ©k van eetwaa-
ren en water was j alhier wierden zy door de
Jooden bezÃ©t, en dus door den uyterften nood
gedwongen aan Herodes voor te ftellen dat zy
alles zouden doen wat hy begeerde , indien hy
hen wilde toelaaten hunnen dorft te leffchen.
Maar hy wilde hunne Gezanten niet hooren,
nÃ³ch het lÃ³sgeld dat zy aanbooden ontvangen,
nÃ³ch ook eenige voorwaarde toeftaan, omdat
hy hunne fchending van het recht der vÃ³lkeren
begeerde te wreeken. Zy dan den fmachten-
den dorft niet langer konnende uytftaan, zo
booden vierduyzend van hen zich den vyfden
dag van \'t belÃ©g aan om als flaaven geketend
te worden, \'s Anderendaags beflooten de Ã³ve-
rige eenen uytval te doen , en liever met het
geweer in de vuyft te fterven , dan zich voor
zulk een groote fchande bloot te ftellen. Zy
ftelden zich dan fchrap, maar zy waaren zo
zwak en afgemat, dat ze niets van belang kon-
den uytrechten. Zy wenfchten niet dan te fter-
ven, en vreesden langer te leeven j en in den
eerften aanval wierden \'er ontrent zevenduy-
zend gedood. Dit groot veriies vernederde
t\'eenemaal den hoogmoed dier landaard j zo
dat zy in haar ongeluk zich over het dapper
beleyd van Herodes verwonderende , hem rÃ³t
haaren Befchermheer aannaamen.

\' sj Aa deezen gelukkigen uytflag keerde He-
^ rodes weder na Jerufalem, met eere en
roem overiaaden: maar toen hy in zyne groot-
fte voorfpoed fcheen, bragt de overwinning wel-
ke Auguftus by Aktium op Antonius behaalde
hem in zulk een groot gevaar, dathy zich ver-
looren achtte. Alle zyne vrinden en vyanden
waaren van \'t zelfde gevoelen, omdat men zich
met verbeelden kon, Ã³f die groote vrindfchap
welke tuflchen Antonius en hem geweeft was
moft zyn verderf veroorzaaken. Overzulks
konden deeze die hem waarlyk beminden hun
verdriet niet ontveynzen, en die hem haateden
geheten zich hem te beklaagen , hoewel zy
van harte blyde waaren over \'t voordeel dat zy
uyt de verandering van zyne fÃ³rtuyn verhoop-
ten. Naardien Hyrkanus de eenigfte was die
nÃ³g Van \'t koninklyk geflacht was overgeblee-
ven , oordeelde Herodes dat zyn belang ver-
eyfchte hem te doen fterven j opdat indien hv
\'t gevaar, dat hem naakend fcheen, ontqua-
me, Hyrkanus niet tÃ³t zyn naadeel na de kroon
zou konnen ftaan j Ã³f indien Auguftus hem
deed ombrengen , hy ten minften de trooft
hadde van te weeten dat Hyrkanus de geneug-
te niet hebben zoude van hem in de regeerin-
ge te vÃ³lgen. Toen hy dit in zyn gemoed
overieyde, boodt het geflacht waaraan hy ver-
maagfchapt was hem eene gelegenheyd aan om
zyn voorneemen uyt te voeren. Hyrkanus
was van eenen zachtzinnigen aardt, en had
zich nooit met ftaatszaaken bemoeid , hy liet
alles zyn beloop hebben , en hieldt zich te
vreede met het gene hem toeviel , zonder ooit
eenig misnoegen daarover te betoonen. Alexan-
dra^zyne dochter, die in tegendeel zeer ftaat-
zuchtig was , kon zich niet genoeg bedwin,
gen in die hoope welke zy van eene verande-
ring had} dies praatte zy hem onophoudelyk
voor, dat hy niet langer moft dulden dat He-
rodes aldus zyn huys vervÃ³lgde; maar dat hy
behoorde op zyne veyligheyd bedacht te zyn,
en zich voor een beter geluk te bewaaren.
Voorts raadde zy hem dat hy aan Malchus, die
ArabiÃ« toen regeerde, zou fchryven, en be-
fcherming van hem verzoeken j dewyl \'er geen
twyfel aan was, indien\'t met Herodes zaaken
zo qualyk ging, als de haat van Auguftus te-
gen hem fcheen te belooven, Ã³f de edelheyd
van zyn geflacht , en de geneegenheyd die
\'t vÃ³lk hem toedroeg, zouden hem den troon
weder doen beklimmen. Hyrkanus verwierp
dien voorflag in \'t eerft 3 maar dewyl Alexan-
dra niet ophieldt hem voor te houden dat hy
oorzaak had aan de Ã©Ã©ne kant, om het beklim-
men van den troon te hoopen, en aan de an-
dere kant de verraadery en wreedheyd van He-
rodes te vreezen , liet hy zich eyndelyk door.
haar overiaftig aandringen overwinnen. Hy
zondt dan door Ã©Ã©nen zyner vrinden genaamd

^ofithÃ©ustencnhnd aan Malchiis, verzoeken-
de hem eenige ruyters te zenden, die hem tÃ³t
aan \'t meir Asfaltitis, driehonderd ftadiÃ«n van
Terufalem gelegen , zouden konnen geieyden.
Deeze DolithÃ©us hadden Hyrkanus en Alexan-
dra gekoozen als iemand die zy meenden dat
t\'eenemaal op hunne zyde, en een vyand van
Herodes was, omdat hy een bloedvrind was
van Tofephus dien Herodes had doen ombren*
fien, en dat ook twee zyner broederen te Tyrus
door laft van Antonius gedood waaren. En
des niettegenftaande was hy hen zo ongetrouw,
dat hy op hoope van by Herodes in gunfte te ko-
men, hem den brief ter hand ftelde. Deeze
VÃ³rft bedankte hem daarvoor, en vergdehem^
nÃ³g eenen anderen dienft, naamelyk den brief
weder toe te doen, die aan Malchus te beftel-
len, en \'er een antwoord op te brengen, om-
dat \'er hem aan gelegen was zyn gevoelen te
weeten. Dofitheus verrichtte deeze bood-
fchap, en kreeg van den Arabier befcheyd voor
HyrLnus, dat hy hem met alle de jooden
vanzynen aanhangzoud ontvangen, en dat hy
hem een trÃ³p krygsvÃ³lk tÃ³t geleyde zenden, en
hem in alles behulpzaam zyn zoude. Toen
Herodes deezen brief bekomen had, ontboodt
i hy Hyrkanus in zynen Raad j en vraagde hem
Ã³f hy een verbond met Malchus gemaakt had-
de : \'t welk de ander ontkennende, toonde hy
hemden brief,en gaf daarop laft dat men hem
leeven beneemen zoude. Aldus wordt die
zaak van Herodes zelve in zyne Aantekenin-
gen verhaald. Andere zeggen dat het om
die oorzaak niet was dat hy Hyrkanus
deed fterven, maar omdat Herodes verraadelyk
eenen toeleg op zyn leeven had j en zy verhaalen
de zaak aldus: Herodes op een gaftmaal aan Hy r-
kanus gevraagd hebbende, zonder dat hy eemg
quaad vermoeden liet blyken, Ã³fhy geene brie-
ven van Malchus ontvangen hadde 5 had Hyr-
kanus gezegd dat hy \'er wel eenen had ontvan-
gen, maar alleenlyk van groetenis en pligtplee-

finge. Hebt gy ook gefchenken van hem ge-
reegen vervÃ³lgde Herodes. Ja, antwoordde
HyrLnus,imaar niet dan vier paerden voor my-
nen wagen: Hieruyt had Herodes gelegenheyd
eenomÃ¤ om hem van verraad te betichten, en
te zeggen dat hy zich had laaten omkoopen :
beveelende voorts dat men hem zou doen fter-
fen. Deeze zelfde Schryvers, om te toonen
dat Hyrkanus onfchuldig was, zeggen dat de-
wvl hy in zyne jeugd, en toen hy al Komng
wL, een groote goedaardigheyd en zachtzm-
mgl eyd betoond , en byna in alles den
raad van Antipater, Herodes. vader, gevolgd
had, daar ganfch geen fchyn was, dat fiy
toen Herodes zo vaft m de regeeringe zat,
in den ouderdom van tachtig jaaren van
Ã³ver den Eufraat, alwaar hy m groot aan-
zien was, onder zyne heerfchappy zoude
o-ekomen zyn, om zich in eenen aanilag, zo
?eel van zynen inborft verfcheelende, te
wikkelen-, maar dat \'er veel meer reden
was om te gelooven, dat deeze gewaan-
de misdaad hem door Herodes opgedicht
waare.

Dit Was het eynde Van Hyrkanus, die veele
wederwaerdigheden in zyn leeven was doorge-
gaan. Hy wierdt tÃ³t Hoogenpriefter aange-
fteld onder de regeeringe zyner moeder A-
lexandra, en bediende dat ampt negen jaaren.
Daar naa vÃ³lgde hy die VÃ³rftin in \'t Ryk, en
wierdt naa drie maanden door zynen broeder
Ariftobulus daaruyt gezÃ©t j maar Pompejus her-
ftelde hem in zyne waerdigheyd, welke hy toen
den tyd van veertig jaaren bezat. Naderhand
wierdt hy door Antigonus verdreeven, ver-
minkt , en gevanglyk na de Parthen gevoerd.
DÃ³ch daarnaa door hunnen Koning in vry-
heyd geftdd , quam hy Weder in judÃ©a, al-
waar hy niet alleenlyk verfteeken-bleef Van de
belÃ³ften , hem door Herodes gedaan maar
naa dat hy zyn leeven onder veele rampen en
tegenfpoeden had doorgebragt, eymdigde hy
zyne dagen in eenen hoogen ouderdom, door
eenen jammerlyken dood dien hy geenfms ver-
diend had. Dewyl hy zachtzinnig en befchey-
den was , en dat hy de rufte beminde , en
wel wift dat hy dc vereyfchte bequaamheyd
niet had om te regeeren, gebruykte hy meeft
in alles eens\'anders dienft. Deeze al te groo-
te goedaardigheyd gaf aan Antipater en He-
rodes gelegenheyd om zich tÃ³t zulk een
magt en aanzien te verheffen, dat zy de kroon
in hun ftamhuys overbragten : en de dood
van dien ongelukkigen VÃ³rft was de ver-
gelding wxlke hy van Herodes ondankbaar-
heyd ontving.

Naa dat Herodes zich aldus van Hyrkanus
ontflagen had, maakte hy zich gereed om Au-
guftus te gaan opwachten, van wien hy zich
geen gunftig onthaal toeleyde , ter oorzaake
van de vrindfchap welke hy met Antonius ge-
houden had : inmiddels vreesde hy ook dat
Alexandra zich van zyn afweezen mogt bedie-
nen, Om \'t vÃ³lk tegen hem gaande te maaken,
en den Staat tc ontruftcn. Hy gaf het bewind
der rykszaaken aan zynen broeder Pheroras,
ftelde zyne moeder Cypros, zyne zuftcr, en
alle zyne maagen, in de vefting Maffada in be-
waaringe, en beval Pheroras, zo zyne reyze
quaalyk uytviel, de regeering des ryks te aan-
vaarden. Noopende Mariamne , doordien
met Cypros cn SalomÃ© met wel over-

eenkomen kÃ³n, zette hy haaf met haare
moeder Alexandra op \'t kafteel Alexandrion,
waaraf hy de beWaaring beval aan JofepkiiS
zynen SchatbezÃ³rger, cn Sokemus den Itu-
reÃ«r , op welke hy van den beginne zyner
reoceringe af altoos eÃ©n volkomen vertrou-
wen gefteld had. Hy wendde voor , dat
dit gefchiedde om deeze VÃ³rftinncn eere aan
te doen , maar hy gaf aan die twee man-
nen een heymelyk bevÃ©l, dat indien zyne
reyze niet wel quame uyt te vallen , zy haar,
zo dra Ze de tyding van zynen dood verfton-
den, om \'t leeven zouden brengen, en Phero-
ras met alle hunne magt byftaan, om het ryk
voor zyne kinderen te bewaaren^

ivaarop hy hera na Egipte verzelt, en hem tc PtolomaÃ¯s met zulk
een pracht ontvangt, dat hy daardoor de achting van alle de Ro-
meynen verkrygt. \'\'

TOen Herodes Ã³rde op alle zyne zaaken
gefteld had , begaf hy zich t\'fcheep na
Rhodus om,.Auguftus aldaar te vinden. Hy
verfcheen voor hem met alle zyne koninglyke
cieraaden , uytgenomen de kroon , en liet
nooit grooter moed blyken, dan door de ma-
nier waarmede hy hem aanfprak. Want in plaats
van fmeekingen en lafhartige verfchooningen
te gebruyken, om hem tÃ³t het verleenen van
vergiffenis te beweegen 3 gelyk men doorgaans
in zulk een groote verandering van ftaat doet,
gaf hy hem reden van zyn gedrag, zotider ee-
nige vreeze te laaten blyken, Hy bekende
33 dat hy Antonius een zeer groote geneegen-
3, heyd toegedraagen hadde : dat hy al zyn
35 vermoogen aangewend had om hem tÃ³t de
3, heerfchappy dÃ©r werreld behulpzaam te zyn:
â dat indien hy toen niet tegen de ArabiÃ«rs
3, beezig geweeft waare, hy hem met zyne wa-
3, penen bygeftaan zoud hebben : dÃ³ch dat hy
3, daardoor verhinderd zynde, hem echter
35 koorn en geld gezonden hadde. Dat hy ge-
3, wenfcht had in ftaat te zyn om meerder voor
33 hem te hebben konnen doen, en niet VUeen zyn
33 goed, maar ook zyn leeven te kÃ³ite gehan-
3, gen te hebben aan zulk eenen vrind en wel-
3, doener gelyk hy Antonius bevonden had.
3, Dat men hem niet zou konnen verwy-
33 ten dat hy hem naa den flag van Aktium ver-
3, laaten hadde, nÃ³ch dat de verandering van
33 zyne fÃ³rtuyn hem van gedrag had doen ver-
33 anderen , om de belangen van anderen te
3, omhelzen , en zich eenen weg tÃ³t nieuwe
3, hoope te baanen Want, vervolgde hy ,
3, toen ik my niet in ftaat bevond om hem met
5, myne krygsmagt en perfoon by te ftaan, gaf
33 ik hem eenen raad, die, zo hy hem gevÃ³lgd
â hadde, zyn verderf zou voorgekomen heb-
ben , welke was Kleopatre re doen fterven,
haar Ryk te bemagtigen, en door dat mid-
del < zich in ftaat te ftellen om een voordee-
lige vreede met u te maaken. Maar hy
verachtte dien raad, en arbeydde alzo tÃ³r
den aanwas van uw fÃ³rtuyn , in plaats van de
zyne te bewaaren. Byaldien nu uw haat jegens
hem u aandryft om myne toegeneegenheyd te
veroordeelen 5 wel aan, ik zal daarom nietlaa-
3, ten die te bekennen, niets zal my ooit belet-
3, ten opentlyk te belyden , hoe groot myne.
3, zucht tÃ³t zyne belangen en zyn perfoon ge-
weeft zy. Maar indien gy zonder te let-
ten op \'t gene tuflchen hem en my gepaf-
feerd is, aanmerken wilt hoedaanig een vrind
ik ben, en hoedaanig myne erkentenis jegens
myne weldoenderen zy, gy kont \'er eene proef
af neemen: Men behoeft maar de naamen te
veranderen, en men zal altoos de zelfde vrind-
fchap, die dezelfde lÃ³f waerdig is, befpeuren.
Herodes liet onder \'t uytfpreeken deezer
Woorden zulk een grootmoedigheyd blyken,
dat Auguftus, gelyk hy zeer edelmoedig was,
^k daardoor zo bewoogen wierdt, dat deeze
lionmg derjooden, niet alleenlyk het gevaar

dat hem dreygde ontging, maar door die def-
tige wyze van zich te verantwoorden en te Ver-
decdigen, zyne geneegenheyd won. Hy be-
val heni zyne kroon weder te neemen, vermaande
hem niet minder zynen Vrind te zyn dan hy
die van Antonius geweeft was, betuygde dat
hy van Q. Didius blyken ontfangen had, met
hoe yeel iever Herodes hem dienft gedaan had ten
opzicht van de kampvegters} en om hem een
blyk zyner vrindfchap te geeven, deed hy hem
door een raadsbefluyt in \'t bezit van zyn ryk
beveftigen. Herodes aldus boven zyne ver-
wachdng begunftigd , verzelde Auguftus tÃ³t
aan Egipte, en gaf den genen die meeftby hem
I gezien waaren zulke kÃ³ftelyke gefchenken dat
i ze zelfs zyn vermoogen te boven ging-en. Hv
verzÃ³cht zeer ernftig van Auguftus vergiftÃ¨nis
voor Alexander, die een vrind van Amonius
^ geweeft was , maar hy konze niet verwerven,
omdat de Keyzer gezwooren had die niet te
zullen toeftaan.

De wederkomft van Herodes in JudÃ©a met 6so.
een nieuwe vermeerdering van eere en gezag,
verbaasde die genen welke het tegendeel ver-
wacht hadden, en zy konden \'t niet anders
aanmerken als eene befcherming GÃ³ds, dat hy
die groote gevaaren ontquam,
welke hem met fcheenen te dreygen, dan om

Toen Auguftus uyt SyriÃ« na Egipte toog dfi^
â¢vergenoegde Herodes zich niet met hem tS \'
PtolemaÃ¯s zeer prachtig te ontvangen , maar
hy verzÃ³rgde zyn ganfche heir met over-
vloed van leeftÃ³gt, en deeze edelmoedig-
heyd veroorzaakte zulken gemeenzaamen om-
megang tufl\'chen hem en den Keyzer, dat
wanneer die zyn krygsvÃ³lk monfterde te
paerd rydende, hy begeerde dat Herodes
zich aan zyne zyde zou voegen. Herodes

op hy zich meeft verliet, om toe te zien
dat hy en zyne vrinden met aHe i f
ke pracht en^eleefdheydTedt^d\'tS:
en wanneer het heir door dorre plaatfen Â°
daar^ geen water was, moft trekken, bragt
hy door zyne vlyt en voorzÃ³rg te wege dat
\'er van mets gebrek was , ja dat men \'er
zelfs wyn had, Hy gaf daarenboven aan
Auguftus achthonderd talenten : en alle de
Romeynen waaren zo wel over hem voldaan
dat ze bekenden dat de grootheyd van zyn
gemoed hem verre boven zyne kroon ver-
hief. Dit gedrag , alsmede dat hy de voor-
naamften van \'t Keyzerryk op hunne Vi^e-
derkomft uyt Egipte , op dezelfde wyze
onthaalde , bragt hem in zulk een groote
achting by Auguftus en de Romeynen , dat
zy niet moede konden worden van hem te
pryzen , en tc zeggen dat hy in pfacht cn
mildheyd geenen Vorlte week.

Mariamne onthaalt Herodes op- zyne wederkomft zo koel, dat dit
gevoegd by de laltÃ¶rmgen xyner moeder enxufter, hem toen Ã¨
tot haaren dood zoud hebbeo doen befluyten: maar hy is genood:.

ophet; kafteel had doen zetten, alwaar ze geen
vryheyd hadden om zich ergens van tc be-
dienen. Behalve, dat verbeeldde Mariamne
zich vaftelyk , dat die groote liefde welke hy
betuygde voor haar te hebben , niet dan veyn-
zery was, om dat hy zulks vÃ³rderlyk voor zyne
zaaken achtte: en dewyl haare gedachten fteeds
maalden op het bevÃ©l dat hy Jofephus gegee-
ven had, was \'tniet zonder fchrik wanneer zy
zich voor oogen ftelde, dat al waare \'t dat hy
te fterven quame , zy echter niet hoopen kon
hem te overleeven. Zy ftelde derhalve alle
middelen in *t werk om haare bewaarders op
haare zyde te krygen, en inzonderheyd Sohe-
mus , weetende dat haar leeven Ãf dood van
hem afhing. In \'t eerft bleef hy Herodes ge
trouw:, maar allengs wierdt hy door de ge-
fchenken en beleefdheden der VÃ³rftinnen ge-
wonnen : want hy dacht dat indien Herodes
*Â£ gevaar dat hem dreygde al ontquame , daar
echter weynig fchyns was dat hy ooit weÃªr in
zulk een groot gezag zoude komen : dat \'er
daarom meer voor hem van de VÃ³rftinnen te
hoopen was, dan van den VÃ³rft: dat zy door
den grooten dienft dien hy haar deed hem niet
alleenlyk in zynen ftaat zouden handhaaven ,
maar zyn aanzien ook vergrooten : dat al waa-
re \'t dat alles Herodes naar zynen wenfch ge-
lukte, zyne groote liefde echter tÃ³t Mariamne
haar magtig zoude maaken. En alle deeze aan-
merkingen tzamengevoegd, deeden hem befluy-
ten het geheym dat hem toevertrouwd was aan
die VÃ³rftinnen te ontdekken. Niet weynig
wierdt Mariamne door fpyt en gramfchap ver-
voerd , op \'t zien dat de onheylen welke zy te
vreezen had, zonder eynde waaren; en het deed
haar geftadiglyk wenfchen dat alles hem mogt
tegenloopen > dewyl niets haar ondraagelyker
toefcheen , dan haar leeven met hem te moe-
ten doorbrengen: en dit maakte zulken indruk
op haar gemoed , dat zy \'t niet ontveynzen
kon-

Maar dewyl de reyze van deezen VÃ³rft bo-
ven verwachting voorfpoedig uytviel, was het
eerfte dathy op zyne aankomft deed, Mariam-
ne te bezoeken, haar te omhelzen, en haar te
vertellen , als iemand die hy \'t liefft op aarde
had, hoe wel alles hem gelukt was. Ter-
wyl hy aldus fprak wift zy niet Ã³f ze zichver-
blyden Ã³f bedroeven moft j haar ongeveynfde
aardt liet haar niet toe de ontroerdheyd van

XV. BOEK.

. zaakt weder na Auguftos te keeren\'; dÃ³ch do-et Ãaarop lyfte
, wederkomft fterven. Lathartigheyd van Alexandra Mariamnes
\' moeder. Wanhoop van Herodes naa Mariamnes dood. Hy valt
â ^â ip een zwaare ziekte. Alexandra poogt detwee fterkten van Jeru-
falem inhaare magt te k-Ã¯ygen â¢ waarop hy haar neven KoftobaruJ
Ã«n eenige andere doet ombrengen. Hy ftelt fchouwilpelen aan ter
-%\'ere van Auguftus; waar doorhyde meefte Jooden zo vertoornt,
dat tien van hen onderrieemen om hem te dooden. Maar hy doet
hen fter^^n. Hy bouwt eeiiige veftingen, en fticht gp de puyn van,
\' \'SÃ¯raartÃ«-een fchooÃ¼e en fterke ftad, welke hy Sebafte noemt.

H Erodes in plaats van op zyne wederkomft in
zyn ryk de zoetigheden der vreede tc
fmaaken , en eenige rufte te genieten , vondt
niet dan beroerte en onruft in zyn eygen huys-
gezin door het misnoegen van Mariam.ne \'en
Alexandra. Deeze VÃ³rftinnen geloofden met

Toen de moeder en zufter van Herodes,
die Mariamne eenen doodelyken haat toedroe-
gen , hÃ©m in die ontroerdheyd zagen, dachten
zy dat ze geen gunftiger gelegenheyd konden
vinden om haar verderf te bevÃ³rderen. TÃ³t
dien eynde bedienden zy zich van allerley laf-
teringen , om de gramfchap van dien VÃ³rft te
vermeerderen , en zyne jaloezy meer en meer
te ontvonken. Hy hoorde haar aan, en toon-
de geen weerzin te hebben in \'t gene zy hem
tÃ³t nadeel van Mariamne zeyden; maar hy
kon echter niet befluyten een perfoon , die hy
zo zeer beminde , te doen fterven. Niette-
min wierdt hy van dag tÃ³t dag meer op haar
verbitterd, enzyontveynsde haar gevoelen ooki
niet: waardoorde liefde van dien VÃ³rft eynde-
lyk in eenen haat veranderde : en miflchien
zoud hy zyn wreed befluyt toen al uytgevoerd
hebben , indien hy hiet Verftaan had dat Au-
guftus j door den dood van Antoniusen Kleo-
patre, zich meefter van Egipte gemaakt hadde :
maar deeze tyding noodzaakte hem alles ftaaiÃ¯
te laaten, om hÃ©m te gaan ontmoeten. By zyn ver-
trek verhief Mariamne de dienften van Soliemus,
met groote betuygingen van genoegen over de
zÃ³rg die hy voor haar gedraagen had, en verworf
van den Koning voor hem eene land voogdy in Ju-
dÃ©a. By Auguftus gekomen zynde, wiens gunfte en
vrindfchap hy reeds gewonnen had, ontving hy
van hem niet alleenlyk groote eere,maar ook groo-
te weldaaden : want de Keyzer gaf hem vierhon-
derd GalatiÃ«rs, dieKleopatres lyfwacht waaren
geweeft, enhy gaf hem dat gedeelte van JudÃ©a
weder \'t welk Antonius aan die VÃ³rftin gegee-
ven had, als ook de fteeden Gadara, Hippon, en
SamariÃ« j en aan de zeekant Gaza, Anthedon ,
Joppe, en de toren van Strato, waardoor zyn
Ãyk zeer vergroot wierdt.

Hy verzelde Auguftus tÃ³t aan AntiochiÃ« ^^Æ;
cn weder te Jerufalem gekomen zynde , be-
vond hy dat hoe gelukkig hy buytens lands
ook geweeft was , zyn huuwelyk, \'t welk hy
wel eer als zyn grootfte gel uk had aangemerkt
hem ongelukkig in zyn koningryk maakte â¢
want hy bemmde Mariamne njetzulk eenblaa-
kende zucht, dat men in geene HiftoriÃ«n vindt
dat iemand ooit meer door een onwettise lief-
de is vervoerd geweeft , dan hy was door de
mm zyner vrouwe. Maar deeze VÃ³rftin, die
anderftns zeer verftandig en kuyfch was, was

O O D S C H Ã H I S f Ã R I. ^^

\'Haar gemoed fe verbergen } en haare zuchtett
toonden dat dit gefprek haar meer droefheyd
dan blydfehap veroorzaaktec Herodes kon
toen niet langÃ©r -twyfelen aan \'c gene \'er in haaf
hart omging- zulk een blykbaare en ZonderliiÃ¯^
ge afkeer deed het hem niet dan al te klaar zien -
en zyne groote\' hefde jegens haar maakte die
verfmaadmg ondraagely k. Maar ondertuffchen
wierdt zyne gramfchap zo door zyne geneegen-
heyd beftreeden , dat hy van haat tÃ³t hefde,
en van liefde rÃ³t haat overging. Aldus tuf-
fchen^eeze twee hartstÃ³gten dÃ³bberende, will
hy niet wat zyde hy kiezen zoude, omdat wan-
geiooldcn met neer hy overhelde om haar te doen flerven, en
recht, dat het met was om haare veyligheyd, zich alzo over haare ondankbaarheyd te wree-
maarom haar gevangen te houden, dat hy haar -ken, hy in zyn hart gevoelde dat haar dood

van zulk een moeijelyken aardt, en misbruyk*
te zyne verliefde drift zozeer, dat zy hem me-
nigmaal verachtelyk , enmetfchimpigefchertfe-
ryen bejegende , zonder aan te merken dat
ze hem om zynen ftaat eerbiedigheyd fchuldig
was. Hy onveynsde \'t niettemin, en verdroeg
zelfs het verwyt dat zy zyner moeder en zufter
deed over haare geringe alkomft , het welk de
oorzaak was van dien onverzoenelyken haat,^
die deeze vrouwen zo veele valfche befchuldi-
gingen t\'haaren verderve deed gebruyken. In
deezer voege wierden de gemoederen hoe langer
hoe meer verbitterd, en daar verliep aldus een
jaar naa Herodes wederkomft van Auguftu^,
Maar de toeleg, waarmede hy al lang zwan-
ger gegaan had, borft eyndelyk op de vÃ³lgÃ©a^
de wyze uyt.

9P zÃ©keren middag, als de Koning zich in
zyhe kamer begeeven had om te ruften , ont-
boqdt h^ Mariamne , die hy niet laaten kon
met een fterke drift te beminnen, Zy quam
ma^r wat hy ook zeyde, hy kon haar niet be-
weegen om by hem te komen leggen; want zy
deed niet dan hem den moord van haaren(*J vader
en broeder verwyten. Deeze bitfe woorden, ge-
voegd by zulk een groote verfmaading, vertoorn-
den Herodes indiervoege, dat hy zich naauw-
lyks weÃªrhouden kon van haar te flaan. Salo-
mÃ© hoorende wat \'er omging , zondt eenen

Schenker, welken zy omgekÃ³ft had, in de ka-
mer } deez door haar opgemaakt, zeyde tÃ³t
hem datde Koningin hem een groote vergelding
beloofd had, om hem te beweegen dat hy den
VÃ³rft zÃ©keren minne-drank zoude geeven. Hero-
des hierover ontfteld, vraagde hem wat het voor
een drank was. De Schenker antwoordde dat
de Koningin hem niets van \'t gene zy \'er;in
wilde doen gegeven, maar alleenlyk van hem
begeerd had, dat hy dien drank den Koning zoud
aanbieden: dÃ³ch dat hy de kracht daarvan niet
kennende , het zyne pligt geoordeeld had den
VÃ³rft daaraf te verwittigen, Dit antwoord
vermeerderde Herodes ontfteltenis, en hydeed
eenen Kamerling van Mariamne pynigen, dien
hy wift zulken getrouwen dienaar van haar te
zyn, dat hy niet twyfelde Ã³f zy vertrouwde
hem alles, Deeze perfoon bekende niets, maar
het zich echter onder de pyniginge ontvallen ,
dat Mitiamnes haat ontftondt uyt het gene zy
van Sohemus verftaan had. Op \'t hooren van
deeze woorden riep Herodes uyt , dat Sohe-
mus , die hem te voore zo getrouw geweeft
was , zyn geheym nooit geopenbaard zoud
hebben , indien hy zich met Mariamne niet te
buyten gegaan hadde, en daarop deed hy hem
om t leeven brengen. Noopende de Konin-
gin, hy wilde haar door \'t recht doen veroor-
deelen , en hebbende tÃ³t dien eynde zyne ver-
trouwdfte vrinden doen tzamenkomen , beval
hy haar zich te verantwoorden. Thans befchul-
digde hy haar van die valfche en gewaande mis-
daad, als Ã³f ze hem door eenen drank had wil-
len vergeeven: en in plaats van te blyven bin-
nen de paaien der befcheydenheyd die eenen
Rechter betaamt , fprak hy met zulk een he-
vigheydenvervoerdheyd, datde andere Rech-
ters zyne meening gemaklyk begrypen konden,
en daarop die onfchuldige VÃ³rftin ter dood
doemden. Zy oprdeelden niettemin , en hy
zelfwas ook van dat gevoelen, dat men zich met
de uytvoeringe van dat vonnis niet behoorde te
verhaaften; maar dachten dat het beft was haar in
eenige vafte en befloote plaats gevangente houden.
DÃ³ch SalomÃ© en die van haaren aanhang niet kon-
nende dit uytftel dulden, ftelden alles m\'t werk
om dit befluyc re veranderen: en Ã©Ã©ne der krach-
tigfte rÃ©denen waarvan zy zich bedienden om
Herodes te overftemmen, was dat het te beduch-
ten ftond dat het vÃ³lk tot eenen opftant zoude
komen, indien het vernam dat de Koningin nÃ³o-

Alexandra , achtende dat zy geen zachter
onthaal te hoopen had dan haare dÃ³chter, ver-
gat , door een fchandelyke verandering, die
grootheyd van gemoed, welke zy tÃ³t dien tyd
toe had doen blyken, en zy toonde zich nu zo
lafhartig als zy te voore moedig en fier ge
weeft was: Invoege dat zy om te doen geloo-
ven dat zy aan de misdaad haarer dÃ³chter geen
deel had, haar fmaadiglyk in \'t aanzien van ie-
der Ã©Ã©n bejegende, roepende dat ze eene fnoo-
de en ondankbaare was, die niet verdiende dat
de Koning haar zulk een groote liefde toege-
draagenhadi en dus fpreekende fcheen zy haa-
re dÃ³chter te lyf te willen, om haar de haairen
uyt het hooft te rukken. Daar was niet een
menfch die deeze lafhartige veynzery niet
wraakte i en Mariamne deed zulks door haar
ftilzwygen meer dan iemand anders : want zy
wierdt zo weynig door haare fcheldwoorden
bewoogen, dat zy zich niet gewaardigde daar-
op te antwoorden i maar toonde door haare
gewoonlyke kloekmoedigheyd dat zy zich we-
gens zulk een byftere lafhartigheyd fchaamde :
en zonder de mmfte vreeze te laaten blyken,
nÃ³chte eens van koleur te veranderen, toonde
zy tÃ³t op haar laatfte oogenblik die zelfde
groothartigheyd welke men geduurende haar
ganfche leeven aan haar befpeurd had

Aldus ftierf die kuyfche en kloekmoedige,
maar al te fiere en hooghartige VÃ³rftin: Zy
overtrof in fchoonheyd , deftigheyd, en beval-
ligheyd alle de vrouwen van haaren tyd ; en alle
die uytmuntende hoedaanigheden waaren dc
oorzaak van haar ongeluk j want ziende den
Konmg zo verliefd op haar, meende zy datze
niets van hem te vreezen had; zulks dat ze hem
geen behoorelyke eerbiedigheyd toedroeg, ca

ken omdat hy haaren vader en broeder had
doen ombrengen. Door diergelyk een on-
voorzichtigheyd maakte zy zich zyne moeder
en zufter mede tÃ³t vyandinnen, en dwong hem
eyndelyk ook haaren vyand te worden.

Hoe groot zyne zucht tÃ³t haar ook was ter-
wyl zy leefde, gelyk men uyt^ het reeds ver-
haalde genoeg kan afneemen, ze vermeerder-
de echter nÃ³g na haaren dood: want hy be-
minde haar niet gelyk andere mannen haare
vrouwen beminnen, maar hy was op haar ver-
zÃ³t i en hoe nors zy hem ook bejegende , hy
kon\'daarom niet laaten met liefde tÃ³t haar inge-
nomen te zyn. Naa dat zy niet meer in de werreld
was, geloofde hy dat GÃ³d haar bloed van hem
eyfchte j men hoorde hem geftadiglyk den ^
naam van Mariamne noemen; hy deed klagten
die der Majefteyt eens Konings onbetaamelyk
waaren, en zÃ³cht te vergeefs op gaftmaalen en
andere uytfpanningen eenige verhgtmge van
zyn verdriet: ja zyne droefheyd gmg zo verre
dat hy de zÃ³rg zyns ryks verliet, en den zy-
nen beval Mariamne te roepen, gelyk als Ã³f
zy nÃ³g in *t leeven geweeft waare. Terwyl hy
in dien ftaat was ontftondt\'er een zwaare peft,
die veel vÃ³lks , cn daar onder veele perfoonen
van aanzien, wegfleepte: en elk merkte deeze
fchrikkelyke quaal aan als een rechtvaerdige
wraak GÃ³ds over de misdaad, door hem in de

onrechtvaerdige veroordeelinge vad Mariam-
pe begaan. Onder deeze toeneeminge van
hartzeer begon Herodes te bezwyken , zo dat
hy zich aan zyne Wanhoop overgaf,, en in
woefte en eenzaame plaatfen zich verbergde,
onder fchyn van ter jagt te gaan. Eyndelyk
wierdt hy dood-krank door een heevige pyn iri
\'t hoofd, die hem buyten verftand bragtj en
de\' geneesmiddelen deeden niet dan de quaal
vermeerderen. De Artfen ziende zyne zwaare
ziekte, en daarbeneven Zyne eenzinnigheyd,
dewyl hy zich naar de rÃ©gelen hiÃ¯nner kunftniet
voegen, maar zynen eygen zin opvolgen wilde,
waaren genoodzaakt hem op te geeven, en de
ziekte haar beloop te laaten hebben , zynde
byna buyten hoope van zyne opkomfte. Hy
was toen ter tyd te SamariÃ« , \'t welk men ntÃ¯
Sebafte noemt.

Toen Alexandra, die te Jerufalem Was, zynen 658.
gevaarlyken ftaat vÃ¨rftondt, deed zy alle vlyt om
de twee fterkten,welker Ã©Ã©ne in de ftad, en de an-
dere dicht by den Tempel was, in haare magt te
krygen j omdat degÃ©ne die daarvan meefter
waaren, zulks eeniger maate van\'t ganfche
land waaren , vermids men zonder hun verlÃ³f
Gode niet kon Ã³fferen, en dat de Jooden zo
op hunne GÃ³dsdienft gezÃ©t zyn , dat zy de
pligten derzelve boven hun leeven ftellen.
Hierom drong Alexandra de overften dier
veftingen aan, dat zyze wilden ftellen in handen
van haar en van de kinderen uyt Herodes en
Mariamne geteeld. Zy hieldt hen voor ^ dat
indien hy quame te overlyden , het onbillyk
zou zyn dat ze in de magt van een ander ge-
flacht vervielen j en dat indien hy weder op-
quam, niemand dezelve beter voor hem kon be-
waaren dan deeze die hem zo na beftonden. Maar

zo omdat zy hunnen Koning altoos getrouw
en toegedaan geweeft zynde, nÃ³g hoope op
zyn leeven hadden, als ter oorzaake van den
haat dien zy Alexandra toedroegen. En Ã©Ã©n
van hen geheeten Achiab , zynde een neef van
Herodes, zondt hem bericht van Alexandras
toeleg: waarop hy terftond bevÃ©l gaf dat men
haar zou doen fterven.

Eyndelyk quam deeze VÃ³rft, naa veel uyt-
geftaan re hebben, weder op van zyne ziekte:
maar toen de krachten van zyn lighaam en ge-
moed begonden herfteld te worden, toonde hy
zich zo vergramd en grouwzaam , dat \'er gee-
ne wreedheden waaren welke hy op de gering*
fte voorvallen niet pleegde: ja hy verfchoonde
zelfs zyne byzonderfte vrinden niet j maar deed
KoJUbarus , Lyfmachus , Gadias bygenaamd
Antipater j en T)oÃheus om de vÃ³lgende oorzaak
dooden. Koftobarus was afkomftig uyt Ã©Ã©a
der voornaamfte huyzen van IdumÃ©a en zyne
voorouders waaren Priefters geweeft van Ko-
ze, den gÃ³d welken die vÃ³lken met groote eer-
biedigheyd aanbaden, aleer Hyrkanus hen be-
woog de Joodfche Godsdienft aan te neemen.
Zo dra Herodes Koning geworden was, fchonk
hy de landvoogdy van IdumÃ©a en Gaza aan
Koftobarus, en gaf hem daarnaa zyne zufter
SalomÃ© ten wyve, naa dat hy haaren eerften
manjofephus,^gelyk gezegdis, baddoenom\'|V.HooM^^

brengen. Toen Koftobarus zich tÃ³t zulken ftaat
verheven zag, waarna hy niet zoud hebben dur-
ven ftaan , wierdt hy zo trÃ³ts, dat hy niet langer
dulden kon eenen onderdaan van Herodes te zyn;
maar achtte dat dewyl de IdumeÃ«rs dezelfde wet-
teen onderhielden als de Jooden, het eene fchande
voor hen was hem voor Koning te erkennen. Hy
zondt derhalve gezanten aan de Koningin Kleo-
patre, om haar voor te ftellen dat nademaal Idu-
mÃ©a altoos onder haare voorzaaten geftaan had^zy
met recht van Antonius eyfchen kon dathy haar
dat landfchap gave ; en dat wat hem aanging, hy
gereed was haar te gehoorzaamen. \'t Was niet dat
hy liever onder de heerfchappy van Kleopatre
wilde ftaan} maar hy poogde Herodes magt te be-
fnoeijen , om zich te gemaklyker meefter van
IdumÃ©a te maaken ; en hy vleyde zich met de
hoope van zyn oogwit te zullen bereyken, zo
door den luyfter van zyn geflacht, als door zy-
nen grooten rykdom: want naa dat hy dien aan-

middelen, hoe fnood en fchandelyk ook, wel-
ke hy met in \'t werk ftelde om geld byeen te
fchraapen. Maar alles wat Kleopatre by Anto-
nius aanwendde , was te vergeefs j en Herodes
Zou Koftobarus toen al hebben doen ombren
gen, indien hy door *t bidden zyner moeder
en zufter met weerhouden geweeft waare: dies
vergenoegde hy zich met hem fteeds wegens dit
beftaan verdagt te houden. K oftobarus quam daar-
naa in groote onluft met SalomÃ© zyne huysvrouw,
zo dat zy hem eenen fcheyd brief toezondt, tegen
*t gebruyk onzer wetten, die dat vermoogen maar
aan de mannen verleenen, maar niet toelaaten dat
een vrouw die zich van haar man afzonderd, we-
der trouwd, ten zyze van haar man een fcheyd-

tÃ³t wien zy zeyde dat ze uyt geneegenheyd jegens
hem zich genoodzaakt vondt haaren man te ver-
laaten, omdat zy bemerkt had dat hy tegen zynen
dienflaanfpande met Antipater, Lyfimachus, en
Dofttheus: en tÃ³t bewys van dit haar zeggen,voeg-
de zy \'er by, dat hy de kinderen van Babas nu al
twaalf jaaren verborgen, en in \'t leeven gehouden
had. Hetwelk ook ten opzicht van het laafte in-
derdaad waar was. Over dit verhaal ftondt Hero-
des zeer verfteld, want hy had wel eer beflooten
hen te doen dooden, dewyl ze zich altoos tegen
hem aangekant hadden j maar door de langheyd
des tyds was de zaak by hem in vergeetinge geko-
men. De oorzaak van zynen haat tegen hen, was
dat toen hy Jerufalem onder de regeeringe van
Antigonus belegerde, het grootfte deel des vÃ³lks,
moede wegens de ongemakken welke zy door
dat belÃ©g moften uytftaan , de poorten voor
hem wilde openen ; maar deeze zoonen van
Babas , die in groot aanzien , en Antigonus
zeer getrouw waaren, ftelden zich daar tegen, om
dat zy \'t veel voordeeliger voor de ganfche land-
^rd oordeelden, door VÃ³rften van koninglyken
ftamme beheerfcht te worden, dan door Herodes.

deez de ftad ingenomen had, beval hy
Koftobarus alle de toegangen te bezetten , om
die welke- hem tegen geweeft waaren het

uytgaan te verhinderen." DÃ³ch Koftobarus
weetende in welk een aanzien de zoonen van
Babas by \'t vÃ³lk waaren, achtte dat \'er hem
aan gelegen lag hen te behoeden, om in tyde
van veranderinge zich van hen te konnen bedie-
nen, en daarom het hy hen heymelyk uytgaan,
en zondt hen na zyne landgoederen. Herodes
gaf ondertufichen zyne argwaan wegens hen
te kennen; maar Koftobarus zwoer eenen eed
daarop dat hy niet wift wat van hen geworden
was ; waardoor Herodes voor dien tyd zyne
achterdÃ³cht liet vaaren : maar daarnaa zya
voorig vermoeden weder opvattende, deed
hy alles wat hy kon om hen te vinden > en liet
met trompetten-gefchal afkondigen dat hy een
groote vergelding zoude geeven aan den genen
die hen ontdekte, Maar Koftobarus hieldt
zich ftil , want dewyl hy eens ontkend had
iets van hen te weeten , vondt hy zich ge-
noodzaakt hen verborgen te houden , niet

zyn eygen belang. Zo dra nu Herodes door
zyne zufter hiervan verwittigd was , zondt
hyeemge na de plaatfen daar zy zich verfchoo-
len hielden, en deed hen alle ombrengen, ne^
vens die welke hy aan dezelve misdaad fchul-
dig achtte; opdat \'er niemand van Hyrkanus
maagfchap overblyvende , men zyne wil, hoe
onrechtvaerdig ze ook waare, niet zou durven
wederftaan.

Herodes zich aldus in volkomene magt en^^
volle vryheyd vindende om alles te doen wat
hy wilde , fchroomde niet hoe langer hoe
meer van onze vaderlyke gewoonten af te
wyken: hy fchafce onze aaloude inzettingen,
die onfchendelyk by hem behoorden geweeft te

alzo een vreemde verandering iu de leertucht,
die \'t vÃ³lk binnen de paaien van hunnen pligc
hieldt. Hy begon met het aanftellen van wor-
ftel- en ren-lpelen die alle vyfjaaren tereere van
Auguftus gehouden wierden ^ doende tÃ³t dien
eynde eenfchouwtooneel binnen Jerufalem, en
eenen grooten ronden fchouwburg buyten de ftad
bouwen Dit waaren twee prachtige geftich-
ten, maaraanloopende tegen onze zeeden , die
ons niet toelaaten diergeiyke fchouwfpelen
by te woonen. Dewyl hy nu deeze fpelen ver-
maard wild^maaken, deed hy die niet alleen-
lyk in de omleggende landfchappen afkondi-
gen , maar ook in verre afgelÃ©gene plaatfen, met
belÃ³fte van. groote pryzen voor de overwin-
naars. Daarop zag men van alle kanten aanko-
men die in \'t worftelen en rennen uytmunteden
nevens muzikanten , en konftige fpeellieden
alsmede zulke die afgerecht waaren om met
wagens van twee, drie, en vier paerden ge-
trokken, Ã³f te paerde gezeten , op\'t fnelft te
rennen. En om deeze fchouwfpelen aangenaam
en vermaakelyk te maaken , fpaarde Herodes
geen vlyt nÃ³ch kÃ³ften. De fchouwburg was rond-
om bezet met opfchriften ter eere van Auguftus,
en met zecgecekens van overwonnene vÃ³lken ,
en \'t was niet dan goud, zilver, gefteenten*
en kÃ³ftelyke kleedinge, dat men \'er zag blinken.
Hy ontboodt van alle kanten veele felle beeften\'
als leeuwen, en andere dieren , die om hunne

ongemeene fterkte Ã³f eÃ©nig andere hoedaanig-
heyd zeldzaam waaren : en deeze liet hy tÃ©gen
malkanderen j Ã³f tegen menfchen die ter dood
veroordeeld waaren, vechten. Deeze fchouw-
Ipelen verfchaften den vreemdelingen vermaak
en verwondering : maar de Jooden merkten die
aan als eene omverreftooting en verderving van
de leertucht hunner voorouderen. Niets fcheen
hen gÃ³dloozer te zyn, dan menfchen uyt een
wreed vermaak voor de woede der beeften bloot
te ftellen, en hunne heylige gewoonte te ver-
laaten j om die van afgodifche vÃ³lken te aan-
vaarden. En de zeegetÃ©kenen, die zy aanza-
gen voor menfchen-beelden met wapenen be-
dekt , waaren hen niet minder ondraagelyk,
omdat ze ganfchelyk tegen onze wetten ftree-
den. Herodes ziende hen in dit gevoelen, oor-
deelde dat het beft was geen geweld te gebruy-
ken; maar fprak hen zoetelyk aan, poogende
hen te toonen dat hunnen fchroom maar uyt een
ydel bygeloof ontftond. DÃ³ch hy kon hen niet
overreeden ; want zy geloovende dat hy daar-
in een groote zonde beging, zeyden dat al waa-
re \'t dat zy al \'t Ã³verige infchikten, zy echter
nooit beelden en gedaanten van menfchen in
hunne ftad dulden zouden, omdat hunne GÃ³ds-
dienft zulks uytdrukkelyk verboodt. Hero-
des kon uyt dit gezÃ©g w\'el begrypen, dat het
eenigfte middel om hen te bevreedigen zou zyn
hen uyt den droom te helpen. Hy bragt dan
de voornaamfte van hen op den Ichouwburg,
toonde hen eenige der zeegetÃ©kenen, en vraagde
hen wat zy geloofden dat het was. Zy gaven
tÃ³t antwoord\'dat hec menfchen beelden waaren;
daarop deed hy alle die cieraaden afneemen,
en toen bleef \'er niets overig danbloote ftylen
waaraan ze gehecht waaren geweeft. Aldus
veranderde dit groot gerucht in een gelach, de
beroerte wierdt geftild, en de meefte lieten zich
hiermee gezeggen. Evenwel waaren \'er die by
hun gevoelen\'bieeven , want de affchrik die zy

van de vreemde gewoonten hadden, deed hen
gelooven dat die niet ingevoerd konden worden
zonder hunne vaderlyke manieren omverre te
ftooten, en het verderf van \'t Gemcenebeftte
veroorzaaken : en zy merkten Hlerodes niet
langer aan als hunnen Koning, maar als hun-
nen vyand, en beflooten liever alles te waa-
gen , dan zulk een groot quaad te dulden.

Tien van hen verachtende de grootheyd van66i.
\'t gevaar, verbergden pooken onder hunne klee-
deren, en wierden in hun voorneemen verfterkt
door eenen blinde, die niet konnende deel aan
\'t bedryf hebben, zich echter aan het gevaar
nevens hen wilde bloot ftellen. Zy gmgen
dan na de fchouwplaats, op hoope dat zy den
Koning niet zouden konnen miffen, omdat hy
niets mis trouwde,en zy dan gezamentlyk op hem
zouden aanvallen: en dat indien ze al miften ,
zy ten minften veele van die welke hem verge-
Zelfchapren , zouden dooden , en met die
trooft fterven, dat zy hem als eenen fchender
hunner wetten haatelyk by \'t vÃ³lk gemaakt,
en aan anderen den weg tÃ³t het uytvoeren van
zulk een rechtmaatig beftaan getoond hadden.
Nademaal Herodes verfcheydene perfoonen
had die alles wat \'er omging gade floegen,
was \'er Ã©Ã©n onder hen die deezen toeleg ont-
dekte , en \'er hem de weet van deede toen hy
na den Schouwburg ging. Het viel den Ko-
ning niet zwaar dit te gelooven, omdat hy niet
onweetend was van den haat dien men hem toe-
droeg , en van de uytwerkingen die daaruyt kon-
den voortkomen. Hy keerde dan weder na zyn
paleys, en deed de tzamengezwoorene haaien
I die ziende dat zy \'t niet ontvlugten konden\'
I zich zonder wederftand lieten leyden. Hun-
ne edelmoedigheyd maakte hunnen dood heer-
lyk , want zy lieren niet de minfte vreeze bly- \'
ken , nÃ³chte ontkenden hun voorneemen ;
maar toonden met een onbezweeken en vry-
moedig gelaat, de pooken waarmede zy zich

voorzien hadden om het uyt te voeren, en ver-
klaarden opentlyk dat het alleen gÃ³dvruchtig-
heyd en de welftand van \'t gemeen was, die
hen daartoe aangedreeven had. Naa dat zy
aldus gefprooken hadden, ftierven zy met de
zelfde ftandvaftigheyd in \'t midden der py-
nen welke men hen aandeed. De haat die
\'t vÃ³lk tegen hunnen aanbrenger opvatte was
zo groot, dat het niet genoeg was hem te doo-
den, maar men fcheurde hem in ftukken, en
wierp die voor de honden, zonder dat iemand
van al de Jooden die\'t aanzagen eenigen menfch
daarover aanklaagde. Maar eyndelyk quam
Herodes te weeten wie de daaders daarvan waa-
ren , door eenige vrouwen , welke hy door
zwaareÃ¯pyniging dwong zulks te melden: waar-
naa hyj hen met hunne ganlche huysgezinnen
deed orhbr engen.

661. Ziende dan dat het vÃ³lk zich meer en meer ver-
fterkte in het befluyt om hunne gewoonten en
wetten voor te ftaan, en dat dit hen tÃ³t eenen
opftand zoud aandryven , indien hy geen
krachtige middelen tÃ³t dempinge daarvan ge-
bruykte, befloot hy daarin te voorzien. Be-
halve dan de twee fterkten die te Jerufalem
waaren, de Ã©Ã©ne het koninglyk paleys waarin
hy woonde , en de andere het flÃ³t Antonia
\'t welk dicht by den Tempel lag, deed hy Sa-
mariÃ« *t welk hy Schafte noemde, verfterken, om
dat het maar een dagreyze van Jerufalem afleggen-
de, de oproer zo wel van de ftad als van \'t land be-
letten kon. Ook verfterkte hy StratÃ³s toren, dien
hy Cefarea noemde, zodaanig, dathy al \'tland
daar om heene fcheen te konnen dwingen. Voorts
ftichtte hy op de plaats genoemd het groot Veld
een kafteel, waarin hy eene bezetting van ruyters
leyde die door \'t lÃ³t getrokken wierden: een an-
der bouwde hy te Gaba in GahlÃ©a , en nog
een ander genoemd Efebonitis in Perea. Naa
dat hy deeze fterkten aldus op de bequaamfte
plaatfen van \'t Ryk opgerecht, en met krygs-
vÃ³lk bezÃ©t had, benam hy den vÃ³lke, dat zo
tÃ³t muytery geneegen was, alle middclenvan
opftand, doordien op de minfte fchyn van be-
weeginge , degÃ©ne die laft hadden daarop toe
te zien, dezelve Ã³f dempten, Ã³f in haare ge-
boorte fmoorden. Dewyl nu zyn voorneemen
ftrekte om SamariÃ«, \'t welk op eenen berg leg-
gende fterk door zynen ftand was, te herbou-
wen , en \'er eenen tempel te ftichten , leyd
hy \'er veele krygsbenden in, zo vreemde als
uyt de naabuurige landfchappen: voorts veran-
derde hy deszelfs naam in dien van Sebafte,
verdeelde het omleggende land, dat zeer on-
vruchtbaar was, onder de inwooners, om door
dat gerief de ftad te eer te bevolken, omringde
haar met fterke muuren ,, vergrootte haaren
omtrek tÃ³t twintig ftadiÃ«n, en maakte haar zo
aanzienlyk dat zy by de grootfte fteden kon
vergeleeken worden. In \'t midden fchikte hy
een ruym pleyn van anderhalve ftadie, ftichtte
^daar eenen prachtigen Tempel, en arbeydde
fteeds om die ftad in allen deelen vermaard te
maaken, doordien hy haare fterkte t\'zyner vey-
ligheyd noodig oordeelde, en \'t cieraad daar-
van aanmerkte als een gedenkteken zyner
grootheyd en luyfter, \'t welk de geheugenis

XII. hoofdstuk.

JudÃ©a door vede flampen , en inzonderheyd een felle peft en zwaare
iMngersnood pdrukt. GrootezÃ³rgdraagenheyd en mÃ¼dhevd van

Herodesom daarm te voorzien; waardoor hy degenee\'^enhevd
des vÃ³lks weder bekomt,en den overvloed vveÃªrin voert Hy bouwt
een prachtig paleys te Jerufalem; En trouwt met de dÃ³chter van
bimon , dien hy tÃ³t Hoogenpriefter aanftelt. Hv fticht een
aanzienlyk kafteel ter plaatze daarhy eertyds de Jooden overwon!

Ã¯icn li^G*

IU ^e^f\'^ejaar, \'t welk het (*) dertiende van â¢

Herodes regeeringe was, wierdt JudÃ©a door
zwaare rampen gedrukt, \'t zy zulksgefchied-Ã¯tood\'
ae door eene gÃ³dlyke wraak, df door zcdaa-
nige doodelyke toevallen die van tyd tot tyd^â¢""\'
in de werreld gebeuren. Dit onheyl beRon

met zulk een zwaare en langduurige droogte,

dat de aarde ook die vruchten en gewaffen

met uytleverde, die ze anders natuurlyk en van
zelfs voortbrengt. De menfchen aldus door
den nood gepraamd, gebruykten, tÃ³t onder-
houd huns leevens, voedfel dat hen te voore
onbekend was, waardoor ze in zwaare ziekten
vervielen, die door eene aaneenfchakehng van
.^dere euvels in een felle peft veranderden.

SnT geeffel nam fteeds toe,

omdat het den genen die der meÃª getroftÃ¨n
Jierden aan byftand en fpyze ontbrak; hier-
door ftierven veele menfchen , en dewyl \'er
geen hoope was van eenig middel tÃ³t onder-
ftand der zieken te bekomen, verlooren de ge-
zonden den moed om hunnen pligt ontrent
hunne nabeftaande waar te neemen. Want alle
de vruchten der voorgaande jaaren waaren ver-
teerd , men had in \'t loopende jaar niets inge-
oogft, en men had de aarde te vergeefs bezaaid,
omdat ze zoo dor was, dat het zaad \'t welk
men \'er ingeworpen had, verdurf: en dewyl
dit langer als een jaar duurde, nam het quaad
fteeds toe in plaats van af ^

In 4eezen beklaagelyken ftaat wasalhetber-
van Herodes, hoe groot het ook was, 1\' !
noegzaam tot zyn onderhoud , omdat hy
door de onvruchtbaarheyd der aarde zyne
mkomften moft derven , en dat hy groo-
te fommen gelds aan \'t bouwen van lieden
en fterkten uytgelegd had. Aldus ontbrak hem
alle hoope van onderftand, en hy zag dat by
alle deeze euvels nÃ³g quam de haat zyner on-
derdaanen tegen hem , vÃ³lgens de gewoonte
des vÃ³lks, \'t welk de fchuld van hun ongemak
altoos op de Regeerders fchuyft. Hy zÃ³cht
onophoudelyk na middelen om hen te hulpe te
komen, maar te vpgeefs, omdat zyne gebuu-
ren , die zelve door hongersnood gedrukt
wierden, hem geen koorn konden verkoopen en
dat hy niet gelds genoeg had om aan een ieder
van dat groot getal, die zo behoeftig waaren
iets te geven. Eyndelyk dewyl hy oordeeld^
dat hy gehouden w^as alles m dien uyterften
nood in \'t werk te ftellen , deed hy al wat
hy van goud en zflvcr had fmelten zonder
zelfs de werken der konftigfte meefters te ver-
fchoonen. Dus verzamelde hy een groote
fomme,en zondt die na Egipte, alwaar Teironius
voor Auguftus het gebied voerde. Deeze Land-
voogd wierdt ook fterk aangezogt door an-
dere

dere die in diergelyken nood waaren j iiiaar ver-
mids hy een vrind van Herodes was^ ftondt hy
om zynent wille aan zyne onderdaanen koorn
toe, vooralle andere, en was hen behulpzaam
in \'t koopen en uytvoeren, waardoor hy meer
dan iemand anders tÃ³t de behoudenis onzer
landaard toebragt. Het vÃ³lk ziende zich dus
in zyne elende verquikt door de groote zÃ³rg-
vuldigheyd des Konings , vergat daardoor met
alleenlyk den haat dien \'t hem toedroeg ^ maar
prees zyne goedgunftigheyd naar verdienfte.
Deeze VÃ³rft deelde dit koorn Ã³rdentlyk uyt\'
aan degÃ©nen die zelve brood konden maaken,
en hy ftelde bakkers aan voor zulke die door
ouderdom Ã³f andere ongemakken onbequaam
daartoe waaren. Hy verzÃ³rgde hen tegen de
koude des winters ook met kleedinge, welke
zy zeer van noode hadden, omdat byna al het
vee gefturven zynde , de wolle zo wel ont-
brak als andere noodige dingen om Zich te
kleeden. Naa dat hy zyne onderdaanen aldus
voorzien had, liet hy zyne gedachten gaan om
de fteden van Syne, aan JudÃ©a paaiende, ook
te hulpe te komen r hy gaf dan aan de mwoo-
ners koorn om te zaaijen, en trok zelf geen
kleyn voordeel uyt het gene zy van hem ont-
vingen : want de aarde gaf het graan dat men
haar toevertrouwd had met zo veel woeker we-
derom , dat men de overvloed weÃªr te voor-
fchyn zag komen: en toen de tyd van den oogft
genaderd was, zondt die Vorft vyftigduyzend
menfchen,welke hy op zyne eygene koften onder-
houden had, om het koorn in te zamelen. In dee-
zer voege was hydoor zyne vlyt en wakkerheyd
niet alleenlyk de weldoener van zyn ryk , maar
ook van zyne gebuuren, van welke niemand zyne
hulpe verzÃ³cht, zonder die te ontvangen: en
men bevondt dat hy aan vreemde wel tienduy-
zend Kor koorns , houdende ieder Kor tien
Attifche Medimnen , uytgereykt hadde j en
dat het gene hy in zyn ryk had doen uytdeelen,
wel tachtigduyzend Kor beliep.

Alle deeze zÃ³rgdraagendheyd van dien VÃ³rft
nevens de gunften welke hy in dien hoogen
nood aan zyne onderdaanen bewees , deeden
hem by alle menfchen in verwonderinge komen ,
en hy won daardoor hunne geneegenheyd zo,
dat zy alle haat vergaren, dien ze te voore,
door de verandering, welke hy in de ryksre-
geering en in hunne gewoonten had ingevoerd,
opgevat hadden. Zy oordeelden nu dat dat
quaad genoeg vergolden was door de weldaad
â welke zy van zyne mildheyd ia zulken behoef-
tieen tyd ontvangen hadden; en de roem dien
hy by de uytheemfche verkreeg was niet minder.
Aldus dienden alle deeze onheylen om zynen
naam te doorluchti2;er te maaken , want het
gene zyn vÃ³lk geleeden bad vermeerderde in
zyn Ryk zyne achting door eene erkentenis
zyner weldaaden : en zyne groote goedertieren-
heyd welke hy in dien hoogen nood beweezen
had , zelfs aan zulke die zyne onderdaanen
niet waaren, maakte dat men hem buytens lands
niet langer zodaanig aanmerkte gelyk hy te
voore was geweeft, maar zo als men hem in
den uyterften nood bevonden had.
66 4 Deeze VÃ³rft om zyne geneegenheyd aan Au-
guftus ook te betoonen, zondt ter zelfder tyd
vyfhonderd van de dapperfte mannen zyner lyf-
wacht aan EliusGallus ^ dien zy inden oorlog,
welken hy in ArabiÃ« by de Roode zee voerde,
grooten dien ft deeden. N a dat hy nu de voorfpoed
in zynen Staat herfteld had, deed hy op de
verhevenfte plaats der ftad Jerufalem een groot en
prachtig paleys bouwen,\'twelk overal van goud .
en marmer blonk: en onder de ftaately ke vertrek-
ken die men daar zag, was\'er Ã©Ã©n dat den naem
van Auguftus, en een ander dat dien van Agrippa
voerde, die zelve alle waaren zeer groot en ruym,
zo dat een meenigte van tafelbedden in dezelve
geplaatft konden worden.

wCnj en dewyl hy zyn vermaak niet in verande-
ringe zÃ³cht, wilde hy eene perfoon verkiezen op
welke hy zyne ganfche geneegenheid kon zetten:
dies nam hy\'er eene enkelyk uyt liefde, hetwelk
op deeze wyze gefchiedde, Simon zoon van Boe-
thus eenen Alexandryner, die een Priefter was,
en van Ã©delen afkomfte, hadeenedÃ³chter van zulk
een ongemeene fchoonheyd, dat men van geen
ding meer binnen Jerufalem fprak. Het gerucht
daaraf quam ook tÃ³t Herodes, dies wilde hy haar
zien j en nooit was eenige liefde op het eerfte ge-
zigt grooter dan die welke hy tÃ³t haar kreeg. Hy
vondt niet geraaden zyne magt te gebruyfen om
haar te fchaaken, gelyk hy had konnen doen ,
doordien men hem dan voor eenen dwingeland
zou gehouden hebben j maar hy achtte dat het beft
was haar te trouwen. DÃ³ch dewyl Simon niet
aanzienlyk genoeg was tÃ³t zodaanig een v^ermaag-
fchappinge, nÃ³ch ook van zulken ftaat die te ver-
achten was, wilde hy hem tÃ³t een groote eere ver-
heften, om hem van meerder aanzien te maaken.
Hy ontnam der halveJ^y^j Phabets zoon het Hoo-
gepriefterfchap , gaf het aan Simon, en trouwde
met zyne dÃ³chter.

Zo dra zyne bruylÃ³ft gehouden was, bouwde
hy zeftig ftadiÃ«n van Jerufalem een zeer heerlyk
kafteel, ter plaatze daar hyde Jooden overwon-
nen had toen zy hem najaagden en hy door Antigo-
nus ter Stad was uytgedreeven. De ftand daarvan
was zeer voordeelig, zynde een kleyne berg van
een ronde gedaante, als eener vrouwe borft, niet
minder fterk dan vermaakelyk, welken hynÃ³g
meer vercierde en verfterkte. Dit kafteel was met
rorens omringd, en men klom \'er langs tweehon-
derd fteene trappen na toe. Van binnen waaren \'er

prachtige verrrekken,dewylHerodes geene kÃ³ften
gefchroomd had om by de fterkte ook cieraad te
voegen. Beneden aan den voet zag men verfchey-
dene bevallige gebouwen, die zich te cierlyker
vertoonden door de menigte van fchoone wate-
ren, welke daar van verre door waterleydingen ge-
bragt wierden. De geheele landftreek daar om hee^
ne was zo vol van huyzen, dat ze een goede ftad
zouden hebben konnen uytmaaken , waarvan
dit kafteel op den berg gebouwd tÃ³t een flÃ³t
had konnen dienen om \'t overige te dwingen.

Toen Herodes alles in deezer voege bezÃ³rgd
had, vreesde hy niet meer voor eenige beroer-
ten in zynen Staat. De vrees voor ftrafte
waarvan hy niemand uytzonderde, hieldt zyne
onderdaanen in hunnen pligt : de mildheyd
welke hy ontrent de gemeene noodzaakelykhe-

genheyd verkreeg , en de zorg die hy droeg moeten uytwerpen. Om dit ongerief voor te ko-
pmÃ¶y zyne eebnurvolken bemind te zvn. ouam men. rlppH rl^^ Â».

om by zyne geb^urvolken bemind te zyn, quam
voort, uyt een vbprneemen om zich door hun
genegenheyd tegens^zyne eygene onderdaanen te
verfterken. Hy maakte zich gemeenzaam in alle
fteden, betoonde zich overal goedgunftig, en
dewyl hy een verheven gemoed had, wift hy
op zÃ©kere ontmoetingen het hart der Grooten
door zyne ftaatelykheyd ook te winnen. Aldus
wierdt hy aangenaam by al de werreld, en zy-
nÃ© voorfpoed nam fteeds toe.

Maar de\' zucht die hy had om zynen naam
vermaard te maaken, en de vrindfchap met Au-
guftus en de magtigfte onder de Romeynen aan
te queeken , bragt te wege dat hy de onder-
houding onzer gewoonten begon te verwaar-
loozen, en onze heylige wetten in veele zaa-
ken te fchenden. Want hy bouwde \'t hunner
^re fteden, ja ook tempelen, maar niet in Ju-
dea, doordien onze landsgenooten dat niet ge-
leeden zouden hebben, nademaal het by ons
een verfoeijelyke zaak is, beelden te eeren gelyk
de Grieken doen. TÃ³t verfchooninge van dit
heylloos bedryf bragt hy by , dat het niet uyt
een vrywftlige neyginge was dat hy zulks deed j
maar tÃ³t gehoorzaaminge van de gÃ©nen , welken
by niet mogt ongehoorzaam zyn: en hy won
door dat middel de geneegenheyd van Auguftus
en de Romeynen des temeer, om datzy be-
merkten dat hy om hen te behaagen niet
ichroomde de gewoonten en zeeden zyns lands
te overtreeden. Niettemin was zyn eygen
nut , en zyne fterke begeerte om zyne gedach-
remste vereeuwigen, zyn voornaamfte oogmerk
m de byfter groote kÃ³ften die hy deed in \'tftich-
ten en vercieren van die nieuwe fteden.

XIII. HOOFDSTUK.

> Herocks doet ter eere van Auguftus een prachtige ftad bouwen, welke

hy Cefarea noemt. Hy zendt hemizyne t^e.oonen Arider

en Anftobdus , welke hy by Mariamne geteeld had. Auguftu!

^ ftaat hem daarop nog nieuwe gunften toe. Oorzaak waarom He-
rodes de Elleeners zo wel bejegent.

^^ t-jErodes aangemerkt hebbende dat \'er langs
^ de zee eene plaats was, genoemd de To-
ren van Strato , welks ftand zeer voordeelig
was , deed aldaar eene ftad bouwen van een
zeer fchoone gedaante. Niet alleen waren de
paleyzen zeer pragtig , en van wit marmer
gebouwd i maar de gemeene huyzen waaren
zeer net en konftig gemaakt, en Ã©en groote ha-
ven ge yk die van Ã¯>ireÃ«um , alwaar de fchepen
veyhg konden leggen, ging al \'t ander nÃ³g te
boven. Het maakfel daarvan was verwonde-
rens waerdig, en van binnen ftonden groote
pakhuyzen om allerley toeruftingen en koop-
manfchappenm te bewaaren. TÃ³t voltooiiin-
ge van dit werk wierdt een ongemeene arbeyd
cn overgroote kofte vereyfcht, om dat alle de
bouwftoffe daartoe van verre moft gebrast wor-
den. Deeze ftad legt in FeniciÃ« ter plaatfe
gar men afvaart na Egipte, tuffchen Joppeen
^ora twee kleyne zeefteden, die geen veyh-

ien z^^Sn?^ T^Ã¯ ze openleggen voor
hevd Tn^V^"^\' ^y^e onftuymig-

dfrd. r.r tegen den oever aandryft,

dat de fcheepen met wtaren gclaaden daar Lt

men, deed Herodes de haven van Cefarea hal-
vemaanswyze maaken, om \'er een groot getal van
fchepen te konnen bergen ; en om dat de zee
aldaar twintig vademen diep was, deed hy \'er
fteenen zinken van zulk een byftere grootte, dat
de meefte vyftig voeten lang, achttien breed, en
negen hoog, ja fommige nÃ³g grooter waaren. ^Dit
gevaarte ftrekte zich tweehonderd voeten uyt, en
de helft daarvan diende om \'t geweld der gÃ³lven
te breeken : op de andere helft wierdt een muur
gebouwd, verfterkt met torens, aan welker groot-
fte die ook zeer fraai vercierd was, Herodes den
naam gaf van Drufus, Stiefzoon van Auguftus ,
een jongman die in de kracht van zyn jetigd ge-
fturven is, Daar waaren ook verfcheydene
verwulften boogswyze gemaakt, om fcheeps-
volk te herbergen. Een fraaije afdaalende
Ichuynte , die voor een mooije wandelplaats
kon verftrekken , omringde de haven, welker
ingang voorden noordenwind, de gunftigfte
van alle de winden, bloot ftaat. Ter flinker
zyde aan den ingang van de haven was een to-
ren gebouwd op eenen grooten beer, die ge-
maakt was om het geweld der baaren te keeren.

-alkan^deren allÃ©
m de zee hepen; en dwars door dezelve lien
cr een, waardoor het water der flagrÃ©genen^
en de vuylnis der ftad weggevoerd, In by
hooge vloed het zeewater dat onder de ftad
fpoelende alle vuyligheid met zich wegfleepte
ontvangen wierdt. Herodes deed \'er ook een\'

fteenen Schouwburg maaken, en aandezuydzv
de van de haven een groot rond fchouwtooneel

van waar men verre in zee zien kon; en dewyl
hy geen arbeyd nÃ³ch kÃ³ften aan die groote wer-
ken fpaarde, voltooide hyze in twaalf jaaren.
Naa dat deeze VÃ³rft de twee groote fteden

zoonen Alexander en Ariftokdus ^ welke hyby
Mariamne had geteeld, na Rome , om door
pligtpleegingen zich in \'s Keyzers gunfte te

wikkelen, die een groot vrind van He-
rodes was, had huysvefting voor hen bereyd-
maar zy hadden die met van noode, om dat
Auguftus hen daarvan verzÃ³rgde in zyn paleys.
Deeze Keyzer ontving hen met groote tekenen
van toegeneegenheyd, en liet aan hunnen va-
der de vr>Jeyd om dien van zyne zoonen wel-
ke hy zelf wilde . tÃ³t zynen naazaat te kie-

drie landlchappen , Tmchonitis, Batanea
en Auramtis, op dit vÃ³lgende voorval. \'

ir^i. ZÃ©kere .Z^W^Ã¶r^J had de landgoederen van
Lyfanias in pacht, maar niet te vreede zynde
met het voordeel dat hy\'er wettiglyk uyt haaien
kon j trok hy veel grooter winft, door die van
Trachonitis, welke gewoon waaren ontrent Da-
maskus te komen ftroopen, in hunnerooveryen
te begunftigen > want in plaats van zulks te be-
letten , deelde hy met hen van den buyt. Men
klaagde daarover aan den Landvoogd Varro,
en hy ft:hreef deswege aan Auguftus , die hem
beval de wyken van die roovers uyt te roeijen,
en het landftrhap aan Herodes te geeven, op
dat hy den voortgang dier ongeregeldheden, die
anders naauwlyks te ftuyten zouden zyn, door
zyne vlyt mogt verhinderen > doordien dit
vÃ³lk, dat op roof leefde, zich niet in fteden Ã³f
vlekken onthieldt , maar in holen , gelyk
de beeften, verzÃ³rgende zich daar met voor-
raad van water en fpyze, om eenen langen tyd
te konnen beftaan , indien men hen daar quam
beftooken. De ingang deezer holen is zo eng,
dat \'er maar Ã©Ã©n menfch te gelyk door kan,
en van binnen is \'er meer ruymte als men den-
ken zoude. De grond die hen bedekt is zo
ftecnachtig en ruuw , dat men\'er naauwlyks
op gaan kan 5 de paden na die holen loopen zo
krom en bogtig , dat menze zonder leydsman
niet zou konnen vinden : en dit vÃ³lk is zo on-
deugend , dat wanneer het anderen niet beroo-
ven kan, het malkanderen befteelt. Zo dra had
Herodes dit landfchap van Auguftus niet gekree-
cen , Ã³f hy genaakte , met behulp van goede
leydslieden , alle die holen , beteugelde deeze
roovers , en bragt het ganfche geweft in rufte.
Zcnodorus verdrietig over zyn verlies , en uyt
haat tegens Herodes die meefter van zyn bezit
geworden was , ging na Rome om zyn beklag
deswege te doen; maar te vergeefs.
^72. Ter zelfder tyd zondt Auguftus Agrippa, dien
hy zeer beminde 5 tÃ³t Landvoogd na AfiÃ« j dies
ging Herodes hem te Mitylene daar hy den winter
over bleef, bezoeken, en keerde daarna weder
na Jerufalem. Als nu eenige inwooners van Ga-
dara by Agrippa gekomen waaren om Herodes te
befchuldigen, luyfterde hy niet alleenlyk niet na
hen, maar zondtze hem geboeid toe.

De ArabiÃ«rs die de heerfchappy van Hero-
des niet konden dulden , en al lang na gelegen-
heyd om tegen hem op te ftaan gezocht hadden,
meenden dat zy\'er toen eene gevonden hadden
die hen gunftig was: wantZenodorus, ziende dat
liet met zyne zaaken verloopen was, had het land-
fchap Auranitis, zynde een gedeelte van zyn voo-
rig gebied, voor vyftig talenten aan hen verkÃ³ft j
maar dewyl dit begreepen was onder de gift van
Auguftus aan Herodes , oordeelden zy dat hy
hen groot ongelyk deed , en beflooten het met
te verdraagen: weshalve zy hunnen eygendom
poogden voor te ftaan, fomtyds voor \'t gerecht,
en fomtyds met geweld, bedienende zich van
eenig krygsvÃ³lk dat hun voordeel uyt beroerte
2:Ã³cht. Herodes die alle onruft poogde te wee-
ren, oordeelde het beter door zachte middelen
daarin te voorzien, dan door geweldige: maar
in \'t zeventiende jaar zyner regeeringe, als Au-
guftus in SyriÃ« gekomen was, bragten vcele in-
wooners van Gadara zwaare klagten tegen hem

en befchuldigdcn hem dat h]? een Tiran
waartoe Zenodorus hen voornaamelyk
aandreef door belÃ³ften die hy met eede bekrach-
tigde, dat hy nooit ruften zoude , voor dathy
hen van Herodes heerfchappy verlÃ³ft, en we-
der onder die van Auguftus gebragt hadde. Maar
\'tgene hen te ftouter maakte om tegen Hero-
des op te ftaan , was dat hy deeze niet geftraft
had welke hem van Agrippa geboeid waaren toe-
gezonden : want hoewel hy ftreng tegens zyne
onderdaanen was , echter was hy zacht jegens
vreemden; dies fchroomden zy niet hem wegens
aficneevelingen, geweld en ver woefting van hun-
ne heyligdommen te befchuldigen. Herodes
zonder zich daarover te ontfteUen , bereydde
zich om zyn bedryf te verantwoorden : maar
Auguftus ontving hen minnelyk, en toonde dat
hy zich door die klagten niet had laaten bewee-
gen 5 want men fprak alleenlyk op den eerften
dag daar iets van , zonder daarnaa iets meer
daaraf te ipreeken. Toen de GadarÃ©ners zagen
dat Auguftus cn zyne vrinden Herodes zo gun-
ftig waaren , wierden zy zo bevreefd dat ze, ge-
lyk niet onwaarfchynlyk was, in zyne handen
overgeleverd zouden worden, dat fommige zich
den vÃ³lgenden nacht doorftaken , andere zich
van boven nÃ©Ã©r v/ierpen , en zich verdronken.
Dewyl zy dan aldus zichzelven fcheenen veroor-
deeld te hebben , maakte Auguftus geen zwaa-
righeyd van Herodes vry te ipreeken. Hierby
quam nÃ³g een ander geluk voor hem , want
Zenodorus te AntiochiÃ« aan de roode loop ge-
fturven zynde , gaf de Keyzer hem zyn bezit
gelegen tuffchen GalilÃ©a en Trachonitis, \'twelk
al heel aanzienlyk was, omdat het Ulatha, Pa-
niade , en dc omleggende landeryen begreep.
By deeze gunft voegde Auguftus nÃ³g een andere,
naamelyk de Landvoogden van SyriÃ« te bevee-
len , dat zy niets dan met goedvinden van He-
rodes doen zouden. Dewyl nu Auguftus byna de
ganfche werreld beheerfchte, en Agrippa ge-
zegd kon worden de magtigfte in de regeeringe
naaft- hem te zyn, was \'t geluk van Herodes zo
groot, dat Auguftus niemand naaft Agrippa
boven hem beminde, en dat Agrippa naaft Au-
guftus niemand liever had dan Herodes. Hy
dan op de gunft van twee zulke magtige per-
foonen fteunende, verzÃ³chten verkreeg van Au-
guftus voor zynen broeder Pheroras het Vier-
vÃ³rftendom, en leyde hem uyt zyne inkomften
honderd talenten toe, opdat hy naa zynen dood
zou konnen beftaan, zonder van zyne kinderen
afhangklyk te zyn. Thans geleydde hy Au-
guftus t\'fcheep j en ftichtte t\'zyner eere op de
landeryen van Zenodorus, dicht by Panium,
eenen prachtigen Tempel van wit marmer^ Dit
Panium is een groot hÃ³l onder eenen vermaake-
lyken berg, alwaar de Jordaan zynen oorfprong
heeft, en waar nevens een yflclyke afgrond is,
en een peyllooze kom vol water. En dewyl die
plaats reeds al vermaard was , koos Herodes
haar om\'er eenen Tempel ter eere \'van Au^-uftus
op te rechten. 0

Ten zelfden tyde ontlaftte die VÃ³rft zyne ^74.
onderdaanen van het derde deel hunner fchat-
tingen , onder voorgeeven dat zy daardoor op
hun verhaal mogten komen van de ongemak-

ken 5 welke zy door den hongersnood gelee-
den hadden j maar de waare oorzaak was , om
door dat middel hun misnoegen, datzyornzy-
ne V/erken, tegen hunne.gÃ³dsdienft ftrydende,
hadden opgevat, temaatigen. Want dewyihy
voor de ge vÃ³lgen vreefde , wendde hy alle vlyt
aan om daarin te voorzien. Hy beval dat nie-
mand zich met iets anders dan zyne eygene zaa-
ken bemoeijen zoude j hy verboodt op zwaare
ilraffen het houden van byeenkomften en groote
gaftmaalen binnen Jerufalem; en hy poogde
dit gebÃ³d zo ftrikt te doen onderhouden, dat
hy verfpieders in de ftad en op de Wegen hieldt,
om op de overtreeders naauw te letten, en hen
in verzÃ©keringe te neemen; die dan zo wel in
\'t openbaar als heymelyk na het ftcÃ Hyrkania
geleyd , en aldaar ter dood gebragt wierden.
Kien verhaalt dat hy zelf zich dikwils ver-
kleedde , en by nacht zich onder \'t vÃ³lk ver-
mengde ^ om te verneemen hoe het ten op-
zigte van de Regeeringe gezind was. Hy deed
degÃ©nen die zyn gedrag laakten ongenadiglyk
ftraftÃ¨n 5 en de andere met eede belooven dat
zy hem getrouw zouden blyven. Aldus wierdt
de grootfte menigte door vreeze bewoogen om
te doen wat hy begeerde 5 en hy ftelde alle
middelen in \'t werk om zulke , die niet wil-
lende zo geringeloord zyn , de ftoutheyd had-
den van daarover te klaagen, aan een kant
te helpen. Dien zelfden eed eyfchte hy ook
van Pollio den Pharifeer j van Sameas, en van
\'t grootfte gedeelte hunner leerlingen. Maar
hoewel zy zulks weygerden , echter ftrafte hy
hen niet gelyk de andere, ter oorzaake van de
achting die hy Pollio toedroeg; en hy ont-
floeg ook van dien eed degÃ©nen die wy EflÃ¨-
ners noemen, welker gevoelens overeenkomen
met de Griekfche Filofoofen die men Pytha-
goriften noemt, gelyk wy elders aangeweezen
hebben. By deeze gelegenheyd acht ik het
niet buyten \'t beftek myner HiftoriÃ« te zyn,
de oorzaak te verhaalen welke Herodes bewoog
zo een gunftig gevoelen van hen te hebben.

Een Eflener genaamd Manahem, die om zyn
vroom leeven van ieder een gepreezen wierdt,
cn die van GÃ³d de gaave van toekomende zaa-
ken te voorzeggen ontvangen had, ziende He-
rodes toen hy nÃ³g jong was naar de fchoole
gaan, zeyde tÃ³t hem dat hy nÃ³g eens over de
Jooden heerfchen zoude. Herodes denkende
"dat hy hem Ã³f niet kende, Ã³f dat hy met hem
fpÃ³tte , antwoordde daarop : ,, Dat hy wel
zag dat hem onbekend was dat zyn geflacht
niet doorluchtig genoeg was om zich zulk
een geluk te konnen toeleggen. Manahem
hem met de hand op de billen flaande, zey-
de al lachgende, Ik heb \'t u gezegd, en ik
3, zeg het nÃ³g eens : Gy zult Koning zyn, en
35 zult gelukkig regeeren , omdat het GÃ³ds
wille is. Denk dan aan deeze klapjes die ik
35 n nu geef, om u de verfcheydene verande-
55 ringen der fÃ³rtuyne voor te ftellen : en ver-
â geet nooit dat een I^oning altoos voor oogen
" ^^ w ^^ ^^ hebben de gÃ³dvruchtigheyd die
de Heere van hem vereyfcht, de gerechtig-
heyd die hy aan ieder Ã©Ã©n moet bewyzen, en
j, de liefde die hy gehouden is zynen onder-

daanen toe te draagen. J^laar dit weet ik â
dat gy niet doen zult, wanneer gy tÃ³t zulk â
een hoogÃ¨ magt zult gefteegen zyn 5 want zo â
gelukkig en roemwaerdig als gy in al \'tÃ³ve-,,
rigezyn zult, zo rampzalig zult gy weezen ,,
door uwe gÃ³dloosheyd jegens GÃ³d , en door â
uwe ongereehtigheyd jegens de menfchen. â
Maar gy zult u voor \'C gezigt van dien Op- â
perheer van \'t heelal niet konnen verber- ,3
gen j hy zal uwe heymelykfte gedachten â
doorgronden , en gy zult op \'t laatft van â
uw leeven de uytwerking zyner gramfchap â
gevoelen." Herodes maakte alstoen weynig
werks van dat gefprÃ©k : maar wanneer hy zich
op den troon verheven, en in zulk een groote
voorfpoed zag, Ã³ntboodt hy Manahem , en
vraagde hem hoÃ© lang zyne regeering duuren
zoude. En wanneer Manahem daarop niets
antwoordde, vroeg hy wederom , Ã³f zy wel
van tien jaaren zou zyn. Ja, wel van twintig,
Ã³f dertig, antwoordde de ander, zonder hem
nÃ³gtans een zeker bepaald getal te zeggen.
Herodes wei voldaan met dat antwoord , liet
hem met eerbewijfinge gaan , en toonde zich
federd altoos zeer gunftig jegens de Efteners.
Ik twyfel niet Ã³f dit zal veelen ongelooflyk voor-
komen ; maar ik heb evenwel van myn pligt
geacht het tÃ© verhaalen 5 vermids \'er veele on-
der die gezindheyd zyn, aan welke GÃ³d, om
hunne heyligheyd van keven, zyne geheymen
openbaart.

^^ Aa alle deeze groÃ¶te daadeii Ã«n prachtige
^ gebouwendoor Herodes gefticht, nam hy
m\'t achttiende jaar zyner regeeringe een befluyt
dat alle zyne andere verrichtingen nÃ³g te bo-

met recht, dat alles wat hy tÃ³t dien dag toe
gedaan had , hoe uytmuntend het ook waare,
zo verre beneden zulk een groote ondernee-
minge was , dat niets zo veel zou konnen toe-
brengen om zyne gedachtenis onfterflyk te maa-
ken. Maar dewyl hy vreefde dat het vÃ³lk, te-
gen de moeijelykheyd van zulk een werk aan-
ziende, naauwlyks daartoe zou konnen befluy-
ten , deed hy \'t zelve byeenkomen , en fprak
het aldus aan:

\'t Zou noodeloos zyn ulieden alles , wat â
ik federd myne komfte tÃ³t de kroon gedaan
heb, voor te houden, want dewyl gy\'er meer
nut van getrokken hebt dan ik eere, kont gy
\'er niet onweetende van zyn. Gylieden weet
dat ik onder den algemeenen nood myne ey-
gen bekngen vergeeten hebbe om niet dan op
uwe verquikkinge te denken: en gy hebt ge-
maklyk konnen bemerken , dat onder afle de
groote werken welke ik ondernomen, en met
GÃ³ds byftand uytgevoerd heb, ik niet zo
zeer op myn eygen genoegen geZien hebbe,
als op het voordeel dat gy Â»er doÃ¶r ontvangen
hebt, en \'t welk onze landaard tÃ³t een Koo-
ger trap rm achtinge heeft gebragt, dan zy

zich nÃ³g ooit tc vÃ³ofc op gezien heeft, \'t Zou
5, dan vruchteloos weezen, tÃ³t u te fpreeken
van de fteden welke ik gefticht, en van die
welke ik in JudÃ©a, en in de landfchappen die
â cynsbaar aan ons zyn, vercierd en verbeterd
â heb. Maar ik zal u iets voorfteften dat veel
â grooter, en van veel meer belangs is dan al
â het andere, dewyl het den dienft en phgt be-
â treft dien wy Gode fchuldig zyn. Gylieden
â weet dat de Tempel, welken onze vaderen
â naa hunne wederkeeringe uyt de Babilonifche
3, gevangenis gebouwd hebben, op zeftig cllc-
â boogslengte na zo hoog niet is als die welken
â Salomon gefticht had : dÃ³ch \'t is hen niet te
â wyten, dewyl zy hem gaern zo prachtig zou-
â den gemaakt hebben als den eerften : maar
â zynde toen onderworpen aan de Perfen, ge-
â lyk zy federd aan de MacedoniÃ«rs geweeft
â zyn, waaren ze genoodzaakt de maatregels
â te vÃ³lgen die hen van de Koningen Cyrus en
â Darius Hyftafpes zoon voorgefchreevcn wier-
den. DÃ³ch tegenwoordig nu ik GÃ³d te dan-
â ken hebbe voor de kroon die ik draag , voor
5, de vreede die ik geniet, voor den rykdom die
3, ik bezit, en voor de vrindfchap der Romey-
,, nen, die nu ter tyd Meefters van de werreld
â zyn, zal ik trachten hen myne erkentenis
â voor alle die weldaaden te toonen, door dit
â groot werk tÃ³t de uyterfte volkomenheyd te
b brengen."

Ã¨jj. Over dit vertoog van Herodes ftond ieder
Ã©Ã©n verfteld, want de grootheyd van dien toeleg
maakte dat de uytvoering daaraf hen onmooge-
lyk toefcheen : en wanneer zulks al niet waare,
zo vreefden zy echter dat als de Tempel zoud
afgebroken zyn, men hem niet ganfchelyk zou
konnen herbouwen 5 zulks dat zy \'t een hachlyk
beftaan oordeelden te weezen. Maar de VÃ³rft
fprak hen moed in, en beloofden den ouden
Tempel niet te zullen aanroeren , dan naa dat
alles wat tÃ³t het bouwen van eenen nieuwen noo-
dig was j vervaerdigd zoude zyn: en hy be-
toonde het ook met de daad. Hy gebruykte
duyzend wagens om fteenen aan te voeren, ver-
zamelde alle de bouwftÃ³ffen, verkoor tienduy-
zend treffelyke werklieden, en ftelde over hen
duyzend Priefters, op zynekÃ³ften-geklecd, en
niet onkundig van metfel- en timmer-werk.
Toen alles aldus befchikt was, deed hy de ou-
de grondveften afbreeken, om nieuwe in ftcÃ©
daarvan te leggen, waarop een Tempel van hon-
derd elleboogen lang, en honderd twintig hoog
sebouwd wierdt. Maar de grondveften federd
lezakt zynde , bleef de hoogte op honderd el-
leboogs lengte j en onze v4ders onder den Key-
zer rÃ«ro wilden den Tempel die twintigell^,
welke hy gezonken was, weer ophaalen. Dit
werk wierdt van harde witte^fteenen van vyf-
entwintigelleboogcnlang, acht hoog, en twaalf
breed, gebouwd. , ,

De eÃ©vel van dit prachtig gebouw geleek naar
\' een koninglyk paleys: de twee zyden van ieder
ffÃ©vel gelyk ook van de koninglyke gallcry, waa-
ren laager dan het midden ^ en het midden ftondt
zo verheven j dat die tegen over den Tempel
woonden s Ã³f van verre quamen, het zien lan-
den al waaren zy \'er nÃ³g veele ftadiÃ«n at. Het

bouwkpnftig maakfel der deuren was \'t Ã³verige
byna gelyk, Ã©n men Zag\'er tapyten gelpahneii
van verfcheydene koleuren, vercierd met pur-
pere bloemen en zuylen tuftchen beyde; boven
die zelve waaren onder de muUr kranftÃ¨n Ã³fte
pinnen met guldehe wyngaardranken en druyf-
trÃ³ÃÃÃ¨n , zo aardig gewrocht dat de konft voo^
dÃ© ftÃ³ffe niet behoefde te wyken.

Rondom den Tempel deed Herodes aiyme en
hooge wandeleryen maaken, die met de pracht
van\'t Ã³verige overcehqÃ¼amcii, eh in cierlyk-
heyd de voorige overtroffen > zulks dat deeze
VÃ³rft meer dan iemand anders voor hem aan \'t
vercieren van den Tempel gearbeyd heeft. Dee-
ze wandelgangen waaren beyde onderfchraagd
van dikke en fterke muuren, en zo wonder en
net van maakfel als men ooit iets gezien had.

Daar was een ruuwC fteehachtige berg, die
fchuyns aftiep ha de ftad aan de ooftzyde j eii
Salomon was de eerfte die door GÃ³ds bevÃ©l den
tÃ³p daarvan met eenen muUr Ã³mringde. Ook
deed Salomon den voet van dien berg, beneden
welken aan de zuydzyde een diep dal is, met
eenen anderen muur befluyten. Deeze muur
gebouwd van groote fteenen die met lood aaii
Ã©Ã©n gehecht zyn, gaat neer tÃ³t aan deii voet
van dien berg, en begrypt hem alzo ih zyn ge-
heel : zyne geftalte is vierkantig , en hy is zo
hoog en fterk, dat men hem zonder verbaalH-
heyd niet kan aanzien. Deeze fteenen, die van
een ongemeene grootte zyn, vertoonen zich vaii
buyten als een ftuk, en zyn van binnen metyzer
aan malkanderen gehecht, Ã¶m alle rampen deS
tyds te konnen vÃ©rduurCn.

Naa dat deeze muur dus hoog als den tÃ³p des
bergs opgehaald was , vulde Salomon de gan*^
fche hÃ³lte tuflchen beyde ; zo dat het toen een
verhÃ©vene vlakte was van vier ftadiÃ«n in deri
omtrek j want ieder der vier zyden was een fta-
die lang : voorts zag men \'er een groote gallc-
ry in \'t midden der twee hoeken geplaatft.

Binnen dit vierkant was nÃ³g een andefÃª
fteenen muur gemaakt om den tÃ³p des bergs te
omringen , welks zyde na \'t ooften een dubbel-
de gallcry heeft, tegen over de poort des Tem-
pels die in\'t midden gebouwdis, welkcgaflery
verfcheydene onzer voorige KoningÃ©n zeer ver-
cierd hebben. De ganfche ommegang des Tem-
pels was behangen met buyt van onze vyanden
veroverd, en Herodes hing \'er deezen roof
op nieuws weder op , met byvoeginge Van dieii
welken hy op de ArabiÃ«rs behaald had.

Acn de noorzyde was een zeer fterke cii
vierkante toren , geboÃ¼wd door onze Ko-
ningen van \'t geflacht der AsmoneÃ«rs, die dÃ¨
Ãpperheerfchappy en het Priefterdom te gelyk
bezaten. Deezen toren hadden zy Baris ge-
noemd , omdat men het gewaad des Hoogen-
priefters , waarmede hy afleenlyk als hy Ã³ffert
bekleed is , daarin opftoot j ook deed Hero-
des dat gewaad aldaar bewaaren. Naa zyneil
dood hebben de Romeynen het ih ,hunne mao-t
gehad tÃ³t aan den tyd Van den Keyzer Tibe-
rius : maar toen Vitcllius onder zyne regeerin-
ge bezit van de landvoogdy van SyriÃ«"

neemen , wierdt hy door de inwooners van Je-
rufalem met zulk een eere ontvangen ^ dat hy,

om zyn genoegen deswege te betoonen, van
TibÃ©rius op bun verzoek verkreeg , dat dit
heylig gewaad weder in hunne bewaaringe ge-
field wierd, Zy genooten die gunft tÃ³t naa
den dood van den Koning Agrippa den Groo-
ten ; want toen bevalen Kaffius Longinus Land-
voogd van SyriÃ«, en KufpiusFadus Landvoogd
van JudÃ©a , den Jooden , dat zy \'t in den toren
Antonia zouden brengen , opdat het als te voo-
re in de bewaaringe der Romeynen zoude zyn.
Hierover zonden de Jooden gezanten aan den
Keyzer Klaudius : en de jonge Koning Agrip-
pa alstoen te Romen zynde , was daar in haar
voorfpraak by den Keyzer, zo dat hun verzoek
toegedaan wierdt ^ en men ft:hreef\'er over aan
Vitellius, die toen ter tyd over SyriÃ« het bewind
hadde. Te voore wierdt dit kÃ³ftelyk gewaad
onder \'t zÃ©gel des Hoogenprieftersender Schat-
bez,Ã³rgeren van den Tempel bewaard } en
\'s daags voor de hoogtyden gingen zy by den
Roomfchen bevÃ©lhebber van dien toren j en
naa dat zy gezien hadden Ã³f het zegel nÃ³g on-
gefchonden was , ontvingen zy het gewaad
uyc zyne hand > en als de hoogtyd over was
zy \'t hem weder , en verzegelden \'t
als te voore. Die toren was toen fterk ; maar
Herodes maakte hem nÃ³g fterker, om daar
door den Tempel te meer te verfterken , en
noemde hem Antonia ter eere van Antonius van
wieii hy zo veel vrindfchap genooten had.

Aan de weftzyde waaren vier poorten j door
de Ã©Ã©iie ging men na \'t koninglyk paleys, over
een aangevuld dal dat tuftchen beyde lag: door
twee andere ging men na de voorftad ; en door
de vierde na de ftad, maar men moft veele trap-
pen afklimmen tÃ³t beneden in het dal, en dan
aan de andere zyde zo veel trappen weÃªr op-
gaan : want de ftad legt tegen over den Tem-
pel , in de gedaante van een fchouwtooneel,
Ã¯oopendÃª aan de zuydzyde in dat dal ten ende.
Aan die zelfde zyde van dit vierkant, recht in
\'Â£ midden , was een andere poort, en een drie-
dubbelde prachtige gallery , de Koninklyke ge-
bloemd , die zich uyt ftrekte van het oofter tÃ³t
aan het wefter dal, konnende niet langer wee-
zen dan ze was , omdat ze het geheele ruym be-
ftoeg. Dit was Ã©Ã©n van de treftÃ©lykefte werken
die men ooit gezien had : want dit dal was zo
diep , en de kap der gallery zo hoog , dat men
vandaar niet na om laag kOii zien , zonder dat
men duyzelde en dat dÃ¨ oogen fchÃ©merden.
Deeze gallery en waaren onderfteund door vier
ryen pylaaren, die op eengelykewydtevanÃ©Ã©n
ftonden; en een fteenen muur vervulde de ruym-
te tuflchen de pilaaren van de vierde ry. Alle
deeze pilaaren waaren zo dik, dat driemannen
werk hadden Ã©Ã©nen daaraf te omvademen,
want de omtrek van ieder was zevenentwintig
voeten, en de voet ftal had een dubbele dikte.
Daar Waaren \'er in \'t geheel honderd twÃªÃ«n-
^^ftig } zynde van de Korinthifche Ã³rde, en
zo treffelyk gewrocht dat men\'er zich over
verwonderen moft. Tuffchen deeze vier ryen
pilaaren waaren drie galleryen , zynde twee
daarvan, die recht tegen malkander Waaren, der-
tig voeten breed , over de vyftig hoog , en ee-
ne ftadie lang: maar de middelfte was anderhalf
maal zo wyd , en tweemaal zo hoog als de an-
dere. Men â zag in de gewelven dier galleryen
verfcheydene beeldwerken van hout zeer . wel
uytgehouwen j en hetwelffel der middelfte gal-
lery, die zo veel grooter was als de andere,
fteunde op fteene kapiteelen, die zo konftig uyt-
gehouwen , en zo net aan de zuylen gehecht
waaren , dat men de voegen niet kon zien , en
gemeend zoud hebben dat het een maakfel uyt
Ã©Ã©nen fteen was.

Aldus was deeze eerfte omtrek gebouwd;voorts
was \'er een tweede die \'er een weynig afftondt
met een\' fteenen muur : men klom \'er op langs
^ eenige trappen , en daar was een opfchrift het
welke den vreemdelingen op ftraffe des doods
den ingang verboodt. Dit binnenfte muurwerk
had aan de zuyd-en noordzyde drie poorten
even wyd van Ã©Ã©n, en aan de Ooftzy een groote
poort door welke zodaanige die gereynigd
waaren met hunne vrouwen ingingen j maar
\'t was den vrouwen verbooden verder te gaan.

Belangende her perk dat in \'t midden deezer
twee omheyningen was , daar mogten de Prie-
fters alleen maar ingaan : want aldaar was de
Tempel gebouwd, en daar ftondt de altaar, op
welken de Ã³fferanden geÃ³fferd wierden: invoe-
ge dat Herodes zelf, omdat hy geen Priefter
was , daar niet durfde ingaan. Want tÃ³t de
buyten werken van den Tempel, en de galleryen
befteede hy zelve zyn uytterfte vlyt, maar hy had
den Priefteren \'t maaken van dit werk aanbevolen,
en zy voltrokken \'t in achttien maanden j dÃ³ch
aan al \'t Ã³verige wierden acht jaaren befteed.

Het vÃ³lk was ten hoogften verblyd ziende
dit groot werk binnen zulken korten tyd vÃ³l-
tooid : weshalve zy Gode daarvoor dankten,
en den Koning vervÃ³lgens den lÃ³f gaven dien
zyn yver verdiende. Daarnaa hielden zy
een groot feeft , om de gedachtenis van deezen

\'^\'^\'-\'\'^^\'L^f^^P^l-boiiw te vieren. Herodes
offerde Gode driÃ©honderd Ã³fFen , en daar was
niemand die niet eenig flagtÃ³ffer naar zyn ver-
moogen Ã³fferde : ja \'t getal der Ã³fferanden was
zo groot dat men \'t wel ontelbaar mag noemen,
en dit feeft quam juyft op den zelfden dag te
vallen dat Herodes begonnen had te regeeren,
welke daarom jaarlyks met groote pracht door
hem gevierd wierdt. Dit voorval nu verdubbel-
de de algemeene blydfchap. Ook ftaat my al-
hier niet te verzwygen dat deeze VÃ³rft, behal-
ve alle deeze werken des Tempek, nÃ³g een
gewelfde gang onder de grond deed maaken,
die van den toren Antonia tÃ³t aan de oofterpoort
des Tempels liep, by welke hy nÃ³g eenen toren
deed bouwen, opdathy, Ã³f andere Koningen,
by \'tonftaan van eenen oproer derwaards zou-
den konnen wyken. Men zegt dÃ¤tgeduurende
den ganfchen tyd dat aan \'t herbouwen van dee-
zen Tempel gearbeyd wierdt , het nooit dan
by nacht regende, ten eynde dit heylig werk
daardoor niet yertpagd wierde. Dit hebben
wy door overlÃ©veringc van onze vaderen ver-
ftaan j en men behoeft geen zwaarigheyd te
maaken om \'er geloof aan te flaan, als men
zich zo veele andere gunften , v/elfe wy van
GÃ³ds milde en almagtige hand ontvangen heb-
ben , voor oogen ftelt.

De Koning Herodes maakt eene wet , waardoor hy als een
Tiran aangemerkt wordt, Hy gaat na Rome , en haalt zyne
zoonen Alexander en Ariftobulus van daar. Saiomc zyne zufter
met haaren aanhang poogen hen haatelyk by hem te maaken.

^^ Ã©Ã©ne zyner voornaamfte zÃ³rgen ontrent de
regeeringe van zynen Staat behoorde te zyn, dat
men niet toehet dat iemand te Jerufalem , nÃ³ch
op \'t land 3 verongelykt Ã³f beleedigd wierd,
beval hy door een nieuwe wet, dat men de die-
ven die de muuren doorbraken om in de huy-
zen te komen, als flaaven zoud handelen cn
buyten het ryk verkoopen. DÃ³ch hy deed dit
niet zo zeer om de misdaaden te ftraftÃ¨n , als
om een oud gebruyk onder ons af te fchaffen ,
en zich alzo boven de wetten te verheffen:
want zulk een ftrafte waardoor men onder de
dienftbaarheyd van vreemden , welke manier
van leeven ganfchelyk van de onze verfcheelt,
gebragt wordt, quetft de gÃ³dsdienft meer dan
ze de gerechtigheyd handhaaft j en onze aal-
oude wetten hadden\'er genoegzaam tegen voor-
zien, beveelende dat iemand die middelen had,
het geftolene vierdubbeld zoude betaalen j en
dat zulks die niets hadden voor flaaven ver-
kÃ³ft zouden worden. Maar dewylze aan gee-
ne andere dan hunne landslieden mogten ver-
kÃ³ft worden , kon hunne dienftbaarheyd niet
voor altoos zyn , omdat het zevende jaar hen
in vryheyd ftelde. Overzulks wierdt deeze
wet zeer onbillyk geacht, en als de daad van
eenen Tiran aangemerkt, die door een ondraa-
gelyke hoogmoed meende dat het hem vry ftond
de wetten des ryks met voeten te treeden , en
nieuwe ftraftÃ¨n in te voeren: ja elk Ã©Ã©n klaagde
opentlyk daarover , en dit beftaan verwekte
eenen grooten haat tegen hem.

Te deezer tyd trok die VÃ³rft na Rome om
den Keyzer te begroeten, en zyne kinderen , die
aldaar opgetrokken wierden , en reeds wel in
de letteroefeninge onderweezen waaren , te
bezoeken. Auguftus ontving hem met groote
tÃ©kenen van vrindfchap , en leverde hem zyne
zoonen wÃ©der , omze met zich na hun vader-
land te voeren. Zo dra zy aldaar aanquamen
ontvingen de Jooden hen met groote blydfchap,
dewyl zy fchoon van gelaat, en fraai van leeft
waaren , en dat men niets in hen befpeurde,
\'t welk niet naar een koninglyke zwier en maje-
fteyt zweemde. Deeze toegeneegenheyd des
vÃ³lks maakte des Konings zufter SalomÃ©, en alle
die nevens haar den j ammerlyken dood van Mari-
amne door hunne lafteringen veroorzaakt had-
den, zeer bekommerd: want zy vreefden dat in-
dien deeze jonge prinfen t\'eeniger tyd eens tÃ³t
het hoog gezag quamen , zy den dood hunner
moeder zouden trachten te wreeken. Hierom be-
flooten zy dezelfde liften tegen hen te gebruy-
ken , waarvan zy zich tegen die onfchuldige en
rampzalige VÃ³rftin bediend hadden j om de ge-
neegenheyd hunnes vaders jegens hen daardoor
te doen verkoelen. IngevÃ³lge van dit befluyt

deeden zy een gerucht loopen dat deeze Prin-
fen zyne tegenwoordigheyd niet dulden kon-
den, omdat zy hem aanmerkten als iemand
wiens handen nÃ³g met het bloed hunner moe"
der bezoedeld waaren. Echter durfden zy dit
tegens den Koning zelven niet zeggen j maar
zy twyfelden niet Ã³f dit gerucht zoud hem wel
ter ooren komen, en zulken haat in zyn hart te-
gen zynen zoonen verwekken, dat de vaderlyke
liefde daardoor uy tgeblufcht zoude worden.

Herodes huuwelykt zyne zoonen Alexander en Ariftobulus uyt , cn
ontvangt Agrippa praditiglyk in zyn ryk.

T^ Aar dewyl deeze berÃ³kkening van SalomÃ©
en andere bewerkers van Mariamnes dood,
als nÃ³g geen vat op Herodes gemoed hadden,
vervÃ³lgde hy met hen zo wel te bejÃ©genen als
zy wenfchen konden: en dewyl zy reeds huuw-
baar waaren , deed hy Alexander met Glafyra
dÃ³chter van ArchelaÃ¼s Koning van Kappado-
ciÃ«, en Ariftobulus met Berenice Salomes dÃ³ch-
ter trouwen.

Herodes ten zelfden tyde verftaan hebbende ^82,
dat Agrippa uyt ItaliÃ« weder in AflÃ« gekomen
was, trok hem tegemoet, en noodigde hem om
wegens hunne vrindfchap in zyn ryk te komen.

en zyne vrinden met alle bedenkelyke pracht te
onthaalen. Hy voerde hem in de nieuwe fteden
welke hy gefticht had, te weeten Sebafte en Ce-
farea , waarvan hy hem de prachtigehaven toon-
de > hy bragt hem ook in de fterkten Alexandrion
Herodion en Hyrkania , alsmede te Jerufalem,
alwaar al het vÃ³lk als op eene hoogtyd gekleed,
hem met groot gejuygh te gemoet quam.
Agrippa Ã³fterde Gode eene Ã³fferande van hon-
derd flagtÃ³ffers , gaf aan al \'t vÃ³lk een gaft-
maal , en toonde zich zo wel voldaan over \'t ont-
haal dat men hem aandeed , dat hy verklaarde
nÃ³g gaern eenige dagen te willen blyven, maar
dat hy, dewyl de winter op handen quam , en
\'t alzo gevaarlyk wierd zich op zee te begee-
ven , genoodzaakt was na loniÃ« te vaaren
DÃ³ch dit gefchiedde niet voor dat Herodes
hem en den voornaamfte van zyn Â»ezelfchaÃ¼
eerft met groote gefchenken begiftigd had.

Herodes komt by Agrippa in Pontus met eene vloot\', waarmede hv
zyn heir verfterkt , en een gedeelte van den weg met hem wedÂ«-

keerende, bewyft hygtootc gunft aao etlyke fteden.
^Oen de lente gekomen was verftont He- ^g
rodes dat Agrippa met zyne vloot na den

ÃG^rforus iieiidt over te fteeken : Hy ging der-
halve t\'fcheep om hem te Lesbos by te komen j
maar naa dat hy Rhodus en CoÃ¶s gepafleerd
was , dreef een noordewind hem na \'t eyland
Chios, al waar hy genoodzaakt wierdt eenige da-
gen te bly ven. Veele quamen hem daar begroe-
ten > welke hy met koninglyke gefchenken be-
giftigde: en hebbende gezien dat de groote en
fraaij e gallery en der ftad geduurende den oor-
lÃ³g van Mithridates om verre geworpen waaren,
en dat de ingezÃ©tencn zich niet in ftaat bevon-
den omze , zo als zy de andere werken gedaan
hadden , weder Op te bouwen, gafhy meer gelds
dan daartoe noodig was, en vermaande hen vly-
tig te arbeyden om hunne ftad in haaren voori-
gen luyfter te herftellen.

684. Zo dra de wind omgeloopen was, ging hy
weder t\'fcheep, quam te Mitylene , en daar-
naa te Byfantium aan, alwaar hy verftondt dat
Agrippa de Cyaneefche rÃ³tfen reeds gepafleerd
was : daarop vÃ³lgde hy hem met der ipoed, en
quam tc Sinope, eene ftad van Pontus. Agrip-
pa, was niet minder blyde dan verwonderd,
ziende hem m.et eene vloot aankomen wanneer
hy \'t geenfins was verwachtende : hy ontving

hem derhalve met alle tÃ©kenen van erkenteniflÃ¨,
vermids Herodes ten blyke zyner vrindfchap
zyn Ryk en ftaatszaaken aldus verliet, om
hem zo een aanzienlyke byftand toe te brengen.
Deeze verdubbeling van geneegenheyd veree-
nigde hem dermaate, dat zy altoos tzamen
waaren, en Agrippa niets buyten kennifle van
Herodes deed: hy riep hem in alle zyne raads-
vergaderingen , gaf hem deel aan de uytvoe-
ring van alle zyne onderneemingen j en wan-
neer hy eenig vermaak , tÃ³t uytfpanninge van
zynen geeft, wilde neemen, was de Koning de
eenigfte dien hy deelgenoot daarvan liet zyn,
geevende hem alzo niet minder blyken van
vrindfchap in aangenaame en vermaakelyke,
dan van vertrouwen in wigtige en moeijelyke
zaaken. Naa dat deeze Roomfche Veldheer
de zaaken van Pontus, waarom hy zyne reyze
had ondernomen, afgedaan had, wierdt hy te
raade zynen weg over land te neemen 5 hy
doorreyfde dan PaflagoniÃ«, KappadociÃ«, en
groot FrygiÃ« , en quam alzo te Efefe , van
waar hy zich na Samos affcheepte. De groot-
moedigheyd en mildheyd van Herodes blecken
op deeze reystÃ³gt, door de weldaaden , w^el-
ke hy aan alle de fteden dien \'t van doen had-
den , bewees : want hy was hen behulpzaam
niet alleenlyk met geld, maar ook met voor hen
te fpreeken by Agrippa, by wien hy meer ver-
mÃ¶gt dan iemand anders : en dit viel hem te
ligter, omdat die groote man zulk een edel en
verheven gemoed had , dat hy altoos bereyd
was toe te ftaan \'t gene men van hem verzÃ³cht,
mids dat \'er niemand door verongelykt
wierd. Ja hy was milder in gunften dan
Herodes zoud hebben konnen begeeren,
cn dat uyt behaagen om hem te verpligten :
en hy verleende op zyn verzoek ver-
giftÃ¨nis aan de Ilicnzers , op welke hy zeer
vertoornd was. Voorts betaalde Herodes aan
des Keyzers SehatbezÃ³rger, \'t gene die
van Chios fchuldig waaren , en bewees aan

Klagten in\'t byzyn van Herodes aan Agtip pa gedaan door de Joo-
den, die in lonic woonden, en van de Grieken in \'t genÃ³i hunner
voorrechten geftootd wierden.

^o dra Agrippa en Herodes in loniÃ« aan- Ã¶8f.
"^gekomen waaren , quam \'er een groot ge-
tal Jooden, die in dat landfchap woonden,
hun beklag doen , dat men tÃ³t benaadelinge
der voorrechten hen van de Romeynen toege-
ftaan , en van de vryheyd die hen verleend was,
om vÃ³lgens hunne wetten te leeven, hen nood-
zaakte op de feeftdagen voor ^t gerecht te ver-
fchynen , en hen dwong ten oorlÃ³g te trek-
ken , en gelden tÃ³t de gemeene fchattinge op
te brengen , waardoor hen \'t middel benomen
wierdt om geld tÃ³t den heyligen dienft na Je-
rufalem te zenden. Herodes willende deeze
gelegenheyd om den Jooden by te ftaan niet
laaten voorbygaan , gaf hen Ã©Ã©nen zyner vrin-
den, gmzamd NikokÃ¼s, om hunne zaak te be-
pieyten : en naa dat Agrippa de voornaamfte
der Romeynen die ontrent hem waaren, nevens
eenige Koningen en VÃ³rften had doen byeen-
komen, fprak deeze vrind van Herodes hem
in deezer voege aan:

Groote en edelmoedige Agrippa, Men ,,
behoeft zich niet te verwonderen , dat ver- â
drukte perfoonen hunne toevlugt neemen tÃ³t â
zodaanige welker gezag hen verligting kan â
toebrengen in den overlaft dien zy lyden 5 â
en wy behoeven niet te vreezen dat we ons â
verzoek niet verwerven zullen , omdat wy â
niets anders begeeren dan gehandhaafd te wor- â
den in \'tgene dat u beliefd heeft aan ons toe te â
ftaan, en \'t welk onze vyanden ons poogen te â
ontneemcn, fchoon zy zo wel aan u onder wor- ,,
pen zynde als wy , het hen geenfins toekomt
zich tegen uwe wille aan te kanten. Wat
voorwendfel konnen zy bybrengen? want in-
dien de gunft welke gy ons bewyft gioot is, â
dan moet gy ons waerdig geoordeeld heb- â
ben die te ontvangen : en indien ze kleyn is,
zou \'t eene fchande voor u zyn haar niet te laa-
ten genieten by den genen dieze van uwe mild-
heyd verkreegen hebben, \'t Blykt dan klaar
dat het ongelyk dat zy ons aandoen op u
neervalt, omdat het eene verachting van uw â
oordeel is, dat men uwe weldaaden wil ver- â
ydelen, \'t welk hen dan zo veel te fchuldi- â
ger maakt. Byaldien men hen zoude vraagen â
wat zy liever wilden, Ã³f dat men hen *t leeven â
bename, Ã³f dat men hen belettede de wetten â
hunnes lands , hunne hoogtyden, plegtig- â
heden, en Ã³fteranden te onderhouden, buy-,,

ten twyfel zouden zy antwoorden dat ze lie- â
ver alles zouden willen lyden , dan in die â
dingen geftoord worden. Want welke oor- â
logen vangt men niet aan , oni in \'t bezit â
van zulk een dierbaar en kÃ³ftelyk goed , als â
dat by alle vÃ³lken geacht wordt, te blyven? â
En is \'er in de vreede welke men onder de â
Roomfche heerfchappy geniet , wel iets â
zoeters , dan te moogen leeven vÃ³lgens de â
wetten zyns vaderlands ? Zy willen dan an-
deren een juk opleggen dat zy xelve niet â

5, draagen kÃ¶nnen J gelyk als of Het minder ftooren te beletten
gÃ³dloosheyd was ons te verhinderen dat wy
Gode dien dienft bewyzen waartoe onze wet
ons verpligt, dan zelve in de pligten der gÃ³ds-
dienft te kÃ³rt te fchieten. Maar daar is nÃ³g
een andere reden die hen te meer buyten ver-
fchooninge ftelt: want is \'er Wel eenige ftad
Ã³f vÃ³lk, zo\'t anders wel by zyne zinnen is,
dat niet als een groot geluk aanmerkt, onder
de heerfchappy van zulk een magtig Ryk , als
beroofd willen zyn En nÃ³gtans is \'t met on-
ze vyanden zo gelegen, naardien zy , poo-
gende de weldaaden , die wy van uwe goed-
heyd genieten, ons te ontrukken, afftaan van
\'t recht om deeze te bezitten welke zy vaii u
ontvangen hebben, en die Ã³nwaardeerlyk by
hen behoorden te zyn. Want indien zynaa-
dachten de voorige tyden en dwinglandyen
van Koningen aan wieh zy onderworpen Waa-
ren , tegen datze nu in een gelukkige rufte on-
der de befcherminge der Keyzeren leeven, dan
zouden ze zich niet als onderworpene , maar
als vrye aanmerken. En hoe groot ook ons
geluk zy dat we rufte onder uwe heerfchappy
genieten, men behoort het ons nÃ³gtans niet te
benyden, omdat het eenigfte dat wy verzoe-
ken , is niet geftoord te worden in de oefenin-
ge onzer gÃ³dsdienft. Kan men ons dit met
recht weygeren , nademaal \'er voordeel in
fteekt ons het te vergunnen ? want GÃ³d bemint
niet alleen degÃ©nen die hem eeren , maar hy
bemint ook zulke die toelaaten dat men hem
eere bewyze. En wat is \'er dÃ³ch in alle onze
wetten en gewoonten daar men met recht iets
op tÃ© zeggen kan maaken , Ã³f dat niet vol
van gerechtigheyd en gÃ³dvruchtigheyd is,^
Zy i:yri zo zuyver en heylig, dat wy niet
fchroonÃ¯en dat al de werreld die weete. Wy
befteeden ieder zevenden dag, die by ons een
dag van rufte is, Ã³m ons in die wetten te
oefenen 5 en wy bevinden dat ze nut zyn om
3, onze misflagen te verbÃ©teren, en ons tÃ³t
deugd aan te fpÃ¶oren. Indien zy nu prys-
lyk uyt zichzelve zyn, behoort dan haare
oudheyd , die fommige te vergeefs beftaail
in twyfel te trekkeii, haar niet nÃ³g veel eer-
waerdiger te maaken 5 naardien men zonder
gÃ³dloosheyd geene wetten , door de goedkeu-
ring van zo veele eeuwen geheyligd , zou
konnen verlaaten ? Hoe groot een oorzaak
van klagten hebben wy dan niet tegen zo-
daanigen die ons ziilk een groot ongelyk aan-
doen? Zy ontneemen ons door een gruuwe-
lyke kerkroovery \'t geld dat wy geeven om
ten dienfte GÃ³ds gebruykt te worden: zy
leggen Ã¶ns belaftingen op waarvan wy vry
gekend zyn : zy dwingen Otis op onze feeft-
dagen wegens tydelyke zaaken voor t ge-
recht te verfchynen , en dat alleenlyk om
ons in deoefeninge onzer GÃ³dsdienft te ftoo-
ren; in \'t welk zy te meer te laaken zyn,
omdat ze in hun gemoed weeten dat wy hen
geen oorzaak geeven om ons te haaten; en
dat zy niet onweetende konnen weezen, dat dÃ©
billykheyd uwer regeeringe geen ander doel-
wit heeft s dan de eendragt uwer onderdaanen
33 te bevÃ³rderen , en alles wat die zou moogen

37f

Verlos ons dan 5 Ã³ voor-,5
treftelyke Agrippa , .. van zodaanig een ver-
drukkinge j verhinder door uw gezag dat men 35
ons in het toekomende in \'t onderhouden on- â
zer wetten ontrufte; en maak dat deez die ons 5,
haaten niet meer magt ovÃ©r ons hebben, dan ,,
wy ons over hen aanmaatigen. \'t Gene wy â
van u verzoeken is zo billyk , dat het niet â
anders is dan de uytvoering van iets dat ons ,5
reeds toegeftaan is , gelyk men zien kan by ,,
zo veele Raadsbefluyten, die op kÃ³pere tafe- ,,
reelen gegraveerd , nÃ³g in \'t Kapitolium be- â
waard worden. Men zoud ook niet konnen
in twyfel trekken, dat onze geneegenheyd en
getrouwheyd jegens \'t Roomfche vÃ³lk de
oorzaak niet geweeft zy van alle die blyken,
welke het ons van zyne yrindfchap gegeeven
heeft. En al waare \'t dat wy diÃ© voorrech-
ten niet verdiend haddÃ©n, \'tzou genoeg zyn â
dat menze ons eens toegeftaan heeft, omze â
voor altoos onfchendelyk te doen zyn j want â
ulieder manier van bejÃ©geninge ten aanzien ,,
onzer landaard is zo edelmoedig , dat gy in â
plaats van uwe weldaaden te befnoeijen
vermaak fchept in haar te doen aangroeijen
zelfs boven de verwachting der gener die ,,
reeds defwege aan ulieden verpligt zyn. De â
gunften welke wy van \'t Roomfche Ryk â
ontvangen hebben zyn te menigvuldig , en,,
ik zoud al te langwylig zyn , indien ik die ,,
elk byzonder zou willen verhaalen. Maar â
opdat het niet fchyne, als Ã³f het gene ik zeg- â
ge van onzeh yver en gedienftiglieyd jegens â
\'t Roomfche vÃ³lk, ydel en zÃ³nder grond waa- â
re , zal ik niet van de voorgaahde tyden Ipree- â
ken , maar ik zal alleenlyk van onzen Ko-,,
hing melden dien ik by u gezeten zie. Want â
wat blyken heeft hy u van zyne groote toege- â
heegenheyd niet gegeeven ^ welke bewyzen ,3,
hebt gy van zyne getrouwheyd niet ontvan- â
gen ? wat eere heeft hy u niet beweezen ? â
Hebt gy wel ooit byftand van noode gehad,,,
dat hy de eerfte niet geweeft is dieze ugegee-
ven heeft ? Kont gy dan aan zo* veele zyne â
verdienften die gunft weygeren wÃ©lke wy van â
Ã¼ verzoeken ? En kan ik wel met ftilzwygen
voorbygaan dÃ© groote dienften van zynen va- â
der Antipater Wie weet met dat toen C^- â
far den oorlÃ³g in Egipte voerde, hy hem met,,
tweeduyzend mannen te hulpe quam > en dat ,3
niemand meier roems wegdroeg danhy, door
zyne dapperheyd in alle gevechten zo te lan-
de als ter zee betoond , zo dat niemand het
Keyzerryk met meerder nut diende ^ Daar
behoeft geen ander blyk van dan de gefchen-
ken welke Caefar hem gaf, en de brievenâ
welke hy aan den Raad fchreef, die zo vol â
van achtinge en eerbiedigheyd waaren, dat â
hy \'er groote eere, en hÃ©t Roomfch burger- â
recht door verwierf; #ant dat blyk alleen is
aenoeg om te tooÃ¼en dat wy die gunften ver-
diend hebben , en dat wy t\'onrecht zouden
vreezÃ©n dat gy weygeren zoudt die te bekrach-
tigen. Wy hoopen eerder dat gyze vermeer-
deren zult i dewyl %y zien hoedaanig uwe
vrindfchap jegens onzen Koning is, en daar-
enboven verftaaithoegy Gode te Jerufalem

j,door

door uwe Ã³feanden geÃ«erd , hoegy den vÃ³l-
5, ke gaftmaalen gegeeven, hoe gunftiglyk gy
5, hunne gefchenken ontvangen , en met wat

u van onzen Koning in zyn Ryk en hoofd-
5, ftad aangedaan , betoond hebt. Want wat
55 zou men meer konnen begeeren , om niet te
j, twyfelen dat gy geneygd zyt onze ganfche
?> landaard te begunftigen ? Alle deeze aanmer-
Sj kingen dan tzamengevoegd konnen die ons
5, nÃ³g toelaaten te vreezen, dat de boofaardig-
j, heyd onzer vyanden ons van die gunften be-
3j, rooven zal, welke wy van uwe edelmoedig-
5, heyd genieten.

NikolaÃ¼s aldus voor de Jooden gefprooken
hebbende , was\'er niet Ã©Ã©n van de Grieken die
hem tegenfprak ,, omdat het geen zaak was die
voor Rechters verhandeld wierdt, maar alleen-
lyk eene klagtevan ongelyk dat men leedt. En
die vyanden onzer landaard hadden niet an-
ders tegen ons in te brengen , dan dat wy
vreemdelingen waaren die hen tÃ³t eenen laft ver-
ftrekten. Waarop de Jooden tÃ³t antwoord
gaven dat ze voor geen vreemdelingen behoor-
den door te gaan, naardien zy burgers waaren,
â¬11 zonder iemand te verongelyken vÃ³lgens de
wetten hunnes vaderlands leefden.

Agrippa ftaat den Jooden hun verzoek toe. En Herodes weder in
\'zyn Ryk gekomen zynde Ã¼hek zynen onderdaanen \'t vierde ded
van \'t gene zy aan liem betaalden quyt.

|It vertoog voor Agrippa ter gunfte van dc
Jooden gedaan , hebbende hem doen zien
"wat reden zy hadden om te klaagen, antwoord-
de hy dat het niet alleenlyk zyne vrindfchap
jegens hunnen Koning, maar dc gerechtigheyd
van hunnen ey fch was, die hem bewoog om hen
denzelven toe te ftaan: en dat indien zy meer van
hem begeerd hadden, hy hen niet zoude gewey-
gerd hebben dat niet naadeelig voor \'t Keyzerryk
waare. Maar dat dewyl \'t alleenlyk te doen was
om de beveftiging der gunften welke zy ontvan-
gen hadden, hy zulks zeer gewillig deed , en
ook bevÃ©l geeven zou van hen in \'t toekomen-
de niet meer tc ftooren. Naa dat hy dit ge-
fprooken had deed hy de vergadering fchey-
den , en Herodes bedankte hem voor dat gun-
ftig antwoord. Deeze twee VÃ³rften namen
thans affcheyd van eikanderen, met groote bly-
ken van toegeneegenheyd, cn vertrokken van
Lesbos. Herodes den wind naar wenfch heb-
bende , quam te Cefarea aan, en weynig dagen
daarnaa te Jerufalem, alwaar hy al het vÃ³lk,\'t geen
ook in groote mecnigte uyt het omgelegen land
in de ftad was, deed tzamenkomen, en hen een
verhaal deed van alles wat \'er op zyne reyze voor-
gevallen was, als mede dat hy verwurven had dat
dejooden in AfiÃ« woonachtig daar in volkÃ³mene
rufte zouden leeven , zonder dat men hen meer
zou durven laftig vallen: voorts ftelde hy hen met
een ruym verhaal voor wat een geluk dat zy on-
der zyne regeeringe genooten , verzekerde hen
dat \'er niets was \'t welk hy hen te gevalle niet wil-
dedoen , en dat hy tÃ³t een blyk daaraf hen het
vierde deel der fchattingen van het voorleden
jaar quyt fchold. Deeze aanfpraak met zodaaÂ»

Ariftobulus op te bitfÃ¨n, Hy zendt Antipater , zoon van zyn
ectftc\'huuvvelyk , na Rome.

Ndertuffchen nam de twecfpalt in Hero- 087.
des huysgezin fteeds roe , door den onver-
zoenelyken haat van SalomÃ© tegens Alexander
en Ariftobulus , omdat ze van haar cn haaren
broeder Pheroras naadeelig fpraken, en zy al-
zo vreefde dat ze den dood van Mariamne
wreeken zouden. Dewyl nu haar verfoeijely-
ke toeleg van de moeder aan een kant te hel-
pen haar gelukt Was , wilde zy de kinderen ook
doen fneuvelen ^ en \'t ontbrak haar aan geen
dekmantel, vermids die Prinfen maar weynig
blyk van liefde aan hunnen vader betoonden,
zo door het herdenken van den onrechtvaerdi-
gen dood hunner moeder , als door hunne be-
geerte om tc regeeren. Aldus was dan de haat
ter wederzyde gelyk, maar zy gingen ongelyk
te werk: want deeze twee broe\'ders ontveynsden
hunnen wrÃ³k niet, \'t zy dat ze ftout waaren op
hunne hooge afkomft , Ã³f dat het uyt gebrÃ©k
van eervaarenheyd gefchiedde. SalomÃ© en Phe-
roras daarentegen om den weg voor hunne la
fteringen te baanen, hit ften deeze Prinfen op\'
ten eynde hun vader gelooven mogte, dat zy^
uyt een gevoelen dat men hunne moeder onrecht-
vaerdiglyk ter dood gebragt had, en dat het hen
eene eere was het leeven van zulk een groote
VÃ³rftin ontvangen te hebben, een befluyt zou-
den neemen om haaren dood met hunne eygene
handen te wreeken. Men fprak nu nergens an-
ders van door de ganfche ftad: en gelyk het gaat
onder de toekykers by de. kampgevechten , al-

ken : en Salome liet geen gelegenheyd verloo-
ren gaan, om de valfche befchuldigingen, waar-
van zy zich t\'hunnen verderve bediende , met
eenigen glimp van waarheyd te bedekken: want
de dood hunner moeder ging hen zo ter harte,

dat zy zich niet vergenoegden met hun hartzeer
door klagten te betuygen i maar zich ook lieten
ontvallen dat zy zich ongelukkig oordeelden,
omdat ze genoodzaakt waaren te leeven met
degÃ©nen die hunne handen met haar bloed be-
zoedeld hadden.

Naardien dit alles voorviel terwyl Herodes
op reyze was om Agrippa te zien , verftrekte
zyn afweezen tÃ³t vcrmeerderinge van \'t quaad.
Zo dra hy wedergekomen was , en tÃ³t deii
vÃ³lke indiervoege gefprooken had , gelyk ver-
haald is, lieten Pheroras cn SalomÃ© niet naa
hem te zeggen, dat hy alles van zyne eygene
kinderen te vreezen had, vermids die opendyk
verklaarden dat zy den dood hunner moeder
wreeken wilden j en zy voegden \'er quaadaar-
diglyk by , dat ze door ArchelaÃ¼s Koning van
Kappadocie toegang by den Keyzer hoopten
te verkrygen om hem aan te klaagen. Herodes
Wierde tc meer door dit zeggen bewoogen,

omdat hem van andere kanten diergelyke be-
richten ook ter oore quamen, en dat het hem zyn
verleeden verdriet indachtig maakte , wegens
het verlies van zyne befte vrinden, en van eene
vrouw die hy zo ongemeen bezind had. Dee-
ze ongelukkige VÃ³rft dan willende uyt het ver-
lÃ©dene van het toekomende oordeelen, en vree-
zende Voor nÃ³g grooter rampen dan die hem
reeds overgekomen waaren , bevondt zich in
een onbegrypelyke onruft. Men zou van hem
kohnen zeggen, dat zo gelukkig als hy buy-
tens huys was , daar alles hem naar wenft:h en
boven zyne verwachting toeviel, zo rampza-
lig was hy door zyn Inayslyk verdriet 5 invoege
dat men in zodaanig een overmaat van goed en
quaad , naauwlyks zou konnen oordeelen
welk van beyde \'t zwaarfte woÃ¶g j en \'t wasbe-
denkelyk Ã³f \'t hem niet voordeeliger gfeweeft
waare , zyn leeven in eenen ampteloozeh
ftaat in rufte door te brengen , dan eene kroon
te draagen , wier grootheyd en luyfter met zo
veel verdriets en hartzeers verzeld was.

Â«^85?. Naa dan verfcheydene zaaken by zichzelven
overwoogen te hebben , befloot hy den oud-
ften zyner zoonen, genaamd Antipater 5 dien
hy als een onbeampt perfoon deed optrekken,
by zich te ontbieden, en hem tÃ³t eerampten te
bevÃ³rderen : niet dat zyn voorneemen toen was
hem het ganfche gezag in handen te ftellen,
gelyk hy naderhand deed j maar hy wilde hem
tegen zyne broederen aanzetten, om alzo
liunne verwaandheyd te beteugelen , en hen
daardoor wyzer te maaken , als zy zouden zien
dat hem geen naazaat ontbrak , al waare \'t dat
hy i om hen over hunne vermeetenheyd te
ftraften , hen niet op den troon deed ftygen.
Hy ontboodt dan Antipater, gelyk als Ã³f hy
hem zyn vertrouwde wilde maaken , en veele
zaaken van gewigt op hem laaten beruften j
maar \'t was inderdaad om den hoogmoed zy-
ner broederen te vernÃ©deren, vermids hy dit
een gevoeglyk middel daartoe oordeelde.
DÃ³ch\'t viel heel anders uyt: want deeze twee
Prinfen hielden zich zeer gebelgd j en Antipater
ziende hem zeiven tÃ³t grooter aanzien verheven
dan hy zich had durven belooven, poogde, ge-
lyk hy zeer doorftcepen van aard was , de eer-
fte plaats in de geneegenheyd van zynen vader
te krygen. Nadema^ hy dan wift dat de Ko-
ning quaalyk te vreede op zyne broeders was,
fen dathy aan lafteringen, die gebruykt wier den
om hen haatelyk tc maaken, ligt geloof floeg,
jpoogde hy op allerley wyze zyne arkeer ontrrent
hen nÃ³g te vergrooten : en dit deedhy met zulk
; cÃ¨n behendigheyd , dat men hem nooit iets
t\'hunnen naadeele hoorde fpreeken : maar om
hen fchaade te doen gebruykte hy perfoonen,
die van den Koning bemind zynde by hem niet
verdacht waaren , en op welke hy zich verlaa-
ten kon, doordien hy reeds gemaakt had , dat
veele zyne gunft zÃ³chten ; en zy maakten He-
rodes wys dathet alleenlyk uyt geneegenheyd
f\'zynen dienfte was, dat zy dus tÃ³t hem fpraken.
Aldus fpanden veele , die malkandercn in dit
werk verftonden, gezamentlyk aan, om deeze
twee Prinfen in hun verderf te ftorten, en zy zel-
ve gaven\'er hen eenige aanleydinge toe : want

E H I S T O R Ã¯.

vermids zy niet dulden konden dat men hen zo
fmaadiglyk handelde, ontfprongen hen Ibmtvds
de traanen, en meil hoorde hen den naam hun-
ner moeder aanroepen j ook klaagden zy opent-
lyk over de onbillykheyd huns vaders. De
aanhangers van Antipater floegen naauwkeurig-
lyk acht op dit alles ; en \'t was hen niet genoeg
datzy dit aan Herodes verhaalden j maar zy
voegden\'cr \'meer by dan waar was, en vermeer-
derden door hunne quaadaardigheyd de twee-
dragt. Hy aldus door deeze liften cn lafterin-
gen meer en meer opgehitft , befloot Alexander
en Ariftobulus nÃ³g meer te vernÃ©deren. Ãm
dit te doen verhief hy Antipater tÃ³t nÃ³g hoo-
ger eere, en ftondt hem op zyn verzoek toÃ©
dat zyne hiocder in zyn paleys quam. Hy
fchreef ook Verfcheydenmaal t\'zyner begun-
ftiginge aan Auguftus , en toen hy tTcheep
ging om Agrippa , die tien jaaren Landvoogd
van AfiÃ« geweeft zyade weder na Rome keer-
de, te bezoeken, was Antipater de eenigfte
van zyne Zoonen dien hy met zich nam. Hy
verzÃ³cht Agrippa deezen zoon mede in zyii
gezelfchap te neemen, en hem Auguftus aan te
bieden , aan wien hy nevens hem groote ge-
fchenken zondt, om hem alzo in zyne gunft
te brengen. Aldus twyfelde niemand Ã³f Anti-
pater zou, met uytfluytinge zyner broederen,
Herodes in\'t ryk vÃ³lgeii.

VII. H O O F D S T Ã K.

Antipater IihdiZynen vader 7.0 te-gen Alexander eti AriRobuIus op,
dat Herodes hen na Rome roetri en by Auguftus aanklaagt dat zy
eenen aanflag op zyn keven hadden.

T^Eeze reyze Van Antipater na Rome met
^ brieven van aanpryzinge van den Konincr
zynen vader aan alle zyne vrinden , \\vas eene
zaak van groote eere voor hem : maar \'t was
hem leed dat hy door zyn afweezen de gele-
genheyd niet had om zyne broeders ab voor-
hecne te belafteren : en dewyl hy vreefde dat
Herodes gunftiger gedachten jegens hen mogt
krygen , liet hy niet naa in zyne brieven heni
fteeds op te hitfen. Hy wendde voor dat het
uyt zÃ³rge voor zyne behoudenis was j maar de
eygehtlyke rÃ©den was om door deeze quaade
middelen tÃ³t het genÃ³t zyner hoope te komen,
en zich van de kroon te verzÃ©keren. En zyn
toeleg gelukte hem j want Herodes verloor
alle de geneegenheyd welke hy nÃ³g voor deeze
twee ongelukkige zoonen der rampzalige Ma-
riamne gehad had , en merkte hen voortaanjiiet
anders aan dan zyne vyanden. Maar opdat
het niet mogte fchynen als Ã³fhy van alle vader-
lyke liefde ontbloot, uyt haat tegen hen te werk
ging , befloot hy na Rome te gaan , cn die
twee jonge Prinfen by Auguftus te brengen,
om hen aaii tÃ© klaagen. DÃ³ch te Rcmie aange-
komen zynde vondt hy den Keyzer daar niet,
maar te AquilÃ©ja, alwaar hy hem dus aanfprak:

5, Dat hy hem badt deernis met zyn ongeluk te
hebben : dat hy twee zoonen medegebrao-t \'

had om hen in zyne tegenwoordigheyd te be- "

fchuldigen 5 dat zy zich door heerfchzucht
tÃ³t zulk een gruuwelyke gÃ³dloosheyd had-
den laaten vervoeren , dat ze uyt haat jegens â
hunnen eygenen vader op zyn leeven toeley- â
den. Dat hem wel bewuft was dat hy hem

B b b \' -Ã¤s toe-

3, toegeftaan had dien van zyne zoonen tÃ³t naa-
â zaat te kiezen , wiens goedaardigheyd en
â deugd hem bequaamft daartoe maakte: maar
dat deeZe verre van die hoedaanigheden ver-
wyderd waaren, naardien hun haat jegens
5j den genen die hen geteeld had , zo overdaa-
33 dig was , dat zy \'z Ryk, ja \'t leeven zelfs
5, wel zouden willen verliezen , indien zy "er
,3 hem maar van berooven konden. Dat hy dit
55 groot verdriet zo lang als \'t moogelyk was
55 verdraagen hadde j maar dat hy zich eynde-
55 lyk genoodzaakt vondt het aan hem te ont-
55 dekken , en met zulk een onaangenaam ver-
55 toog hem laftig te vallen. Heb ik dan ver-
3, diend , ^vervÃ³lgde hy) dat zy my dus beje-
55 genen ? Wat oorzaak van klagte heb ik hen
35 gegeeven ^ En op wat grond verbeelden zy
55 zich dat het billyk zy, dat ik een ryk door zo
55 veele moeijelykheden eri gevaaren verkree-
5, gen hebbende , het niet bezitten zoude, en
55 dat het my niet vryftaan zoud om het aan dien
55 van myne kinderen naa te laaten, die my
55 door zyne deugd en gedrag de meefte reden
35 geeft om wel over hem voldaan te zyn Wat
55 is bequaamer om eenen edelen naay ver onder
33 hen te verwekken, dan aan hen alle zulk een
53 groote vergelding , als den prys hunner ver-
55 dienfte , voor te ftellen ? En kan men by
\'t leeven van eenen vader gedachten hebben
om hem in \'t ryk te vÃ³lgen, zonder ter zelf-
der tyd na zynen dood te haaken, naardien
\'c niet gebruykelyk is dat men iemand die nÃ³g
55 leeft in de regeeringe vÃ³lgt ^ Deeze ontaar-
de kinderen , konnen ze wel klaagen, dat ik
hen niet alles gegeeven hebbe wat Konings
55 kinderen zouden moogen begeeren , niet al-
35 leenlyk wegens \'t gene noodig is , maar ook
dat tÃ³t luyfter en vermaak dient ? Heb ik
hen niet naar hunnen ftaat uytgehuuwelykt,
den Ã©Ã©nen aan eene dÃ³chter van ArchelaÃ¼s
Koning van KappadociÃ« 5 en den anderen
aan mynes zufters dÃ³chter ? Maar tÃ³t een
duydelyker blyk myner beft:heydenheyd, in
plaats vah de magt te gebruyken die ik heb
om hen te ftraften , \'t zy in de hoedaanig-
55 heyd van vader, omdat ze in alle de phgten
5, der natuure te kort gekomen zyn, Ã³f in de
â hoedaanigheyd van Koning, doordien zeee-
â nen aanflag op myn leeven gehad hebben,
3, breng ik hen by u als onzen gemeenen wel-
doener 5 om u tÃ³t Rechter tuflxhen hen en
my te ftellen. Ik verzoek u alleenlyk hen
niet ongeftraft te laaten , opdat ik niet zo
ongelukkig ben van het Ã³verige myner dagen
in een geftadige vreeze door te brengen , en
dat zy het vermaak niet hebben van het zon-
_ nelicht te aanfchouwen, naa dat ze door
5, zulk een gruuwelyk beftaan de onfchende-
35 lykfte wetten die \'er tuflchen menfchen wee-
35 zen konnen, met voeten vertreeden heb-
35 ben."

Naa dat Herodes aldus met groote drift ge-
fprooken had, zag men dat zyne twee zoonen,
die zich onder zyn fpreeken van traanen niet had-
den konnen onthouden, tÃ³t een groot geween
uytborften 5 want hoewel zy zich onfchuldig
kenden, echter was \'t hen een onlydelyk hart-
zeer, te zien dat hun eygcavadcr hun aanklaa-
ger was. De eerbiedigheyd die zy hem fchul-
dig waaren benam hen de vryheyd van te ant-
woorden , en nÃ³gtans lag \'er hen ten hoog-
ften aangelegen de gerechtigheyd hunner zaa-
ke niet te verlaaten. Aldus verlegen zynde
wat zy doen zouden, verdeedigden zy zich al-
leenlyk door hunne zuchten en traanen. Maar
deezc manier van zich te verweeren deed hei^
vreezen , dat men hun ftilzwygen zoud opr;ee-
men als een blyk dat zy zich fchuldig kenden,
daar \'t nÃ³gtans ontftondt uyt hunne ontftelte-
nis en kleyne eervaarenheyd. Auguftus door
zyne groote wysheyd befpeurde deezc ver-
fcheydene hartstÃ³gten wel waardoor \'t gemoed
deezer jongelingen beftreeden wierdt j alle de
omftanders wierden tÃ³t medelyden bewoogen;
en Herodes zelf wierdt \'Ã©r door ontroerd.

Alexander verantwoordt zich en "zynen broeder Ariftobulus zo wel
wegens de .misdaad die hen te lafte gelegd wierdt , dat AiiguftuÃ¯
hen onfchuldig oordeelt, en hen met hunnen vader verzoent. He-
rodes keert met zyne drie zooneti weder na JodÃ©a.

Auguftus nevens alle de omftanders, ja
zelfs hun vader, met deernis over hen ingeno-
men waaren , en dat fommige hunne traanen
niet weÃªrhouden konden, nam Alexander, die
de oudfte was, het woord, om zich te verant-
woorden wegens de misdaaden waarvan zyn
vader hen belchuldigde , en keerende zich na
hem 5 ving hy aldus aan:

j. Daar behoeft, myn vader, geen ander â
blyk uwer goedheyd jegens ons dan deeze
plaats alleen alwaar wy ons bevinden: want in-,
dien gy ons hadt willen verderven, gy zoudt
ons voor deezen grooten VÃ³rft niet gebragt
hebben , dic niets liever wenfcht dan den
heerlyken tytel van behouder te verdienen ,
door aan al de werreld goed te docn. Gy
hadt u van de magt, welke gy als Koning en â
vader bezit, tegen ons konnen bedienen5 en
indien onze behoudenis u niet lief geweeft
waare, gy zoudt ons niet na Rome gevoerd
hebben, om den Keyzer tÃ³t Rechter en ge-
tuyge van onzen dood te hebben. Want
men brengt zodaanige, welken men\'t leeven
\'meent te beneemen, niet in gewyde plaatfen
en tempelen. Deeze zelfde goedheyd, wel-
ke wy zo zeer genoodzaakt zyn te pryzen,
zoud onzen misdaad nÃ³g verzwaaren indien
we fchuldig waaren, naardien zy ons verpligt â
te bekennen , dat wy , zonder ons onwaer- â
dig tc maaken van het daghcht te aanfchou- â
wen, niet konnen laaten liefde en eerbiedig- â
heyd aan zulken goeden vader te bewyzen; â
en \'t zou beter voor ons zyn onfchuldig te â
fterven , dan van zulk een groote ondankr â
baarheyd verdacht zynde!te leeven. Indien 53
GÃ³d ons dan in onze verantwoording zo
byftaat], dat wy Â« van de waarheyd kÃ¶nnen ,,
overtuygen , zc^ zullen wy ons niet zo zeer â
verblyden dat wy zulk een groot gevaar zyn â
ontkomen, als wel dat we door uw eygen â
oordeel vry gekend zyn. En zo in tegen- â
deel de lafteringen, welke men gebruykt,,
om u tegen on$ op te hitfen, de over- â

j, hand in uw gemoed behouden , dan zou
55 ^t vergeefs weezen dat gy ons een lee-
35 ven vergundet dat ons ondraagelyk zyn zou-
5, de. Wy bekennen dat onze jonge jaaren,
â gevoegd by het rampzalig eynde van de Ko-
55 ninginne onze moeder , ons verdacht zou
5, konnen maaken als Ã³f wy getracht hadden
â den troon te beklimmen : maar oVerweeg
â eens, bid ik u, Ã³f men diergelyk een aan-
â klagte niet wel zou konnen opftellen tegen
alle Konings kinderen die geene moeder heb-
ben 5 en Ã³f een bloot vermoeden alleen ge-
55 noeg is om iemand van zulk een verfoeijely-
5, ke misdaad te overtuygen , als deeze zou
5, zyn, dat men op zyns vaders leeven toeley-
55 de 5 om in zyne plaats te regeeren. Dewyl nu
55 een vermoeden niet genoegzaam is, hebben
55 wy dan geen gelyk dat wy eenige bewyzen
55 eyfchen die bequaam zyn om aan zulk een
5, fchrikkelyke befchuldiging te doen geloof te
55 liaan ? Alhoewel \'er niets is dat de laftering
â niet verdichten kan, wanneer \'er verfchil en
j, tweedragt in de huysgezinnen der Koningen
komt te ontftaan, is \'er nÃ³gtans wel iemand
" die zeggen kan dat wy vergift bereyd, Ã³f
"eene tzamenzweering gefmeed , Ã³f huys-
" senooten omgekÃ³ft, Ã³f brieven tegen uwen
\'dienft gefchreeven hebben. Maar deeze
"hoope van te regeeren, welke g.Y gf^Id
hebt als de vergeldmg van de eerbiedigheyd

â aardige gemoederen tÃ³t quaade bedryven
â aangepord worden : dÃ³ch wy zyn verzekerd
â dat men ons van niets zulks zal konnen
â overtuygen. Noopende de lafteringen waar-
, door gy u tegen ons hebt laaten ophitlen, hoe
zouden wy de valshÃ©yd daarvan kÃ¶nnen aÃ¤n-
getoond hebben, naardien men ons met eens
5, heeft willen hooren Wy bekennen dat we
â vrymoediglyk geklaagd hebben, niet over u,

want dat zoud ons fchuldig hebben gemaaki:,
maar over degÃ©nen die u zulke berichten aan- ,,
bragten. Wy ftaan ook toe dat wy onze moe- â
der^eweend hebben: maar de oorzaak onzer â
traanen is niet zo zeer ontftaan uyt haaren jj
dood , als wel uyt droefheyd van dat men
menfchen zo ftout zag, dat ze haare gedach- â
tenis onteeren durfden. Men zegt ook dat,,
wy by Ã³ns leeven na de kroon geftaan heb- ,,
ben. Maar wat fchyn van waarheyd fteekt jj
\'er in zulk een befchuldiging ? want indien â
wy reeds alle de eere genieten dieuwe naazaa-,,
ten zouden konnen eyfchen , gelyk wy inder-,,
daad genieten, wat zouden we meer kÃ¶nnen â
begeeiren ? En indien wy die niet genieten,
zou \'t ons niet geoorlÃ³fd zyn daarop te hoo-
pen > in plaats dat wy door \'t leeven te ver-
korten van hem aan wien wy \'t onze verfchul-
digd zyn, niet anders te verwachten hadden â
dan dat dc aarde haare kaaken openfperde om â
ons te verftinden, Ã³f dat de zee ons m haare
kÃ³lken begroef De heyhgheyd onzer gÃ³ds- â
dienft , en de getrouwheyd uwer onderdaa- â
nen zouden die konnen dulden dat men vader-
moorders tÃ³t Koningen hadde , cn hen den â
ingang toelietc in dien heyligen Tempel wel-
ken gy zelf ter eere GÃ³ds gebouwd hebt ^
Maar wanneer wy die ftraffen al niet vreesden,
zouden wyons konnen toeleggen ongeftraft te
blyven onder de regeeringe van zulken recht- â
vaerdigen VÃ³rft als de Keyzer is. Indien gy
ongelukkiger kinderen aan ons hebt, dan u
welvaart is vcreyflchende , wy zyn daarom â
evenwel niet gÃ³dloos, nÃ³ch ook zo zinneloos â
als men u wil diets maaken. Belangende den â
dood onzer moeder, haar ongeluk behoorde
ons wyzer gemaakt, maar niet oris tegen u op- â
gehitft te hebben. Ik zou nÃ³g veele andere
rÃ©denen t\'onzer verantwoordinge konnen by-
brengen , indien \'t noodig waare iets tc vÃ©r-
fchoonen dat nooit in onze gedachten geko-

ne hand dat zy naderen zouden, dewylzyzich
reeds bereydden om vergiffenis van hunnen vaÂ»
der te verzoeken. Maar Herodes voorouam
hen, en omhelfde hen met zo veele tÃ©kenen van
geneegenheyd en liefde, dat alle de omftanders
daardoor bewoogen wierden. De vader en de
zoonen bedankten den Keyzer , en Antipater
geliet zich blyde te zyn over de verzoening zy-
ner broederen met hunne vader.

Eenige dagen daarnaa gaf Herodes eene (jo,
ichenkaadje van driehonderd talenten aan Au-
guftus, die toen fchouwfpelen voor \'t Roomfche
volk aanftelde, en gefchenken aan \'t zelve uvt-
deelde.^ Deeze groote VÃ³rft fchonk aan Hero-
des weer de halve inkomft der mynen van\'tey-
K ^yP^^s, Ã¨n gaf hem \'t opzigt over de andere

neltt: hy voegde nÃ³g eenige andere giften daar-
by , met groote betuygingen van toegeneegen-
heyd. Voorts ftelde hy ^t aan hem om uyt zyne
zoonen zodaamgen naazaat te kiezen , als hy
wilde, Ã³f ook zyn Ryk onder hen te verdeelen.
Herodes toonde daar op aanftonds afftand te wil-
len doen, doch de Keyzer wildeniet dat zy\'er
by zyn leeven eenig bezit van hebben zouden,
omdat het niet mÃ«Ã©r als bfliyk was dat hy altoos
meefter van zyne Staaten Ã©n kinderen bleeve.

Herodes vertrok daarnaa met zyne drie zoo- t^g^
nen wederna JudÃ©a, zynde Trachonitis , een
aanzienlyk gedeelte daarvan , geduurende zvn
afweezen van hem afgevallen 5 maar zy^
krygsoverften hadden het gedwongen weder
tÃ³t onderdaanigheyd te keeren. Toen hy te
Eleufe, eene ftad in GiliciÃ«, nu Sebafte ge-
noemd, doortrok, ontving ArchelaÃ¼s, Komng
van KappadociÃ« , hem en zyne zoonen met
groote eere, en betoonde veel blydfchap dat de
twee jongfte weder in zyne gunft gekomen waa-
ren , en dat zyn fchoonzoon Alexander zich
zo wel wegens de befchuldigingen tegen hem
verantwoord hadde. Deeze twee Koningen

des tÃ³t Jerufal J aangekomlSvrs^^\'^SvalT;
t volk m den Tempel te vergaderen, en deeÃ¤
aan \'t zelve een verhaal van zyne reyze , van
de eere die Auguftus hem bewÃ¨ezen had, en
van alles wat hy noodig oordeelde om \'er hen
kennis van te geeven. En tÃ³t ondcrrechtinge
zyner zoonen, vermaande hy op \'t eynde zyner
aanlpraake, alle zynehÃ³velmgen, ende Ã³veri-
ge dier groote byeenkomft , dat zy in een-
dragt moftealeeyen j en hy verklaarde dat zy-
ne zoonen ria^a hem regeeren zouden, teweeten
eerft AntipatÃ©r , en ver vÃ³lgens Alexander en
Ariftobulus : maar dat zo lang hy leefde , zy
hem alleen voor hunnen Koning en Heer er-
kennen moften ; want dat het \'er zo verre van-
daan was dat zyn ouderdom hem belette wel te re-
geeren , dat die hem nÃ³g bequaamer maakte,"
zo door een lange eervaarenheyd, welke hy
daardoor had verkreegen, als door andere voor-
deden welke hy boven zyne kinderen had: en
dat derhalve zy alle en \'t krygsvÃ³lk gelukkig
zouden leeven, indien ze op hem alleen zagen
Hierop fcheydde de byeenkomft , en de meefte
oordeelden dat hy wel gefprooken had : echter
waaren\'er fommige van een ander gevoelen, ter

3, men is. De eemgile zaak dan die wy van den
3, Keyzer, onzer aller lieer en onzen opper-
â fcheydsman, begeeren, is dat indien gy u van
â de waarheyd onzer onfchuld overftemmen >
55 en den argwaan tegen ons opgevat vaaren laat,
55 wy dan leeven moogen, alhoewel ongelukkig:
^5 want kan\'er wei grooter ongeluk weezen, dan
;5 valfchelyk beticht te zyn met Ã©Ã©ne van de al-
55 lergruuwelykfte misdaaden ? En indien gy
5) daarentegen volhardt in uwe wantrouw tegens
Ã¯5 ons, laaten we dan door ons eygen vonnis fler-
55 ven, zonder dat men u befchuldigen kan van
5, ons ter dood gedoemd te hebben : want het
55 leeven is ons zo lief niet, dat wy \'t zouden wil-
5, len behouden ten kÃ³fte van den goeden naam
35 des genen van wien wy \'t ontvangen hebben."

Auguftus , die al van \'t begin af geen geloof
had konnen ftaan aan die miftÃ¨lyke befchuldi-
gingen, en die onder \'t fpreeken van Alexander
dikwils de oogen op Herodes geworpen, en
bemerkt had dat deeze reede hem ontroerde,
hieldt zich nu nÃ³g meer verzekerd van de on-
fchuld deezer twee broederen : en alle die \'er
tegenwoordig waaren, hadden zulk een meÃª-
doogen met hen, en waaren zo bekommerd
over den uytflag hunner zaake, dat zy zich niet
wel weÃªrhouden konden Herodes iets quaads toe
te wenfchen : \'want de befchuldigingen fchee-
nen hen zo ongelooflyk , en de jongheyd dier
Prinfen , gevoegd by hunne fchoone geftalte,
maakte hen zo gevoelig van hun verdriet 5 dat
ZJ hen gaern alle byftand wilden verleenen die
zy konden. Deeze geneegenheyd vermeerder-
de nÃ³g, toen zy zagen dat Alexander zo wyflyk
op \'t vertoog zyns vaders geantwoord hebben-
de, zulk een zeedigheyd het blyken , dat hy
en zyn broeder, naa dat hy opgehouden had met
fpreeken , met neÃªrgeflagene en weenende oo-
gen bleeven ftaan, als te voore. Eyndelyk zag
nien eene ftraal van hoope verfchynen ; want
men bemerkte op het gelaat van Herodes , dat
hy zelf oordeelde reden te hebben om zich te
verfchoonen , dat hy zo ligt en zonder bewys
;eloof geflagen had aan de berichten die hem

wTynig by zichzelven overpeynfd hebbende,
â zeyde , â dat hy die jongelingen geloofde
3, onfchuldig te zyn aan \'t gene waarmeÃª men
â hen bedroeg i maar dat hy hen echter niet
â kon vryfpreeken van oorzaak aan hunnen va-
5, der gegeeven te hebben om onvoldaan wegens
â hun gedrag te zyn. Voorts verzÃ³cht hy He-
5, rodes, hen weder in gunfte aan te neemen,
3, en niet meer zulk een vermoeden tegen hen
3, op te vatten, naardien het onbillyk was ge-
â loof te flaan aan diergeiyke befchuldigingen
â tegen zyne eygene kinderen. Ook gaf hy
â hem te verftaan, dat zy zich zo in hunnen
3, pligt jegens hem zouden quyten, dat hy niet
55 alleenlyk het mifnoegen, dat zy veroorzaakt
35 hadden , vergeeten zoude; maar dat hy zyne
35 oude liefde jegens hen weder zou plaats gee-
" ^^ j\' ^^^ ^^^ ^^^^^ 2;yne kant trachtende de
â onderlinge vrindfchap en \'t voorig vertrouwen
â teherltellen, hunne eendragt grooter zou zyn
f dan ooit. Naadat Auguftus aldus gefproo-
ken had , wenkte hy de jonge Prinfen met zy-

oorzaake dat de hoope van te regeeren die hy aan
zyne kinderen gegeeven had , twift onder hen
zou konnen veroorzaaken , waaruyt t\'eeniger
tyd groote beroerten zouden moogen ontftaan.

Herodes de ftad Cefarea volbouwd hebbende , wydt haar in ter
eere van Auguftus , en doet aldaar fchouwfpelen hset groote
pracht voor \'t vÃ³lk vertoonen. Hy bouwt ook andere fteden , Ã©n
doet verfcheydene geftichten maaken. Zyne groote mildheyd je-
gens vreemdelingen, en zyne ftrengheyd jegens onderdaanen.

\'^Er zelfder tyd wierdt de ftad Cefarea ,
waarvan men de grondveften voor tien jaa-
ren gelegd had, voltooid , zynde in \'t aehtcn-
twintigfte jaar der regeeringe van Herodes, en
in de honderd twÃªÃ«nnegentigfte Olimpiade.
Dewyl nu deeze VÃ³rft de inwying daarvan met
alle bedenkelyke pracht en heerlykheyd wilde
vieren, ontboodt hy van alle kanten vermaarde
zangkonftenaars , worftelaars, en die op wed-
loopen afgerecht waaren : ook verzamelde hy
een groot getal van kampvechters, feJle bee-
ften j fnelle paerden , en alles wat gebruykt
Wordt in de fchouwfpelen die by de Romeynen
en andere vÃ³lken zo zeer in achtinge zyn. Al-
le die fpelen ftelde hy aan ter eere van Auguftus ,
en beval dat menze alle vyf jaaren zou houden.
Maar de Keyzer Auguftus, zich vergenoegende
met zyn goede wille j zond hem al het noodige
daar toe over. De Keyzerin Juha willende ook
iets toebrengen tÃ³t dit prachtig feeft, waaraan
Herodes geene kÃ³ften fpaarde, zondt hem van
Rome zo veele kÃ³ftelykheden , dat de waarde
daarvan vyfhonderd talenten beliep. Behalve ee-
jie menigte van vÃ³lk dat van alle plaatfen der-
Waards quam om deeze zeldzaame zaak te zien,
quamen\'er ook Gezanten van verfcheydene vÃ³l-
ken , welke Hcrodcs door weldaaden verpligt
had: deeze herbergde en onthaalde hy prachti^r,

vermaakte hen dagelyks met nieuwe uytfpannin-
gen 5 cn als \'t avond geworden was rechtte hy
zulke groote gaftmaalen voor hen aan , dat zy
zich over de kÃ³ftelykheyd daarvan niet genoeg
verwonderen konden^ En hy fchepte zulk een
vermaak in zyne heerlykheyd te toonen, dat hy
altoos wilde dat de glans zyner laatfte bedryven
den luyfter der eerfte uytwifchte : ja men wil
dat Auguftus en Agrippa dikwils gezegd heb-
ben , dat zyn gemoed zo verre boven zyne
kroon verheven was, dat hy over geheel SyriÃ«
en Egipte behoorde tÃ« heerfchen.

Naa alle die vermaarde en prachtige feeften
cn fchouwfpelen , ftichtte hy eene ftad in\'t veld
Kafarfaba , op eene ftand die door wateren en
geboomte zeer aangenaam was : want eene ri-
vier , verzeld mÃ«t een bofch van zeer hooge
boomen, omringde dÃ© plaats. Hy noemde dee-
ze ftad Antipatris , naar zynen vader j hy
bouwde onder Jericho een kafteel \'t welk hy
den naam van Cypron gaf, naar zyne moeder j
en hy deed het niet minder fterk dan fraai maa-
ken. Dewyl hy ook zynen broeder PhafaÃ«l,
dien hy zeer bemind had , niet kon vergeeten ^
deed hy tÃ³t zyner gedachteniffe eenige trcft\'e-
* D tyke gebouwen oprechten; eerftelyk eenen to-
^ierd een ren tc Jcrufalem, die voor dien van * Pharus niet
^SLde\' ^^^oefde te wyken 5 welken hy FafaÃ«lusnoem-
jorea la ^^Â» zyndc Ã©Ã©nc vaii de voornaamfte fterkten

der ftad : daarnaa ftichtte hy in het dal van Je-
f ^ \' de zyde van \'t noorden, eene ftad dic
hy defgelyks den naam van EafaÃ«lusgaf, endie
oorzaak was dat de landftreek daaromheene,
\'die te voore woeft en ledig was, fraai bebouwd,
en ook met dien naam genoemd wierdt.

Het zou zwaar vaften al het goed te verhaa-
len dat deeze VÃ³rft niet alleenlyk aan veele
fteden van SyriÃ« en Griekenland deed , maar
ook aan vcele andere daar hy in zyne reyzen
doortrok: want hy verleende aan de meefte by-
ftand , het zy door nieuwe gebouwen welke hy
deed maaken, of door geld dat hy gaf tÃ³t voltooi-
jinge der gener die reeds begonnen waaren , en
welke men door het onvermoogen der increzÃ©-
tenen niet had konnen voltooijen. ^

Onder alle deeze koninglyke mildheden
munten wel meeft uyt de Tempel van Apollo
Pythius, welken hy te Rhodus op zyne koften
deed bouwen j eene fomme van veelc talenten die
hy aan de RhodiÃ«rs gaf om fcheepen te maaken -
een andere groote fomme voor de algemeene ge-
ftichten der ftad MikÃ³pohs, welke Auguftus
by Aktium had doen bouwen : de galleryen
welke hy ter wederzyde van de breede ftraatliet
maaken die dwars door de groote ftad AntiochiÃ«
looptj en \'t beftraaten derzclve met gladde ge-
fteepene fteenen, zo tÃ³t cieraad der ftad, als tÃ³t
gerief der inwoonderen.

Nademaal de Olimpifche fpelen toen niet Ã³of,
overeenquamen met hunne befaamdheyd , om-
dat\'er geld tÃ³t de kÃ³ften mangelde, fchikte hy
een jaarlykfche inkomft daartoe , opdat men-
ze zou konnen houden, en Ã³fteranden doen met
zodaanig een ftaatelykheyd als by dien crrooten
toeloop des vÃ³lks , dat van alle geweften quam
om dezelve te zien, vereyfcht wierdt. En door
deeze groote mildheyd droeg men de eere van
geftadigen Opziener dier fpelen aan hem op.

Men kon zich niet genoeg verwonderen over
de groote ftrydighcden die men in deezen VÃ³rft
befpeurde: want als men deeze zyne milde
gaaven en gefchenken aanmerkte, was men ge-
noodzaakt te bekennen dat hy zeer weldaadig
was; en als men daarentegen zag op de wreed-
heden en ongerechtigheden welke hy tegens
zyne onderdaanen pleegde, ja zelfs ontrent
zulke die den grootften toegang by hem had-
den, dan moft men noodzaakelyk zeo-o-en dat
hy hardhartig, onverbiddelyk cn vTn geen
befcheydenheyd was. Maar hoewel deeze hoe-
daanigheden zo tegen malkandercn ftryden,
dat het fchier onmoogelyk fchynt die in Ã©Ã©nen
en den zeilden perfoon aan te treffen , echter
oordeel ik \'er anders van , cn acht dat ze uyt
eene zelfde oorzaak voortquamen ; want naar-
dien de driften, die \'t fterkfte in dien VÃ³rft
icerfchten ^ ftaatzucht cn roem waaren, zo
dreef eene begeerte om lÃ³f byzyn leeven te ver-
dienen, en zyne gedachtenis te vereeuwio-en ,
hem tÃ³t zulk een pracht en grootdaadi^heyd
aan: dÃ³ch dewyl zyn bezit, hoe groot het ook
was, zulke zwaare kÃ³ften niet kon draac^cn
was hy genoodzaakt zyne onderdaanen hard te
handelen, om door quaade middelen weder te
bekomen \'tgene hy door ydelheydverquifthad.
Doordien hy dan zonder te verarmen niet Jaa-
Bbb I ten

ten \'kÃ³ft zodaanige af knÃ©velingen te begaan
die hem haatelyk by zyn vÃ³lk maakten , zo
bediende hy zich van hunnen haat, in plaats
van door zachte middelen hunne geneegenheyd,
te winnen : want als \'er eenige \\Vaarcn die niet
blindelings alles wat hy beval gehoorzaamden,
Ã¶n dat hy vermoedde dat zy \'t juk van die zwaa-
re dienftbaarhÃ©yd ongeduldiglyk droegen , dan
handelde hy hen met dezelfde flrcnghcyd als
Ã³f zy zyne dood vyanden waaren geweeft,
zonder zyne ndbeftaanden Ã³f lieffte vrinden te
verfchoonen ^ omdat hy wilde dat men hem een
volftrekt ontzag en onderwerping bewyzen zou-
de , hoe onbillyk zyne rcgecring ook was. Men
behoeft van deeze zyne overdaadige zucht om
geÃ«erd te zyn | geen ander blyk , dan de uyt-
fpoorige eere welke hy aan Auguftus, Agrippa,
en zynen anderen vrinden bewees; want hy be-
oogde niets anders daarmee , dan om door die
voorbeelden te toonen hoedaanig hy zelf geÃ«erd
cn ontzien wilde weezen. Maar nademaal onze
wetten de gerechtigheyd , en niet de ydclheyd
tÃ³t voorwerp hebben , lieten zy den Jooden
niet toe de gunft en gencegenheyd van dien
VÃ³rft te zoeken door beelden voor hem op te
rechten , tempelen aan hem toe te wyen , ^en
diergelyke vleyeryen te gebruyken , om zyne
ftaatzucht te vergenoegen. En uyt deeze oor-
zaak , zo ik meen, ontftondt het,, dat hoe
prachtiger en milder Herodes jegens de vreem-
delingen was, zo veel te onbillyker en wreeder
was hy jegens zyne onderzaaten.

^ 3 ^E dien tyde wierden de Jooden die in AftÃ«
en Afrika woonden , en aan wien de Ko-
ningen het burgerrecht verleend hadden , zo
quaalyk gehandeld van de Grieken, die hen be-
fchuldigden dat zy het geld uyt het land voerden,
cn hen in alles tÃ³t eenen laft waaren, dat zy ^h
genoodzaakt vonden hunne toevlugt tÃ³t de ge-
rechtigheyd van Auguftus te neemen. Deeze
VÃ³rft fchreef daarop aan de wingeweften, dat
hy begeerde dat ze in hunne voorrechten ge-
handhaafd zouden worden , gelyk men zien
kan uyt zynen brief, waarvan ik een affchrift
alhier ingevoegd hebbe , om te toonen hoedaa-
nig de toegeneegenheyd der Roomfche Keyze-
ren t\'onswaards was,

â Csfar Auguftus Oppcrpriefter en Beftier-
,5 der van \'t Gemeenebeft heeft het vÃ³lgende
â bevolen. Nademaal het Joodfche vÃ³lk niet
â alleenlyk tegenwoordig, maar ook in voorige
tyden den Roomfchen vÃ³lke getrouw en toe-
gedaan is geweeft , en voornaamelyk mynen
vader Csfar, toen Hyrkanus hun Hoogeprie-
fter was : zo beveelen wy met het goedvin-
35 den van den Raad , dat de Jooden vÃ³lgens
3, hunne wetten en gewoonten zullen leeven,
3> gelyk zy deeden ten tyde van Hyrkanus
3Â» Overpricftcr des opperften GÃ³ds. Dat men
,5 hunne gewyde zaaken niet zal mogen beroo-
5, ven; dat het hen vry zal ftaan het geld, dat
ze ten dienfte GÃ³ds fchikken , na Jerufalem
te zenden: dat zy niet gehouden zullen zyn
3, voor \'t Gerecht te verfchynen , op den Sab-
bath, Ã³f \'s daags te voore na dc negende uu-,,
re op de Voorbereydinge. Dat zo iemand hun-
ne heylige boeken, Ã³f het geld ten dienfte
GÃ³ds gefchikt, uyt die plaatfen in welke ze
pleegen bewaard te worden, wegneemt, hy
als een kcrkroÃ¶ver geftraft, cn zyn goed ten
voordeele des Roomfchen vÃ³lks verbeurd ge-
maakt zal worden. Ook wil ik, dat het Be- _
ftuyt \'t geene ze tot myner eere hebben ge- â
maakt, om daardoor myne goedgunftigheyd ,,
tegens alle menfchen te betoonen , en de ver- â
dienften die C. Marcius Cenforinus by hen â
heeft te verheffen, nevens dit tegenwoordig ,,
befluyt , op een aanzienlyke plaats in den â
Tempcl van * Ancyre , welken ganfch AfiÃ« â
t\'onzer eere toegewyd heeft, gefteld worde j âff^ ^^
en dat zo iemand de ftoutheyd heeft van daar te- â ra ge-
gen te overtreeden, men hem ftrengelyk ftrafte."
Mcii ziet ook het vÃ³lgende befluyt op eenen pi-
laarinden Tempel van Auguftus uytgehouwen.

Gsefar aan Norbanus Flakkus, heyl. Wy â
willen dat het den Jooden , in welke ]and- â
fchappen zy ook woonen , vry ftaa, vÃ³lgens
hunne oude gewoonte , geld na Jerufalem te
zenden , om ten dienfte GÃ³ds gebruykt te ,,
worden, zonder dat iemand het verhindere."

Agrippa fchreef ook tÃ³t begunftigingc der
Jooden aldus: â Agrippa aan de Overheyd ,
den Raad, en \'t vÃ³lk van Efefe, heyl. Wy
beveelen dat de bewaaring en \'t gebruyk van het
heylig geld dat dejooden in AfiÃ« woonende,
vÃ³lgens de gewoonte hunner landaard, na Je-
rufalem zenden , hen toebehoore; en dat zo
i^and het geroofd hebbende zyne toevlugt na
Ã©Ã«he vry plaatfe neeme, om daar zyne veylig-
heyd te zoeken, men \'er hem uyt haale en aan
dejooden overlÃ©vere , om de ftrafte tÃ³t kerk-
roovcry ftaande te lyden. Ook heb ik ten dien
eynde gefchreeven aan den overfte Silanus,
datmen de Jooden niet zal dwingen om op den
Sabbath voor \'t gerecht te verfchynen."

Markus Agrippa aan de Overheyden Raad
van Cyrene, heyl. Nademaal die te Cyrene
woonen ons geklaagd hebben , dat hoewel
Auguftus aan Flavius Landvoogd van LibyÃ«
en aan de Amptenaaren van dat wingeweft, â
bevolen had, hen in volkÃ³mene vryheyd te â
laaten om het heylig geld na Jerufalem te zen- â
den , gelyk zy altyd gewoon zyn geweeft, â
daar echter quaadaardige menfchcn zyn die â
hen zulks willen beletten , onder voorgeeven â
van eenige fchattingen welke zy fchuldig,,
zouden weezen , en nÃ³gtans inderdaad niet â
zyn : Zo bevCclcn wy dat men hen in \'t ge- â
nÃ³t hunner voorrechten handhaave , zonder â
hen daarin te ftooren : en dat zo menineeni- â
ge ftad den Jooden iets van \'t heylig geld ont-
vreemdhebbe, het hen weder ter hand gefteld â
worde door zulke die men daartoe benoemen ,5
zal, en dat men in het vervÃ³lg Zorge draage â
dat zulks niet weeder kome te gebeuren.\'^

Kajus Norbanus Flakkus Onderburger-,,
meefter aan de Overheden van Sardes groe- â
tenis. Csefar heeft ons door zyne brieven,,
bevolen, te beletten dat men dejooden ftoo- â
re in de vryheyd welke zy altoos gehad heb- â
ben van geld na Jerufalem te zenden, vÃ³l- â

gens de gewoonte hunner landaard. Dit ver-
â pligt my deezen aan ulieden te fchryven,
â om u van des Keyzers en onze wille bericht

Julius Antonius Voorburgermeefter fchreef
ook indeezervoege : âJulius Antonms Voor-
burgermeefter aan den Raad en \'t vÃ³lk van
â Efefe , heyl. Toen ik op den dertienden
âvan SprÃ³kkelmaand in \'t Gerecht zat,
â wierdt my door dejooden, die in AftÃ« woo-
â nen , vertoond, dat C^far Auguftus en
3, Agrippa hen toegeftaan hadden vryelyk,
â vÃ³lgens hunne wetten en gewoonten , na Je-
â rufalem te zenden de eerftelingen die ieder
â van hen Gode wil opÃ³fferen door eene drift
â van gÃ³dvruchtigheyd en uyt eygene bewee-
jp ginge : en zy hebben my verzÃ³cht die gunft
â te willen bekrachtigen. Hierom is het dat ik
â ulieden doe weeten, datik, vÃ³lgens de wille
5, van Auguftus en Agrippa, den Jooden toc-
â laate daarin hunne gewoonte te onderhon-
den , zonder dat iemand henzalmoogen ver-

in handen der Grieken zal komen , heb ik alle
deeze fchriftelyke bewyzen willen bybrengeii,
om hen te toonen dat het al vanouds is, dat ons
door \'t hoog gezag is toegelaaten geweeft de ge-
woonten onzer vaderen te onderhouden , en
GÃ³d op zodaanig een wyze te dienen als onze in-
zettingen medebrengen. Dit is iets \'t welk ik
meen dat men niet te dikwils verhaalen kan,
om alzo de uytheemfche vÃ³lken te beweegen tÃ³t
het afleggen van dien haat, welken zy ons zon-
der oorzaak toedraagen. Daar istÃ³ch geen vÃ³lk
op aarde j dat in zyn geheel volkomen in alles
overftemd, maar elke ftad heeft byna haar eyge
leevenswyze en gebruiken, die veel van anderen
verfchilleH. Maar het geene regt en billyk is
heeft over al en jegens een yegelyk plaatfe , by
de Barbaaren zo wel als by de Grieken. Onze
wetten nu bekragtigen ook \'t geen regt en billyk
is, en nootzaaken ons aldus, zo wy die zelve
onfchendbaar willen onderhouden, jegens een
yeder ons wel en vriendelyk te gedraagen. Hier-
om bid ik hen dat zy ons niet haaten omdat onze
leevens manier van de hunne veifcheelt 3 maar dat
ze ons liever beminnen om onze liefde tÃ³t de
deugd , die alle menfchen behoorde gemeen te
zyn, en zonder welke men nietgelukkigleeven
ikan. DÃ³ch ik zal den draad onzer HiftoriÂ©
hervatten.

Herodes doet Davids graf openen om\'er geld uyt te haaien, enxvordt
ran G6d geftraft. Tweedragt en onlÃ¼ft m zyn- huys. Zyne
wEtedhsdeu veroorzaakt door zyn mistrouwen, en de quaadaat-
digheyd van Antipater. Hy doet zynen zoon. Alexander lu dc ge-
vangenis zetten.

\'^^Ademaal de overdaadige kÃ³ften door He-
rodes zo binnen als buyten zyn ryk ge-
maakt, zyne fchatkift uytgeput hadden, en dat
hy wift dat Hyrkanus zyn voorzaat drieduy-
zend talenten zilvers uyt Davids graf had geno-
men, geloofde hy dat\'er nÃ³g welzo veelfchats
overig was , dat het genoeg zou zyn om uyt te
voeren alles wat hy begeerde j en daarom was
hy allang in overleg geweeft om zyne toevlugt
tÃ³t dat middel te neemen , gelyk hy ook eynde-
lyk deed. Hy ftelde alle noodige voorzÃ³rg in
\'t werk om te beletten dat het vÃ³lk eenige ken-
nis daaraf kreege , en deed tÃ³t dien eynde het
graf by nacht openen , gaande alleenlyk met

zynÃ¨ vertrouwdfte vrinden daarin. DÃ³ch hy
vondt ^er geen geld, gelyk Hyrkanus ,^maar
veel gewerkt goud 5 zo vaten als andere traaije
dingen , al het welk hy deed wegbrengenj en
dewyl zyne begeerte om meer te bÃ©bben daar-
door Ã³ntyonkt wierdt , :^eval hy alles te, door-
zoeken tÃ³t aan de doodjC;iÃen van David eh Sa-
lomon : maar men zegt dat\'er eene \\4am Ã¼yt-*
floeg welketwee yan zyije lyfwacht verteerde,
Vk Tcrfckiktc hem 5 tn om toor deezen roof

haatte SalomÃ© doodelyk , 7.0 uyt liefde tÃ³t haa-
ren gemaal Alexander , als omdat ze nier ver-
draagen kon dat zy aan haare dÃ³chter die met
Ariftobulus getrouwd w as, de zelfde eere deed
bewyzen, als aan haar.

Pheroras verzwaarde deeze tweedragt ook
nÃ³g , doordien hy aan Herodes reden gaf om
hem te verdenken en te haaten , verrnids hy
weygerde zyne dÃ³chter te trouwen uyt vreeze
dat hy dan eene dienftmaagd, waarophy byftef
verzÃ³t was, zou moeten verlaaten. Deeze ver-
fmaading fpeet den Koning geweldig 3 want
niets kon hem meer fmarten , dan te zien dat
een broeder , dien hy door zo veele weldaaden
verpligt, en doof \'t gezag dat hy hem verleen-
de , eenigiÃ¯ns deel aan zyn kroon gec^eeven
had , die toegeneegenheyd zo ftecht beant-
woordde : dÃ³ch ziende dat hy hem van zyne
dwaasheyd met geneezen kon , gaf hy deeze
PrinfÃ©s aan den zoon van PhafaÃ«l, zynen oud-
ften broeder, ten huuwelyk. Eenigen tyd daar-
naa toen hy dacht dat Pheroras zyne luft ge-
boet had , en aan de reden meer plaats zoude
geeven, verweet hy liem zyn onfatfoenlykge-
drag , en boodt hem zyne andere dÃ³chter Cy-

te raade, die hem zeyde dat hec een zinneloos
beftaan was dat hy zich. dus door een fchande-
lyke drift had laaten vervoeren , en dan nÃ³g
zou willen voortgaan met den Koning zynen
broeder, die hem zynen eerften misiiag ver-
geeven had, op nieuws te beleedigen , en alzo;
in zyne haaten ongenade te vallen , in plaats
van zyne vrindfchap te behouden. Pheroras
door deeze rÃ©denen overftemd, zondt diÃ©
vrouw , by welke hy eenen zoon had, weg,
en beloofde den Koning met eede, haar nooit
meer te zullen zien , en binnen eene maand de
PrinfÃ©s zyne dÃ³chter te trouwen. Maar toen
die tyd gekomen was vergat hy alle zyne belÃ³f-

Herodes door dit bedryf ten hoogften getercrd,
kon zynen toorn zo niet bedwingen , Ã³f me-
nigmaal ontfiiapten hem woorden die \'er bly-
ken van gaven: en \'t onbrak niet aan menfchen
die hem zo afkeerig van Pheroras ziende, hem
door lafteringen nÃ³g meer ophitften. Aldus
ging\'er naauwlyks een dag, ja fchier niet een uur
voorby, dat hem geen nieuwe ftÃ³ft-e van onluft
verfchaft wierd door die verdeeldheyd , en
door de geftadige twift van perfoonen die hem
zo ni beftonden. De haat van SalomÃ© jegens
Mariamnes kinderen was zo ongemeen, dat zy
niet dulden kon dat haare eygene dÃ³chter , die
aan Ariftobulus getrouwd was , in vreede met
haaren gemaal leefde: ja zy vergde haar dat ze de
geheymfte praatjes die zy tzamen hielden, aan
haar vertellen moft : en indien \'t gebeurde dat
â \'er eenig kleyn krakkeel tuffchen hen ontftondt,
gelyk dat een gemeene zaak is, zo poogde zy
in plaats van haar ter neÃªr te zetten , haar ge-
moed door oprÃ³kkening te verbitteren, en be-
â geerde ook van haar te weeten wat\'er ai tuf-
fchen de broeders omging. Hierop verhaalde
deeze PrinfÃ©s, daf als zy aÃeen waaren zy dik-
wils van de Koningin hunne moeder fpraken,

tc boeteft deed liy aan den ingang van \'t graf
een prachtig gedenkteken van wit marmer op-
rediten. NikoiaÃ¼s , die de Hiftori van dien
VÃ³rft, befchreeven heeft, maakt gewag van dit-
werkftuk > maar niet dat Herodes in dat graf
gegaan was r dewyl hy geoordeeld heeft dat
zulks liem naadeelig mogt zyn. Zo heeft liy
ook gedaan ontrent alles wat dien VÃ³rft betreft j
want naardien hy zyne hiftori by zyn leeven
fchreef,,; heeft de begeerte om hem te behaagen
hem van geene andere zaaken dÃ¶Ã¨n Ipreeken
dan die tÃ³t zyn^n roem ftrekken konden. â Hier-\'
om verheft liy zyne goede daaden met grooten
lÃ³f, bedekt zo veel als moogelyk is de onbil-
lyke , Ã³f ten minften poogt haarte verbloemen, ja
tracht zelfs de wreedheden jegens Mariamne en
haare zoonen gepleegd door glimpige voor-
wendfelen te verfchoonen, ftellende haar voor als
eene onkÃ¼yfche, en de zoonen als zulke die eenen
toeleg op \'t leeven van hunnen vader hadden.
Men zou dien fchryver eenigfmts konnen ver-
fchoonen , als zynde zyn.onderdaan, en die niet
zo zeer daar op heeft toegeleyt om eÃ©n waar en
oprecht verhaal van zaaken te geeven j als wel
om te fchryven \'t geen de Koning mogt behaagen.
Maar wat my aangaÃ¤t, die de eere heb van uyt
de AsmoneÃ«fche VÃ³rften gefprooten te zyn, en
de Priefterlyke waardigheyd te bekleeden, gelyk
ik \'t my fchaamen Zou leugens te fchry ven-, zo ver-
haal ik de zaaken oprecliceiyk, en meen niet dat
het tÃ³tbeieediginge der Koningen, dieafkom-
Ã¯lig van.HÃ©rodes zyn, ftrekken kan, dat ik de
klaarheyd hooger achte dan haare gunft ^ indien-
e dit myn beftaan niet wel mogten opneemen.
Van dien dag af dat Herodes de eerbiedigheyd
die men aan de heyligheyd der graven fchuldig
is , gefchonden had , nam de onruft van zyn
huys fteeds toe , \'t zy, door eene wraak des He-
mels die dat verdriet verzwaarde, Ã³f dat het by
geval gÃ©fchiede in eenen tyd dat men de Ã³orzaak
aan diert gepleegden roof kon toefchry ven. Een
inlandfche oorlÃ³g ontroert eenen Staat niet
dan de driften van verfcheydene party-

en het HÃ³f van eenen VÃ³rft beroeren. Maar
Antipater was afgerecht op liften om zyne broe-
ders in hun bederf te ftooten j hy deed hen van
valfche misdaaden betichten, en door eene
quaadaardigheyd, die hoe bedekter , des te ge-
vaarlyker was , namhy dikwils op zich hen te
verdeedigen, om dÃ³Ã³r dien fchyn van liefde hen
te ligter te onderdrukken, en den Koning hun-
nen vader te bedriegen, die hem aanmerkte als
den eenigfte wien zyne behoudenis ter harte ging.
Hieroni beval Herodes aan ftolomÃ©m , zynen
voornaamften Staatsdienaar, niets ontrent de
ryksregeering te doen, dan met Weeten van An-
tipater : ook gaf hy kennis van alles aan zyne
moeder 5 en Antipater bediende zich van dat
vermoogen dat hy op zyn gemoed had, om al-
le zodaanige , uvt Welker ongenade zy voordeel
re gemoet zagen , haatelyk by hem te maaken.

Alexander en Ariftobulus daarentegen , wel-
ker hart met de hoogheyd van hunnen afkomft
overeenquam , konden niet dulden dat zy zo
onwaerdiglyk gehandeld wierden van zulke die
zo veel mmder waarÃ¨n dan zy. Hunne vrou-
wen waaren van \'t zelfde verftand : en Glafyra

en eenen afkeer ^\'\'an hunnen vader betoonden:
zeggende dat indien zy ooit tÃ³t de kroon qua-
men j zy aan de zoonen van Herodes welke hy
by zyne vrouwen geteeld had , geen andere
ampten dan die van Schryvers op de dÃ³rpen
zouden geeven , waartoe hunne letteroefening
hen alsdan wel te ftade zou komen j en dat in-
dien zy zagen dat de wyven van Herodes zich
met de vercierfelen hunner moeder optooiden,
zy haar niet anders dan haaire kleederen zou-
den geeven, en haar doen opfluyten in eene
plaats daar ze nooit zon Ã³f maan zien zouden.
SalomÃ© liet niet naa dit alles weder aan Hero-
des te verhaalen : Hy hoorde het met hartzeer
aan , dÃ³ch wilde evenv/el liever trachten zyne
zoonen te verbÃ©teren, dan hen daarover ftraften.
Invoege dat hoewel hy dagelyks verdrietiger
wierdt, en ligt geloof floeg aan de vertellingen
die men hem deed, hy echter zich vergenoegde
met hen daarover tebekyven, en zich met hun-
ne verantwoordinge voldaan te toonen.

DÃ³ch deeze wonde die geheeld fchsen , brak
wel haaft weder open 5 want Pheroras zeyde tÃ³t
Alexander, dathy uyt SalomÃ© verftaan had, dat
de Koning zo verliefd geworden was op de Prin-
fÃ©s Glafyra zyne gemaalin, dat het hem onmoo-
gelyk was die zucht te overwinnen. Deeze woor-
den vervulden dien Prins met zulk een jaloezy,
dat hy federd alle de blyken van geneegenheyd,
welke Herodes, hem ten gevalle, aan zyne
fchoondÃ³chter betoonde, verkeerd opnam, en
ten quaadfte duydde : ja zyn verdriet wierdt
20 groot, dat hy \'t niet langer konnende ver-
krÃ³ppen , by den Koning zynen vader ging,
en hem met traanen verhaalde wat Pheroras
hem gezegd had. Nooit was iemands ver-
baasdheyd grooter dan die van Herodes 3 en
\'t fmartte hem zo gevoeliglyk, dat hy zich dus
valfchelijk van zulk een verfoeijelyk misdryf be-
fchuldigd zag, dat hy niet dan klagte op klagte
deed over de fchrikkelyke boosheyd zyner na-
beftaanden , die alle de weldaaden van hem ge-
nooten , aldus met ondankbaarheyd betaalden.
Thans ontboodt hy Pheroras , en zeyde tÃ³t
hem met een verbÃ³lgen gelaat: â Gy boofwicht
3, en fnoodfte van alle menfchen ! Erkent gy
dus de gunften die gy van my ontvangen
â hebt ? Hoe hebben in uw gemoed konnen
35 ingang vinden , en uyt uwen mond voortko-
men, gedachten en woorden die mynen goe-
den naam zo quetfen, en zo ftrydig tegen
de waarheyd zyn ? Maar ik begryp wel waar
ay op doelt. \'C Is niet alleenlyk om my te
" bdeedigen dat gy zodaanig een taal tegen
mynen zoon gevoerd hebt, maar gy hebt
hem trachten te beweegen om my door ve-
.. nyn om den hals te helpen. Want wat zoon,
3) hy niet van een meer als gemeen goeden
â inborft was , zou kÃ¶nnen verdraagen dat zyn
â vader hem zulken bitteren hoon aandeed,
â zonder zich daarover te wreeken ? Dunkt u
â dat het veel verfcheelt Ã³f men hem zulk een
,, jaloezy inblaaft, dan Ã³f men hem een zwaerd
â in de hand geeft om my te dooden ? En wat
â hebt gy\'er dÃ³ch mÃªe voor, datgy 5 onder
j, den fchyn van te beminnen, die twee broeders
3> die gy haat, dien dekmantel zoudet gebruy-
3\'f

ken om my zodaanig een blaam op te leggen
die maar alleen in zo ccn hart en gedagten als â
de uwe komen kan.^ Gaa weg, ondankbaare, â
die alle menfchelykheyd ontrent uwen wel- â
doener en broeder uytgefchud hebt. Het ver- â
wyt van uw geweeten mag u al uw leeven lang â
tÃ³t ecncn beul verftrekken > want ik zal my â
vergenoegen met uwe boofaardigheyd door â
myne goedheyd te befchaamcn , zullende u â
niet ftraffen gelyk gy verdient, maar u met cc- â
ne zachtheyd handelen waarvan gy u onwacr- â

Pheroras niet konnende zich verontfchuldi-
gen van eene misdaad waarvan hy zo klaarlyk
ovcrtuygd was , wierp de fchuld op SalomÃ©,
zeggende dat zy \'er de oorzaak van was. Zy
aldaar tegenwoordig, en niet minder gcveynfd
en liftig dan quaadaardig zynde , hieldt ftoute-
lyft ftaande dat men haar valfchclyk bedroeg, en
riep dat het fcheen als Ã³f al de werreld aangc-
fpanncn had om haar haatelyk by den Koning
te maaken , en hem tc beweegen dat hy haar
aan \'t leeven quam, omdat haare zucht tÃ³t zynen
dienft haar zÃ³rg deed draagen om hem voor de
gevaaren , waarmede hy gedreygd wierdt, te
behoeden > en dat Pheroras haar meer dan ooit
haatte, vermids zy alleen de oorzaak geweeft
was, dat hy die vrouw, welke hy onderhieldt,
weggezonden had. Aldus fpreekende rukte zy
haar zelve dc haairen uyt het hoofd , en floeg
op haaren boezem 3 en alhoewel het niet dan
vcynzery was, nÃ³gtans meende ieder, die haare
ftreeken niet konde , dat zy de waarheyd fprak.
Ondcrtuftchen vondt Pheroras zich zeer verle-
gen, want hy kon niet ontkennen dat hy dierge-
lyk een gefprÃ©k met Alexander gehouden had,
nÃ³ch ook bewyzen dat het van SalomÃ© voort-
gekomen was. Zy krakkeclden lang tzamen,
hy om haar tc befchuldigen , en zy orn zich tc
verantwoorden, tÃ³t dat Herodes eyndelyk
moede van hun gekyf, hen beyde wegjoeg, en
zynen zoon wegens zyne befcheydenheyd, en
dat hy zyn hartzeer aan hem ontdekt had,
zeer prees : en dewyl het reeds laat geworden
begaf hy zich ter tafel. Elk saf SalomÃ©

ongelyk , en men twyfelde niet Ã³f zy had die
laftering verzierd. De vrouwen des Konings
die haar om haaren quaaden inborft, en veran-
derlyken aardt, haatteden , poogden haar alle
quaade dienften by hem te doen die zy konden.en
om haar voorneemen te beter te doen gelukken,
bedienden zy zich van het vÃ³lgende voorval.

In ArabiÃ« heerfchte alstoen Obodas , een
onachtzaam VÃ³rft dic niet dan zyne rufte be-
minde 3 en Sylleiis , die bequaam , wel ge-
maakt , cn op \'t beft van zyn leeven was , re-
geerde onder zyn gezag, \'t Gebeurde dat deez
iÃ¯y den Koning Herodes quam om over eenige
zaaken met hem te handelen 3 cn houdende zyn
avondmaal eens met hem en SalomÃ© , bevondt
hy haar zo naar zynen zin , dat hy verftaan
hebbende dat zy weduwe was, haar aanfprak
van een huuwelyk. Zy die behaagen in Syl-
leus had , ftoeg zynen voorflag niet af, omdat
zy wel wift dat ze by haaren broeder zo wel
niet meer gezien was. Zy vervÃ³lgden onder-
tuffchen tzamen te eeten , cn men kon gemak-

lyk bemerken dat zy eikanderen geen quaad
hart toedroegen. De vrouwen des Konings
heren niet naa hem die nieuwe liefde te ver-
tellen , en \'er meÃª te boerten : dies beval hy
PherorÃ¤s acht op hen te gÃ©even 5, en deez ver-
haalde hem dat het uyt hun gezigt en wenken
hgt te befpeuren was, dat zy eikanderen heel
wel verflonden. Herodes twyfelde toen niet
meer aan de zaak ; cn Sylleus vertrok : dÃ³ch
twee Ã³f drie maanden daarnaa quam hy weder,
en verzÃ³cht SalomÃ© van hem ten wyve, zeg-
gende dat dit huuwelyk hem voordeelig zou-
de zyn wegens den koophandel van zyn ryk
met ArabiÃ« , waarvan de kroon op hem ftondt
te komen , en de regeering reeds voor een ge-
deelte aan hem vervallen was. Herodes hieraf
tÃ³t zyne zufter fpreekende , toonde zy zich
bereyd daartoe ^ \'t welk hem tÃ³t Sylleus deed
zeggen, dat hy zyn verzoek zou toeftaan,
mids dat hy de Joodfche gÃ³dsdienft aanname.
De Arabier antwoordde dat hy zulks niet doen
kon, omdat zyne landsgenooten hem fteenigen
zouden : en aldus wierdt de zaak afgebroken.
Fheroras befchuldigde SalomÃ© daarnaa, dat zy,
geyl en dartel zynde , weynig zÃ³rg gedraagen
had voor haaren goeden naam; en de vrouwen
des Konings zeyden ronduyt, dat zy dien vreem-
deling mets geweygerd hadde.

702. Herodes eenigen tyd daarnaa door SalomÃªs
verzoek aangepord, befloot aan den zoon,
dien zy by Koftobarus gekreegen had, deFrin-
fÃ©s zyne dÃ³chter, welke Fheroras uyt liefde tÃ³t
zyne dienftmaagd geweygerd had te trouwen,
ten huuwelyk te geeven. Maar Fheroras ont-
raadde het hem , zeggende dat die jorgeling
haar nooit beminnen zoude , om de wrÃ³iv we-
gens den dood van zynen vader : dat het derhal-
ve beter waare dat hy die PrinfÃ©s aan zynen zoon
gaf, die ook de eere had van \'s Konings neef
tc zyn, en die in zyn V iervÃ³rftcndorn ftondt te
vÃ³lgen. Herodes keurde dien voorflag goed,
gaf zynen dÃ³chter honderd talenten tÃ³t eenen
bruydfchat, en verleende aan Fheroras vergif-
fenis van zyn voorig misdryf

703, Ondertuflehen hielden de onluften in Hero-
des huysgezin niet op, maar namen toe, uyt zÃ©-
kere voorvallen waaraf de beginfelen fchande-
lyk, en de gevÃ³lgen doodelyk waaren. Deeze
VÃ³rft had drie gefneedenen welke hy zeer be-
minde , omdat zy fraai van lyf en leeden waaren :
de Ã©Ã©n was zyn Schenker, de ander zyn HÃ³f-
meefter, de derde zyn eerfte Kamerdienaar 3 en
hy bediende zich van hen, zelfs in dc gewigtig-
fte zaaken. Inmiddels verhaalde men\'^hem dit
Alexander hen door een groote fomme gelds om-
gekÃ³ft had : hierop deed hyhen ter fcherpevr aa-
ge brengen > en zy bekenden dat het waar was,
dat zy Alexander ten dienfte hadden geftaan,
maar looghenden dat hy hen had willen bewee-
gen om iets tegen den Koning te onderneemen.
Men bragt hen dan ten tweeden maale ter pyni-
ginge, en taftte hen zo fel aan, om Antipater te
behagen, dat zy de pyn niet konnende uytftaan,
zeyden dat Alexander den haat, dien hy altoos
tegens den Koning zynen vader gehad had, nÃ³g
in zyn hart behield en dathy hen vermaand had
dat zy nem verlaaten zouden, alsecn menfch die

voortaan onbequaam tÃ³t eenige zaak was, we-
gens zynen ouderdom, dien hy zo veel hy kon
poogde te bedekken door zyn haair en baard te
verwen:, dÃ³chdat zo zy hem wilden aanhancren,
hy hen beloofde tÃ³t de voornaamfte ampten te
zullen verheffen, zo dra hy tÃ³t de regeeringe
zoude gekomen zyn j \'t welk niet miflÃ©n kon hem
haaft te beurt te vallen, al waare \'t ook dat zyn
Vader \'t niet wilde toelaaten, omdat behalve dat
het Ryk hem door zyn geboorte-recht toequam,
alles reeds gefchikt was om hem in \'t bezit daar-
van te ftellen > en dat veele zyner vrinden en over-
ften bereyd waaren om alles om zynent wille te
^ftaan en uyt te voeren. Dit bericht maakte
Herodes zeer vergramd, en bragt hem te gelyk
een groote vreeze aan 5 want zyn moed kon met
dulden, dat zyn zoon zulk een fchampere taal
pude voeren, en hy vreefde dat hy het gevaar
twelk hem dreygde met tyds genoeg zou kon-
nen voorkomen. Echter oordeelde hy \'t onge-
raadeneen openbaar onderzoek te doen, maar
vondt goed heymelyk eenige perfoonen, waarop
hy zich verlaaten kon, te gebruyken, om achter
de zaak te komen. OndcrtuflÃªhen mistrouwde
hy ieder Ã©Ã©n, cn achtende dat zyne veyligheyd
van die wantrouw afhing, hieldt hy veele heden ,
die geheel onfchuldig waaren, verdacht: ia hoe
nader iemand hem beftond, des te meer vreefde
hy voor hem als eenen die bequaamft was om iets
tegen zynen perfoon te beftaan. Noopende zul
ke die geenen toegang by hem hadden, \'t was cre-
noeg hen te betichten, om hem tÃ³t hun doSi-
vonnis te beweegen. Invoege dat het eyndelyk
daartoe quam, dat zyne huysgenooten, geloo-
vende zichzelven niet veylig te zyn, \'t en waare
zy andere ten verderve bragten, hunne makkers
befchuldigdcn 5 en daarnaa van andere befchul-
digd wordende, op hunne beurt naar verdienfte
dezelfde ftraften leeden welke zy aan onfchul-

loonen, die van geene misdaad overtuygd wS-
ren, had doen fterven; maar dat verhniderde
hem niet diergelyk een onrecht ook tegen ande-
ren te pleegen : en hydeed de aanbrengers de-
zelfde ftraffe lyden, welke deezen, die\'zy val-
fchelyk bedraagen hadden, opgelegd was
^ ^^ beklaagelyke ftaat waarin het HÃ³f van dien
V orttzich toen bevondt, liep zo verre, dat hy
aan verfcheydene van die welke hy \'t meeft be-
minde , en om hunne verdienfte in waarde hieldt,
beval met meer voor hem te verfchynen, Ã³fin
zyn paleys te komen, wyl hy zich ontzag om
haar byzyn zo veel quaad te pleegen. On der dit
getal waaren ook Andromachus en Gemellus ,
twee zyner oudfte vrinden, die hem groote dien-
ften gedaan hadden , zo in zyne raadplee^^in-
gen, gezantfchappen, als andere van de gewig-
tigfte zaaken zyns ryks: zy hadden ook toezigt
gehad op de opvoedinge der Prinfen zyne zoo-
nen , en daar was niemand geweeft op v/ien hy
grooter vertrouwen gefteld had. Zyne verande-
ring ten aanzien van Andromachus ontftondt
hieruyt, dat de P rms Alexander zeer gemeenzaa-
me verkeering met zynen zoon Demetrius hield-
en de oorzaak zyns afkeers vanGemellus, was om-
dat

dat hy dkn zelfden Prihfe eene ^oote geneegen-
heyd toedroeg, doordien hy Ã©Ã©n van zyne on-
derwyzers was geweeft, en hem op zyne reyze
na Rome gezelfchap gehouden had. Men twy-
feit niet Ã³f hy zoud hen ftrengelyk gehandeld
hebben, indien hy door de kennis hunner ver-
dienfte niet weÃªrhouden geweeft waare : maar
hy vergenoegde zich met hen te doen vertrek-
ken, en hen alle gezag te beneemen, ten eyn-
de hy, niet langer door hunne tegenwoordig-
heyd weÃªrhouden, meteen volkomene vryheyd
alles konde doen wat hy begeerde.

Van al\' dit quaad was Antipater de voornaam-
fte oorzaak j want toen hy bemerkte dat de Ko-
ning zo ligtelyk vreeze en een quaad vermoe-
den opvatte, tradt hy tÃ³t zyn gevoelen over,
verfterkte hem in zyne wreedheyd, en deed het
hem als eenen grooten dienft opneemen, dathy
hem raad gaf om alle die hem wederftaan kon-
den te doen fterven. Herodes dan naa dat hy
Andromachus en Gemellus,die vry tÃ³t hem fpree-
ken durfden, weggefchikt had, deed alle wel-
ke hy meende dat het met Alexander hielden,
pynigen, om hen te doen bekennen dat zy in
eene tzamenzweeringe tegen hem getreeden waa-
ren : maar zy ftier ven onder de pynen, houden-
de tÃ³t op \'t laatfte toe ftaande datzy onfchuldig
waaren aan die misdaad. DÃ³ch hoe minder hy
vondt om hen te overtuygen, des te hardnek-
kiger wierdt hy om hen te doen pynigen i en
Antipater was quaadaardig genoeg om te zeg-
gen , dat de vrees van hunnen meefter te betich-
ten hen belettede de waarheyd te bekennen. Al-
dus deed hy \'er zeer veele pynigen om uyt te vin-
den \'t gene hy wenfchte. Eyndelyk was \'er Ã©Ã©n
die voor\'t geweld der pynen zwichtende, ver-
klaarde dat hy Alexander verfcheydenmaal had
hooren zeggen, wanneer men hem om zyne
groote geftalte, zyne behendigheyd in \'t fchie-
ten met de boog, en andere oefeningen, prees,
dat dit eerder naadeelen dan gunften waaren,
welke hy van de Natuur ontvangen had, door-
dien ze by zynen vader maar argwaan verwek-
ten , zo dat hy nevens hem gaande genoodzaakt
was zich te krommen en te bukken, om niet
grooter te fchynen, dan hy ; en met hem ter
jagt zynde voordachtelyk mis te fchieten, om-
dat hy niet dulden kon dat men hem prees.
Toen hy dien man aldus hoorde fpreeken , py-
nigde men hem nÃ³g meer, dÃ³ch wanneer men
hem verligting van pynen beloofde, voegde hy
daar nÃ³g by : dat Ariftobulus met zynen broe-
der opgeftemd had den Koning te dooden als
hv op de jast zoude zyn > en zo dit gelukte j dan

na Rome te gaan om het Ryk te verzoeken.
Men vondt ook brieven van dien Prins aan zy-
nen broeder, in welke hy klaagde dat Herodes

aan Antipater landeryen van tweehonderd talen-
ten inkomfte gegeeven had. Dit alles tzamen
deed Herodes gSooven dat hy genoeg had om
zyne zoonen met recht te verdenken.

Aldus wierdt hy op nieuws tegen Alexander
vertoornd, en deed hem gevangen zetten.
Evenwel hieldt hy zich niet verzekerd van
*t gene waarmeÃª men deeze Prinfen befchuldig-
de; doordien hy geen fchynbaarheyd zag, dat
indien ze eenen toeleg op zyn leeven hadden,
zy naa \'t begaan van zulken vadermoord, zich na
Rome zouden hebben durven begeven. Maat
\'t quam hem veel waarfchynelyker voor , dat
het klagten en misnoegdheden waaren van jon-
ge lieden die met ftaatzucht zwanger gingen,
en een groote argwaan tegen Antipater opgevat
hadden. Hy wilde dan klaarder bewyzen heb-
ben om te gelooven dat zy fchuldig Waaren,
en het verwyt te ontgaan dat hy al te ligt een
befluyt genomen had om zynen zoon gevangen
te zetten. Hy deed derhalven de voornaamfte
vrinden van dien Prins pynigen, en veele\'t lee-
ven beneemen, al waare \'t dat zy niets beken-
den. Het ganfche HÃ³f aldus vol van beroerte,
fchrik, en pyniginge zynde, was\'er een jonge-
ling die zeyde dat Alexander te Af kalon venyn
had doen bereyden , en aan zyne vrinden te
Rome gefchreeven dat zy hun beft zouden doen
om Auguftus te beweegen dat hy hem ontboo-
de, vermids hy hem wilde verwittigen dat dÃ¨

Koning zyn vader de Romeynen poogde te ver^
laaten, om eene onderhandehng met Mithrida-
tes Koning der Parthen aan te gaan. Elerodcs
floeg geloof aan deeze befchuldigingen, en
meende iets gevonden te hebben tÃ³t trooft van
zyn leed, en vleydde zich dat hy nu ontdekt
had den toeleg , die hy zich veel fnooder ver-
beelde dan ze was. Maar hoedaanig een onder-
zoek men ook deede na dit gewaand Venyn i
men Yondt het nier.

Alexander dus door rampen beflÃ³rmd liet
daarom den moed niet zinken , maar toonde
zich in zyne tegenfpoed moediger dan ooit, en
fchroomde zich niet te verantwoorden. Maar
in plaats van zich te verdeedigen, fprak hy op
zodaanig een wyze die den Koning zynen va-
der nÃ³g meer verbitterde ; doordien hy hem
300gde befchaamd te maaken dat hy zich zo
igtdoor lafteringen had laaten bedriegen, en
aan de andere kant hem in groote bekommerin-
ge en verlegenheyd bragt, indien zyn zeggen
by hem geloof vond : want hy ftelde vier fchrif-
ten op, en zondtze hem toe, welke behelfden
dat het te vergeefs was zo veele perfoonen te py-
nigen , om te weeten Ã³f men hem nd \'t leeven
ftond, vermids dat een gewifte zaak was, en
dat zyne vertrouwdfte vrinden, ja Pheroras zelf,
deel aan die tzamenzweering hadden : dat Sa-
lomÃ© heymelyk by nacht tegen zynen dank by
hem te bedde was gekomen, en tegens zyn wÃ
gemeenfchap met\'hem gehad hadde; dat zy al-
le daarover uyt waaren om hem aan kant te hel-
pen, op hoope van daarnaa in rufte te leevens
Ook wierden PtolomÃ©us en Sapinim, de twee
getrouwfte vrinden van Herodes, befchuldigd,
dat zy van \'t getal der medephgtigen waaren ^
Aldus had men nooit iets yflykers gezien dan "
de gedaante Van dit HÃ³fte dier tyd : het fcheen
als Ã³f men door woede en raazerny vervoerd
was 3 en dat die welke eertyds de grootfte vrin-
den waaren geweeft, in een oogÃ©nblik de doo-
delykfte vyanden geworden waaren. Menluy-

digden; men bekommerde zich niet om de
waarheyd naa te fpooren j maar de ftraffe ging
voor \'t vonnis, en de gevangeniffen van dee-
ze 3 de dood van gene, en de wanhoop vaii

zulke ciie zich geen gtinftiger onthaal teeleyden , j
vervulden het paleys met zodaanig een fchrik en
vreeze, dat\'er geen teken van den voorigen ge-
lukkigen ftaat meer overbleef. Herodes zelf
onder alle die groote beroerten had niec dan een
verdrietig fceven ; en in de geftadige )bekom-
merdhey d waarin hy voor zyn ieeven was, ftrek\'-
fe het hartzeer van zich aan niemand ee teo^nnen
vertrouwen , hem tÃ³t een wreede pyniginge.
Dewyl hy dan nacht en dag nergens anders op
peynfde, verbeeldde hy zich dikwils dat hy zy-
nen zoon voor zyne oogen zag waaren, met e^n
zwaerd in de vuyft om hem \'t leeven te benee-
men : zo dat deeze geftadige fchrik hem fchier
zinneloos maakte.

ArchelaÃ¼s Koning van Kappadocie verzoctn zynen
Alexander weder met Herodes zynen vader.

Allchelaiis Koning van Kappadocie ver-
ftaan hebbende dat de zaaken tÃ³t zulk een
verwydering gekomen waaren, vondt zich ge-
noopt , zo door geneegenheyd tÃ³t zyne dÃ³ch-
ter en den Prins Alexander zynen fchoonzoon,
als uyt deernifie dat zyn vrind Herodes in zul-
ken beklaagelyken ftaat vervallen was , hem te
gaan bezoeken. Hy bevondt dan dat her niet dan
al te waar was dat men hem verhaald had en
hy achtte niet geraaden Herodes te beichuldi-
gen dat hy al te ligtgeloovig xi\'^s ge veelt, en
zich re veel door zyne driften had laaten ver-
voeren j uyt vreeze dat ais hy hem noodzaakte
zich te verantwoorden , hy daardoor zyn ge-
moed te meer verbitteren zoude. Maar dewyl
hy wys en verftandig was, bediende hy zich
van een ander middel om hem neÃªr te zetten,
en gaf hem te veritaan dat hy zeer op zynen
fchoonzoon vertoornd was, en dat hy zyn ge-
drag en handeling ontrent hem goedkeurde,
cn bereyd was, zo hy \'t begeerde, het huuwe-
lyk te breeken , en zyne dÃ³chter weÃªr na zich
re neemen , ja zelfs haar te ftraften, indien
\'t bevonden wierd dat zy van \'t misdryf haars
marss kennis gehad hebbende , den Koning
haaren fchoonvader daaraf niet verwittigd had-
de. Herodes verwonderd dat ArchelaÃ¼s zich
met zulken yver aan zyne belangen liet gele-
gen zyn, en zich nÃ³g heviger tegen Alexander
toonde, dan hy zelf, gevoelde het vuur zyner
gramfchap verflaauwen, nam een befluyt om
niet dan met recht en billykÃ¯Ã¯eyd in die zaak
te handelen , en. wierdt allengs weder met een
vaderlyke neyging en tederheyd jegens zynen
zoon ingenomen. Invoege dat daar hy te voo-
re niet lyden kon dat men zymen zoon ver-
fchoonde , hy nu op \'t zien dat ArchelaÃ¼s in
plaats van voorfpreeken hem befchuldigde,
zo weemoedig wierdt, dat hem de traanen ten
oogen uytfprongen : en hy verzÃ³cht hem dat
hy door misnoegen op zynen fchoonzoon zich
"iet zou laaten vervoeren , nÃ³ch het huuwelyk
breeken. ArchelaÃ¼s hem dus bedaard ziende,
begon de befchuldigingen, die tegen Alexander
ingebragt waaren, behendiglyk te fchuyven op
degenen die door hunne quaade raadgeevmgen
zyn gemoed , dat natuurlyk vreemd van quaad-
aai-digheyd was , ophitften , en voornaamelyk
op Pheroras. Dewyl nu deeze broeder van He-
rodes reeds by hem in ongunfte was, had hy niet
zo dra \'t gene ik hier verhaald heb verftaan , Ã³f
% achtte zich verlooren, en oordeelde datnie-
mandtequaamer zou zyn om zyne verzoening te
\'bewerken , dan ArchelaÃ¼s. Hy quam derhal-
by hem met een rouwkleed aan , en als een
â menlch die zich gelooft op de uyterfte kant van
zyn verderf gekomen zyn. Deeze Koning ver-
ftandig zynde vondt goed zich van deeze gele-
genheyd te bedienen , en zeyde dat het gene hy
van hem verzÃ³cht geen ligte zaak was > maar
dat de befte raad dien hy hem geeven kon, was
zelf by den Koning zynen broeder, tc gaan,
voor hem te bekennen dat hy de oorzaak van
al het quaad geweeft was , en vergiffenis van
hem te verzoeken. En dat als hy hem aldus
bereyd had om te gedoogen dat men voor hem
fprak j hy zynen tyd zoude waarneemcn om
hem den dienft tc doen welken hy van hem begeer-
de. Pheroras vÃ³lgde zynen raad j cn \'t geluk-
te hem zo wel > dat hy weder in gunfte by He-
rodes raakte i cn Alexander trok \'er niet minder
nut van dan hy , wordende door dit middel,
wanneer hy zulks niet verhoopen durfde, van
alle de misdaaden welke men hem te lafteleyde
vry gekend. ArchelaÃ¼s aldus door zyn rrefte-
lyk beleyd alles bevreedigd hebbende, won
Herodes geneegenheyd zo , dat die hem begon
aan te merken als zynen beften vrind : hy gaf
hem kÃ³ftelyke gefchenken , en dewyl hy aan
Auguftus van zyn misnoegen jegens zyne zoo-
nen gefchreeven had , vondt hy zich verphgt
hem van \'t voorgevallene kennis tc geeven, tÃ³t
welken eynde deeze twee Koningen beflooten
dat hy eene reyze na Rome doen zoude. Thans
vertrok ArchelaÃ¼s weder na zyn Ryk j Hero-
des vergezelfchapte hem tÃ³t aan AntiochiÃ«, cn
naa dat hy hem met Titim dcn Landvoogd van

Herodes gaat eenen oorlÃ³g aan tegen dc ArabiÃ«rs onodat zy de Tra-
chpnitifche roovers befcherinden.

|i:i Erodes zyn reis naarRomenafgclcgd hebben- 705
^ de, vondt zich te dien tyde genoodzaakt met
dc ArabiÃ«rs om de vÃ³lgende oorzaak in eenen oor-
lÃ³g te treeden. Naa dat Auguftus het land Tra-
chonitis van Zenodorus genomen ,en \'t aan Hero-
des gegeeven had, durfden de inwooners hunne
rooverycn niet langer pleegen, en vonden zich
alzo gedwongen om hunne akkers te bebouwen.
En hoewel dat een werk was dat zeer tegen hunne
ncyginge ftreedt, en dat hun land zo onvrucht-
baar was, datzy weynig voordeels uyt hunnen ar-
beyd trokken, Ã©chter wierden zy door de vlytige
toezigt van Herodes eenen tyd lang verhinderd
hunne gebuuren eenigen overlaft aan te doen.
Maar toen hy na Rome gegaan was om Alexander
by Auguftus aan te klaagen, en hem Antipater
aan te pry zen, Ã¼ep net gerucht dat hy gefturven
was 3 waarop de Trachoniten hunne rooverycn
weÃªr begonden , dÃ³ch door Herodes Krygs-
overften deswege geftraft wierden. De voor-
naamfte deezer rooveren door deezen quaadea

uytflag verfchrikt 5 namen de vlugt na ArabiÃ«,
alwaar Syfleus, vertoornd om dat Herodes hem
zyne zufter geweygerd had, hen ontving, en hen
in een fterke plaats eene wyk verleende, van waar
zy in JudÃ©a en zelfs in Coele-SyriÃ« gingen ftroo-
pen , en ten platten lande pionderen. Hero-
des van Rome gekomen zynde , kon hen niet
ftraffen gelyk zy verdienden , omdat ze door
de ArabiÃ«rs befchermd wierden, nÃ³ch ook dul-
den dat zy zyne onderdaanen dus handelden,
en trok derhalve na Trachonitis , doodende al-
le de nabeftaande van die roovers welke hy aan-
treffen kon. Dit verbitterde de andere zo, en zy
wier den door Ã©Ã©ne hunner wetten, die hen tÃ³t het
wreeken van den dood hunner nabeftaanden ver-
pligt, ZÃ³ tegen hem opgehitft , dat zy alle ge-
vaaren verachteden , om in zyne landen te ko-
men en die te pionderen. Herodes verzÃ³cht
alstoen aan Saturninm en Volumnius , die door
Auguftus tÃ³t Landvoogden in die geweften aan-
gefteld waaren , dat zy hen wilden flraftÃ¨n.
Maar de roovers in ftede van daarvoor te fchrik-
ken , wierden\'er te ftouter op ^ Zo dat zy ten
getale van duyzend byeenquamen 3 en \'t land
en de dÃ³rpen nÃ³g meer afliepen, zonder iemand
die in hunne handen quam in \'t leeven telaaten:
zo dat het meer eenen oorlÃ³g dan roovery ge-
leek. Herodes verzÃ³cht daarop aan de Ara-
biÃ«rs dat zy die roovers aan^em wilden overlÃ©-
veren, en hem de zeftig talenten , welke hy den
Koning Obodas door Sylleus te leen toegezon-
den had j en waarvan de tyd van betaalinge ver-
fcheenen was, weder goed doen. Maar Sylleus,
die Obodas blindhokte, en genoegzaam\'t gehe-
le Ryk alleen regeerde, ftelde de betaaling fteeds
uyt, en zeyde dat die roovers zich in ArabiÃ«
niet ophielden. DÃ³ch eyndelyk bevalen Satur-
ninus en Volumnius hem dat hy binnen dertig
dagen zou moeten betaalen , en dat men de
overloopers van wederzyde weÃªrgeeven zoude.
Alstoen bemerkte men de quaadaardigheyd der
ArabiÃ«rs , want niemand van de hunne was om
eenigerley oorzaak in de landen van Herodes
geweken , daarentegen hadden alle de roovers
hunne wyk in ArabiÃ« genomen.

Sylleus wil njcts van \'c gene Auguftus Landvoogden bevolen had-
den naakomen , maat gaat na Rome. Herodes valt gewapender-
hand ih ArabiÃ« , en neemt het flÃ³t in , waarop de Trachonitifche
roovers zich onthielden.

SYlleus toonde zich ongewillig om naa te ko-
men \'t gene hem bevolen was ; maar ging
na Ronie om Auguftus daarover te fpreeken.
Ondertuflchen toog Herodes, met toeftemmin-
ge van Saturninus en Volumnius , met een heir
na ArabiÃ«, en dat zo fpoedig dat hy in drie dagen
zo veel wegs vÃ³rderde, als men anders gemcen-
lyk in zeven aflegt: waarop hy die roovers in
\'t kafteel RaÃ«pta, alwaar zy gevlooden waaren,
aangreep-, en\'t zelve bemagtigd hebbende, deed
flechten, zonder de ingezÃ©tencn des lands eenig
leed aan te doen. Niettemin trok Naceb Over-
fte der Arabifche benden hem tegen , en men
quam tÃ³t een gevecht, waarin hy met vyfen-
twintig van de zynen het leeven liet. Alle de
Ã³verige namen de vlugt, .en Herodes verloor
naauwlyks eenen man, Naa dat hy deeze roo-
vers aldus bedwongen en geftraft had , zondt
hy drieduyzend IdumeÃ«rs na Trachonitis , om
aldaar te woonen, cn den voortgang hunner roo-
veryen te beletten 5 en hy fchreef aan de BevÃ©l-
hebbers der Roomfche krygsbenden in FeniciÃ«
wat \'er voorgevallen was, enhoehy zich te vree-
de gehouden had met de magt die hem gegee-
ven was te gebruyken, zonder iets meer te on-
derneemen : en zy daarnd verneemende bevon-
den dat het inderdaad zo Was.

Sylleus hitft Auguftus zo tegen Herodes op, dat hy weygert zyne ge-
zanten te ontvangen , en ook met lu-yfteren wil naar die van Araas
Koning der ArabiÃ«rs , welke gevÃ³lgd was op Obodas , dien Syl-
leus door venyn had doen ombrengen , om meefter van \'t rvk te
worden.. Herodes zendt een derde gezantfchap aan Auguftus.

T^E ArabiÃ«rs vaerdigden in der yl booden na 708.
-*--^ Rome af aan Sylleus, en zonden hem een
bericht van zaaken , dÃ³ch geheel anders dan
ze voorgevallen waaren. Hy was reeds by Au-
guftus bekend , cn \'t geviel juyft dat hy voor
ayn paleys wandelde toen men hem die brieven
ter hand ftelde. Hy fchoot ftraks een rouw-
kleed aan, ging na den Keyzer , en klaagde
hem met traanen 5 â Dat Herodes gewapen- â
derhand in ArabiÃ« getrokken was j dat hy \'t â
ganfchelyk verwoeft had : dat \'er vyfentwin- â
tig hÃ³nderd der voornaamfte ArabiÃ«rs , en â
onder andere hun Krygsoverfte Naceb , die â
hem in maagfchap beftondt , en zyn vrind â
was , gedood waaren : dat men groote fchat- â
ten in \'t kafteel RaÃ«pta geroofd had 5 en â
dat Herodes zo uyt verachtinge van Obo- â
das , wiens achteloosheyd zo groot was ere- \' ^
weeft dat hy zich niet ten oorlÃ³g tocgeruft "

had , als omdat\'er geduurende zyn afwee-\'\'
zen een goed opperhoofd mangelde , tÃ³t het
aangaan van zo een onrechvaerdigen oorlÃ³o-
getreeden was. Hierby voegde hy , dat^t â
en waare hy zich verlaaten had op de zÃ³rg â
welke de Keyzer droeg om alle de landfchap- â
pen in vreede tc houden , hy zyn land niet,,
zou Verlaaten hebben , nÃ³ch te Rome geko- â
men zyn om aan Herodes gelegenheyd te
geeven tÃ³t het aanvangen van eenen oorlÃ³g, ,,
die geenftns t\'zyner voordeele zoud uyt- â
gevallen zyn , indien hy\'er had konnen te- ,,
genwoordig weezen." Auguftus door deeze
klagten bewoogen , vraagde aan fommige van
Herodes vrinden , cn eenige Romeynen , die
onlangs te voore uyt SyriÃ« gekomen waaren,
Ã³f het waar was dat die VÃ³rft met een heir in
ArabiÃ« was getrokken : en dewyl zy dit niet
ontkennen konden, vernam hy niet verder na
dc oorzaak die hem daartoe aangedreeven had 5
maar wierd zo 4:0ornig , dat hy aan Herodes
eenen brief fchreef vol van dreygementen , be-
helzende onder andere, âdat hy hem tÃ³t dien

dat hy hem in \'t toekomende als zynen onder- "
daan handelen zoude." Sylleus van zyne kant
fchreef na ArabiÃ« op zodaanig een wvze ah
men denken kan. Deeze brieven maakten die
landaard zo moedig , dat zy , ziende dat de
Keyzer op Herodes vertoornd was, deover^
bopers met wilden wedergeeven , nÃ³ch ook \'c
geld dat zy fchuldig waaren betaalen, nÃ³ch voor
C c c 3 de

de weydcn dic zy in pacht hadden iets geeven.
De Trachoniten inmiddels om zich van deezc
gelegenheyd te bedienen , Honden tegen de
IdumeÃ«rs , welke Herodes by hen in bezettin-
ge gelegd had, op, voegden zich by de andere
Arabifche roovers, plonderdcn \'t land , en
deeden \'er veel quaads, niet zo zeer om eenig
voordeel j alsuyteene begeerte om zich te wree-
ken. Herodes was genoodzaakt dit te verdraa-
gen 5 doordien hy niets onderneemen durfde, om-
dat Auguftus zo vertoornd op hem was, dat hy de
eerfte Gezanten welke hy gezonden had niet had
willen hooren, en dat hy dc andere zonder ant-
woord wederom geftuurd had. Dat Sylleus als-
toen te Rome was, vermeerderde de bekomme-
ring van Herodes , doordien hy wift dat men de
woorden van dien bedrieger geloofde, en dathy
na de kroon van ArabiÃ« ftond. Want de Koning
Obodas te dier tyd gefturven, en EnÃ©as, na dat hy
de naam van Aretas had aangenoomen , zich in
\'c bezit van \'t Ryk hebbende gefteld , bediende
Sylleus zich van allerley lafteringen om hem uyt
het ryk te zetten, en \'er zichzelven in te draai jen.
Hy gaf tÃ³t dien eynde groote gcfchenken aan de
gunftelingen van Auguftus, beloofde hemzelven
ook groote gaavcn , en hoopte dat hyze te gun-
ftiger ontvangen zoude, omdat hy zeer vertoornd
was dat Aretas zich in\'t bezit van \'tryk had dur-
ven ftellen , zonder van hem verlÃ³f daartoe te
verzoeken. Middelcrwyl fchreef deeze nieuwe
Koning aan Auguftus, cn zondt hem onder an-
dere gefchenken eene goude kroon van groote
Waarde: Hy befchuldigde Sylleus in zynen brief
dathy een trouwlooze was , die Obodas zynen
Koning en heer vergeeven, het bewind der zaa-
ken by zyn leeven zich aangemaatigd , de vrou-
wen der ArabiÃ«rs fchandelyk misbruykt ,en groo-
te lommen gelds tÃ³t voortzettinge zyner tyraii-
nye geleend had. DÃ³ch Auguftus wilde zyne ge-
fchenken niet ontvangen, nÃ³ch zyne Gezanten
hooren, maar zondt hen zonder antv/oord te rug.
Aldus wierden de zaaken tuflchen dejooden en
ArabiÃ«rs hoe langer hoe erger, en niemand was
\'bequaam om die groote beroerte te ftillen : want
Aretas was in zyne nieuwe regeeringe nÃ³g niet
genoeg beveftigd , om de moedwil zyner on-
derdaanen te konnen beteugelen: cn de vreeze dic
Herodes had van Auguftus nÃ³g meer te vertoor-
nen , indien hy \'t ongelyk dat men hem aan-
deed afkeerde, noodzaakte hem \'t zelve te ver-
draagen. In deeze verlegenheyd vondt hy geen
beter middel, dan een derde gezantfchap aan
Auguftus te zenden, om door middel van zyne
vrinden te trachten hem te bevreedigen : en hy
koos tÃ³t dien eynde NikolaÃ¼s dc Damascener.

Herodes meer dan ooit vertoornd op zyne zoonen Alexander en
Ariftobulus , door de lafteringen tigen hen ingebragt , doet hen
in dc gevangenis zetten. Auguftus verftaat 4e boosheyd van Syl-
leus , veroordeelt hem ter dood ; beveftigt Aretas in \'t ryk van
ArabiÃ« , heeft berouw over zyne vergramdheyd op Htrcdes ; cn
beveelt hem cenc vergaderinge te Beryte te beleggen , om zyne
toonen , waarover hy ep nieuws tegen hem geklaagd had , te
lecht te ftellen.

/^Ndertuflchen nam de onruft in \'t huysgezin
\' ^^ van Herodes fteeds toe , door \'t aangroei-
jen van zynen haat tegen Alexander en Arifto-
bulus. Het mistrouwen , dat zulk een gevaar-
lyk quaad voor de Koningen is, was niet op-
gehouden, en \'t wierdt dÃ¶or dit volgende voor^
val nÃ³g vergroot. Een LacedemomÃ¨\'r genaamd
Euryklesy v^n Ã©delen af komfte, maar van een
quaad gemoed , zynde zeer ondeugend , een
groot pluymftrykcr, enzoliftig, dathy alles in
\'t werk ftelde om het tegendeel te fchynen van
\'t gene hy inderdaad was, quam by Herodes,
boodt hem gefchenken aan , ontving \'er van
hem nÃ³g grooter, en wikkelde zich zo in zyne
gunft, dat hy hem onder \'t getal zyner voor-
naamfte vrinden ontving. Hy woonde by An-
tipater, cn maakte ook vrindfchap met Alexan-
der , wien hy wysmaakte dat de Koning Arche-
laÃ¼s zyn fchoonvader hem een byzondere genee-
genheyd toedroeg, en dat hy uyt dat inzigt zich
verpligt vondt alle bedenkelyke dienften aan de
Prinfefle Glafyra zyne dÃ³chter te doen. De-
wyl hy dan overal welkom was, en dat hyzich
by ieder ccn onzydig geliet, viel\'t hem gemak-
lyk op alles wat men zeyde te letten, en zich
daarvan te bedienen om te belafteren dien hy
wÃ¼de 5 want hy had de gunft van alle zo ge-
wonnen , dat elk meende dat hy \'t met hem
hield, en dat hy geen verkeering met andere
had, dan om hem in zyne belangen te dienen
Dewyl nu Alexander door zyne jonge jaaren
weynig eervaarenheyd had, liec hy zich zo van
hem bepraaten, dat hy meende dat\'er niemand
was aan wien hy zich veyliger vertrouwen mogt.
Hierom ontdekte deeze Prins zyn hart aan hem,\'
verklaarde hem zyn verdriet zo "degens des
Konings vervreemdheyd van hem, als over den
dood van de Koninginne zyne moeder j en hoe
dat het hem fpeet dat Antipater Zo magtig
was, en aUeen alle de eere bezat, na we^e zyn
broeder en hy met recht mogten ftaan j voorts
bekende hy dat het hem ondraagelyk was te zien,
dat de haat van zynen vader jegens Ariftobu-
lus en hem zo verre ging, dat hy hen niet langer
gewaardigde hen op zyne gaftmaalcn te ontbie-
den , ja flechts tegens hen te fpreeken. Deeze
verraader verhaalde dit alles weder aan Antipa-
ter , zeggende dat hy zich door de weldaaden
van hem genooten verpligt bevondt om hem
van \'t gevaar dat hem dreygde te verwittigen,
ten eynde hy zich op zyne hoede hielde, naar-
dien Alexander niet ontveynfde dat hy van
woorden miftchien wel tÃ³t daaden zou komen.
Antipater ontving dat bericht als een groot te-
ken van toegeneegenheyd van Eurykles, gaf
hem groote gefchenken, en verpligtte hem oni
\\ zelfde den Koning ook te verhaalen. Hy
deed zo > en Herodes floeg ligtelyk geloof aan de
dubbelzinnige woorden waarvan deep fchalk
zich bediende om zyn argwaan en mistrouwen
te vermeerderen i en vattende hierdoor eenen
onverzoenelykcn haat op tegen Alexander,
befchonk hy Eurykles met vyftig talenten. Dee-
ze booswicht vertrok toen na den Koning Ar-
chelaÃ¼s, fprak zeer voordeelig tÃ³t hem van
den Prins zynen fchoonzoon , zeyde dat hy
\'t geluk gehad hadde van behulpzaam geweeft.
te zyn om hem weder in gunfte by den Koning
zynen vader te brengen j kreeg daardoor ook
groote gefchenken van ArchelaÃ¼s ; en keerde
toen weÃªr na LacedemoniÃ« eer men zyn bedrÃ³g
ontdekken konde, Maar dewyl hy in zyn va-
derÂ«

derland niet vroomer leefde dan onder de
vreemden 3 wierdt liy uytgebannen en ver-
jaagd.

710. Middelerwyl hieldt Herodes zich niet ver-
genoegd , gelyk te voore, met een oor te lee-
nen aan de lafteringen waarmeÃª men Alexan-
der en Ariftobulus poogde te bekladden : maar
zyn haat tegens hen was zo groot, dat hoe-
wel niemand hen befchuldigde, hy nÃ³gtans
niet naaliet op hen te doen letten, geevende
volkomene vryheyd om tÃ³t hun naadeel tegens
hem te fpreeken : en dewyl hy naar niets liever
luyfterde, verhaalde men hem onder andere
dat zÃ©kere Emratus van Koos eenen aanflag met
Alexander gefmeed had.

71 Ã¯. Behalve deeze geftadige lafteringen , waar-
door veele om ftryd deeze twee Prinfen by den
Koning poogden zwart te maaken, onder
fchyn van voor zyne behoudenis zÃ³rg te draa-
gen, viePer nÃ³g iets voor, dat hennaadeeliger
was dan al \'t andere. Onder Herodes lyfwacht
waaren \'er twee, geheeten Jukundm cnTyrannm,
die byzonder van hem bemind waaren om hun-
ne ongemeene grootte en fterkte > dÃ³ch om ee-
nig misnoegen tegen hen opgevat deed hyze
van zich. Hierop nam Alexander hen in zyne
lyffchutbende aan , en omdat ze dappere man-
nen waaren, was hy zeer mild jegens hen. Zo
dra had de Koning dit niet verftaan, Ã³fhy vat-
tede daarover een quaad vermoeden op, en deed
hen pynigen. Zy ftonden de pyn lang uyt > maar
eyndelyk daar onder bezwykendc , zeyden zy
dat Alexander hen aangeweeft had om den Ko-
ning te dooden, als hy op de jagt was; en dat
hy gezegd had dat men de lieden gemaklyk zou
konnen doen gelooven, dat hy van \'t paerd val-
lende zich met zyn eygen geweer gedood had,
omdat zulks niet lang te voore byna gebeurd
was. Zy voegden hier nÃ³g by, dat men in de
paerdeftal van dien Prins geld verborgen zou-
de vinden 3 en zy befchuldigden den groot-Jaa-
germeefter, dat hy hen, uyt lafte van Alexan-
der en etlyke van de zyne, de fchichten gegee-
ven had, welke de Koning gewoon was op de
jagt te gebruyken.

Herodes, die toen te Jerieho was, deed deeze
die gepynigd waaren, op datze zyne zoonen be-
fchuldigen zouden, opendyk voor den dag bren-
gen ; waarop het vÃ³lk hen met fteenen dood
gooide ; en Alexander en Ariftobulus ook wilde
fteenigen : maar Herodes zondt Ptolomeus en
Pheroras om zulks te beletten , en vergenoegde
zich met hem en zynen broeder Ariftobulus in de
gevangenis te doen zetten. Zy wierden daaj zo
naauw bewaard, dat niemand by hen mogt ko-
men , en men floeg niet alleenlyk op alle hunne
daaden acht, maar men lettede zelfs op de minfte
woorden die zy fpraken. Overzulks wierden
zy reeds aangemerkt als verloorene menfchen,
en zy zelve geloofden niet anders.

In deezen uyterften nood was het dat Arifto-
bulus , om SalomÃ©, die te gelyk zyne moey
en fchoonmoeder was, tÃ³t deernis met zyn onp-e-
luk te beweegen, en haar eenen haat tegens den
veroorzaaker daarvan in te boezemen , aldus
tÃ³t haar Zeyde: â Kont gy u zelve wel veylig ,,
achten , dewyl men tÃ³t den Koning gezeefd
heeft, dat de hoope van met Sylleus te troÃ¯i- "
wen , u alles wat\'er in dit ryk gefchiedt aan
hem doet overbrieven" Zy verhaalde dit ter-
ftond weder aan Herodes , die \'er zo toornig
om_ wierdt , dat hy zich niet konnende be-
dwingen , beval dat men de twee broeders
van Ã©Ã©n zou fcheyden, enin banden leggen, en
dat men hen zoude noodzaaken , in gefchrif-
te op te ftellen alles wat \'er in den toeleg tegen
hem voorgevallen was. Zy om hem te ge-
hoorzaamen maakten eene verklaaring, welke
behelfde dat zy niet eens gedachten hadden ge-
had van eenen aanflag tegen den Konino- te
fmeeden; maar dathet waar was, dathetqimd
vermoeden, \'t welk hy tegen hen opgevat had,
hen het leeven verdrietig maakende, zy be-
flooten hadden te vlugteo.

Ter zelfder tyd zondt ArchelaÃ¼s Ã©Ã©nen der
grootfte Heeren van zyn HÃ³f, genaamd Mela,
als Gezant na JudÃ©a : Herodes derhalve om te
toonen dat hy groote oorzaak had zich over
zynen Meefter te beklaagen , deed Alexander
uyt den kerker haaien , en vraagde hem in zyne
tegenwoordigheyd , hoe en na v/elke plaats hy
voorgenomen had te vlugten. Hy antwoord-
de dat zyn voorneemen geweeft was na den
Koning zynen fchoonvader te gaan , die be-
loofd had hem na Rome te zenden : maar dac
hy niet de allerminfte toeleg had gehad om iets
tegen hem te beftaan , ja dat \'er niet een waar
woord was aan al het gene waarmede men hem
befchuldigde ; en dat hy gewenfcht had dat
men Tyrannus en zyne makkers naauwkeuriger
ondervraagd hadde 5 maar dat Antipater , om
door hunnen dood het naavÃ³rfchen van de
waarheyd te beletten , gemaakt had dat eenigje
van zynen aanhang onder \'t vÃ³lk gemeno-d
het opgehitft hadden om hem te fteenigen, Â° ^
Herodes beval daarop dat men Alexander en
Mela byde PrinfÃ©s Glafyra zou breno-en en haar
in hun byzyn vraagen , Ã³f zy geeii kennis had
van de tzamenzweeringe tegen hem Toen de
PrinfÃ©s den Prins haaren gemaal m banden aan-\'

712, Herodes liet den Slotvoogd van Alexandrion
ook in hechteniftÃ¨ neemen , en ter pynbank
brengen, omdat men hem befchuldigde dat hy
den twee Prinfen beloofd had, dat hy hen in die
plaats ontvangen , en \'t geld dat Herodes daar
bewaarde, hen ter hand ftellen zoude. Hy be-
kende niets, maar zyn zoon zeyde dat het waar
was, en toonde eenen brief gefchreeven, zo \'t
fcheen, van Alexander, en behelzende deeze
Woorden: Zo dra wy met GÃ³ds byftand
ons voorneemen zullen uytgevoerd hebben,
Â» zullen wy by u komen, en wy twyfelen niet
,Â« Ã³f gy zult ons binnen uwe plaats ontvangen,
gelyk gy ons beloofd hebt.\'\' Herodes deezen
brief gezien hebbende, twyfelde nu met langer
Ã³f zyne zoonen hadden eenen toeleg op zyn
leeven. Maar Alexander beweerde dat de Ge-
heymfchryver T>iofantus zyne hand , uyt laft
van Antipater, die ftichter van dit fchelmftuk
was, naagebootft had: want Diofantus was een

roote Vervalfcheti en wierdt daarnaa noch om fchouwde, wierdt zy zo van droefheyd o-etrof-
(iergelyk een misdaad met de dood geftraft. \' ^^ ^ ^ . .

kreet; Alexander kon zich toen ook vaii traanen
niet onthouden j en dit droevig fchouwfpel be-
woog alle de omftanders tÃ³t medelyden, zo dar
ze lang zonder fpraak en beweeginge bleeven
ftaan. Eyndelyk zeyde PtolomÃ©us, wien de be-
waaring van den Prins aanbevolen was , dathy
verklaaren zoude Ã³f de PrinfÃ©s zyne gemaalin
eenige kennis had van \'t gene door hem gedaan
was. 5, Hoe zou dat anders konnen weezen 5 ant-
35 woordde hy, nademaal ik haar liever heb als
3, myn leeven , en dat ik kinderen by haar ge-
35 teeld hebbe die my zo lief en waard zyn ?" Zy
nam alstoen het woord , en zeyde : ,, Dat zy
35 t\'eenemaal onnozel was ^ maar dat indien ze
5, door zich fchuldig te bekennen , haaren ge-
53 maal redden kon, zy bereyd was eene on waar-
3, heyd te belyden, zonder aan te zien wat haar
deswege ook zou moogen wedervaaren,"
Thans zeyde Alexander tÃ³t haar : â \'t Is waar,
dat nÃ³chte gy nÃ³ch ik iets gedaan hebben van
\'t gene waarmeÃª men ons beticht; maar ech-
ter IS u niet onbekend, dat wy beflooten had-
den na den Koning uwen vader te vlugten,
om vandaar na Rome te gaan." Dit ftondt
zy toe : en Herodes liet zich voorftaan dat hy
geen ander blyk van ArchelaÃ¼s quaade wille
behoefde. Hy zondt dan Olympus en Volum-
nÃ¯m aan hem 5 om te klaagen dgit hy deel had
aan den quaaden toeleg zyner zoonen, bevee-
lende deeze Gezanten te Eleufe, ftad in Cili-
ciÃ« 5 aan land te treeden 5 en als zy zyne brie-
ven aan hem behandigd hadden , na Rome te
gaan , alwaar zy , zo ze bevonden dat Niko-
laÃ¼s in zyn gezantfchap tÃ³t zyn oogwit geko-
men was 5 de brieven en gefchriften om te be-
wyzen dat zyne zoonen fchuldig waaren , aan
Auguftus overlÃ©veren zouden, ArchelaÃ¼s ant-
woordde op \'t gene hem te lafte gelegd wierdt,
dat het waar was dat hy aan Alexander en Ari-
ftobulus beloofd had hen te zuilen ontvangen,
vermids hy geloofde dat zulks voordeelig zou-
de zyn VÃ³Ã³r hen en den Koning hunnen vader,
die op enkel vermoeden zich tÃ³t gramfchap
had laaten vervoeren : maar dat zyn voornee-
men in geenen deele geweeft was hen na Rome
te zenden , nÃ³ch ook in eene quaadwilligheyd
tegen hem te koefteren,

Olympus en Volumnius te Rome aangeko-
men zynde 5 vonden geen zwaarigheyd om hun-
ne brieven aan Auguftus over te geeven , door-
dien NikolaÃ¼s alles wat Herodes begeerde op
de vÃ³lgende wyze verkeegen had. Verftaan
\'lebbende dat\'er verdeeldheyd onder de Ara-
oiÃ«rs die met Sylleus te Rome waaren, was , en
bericht uyt eenige van hen gekreegen hebbende
van de misdaaden door Syl eus beiaan , en dat
zy bereyd waaren hem aan te klaa|en , endoor
zyne eygene brieven, die zy doenze zich van hem
verwy derden magtig waaren geworden, te over-
tuygen dat hy veele maagen van den Koning
Obodas had doen fterven , geloofde hy dat hy
die gelegenheyd moft aangrypÃ¨n, als zynde veel
bequaamer om zynen meefter weder in Auguftus
gunft te brengen, dan den grooten weerzin dien
de Keyzer tegen hem had opgevat, met rÃ©de-
nen te gaan beftryden j en als hy een begin maak-
te met Sylleus te befchuldigen, kon hy daarnaa
wel eens een\' gunftiger tyd vinden om Hero-
des te verdeedigen, Toen^\'de dag om de zaak
voor Auguftus te bepleyten gekomen was , be-
fchuldigde NikolaÃ¼s, met byftand der Gezan-
ten van den Koning Aretas , Sylleus dat hy
den Koning Obodas zynen Heer, midsgaders
veele ArabiÃ«rs , omgebragt had : dat hy geld
geleend had om het tÃ³t ontruftinge van den
Staat te gebruyken : dat hy verfcheydene over-
fpÃ©len niet alleenlyk in ArabiÃ« , maar ook te
Rome gepleegd had ; en dat hy boven alle die
misdaaden nÃ³g had durven beftaan den Keyzer
door zyne bedriegeryen in te neemen , en He-
rodes van veele zaaken te befchuldigen waar-
van \'er niet Ã©Ã©n waa? waÂ§. Qp deeze woorden

viel Auguftus hÃ©m in zyne reede, beval hera
\'t Ã³verige te ftaaken} en te verklaaren Ã³f\'t niet
waar was dat Herodes met een heir in ArabiÃ«
was getrokken, aldaar vyfentwintig honderd
menfchen had gedood, een groot getal gevan-
genen weggevoerd, en het land geplonderd.
NikolaÃ¼s antwoordde dat hy hem vrymoedig-
lyk verzÃ©keren kon, dat alle die dingen meeren-
deels loutere verdichtfelen waaren; dathy hem
niets gezegd had dan \'t gene de waarheyd was,
en dat Herodes niets gedaan had dat hem zou
konnen mishaagen. Auguftus verwonderd over
dit antwoord, luyfterde naar hem met nÃ³g groo-
ter aandacht j waarop NikolaÃ¼s begon te ver-
* Uyt het haaien, dat JHerodes vyfhonderd * talenten te
leen gegeeven had, en dat het handfchrift uyt-
nL/atdccirukkelyk medebragt, dat wanneer de tyd van
fomraezo betaalinge vervallen was, hy zyne vergoeding
op \'t ganfche land zou moogen zoeken. Dat
men derhalve \'t krygsvÃ³lk, waarvan hy zich
bediend had, geen heir kon noemen, maar eer-
der benden die op Ã©Ã©ne tÃ³gt gingen om een ge-
rechtsvonnis uyt te voeren. Dat de befchey-
denheyd van Herodes zo groot geweeft was,
dat hoewel hy een volkomen recht had, om
uyt zichzelven die zaak voort te zetten, hy\'er
echter eerft verfcheydenmaal tegens Saturninus
en Volumnius, Landvoogden van SyriÃ« , van
gefprooken had , en dat Sylleus in hunne te-
genwoordigheyd in de ftad Beryte beloofd, en
by Csefars fÃ³rtuyn gezwooren had , dat hy die
Ibmme binnen dertig d^gen betaalen, en de
overloopers wedergeeven zoude. Dat dewyl
hy zyn woord niet hield, Hecodes wederom
by die Landvoogden gekomen was : dat zyhem
toegeftaan hadden zyn recht te gebruyken en ge-
wapenderhand zyne betaaling te zoeken : en
dat hy daarop eyndelyk in ArabiÃ« getrokken
was. â Dit is het, magtige VÃ³rft, vervÃ³lgde
i, hy, dat men den naam geeft van oorlÃ³g aan-
3, doen, dit is die oorlÃ³g daar men zo breed van
3, opgeeft: Maar kan men dit eenen oorlÃ³g noe-
3j men, daar het niet gefchied is dan met verlÃ³f
uwer Landvoogden, uyt krachte van een bon-
3, dig handfchrift, en naa \'t pleegen van zulk
3, een groote meyncenigheyd , waardoor men
3, niet gefchroomd heeft de eerbiedigheyd dic
â men den Goden en uwen naame fchuldig is j
3, te fchenden. Nu flaat my nÃ³g wegens dege-
3, vangenen te fpreeken , welke men zegt dat
3, Herodes weggevoerd heeft: en \'t zal my niet
zwaar vallen die zaak te verantwoorden.
Veertig van die Trachonitifche roovers, en
daarnaa nÃ³g een party andere, vreezende dat
Herodes hen ftraffen zoude, namen de vlugt
Â» na ArabiÃ«, alwaar Sylleus hen niet alleenlyk
Â« ontving, om zich tÃ³t overlaft van alle men-
â fchen van hen te bedienen, maar hy pf hen
â land, en deelde met hen van den roof, zon-
3, der naa te denken dat hy den eed brak, vÃ³l-
3, gens welken hy gehouden was die misdaadi-
3, gen, nevens \'t geld dat hy fchuldig was, in
handen van Herodes te lÃ©veren : en hy zal met
konnen bewyzen dat Herodes eenige andere
_ lieden in ArabiÃ« gevangen genomen heeft,
Z dan deeze, waarvan nÃ³g een gedeelte \'t ont-
kgmen is. Heefc men dan wel ooit grooter

bedriegery gezien ? Maar deeze andere is nÃ³g- â
tans niet minder, zo ze haar niet nÃ³g over-,,
treft. Men heeft u gezegd dat Herodes vyf-
entwintig honderd menfchen omgebragt had: â
en ik kanu met waarheyd verzÃ©keren, datnie- â
mand van de zyne de hand aan \'t zwaerd ge-
flagen heeft, dan naa dat Naceb met Zyne,,
krygsmagt hen eerft aangegreepen, en eeni-
re van de hunne gedood had 5 maar toen ver- ,,
oor hy zelf het leeven met vyfentwintig an-,,
dere ArabiÃ«rs. Aldus ziet gy, magtige VÃ³rft, â
dat dit getal van vyfentwintig ^ door een zon- â
derhng verdichtfcl, tÃ³t vyfentwintig hon- â
derd vermenigvuldigd is." Deeze woorden
ontftelden Auguftus zo geweldig , dat hy zich
na Sylleus keerende , en hem met een oog van
gramfchap aanziende, vraagde hoeveel Arabi-
Ã«rs in dat gevecht gefneuveld waaren. Hy niet
weetende wat te antwoorden , zeyde dat men
zich in \'t getal vergift had. Men las daarnaa
het handfchrift vanlceningc, de bevÃ©l fchriften
der Landvoogden, en de brieven der fteden die
over deeze roovers klaagden.

Auguftus alstoen vÃ³lkomenlyk van de zaak
onderrecht, had berouw dat hy zich door be-
drÃ³g zo had laaten misleydcn om zo fÃ³rs aan
Herodes te fchryven > voorts veroordeelde hy
Syfleus ter dood, verweet hem dat hy door zy-
ne leugentaal hem zo verbÃ³lgen tegen zynen
vrind gemaakt hadj en beval dat men hem na
ArabiÃ« zoude voeren, om aldaar zyne fchuld-
eyfchers te voldoen, eer men hem inetdedood
ftrafte. Belangende Aretas , hy kon niet be-
fluyten hem zynen misflag, dat hy zich zonder
zyn verlÃ³f in het bezit van \'t ryk gefteld had,
quyt tc fchelden; en hy wilde ArabiÃ« aan He-
rodes geeven : maar de brieven van dien VÃ³rft ^
die hem door Olympius en Volumnius reeds
waaren overgegeeven , deeden hem van voor-
neemen veranderen, omdat hy niet anders daar-
in vindende dan befchuldigingen tegen zyne
zoonen, het niet geraaden oordeelde eenen ou-
den man ^ die van zo veel huysverdriet omringd
was, met de zÃ³rgen van een ander koningryk
te belaften. Derhalve liet hy den Gezanten
van Aretas toe hem te komen begroeten, en
naa dat hy \'t bedryf van hunnen meefter fcher-
pelyk berifpt had ^ vermids hy de ftoutheyd ge?
had had van het ryk naa zich te neemen, zon-
der het van hem ontvangen te hebben, nam hy
zyne gefchenken aan, en beveftigde hem in zy-
ne regeeringe.

Daarnaa fchreef hy aan Herodes j dat hy
hem zeer beklaagde dat zyne kinderen hem zo
veel werks maakten : dat indien zy zo ontaard
waaren dat ze iets tegen zyn leeven hadden
durven beftaan , hy hen als vadermoorders
moft handelen , waartoe hy hem volkÃ³mene
vryheyd gaf Maar indien zy geen ander voor-
neemen hadden gehad dan te vlugten, dat dan
de vaderlyke geneegenheyd hem verpligtte
zich met een ligte ftraffe voldaan te houden
Dat hy hem derhalve raadde te Beryte , alwaar
veele Romeynen waaren, eene vergadering aan
te ftellen^ opdat de zaak aldaar met byftand
der Landvoogden van de omleggende winge-
weftÃ¨n 5 cn van ArchelaÃ¼s Koning, van Kappa-

cn andere perfoonen die zo door hun-
nen ftaat als wegens vrindfchap by hem in aan-
dien waaren, mogt beftecht worden.

Herodes klaagt zyue zoonen Alexander en Ariftobulus in eengÃ¯Ã¶ote
vtrgaderuig te Beryte aan, doet hen veroordeelen, cn ombrengen.

T^Eeze brief van Auguftus aan HÃ©rodes baar-
de hem groote blydfchap , zo doordien
hy daaruyt zag dat hy weder in zyne gunfte
geraakt was , als omdat hy volle magt ontving
om met zyne zoonen naar zyn goÃ©dvinden te
handelen: en ik weet niet hoe \'f byqÃ¼am , dat
daar hy te voore in den tyd zyner voorfpoed
zieh wel fors tegen zyne zoonen toonde, maar
echter nooit zo verre ging dat hy hunnen on-
dergang begeerde , Ã³f al te fchielyk tegen hen
voortvaaren wilde , hy nu geen maat nÃ³ch re-
gel hieldt in zynen haat, hoewel de zaaken in
heter ftaat herfteld waaren dan hy had konnen
wenfdien. Hy ontboodt dan van alle kanten
om tÃ³t Beryte te komen alle degÃ©nen wÃ©lke
Auguftus bevolen had, uytgenomen ArchelaÃ¼s,
\'t zy dat hy hem haatte , Ã³f dat hy vreefde
dat die zich tegen zyn voorneemen aankanten
zoude. De Landvoogden en de voornaamfte
perfoonen van verfcheydene fteden quamen al-
daar dÃ³ch zyne zoonen wilde hy\'er niet laa-
ten komen , maar deed hen in een vlek der
SidoniÃ«rs, genoemdFlatane, brengen, vanwaar
men hen, dewyl het niet verre van de ftad was,
ligtclykkon haaien indien\'t noodig waare. Hy
tradt dan alleen in de vergadering , die uyt
honderd vyftig perfoonen beftondt j en de ma-
loier op welke hy zyne zoonen befchuldigde,
in plaats dat ze medelyden met zyn ongeluk
verwekt, en de omftanders van de noodzaake-
lykheyd die hem drong om tÃ³t dit uyterfte te
icomen , overtuygd zoud hebben , was zeer
wanvoegelyk in den mond van eenen vader:
T/ant hy fprak met een groote hevigheyd , wor-
dende door zynen toorn zo veryoerd, dat hy
niet dan ftamCrende p geheel ontroerd de be-
fchuldigingen tegen \'zyne zoonen voortbragt,
zonder eenig bewys Van iets dat hy zeyde.
Eyndelyk men zag ednen vader die in plaats
van de Rechters een goed bericht tc geeven,
2ich niet fchaamde te begeeren dat zy met hem
aanfpannen zouden om zyne kinderen te be-
fchuldigen. Hy las hunne brieven , waarin
niets was dat eenig quaad voorneemen tegen
hem te kennen gaf, Ã³f naar eenige zwaare on-
deugd geleek 5 maar men kÃ³n \'er alleenlyk uyt
bcmcrkÃ¨n dat zy beflooten hadden te vlugten j
Ã©n eenige woorden gaven te verftaan datzy een
misnoegen opgevat hadden. Xoen hy die brie-
ven dus verre geleezen had, riep hy uyt, even als
Ã³f die woorden eeii volkomen bewys waaren :
3, Dat zy op zyn leeven toegelegd hadden , en
33 hy zwoer dat zy hem ondraagelyker waaren
33 dan de dood : waarby hy voegde dat de
35 Natuur en AUguftus hem vÃ³lle magt over
,, zyne zoonen gaven ; en dat Ã©Ã©ne Van de wet-
â ten zyner landaard zeer naadrukkelyk in dat\'
â ftuk was 3 dewyl ze beval dat wanneer de
ouders hunne kinderen befchuldigden, ende
,5 handen op hun hoofdleyden , de omftan-
ders gehouden waaren hen te fteenigen. Dat â
hy derhalve zonder eenige andere rechtsplee- 3,
ginge zyne zoonen in zyn land en ryk kon doen
fterven; maar dat hy gcnecgen was den raad en
\'t goedvinden dier groote byeenkomft te heb-
ben. Dat hy hen nÃ³gtans daar niet had doen
komen om rechters over zyne zoonen te zyn,
dewyl hunne misdaad klaar bleek maar al- â
leenlyk opdat zy by deeze gelegenheyd in â
zyn rechtmaatig gevoelen zouden trceden, â
en de naakÃ³melingen alzo door hunne toe-,,
ftemminge mogten wecten j van hoe groot
een belang het was, zulk een fchrikkelyk be- â
ftaan der kinderen tegen hunne ouders niet
ongeftraft te laaten."

Naa dat Herodes aldus gefprooken had ,
zonder zyne zoonen te hebben laaten haaien,
opdat zy zich verantwoorden zouden, be-
merkte de vergadering wel dat \'er geene hoope
van verzoeninge meer overig was; dies beves-
tigde zy de magt welke Auguftus hem gegeeven
had om met hen te handelen zo als hy \'t goed-
vond. Saturninus, man van burgermeefterly-
ke waardigheyd , en die zeer aanzienlyke amp-
ten bediend had , was de eerfte die zyne mee-
ning te verftaan gaf , en dat met groote be-
fcheydenheydi want hy zeyde. 3, Dathy van
gevoelen was dat zy ftraf baar waaren , maar â
niet met de dood j doordien^ hy zelfvader ,,
zynde zo ftreng niet kon weezen $ nÃ³ch
ook gelooven dat men by de voorige rampen â
van Herodes dit niÃ©uw verdriet j dat alle an- â
dere te boven zou gaan, behÃ¶orde te voegen."
Zyne drie zoonen , die zyne ftedehouders waa-
ren, zeyden tpen ook hunne meening i en waa-
ren van \'t zelfde verftand. Volumnius daaren-
tegen oordeelde dat zy die zich zo gÃ³dloos je-
gens hun vader gedraagen hadden , den dood
verdiend hadden j en de meefte die naa hem
^raken waaren van zyn gevoelen: ZO dat \'er voor
de^e twee Prinfen geen hoope meer overbleef

I hans vertrok Herodes na^yrus, werwaards
hy hen ook deed voeren: en NikolaÃ¼s, die van
Rome wederkeerde, aldaar aangekomen zynde,
verhaalde hy hem wat \'er te Beryte voorgeval-
len was , en vraagde hem wat het gevoelen zy-
ner vrinden te Rome was wegens zyne zoonen,
Hy antwoordde dat de meefte hen veroor-
deelden, en meenden, d^thy hen in de gevan-
genis moft zetten, om hen te doen fterven, in-
dien hy \'t billyk vondt j maar alleenlyk naa een
ry^ overleg j opdat het niet fcheene dat hy in
zo een gewigtige zaak meer dÃ³Ã³r toorn dan
door de reden geleyd wierd: Ã³f anders dat hy ,
om zich niet in een onverhelpelyk onl^yl te
wikkelen , hen behoorde te ontflaan en in vry-
heyd te ftellen. Herodes hebbende hem aldus
hooren fpreeken, bleef lang in diepe gedachten ,
zonder iets te zeggen. Thans beval hy hem
mcdet\'fcheepetegaanj cn Vertrok na Cefarea.

Middelerwyl gaf deeze groote zaak Mfk
van gefprÃ©k aan al de werreld: men fprak niet dan
van \'t ongeval deezer Prinfen 5 en de haat dien
hun vader hen al ovCr lang toegedraagen had,
deed vreezen dat hy hen zou doen ombrengen.
In deeze ongeruftheyd over dit werk kon men
zonder gevaat ni<itsise|gennÃ³ch aanhooren dat

hen gunftig was : maaÃ¯ men moft het mede-
doogen dat men met hen had, in zyn hart ver-
bergen j en zyn. hartzeer ontveynzen en ver-
krÃ³ppen.

np- Daar was niemand dan Tero, een oud en dap-
per krygsman, wiens zoon van Alexanders ou-
derdom , en dien Prinfe zeer toegedaan was,
die de koenheyd had om niet te zwygen \'t gene
andere maar durfden denken: Hy fchroomde
niec fomtyds opentlyk en ronduyt te zeggen:
â Dat\'er geen waarheyd en gerechtigheyd meer
onder de menfchen was j dat de leugen en
quaadaardigheyd in hunne harten regeerde;
en dac hunne blindhÃ©yd zodaanig was , dat
â hoe groot hunne misflagen ook waaren , zy
,, die niet bemerkten. " Men had\'er vermaak
in, hem met zulk een edelmoedige en gevaar-
lyke vryheyd te hooren fpreeken, en men kon
zyne vrymoedigheyd niet laaken : maar elk
zweeg ftil, uyt vreeze van\'er zyne welvaart aan
te waagen , alhoewel de vrees welke men voor
die Prinfen had , andere behoorde bewoogen
te hebben om zyn voorbeeld na tÃ« vÃ³lgen. Hy
verzÃ³cht ook gehoor by den Koning, om hem
alleen te fpreeken ; en Herodes ftondt het hem
toe, waarop hy zich aldus het hooren: â Ik
5, kan niet laaten, Heer Koning, u aan te fpree-
3, ken, met eene vryheyd die gevaarlyk voor
3, my zou konnen weezen, maar voordeelig
3, voor u; indien \'t u belieft myn zeggen wel
,, te overweegen. Wat denkt gy dÃ³ch ^ Of
3, waar is nu dat gemoed het welk zich boven
â de zwaarfte zaaken plagt te verheffen; en
â waar zyn alle uwe nabeftaande en vrinden
3, gebleeven ? Want kan men onder dat getal
3, Wel rÃ©kenen zulke die zich niet bekommeren
3, om eene beroerte te ftillen, die zo een ge-
3, lukkig HÃ³f, als eertyds het uwe was , t\'ee-
3, nemaal omkeert? Opent gy uwe oogen niet
3, om te aanfchouwen wat\'er gefchiedt? Is het
3, wel moogelyk dat gy twee Prinfen, welke gy
35 by zo eene groote Koningin geteeld hebt, en
35 die zo wel gebooren zyn, zoudt doen fter-
35 ven, om in den ouderdom waarin gy zyt, u
3, in handen vanÂ» eenen Prins, die een misdaa-
dige hoope heeft, te ftellen, en u over te gee-
ven aan zulke uwer nabeftaanden welke gy
zo menigmaal onwaerdig geoordeeld hebt te
leeven? Bemerkt gy niet dat het volk door
ftilzwygen uw gedrag en uwen haat je-
gens uwe kinderen laakt? En wordt gy niet
gewaar dat uwe krygslieden, dÃ³ch voornaa-
melyk de BevÃ©lhebbers, deernis met het on-
geluk dier twee Prinfen hebben , en hen die
55 de oorzaak van hun ongeval zyn, niet zonder
afgryzen aanfchouwen konnen ? "
I>ewyl de Koning zyn verdriet wel gevoel-
de, en van de ongetrouwheyd zyner maagen
genoeg verzekerd was, nam hy deeze aanlpraak
van Tero in \'t eerft niet quaalyk op. Maar
ziende dat hy hem met al te groot een vrypÃ³s-
tigheyd drong, en geen maat hieldt, begon hy
toornig te worden; en merkende \'t gene hy zey-
de eerder aan als een verwyt, dan als eenen raad
van geneegenheyd t\' zynen dienfte, vraagde hy
hem wie die BevÃ©lhebbers en krygslieden waa-
ren die zyn gedrag laakten : en naa dat Tero

die genoemd had , deed hy heli alle in hechte-
niftÃ¨ neemen, en zondt hemzelven ook na den
kerker.

ZÃ©kere Tryfo, die Herodes baardfcheerdet
was, zeyde hem daarnaa, dat hy dikwils van
Tero was vÃ©rzÃ³cht geweeft hem met zyn fcheer-
mes de keel af te fnyden als hy hem den baard
fchoor, met toezegginge dat hy \'er wel voor
beloond zoude worden, en dat \'er niets was dac
hy van Alexander niet verhoopen mogte. He-
rodes deed dien Baardfcheerder terftond vaft-
zetten , om hem ter pynbank te brengen ; ook
liethy Tero pynigen, midsgaders zynen zoOn,
die ziende dat zyn vader gruuwelyke pynen
uytftondt zonder iets te bekennen, en dat de
Wreedheyd des Konings geen hoope van eenige
verligtinge gaf, zeyde dat hy de waarheyd ver-
klaaren zoude, indien men ophieldt met hen tÃ©
fÃ³lteren. Men beloofde \'t hem ; waar op hy
dan zeyde, dat zyn vader de vryheyd hebben^-
de om met den Koning alleen te fpreeken, voor-
genoomen had hem te dooden, en alles te waa-
gen ter liefde van Alexander. Deeze verklaa-
ring verlÃ³fte Tero van de pynen ; maar men
weet daarom niet Ã³f ze waar was, en Ã³f zyn
zoon niet zo gefprooken heeft om zynen vader
en zichzelven van de pynen te bevryden.

Alstoen verbande Herodes uyt zyn gemoed
alle bekommerdheyd, dieper nÃ³g mogt overge-
bleeven zyn om hem tÃ³t het ombrengen zyner
zoonen te doen befluyten : en om niet weÃªr van
andere gedachten te worden, haaftte hy zich
om zyn voorneemen uyt te voeren. Hy deed
dan Tero , zynen zoon , den baardfcheerder,
en de driehonderd BevÃ©lhebbers, welke men
bedraagen had, opentlyk te voorfchyn bren-
gen, en befchuldigde hen voor\'t vÃ³lk, \'t welk
fluks op hen aanviel, met fteenen en alles wat
hun voor de hand quam op hen wierp, en hen al-
le om \'t leeven bragt. En noopende Alexander
.en Ariftobulus, deeze onbarmhartige vader deed
hen na Sebafte voeren, alwaar zy \'door zyn be-
vel geworgd wierden; waarnaa men hunne ly-
k^n by nacht na Alexandrion bragt in \'t graf al-
waar hun moederlyke grootvader, en veele hun-
ner voorouderen begraaven waaren.

Men zal zich moogelyk niet verwonderen
dat een haat, zo lang van te voore opgevat,
zo aangroeide, dat hy magtig was alle de ney-
gingen der natuure in Herpes uyt te bluflchen.
Maar men mag met reden twyfelen Ã³f men de
twee Prinfen, die hunnen vader geftadig ver-
toornd hebbende, hem eyndelyk noodzaakten
hen als zyne doodelyke vyanden aan te merken,
behoort te befchuldigen ; dan Ã³f men de zaak
moet toefchry ven aan de hardhartigheyd van He-
rodes, en aan die geweldige heerfchzucht, die
als het op \'t behouden van de volftrekte mao-t
aanquam, welke hy niet dulden kon dat men
wederftreefde, hem gelooven deed dat hy nie-
mand behoorde te verfchoonen : \'t en waare
men de oorzaak liever aan de FÃ³rtuyn wiFde
wyten, welke meer magt heeft dan alle men-
fchelyke wysheyd; waarom wy ons ook laaten
voorftaan, dat alle gebeurlyke zaaken dooreen
zÃ©kere noodfchikkelykheyd zodaanig befteld

ke kracht wy de naam van het Noodlot geeven,
om dat alles noodzaakelyk door deszelfs ver-
moogen zo een lÃ³t overkomen moet. Maar ik
meen dat men het zelve in zo verre kan toe-
iienimen, dat men echter ook iets in ons ver-
moogen fteld, en dat men niet moCt valt ftel-
len dat het booze \'t geen yemand bedryft Ã³f
overkomt, buyten zyn ey ge toedoen geichied.
Het geene de Wet al lange voor dit ons zeg-
gen heeft aangetoond. Maar om weÃªr tot de
twee eerfte oorzaaken van dit treurfpel en be-
klaagelyk geval te komen, het is waar dat men
deeze Prinfen befchuldigen kan van een zÃ©ke-
re ftoutheyd, die niet dan al te gemeen by per-
foonen van hunnen ouderdom gevonden wordt:
en van die hoogmoed welke een koninglyke
geboorte medebrengt > en\'dat zy al te ligt een
oor geleend hebben aan zulke die tÃ³t nadeel
van hunnen vader fpraken-, dat zy al te naauw-
keurig zyn bedryf onderzÃ³chten dat zy \'er al
te flecht van oordeelden j en dat zy alzo zelve
ftÃ³ffe verfchaften tÃ³t de lafteringen der gener
die hunne geringfte woorden gade floegen, om
des Konings geneegenheyd te winnen , door
hen eenen quaaden trek te Ipeelen. Maar be-
langende Herodes, hoe kan men hem verfchoo-
nen in zulk een onnatuurlykc daad, van zyne
eygene kinderen te dÃ³en fterven, zonder dat
hy hen kon overtuygen dat zy eenen toeleg op
zyn leeven hadden hebbende alzo zyn ryk be-
roofd van twee Prinfen , zo Wel gemaakt, zo
behendig in allerley oefeningen , zo bequaam
en afgerecht tÃ³t den oorlÃ³g , cn zo bevaflig
van fpraak, inzonderheyd Alexander, dat zy
niet alleenlyk Van de Jooden , maar ook van
de vreemdelingen bemind waaren ? En\' indien
hy hen al fchuldig geoordeefd had , behoorde
hy zich niet vergenoegd te hebben met hen ge-
vangen te houden , Ã³f uyt het ryk gebannen
te hebben j naardien \'er niets , nÃ³ch van bin-
nen nÃ³ch van buyten te vreezen was 5 omdat
hy van zo een magtige befcherminge, als die
der Romeynen Was, zich verzÃ©kerd kon hou-
den.^ En wat grooter blyk zyner yflyke on-
nenfchelykhcyd kon hy geeven , dan dat hy
die met alleenlyk heeft konnen overwinnen,
maar dat hy\'er zich zo door Het vervoeren, dat
hy zyne kinderen met zulk een voorbaarige
drift deed ombrengen ? Ea hy maakte zich te
ichuldiger , omdat hy tÃ³t zodaanigen ouder-
dom gekomen was, dat hy zich niet verfchoo-
nen kon met oneervaarenheyd, Ã³f dat de zaak
zo lang geduurd had 5 want zyn misdryf zou
zo zwaar niet geweeft zyn, indien een fchiely-
ke aanflag op zyn leeven, dic hem zo over-
rompeld had dat hy niet had konnen laaten ge-
loof daaraan te flaan, hem tÃ³t zulk een wree-
de daad aangedreeven hadde. Maar dit te be-
gaan naa zo ccn lange vertoeving en zo veel
overlcgs, is een teken van een bloeddorftig ge-
moed, dat in \'t quaad verhard is , gelyk-het
gevÃ³lg genoegzaam toonde 3 want hy fpaarde
zelfs die niet, welke hy te voore meeft fcheen
te beminnen. En hoewel\'er weynig reden was
om hen tc beklaagen, vermids zy fchuldig waa-
ren aan de dood van deeze Prinfen, echter ver-
hindert dit niet zyne wreedheyd in dit geval

Antipater ppogt den dood van den Koning Herodes zynen vader tc
veihaaften , om in zyne plaats te regeeren. Kinderen welke He-
rodes by zyne negen vrouwen had.

A Lhoewel Antipater door den dood zyner
^broederen eenen grooten voortgang in zy-
nen verfoeijelyken toeleg op \'t leeven van zy-
nen vader gemaakt had, echter was zyn onge-
duld om te regeeren zo groot , dat % geene
andere hinderpaalen, die de vrucht zyner hoo-
pe vertraagden , dulden konde : want verlÃ³ft
zynde van de vreeze dat zyne broeders de
kroon met hem deelen zoude , vondt hy zich
in nÃ³g grooter verlegenheyd , door den haat
dien \'t vÃ³lk hem toedroeg , en door den afkeer
welken de krygslieden , die alleen magtig ge-
noeg zyn den troon der Koningen , wanneer
\'er veranderingen en omkeeringen in de ryken
komen, re onderft:hraagen , van hem hadden:
en hy kon dien algemeenen weÃªrzin , welken
men tegen hem opgevat had, niet dan aan zich-
zelven toefchryven , nademaal hy dien op zich
gehaald had door den dood zyner broederen te
bewerken. Hy liet daarom niet naa het gan-
fche Ryk nevens zynen vader te regeeren, gelyk
als Ã³fhy reeds in \'t bezit daarvan geweeft waare,
doordien Herodes een volkomen vertrouwen
op hem ftelde, en dat in plaats van een af-
fchuuwen van zyn verraad jegens zyne broe-
deren te hebben , hy \'er wel in zynen fchik om
was , meenende dat het niet uyt eenigen haat
tÃ³t hen gefchied was dat hy zo gehandeld had,
maar uyt eene toegeneegenheyd jegens hem,
en om het belang dat hy in zyne behoudeniftÃ¨
nam : alhoewel het nÃ³gtans waar was , dat hy
met zulk een woede tegen hen was ingenomen,
dat hy niet alleenlyk hunne perfoonen haatte,
maar hen ook haat toedroeg om hun vaders
â¢ wille j doordien hy voor een ieder vreefde die
zyn verraad aan hem zoude konnen ontdekken,
en zich aankanten tegen den toeleg dien hy ge-
fmeed had om hem uyt de werreld weg te neemen,
en zich in zyne plaats te draaijen. Maar dewyl die
zelfde vreeze van ontdekt te worden, en geen
Grooter vyand te hebben dan zynen vader, niet
kon ophouden zo lang hy in \'t leeven was,
haaftte hy zich om zyne verfoeijelyke onder-
neeming te volbrengen. Uyt dit mzigt ver-
zuymde hy niet om ae voornaamfte vrinden
zyns vaders , en voornaamelyk die te Rome,
dÃ³ch boven alle andere Saturninus, Landvoogd
van SyriÃ«, en zynen broeder , door groote
gefchenken te .winnen. Ook hoopte hy zyne
moey SalomÃ© , die toen aan Ã©Ã©nen der grootfte
vrinden van Herodes getrouwd was , op zyne
zyde te krygen : want Antipater was de ge-
veynfdfte en doortraptfte menfch, om onder

fchyn van vrindfchap te bedriegen , die \'er
weezen kon. Maar dewyl SalomÃ© hem door
en door kende , was \'t hem onmoogelyk haar
te verfchalken , alhoewel hy had weeten te we-
ge te brengen dat haare dÃ³chter , weduwe van
Ariftobulus , met zynen moederlyken oom ge-
trouwd was. Want haare andere dÃ³chter was
aan KaUeas gehuuwd j en zy zelve behieldt
haare geneegenheyd tÃ³t Sylleus , wenfchende
met hem te moogen trouwen : maar Herodes
dwong haar een huuwelyk met Alex as aan te
gaan , en om haar daartoe te brengen gebruykte
hy de byftand der Keyzerinne, die haar te ver-
ftaan gaf, dat de Koning haar broeder gezwoo-
ren had haar nooit te beminnen, indien zy
zulks weygerde; weshalve zy niet beter kon
doen dan zyne begeerte naakomen.

Ter zelfder tyd zondt Herodes de PrinfÃ©s
Glafyra, Alexanders weduwe, aan den Koning
ArchelaÃ¼s haaren vader wederom , en betaalde
daar nevens uyt zyne fchatkift het gene zy mede
ten huuwelyk gebragt had, om atzo alle oorzaak
van klagte te weeren. Daar waaren twee zooaien
van dit huuwelyk j en Ariftobulus had\'er drie
naagelaaten by Berenice , behalven nÃ³ch twee
dÃ³chters. Herodes liet niets achterwege om hen
wel te doen opbrengen, hy prees hen zynen vrin-
den dikwils aan , beklaagde het ongeluk zyner
zoonen, badt GÃ³d dat hunne kinderen gelukki-
ger mogten zyn, enindeugdzowelalsinjaaren
opwaÃende, hem voor de zÃ³rg die hy voor hun-
ne opvoedinge nam bedanken, Hy ichikte den
oudften zoon van Alexander de dÃ³chter vanzy-
nen broeder Pheroras, den oudften zoon van A-
riftobuhis de dÃ³chter van Antipater, den zoon
van dien zelfden Antipater eene der dÃ³chtc-
ren van Ariftobulus ; eli zynen zoon Herodes,
dien hy by eene dÃ³chter des Hoogenpriefters
geteeld had , f naardien onze v/etten ons toe-
laaten verfcheydene vrouwen te hebben) de an-
dere dÃ³chter van Ariftobulus ten wyve toe,
Zyn voornaamfte oogmerk met deeze huuwe-
lyken , was om Antipater daardoor tÃ³t mede-
lyden en liefde jegens die weeskinderen te be-
wegen : maar hy haatte hen niet minder dan
hy hunne vaders gehaat had ; en des Konings
geneegenheyd tÃ³t hen , in plaats van dc zyne
te doen toeneemen , maakte hem te bekommei-
der : want hy vreefde dat wanneer zy tÃ³t jaa-
ren gekomen zouden zyn , zy zich tegen zyne
magt mogten aankanten , met hulpe van den
Koning ArchelaÃ¼s hunnen grootvader , en van
den ViervÃ³rft Pheroras , wiens zoon , zo die
toelÃ©g uytgevoerd wierd , niet Ã©Ã©ne derdÃ³ch-
teren ,van Ariftobulus trouwen zoude. Zyne
vrees mm toe door de deernis welke het vÃ³lk
met die jonge Prinfen had, door den haat dien
hy wift dat men hem toedroeg omdat hy de oor

zaak van hun ongeluk geweeft was , en door de
gene^rgdheyd waarin de ingezÃ©tenen waaren, om
zyne boosheyd, wanneer zich eene gelegenheyd
daartoe voordeed $ aan den Koning te ontdek-
ken , en de laagen , waarvan hy zich bediend
had om zyne broeders aan ccn kant tc helpen,
aan hem bekend te maaken. Om dan te belet-
ten dat zyne neeven t\'eeniger tyd het gezag met
hem zouden konnen deelen , wendde hy alles
aan wat hy kon om het befluyt van Herodes on-
trent de voorgemelde huuwelyken te verande-
ren 5 en hy verwierf eyndelyk door zyn fmeeken
verlÃ³f van hem om met de dÃ³chter van Arifto-
bulus te trouwen, en zynen zoon aan de dÃ³ch-
ter van Fheroras uyt te huuwelyken.

Herodes had toen negen vrouwen , welker
eerfte de moeder was van Antipater de twee-
de was de dÃ³chter van den Hoogenpriefter Si-
mon , by welke hy eenen zoon had genaamd
Herodes , gelyk hy zelf; de derde was zyns
broeders dÃ³chter j de vierde was zyn zufters
dÃ³chter, by welke twee hy geene kinderen had j
de vyfde was eene Samaritaanfche , by wie hy
twee zoonen ArchelaÃ¼s en Antifas had, cn eene
dÃ³chter geheeten Okmpias, met welke zyn broe-
ders\' zoon J ofephus naderhand trouwde j en Ar-
chelaÃ¼s en Antipas wierden te Rome by Ã©Ã©nen
van zyne vrinden opgetrokken ^ de zesde ge-
naamd Kleopatre was van , en hy had
\'er twee zoonen hy Her odes en Ftltpptis , welke
laatfte ook te Rome opgebragt was. De zeven-
de wiert Palias geheeten, by wie hy een zoon had
M^/^Ã©-ygeheeten j de achftte Ftdra, by welke hy
eene dÃ³chter had genaamd Roxane en de ne-
gende was ElpÃ¼ , by wie hy eene dÃ³chter had
genoemd SalomÃ©. Belangende zyne twee dÃ³ch-
ters , de zufters van Alexander en Ariftobulus,
welke hy by Mariamne geteeld had, en met wie
Fheroras geweygerd had te trouwen , daarvan
had hy \'er Ã©Ã©ne uytgehuuwelykt aan Antipater
den zoon zyner zufter SalomÃ© , en de andere
aan den zoon zyns broeders FhafaÃ«l, gelyk hier
voore verhaald is.

HErodes om het landfchap Trachonitis in
eenen vcyligcn ftaat te fteflen , verfterkte
een vlek dat in \'t midden van \'t land lag , ver-
grootte het tÃ³t eene ftad , en leyd \'er eene be-
zetting in , om op de vyanden te konnen uyt-
trekken. Hebbende daarnaa verftaan dat een
] ood, genaamd ZdmarÃ¼, van Babflon gekomen
met vyfhonderd ruyters gewapend met pylko-
kersen fchichten, en verzeld van by na honderd
zyne maagen , zich met verlÃ³f van Saturnyn,
Landvoogd van SyriÃ«, begeeven had op een flÃ³t
genoemd Valathe , dicht by AntiochiÃ« 5 ont-
boodt hy hem met alle de zyne, beloofde hem lan-
deryen in de ftreek van Bathanea, op de grenzen
van Trachonitis, te zullen geeven, en hem van al-
le belaftingen te bevryden, mids dat hy de ftroo-
peryen die de roovers in \'t land zouden wfllcn
doen, beletten zoude. Zamaris nam de aanbie-
ding aan, en bouwdekafteelen en een vlek \'t welk
hy Bathyra noemde. Aldus dekte hy \'t land te-
p-en de invallen der Trachoniten, en befchuttc-
tede dejooden, die uyt BabiloniÃ« na Jerufalem

V ede die onze vaderlyke wetten gÃ³dsdien-
ftiglyk onderhielden ^ voegden zich by hem,
en die landftreek wierdt zeer bevÃ³lkt, ter zaa-
ke van de vryheyd van fchattingen die Herodes
den ingezÃ©tenen toeft ondt, en welke zy geduu-
rende zyne regeeringe genooten. Maar zyn zoon
Filippus hem in de regeering gevÃ³lgd zynde,
leydde hen een kleyne fchatting op, hoewel
maar voor een\' korten tyd. DÃ³ch Agrippa de
Groote en zyn zoon drukten hen met zwaare be-
laftingen , maar lieten hen evenwel hunne vry-
heyd behouden j en de Romeynen deeden desge-
lyks , gelyk wy tc zyner plaatfe zullen zeggen.
Deeze Zamaris, die een zeer dapper man was,
liet braave kinderen naa, hem gelyk, en onder
anderen eenen Jakimus , die zieh door zyne
dapperheyd zeer beroemd maakte , en zyne Ba-
bylonifchc Jooden zo wel in het paerde ryden
oefende , dat de Koningen haar fteets tÃ³t lyf-
fchutten te paerde gebruykt hebben. Hy ftierf
in eenen hoogen ouderdom, en liet eenen zoon
naa , geheeten Filippus , zo uytmuntend in
deugd , dat de Koning Agrippa hem niet alleen-
lyk een byzondere geneegenheyd toedroeg, maar
hem ook tÃ³t Overfte van zyn heir aanftcldc.

tZamenrÃ³tting van Antipater , Pheroras , en zyne huysvrouw tegen
Herodes. SalomÃ© geeft hem kennis van, Hy doet de Phari-
feen die vah dien asnha\'ng waaren, ombrengen ; en poogt Phero-
ras tÃ³t het vetftooten zyner vrouwe tc beweegen ; maar die kan
\'er niet toe befluyten.

TOen dc zaaken in dien ftaat waaren , en
dat Herodes , die zich inbeeldde zeer van
Antipater bemind te zyn , zulk een groot ver-
trouwen op hem ftelde, dat hy hem een vol-
komen gezag gaf, deed de ongemcetcne ftaat-
zucht van dien ontaarden zoon, hem die magt
misbruyken. Maar hy verbergde zyne quaad-
aardigheyd zo behendiglyk , dat zyn vader
mets daarvan bemerkte : cn hy aldus door zy-
ne boosheyd en magt van ieder Ã©Ã©n ontzien
wierdt. Hy bewees Pheroras groote eere : en
Pheroras door de wyven, die Antipater begun-
ftigden, bedroogen, washemgedienftig, omdat
hy zyne huysvrouw niet mishaagen durfde, nÃ³ch
ook zyne fchoonmoeder en haar zufter, hoewel
hy haar haatte ter oorzaake van de quaade bejÃ©ge-
ning, diezy zyne dÃ³chteren, welke nÃ³g niet ge-\'
trouwd waaren , aandeeden : maar hy was ge-
noodzaakt het te verdraagen , uyt vreeze van
haar moeijelyk te maaken , dewyl al zyn bedryf
haar zeer wel bekend was , en zy in groote\'
onderlinge gemcenfchap leefden, en dat ook An-
tipater een naauwe vrindfchap met haar hieldt,
zo door hem zelvcn , als door zyne moeder j
want die vier vrouwen floegen in alles op mal-
kanderen. Niettemin ontftondt \'er tufl:bhen
Pheroras en Antipater eemg misverftand uyt ge-
ringe oorzaaken , en dat door de lift van Salo-
mÃ© , die naauwkeurig op alles gelet hebbende,
befpeurd had dat zy tzamen tegen den Komng
aanfpanden , en gereed was om \'er hem van te
verwittigen. Maar dit t\'hunner kenniflÃ« ge-
komen zynde , beflooten zy niet meer opent-
lyk met eikanderen te verkeeren , zich te ge-
laaten als Ã³f zy geen goede vrinden waaren;

naadeelig de Ã©Ã©n van den anderen te ipreekÃ«n,
voornaamelyk in \'t byzyn van den Koning , Ã³f
zodaanige die \'t hem konden verhaalen j en
ondertuflchen in \'t heymelyk grooter gemeen-
fchap te houden dan ooit te voore. DÃ³ch dit
kon zo behendig niet gefchieden , Ã³f SalomÃ©,
die op al hun bedryf zeer naauw lettede,
wierdt het gewaar. Daarop zeyde zy tÃ³t dÃ©n
Koning, dat ze tzamen aten en dronken zonder
dat men het zag, dat zy raadflagÃ©n hielden die tÃ³t
zyn verderf zouden ftrekken zo hy\'er niet fpoe-
dig voor was ; dat zy voor de menfchen veynf-
den overhoop te lÃ©ggen, en bitfe woorden ge-
bruykten 5 maar dat zy alleen zynde , eikande-
ren grooter vrindfchap betoonden dan te voore:
en dat men niet behoefde te twyfelen , Ã³f zy
brouwden den ondergang der gener, voor Wel-
ke zy zich zo zÃ³rgvuldiglyk poogden te verber-
gen. Herodes had zelf al iets hiervan bemerkt,
maar hy ging zeer omzigtig te werk, doordien
hy. den aardt zyner zufter, die geen zwaarig-
heyd maakte van onwaarheden voort te bren-
gen , zeer wel kende; en dat hem ook niet on-
bewuft was dat zy , en alle de andere vrouwen,
waarvan reeds gemeld is, een zÃ©kere gezind-
heyd van lieden toegedaan waaren, die voor wy-
zer 3 dan alle andere , in de gÃ³dsdienft willen
aangezien weezen, en de menfchen doen ge-
looven dat zy van GÃ³d zo bemind zyn, dat
hy zich aan hen openbaart, en hen de kennis
van toekomende zaaken geeft : men noemt hen
Pharifeen > zy zyn zeer liftig, en zo ftout datzy
menigmaal niet fchroomen zich tegen de Konin-
gen te verheffen, en hen opentlyk te wederftree-
ven. Invoege dat wanneer de geheele Joodfche
landaard zich met eede verbonden had den Ko-
ning en den Keyzer getrouw tezyn, daar meer
als zesduyzend van hen waaren , die dien eed
weygerden. Herodes befloeg hen in eene geld-
boete , en de huysvrouw van Pheroras betaal-
de die voor hen. Om deeze gunft te erkennen,
zeyden zy tÃ³t haar, dat het GÃ³ds wille was,
liet Ryk Herodes en zynen afkÃ³melingen te ont-
neemen y om het aan haaren gemaal Pheroras,
en de kinderen welke hy by haar geteeld had,
te geeven. SalomÃ© ontdekte deeze tzamenrÃ³t-
ting ook, en verftondt dat de leden daarvanet-
iyke aaii \'t HÃ³f door gefchenken omgekÃ³ft had-
den : dies gaf zy \'er den Koning kennis van,
en hy deed de Pharifeen die \'er de voornaamfte
aanleyders van waaren ombrengen, alsmede den
crefneeden kamerling Bagoas, en zekeren Kam,
Zynde een jongen dien hy om zyne fchoone ge-
dLnte beminde, midsgaders die van zyne huys-
genooten welke befchuldigd wierden medeplig-
tig aan de tzamenzweermge tezyn. DePhari-
feÃ«n hadden Ãaeoaswys gemaakt dat die nieuWe
Koning, wiens erootheyd zy voorfpelden, hem
niet alleenlyk als zfnen weldoener en vader zoud
aanmerken i maar ook hem die kracht der natuur
fchenken, dat hy zelf zou trouwen , en zich
bequaam vinden om .kinderen te teelen.

Naa dat Herodes deeze Pharifeen had doen
dooden, deed hy zyne vrinden byeenkomen,
cn zeyde tÃ³t hen: â Dat de huysvrouw van
â Pheroras, die\'er tegenwoordig was, de
j> oorzaak was geweeft van den hoon dien hy
hem had aangedaan, door een himWelyk met â
de PrinfÃ©Ã¯lÃ¨n zyne dÃ³chters te weygÃ©ren\'; dat
zy by die gelegenheyd , en alle andere, niets â
achterwege gelaaten had om hen tzamen te â
doen overhoop leggen ; datzy de boete be- ,j
taald had in welke hy die wederfpamiige Pha- â
rifeÃ«n had beflagen > en dat zy aan de laatfte â
tzamenzweeringe fchuldig was. Dat derhal- â
ve Pheroras niet behoorde te wachten tÃ³t â
dat hy hem verzÃ³cht zo eene perfoon te ver- â
ftooten, die niet anders poogde dan verdeeld- â
heyd tuftchen hen te veroorzaaken ; dewyl â
hy haar niet kon aanfchouv/en zonder de
vrindfchap met hem te breeken."

Pheroras zeer door dit gefprÃ©k getroffen,
zeyde dat hoewel hy de geneegenheyd en ge-
trouwheyd , welke hy den Koning zynen broe-
der fchuldig was , gÃ³dsdienftiglyk zoud Ã³nder-
houden , hy echter niet befluyten kon zyne
vrouw te verftooten , doordien hy haar zo lief
had, dat de dood hem zo zwaar niet zondeval-
len, ais van haar gefcheyden te zyn. Herodes
hieldt zich zeer gebelgd over dat antwoord,
zonder nÃ³gtans zynen toorn te laaten blyken â¢
maar hy vergenoegde zich met Antipater en zy-
ne moeder te verbieden eenige zaamenfpraak met
hem te houden ; en belafte Antipater zÃ³rge te
draagen dat dat gezelfchap van vrouwen geftoord
wierd. Zy beloofden\'t hem, en lieten evenwel
niets naa , als zy\'er maargelegenheydtoehad
den, by malkanderen te komen eeten, voornaa-
melyk Pheroras, en Antipater, die men geloof-
de in oneerbaarheyd met Pheroras huysvrouw
te leeven , en \'t wierdt gemeend dat Antipaters
moeder hunne vertrouwde was.

Herodes zendt Antipater na Auguftus met zyn uyterfte wille,
waardoor hy hem tÃ³t zynen naazaat aanftelt. Sylleus koopt ee-
nen van Herodes lyfwacht ora, om hem te dooden; maat de toÃ¨-
leg wordt ontdekt.

T>EWyl Antipater vreefde dat de haat van
-*-^den Koning zynen vader eyndelyk op hem
neÃªrvallen zoude , fchreef hy aan zyne vrin-
den te Rome , dat zy dÃ³ch door hunne brie-
ven den Koning wikieh beweegen om hem op
\'t fpoedigftc aan Auguftus te zenden. Zy
quamen zyn verzoek naa , en Herodes zondt
hem daarop met groÃ¶te gefchenken , en zyne
uyterfte wille , Waarby hy hem tÃ³t zynen naa-
zaat aanftelde , indien hy hem overleefde â¢ en
in gevalle hy voor hem ftierf, verkoor hy , om
hem in \'t ryk te vÃ³lgen , zynen anderen zoon
Herodes , dien hy by de dÃ³chter des Hoogen-
priefters geteeld had. ,

Ter zelfder tyd quam SyÃ¼eus ook te Rome;
zonder naagekomen te hebben \'tgene Auguftus
bevolen had. Antipater befchuldigde hem voor
den Keyzer van die zelfde misdaaden, waarover
NikolaÃ¼s hem had aangeklaagd: en Aretas deed
hem defgelyks befchuldigen dat hy , tegen zyn
goedvinden, te Petra verfcheyde perfoonen van
aanzien, en in \'t byzonder So \'Ã©mm, eenen zeef
deugdzaamen man , had doen ombrengen, als-
mede Ã©Ã©nen van Auguftus dienaaren geheeten
Fabatm^ De voornaafte befchuldiging nu van
Sylleus gefchiedde om de vÃ³lgende oorzaak.
Onder de lyfwacht van Herodes waseenKorin-

thus geftoemd, op wien hy zich veel ^ertrÃ¶uwde j
deezen kÃ³ft Sylleus om door een groote fomme
gelds , en deed hem belooven dat hy den Ko-
ning zynen meefter om \'t leeven zoude brengen.
Fabatus dit Uyt den mond van Sylleus zeiven
verftaan hebbende deed \'er Herodes de weet van,
die deezen Korinthus liet in hechteniffe nee-
men 5 en pynigen. Hy bekende alles , en be-
fchuldigde twee ArabiÃ«rs, welker Ã©Ã©n een groot
Heer, en de andere een byzonder vrind van
Sylleus was. Herodes deed hen infgelyks ter
pynbank brengen , en zy bekenden dat zy ey-
gentlyk gekomen waaren om deezen Korinthus
tÃ³t het naakomen zyner belÃ³fte aan te prelfen,
en hem daarin by te ftaan, indien noodig
waare. Thans zondt Herodes hen met de be-
richten aan Saturninus , die hen na Rome deed
om aldaar te recht gefteld te worden.

HErodes ziende dat Pheroras hardnekkig
bleef om zyne huysvrouw te behouden,
beval hem dat hy zich dan na zyn ViervÃ³rften-
dom zou begeeven. Dit deed hy niet alleen-
lyk gewillig , maar zwoer met eede dat hy ge-
duurende zyn leeven nooit weder aan \'t Hot
zoude komen , en hy hieldt zyn woord ook:
want Herodes eenigen tyd daarnaa ziek gewor-
den zynde, en hem ontbooden hebbende, om
hem voor zyn fterven eenige heymelykeen\\^ig-
tige bevÃ©len te geeven , liet hy weeten dat hy
niet komen kon , om zyns ceds wille. Hero-
des nam hem daarin niet tÃ³t een voorbeeld,
BÃ³chte verkoelde in de geneegenheyd welke hy
hem toedroeg : want naa dien tyd verftaan heb-
bende dat hy ziek geworden was , ging hy hem
bezoeken, zonder des verzÃ³cht geweeft te zyn :
en dewyl Pheroras van deeze ziekte ftierf, deed
Herodes het lyk na Jerufalem voeren , en al-
daar begraaven , en zyne gedachtenis met een
openbaare rouw eeren. Deeze dood was een
be^in van Antipaters ongeval, die zich toen te
Rome onthicldti want GÃ³d wilde hem eynde-
lyk ftraffen over zyne boosheyd , in \'t bewer-
ken van den dood zyner broederen betoond.
Ik zal de omftandigheden daarvan verhaalen,
om aan de werreld door dat voorbeeld tc too-
nen , hoeveel\'er aan gelegen is de gerechtig-
heyd en deugd tÃ³t eenen regel zyner daaden te
neemen, en nooit iets te doen dat daar tegen
ftrydt. ____

Kcrodes ontdekt den toeleg van zyuen zoon Antipater, om hem door
vergift om \'c leeven te brengen.

npWee mannen , dic door Pheroras vry-
X gemaakt, en zeer van hem bemind waaren,
quamen naa zynen dood by Herodes, om hem
te bidden dat hy dien niet ongeftraft wilde laa-
ten , maar een naauw onderzoek doen na degÃ©-
nen die \'er de oorzaak van waaren. Herodes hen
met opmerkinge aanhoorende, en hurme woor-
den geloof geevende , verhaalden zy hem, dat
hun meefter, op den dag dat zyne ziekte hem
aanquam, het avondmaal by zyne huysvrouw
gehouden hebbende, men hem vergift gegeeven
had, gemengd in een fpyze, waaraf hy zO haaft
niet gegeeten had , Ã³f \'t had hem aangetaft :
Dat dit vergift gekomen was van eene ArabifchÃ¨
vrouw i die gezegd had dat het niet anders dan
een minnckruyd was, daar het nÃ³gtans een
doodelyk venyn was, en dat onder dc ArabifchÃ¨
vrouwen, die groote venyngecffters zyn, men
eene in \'t byzonder befchuldigde, die eenen
vryen toegang had by de boel welke Sylleus
onderhieldt. Dat de moeder cn zufter van Phe-
roras huysvrouw by dit vrouwmenfch geko-
men waaren om dit vergift van haar te koopen,
en dat zy het \'s daags te voore dat Pheroras
dien maaltyd by zyn vrouw gedaan had , me-
degebragt hadden. Dit bericht maakte Hero-
des zo vertoornd, dat hy de fiaavinnen cn vrye
vrouwlieden van de mÃ³eder en zuftcr van Phe-
roras huysvrouw deed pynigen. En hoewel
zy niets bekenden, was \'cr eyndelyk echter
Ã©Ã©ne van haar j die door het geweld der pyne
overwonnen, zeyde dat zy wenfchte dat de
moeder van Antipater diergelyke pynigingen
mogt uytftaan , dewyl zy \'er de oorzaak van
was dat zy alle deeze fmarte lyden moften.
Deeze woorden deeden Herodes nÃ³g naauwer
onderzoek doen, om achter de waarheyd der
zaake te komen j en hy deed die vrouwen zo
fel pynigen, dat hy alles wat\'er gefchied was
uyt haar vÃ¨rftondt, te weeten de heymelyke
maaltyden en byeenkomften, en zelfs dat gene
\'t welk hy tÃ³t niemand dan Antipater alleen ge-
zegd j en dat Pheroras aan die vrouwen weÃªr
verteld had j van die honderd talenten name-
lyk, die hy aan Antipater buyten yemands
weeten gefchonken had, onder belÃ³fte, dathy
zich van Pheroras zou afzonderen 5 dat hy hem
eenen grooten haat toedroeg; dat hy zyn be-
klag dikwils aan zyne moeder had gedaan dat
zyn vader zo lang leefde > dat hy zelf oud wor-
dende , de kroon zo laat erven zoude, dat hy \'er
\'t genÃ³t niet lang van zoud hebben , dat zyn
vader zo veele andere zoonen en zoons zoonen
had , dat hy niet hoopen kon het ryk met een
\\0lkÃ³mene zekerheyd te zullen bezitten 5 en dat
al quam de Koning te fterven, het niet zyn zoon,
maar Ã©Ã©n zyner broederen was, dien hy tÃ³t zy-
nen naazaat aangefteld had. Deeze vrouwen
verklaarden ook dat hy dikwils van Herodes
wreedheyd fprak j dat hy plagt te zeggen dat hy
zyne eygene zoonen niet verfchoond had , en
dat dit hem na Rome, en Pheroras na zyn Vier-
vÃ³rftendom had doen gaan.

Nademaal dit alles overcenftemde met het
bericht dat Herodes van SalomÃ© had ontvan-
gen, bedacht hy zich niet lang om \'er volko-
men geloof aan te flaan. Hy hieldt Doris, An-
tipaters moeder , voor overtuygd van deel aan
die tzamenzweering gehad te hebben , benam
haar alle haare juweelen , die van een groote
waarde, en door hem aan haar vereerd waaren ,
en hy jaagde haar uyt zyn HÃ³f Noopende de
vrouwen van Pheroras huys, hy begon zjch
zachter jegens haar te toonen, omdat zy alles
aan hem ontdekt hadden. Maar niets vertoorn-
de hem meer tegen Antipater , dan \'t gene hy
uyt zynen Rentmeefter , die een Samaritaan,
en ook dnitpaUr geheeten was, vÃ¨rftondt.

Deeze man ter feherpe vraage gebragt^ beken-
de onder andere, dat zyn meefter aan r neroras
een doodelyk vergift ter hand gefteld had , om
het den Koning in te geeven in zyn afweezen,
opdat men\'er hem niet meÃª zou konnen befchul-
digen j dat dit vergift door Antt-film, eenen
van Antipaters vrinden , uyt Egipte gebragt
en dat zyn oom thendto , broeder zyner

VII. H O O F D S T U K.

Antipater weder van Rome in JudÃ©a gekomen zynde , wordt jn te-
ecnwoordigheyd van Varus Landvoogd van SyriÃ« ovcrtuygd dathy
den Koning zynen vader had wÃ¼len vergeeven. Herodes doet hem

in de gevangenis zetten, en fchryft daarover aan Auguftus.

rjErodes zyne gramfchap ontveynzende te- 73;
-ttl gens Antipater, (van wien hy bericht had,
dat hy haaft, na afles gelukkig ten eynde gebragt
te hebben, meende te huys te komen) fchreef
hem dat hy op \'t fpoedigft moft overkomen, ten
eynde zyn afweezen hem niet naadeelig waare.
Hy deed hem alleenlyk eenige ligte klagten over
zyne moeder, met belÃ³fte dat zo dra hy weder
t\'huys gekomen zou zyn , hy \'t opgevatte mis-
noegen vergeeten zoude 5 waarby hy niet dan
betuygingen van toegencegenlieyd voegde ^
iiyt vreeze dat. zo zyn zoon eenig mistrouwen
kreeg 5 % niet zoude wedÃ©rkomen, maar iets
quaads tegen hem brouwen. Antipater ont-
ving dien brief in CiliciÃ« , terwyl hy op weer
was om weerom te komen 5 en hy had te vooÂ°
re al andere te Tarente ontvangen , uyt welke
hy Pheroras dood verftaan had , waarover hy
zeer-bedroefd was ; niet uyt geneegenheyd tÃ³t
hem, maar omdat hy zynen vader niet vergee-
ven had 5 gelyk hy hera had beloofd, TÃ¶cn

E e e hy

moeder Dons , het by Pheroras pbragt, en
dat die het zyner huysvrouwe te bewaaren ge-
s-eeven hadde. Herodes ontboodt aanftonds
Pheroras weduwe , en ondervraagde haar we-
eens die zaak : Zy bekende dat zy dat vergift
had , en ging heene als om het te haaien: maar
in plaats van het te brengen , wierp zy zich uyt
eene gallery van het paley^ van boven neÃªr, zon-
der dat die val doodelyk voor haar was, omdat
zy juyft op haare voeten neÃ¨rquam. Naa dat
zy weÃªr tÃ³t haar zelve gekomen was, beloofde
de Koning haar en haar ganfche geflacht ver-
giffenis , indien zy hem de waarheyd verklaar-
de : dÃ³ch dreygde haar daarentegen m^ de

zwaarfte pynigmge , byaldien zy die hardnek-
ki<Tlyk voor hem poogde te verbergen. Uaar-
op betuygde zy met eede dat ze mets voor
hem bewimpelen zoude j en \'t gemeen geloof
was dat zy oprechtelyk daar ontrent te werk
ging: â Antifilus , .zeyde zy , dit venyn
â uyt Egipte gebragt hebbende , alwaar het
â bereyd was door zynen broeder, die een arts
â is, zo kÃ³ft uw zoon Antipater het van hem,
â om \'er zich tegen uwen perfoon van te be-
â dienen, en TheudÃ¯o bragt het by Pheroras,
â die het my te bewaaren gaf Myn man na-
derhand ziek geworden zynde , wierdt zo
bewoogen door uwe toegeneegenheyd die gy
,, hem door uw bezoek betoonde, dat hy my
3, deed roepen, en tÃ³t my zeyde: Huysvrouw,
â ik heb my door Antipater laaten bedriegen,
â toen hy my zyn voorneemen om zynen vader
3, te vergeeven ontdekte : maar tegenwoordig
â nu ik zie dat de Koning zyne broederlyke
âgeneegenheyd , welke hy altoos heeft bc-
â toond , nÃ³g behouden heeft, cn dat myn
â leeven op \'t eynde loopt, wft ik na de ande-
â re werreld niet gaan met eene ziel, die bezoe-
[I deld is met de misdaad van mynen Koning
\'â en broeder na \'t leeven geftaan te hebben.

Daarom verzoek ik u dat vergift m myne
\' tecTcnwoordigheyd te verbranden. Zo dra
r, ha^\'d hy dit niet gezegd , Ã³f ikJiep heene om
het te haaien , en ik verbrandde het voor zy-
" ne oosen , uytgenomen. een weynigje daar^
van c&ik bewaarde , om\'er my van te be-
J indien gV naa zynen dood my met

het beflooten was- DS broeder van Antifibs
cn zyne moeder bekenden onder t pynigen ae-
zelfde zaak , en erkenden het doosje ook.
Men befchuldigde infgeiyks Ã©Ã©ne van sKonmgs
vrouwen , dÃ³chter van den Hoogenpriefter,
dat zy deel aan die tzamenzweeringe iyd ge-
had , en \'t geen ze daar van geweeten had, ver-
borgen had gehouden. Herodes verftiet haar,
fchrabde zynen zoon Herodes, dienhybyhaar

DSGHEHÃSTORÃ^

geteeld , en tÃ³t zynen NaaZaat benoemd had,
in gevalle Antipater voor hem ftierf, uyt zyne
uyterfte wille, ontnam zynen fchoonvader Si-
mon het Hoogepriefterfchap , en gaf het aan
Matthias Theofilus zoon.

Ondertuflchen quam BathyUm , een vryge-
maakte van Antipater , van Rome ; men bragt
hem op de pynbank , en hy bekende dat hy
vergift medegebragt had , om het aan Antipa-
ter cn Pheroras te behandigen , opdat indien
het eerftÃ¨ \'t welk men den Koning zou gegee-
ven hebben, geene werking deed , menhem
het tweede geeven zoude. Men leverde ter
zelfder tyd aan Herodes ook brieven over, wel-
ke zyne vrinden te Rome hem op \'t verzoek van
Antipater, die hen door groote gefchenken op
zyne zyde had gewonnen , gefchreeven had-
den. Deeze brieven behelfden dat zyne zoo-
nen ArchelaÃ¼s en Filippus hem dikwils wegens
den dood hunner broederen Alexander en Ari-
ftobulus befchuldigdcn , geevende te verftaan
dat zy \'er zeer gevoelig van waaren , cn dat zy
geloofden dat hy hen niet uyt Rome in JudÃ©a
zoud ontbieden , dan om hen eveneens te han-
delen. Antipater fchreef ook defwege aan den
Koning , als om hen te verfchoonen, zeggen-
de dat men \'t hunner jongheyd ten goede moft
houden. En terwyl hy zyn verblyf aan \'tHÃ³f
van Auguftus had, was hy\'er geftadig over uyt
om de voornaamfte hovelingen door gefchenken
te winnen, beftcedende tÃ³t dien eynde meer
dan tweehonderd talenten. Inmiddels fchynt
het Verwonderens waerdig, dat hy geduurende
de zeven maanden die hy te Rome was, niets
verftondt van \'t gene \'er in JudÃ©a tegen hem was
voorgevallen. Maar behalve dat men op alle
de wegen zo naauwe wacht hield, om te belet-
ten dat hy eenige tyding Icreege , was de haat,
welke men hem toedroeg , zo groot, dat \'er
niemand was die zich om zynent wille in gevaar
wilde ftellen.

hem opende 5 maar zyne ftoet hieldt men\'er
buyten. \'t Viel hem- toen niet zwaar te begry-
pen in wat gevaar hy was, en hy bemerkte het
nog beter toen Herodes, in plaats van hem te
omhelzen , hem te rugge ftiet, en hem den
dood zyner broederen verwytende, tÃ³t hem
zeyde , dat hy daar nÃ³g eenen vadermoord
had willen byvoegen 5 maar dat Varus den vÃ³l-
genden dag zyn Rechter zoud weezen. Zulk
een onverwacht euvel trof Antipater als een
donderftagj zo dat hy verfchrikt heene gingj
en door zyne moeder, en zyne huysvrouw-
dochter van Antigonus, die voor Herodes ge-
regeerd had, van alles bericht gekreegen heb-
bende , bereydde zich om voor \'t gerecht tc
verfchynen. ^

De vÃ³lgende dag gekomen zynde beriep He- 73 3-
r^es een groote byeenkomft, alwaar Varus
Voorzitter was : hunner beyder vrinden bevon-
den zich insgelyks daar, nevens de bloedver-
wanten van Herodes, en onder andere ook zy-
ne zufter SalomÃ©. Men ontboodt alle die den
roelÃ©g ontdekt hadden, ook haalde men degÃ©-
nen die gcpynigd waaren , midsgaders edyke
van de huy^enooten van Antipaters moeder,
weÃ¼ce men een weynig voor zyne wederkomft
mhcchtemftÃ¨ genomen had, omdat men brie-
ven by hen had gevonden, behelzende dat zyne
aanftagen ontdekt waaren, dat hy zich wachten
moft weder te komen, om niet in de handen
van den Konmg zynen vader te vervallen, en
dat de eenigfte hoope van reddinge die\'er voor
hem nÃ³g overfchoot, was zyne toevlugt tÃ³t de
belchermmg van Auguftus te neemen. Antipa-

40S FLAVIÃSJO

hy te Celenderis, eene ftad in CihciÃ« , geko-
men was, begon hy te twyfelen Ã³fhy zyne rey-
ze vervolgen zoude: want hy was zeer gebelgd
over den hoon, zyner moeder aangedaan, door
haar uyt het paleys te verjaagenj en\'t gevoe-
len zyner vrmden was verdeeld 5 fommige waa-
ren van meeninge dat hy op eenige plaats be-
hoorde te wachten, om te zien wat \'cr gebeu-
ren zoude, cn andere rieden hem zich te
haaften, om door zyne tegenwoordigheyd den
toeleg, dien zyne vyanden, ftout op zyn afwee-
zen, tegen hem mogten hebben, te doen ver-
ftuy ven. Hy nam den laatften raad aan , zet-
tede zyne reyze voort, cn quam in de haven
van Sebafte , welke Herodes met zo veele
kÃ³ften had doen maaken, cn ter eere van Au-
guftus met dien naam genoemd had. Men twy-
felde toen niet aan Antipaters ondergang 5 want
m plaats dat hy na Rome tTcheep gaande om-
rmgd was van den drang der gener die hem uyt-
geleyde deeden, cn geluk op zyne reyze
wcnfchten, zo was \'er op zyne wederkomft
niemand diehem begroette Ã³f verwelkomdej
maar men wenfchte dat GÃ³ds wraake hem
mogt naagaan, en over den moord zyner broe-
deren ftraften.

Juyft geviel het toen hy te Jerufalem aange-
komen was, d^t ^mtilius F-arus, dieSaturni-
^ nus in de Landvoogdy van SyriÃ« was gevÃ³lgd,

gekomen was om Herodes te bezoeken, en dat
zy tzamen raadpleegden. Antipater niets wee-
tende van\'tgene\'er voorgevallen was, quam
in\'t purper gekleed, vÃ³lgens zyne gewoonte,
voor de poort van \'tpaleys, welke men voor

ter wierp zich neder aan de voeten van Hero-
^es 5 biddende dat hy hem niet veroordeelen
wilde zonderhemeerfttehooren; maardathem
mogt toegelaaten zyn zich te verantwoorden.

Werodes beval hem op te ftaan, en zeyde
vervolgens: â d^, ^ zeer ongelukkig was,
â doordien hy zulke kinderen geteeld had, en
op \'t laatfte zyner dagen onder Antipaters
laagen vervallen was. Dat hy geen zÃ³rgvul-
digheyd ontrent hunne opvoedinge had ge-
fpaard-, dat hy hen niet dan weldaaden be-
weezen had : maar dat alle die blyken van
toegeneegenheyd en goedgunftigheyd hen â
met hadden konnen weÃªrhouden van zyn lee-

nen , dan door het wreeken van hunne gÃ³d- â
loosheyd. Dat hy tÃ³t getuyge zyner bedry- â
ven binnen Rome Auguftus zelven had,,,
dien men immer zo min kon bedriegen als
GÃ³d : dat hy zyne brieven kon toonen , aan â
welke men onvergelykelyk meer geloof mogt,,
flaan , dan aan de lafteringen zyner vyanden, â
die nergens meer na verlangden , dan om â
tweedragt in het koninglyk huysgezin te
ftichten, waartoe zyn afweezen hen gelegen-
heyd gegeeven had. Dat aangaande de ver-,,
klaaringen der getuygen , het niet billyk was Z
die tc gelooven , omdat ze door \'t geweld â
der pynen afge wrongen waaren. En eynde- â
delyk dat hy zichzelven aanboodt om de 3,
pyniging uyt te flaan , zonder dat men hem â
behoefde te verfchoonen." Antipater aldus
fpreekende , ftortte eene beek van traanen, en
floeg zyn aangezigt zo bont en blaauw , dat
het zelfs zyne vyanden tÃ³t deernis zoud heb-
ben konnen verwekken , en daarom noodzaa.
kelyk de vergadering eenigflns moft bewee-
gen : ja Herodes zelf wierdt \'er door ont-
roerd, alhoewel hy al deed wat hy kon om
het niet te laaten blyken.

NikolaÃ¼s nam alstoen met veel aandrang het
woord , om de aanklagte , welke de Koning
begonnen had , te vervÃ³lgen. Hy verklaarde
zich over ieder artykel: bragt tÃ³t bewys de mis-
daad de getuygeniften by van degÃ©nen die ge-
pynigd waaren : breydde zich uyt over de groo-
te goedheyd welke de Koning ontrent zyne
kinderen betoond had , door de zÃ³rg , die hy
wegens hunne opvoeding had genomen; waar-
voor hy zo flecht beloond was : en zeyde,
33 Dat hoe groÃ¶t ook \'t misdryf van Alexan- â
der en Ariftobulus mogt geweeft zyn , daar â
zo veel reden niet was o^m \'er zich over te â
verwonderen , vermids zy nÃ³g jong en â
quaalyk beraaden zynde , zich door een,,
te groote zucht om te regeeren van an-â
dere hadden laaten opmaaken. Maar dat,,
niet zo yflyk was als de misdaad van j.
Antipater , die wreeder dan de wreedfte â
beeften , welke hunne felheyd laaten vaaren â
ontrent hunne weldoeners , niet was bewoo-
gen geworden door alle de weldaaden welke
hy van den Koning zynen vader genooten
had ; en die in plaats van naa te denken in "
wat rampen ^yne broeders door hun quaad
gedrag vervallen waaren 3 niet gefchroomd
had hen op dat fpoor naa te vÃ³lgen. Want
vervÃ³lgde hy , keerende zich tot Antipater,
Zyt gy \'t zelf niet, die hen eerft befchuldigd
hebt Zyt gy \'t niet die getracht hebt hen â
te overtuygen.? Ja zyt gy \'t met die hen hebt ^t
doen ftraffen ? DÃ³ch dit is de zaak nietwaar- ^
over ik u befchuldig : uw haat tegen hen was \'\'
rechtmaatig. Maar kan men zich wel "
noeg verwonderen , dat gy niet

33 ven tc belaagen j hm door zulk een fchrik-
kelyke misdaad een koningryk voor den tyd
35 re verkrygen , \'t welk hy, zo door het recht
3, der natuure , als door de wille zyns vaders,
3, op een wettige wyze kon bezitten. Dat hy
3, met begrypen kon , wat Voordeel hy zich in
\'t uytvoeren van zulken verfoeijelyken aan-
flag zou konnen verbeelden , nademaal hy
hem by uyterfle wille tÃ³t zynen naazaat ver-
,, klaard had , en dat hy zelfs by zyn leeven
3, zyn gezag met hem deelde: Dathy hem jaar-
â lyks vyftig talenten tÃ³t zyn uytgaave toe-
â leyde, en dat hy \'er hem driehonderd tÃ³t
3, zyne reyze na Rome gegeeven hadi Voorts
3, verweet hy hem den dood zyner broederen 3
3, welker aanklaager hy was,geweefl 3 en ook
3, hun naavÃ³lger indien zy fchuldig waaren,
3, dÃ³ch een lafteraar en moordenaar van hen,
3, indien zy onfchuldig waaren ; dewyl hy
geene andere bewyzen tegen hen had inge-
bragt , nÃ³ch hen veroordeeld , dan op zyn
bericht: maar dat hy hen nu verontfchuldigde,
33 door hemzelven fchuldig te bevinden aan de
33 vadermoord, waarmede hy hen beticht had."

\'lerwyl Herodes aldus fprak ontfprongen
hem de traanen in zulk een menigte , dat hy
zyn fpreeken moft ftaaken : dies verzÃ³cht
hy NikolaÃ¼s den Damascener, dien hy niet
minder vrindfchap dan vertrouwen toedroeg,
en die wel van de zaak onderrecht was, te ver-
haalen wat de verklaaringen der getuygen , die
tÃ³t bewyzen tegen zynen zoon zouden dienen,
behelsden. Maar Antipater voorquam hem,
en bepleytte zyne zaak zelf: Hy gebruykte
t\'zyner verdeediginge dezelfde rÃ©denen , waar-
van Herodes zich tegen hem bediend had, zeg-
gende , ,3 Dat die groote geneegfenheyd zyns
33 vaders eene belooning zyner gedienftig-
â heyd was 3 en een teken dat hy niet in ge-
" ^^^^^ ^^^^ g^^^^^ven ontrent de pligten die
3} hy hem fchuldig was. Dat het zonder waar-
fchynelykheyd was 3 dat hy hem voordeezen
33 behoed hebbende van de aanflagen op zyn
3, leeven gemaakt , zich nu zelf in zodaanig
een misdaad zoud hebben willen wikkelen 3
en door zulk een fmet zynen goeden
naam bezwalken : Dat hy\'er geen oorzaak
toe had , doordien hy van zynen vader tÃ³t
zynen naazaat verklaard, en reeds deelge-
noot van alle de magt en eere der kroone ge-
maakt zynde , zich niet alleenlyk mogt toe-
leggen eens Koning te zullen weezen ; maar
dat men zeggen kon dat hy \'t inderdaad reeds
Was, zonder dat iemand zich daartegen aan-
kante. Dat \'er derhalve geen reden was om
te gelooven dat de onzÃ©kere hoope om het
geheel bezit te bekomen van een ryk, van
\'t welk hy reeds door zyne deugd een ge-
deelte vreedzaamlyk bezat , heni in zodaa-
nig een gevaar en misdaad zoude gewikkeld
hebben. Dat de ftrafte welke zyne broeders
om diergelyk een onderneeming geleeden
hadden , de zaak nÃ³g minder waarfchynelyk
maakte: Dat \'er geen beter bewys van zyne
vuurige liefde jegens zynen vader behoefde,
33 dan dat hy zelf hun aanbrenger was geweeft;
3Â» en dat het hem niet berouwde , omdat hy

,, nen uytvoeren , door zo yverig t\'zyner be-
â houdeniffc te fchynen ^ en zulken affchrik
5, van hunne misdaad te toonen , gelyk het
55 vervÃ³lg heeft doen zien ? Want dewyl gy
onder \'t bevÃ³rderen van den dood uwer
broederen, hunne medepligtigen verfchoon-
â det, hebt gy daardoor met genoeg doen bly-
â ken dat gy met hen in Ã©Ã©n verftand waart,
â en dat uw voorneemen was u van hen te be-
â dienen, om iets tegen\'t leeven van uwen va-
, der te beftaan ? Gy hebt daaruyt een dub-
â bele vreugde getrokken j de Ã©Ã©ne dat het
â voor de oogen der menfchen fcheen als oir
â gy een lÃ³fwaerdig werk verrecht hadt, ge-
â lyk \'t inderdaad zoude geweeft zyn , indien
3, gy u tegen uwe broeders , zo zy fchuldig
,, waaren , als vyand verklaard had, alleenlyk
5, om uwen vader te redden : en de andere was
â heymelyk en in uw hart verborgen j dewyl
5, gy door dat middel het gemaklyker vondt,
om door eene misdaad , nÃ³g grooter dan de
â hunne , verraaderlyk te doen fneuvelen den
3, genen voor wien gy zulk een groote genee-
â genheyd fcheent te hebben. Maar indien
gy waarlyk eenen affchrik hadt gehad van
,, den fnooden toeleg waarvan uwe broeders be-
fchuldigd wierden , en die hen het keven
â crekÃ³ft heeft, zoudt gy dan getracht hebben
â hen naa te vÃ³lgen Blykt het niet klaar dat
cry geen ander oogmerk gehad hebt, dan door
Swe liften degÃ©nen, die u \'t ryk zouden heb-
â ben konnen betwiften , als zynde waerdiger
â dan gy om het te bezitten, ten verderve te
â brengen , en alle de fchuld daaraf op uwp
â vader te fchuyven, om u zeiven alzo buytÃ¨n
5, ftaat te ftellen van te konnen geftraft wor-
3, den, voegende by dien broedermoord eenen
â vadermoord, en die zo fchrikkelyk , dat
â nooit eenige eeuw diergelyken gezien heeft?
, Want het is geen gemeene vader wiens da-
sen ^^y voorgenomen hadt te verkorten j

I maar het is een vader die u hartelyk bemin-
5, de, die u met weldaaden had opgehoopt,

die zyn gezag met u had gedeeld, die u tÃ³t
zynen naazaat had verklaard, die u reeds
â het vermaak van te regeeren deed genieten,
, en die u by uyterfte v/ille van de kroon yer-
" zekerd had. Maar zulk een overdaadige
goedheyd heeft op zo een boos gemoed als \'t
3, uwe geen indruk konnen maaken. In plaats
" van aanmerking voor uwen weldoener te
hebben , hebt gy niemand dan u zeiven aan-
\'\' cremerkt. Uwe ongemeene heerfchzucht

II heeft: niet konnen dulden dat gy uwen eyge-
\' nen vader , aan wien gy wegens zulk een
" menigte van gunften verphgt zyt, tÃ³t med-
3, <TezÃ©l zoudt hebben : en terwyl uwe woor-
" den eenen grooten yver voor zyne behoude-

te noemen, gy naamelyk wiens hart vervuld
is met erger venyn dan de venynigfte ftan-,,
gen , waarvan gy u tegen uwe naaftbeftaan-
de, aan welken gy zo hooglyk verpligt zyt,
bediend hebt j en gy eyndelyk , die in plaats
van uwxn vader in zynen ouderdom by te _
ftaan, u niet met uwe eygene boosheyd hebt â
te vreede gehouden, om hem de uytwerking ,,
van uwen haat te doen gevoelen; maar u van j,
wachten hebt doen verzeilen, niet alleen man- j,
nen, maar ook vrouwen tÃ³t uwen aanflag ge- â
bruykt; en zo vÃ©ele perfoonen als u moogelyk â
was omgekÃ³ft hebt, om hunne lift by de uwe j,
te voegen, en hem alzo te befpringen. Nu â
tegenwoordig, daar men zo veele verklaarin-
gen heeft van perfoonen, zo vrygeboorene als â
ftaaven, welke men om uwent wille gepynigd â
heeft, en daar men zulke overtuygende bly- â
ken uwer misdaad ziet, durft gy nÃ³g de waar- â
heyd ontkennen; en \'t is u niet genoeg dat gy â
de tederfte gevoelens der natuure den fchop
gegeeven hebt, door uw beft te doen om uwen
eygenen vader het leeven te beneemen; maar _
gy wilt ook de wetten, tegen u en uws gely- â
ken gemaakt, om verre ftooten, om de billyk-
heyd van Varus te kreuken, en al het recht
dat \'cr in de werreld is te vernietigen. Gy
zegt dat men de vcrklaaringen , afgewrongen
door pyniginge, fchoonze uwen vader \'t iee-
ven bewaard hebben, niet behoort aan te mer-
ken; en gy wik ondertuftchen dat men geloo-
ven zal wat gy zegt, als men u pynigt. Maar
Heer, vervÃ³lgde NikolaÃ¼s, wendende zich
tÃ³t Varus, zult gy onzen Koning niet verlÃ³f-
fen van de verfoeijelyke aanflagen zyner naa- â
fte bloedvrienden tegen hem ^ Zult gy dit â
wreed beeft niet ter ftrafte doemen , \'t welk â
zich van eenen valfchen fchyn van hefde je- â
gens zynen vader bediend hebbende, om den â
ondergang zyner broederen te wege te bren-
gen, niets vcrzuymd heeft om hem ook in
zyn verderf te ftorten, ten eynde hy zelf al-
leen regeeren mogt. Gy weet dat een va-
dermoord niet als een byzondere , maar als
een algemeene misdaad behoort aangemerkt
te worden. Omdat zulk een feyteenebeleedi-
ging tegen de natuur is , en den oorfprong â
des leevens aangrypt. Gy weet dat op zodaa- â
nig een voorval dc gedachten zo wel ftraf- â â
baar zyn als dc daad, en dat men niet laaten â
kan haar te ftraffen, zonder tegen die zelfde â
Natuur, welke dc gemeene moeder van alle â
menfchen is , te zondigen."

NikolaÃ¼s verhaalde daarnaa nÃ³g verfchey-
dene zaaken welke Antipaters moeder, door
een zÃ©kere vrouwelyke praatzucht, zich had
laaten ontvallen, te weetend^ zy met waarzeg-
gers te raade gegaan , en offeranden geÃ³fferd
had , om te weeten wat Herodes befchooren
was. Ook maakte hy gewag van de onÃ³r-
dentlykhcden, zo uyt de dronkenfchap als uyt
vrouwen ontftaande , door Antipater in
\'t huysgezin van Pheroras veroorzaakt; en hy
bragt eene menigte van verklaaringen tegen
hem in, waarvan fommige vrywillig, enandere
door de pynbank afgeperft waaren, welke men
voor de zekerfte mogt houden 3 omdat degÃ©ne

di.e

nis te kennen gaven , hebben alle uwe daa-
55 den t\'zynen bederve geftrekt. \'t Is u niet
55 genoeg geweeft zelf boos te zyn, maar gy
hebt getracht uwe moeder zo fnood te maa-
,, ken als gy zelf zyt, door haar medepligtig
aan uwe misdaad te doen weezen. Gy hebt
3, het gemoed uwer broederen verbitterd , en
^ hebt de ftoutheyd gehad van uwen vader
fchartuperlyk te hoonen , door hem een beeft

van onder \'t geding gefprooken was i te voor-
fchyn zoude brengen, om de kragt daarvan eens
te beproeven. Het wierdt daarop gehaald, men
deed het iemand inneemen die ter dood ver-
weczen was , en \'t bleek zo krachtig te zyn dat
hy aanftonds den geeft gaf. Thans deed Varus de
vergadering fcheyden, en keerde den vÃ³lgenden
dag weder na AntiochiÃ«, alwaar hy doorgaans
zyn verblyf had, omdat de Koningen van SyriÃ«
gewoon waaren aldaar hun HÃ³f te houden.

Herodes liet Antipater toen in de gevange-
nis zetten , zonder dat men wift wat befluyt hy
met Varus deswege genomen had j dÃ³ch de
meefte geloofden dat hy buyten zyn goedvin-
den niets in die zaak deed. Hy fchreef daar-
naa aan: Auguftus , en belaftte den genen die
zyne brieven zouden overlÃ©veren , dat zy den
Keyzer mondeling van zyns zoons misdaad ver-
wittigen zouden. Ter zelfder tyd onderfchep-
te men eenen brief dien: Antifilus uyt Egipte
aan Antipater gefchreeven had j Herodes deed
hem Ã³penen , en men vondt \'er deeze woorden
in t ,) Ik heb u eenen brief van -Akwe gezon- â
den ; waaraan myn leeven hangt > wantgy â
Dchoeft niet te twyfelen Ã³f ik zoud , indien â
het geweeten was, my eenen doodelyken haat â
van de twee magtigfte geflachten op den hals â
haaien. Ik wenfch dat u voorneemen u wel ge- â
lukken mag." Herodes dit briefje geleezen heb-
bende , liet verneemen na dien anderen waarvan
in deezen gemeld wierdt: maar men kon hem
niet vinden , en de knecht van Antifilus zeyde dat
hy geenen anderen gebragt had dan deezen wel*
ken men had gezien. Terwyl men in die bekom-
rnerdheyd was, bemerkte iemand van \'s Konings
vrinden een naaifel aan den onderrÃ³k van dien
dienaar, en begon te denken dat men den brief
daar wel kon verborgen hebben. Zyne giffing
bedroog hem niet, want men vondt\'er eenen
brief die aldus luydde: â Akmeaan Antipa- â
ter. Ik heb aan den Koning uwen vader zo ,,
gefchreeven gelyk gy begeerde , en ik heb in ,3
\'t pakkÃ©t een affchrift gedaan van eenen brief â
die aan de Keyzerinne myne meeftrefle door ,,
SalomÃ© zal fchynen gefchreeven te zyn. Ik â
houd my verzekerd dat hy dien niet zo dra ge- â
leezen zal hebben, Ã³f hy zal haar ftraffen als â
iemand die aan eenen toeleg op zyn leeven 3,
fchuldig is." De inhoud deezes briefs, die val-
fchclyk aan SalomÃ© toegefchreevcn wierdt, was
door Antipater bedacht, maar hy had zyne
meening aan Akme opgegeeven, opdat die de-
zelve door haare gewoone fchryfwyze uytdruk-
ken zoude. Belangende den brief van Akme
aan Hcrodcs , die behelfde deeze woorden :
â Nademaal ik, Heer Koning , ecncn brief
gevonden hebbe , door SalomÃ© aan de Key-
zerinnemyne meeftreftÃª gefchreeven, in wel-
ken zy haar bidt te wege te brengen dat zy ^^
met Sylleus mogt trouwen i zo heb ik uyt eene "
zucht tÃ³t uwen dienft my verpligt gevonden
hem uyt te fchryven , en u toe te zenden. â
\'t Zal u bÃ©lieven den zei ven te verbranden, â
vermids\'er myn leeven aanhangt." Dusdaa-
nig was diebrief Maar \'t gene Akme aan An-
tipater fchreef ontdekte de ganfche fchelmery,
doordien het bleek dat zy niets gedaanhad dan

die uyt vreeze voor Antipater te voore zwee-
gen \'t gene zy tÃ³t zynen Ufte hadden , ziende
nu dat dc verandering van zynen ftaat aan ieder
vryheyd gaf om hem te befchuldigen , vrymoe-
dig uyt zeyden \'t gene hunne haat tegen hem
niet toeliet verborgen te houden.

Maar niets knelde Antipater meer dan het ver-
wyt van zyn eygen geweeten, \'t welk hera zyne
fchrikkelyke aanflagen tegen zynen vader, mids-
gaders den dood zyner broederen door zyne
verfoeijelyke liften bewerkt , en de beroerte
door hem in \'t koninglyk huys gefticht, fteeds
foor oogen ftelde. Want men had al lang ge-
leeden aangemerkt, dat hy nooit geen rechtmaa-
tigen haat, nÃ³ch getrouwe vrindfchap gedraa-
gen had maar dat eygen belang alleen de regel
van zyn gedrag was. Die zich dan tÃ³t nÃ³ch toe
ftille gehouden hadden ; quamen nu voor den
dag, en zo dra het veyliglyk gefchieden kon, be-
eon men tegen hem uyt te roepen, en om ftryd al

hetquaadtezeggendatmenvanhem wift. Vee-
le befchuldigdcn hem van verfcheydene misdaa-
den , en men had reden om te gelooven dat ze
de waarheyd fpraken, doordien het niet bleek te
zyn om den Koning te behaagen, nÃ³ch dat ook
de vrees van gevaar hen noodzaakte iets te verber-
gen : maar \'t fcheen veel eer dat het gefchiedde
uyt eene verfoeijing zyner boosheyd, en dat zy
niet zo zeer na zynen dood wenfchtcnom\'t lee-
ven van Herodes te verzÃ©keren, als wel om te ont-
gaan dat zy niet onder de heerfchappy vielen van
zulken fnooden Prins als Antipater was. En \'t
waaren niet alleen degÃ©ne welke men ondervraag-
de, die dus fpraken j maar daar waaren ook vee-
le die vrywiflig tegen hem getuygden : en hoe-
wel hy Ã©Ã©n van de liftigfte en onbefchaamdfte
menfchen was, evenwel durfde hy zynen mond
niet opendoen om daarop te antwoorden.

Na dat dan NikolaÃ¼s had opgehouden te fpree-
ken , en de bewyzen en ftukken by te brengen en
te toonen, nam Varus het woord, en zeyde tÃ³t
Antipater, dat hy hem volkÃ³mene vryheyd gaf
om te fpreeken, indien hy iets t\'zyner verdeedi-
ginge had in te brengen , en datde Koning zyn
vader en hy niets zo zeer begeerden, dan dat hy
onfehuldig bevonden mogt worden. Antipater
in plaats van zich te verantwoorden , viel met
het aangezigt op de grondt, en badt GÃ³d door
eenis; teken zyn onfchuld te willen toonen , en
te doen blyken hoe verre het\'er afwas dat hy ooit
de gedachten gehad hadde van iets tegen zynen
vader te beftaan. Aldus zyn de ondeugende
menfchen gewoon te doen 5 wanneer zy zichin
misdaaden wikkelen, geeven zy zich aan hunne
driften over, zonder te denken dat er een God

is. enalszyingevaarzynvangeftrafttewordcn,

dan roepen zyhemaan, neemen hem tot getuy-
ge dat ze onfcWdig zyn, en zeggen dat zy zich
ganfchelyk aan zyne wille onderwerpen. Dus
ging het met Antipater > hy handelde te voore

ontrent alles als Ã³f\'er geen GÃ³d was j entoenhy
zacT dat zyne verdiende ftraffe hem over t hoofd
hing , durfde hy nÃ³g zeggen dat God hem be-
waard had om zÃ³rg voor zynen vader te draagen.
Varus ziende dat hy niet antwoordde op\'tgene
men hem vraagde 5 en dat hy niet anders deed dan
QÃ³d aanroepen ? beval dat men het vergift, waar-

Dc goude arend, dien Herodes boven de poort des Tem pe!s had doen
zetten, afgerukt. Strenge.ftrafFe daar over. Zyne yslyke ziekte,
en wreede bcve\'Iea welke hy aan Saiomc cn haaren man geeft.

737- \'\'"T^Erwyl de gezanten van Herodes op weg
waaren om met de bevÃ©len , die hy hen
gegeeven had, na Rome te gaan , wierdt hy
van eene ziekte aangetaft, maakte zyne uyter-
fte wille, en benoemde tÃ³t zynen naazaat in de
regeeringe Antipas , den jongften zyner zoo-
nen , omdat Antipater door zyne lafteringen
hem tÃ©gen ArchelaÃ¼s en Filippus verbitterd had.
Hy maakte Auguftus duyzend, en de Keyze-
rinne zyne gemaalin benevens haare kinderen,
vrinden, en vrygemaakten, vyfhonderd talen-
ten. Het Ã³verige van zyn geld , landeryen,
en inkomften, verdeelde hy onder zyne zoonen
cn kindskinderen, en zyne zufter SalomÃ© ver-
zÃ³rgde hy rykclyk, uyt erkentenifle van dat
zy hem fteeds een onbezweekene vrindfchap
toegedraagen had. En nademaal hy geen hoo-
pe had dat hy uyt die ziekte opkomen zoude,
vermids hy bykans zeventig jaaren oud was,
wipdt hy zo grynig en korzel, dat hy zich-
zelven niet dulden kon. De voornaamfte oor-
zaak daarvan, was, dat hy meende dat zyne on-
derdaanen hem verachteden, en zich over zyne
rampen verheugden ; en in dit geloof wierdt
hy verfterkt door eene muytery" gefticht van
eenige die by \'t vÃ³lk in groot aanzien waaren;
\'t welk aldus toeging.

Judas zoon van Sarifeus en Isiatthim Mar-
galothus zoon i, waaren zeer van\'t vÃ³lk bemind\'
want zy waaren niet alleenlyk de welfpreekend-
fte onder de Jooden, en de geleerdfte in de ken-
niflÃ¨ hunner wetten, maar zy onderweezen de
jÃ©ugd, en fpaarden geene vlyt om haar de deugd
te doen omhelzen. Toen deeze twcc mannen
verftaan hadden dat des Konings quaal oncre-
neeslyk Was , vermaanden zy de jongelingen,
die hen als hunne meefteren ontzag toedroegen,
de werken, welke hy uyt verachtinge van hun-
ne vaderlyke zeeden gemaakt had, af te bree-
ken : en zy hielden hen voor , dat niets hen
grooter roem kon toebrengen, dan dat zy zich
voorftanders hunner gÃ³dsdienft toonden ; en
dat alle de ongevaflen die Herodes huys over-
quamen aan geen andere oorzaak te wyten waa-
ren , dan dat hy de wetten, welke onfchende-
lykby hem behoorden geweeft te zyn, had dur-
ven verbreeken, en de oude inzettingen met
voeten treeden, om nieuwe in te voeren. En
terwyl deeze Leeraars aldus fpraken , zeyden
zy niets dan \'t gene zy waarlyk meenden. On-
der andere onheylige werken van Herodes, had
hy boven de groote poort des Tempels eenen
gouden Arend van een ongemeene grootte, en
van hooge waarde, doen zetten en tÃ³t een ge-
fchenk inwyen; alhoewel onze wetten uytdruk-
kelyk verbieden eenige afbeeldfels van dieren te
maaken. Deeze twee mannen derhalve, die
yverig waaren voor de onderhoudinge onzer
vaderlyke wetten, porden hunne leerlingen aan
om dien arend af te rukken, zeggende, â dat
hoewel het een gevaarlyke aanflag was, zy
daarom niet traager daartoe behoorden te zyn,
naardien men eenen eerlyken dood boven het
leeven, hoe aangenaam\'t ook waare, behoor-,,
de te ftellen , wanneer \'t op het handhaaven â
der wetten van \'t vaderland, en op\'tverkry- â
gen jan eenen onfterflyken roem aanquam
Dat de lafhartige zo welftierven als de grooT
moedige; en dat vermids de dood onver-"
mydelyk voor alle menfchen was, zodaani- "
ge die hun leeven door groote daaden eyn- â
digden, de trooft hadden van hunnen naa- ,,
komelingen eenen altydduurenden roem naa â
te laaten." Deeze woorden moedigden die
jongelingen dermaate aan, dat dewyl\'er te
dier tyd een gerucht hep dat Herodes geftur-
ven was, zy op den vollen middag opklom-
men na de plaats alwaar dien arend ftond, en
hem afrukkende, wierpen zy hem van boven
neÃªr, en hakten hem met bylen aan ftukken,
in \'t aanzien van een groote menigte vÃ³lks dat
in den Tempel vergaderd was. De bevÃ©lhebber
van \'s Konings benden dit verftaan hebbende,
en vreezende dat \'et het begin eener groote
tzamenzweeringe was , ging terftond met een
groot getal krygsvÃ³lks derwaards; en dewyihy
\'er maar eenen verv/arden hoop vondt, die daar
op een oproerige wyze tzamengekomen was,
verftrooide hy dit rÃ³t, zonder eenige moeite;
uytgenomen veertig dier jongelingen, die de
eenigfte waaren welke haar inwagteden : dee-
ze nam hy gevangen, en bragt hen by den Ko-
nmg nevens Judas en Matthias, die \'tzich eene

door zyii betÃ©l, en Ã³m SalomÃ© te verderven. Dee-
ze Akme, die eene Joodin en in dienft der Key-
zerinne was , had haare hulp in dit werk vry
dier aan Antipater verkÃ³ft. Aldus vernam He-
rodes dat de boosheyd van zynen zoon zo hoog
fteygerde> dat hy\'niet vergenoegd was meÃ¼ het
leeven van zynen vader belaagd te hebben, met
SalomÃ© zynemoeije haar verderf te berÃ³kkenen,
en met het ganfche geflacht in verwarring en
onruft te brengen, maar dat hy zelfs het HÃ³f
van Auguftus poogde te vergiftigen. Alle dee-
ze mifdaaden tzamen baarden zulk een affchrik,
dat het weynig fcheelde Ã³f hy had hem opftaan-
devoet doen dooden. Ook porde SalomÃ© hem
daartoe aan; en op haaren boezem flaande riep
zy dat ze gereed was den dood te lyden, indien
\'t bleek dat zy in haare getrouwheyd jegens hem
ooit re kort gcLiomen waare. Herodes liet Anti-
pater haaien, en beval hem zonder fchroom te
zeggen, Ã³f hy iets t\'zyner verantwoordmge in
te brengen hadde : maarhy geen belcheyd.gee-
vende 3 zeyde de Koning dat hy dan ten miiiften
zyne medephgtigen zoud ontdekken. Daarop
noemde hy Antifilus als de eenigfte uytvinder,
en niemand meer. Herodes kreeg alstoen eeni-
ge gedachten van hem na Rome te zenden, om
aldaar door Auguftus geoordeeld te worden ;
maar vermids hy vreefdedat Antipaters vrinden
hem verlÃ³flen zouden, zondt hy hem te rugge
na.degevangenis, iri banden als te voore,"en
fchreef aan Auguftus om hem van zyne misdaad
tc verwittigen , geevende zynen gezanten laft
dat zy den Keyzer zouden verhaalen hoe hy Ak-
mcop zyne zyde gewonnen had, en dat zy hem
een affchrift\'haarer brieven toonen zouden.

hen , wie hen zo koen gemaakt had, datzy zo
een gewyd af beeldfel hadden durven [afrukken.
Hierop antwoordden zy aldus i â \'t Is al lang
â geleden dat wy dit befluyt namen , en
\'t moft ons aan moed ontbroken hebben
indien wy \'t niet uytgevoerd hadden. Wy
hebben den hoon Gode aangedaan gewroken,
â en de eere der wet, waaraf wy leerlingen
âzyn, gehandhaafd. Acht gy\'t vreemd, dat
â wy dezelve uyt handen van Mofes , aanwien
â GÃ³d zelf dic gegeeven heeft , ontvangen
â hebbende , haar boven uwe bevÃ©len ftel-
len ? En zouden wy vreezen voor den dood
dien gy ons moogt aandoen, daar dezelve
5, in plaats van dc ftrafte eener misdaad, voor
â ons niet anders zal zyn dan eene vergelding
â onzer deugd en gÃ³dvruchtigheyd.?" Zy fpra-
ken deeze woorden met zulk een vrymoedig-
heyd, dat men niet twyfelen kon, Ã³f hun hart
ftemde met hunnen mond Overeen, want zy
fcheenen met geen minder ftandvaftigheyd te
zuflen lyden , dan zy moed in \'t uytvoeren van
hun beftaan betoond hadden. Herodes zondt
hen dan geboeid na JÃ©richo , deed aldaar de
voornaamfte Jooden tzamenkomen , en liet
zich wegens zyne zwakheyd op een draagbed
derwaards voeren. Aldaar ftelde hy hen voor,
wat arbeyd cn moeite hy voor \'t gemeene beft
uytgeftaan had : â Dat hy ter eere GÃ³ds den
,5 Tempel met groote kÃ³ften t\'eenemaal had
3, herbouwd , het welk de AfmoneÃ«fche Ko-
â ningen al tzamen , geduurende den tyd ran
3, honderd vyfentwintig jaaren welke zy ge-
â regcerd hadden , niet hadden konnen doen,
3, en dat hy hem met veelc kÃ³ftelyk gefchen-
3, ken had begiftigd j Dat hy gehoopt had dat
â men hem dit nÃ³g naa zynen dood dank ge-
â weeten , en zyne gedachtenis daarom in eere
â gehouden zoud hebben : maar dat men , in
â plaats van zich erkentelyk daarover te toonen,
â nietgefchroomd had nÃ³g by zyn leeven hem
â zulken grooten hoon aan te doen , dat men
by klaaren dag , en in \'t gezigt van al het
33 vÃ³lk , een ding had afgerukt dat Gode toe-
5, gewyd was, enden Heere daardoor nÃ³g meer
â beleedigd had dan hem.

De voornaamfte der byeenkomfte dÃ©n Koning
aldus hÃ©bbende hooren IpreÃ¨ken, en vreezende
dat hy in de woede waarin hy Was, zyne gal op
hen zoude loozen , zeyden tÃ´t hem dat zy
seen hand in \'t gebeurde gehad hadden, en dat
ly oordeelden dat die zaak verdiende geftraft
te worden. Deeze woorden ftilden hem wat.
Zo dat hy tegen de andere niet opftoof > maar
alleenlyk Matthias , dien hy geloofde eenig
deel aan dien toeleg gehad te hebben , bet
Hoogepriefter-ampt ontnam 3 en het zynen
fchoonbroeder gaf- Terwyl deeze

Matthias het Hoogepriefterampt bediende,
gebeurde het eens dat hy op eenen nacht, zo
als men den vÃ³lÃ¨enden dag een vaften vieren
zoude, droÃ³mcie dat hy met zyne vrou^ te
doen had V eÃ®Ã®\'Ã¢ewyl hy hierdoor bUytert ftaat
was om de gÃ³dsdienft tc moogen verrichten,
wierdt Jofeph zoon yan Ellem die zyn bloedver-
want was , voor dien dag aangefteld om zyne
plaats te bekleeden. Naa dat Herodes dien

4Ã7

Hoogenpriefter aldus het ampt ontnomen had,
deed hy dien anderen Matthias , ftichter van
de muytery, nevens alle die met hem gevangen
genomen waaren, leevendig verbranden: en dien
nacht was \'er Ã©Ã©ne vcrduyftering in de maanâ

Ondertufl^:hcn nam Herodes quaal van tyd
tÃ³t tyd toe , dewyl GÃ³d hem over zyne gÃ³d-
loosheyd wilde ftraften. Een langzaame hitte,
die van buyten minder gevoeld wierd dan van
binnen, brandde en verteerde hem: hy had zulk
een gruuwelyken honger dat niets genoeg was
om hem te verzaadigen: zyn gedarmte was vol
van zweeren : een overfelle buykpyn deed hem
fchrikkelyke fmarten uytftaan : zyne voeten
waaren gezwollen en loodverwig , en zyne lie-
fchen desgelyks: zyne mannelyke deelen waaren
zo bedurven dat\'er de wormen uytkroopen:
zyne zenuv/cn waaren opgekrompen 5 en zyn
adem was zo Icelyk dat men dicht by hem niet
duuren kon. Alle die met een gÃ³dvruchtig ge-
moed den ftaat van deezen rampzaligen VÃ³rft
aanmerkten, oordeelden dat het een blykbaare
bezoeking van GÃ³d was , om hem over zyne
wreedheyd en gÃ³dloosheden te ftraften. Maar
alhoewel niemand oordeelde dat hy van die
quaal zoud opkomen , echter vleyde hy zich-
zelven nÃ³g met die hoope : tÃt dien eynde ont-
boodt hy geneesmeefters van alle kanten 5 en
begaf zich op hunnen raad over den Jordaan,
na de warme baden van KallirhoÃ« , welke wa-
teren in een meir, dat vol van joodenlym is, hun-
nen uydoop hebben , eii niet alleenlyk van een
geneezende kracht, maar ook aangenaam om
te drinken zyn. Men zette hem in eene kuyp met
oli i maar dit bequam hem zo quaalyk , dat men
meende dat hy den geeft zou gegeeven hebben.

DÃ³ch het gekryt en gehuyl zyner huysgenooten
deed hem weÃªr tÃ³t zichzelven komen j en hy
bemerkte toen dat zyne quaal ongeneeflyk was,
Hy beval datrnen pnder zyne fÃ³ldaaten vyftig
drachmen aan Ã©lk |oud uytdcelen , ook gaf hy
groote gcfchenken aan hunne OvÃ¨fften, en aan
zyne vrinden 5 en deed zich wÃ©der na Jericho
brengen , alwaar zyne wreedheydinog zo toe-
nam , dat ze hem^ fchtikkelyfieBsiMyt deed
neemen dat ooit iem^and in den zin gekomen is:
want hy beval dat alle de voornaamfte Jooden
zich na Jericho zouden begeeven , op leevcns-
ftrafte zo iemand in gebreke daarvan bleef: en
toen zy \'er gekomen waaren, deed hy hen alle in
hetrenperkfluyten , zonder te onderzoeken Ã³fzy
ft:huldig Ã³f niet ft;hupg waaren. Daarnaa ont-
boodt hy zyne zufter SalomÃ© en haaren man
Alexas, en zeyde tÃ³t hen: â Dat hy zo veel
pyne leedt, dat hy wel zag dat hetcynde van
zyn leeven naby was } en dat hy \'er niCt over
klaagen kon, naardien \'t cenc tÃ³l was, welke al-
le menfchen vÃ³lgens\' een algemeene wet ver-
phgt waaren aan de Natuur te betaalen : maar
dat het hem ondraagelyk voorquanl y beroofd
te zyn van de eere, welke men den Konin-
gen door een algemeene rouw ffluldig ^^s â¢
^ Dat hy nÃ³gtans wift dat de haat, dien de Too-
den hem toedroegen, zo groot was, dat zy niet
laaten zouden zich over zynen dood te ver-
blyden ^ dewyl zy zelfs geduurende zyn lec- "
venniet gefchroomd hadden tegen hem op te â

,, ftaan.

s, ftaan 3 en hem in \'t afrukken van den gewy-
â den gouden arend te beleedigen j dat hy der-
5, halve van de toegeneegenheyd en pligt van
}, twee perfoonen , die hem zo na beftonden als
zy, verwachtte dat zy hem in zulk een gevoe-
33 lig verdriet te hulpe komen zouden : dat zy
3, zulks doen konden door naa te komen \'t gene
â hy hen beval, om alzo zyne lykftaatfi heerly-
j, ker , en aangenaamer voor zyne ziel te maa-
â ken, dan die van eenigen anderen Koning ooit
â geweeft was, doordien \'er niemand in zyn ryk
3, zou zyn, die alsdan geen ongeveynfde traanen
â ftorten zoude. Dat het gene hen te doen fton-
â de, was dat zo dra hy den geeft zou gegeeven
â hebben, zy den renbaan door zyn krygsvÃ³lk
5, zouden doen bezetten, zonder hen iets van
â zynen dood te zeggen; en datzy hen vanzy-
â nent wege gebieden zouden, alle die\'erhibe-
,3 flooten waaren met pylen dood te fchieten.
â Dat indien zy dit bevÃ©l naaquamen, hy dub-
â beid aan hen verpligt zoude zyn, zo omdat
5, zy zyne begeerte voldaan hadden , als omdat
3, zy zyne lykrouw vermaarder hadden gemaakt,
3, dan eenige andere ooit geweeft was." Deeze
wreede VÃ³rft verzelde die woorden met zyne
traanen, voorts bezwoer hy henby de geneegen-
heyd die zy hem toedroegen , en by allÃ©s wat
hen lief en waard was, niet te duiden dat men
zyner gedachteniftÃ¨ die laatfte eere niet bewees:
en zy beloofden hem dat zy zyne bevÃ©len ftip-
telyk naakomen zouden. .

Byaldien nu iemand de Wreedheden , welke
Herodes tegen zyne nibeftaanden gepleegd
heeft, zoude willen verfchoonen, met te zeggen
dat zulks alleenlyk gefchied was om zyn eygen
ieeven te verzÃ©keren ; zou dan dit laatfte be-
dryf hem niet noodzaakÃ©ri te bekennen , dat
men nooit zulk een fchrikkelyke onmenfche-

lykheyd gezien heeft, als de zyne, doordien
hy begeerde , toen hy op \'t punt ftondt van
dit leeven te verlaaten , dat \'er niet Ã©Ã©n ge-
flacht zou zyn waarin niet iemand van de voor-
naamften door zyn bevÃ©l den dood zou moeten
bezuuren , opdat het ganfche Ryk daardoor in
rouwe zoud weezen, zonder zelfs die welke
niet misdaan hadden, en waarover hy niet klaa-
gen kon , te verfchoonen : in plaats dat men
anders , hoe weynig goedaardigheyd men ook
heeft, gewoon is zyne vyanden te vergeeven,
als men zich in zulken ftaat bevindt.^

AÃ¼guftus ftelt het aan Herodes om met Antipater te handelen 7.0 als
hy wil. Herodes door felle pynen aangetaft wil zich dooden;
AchÃ¯ab Ã©Ã©n zyner kindskinderen , belÃ©t het hem; het gerucht
loopt dat hy gefturven was. Antipater poogt tc vergeefs zynen
bewaarder om tc koopen. Heiodes dit veiltaan hebbende doec
hem dooden.

O dr^ als Herodes dit wreed bevÃ©l aan
zyne zufter en fchoonbroeder gegeeven
had, vÃ¨rftondt hy door de brieven van zyne
gezanten te Rome, dat Auguftus Akme had
doen fterven , omdat zy zich door Antipater
had laaten omkoopen j en dat hy \'t ganfche-
lyk aan hem ftelde, om dien trouwloozen zoon
te ftraften zo als hy \'t goed vond, het zy door
hem in baliingfchap te verzenden , Ã³f hem ter
dood te doemen. Deeze tyding verblyddehem:
maar vermids zyne pynen hem overvielen , en
hy zieh flaauw gevoelde, overmits hy weynig ge-
nuttigd had , eyfchte hy eenen appel en een
mes, doordien hy gewoon was die vrucht zelf
te fchillen , en aan ftukjes te fnyden omze
te eeten. Maar dewyl hy zich \'t leeven meen-
de te beneemen, keek hy rondom, en zou zyn
voorneemen volbragt hebben, indien zyn kinds-
zoon Achiab zulks niet bemerkt, en met een

groote fchreeuw hem by den arm gegreepen
hadde. Het geheele HÃ³f wierdt alstoen ten

tweeden maale met fchrik en verbaasdheyd ver-=
vuld, dewyl elk meende dat de Koning geftur-

ven was : en dit gerucht verfpreydde zich zo
verre , dat het Antipater ook ter ooren quam.
Hy floeg \'er fluks geloof aan , en begon niet
alleenlyk te hoopen dat hy van de gevangenis
verlÃ³fl: zoude worden , maar beeldde zich ook
vaftelyk in dat hy regeeren zoude : weshalve
hy aan zynen bewaarder groote vergeldingen
beloofde , indien hy hem wilde vry laaten.
Maar deez, in plaats van zulks te doen , ging
aanftonds den Koning daaraf verwittigen :
waarop Herodes, die reeds zo groot een afkeer
van Antipater had, een fchrceuw gaf, zich op
"t hoofd lloeg, en hoe zwak hy ook was , zich
op zyne elleboog overend zettede , en- aan Ã©Ã©-
nen zyner lyfwachten geboodt hem aanftonds
te gaan dooden , met bevÃ©l dat men zyn lyk
zonder ftaatft in \'t flÃ³t Hyrkania begraaven
zoude.

Herodes verandert zyn teftament , en verklaart ArchelaÃ¼s tÃ³t zynen
naazaat. Hy fterft vyf dagen na Antipater. ArchelaÃ¼s vereert He-
rodes met een prachtige lykftaatfi. Groote toejuyghmgen des
vÃ³lks ter eere van ArchelaÃ¼s.

\'^Hans veranderde Herodes zyne uyterfte
wille : want in plaats dat hy Antipas te
voore tÃ³t zynen naazaat in \'t ryk benoemd had,
ftelde hy hem nu tÃ³t ViervÃ³rft van GahlÃ©a en
, PerÃ©a aan , maakte het Koningryk aan Arche-
laÃ¼s , gaf aan deszelfs broeder Filippus Tra-
chonitis, Gaulanitis, BatanÃ©a, enPanias,maa-
kende een ViervÃ³rftendom daarafj en aan zyne
zufter SalomÃ© Jamnia , Azote , en FafaÃ«lis ,
met vyfhonderdduyzend zilvere penningen :
Ook bedacht hy alle zyne andere maagen met
groote erfgiften , zo aan geld als aan jaarlyk-
fche renten. Aan Auguftus maakte hy behalve
zyn goud- en zÃ¼ver-werk, en veel kÃ³ftelyke klee-
deren en huysraad , tien millioenen zilvere
penningen j enaande Keyzerin en eenige zyner
vrinden vyf miUioenen diergelyke penningen.
Hy overleefde Antipater maar vyf dagen , en
ftierfvierendertig jaaren naa dat hy Antigonus
uyt het ryk verjaagd had, en zevenendertig naa
dat hy te Rome tÃ³tKoningder Jooden was ver-
klaard. Nooit heeft men eenen VÃ³rft gezien
die toorniger, onrechtvaerdiger, wreeder, en
meer van de FÃ³rtuyn begunftigd was : want in
eenen laagen ftaat gebooren zynde, klom hy op
tÃ³t den troon, quam ontelbaare gevaaren te bo-
ven , en leefde eenen langen tyd. Belangende
zyne huyslykc onluftenalhoewel hy door de
ondernccmingcn zyner zoonen tegens hem ,
myns oordeels, zeer ongelukkig geweeft is ,
Zo was hy echter , vÃ³lgens \'t gevoelen dat hy
\'er zelfs van had , gelukkig daarin , doordien
hy hen niet meer aanmerkende als zyne kinac-
ren, maar als zyne vyanden , hen geftraft, en
zich op hen gewrooken heeft.

742. Ee^ tyding van zynen dood geweeten
was, ftelden SalomÃ© en Alexas alle de aanzien-
lyke perfoonen, die in het reiiperk beflooten
waaren , in vryheyd , en zeyden dat zy zulks
op \'s Konings bevÃ©l deeden: waardoor zy onze
landaard ten hoogften verpligtcden. En toen
de dood van Herodes ruchtbaar was , deeden
zy al het krygsvÃ³lk in den Schouwburg van
Jericho tzamenkomen , om eenen brief 5 door

dien VÃ³rft gefchreeven , aan hen over te lÃ©ve-
ren : dezelve wierdt aldaar opentlyk geleezen,
en behelfde: ,, Dat hy hen voor de geneegen- â
heyd cn getrouwheyd welke zy hem betoond
hadden, bedankte , en hen verzÃ³cht dat zy
daarmede jegens zynen zoon ArchelaÃ¼s, dien
hy tÃ³t zynen naazaat in \'tRyk benoemd had,
volharden zouden." PtÃ³lomÃ©us , wien hy
zyn zegel vertrouwd had , las zyne uyterfte
wille ook , die uytdrukkelyk behelfde dat zy
geen ftand zou grypen , dan naa dat ze door
Auguftus bekrachtigd was. Terftond begon
men te roepen : Leeve de Koning ArchelaÃ¼s!
en de fÃ³ldaaten nevens alle hunne Overften
beloofden hem met dezelfde getrouwheyd tc
zullen dienen, als zy den Koning zynen vader
gediend hadden , en wenfchten hem een geluk-
kige regeeringe.

Deeze VÃ³rft deed daarnaa een prachtige uyt-
vaart voor z^nen overleeden vader aanftellen,
en wilde die ftaatfi zelf by woonen. Het lyk ,
koninglyk gekleed , met een koninglyke haair-
band en goudene kroon op \'t hoofd, en eenen
fcepter in de hand, lag op eenen gouden draag-
bed , dat met kÃ³ftelyke gefteenten vercierd waSo
De zoonen en naafte bloedvrinden van den doo-
de vÃ³lgden de baar, en al het krygevÃ³lk, naar
hunne landaard verdeeld, quam na hen. De
ThraciÃ«rs, Duytfchers , en Gaulen trokken
vooraan, en de Ã³verige vÃ³lgden, alle door hun-
ne Overften geleyd , en gewapend als Ã³fzy ten
ftryde toogen. Vyfhonderd huysdienaars van
den overleeden Koning droegen reukwerk , en
flooten het hek deezer prachtige lykftaatfie.
Aldus ging deezer ftoet acht ftadiÃ«n voort van
Jericho tÃ³t aan \'t kafteel Herodion, alwaar het
lyk van dien VÃ³rft, vÃ³lgens zyn bevÃ©l, bec^raa-
ven wierdt. \'

Naa dat de nieuwe Koning, naar \'tgebruyk 744.
onzer landaard , in zeven dagen de rouw zyns
vaders volbragt had, gaf hy aan\'t vÃ³lk een gaft-
maal , en ging toen na den Tempel. Overal
waar hy doorging wierdt hy met een vrolyk ge-
fchater toegejuyghd j en naa dat hy op eenen
gouden troon gezeten was , hoorde men alles
van vreugdegeroep en gelukwenfchinge weÃ¨r-
galmen. Hy antwoordde beleefdelyk daarop,
en bedankte hen voor de goedgunftigheyd die
zy hem betoonden , onaangezien de ftrengheyd
waarmede zyn vader hen bejegend had j cn hy
verzekerde hen het te zullen erkennen, zeg-
gende echter dat hy den naam van Koning niet
aani^emen zoude , voor dat Auguftus zyns
vaders uyterfte wille bekrachtigd hadde 5 cn
dat hy daarom ook de kroon , die \'t ganfche
heir hem te Jericho had aangebooden , gewey-
gerd had : Maar dat zo dra hy dezelve van
Auguftus, die alleen magt had omze hem te
geeven, ontvangen had , hy hen door zyn#
daaden zou toonen dat zy hem met recht be-
minnen mogten j en dat hy trachten zoude hen
gelukkiger te maaken dan zy onder zyns va
ders regeeringe geweeft waaren. Dewyl het
vÃ³lk gewoon is zich te verbeelden , dat dc
VÃ³rften , als zy eerft tÃ³t de kroon komen,
oprechtelyk handelen , deed dit c^unftig ge-
fprÃ©k van ArchelaÃ¼s hen hun gejuygh verdub-

beleii, waarby zy zynen lÃ³f verlieften, en ver-
fcheydene gunften van hem verzÃ³chten, fom-
mige afftag van fchattinge, andere de vryheyd
voor verfcheydene perfoonen welke de Koning:
zyn vader had doen gevangen zetten, en waar-
van eenige al lang in den kerker gelegen had-:
den; en etlyke de affchafting der tÃ³llen en be- ;
laftingen op Koopmanfchappen. Deeze VÃ³rft,
die niet anders zÃ³cht als zich in zyne nieuwe
heerfchappy vaft te zetten , vondt niet geraa-
den hen iets te weygeren : en naa dat de Ã³fte-
randen bragt waaren, onthaalde hy zyne vrin-
den met een gaftmaal.

Eenige Jooden die wraak begeerden over den dood van Judas, Mar-
tinas , co andere , welke Herodes had doen verbranden , om het
afrukken van den ijoudcn arend boven de poort des l empels , ver-
wekken eenen oproer , in welke drieduyzend van hen omgebragt
â worden. ArchelaÃ¼s trekt na Rome , ono zich iti \'t ryk door Au-
guftus te laaten beveftigen ; en Antipas zyn broeder , die ook na
de kroon ftondt, gaat\'cr defgelyks: hunne zaak wordt voor Au-
guftus bepieyt.

^ begonden eenige Jooden, die
niet dan onruft en beroerte zochten , tza-
men te rÃ³tten, en het wreede lÃ³t van Mat-
thias en de andere, die om het afbreeken van
den gouden arend boven de poort des Tempels
ter dood gebragt waaren , te beklaagen. De
vrees die zy voor Herodes hadden , had hen
geduurende zyn leeven doen ftilzwygen, maar
toen die opgehouden was, fchreeuwden zy te-
gen hem uyt, gelyk als Ã³f de hoon die zy zy-
ner gedachtenifte aan deeden, eenige trooft m
de andere werreld kon geeven aan die dooden
welker verhes hen zo fmartelyk viel, Zy
maanden derhalve ArchelaÃ¼s aan om dit groot
onrecht door den dood van eenige van Hero-
des vrinden, welke zy zeyden dat daartoe ge-
raaden hadden, te wreeken, en het Hoogeprie-
fterdom den genen dien hy \'t get:;:eeven had te
beneemen, om het aan iemand, die door zyne
deugd des waerdig was , op te draagen. Al-
hoewel ArchelaÃ¼s , die zich gereed maakte om
na Rome te gaan , opdat hy door Auguftus in
\'t ryk beveftigd mogt worden , zich zeer ge-
bÃ©lgd hieldt over dien eyfch, echter poogde
hy deezen oproer door zachtheyd te ftillen.
TÃ³t dien eynde zondt hy den Overfte zyner
benden om den muyteren voor te houden : ,, dat
â zy zich niet door wraakzucht moften laaten
â vervoeren , maar dat zy behoorden te den-
3, ken dat de ftraft^e , waarover zy klaagden,
â vÃ³lgens de wetten gefchied was : dat hunne
eyfch zyn gezag quetfte : dat het geen ge-
voeglyke tyd was om diergeiyke klagten te
doen; dat men moft bedacht weezen om de
eendracht en vreede te bewaaren, tÃ³t dat hy,
door Auguftus in het bezit van \'t Ryk be-
krachtigd zynde, weder van Rome te rug ge-
â komen was: Dat men alsdan met een rypover-
leg , cn een algemeene toeftemminge nader
3> daarin voorzien zou: dÃ³ch dat men zich on-
3) dertuftchen ftil en in rufte moft houden, zon-
3> der zich in de misdaad van oproer te wikke-
len. Deeze muy tzuchtige, in plaats van door
dit vertoog tÃ³t bedaaren te komen , deeden
door hun getier blyken dat \'er geen kans was
om hen tot hunnen pligt te doen keeren , zon-
der zich in levens gevaar te ftellen , doordien
de onbeftiyfde drift, die hen \'t onzag jegens
hunne Overheyd deed verhezen, hen wysmaak-
te dat het een ondraagelyke zaak was, zelfs naa
Herodes dood geen wraak te konnen verwer-
ven over \'t bloed hunner vrinden die zo wree-
delyk door hem omgebragt waaren. Vv^ant zy
erkenden geen ander recht dan het gene hen die
trooft geeven kon j en de verlangft daar na liet
hen niet toe eenig gevaar te ontzien. In plaats
dan van door de rÃ©denen, welke hen van\'sKo-
nings wege voorgehouden wierden, zich te laa-
ten beweegen, endoor het ontzag dat zy hem
fchuldig waaren weÃªrhouden te worden, wicr-
den zy hoe langer hoe meer verbitterd s en
\'t was ligt te denken dat als hun getal door \'t
Paafchfeeft, het welk aanftaande was, vermeer-
derde, de oproer ook toeneemen zoude : want
niet alleen geheel JudÃ©a viert die hoogtyd met
groote blydfchap, en men Ã³fterc als dan meer
flagtvees dan men anders gewoon is, ter ge-
dachtenifte onzer verlÃ³ftinge uyt Egipte j maar
zelfs eene menigte van Jooden die b^uyten\'tryk
woonen, komen te Jerufalem om die plegtig-
heyd, ter oorzaake van de GÃ³dsdienft, byte
woonen. Ondertuflchen weeken deeze oproe-
rige, die den dood van Judas en Matthias be-
klaagden, niet uyt den Tempel, enfchaamden
zich niet hun onderhoud te beedelen, om niet
genoodzaakt te Z)\'n die plaats te verlaaten. Ar-
clielaÃ¼s, vreezende dat hunne moedwil nÃ³g
verder zoud uytfpatten, zondt eenen BevÃ©l-
hebber met krygsvÃ³lk na hen toe , om hen te
beteugelen aleer zy \'t Ã³verige des vÃ³lks ook door
die muytzucht vergiftigden : en hy beval hem
degÃ©nen die de ftoutheyd hadden van weÃªrftand
te bieden, te vatten en tÃ³t hem te brengen.
De muyters ziende deeze krygslieden aanko-
men, hitften het vÃ³lk door hun geroep en ge-

otlanvÃ¯r H\' ^^^ met gooijen
op hen aanvallende de meefte doodde , invoe-
ge dat de BevÃ©lhebber gequetft zynde het ter
naauwer nood nevens eenige andere ontquam:
waarnaa de oproerige hunne Ã³fferanden hervat-
teden. De Koning alstoen oordeelende dat het
van zeer groot belang voor hem was zodaanig
een opftand met ongeftraft te laaten, zondt zyn
ganfche heir tegen hen, met bevÃ©l aan de ruy-
tery van alle die uyt den Tempel quamen om
zich te bergen, te dooden, en de vreemden te
beletten hen te hulpe te komen. Aldus wier-
den\'er wel drieduyzend gedood , en de Ã³veri-
ge namen na het nabuurig gebergte de vlugt.
Thans deed ArchelaÃ¼s afkondigen dat elk zich
na huys begeeven zoude 5 waarop de vreeze van
gevaar hen, die te voore zo ftout waaren, de
Ã³fteranden deed ftaaken.

Naa dat ArchelaÃ¼s de^ muyters aldus beteu-
geld had , liet hy de zÃ³rg van zyn huys, en
de beftiering van \'t ryk aan zynen broeder Fi-
lippus, en begaf zich op reyze na Rome, nee-
mende zyne moeder, NikolaÃ¼s , PtolomÃ©us,
en veele andere zyner vrinden met zich. Sa-
lomÃ© zyne moey hieldt hem ook gezelfchap
met haar ganfche huysgezin ; en verfcheydene
andere zyner maagen deeden desgelyks, onder
voorgeeven van hem behulpzaam ta v/illen zyn,

om hem de beveftiging van het bezit des Ryks
te doen verkrygen j maar inderdaad om hem
den voet dwars te zetten 5 en hem onder andere
te beft:huldigen dat hy zo veel vÃ³lks in den
Tempel had doen dooden. Te Cefarea ont-
moette hy Sabinm , Rentmeefter des Keyzers
in SyriÃ« , die in der yl na JudÃ©a trok , om de
fchatten door Herodes naagelaaten te bewaaren.
Maar Varus, aan wien PtolomÃ©us tÃ³t dien eynde
door ArchelaÃ¼s gezonden was, weÃªrhieldt hem
verder te gaan 5 zulks dathy, uyt inzigt voor hem,
in plaatfe van de veftingen te bemagtigen en de
fchatkiften te verzÃ©gelen , beloofde alles in de

\' magt van ArchelaÃ¼s te zullen laaten , tÃ³tdat
de Keyzer bevÃ©l daar ontrent zoude gegeeven
hebben 5 en daarop bletf hy te Cefarea. Maar
naa dat ArchelaÃ¼s na Rome t\'fcheep gegaan,
en Varus weder na AntiochiÃ« gekeerd Was,
trok hy na Jerufalem , alwaar hy huys vefting in
\'t koninglyk paleys neemende, aan de algemee-
ne SchatbezÃ³rgers beval hem rekenfchap te doen,
en aan de Opzieners van de veftingen der ftad
geboodt dat zy die in zyne handen zouden ftellen.
Maar zy, die andere laft van ArchelaÃ¼s hadden,
en de plaatfen tÃ³t aan zyne wederkomft voor
hem behouden wilden , antwoordden dat zyze
voor den Keyzer bewaaren zouden.

747. Ter zelfder tyd ging Antipas , Ã©Ã©n van He-
rodes zoonen , op aanraaden van SalomÃ©, ook
na Rome, op hoope van het ryk te verwerven,
en voor ArchelaÃ¼s gefteld te worden, als zynde
door Herodes tÃ³t zynen naazaat benoemd in
zyn eerfte Teftament , het welk hy krachtiger
oordeelde te zyn , dan het laatfte. Hy nam
Zyne moeder met zich , midsgaders PtolomÃ©us
broeder van NikolaÃ¼s, die Herodes voornaam-
fte vrind was geweeft, en nu zyne zaak begunftig-
de : maatlrenÃ©m, die een zeer welfpreekend man
was j engeduurendeveelejaaren door den voori-
gen Koning in zaaken van Staat was gebruykt ge-
weeft , had hem wel meeft dit voorneemen zo
ingeboezemd, dat hy niet luyfteren wilde naar
degÃ©nen die hem rieden voor zynen ouder broe-
der ArchelaÃ¼s te wyken, dcwyl die door de
laatfte erffchikking zyns vaders tÃ³t Koning aan-
gefteld was. Als nu Antipas te Rome aangeko-
men was, voegden alle zyne bloedvrinden zich
by hem, niet zo zeer uyt geneegenheyd tÃ³t hem,
als wel uyt haat tegens ArchelaÃ¼s, en uyt eene be-
geerte om eene foort van vryheyd te genieten, en
aan niemand dan de Romeynen onderworpen te
zyn; Ã³ften minfte, zo dit niet gelukken wilde,
een zachter regeering onder Antipas te geniÃ©ten
dan onder zynen broeder : ook fchreef Sabinus
aan Auguftus tÃ³t naadcel van ArchelaÃ¼s.

H^: Maar ArchelaÃ¼s om zyn recht voor te
^ ftaan, deed aan den Keyzer door PtolomÃ©us een
gefchrift behandigen, behelzende zyne rede-
nen , zyns vaders uyterfte wille, en een opfte
der naagelaatenc fchatten, benevens het zegel
waarmede het verzegeld was. Antipas leverde
infgelyks een gefchrift in, waarin zyne rÃ©de-
nen vervat waaren. Naa dat Auguftus deezc
fchriften geleezen , de brieven van Varus en
Sabinus doorgezien , en hoeveel de inkomften
van JudÃ©a beliepen, verftaan had, verzamelde
hy eenen grooten Raad van zyne voornaamfte

vrinden, alwaar hy Kajus CÂ£faf ] zoon van
Agrippa cn zyne dÃ³chter Julia , dien hy voor
zynen zoon had aangenomen , de voortzitting
gaf, en vervÃ³lgens aan de twee naftanders ge-
hoor verleende. Antipater SalomÃ¨s zoon s die
zeer welfpreekend , en een geflagen vyand van
ArchelaÃ¼s was, begon eerft", en zeyde â Dat
het maar welftaanshalve was dat ArchelaÃ¼s â
het ryk quam verzoeken , dewyl hy zonder â
nd \'s Keyzers goedvinden daar ontrent te,,
wachten , zich in \'t bezit daarvan gefteld â
had , door op eenen feeftdag zulk ccn me- ,,
nigte van Jooden te doen ombrengen. Dat â
het wel waar was dat zy ftrafwaerdig waaren,
maar dat het niemand toequam hen tc ftraf-
fen dan die een wettige magt daartoe had:
Dat indien hy zich die als Koning had aan-
gemaatigd , hy den Keyzer zeer" beleedigd
hadde j en dat byaldien hy zulks als een
ampteloos perfoon had gedaan , hy dan nÃ³g
veel fchuldiger was. Dat hy derhalve t\'on-
recht hoopte de kroon van dien VÃ³rft te zullen
erlangen , doordien hy had doen blyken dat
hy hem niet aanmerkte als iemand dic recht
had omze hem te geeven. Voorts befchuldig-
de hy ArchelaÃ¼s, dat hy op zyn eygen ge-
zag verfcheydene Krygsoverften had veran- â
derd ; dat hy zich op den troon gezÃ©t had;,,
dat hy daar als Koning rechtzaaken in zyne â
tegenwoordigheyd had doen bepleyten ; dat â
hy den vÃ³lke de verzÃ³chte gunften had toe- â
geftaan : dat hy alle degÃ©nen , .welke zyn JJ
vader in \'t renperk had doen fluyten , lÃ³s â
gelaaten liad : en eyndelyk dat hy niets had ,3
naagelaaten van \'t gene hy had moogen
doCn indien hy door den Keyzer tÃ³t Ko-
ning beveftigd geweeft waare. Hy bragt
nÃ³g verfcheydene andere zaaken by, fommi-
ge waar, en andere waarichynelyk , omdat
zy door eenen jongeling , die nieuv/lings tÃ³t
het hoog gezag verheven was, ligtelyk kon-
den gedaan geweeft zyn. Hy voegde daar-
by dat ArchelaÃ¼s zo weynig door Herodes
dood ontroerd geweeft was, dat hy den vÃ³l-
genden nacht een gaftmaal gehÃ³uden had, â
waaruyt bykans een oproer was ontftaan 5 ,,
dewyl het verfoeijelyk by het vÃ³lk geacht â
wierdt, dat hy zich zo ongevoehg toonde
ontrent de groote weldaaden waarmeÃª zyn
vader hem had vcrphgt j en dat hy als een â
tooneellpeeler , die verfcheydene perfoÃ¶-
naadjen verbeeldt, zich by dage geliet te
weenen , en den naeht met alle koninglyke
vermaakelykhÃ«den doorbragt. Dat nademaal
men \'t niet anders als een groote misdaad kon
aanmerken , op den dood eÃ©ns vaders te
quinkelcercn, en zich te verheugen j gelyk
men over den dood eens vyands doen zou^
de , de Keyzer dan ligt oordeelen kon,
wat dank iemand van zulken quaaden in-
horft het hem wetzen zoud , indien hy hem
zyn verzoek toeftonde : en dat het iets zon-
derlings was , dat hy voor hem durfde ver-
fchynen om in \'t ryk beveftigd te worden ^
daar hy reeds in alles gehandeld had , gelyk â
als Ã³f hy al Konmg waare. Thans breyddÃ¨
Antipater zich uyt over de fchrikkelyke en â
F f f 2- - ,, sÃ³d-^

j, gÃ³dlooze mÃ³Ã³rd in den Tempel begaan,
alwaar men op eenen feeftdag niet alleen bur-
gers, maar ook vreemdelingen, even als flagt-
â vee had zien dooden , zo dat die heylige
â phats met llapels van lyken vervuld wierdt,
niet door bevÃ©l eens vyandlyken VÃ³rfts van
5, een andere landaard , maar uyt laft van hem.
,5 die zich van den eerwaerdige naam van w^t-
5, ti^cn Koning bediende , om zyne tyrafini-
5, ft:lie zucht te voldoen , en allerley onmen-
55 ft:helykheden te pleegen. Dat ook Hero-
â des, die zyne quaadaardige neygingen ken-
5, de, zo weynig gedachten by zyne gezond-
â heyd gehad hadde om het ryk aan hem naa
i, te laaten , dat hy in zyne voorige erffchik-
5, kinge, die veel krachtiger was dan de laatfte,
5, Antipas, wiens zeeden zeer veel van die van
5, ArchelaÃ¼s verft:heelden , tÃ³t zynen naazaat
5, verkooren had, en dat in eenen tyd wanneer
3, men niet zeggen kon , gelyk daarnaa, dat
5, zyn geeft al gefturven was hoewel zyn lig-
5, haam nÃ³g leefde , maar toen zy beyde nÃ³g
3, in volle kracht waaren. Dat indien het al
waar was dat Herodes toen al zo gezind was,
5, gelyk hy in zyne laatfte uyterfte wille had
5, verklaard , ArchelaÃ¼s echter blyk gegeeven
5, had hoedaanig een Koning hy zoude zyn,
doordien hy verfmaad had de kroon uyt de
hand des Keyzers te ontvangen, en daaren-
boven zo veele burgers in den Tempel had
â doen vermoorden, terwyl hy nÃ³g maar een
â ampteloos perfoon was." Aldirs eyndigde
Antipater zyn vertoog , en nam verfcheydene
Van de bloedvrinden dier twee Prinfen tÃ³t ge-
tuygen van de waarheyd zyns zeggens.

NikolaÃ¼s daarentegen , om de zaak van Ar-
chelaÃ¼s te verdeedigen , zeyde j â Dat men
,, het bloed dat by den Tempel vergooten was,
,, alleenlyk te wyten had aan de moedwil en
hardnekkigheyd der oproerigen , die Arche-
laÃ¼s gedwongen hadden tÃ³t geweld te komen
om hen te beteugelen : en dat alhoewel het
fcheen als Ã³f zy \'t maar tegen hem hadden ,
het echter klaar gebleeken was dat zy ook
oproerig tegen den Keyzer waaren, dewyl
zy zonder fchroomte van het recht der vÃ³l-
keren te fchenden , Ã³f Gode op de plegtig-
heyd van Zo een vermaard feeft eenig ont-
zag toe te draagen, degÃ©nen, welke Arche-
laÃ¼s hen tÃ³t ftillinge van den oproer had ge-
zonden , gedood hadden : en dat Antipater
zich behoorde te fchaamen, dat hy, door zy-
ne drift tegen ArchelaÃ¼s vervoerd, die muy-
ters had durven verontfchuldigen, in plaats van
te bekennen dat de omgebragte alleen fchul-
dig waaren, dewyl zy de andere eerft aange-
rand , en hen gedwongen hadden zich van
hunne wapenen te bedienen , welke zy maar
t\'hunner befcherminge opgenomen hadden.
NikolaÃ¼s wierp ook alle de andere zaaken, te-
gen ArchelaÃ¼s ingebragt, op de befchuldigers,
zeggende , dat hy niets daarin gedaan had
dan met hunnen raad, en dat ze zodaanig niet
waaren gelyk zyze hadden voorgefteld, en-
kelyk uyt een onrechtmaatige begeerte om
eenen VÃ³rft te benaadeelen, die hen in maag-
Ichap beftondt, en wiens vader hen niet al-
leenlyk door veele weldaaden verpligt, maar
die zelf hen altoos allerley goede dienften
gedaan had. En noopende de uyterfte wille
van Herodes dat hy by goed en gezond ver-
ftand was toen hy die maakte; dat men zich
aan het laatfte befluyt moft houden j en dat
het zyne te krachtiger was, om dat hy\'er den
Keyzer volkomen meefter van gemaakt had,
door \'t aan hem te ftellen om daar ontrent te
doen zo als hy \'t goed vond. Dat hy zich
verzÃ©kerd hield dat die groote VÃ³rft niet

gelyk degÃ©ne die zo veele wei-
Herodes ontvangen hebbende,
zyne laatfte wille poogden qw. verre te ftoo- â
ten 5 maar dat hy met vermaak de erffchik- â

3) genoot, zoude beveftigen , doordien\'er een
3, zeer groot onderft:heyd was tulTcheft de quaad-
â aardigheyd van ArchelaÃ¼s vyanden, en de
â deugd cn goede trouw des Keyzers, die buy-
5, ten twyfel zich nooit zou laaten wysmaaken,
dat iemand die met zo veel voorzigtigheyd
â alles aan zyne wille onderworpen had , een
5, verbyfterd verftand zoude gehad hebben toen
â hy tÃ³t zynen naazaat aanftelde Ã©Ã©nen zyner
â zoonen, die vroom van leeven was, en van
â de goedheyd des Keyzers niet anders ver-
â wachtte, dan dat hy hem in \'t ryk, dat hem
â naagelaaten was, handhaaven zoude."

Naa dat NikolaÃ¼s aldus gefprooken had,
viel ArchelaÃ¼s den Keyzer tc voet, cn Au-
guftuS hefte hem minnelyk op, zeggende dat
hy hem waerdig achtte tc regeeren, en dat hy
niet gezind was iets te doen \'t welk niet tÃ³t zy-
nen voordeele, cn overeenkomende met zyns
vaders uyterfte wille was. Hebbende aldus
aan ArchelaÃ¼s goede hoope gegeeven, deed hy
geen uytfpraak, maar fcheydde de vergadering,
om op een bequaamer tyd te befluyten of hy \'t
ryk geheel aan ArchelaÃ¼s geeven , dan Ã³f hy
\'t onder de kinderen van Herodes, die alle
hunne toevlugt tÃ³t hem namen , cn alles van
zyne toegeneegenheyd verhoopten, vcrdeelcn
zoude.

Groote opftand in JudÃ©a terwyl ArchelaÃ¼s te Rome was. Varas
Landvoogd van SyriÃ« dempt dezelve. Fiiippus ArchelaÃ¼s broe-
der gaat ook na Rome, op hoope van een gedeelte van \'t ryk te
verkrygen. De Jooden zenden gezanten aan Anguftus , om van
hem te verzoeken dat hy hen van \'c gehoorzaamen der Koningen
wilde ontflaan, en met SyriÃ« vereenigen : Voorts fpreeken zy tÃ³t
naadeel van ArchelaÃ¼s cn Herodes.

74P. Ã LÃ«er Auguftus die zaak beftecht had , wierdt
Ma/thace Avchehiis moeder ziek, en over-
leedt, en Auguftus vÃ¨rftondt door brieven van
Varus, Landvoogd van SyriÃ«, dat \'er federd het
vertrÃ©k van ArchelaÃ¼s groote beroerten in Ju-
dÃ©a ontftaan waaren > dat hy terftond met zyne
benden derwaards was getoogen; dat hy de ftich-
ters daarvan had doen ftraffen ; en dat hy naa
dat de oproer bykans gchccllyk geftild was, we-
der na AntiochiÃ« was gekeerd, hebbende eene
keurbende binnen Jerufalem gelaaten om te be-
letten dat \'er weder een opflrand quame.

75 0. Aldus fcheen het dat \'er niets meer te vree-
zen was; maar de zaak viel anders uyt : want
Sabinus zich verfterkt ziende met de benden
die door Varus gezonden waaren, poogde zich
meefter van de fterkten tc maaken; en zyne
brandende gierigheyd deed hem niets verzuy-
men, om het geld dat Herodes naagelaaten had
op te zoeken en \'er achter te komen. Hier-
over wierden dejooden zo vertoornd, datzy,
toen het Pingfter-fceft genaakte j in grooten ge-
tale aanquamenuyt alle plaatfen niet alleenlyk
van JudÃ©a, maar van GalilÃ©a, IdumÃ©a, Je-
richo, en van gene zyde des JÃ³rdaans, zowel
uyt eene begeerte om zich op Sabinus te wree-
ken, als om hunne gÃ³dsdienft tc pleegen. Zy
deelden zich in drie hoopen, waarvan de Ã©Ã©ne
het renperk innam, de andere den Tempel van
de noord-en ooft-zyde, en de derde van de

weft-zyde, daar \'t koninglyk paleys ftondt,
belegerde. Zy de Romeynen aldus van alle
kanten beflooten hebbende , maakten zich Â«ge-
reed om hen aan te grypen. Sabinus verbaafd
dat hy hen zo verbitterd zag, en zo gezÃ©t om
te fterven Ã³f hunnen toeleg uyt te Voeren,
fchreef aan Varus, en verzÃ³cht hefti fpoedig!
lyk die keurbende wclkc hy hem gelaaten had te
hulpe te komen, dewyl zy anders gevaar zou-
de loopen van ganfchelyk vernield te worden.
Thans klom hy op den hoogften toren van het
kafteel dat Herodes g;efticht, en aan \'twelk
hy den naam van FafaÃ«lus, ter eere van zynen
broeder PhafaÃ«l, door de Parthen gedood, ge-
geeven had, vanwaar hy met zyne hand den Ro-
meynen een tÃ©ken gaf om eenen uytval op dejoo-
den te doen, willende aldus, terwyl hy zich-
zelven aan zyne vrinden niet durfde vertrouwen,
dat andere zich voor \'t gevaar, waarin zy door
zyne gierigheyd vervallen waaren , zouden
blootftellen. De Romeynen deeden daarop
eenen uytval, cn daar ontftondt een hÃ©vig ge-
vecht, zo dat\'er veele Jooden het leeven he-
ten : maar dat verlies deed hunnen moed niet ver-
flaauwen; want eenige van hen klommen op de
galleryen van den uyterften omvang des Tem-
pels, vanwaar zy eene menigte van fteenen,
zo met de hand, alsuyt flingers, op dc Romey-
nen wierpen ; terwyl andere met fchichten en
pylen op hen fchooten, waartegen die, welke
de Romeynen van beneden na hen wierpen,
hen niet bereyken konden. Dit gevecht duur-
de vry lang} maar de Romeynennietkonnende
dulden dat hunne vyanden dit voordeel op hen
hadden , ftaken de galleryen , zonder dat de
andere het gewaar wierden, in de brand, cn
wierpen\'er veel houts by; dit deed de vlam
aanftonds na \'t dak ftygen , en dewyl\'er veel
pik en wafch vermengd was onder de ftÃ³ffe
waarop men de cieraaden en\'t verguldfel ge-
hecht had, brandde alles zeer vinnig, zo dat
die prachtige fÃ³ldcringen wel haaft in de af-
fche gelegd wierden, waardoor degÃ©ne die\'er
boven opgeklommen waaren jammerlyk fneu-
velden : want fommige vielen van boveh neÃªr^
andere wierden dÃ³Ã³r de pylen der Romeynen
gedood , etlyke door de grootheyd van\'c ge-
vaar beangftigd, en door wanhoop vervoerd,
ftaken zichzelven dood, Ã³f wierpen zich in de
vlammen; en dic zich om tc redden wilden af-
klimmen daar zy opgekomen waaren , vielen
in de handen der Romeynen welke hen met
weynig moeite het leeven benamen, omdat hun-
ne kloekmoedigheyd, hoe groot die ook was,
hen weynig kon tc ftade komen, dewyl zy on-
gewapend waaren : zulks dat niet Ã©Ã©n van alle
die op de galleryen des Tempels waaren geklom-
men , het ontquam. Alstoen ftreefden de RoÂ«
meynen dwars door \'t vuur, om te komen ter
plaatfe alwaar \'t gÃ³dgewyde geld bewaard lao-
De fÃ³ldaaten namen een gedeelte daarvan wcf?
en Sabinus fcheen niet meer dan vierhonderd
talenten daarvan bekomen te hebben Deeze
plondcringvan den heyligen fchat, nevens de
dood van veele der voornaamften, in\'t gevecht
omgeoragt, bedroefde de andere geweldig, dÃ³ch

trÃ³p vÃ¤n de dappeffte bezette het koninglyk pa-
leys, dreygde alle die\'er binnen waaren te ver-
branden en dood te flaan, indien zy\'er terftond
niet uytquaraen, en beloofde j indien zy\'er uyt-
trokken, geen leed te doen nÃ³ch aan Sabinus
nÃ³ch aan die welke by hem waaren. Hier op
gongen de m^eefte bevÃ©lhebbers en fÃ³ldaaten des
Konings tÃ³t hen over ; maar Rufuscn. Gratus,
Overften van drieduyzend der dapperfte krygs-
knechten van Herodes heir , waarvan de ruyte-
ry ondsr \'t bevÃ©l van Rufus ftondt, nevens an-
dere tÃ³t de Romeynen overgegaan zynde, ver-
fterkten hunne party niet weynig. De Jooden
dan hunne onderneeming met yver voortzetten-
de, ondermynden de muuren, en vermaanden
met Ã©Ã©ne de Romeynen , niet al te ftyf te bly-
ven ftaan op hun befluyt van zich vry te vechten.
Inmiddels zou Sabinus met zyn krygsvÃ³Ã¯k wel
hebben willen uyttrekken , maar dewyl hy den
Jooden zo veel quaads gedaan had , durfde hy
zich op hun woorci niet verlaaten ; want hy
hieldt die voordeelige aanbiedingen verdacht,
en verwachtte ontzÃ©t van Varus.

751. Terwyl de zaaken te Jerufalem in dien ftaat
waaren , was \'er een groote opftand in ver-
fcheydene plaatfen van JudÃ©a , naar dat ieder
Ã³f door hoope van winft , Ã³f door wraakzucht
edreeven was.

Tweeduyzend knechten van de befte man-
fchap , welke Herodes gehad had, en die afge-
dankt waaren , quamen byeen, en gingen om
de benden des Konings , onder \'t bevÃ©l van
Achiab Herodes achterneef, aan te taften :
dÃ³ch Achiab durfde hen dewyl zy oude en
eervarene fÃ³ldaaten waaren , in \'t veld niet af-
wachten j maar toog met de zyne na fterke en
fchier ontoegangklyke plaatfen.

Aan een andere kant verzamelde Judas,
zoon van Ezechias Opperfte der rooveren, wel-
ke Herodes voortyds met veel moeite uytge-
roeid had, by de ftad Seforis in GalilÃ©a een
crroote bende van onvertzaagde kaerels , trok
daarmee in de landen des Konings, bemagtigde
het wapenhuys, wapende zyn vÃ³lk, nam al het
geld van dien VÃ³rft dat hy in de nabuurige
plaatfen vondt, pionderde afles wat hem voor-
quam , en maakte zich ontzaglyk door \'t gan-
fche land; ja zyne ftoutheyd ging zo verre,
dat hy zelfs na de kroon durfde ftaan : niet dat
hy zich achtte zulke hoedaanigheden te hebben
die hem recht tÃ³t dien trap van eere konden gee-
ven i maar omdat de vryheyd van quaad te doen
hem vrypÃ³ftig maakte om alles te ondernee-
men.

ZÃ©kere Simon , wel eer een knegt van Hero-
des , dien hy voorma als tÃ³t wigtige zaaken ge-
bruykt had 5 en die door zyn aanzienlyk gelaat
en groote geftalte onder andere uytmuntte, was
zo koen dat hy zich de kroon op \'t hoofd zette-
de : hierdoor kreeg hy niet alleenlyk eenen groo-
ten toeloop, maar de dwaasheyd des vÃ³lks ging
zo verre , dat het hem voor Koning groetede:
en hy had zulk een goed gevoelen van zichzel-
ven , dat hy zich verbeeldde dat niemand het be-
ter verdiende te zyn , dan hy. Het eerfte dat
hy deed,

brandde hy andere vÃ³rftelyke paleyzen , welke
hy door zyn vÃ³lk liet uytplonderen ; en hy zou
nÃ³g grooter dingen uytgevoerd hebben, indien
men zich niet fpoedig tegen hem ter weere ge-
zÃ©t hadde. Want Gratus , die over des Ko-
nings krygsvÃ³Ã¯k geboodt, en die , gelyk reeds
gezegd is , zich by dc Romeynen gevoegd had,
trok hem tegen, waarop een zwaar gevecht vÃ³lg-
de , in \'t welk dic van Simons aanhang meer
ftoutmoedigheyd dan beleyd betoonende, verfla-
gen wierden; en hy zelf vlugtende om het te ont-
komen , wierdt door Gratus in de engte achter-
haald , en door hem \'t hoofd afgehouwen.

Eene bende van zulk flach van vÃ³lk als Si-
mon aan zynen fnoer gehad had , verbrandde
ter zeider tyd het koninglyk paleys te Amatha
aan den oever des Jordaans j en diergelyk een
woede had alstoen door geheel JudÃ©a de over-
hand , zo uyt gebrÃ©k van eenen Koning door
wiens deugd het vÃ³lk in zynen pligt gehouden
wierdt, als omdat de Romeynen , in plaatlÃ¨
van het quaad te ftillen door de oproerigen te
beteugelen , hen door hun trÃ³ts gedrag en on-
verzaadelyke gierigheyd nÃ³g meer verbitterden.

ZÃ©kere Athronges , die van zulk een gerin-
ge afkomft V/as , dat hy te voore maar een
herder was geweeft , en die niets lÃ³flyks be-
zat , dan dat hy zeer groot en fterk van lighaam
was , fteeg tÃ³t dien tÃ³p van ftoutheyd , dat hy
zich ook tÃ³t Koning wilde opwerpen , en ten
kÃ³fte van zyn leeven het vermoogen koopen
om ieder Ã©Ã©n quaad te doen. Hy had vier
broeders zo groot en ftout als hy zelf, die elk
over een trÃ³p krygsvÃ³Ã¯k gebooden, en zich
lieten voorftaan dat om tÃ³t dwingelandy te
komen het genoeg was alles te durven beftaan.
Een groote menigte van vÃ³lk voegde zich by
deeze vyf gebroeders ; en Athronges bediende
zich van hen als zyne ftedehouders , om over-
al te gaan ftroopen, terwyl hy met de kroon op
\'t hoofd over de zaaken beraadftaagde, en alles
met een oppergezag beval. Hy hieldt zich vry
lang m dien ftaat 3 en men zoud in eenigen op-
zigte konnen zeggen dat hy den naam van Ko-
ning niet te vergeefs voerde , dewyl hy niets
geboodt dat niet uytgevoerd wierdt. Zyne
grootfte poogingen waaren tegen dc Romeynen ,
en tegen des Konings benden, welke hy gelykc-
lyk haatte , de Ã©Ã©ne om het quaad dat zy dee-
den , en de andere om \'t gene zy onder de re-
geering van Herodes gedaan hadden. Hy ver-
floeg veele van hen en beoorlÃ³gde hen van dag
tÃ³t dag , \'t zy op hoope van zich tc verryken",
Ã³f omdat hy door \'t voordeel dat hy op hen be-
haalde opgeblaazen wierdt. Eene bende Romey-
nen , die koorn en wapenen na \'t leger bragten,
in cenc hinderlaage by EmaÃ¼s gevallen zynde,
wierdt de BevÃ©lhebber Arius , die kolonel van
een keurbende was , en veertig yan de dap-
perfte daarvan met pylen gedood , en de Ã³veri-
ge hielden zich ook reeds verlooren , wanneer
Gratus met \'s Konings krygsvÃ³Ã¯k recht van
pafle aanquam , en hen ontzettede j dÃ³ch de
dooden bleeven in de magt deezer muyteren,
Deezc vyf broeders deeden den Romeynen aldus
eenen langen tyd door verfcheydene gevechten
veel overlaft aan , en quelden hunne eygene

landslieden niet minder. DÃ³ch eyndelyk wierdt
Ã©Ã©n van hen door Gratus, en een ander door Pto-
lomÃ©us overwonnen en gevangen ; en Athron-
ges viel in handen van ArchelaÃ¼s. De laatfte
door dit ongeval zyner broederen verfchrikt,
en geen hoope van uytkomft ziende , omdat
zyn krygsvÃ³lk door arbeyd en ziekte zeer ge-
fmolten was , gaf zich aan ArchelaÃ¼s ook op
zyn woord over.

In die verwarde beroerte welke geheel JudÃ©a
met rooveryen vervulde, nam elk die maar een
bende oproerigen byeenbragt, den naam van
Koning aan. Aldus was de Staat aan alle kanten
gefcheurd, en het minfte deel der rampen viel
op de Romeynen, omdat de Jooden, in plaats
van zich te vereenigen en gezamentlyk hunne
wapenen tegen hen te keeren, het met die op-
roerigen hielden , en malkanderen doodfloegen.

inwooners van Jerufalem fcherpelyk ^ dÃ³ch zy
verontfchuldigden zich, betuygende dat zy geen
deel aan dien toeleg gehad hadden | maar dat
zulks gefchied was door de menigte van vÃ³lk
dat van alle kanten gekomen Was om de hoog-
tyd by te woonen; en dat het \'er zo verre van-
daan was dat zy de Romeynen zouden belegerd
hebben , dat zy zelve door dat groot getal van
vreemdelingen belegerd geweeft waaren.

Deeze Veldheer zondt daarnaa een gedeelte
van zyn heir .uyt om een naauwkeÃ¼rig onderzoek
door \'t ganfche ryk na de ftichters van dien op-
roer te doen: tweeduyzend wierden \'er van ge-
kruyfigd , cn de Ã³verige liet hy gaan. Dewyl
hy nu meende dat hy het krygsvÃ³lk niet meer
van noode had, en dat hem de moedwil, die
de zyne, tegen zyn bevÃ©l, uyt geldzucht had-
den aangevangen , mishaagde , wilde hy hen
te rugge zenden , wanneer hy verftondt
dat tienduyzend Jooden op de been gekomen
waaren en zich verzameld hadden. Daarop
toog hy in der yl op om hen te bevechten;
maar zy niet durvende hem afwachten , gaven
zich volgens de raad van Achiab over. Varus
vergenoegde zich met de voornaamfte van hen
aan Auguftus te zenden , die den meeften hun
misdryf quytfcholdt, en alleenlyk eenige van
Herodes maagen, welke hy oordeelde dat het
verdiend hadden , deed ftraffen , omdat nÃ³ch
de aanmerking van bloedverwantfchap , nÃ³ch
die van recht, hen in hunnen pligt had konnen
houden. Naa dat Varus de beroerten aldus ge-
ftild, en JudÃ©a wÃ©Ã©r in rufte gebragt had , het
hy in het flÃ³t van Jerufalem dezelfde keurbende
tÃ³t bezetting die \'er te voore gelegen had , en
keerde weder na AntiochiÃ«.

Terwyl dat dit in JudÃ©a voorviel, ontmoet-
te ArchelaÃ¼s eenen nieuwen hinderpaal in zynen
eyfch 5 en dat op de vÃ³lgende wyze : Vyftio-
afgezondenen der Jooden quamen met verlÃ³f
van Varus tÃ³t Auguftus , om hem te verzoeken
dat hy hen wilde toelaaten vÃ³lgens hunne wet-
ten te leeven : en meer dan achtduyzend Joo-
den die te Rome woonden voegden zich by hen
dat verzoek. Dc Keyzer ftelde hierover

Varus had door brieven van Sabinus zo dra
niet verftaan in wat gevaar de belÃ©gerde keur-
bende te Jerufalem wa"s, Ã³fhy nam de twee an-
dere welke hy in SyriÃ« by zich had , midsga-
ders vier vaanen ruytery , en de hulp-troepen
welke hy van de Koningen en ViervÃ³rften be-
quam, en toog daarmede op om de zyne te
ontzetten, hebbende PtolemaÃ¯s tÃ³t eene zamel-
plaats benoemd. Die van Beryte vermeerder-
den zyne benden, toen hy door hunne ftad trok,
met vyftienhonderd mannen: en Aretas Koning
is Arabi?^\'^^^ Petra , die uyt haat tegens Herodes een
andeTsverbond met de Romeynen gemaakt had, zondt
Atabia hcm ook een merkelyk getal van ruytery en
voetvÃ³lk. Naa dat Varus zyn heir te Ptole-
agtig Ata-maÃ¯s byccngcbragt had , ftelde hy zynen zoon
biÃ« ge- Qyej- een gedeelte daarvan tÃ³t BevÃ©lhebber aan,
nevens Ã©Ã©nen zyner vrinden, met laft om in
GalilÃ©a , \'t welk dicht by PtolemaÃ¯s legt, te
trekken. Hy quam dit bevÃ©l naa , \' dreef alle
die hem tegenftand durfden bieden op de vlugt,
nam de ftad Seforis in , deed alle de inwoo-
\'ners by opÃ¨nbaaren uy troep verkoopen, ftak de
plaats in de brand, en leydeze in de aflche.
Varus aan de andere kant trok zelf met het
Ã³verige van \'t heir na SamariÃ« , zonder nÃ³g-
tans iets tegen die ftad te onderneem.en, dewyl

zy geen deel aan den opftand had , en legerde
zich by een vlek genoemd Arus , \'t welk Pto-
lomÃ©us toebehoorde. De ArabiÃ«rs ftaken dit
in de brand, omdat hunne haat tegens Herodes
zo groot was , dat die zich ook tÃ³t zyne vrin-
den uytftrekte. Thans trok het heir voort tÃ³t
aan Samfo; en hoewel dat een fterke plaats
was evenwel namen de ArabiÃ«rs het in, pion-
derden\'t, en ftaken het in de brand: jazy ver-
fchoonden niets van \'t gene hen op den weg
voorquam, maar verwoefteden alles te vuur en
te zwaerde â¢ DÃ³ch het vlek Emaus, dat van de
inwooners verlaaten was , wierdt door laft van
Varus verbrand, om den dood der Romeynen,
die aldaar gefneuveld waaren, te wreeken. Zo
dra de Jooden , die de Roomfche keurbende
belÃ©gerdhadden, verftonden dat Varus met zyn
heir in aantÃ³gt was, braken zy\'t belÃ©g op; waar-
naa de belegerden nevens de voornaamfte der
ftad, en Jofephus 5 kinds zoon van den Koning
Herodes, hem te gemoet gingen: maarSabinus

een groote byeenkomft aan van zyne vrinden ,
en dc voornaamfte der Romeynen, in den Tem-
pel van Apollo, dien hy met groote kÃ³ften had
doen bouwen. Deeze Afgezondene quamen
daar met de andere Jooden, en ArchelaÃ¼s be-
vondt \'er zich ook met zyne goede vrinden -
maar belangende zyne maagen , zy wiften niet
wat zyde zy kiezen zouden ; want aan de Ã©Ã©ne
kant haateden zy hem , en aan de andere kant
fchaamden zy zich , in tegenwoordigheyd van
den Keyzer, de vyanden van eenen VÃ³rft die
hen in den bloede beftondt te begunftigen.
lippus, ArchelaÃ¼s broeder, die zeer van Varus be-
mind wierdt, quam door zynen raad ook aldaar
uyt SyriÃ«, onder voorgeeven van zynen broeder
by tc ftaan; maar inderdaad op hoope, dat indien
de gezanten hun verzoek verkreegen en dat
het ryk onder Herodes kmderen verdeeld wierdt,
hy \'er ook een gedeelte van krygen mogte

Deeze Gezanten fpraken eerft , en zeyden:
âDat\'er geene wetten waaren welke Herodes

week heymelyk na de zee. Varus beftrafte de door zyn onrechtvaerdig en quaad gedrag

niet gefchonden had : Dat hy maar een Ko-
ning met den naam geweeft was , dewyl men
5, nooit wreeder tiran had gezien j want dathy
35 niet vergenoegd zynde met alle de middelen
te gebruyken welke andere in \'t werk ftellen
om hunne onderdaanen te verderven, nÃ³g
3j nieuwe daarenboven bedacht had. Dat het
3, noodeloos was te fpreeken van het groot ge-
5, tal Jooden die hy had doen ombrengen, door-
5, dien dc ftaat der gener welken hy \'C leeren
j, niet benomen had , erger was dan dic der
â dooden , zo ter oorzaake van de geftadige
3, vreeze voor zyne wreedheyd , als omdat hy
,, hen van al hun goed beroofde. Dat hy geene
fteden buyten zyne ftaaten had geflieht en
3, vercierd , dan om daardoor gelegenheyd tc
33 hebben van die , welke in zyn ryk waaren,
\'â door fchattingen uyt tc putten. Dat hy Ju-
3, dÃ©a in eenen bloeijenden flaat van overvloed
35 gevonden hebbende, het tÃ³t de uyterfte clcn-
3, de gebragt had. Dat hy vt-rfcheydcne perfoo-
3, nen van ftaat zonder oorzaak had doen doo-
33 den 3 om meefter van hun goed te worden > cn
33 dat hy \'t den genen ontnomen had, dien hy
3, \'t leeven had laaten behouden. Dat men
â boven de gewoone belaftingen , waarvan
â niemand vry was geweeft, gedwongen wierdt
5, groote fommen gelds op te brengen om de
â gierigheyd zyner vrinden cn hÃ³vclingen te
33 voldoen, en om zich van de onrechtmaatige
53 quelhngen zyner Amptenaaren vry te koo-
3, pen. Dat zy niet wilden fpreeken van dc
33 maagden en vrouwen van ftaat door hem ge-
â fchonden, omdat de eenigfte trooft die deeze
53 in haar groot verdriet cn leed konden ont-
3, vangen , was dat men het geheugen van
33 die zaak verioor. En eyndelyk indien het
3, moogelyk was dat een gruuwzaam beeft de
reo;eering van een ryk bezat , men \'er echter
geen vinden zoude die de menfchen met zulk
een wreedheyd handelde als die VÃ³rft gedaan
3, had > dewyl men van diergelyk een quaad
33 onthaal in geene hifloriÃ«n las. Dat zy der-
33 halve, achtende dat degÃ©ne die hem in de re-
5, geeringe zou vÃ³lgen zich geheel anders draa-
â gen zoude, geen zwaarigheyd gemaakt had-
j, den om ArchelaÃ¼s voor hunnen Komng te
â erkennen: Dat zy om zynent wille de gedach-
y, tenis zyns vaders door een openbaare rouw
â hadden geÃ«erd, en dat \'er geene pligten waa-
3, ren welke zy niet bereyd zouden zyn hem
te bewyzen om zyne geneegenheyd te win-
nen j maar dat hy daarentegen , gelyk als Ã³f
hy gevrcefd had dat men twyfelen zoude Ã³f
hy dc rechte zoon van Herodes al was , wel
haaft had doen blyken wat gevoelen men van
hem hebben moft , naardien hy , zonder tc
â wachten tÃ³tdat de Keyzer hem in \'t ryk be-
3, veftigd had, cn wanneer zyn ganfche fÃ³rtuyn
33 nÃ³g van deszelfs wille afhing , aan zyne
â nieuwe onderdaanen zulk een fchoone blyk
,3 van zyne deugd, befcheydenheyd, engerech-
â tigheyd had gegeeven, dat hy zyne regec-
â ring begonnen had met drieduyzend men-
â fchen van zyne eygene landaard in den Tem-
â pel als flagtbeeften te doen ombrengen. Dat
5, men uyt zo verfoeijelyk een daad oordeelen

kon, Ã³f zy ongelyk hadden iemand tc haa- â
ten 5 die naa \'t begaan van zulk een misdryf â
hen nÃ³g befchuldigde dat zy oproerige Maje- â
fteyt-fchenders waaren. Het flÃ³t van \'t ver- â
toog deezer Gezanten was, dat zy Auguftus â
verzÃ³chten de gefteltenis hunner regeeringe â
te veranderen , door hen niet langer onder â
Koningen te laaten , maar hun landsgebied 33
met dat van SyriÃ« te vereenigen , om onder 3,
geenen anderen tc ftaan dan die aan wien hy â
de regecring daarvan opdroeg : en dat men â
dan eens zou zien Ã³f zy oproerige waaren â
en Ã³f zy niet ter dcege gehoorzaam konden â
zyn aan zodanige die een wettig verm^oogen â
hadden om over hen te gcHicden."

Naa dat deeze Gezanten, aldus gefprooken
hadden, nam NikolaÃ¼s de verdeediging van He-
rodes en ArchelaÃ¼s op zich :. Belangende den
eerften zeyde hy, â dat het vreemd was dat â
niemand hem befchuldigd hebbende geduu- â
rende zyn leeven, wanneer men van de ge- â
rechtigheyd des Keyzers dc ftrafte zyner mis- â
daaden, indien ze waar waaren, had konnen ,,
verwachten , men naa zynen dood beftaan ,,
durfde zyne gedachtenis te onteeren. En dat â
aangaande ArchelaÃ¼s, men de daad die hem â
verweeten wierdt, alleenlyk moft toefchry- â
ven aande moedwil en oproerigheyd der ge- â
ner die hem gedwongen hadden hen te ftraf- â
fen, toen zy de wetten en \'t ontzag dat ze â
hem fchuldig waaren met voeten treedende, â
met zwaerden cn fteenen aangevallen waaren 3,
op die genen welke hy gezonden had om hen 3,
in den voortgang van hunnen oproer te ftuy- â
ten. TÃ³t een befluyt zeyde NikolaÃ¼s, dat,,
zy oproerig cn altoos tÃ³t eenen opftand ge- â
neygd waaren , doordien zy zich onwillig â
toonden om dc wetten cn het recht te gehoor- â
zamen, maar daarover hecrfchcn wilden."

Auguftus bekrachtigt het Tcftament van Herodes, en fchenkt aan
zyne kinderen \'t gene hemzelven gemaakt was.

\'OAa dat Auguftus deeze vertoogen aange-
^^hoord had fcheydde hy de vergadering;
cn weynig dagen daarnaa ftondt hy aan Arche-
laÃ¼s toe niet het geheel Koningryk van JudÃ©a,
maar de helft daarvan, onder den tytel van
Land vÃ³rft, beloovende hem tÃ³t Koning te zul-
len aanflcllen, wanneer hy zich door zyne deugd
des waerdig gemaakt zoud hebben. De an-
dere helft deelde hy tuffchen Fiiippus en An-
tipas, dc andere zoonen van Herodes, die hem
het ryk bctwift hadden ; Aritipas kreeg voor
zyn deel GalilÃ©a met het land aan gene zyde
van de rivier , waarvan de inkomften tweehon-
derd talenten bedroegen; en Fflippus had Bata-
nÃ©a, Trachonitis, en Auranitis, meteen gedeelte
van \'t gene Zenodorus toebehoord had, waaraf
de inkomfte honderd talenten beliep. Belangen-
dcArchelaÃ¼s, hykreegjudÃ©a, IdumÃ©a, en Sa-
mariÃ« , aan \'c welk Auguftus het vierde deel
der fchattingen quytfcholdt die het gewoon
was te betaalen 3 omdat het zich ftil gehouden had
toen de andere tÃ³t muyten ftoegen. Dc toren van
Strato, Sebafte, Joppe,en Jerufalem behoorde on-
der \'t gene ArchelaÃ¼s ten deel gevallen was; maar

Gaza, Gadara en Hippo^dewyl men daar vÃ³lgens
de gewoonten der Grieken leefde , wierden
door Auguftus van \'t ryk gefcheyden, en met
SyriÃ« vereenigd. Voorts was de jaarlykfche
inkomfte van ArchelaÃ¼s zeshonderd talenten.

Aldus ziet mea wat Herodes kinderen van
hunnen vader erfden. Noopende SalomÃ© ^ behal-
ve de fteeden Jamnia, AzotÃ©, FafaÃ«lis, en vyfhon-
derdduyzend gemunte zilverlingen welke He-
rodes haar naagelaaten had, gaf Auguftus haar een
3aleys te Askalon. Haare inkomft beliep zeftig ta-
: enten: en zy hieldt haar verblyf in \'t land dat
onder ArchelaÃ¼s ftondt. De Keyzer bekrach-
tigde ook de erfgiften, welke Herodes by uy-
terfte wille aan zyne andere maagen gemaakt
had: en behalve het gene die Vorft aan zyne
twee dÃ³chteren, die nÃ³g ongehuuwd waaren,
had naagelaaten, vereerde hy aan ieder van haar
tweehonderd vyftigduyzend gemunte zilverlin-
gen,en deed haar aan de twee zoonen van Pheroras
trouwen. De grootdaadigheyd van Auguftus
ging nÃ³g veel verder, want hy fchonkaan He-
rodes zoonen de waarde van vyftienhonderd
talenten, die hem door dien Koning by erf
gifte gemaakt waaren, en hy vergenoegde zich
met alleenlyk een kleyn gedeelteder kÃ³ftelyke
vaten , die hem ook waaren toegedacht, naa
zich te neemen, niet om hunne waardy, maar
om te toonen dat hy iets tÃ³t eene gedachtenis
wilde houden van eenen Koning dien hy be-
mind had.

TEn zelfden tyde dat Auguftus aldus He-
rodes naalaatenfchapi verdeeld had , be-
ftondt zeker Jood, die te Sidon opgebragt was
by eenen vrygemaakte flaaf eens Koorafchen
burgers, zich tÃ³t Koning op te werpen, door-
dien hy zeer wel geleek naar Alexander, die
door bevÃ©l van zynen vader Herodes ter dood-
gebragt was: want de overeenkomft van gelaat
was zodaanig, dat zy dic deezen Prins gekend
hadden, geloofden dat hy \'t zelf was. Om
dan zyn bedrÃ³g wel te doen gelukken, bedien-
de hy zich van eenen perfoon uyt zyne ftam, di^
een byzonderÃ¶i^cennis had van alles wat \'er in
\'t Koninglyk huys was voorgevallen, en die
niet minder liftig dan ondeugend zynde, be-
quaam was om een groote beroerte te verwek-
ken. Zynde dan van zulken raadsman byge-
ftaan, geliet hy zich Alexander te weezen,
voorgcevende dat Ã©Ã©n der gener die van He-
rodes gelaft waaren om hem en zynen broeder
Ariftobulus om te brengen, hen behouden, en
andere in hunne plaats gefteld hadde. Deeze
quant opgeblaazen door de hoope waarmeede hy
zich vleyde, maakte het zyn werk om anderen
tc bedriegen , gelyk hy zichzelven bedroog
TÃ³t dien eynde ging hy na Krete, alwaar by alle
dejooden, met welke hy fprak, zo bepraatte,
dat hy geld van hen trok, en daarop zich na
\'t eyland Melos begafi daar hy, op \'t geloof
dat hy van koninglyken bloede was, nÃ³g veel
meer kreeg. Alstoen beeldde hy zich in nÃ³g
meer dan te voore, dat hy zyn oogwit berey-
ken zoude; dies beloofde hy vergeldingen aa^j
zodaanige die hem wilden byftaan, en wordende
door hen vergezelfchapt, befloot hy na Rome
te gaan. Toen hy te Puteoh voet aan land ge-
zÃ©t had, quamen alle de Jooden, dÃ³ch voor-
naamelyk die eenige weldaad van Herodes ge,
nooten hadden, tÃ³t hem, en merkten hem reeds
aan als hunnen Koning j waarover men zich
niet behoeft te verwonderen, dewyl de men-
fchen ligt geloof flaan aan \'t gene hen behaage-
lyk voorkomt, en dat het naauwlyks anders
weezen kon Ã³f men moft door zulk een groote
gelykheyd van trooni bedroogen worden, want
die was zodanig dat degÃ©ne die eenen gemeen-
zaamen ommegang met Alexander gehouden
hadden, zo weynig daaraan twyfelden dat hy
het waare, dat zy niet fchroomden eenen eed
daarop te zweeren. Zo dra het gerucht hier-
van door Rome verfpreyd was, gingen alle de
Jooden, die daar in menigte woonden, en GÃ³d
voor zulk een onverhoopt geluk dankten, dee-
zen bedrieger te gemoet, en hunne toejuyghin"
gen cri gelukwenfchingen gaven te kennen, hoe-
daanig een eerbiedigheyd zy zyner afkomfte toe-
droegen ten aanzien van de Koninginne Ma-
riamne, wiens zoon zy hem geloofden te zyn,
terwyl hy met eenen prachtigen toeftel in eene
rÃ³sbaar gedraagen wierdt j want de Jooden in
de plaatfen daar hy door reyfde fpaarden geene
kÃ³ften aan hem. Maar wat men Auguftus ook
zeyde van deezen ge waan den Koning der Joo-
den, hy kon \'er niet wel geloof aan flaan, door-
dien hem de aardt van Herodes al te wel bekend
was, om te gelooven dat hy zich in eene zaak
van zulk een gelang zoud hebben laaten bedrie-
gen. Niettemin dewyl hy niet t\' eenemaal zon-
der gedachten was of\'er eenige waarheyd aan
de zaak mogt weezen, hevsdhy Ce/aduj, Ã©Ã©nen
zyner vrygemaakten, die groote verkeering met
Alexander en Ariftobulus gehouden had, dee-
zen quant byhem te brengen, Hy deed zo,
en liet zich zo wel bedriegen als alle dc andere;
maar Auguftus was niet te misleyden , dewyl
hy in opmerkinge hen alle overtrof, en dat de
overeenkomft van gelaat, hoe groot zy ook
waare, niet zodaanig was dat men niet eenig
onderfcheyd befpeurde, wanneer men dien be-
drieger naauwkeuriglyk befchouwde: want hy
had door den arbeyd niet alleenlyk eeld in de
handen , maar dewyl hy altoos te voore in
eenen geringen ftaat geleefd had, zag men aan
hem die bevalligheyd niet welke de edelheyd
van bloed en opvoedinge geeft aan zodaanigen
die met groote |:Ã³rgvuldigheyd opgebragt wor-
den. De Keyzer derhalve niet twyfelende Ã³f
de meefter en de leerling hielden \'t tzamen om
de werreld te bedriegen, vraagde dien valfchen
Alexander, âwat van zynen broeder Arifto-
bulus geworden was, en waarom hy ook niet
was gekomen, om nevens hem het gene hy met
recht eyfchen mogt te verzoeken. Zyn ant-
woord was , dat^ hy op \'t eyland Cyprus
was gebleeven, om zich voor \'t gevaar der
zee niet bloot te ftellen > opdat indien hem
eenig ongeluk overquame, daar ten minften
nÃ³g Ã©Ã©n van Mariamnes kinderen in \'t lee-
ven mogte blyven. Naa dat hy dit met fty-

ve kaaken gezegd, en de ander, die de fmee-
der van \'t bedrÃ³g was, zulks beveftigd had,
nam Auguftus den jongman alleen, en zeyde
tÃ³t hem : â Indien gy niet verder poogt my
â te bedriegen gelyk de andere, fchenk ik u\'t
â leeven, mids dat gy my zegt wie gy zyt,
,, en wie u aanleyding tÃ³t dit ftout beftaan ge-
,, geeven heeft, want zulk een groote en door-
trapte toeleg gaat uvvejaaren te boven", Dee-
ze woorden des Keyzers verfchrikten deezen
quant zo, dathy \'t ganfche bedrÃ³g bekende,
zeggende wie \'er de uitvinder van was, en hoe
men het beftoken had. Auguftus , om zyn
woord te houden, vergenoegde zich met hem
na de galeyen te zenden, dewyl hy kloek en
fterk zynde tÃ³t roeijen heel bequaam was 3 en
den anderen, die hem zo wel onderweezen had,
deed hy met de dood ftraftÃ¨n. Belangende de
Jooden van \'t eyland Melos, zy quamen \'er
af met het verliesvan \'t geld datzy zo te onpafte
uytgelegd hadden om dien valfchen Alexander
eere aan te doen: Dusdaanig een fchandelyk
eynde nam die roekelooze aanflag.

AÃ¯clielaÂ«s tromwt met Glafyfa weduw van zynen broeder Alexajider,
Auguftus vÃ¶Tzendt hem , op de klagten der Jooden , na Vienne in
GalliÃ«, in ballingfdiap, en vereenigt de landen dieby bezat met
SyiiÃ«. Glafyras dood.

Â»^Oen ArchelaÃ¼s weder in JudÃ©a gekeerd
^ was, en van zyn landvÃ³rftendom bezit ge-
nomen had, ontnam hy Joazarus, zoon van BoÃ«-
thus , dien hy befchuldigdevan de party der op-
roerigen begunftigd te hebben , het Hooge-
priefterdom, en gaf het aan Ekaz,ar^ broeder van
Joazarus. Thans liet hy het paleys te Jerieho
weder kÃ³ftelyk opbouwen, deed de helft van
\'t water, dat door het vlek Neara ftroomt, in
feet bofch van dadelboomen, dat hy in eene
vlakte by de ftad geplant had , leyden, ftichtte
Â«en vlek dat hy naar zynen naam ArchelaÃ¯s
fioemde , en fchroomde n^et onze wetten te
Ã¯chenden, door Glafyra, dÃ³chter van den Ko-
ning ArchelaÃ¼s, en weduWe van zynen broeder
Alexander, by wien zy kinderen had, ten wy-
ve te neemen. Eleazar behieldt het Hoogeprie-
i:erampt niet langj want ArchelaÃ¼s zette hem
af, en ftelde Jefus zoon van Sias in zyne plaats.

In het tiende jaar der regeeringe van deezen
VÃ³rft beftonden de voornaamfte Jooden en Sa-
maritaanen,dewyl zy zyne dwingelandy niet lan.
ger dulden konden, hem by Auguftus aan te
Maagen > en zy deeden dit te vtymoediger, om-
dat zy wiften dat de Keyzer hem uytdrukkelyk
bevolen had zyne onderdaanen met aUe billyk-
heyd en recht te regeeren. Auguftus wierdt
liierover zo tegens hem verftoord , dat hy ,
zonder hem met eenen letter fchrifts tegewaar-
digen , zynen bewindsman , die te Rome
was, en ook ArchelaÃ¼s heette, ontboodt, en
hem beval fpoedig te vertrekken om zynen mee-
fter te haaien. Hy gehoorzaamde dit bevÃ©l,
en in JudÃ©a aangekomen zynde vondt hy hem op
een groot gaftmaal met zyne vrinden: en naa dat
ny^yne beodfchap afgelegd had, keerde hy
^^ Ã¯^oÃ¯^e 5 alwaar de Keyzer zyne
Delcmtldigers , en zyne\' verantwoording ge-

hoord hebbende , alle zyne fchatten en geld ver-
beurd verklaarde, en hem na Vienne, ftad in Gal-
liÃ« , in ballingfchap verzondt.

Aleer ArchelaÃ¼s dit bevÃ©l ontving ora na Ro- 7 Æ g.
me te gaan, had hy eenen droom dien hy zynen
vrinden vertelde. Hem dacht dathy tien koorn-
aairen zag die alle ryp en vol yan graan waaren,
en dat ze van de Ã³flenafgegeeten wierden. Ont-
waakt zynde achtte hy dat het geenen droom
was om te verachten, en ontboodt derhalve eeni-
ge uytleggers om ^er hem een verklaaring van te
doen : maar dewyl zy niet overeenftemden ,
was \'er een Eflener genaamd SmoT^, die verlÃ³f
verzÃ³cht hebbende om \'er eene uytlegging van
te geeven, tÃ³t hem zeyde: âdat die droom ..
hem een ongelukkige verandering in zynen
ftaat voorfpelde, doordien de Ã³flen dieren waa-
ren die hun leeven in eenen geftadigen arbeyd
doort>ragten, en de aarde beploegende haar
van plaats en gedaante deeden veranderen: dat
de tien koornaairen tien jaaren betekende,
omdat het aardryk door eenen geftadigen
omloop alle jaaren nieuwe voortbragt i endat
overzulks het eynde van het tiende jaar,
ook het eynde zyner heerfchappye zoude zyn. ,,
Vyf dagen naa dat Simon deezen droom aldus
had uytgelegd, quam ArchelaÃ¼s bewindsman
hem bevel brengen om by Auguftus te komen.

De VÃ³rftin Glafyra zyne gemaalin had ook
eenen droom. Wy hÃ©bben hiervoore gezien hoe
zy noch maagd zynde aan Alexander zoon van den
Koning Herodes getrouwd was. Naa zynen dood
huuwelykte de Koning ArchelaÃ¼s haar vader
haar uyt aan Juba Koning van MauritaniÃ«, die
desgelyks ftierf: zy aldus weduwe geworden
keerde weder na KappadociÃ« by haaren vader.
Alstoen wierdt de LandvÃ³rft ArchelaÃ¼s zo he-
vig op haar verhefd, dat hy zyne gemaaligt
Mariamne verft\'ootende, haar ten wyve nam.
Terwyl zy nu by hem was had zy dusdaanigen
droom: Het fcheen haar toe dat zy Alexander
haaren eerften gemaal zag, endat zydoor blyd-
Ichap vervoerd hem wou gaan omhelzen, maar
dat hy verwy tender wyze tÃ³t haar zeyde: â Gy
hebe genoeg getoond dat men rechtheeftom â
te gelooven dat de vrouwen niet te betrou- â
wen zyn; want hoewel gy maasd zynde aan
my gegeeven waart, en kindef^ by my ge.
kreegen hebt, zo heeft echter de luft tÃ³t een
tweede huuwelyk u de liefde, die gy onfchen-
delyk voor my behoorde behouden te heb-
ben, doen vergeeten: en niet te vreede zyn-
de met my dien hoon aan te doen, hebt gy
u niet ontzien eenen derden man aan te flaan ,
en onbefchaamdelyk weder in ons huysgezin â
te treeden , door met mynen broeder Arche- \'
laÃ¼s te trouwen. Maar myne geneegenheyd
zal ftandvaftiger zyn dan de uwe; Ik zalu
niet vergeeten gelyk gy my vergeeten hebt:
en u tÃ³t my trekkende als iets dat my toebe- ,,
hoort, zal ik u uyt de fchande, waarin gy /
leeft , verlÃ³ftbn". Deeze VÃ³rftin vertelde
dien droom aan eemge van ha^re vrinden
en overleedt vyf daagen daarnaa. ^

Ik heb het niet ongevpegelyk geacht dit al-
hier te verhaalen, dewyl \'er van Koningen en

kan tÃ³t een klaar bewys van de onfterflykheyd
der ziele , en van de gÃ³dlyke voorzienigheyd.
Byaldien nu fommige zouden meenen dat zo-
daanige zaaken ongelooflyk zyn , die moogen
by hun gevoelen blyven, zonder het daarom
vreemd te vinden , dat andere geloof daaraan
geeven , en zich daardoor tÃ³t de deugd laaten
opwekken.

Belangende nu het gebied van ArchelaÃ¼s,
Auguftus vereenigde het niet SyriÃ«, en gaf laft
aan Cyrenius, die Burgermeefter geweeft was,
een overflag daarvan te maaken , cn \'c paleys
van ArchelaÃ¼s te verkoopen.

Judas en Sadok neemen ter oorzaake van de opfchryvinge in JudÃ©a
gelegenheyd om een vierde fekte in te voeren , en verwekken
eenen zwaaren inlandfchen oorlÃ³g.

f^Trenius , Roomfch Raadsheer , en man
^ van groote verdienfte, die langs alle de trap-
pen van eere tÃ³t de burgermeefterlykewaerdig-
leyd was gefteegen , was door Auguftus tÃ³t
Landvoogd van SyriÃ« aangefteld, met bevÃ©l
om een overflag van alle de middelen der in-
gezÃ©tenen te maaken; en Koponius, een man
van Ridderlyke waerdigheyd, was nevens hem
gezonden om over JudÃ©a te regeeren. Maar
dewyl dit landfchap met SyriÃ« vereenigd wierdt,
was het Cyrenius, en niet hy, die de opfthry-
ving liet doen , en al het geld dat ArchelaÃ¼s
toebehoorde in beflag nam. De Jooden konden
deezen overflag in \'t eerft niet jnfchikken j maar
de Hoogepriefter Joazarus, zoon van BoÃ«thus,
raadde hen zich niet hardnekkig daar tegen aan
te kanten. Eenigen tyd daarnaa beftondt zÃ©ke-
teJudas, eenGaulaniter, uytdeftadGamala,
bygeftaan door eenen Pharifeer geheeten Sadok,
het vÃ³lk tÃ³t eenen opftand aan te porren, zeg-
gende dat zulk een opfchryving een klaar be-
wys was dat men hen tÃ³t flaaverny zÃ³cht te bren-
gen: en om hen tÃ³t het handhaaven hunner
vryheyd aan te maanen , hieldt hy hen voor,
dat indien hunne ondernceming eenen ge-
lukkigen uytflag had, zy dan hunne goede-
ren met geen minder roem dan rufte bezit-
ten zouden : maar dat zy niet verwachten
moften dat GÃ³d hen gunftig zou zyn , in-
dien zy van hunne kant niet alles deeden
wat in hun vermoogen was.
Dit gefprÃ©k vondt zulk een ingang by\'t vÃ³lk,
dat het aan \'t muyten floeg, cn het is byna on-
gelooflyk hoedaanig een beroerte die twee man-
verwekten: \'t waaren niet dan moor-

den en rooveryen daar men van hoorde j men
plonderdc zonder onderfcheyd vrmden en vy-
anden , onder voorgeeven van de algemeene
vryheyd voor te ftaan: perfoonen van den hoog-
ften ftaat floeg men uyt geldzucht dood, cn de
woede deezer muyteren hÃ³lde zo fpoorloos,
dat een groote hongersnood hen niet kon belet-
ten de fteden te overrompelen, en\'tbloed hun-
ner eygene landslieden te vergieten: ja men zag
dat de vlam van deezen inlandfchen
QorlÃ³g zelfs tÃ³t aan GÃ³ds Tempel voortftoeg.

Van alle zodaanige rampen mag men zeggen
dat deeze vierde fekte oorzaak geweeft is j van
welke voor heen onder de Jooden niet gehoord
was geworden. Dewyl nu deeze geweeft is
de oorzaak van dit groot quaad, het welk niet
alleenlyk geheel JudÃ©a ontroerde , maar het
zaadt van alle die onheylen zaaide, waardoor
het federd is geplaagd geweeft , heb ik het
raadzaam geacht iets van de gevoelens dee-
fekte te zeggen.

T^Ie gene onder de Jooden welke \'t hun by-
^^ zonder werk maakten zich in wyslieyd te
oefenen, waaren al van over veele eeuwen in
drie gezindheden verdeeld ; en alhoewel ik in
het tweede bockvande Joodfche oorlogen daar-
van gefprooken hebbe, echter acht ik hetnoo-
lier ook iets daaraf te melden.
De leevens-manicr der Pharifeen isnietweel-
drig nÃ³ch welluftig; maar eenvoudig. Zy
houden zich hardnekkiglyk aan \'t gene zy zich
verbeelden hunnen pligt te zyn : Zy eeren de
Oude lieden zodaanig, dat zy hen niet durven
tegenfprecken. Alles wat \'er gebeurt fchryvtn
zy aan \'t NoodlÃ³t toe , zonder evenwel den
menfche \'t vermoogen zyner toeftemminge te
beneemen j invoege dat hoewel alles door GÃ³ds
bevÃ©l gefchiedt, het echter van onze wille af-
hangt ons tÃ³t de deugd Ã³f ondeugd te begee-
ven. Zy gelooven dat de zielen onfterflyk
zyn , dat ze onder de aarde met vergeldin-
ge Ã³f ftraffe beloond worden , naar dat ze
in deeze werreld deugdzaam Ã³f ondeugend ge-
weeft zyn-, dat de Ã©Ã©ne eeuwiglyk in dien
kerker gevangen gehouden worden; en dat de
andere weder in dit leeven komen. Door deeze
Icere hebben zy zulk een groot aanzien onder
\'t vÃ³lk bekomen, dat het in alles wat dc GÃ³ds-
dienft en de plegtige gebeden betreft, hunne
gevoelens vÃ³lgt: zulks dat geheele fteden gun-
ftige getuygeniflen van hunne deugd, leevens-
wyze, en recdenvoeringen geeven.

\'t Gevoelen der Sadduceen is dat de zielea
met de lighaamcn fterven; dat het eenigfte \'t
welk wy verpligt zyn te doen , is de Wet te
onderhouden j en dat het een deugdelyk be-
Ggg 2 dryf

dryf is 5 in wyslieyd niet voor zyne onderwy-
zers te willen wyken. Deeze gezindheyd be-
ftaat maar uyt een kleyn getal , dÃ³ch evenwel
van de voornaamfte perfoonen: maar daar wordt
byna niets vÃ³lgens hunne meening gedaan, want
wanneer zy tegen hunne wille tÃ³t aanzienlyke
ampten verheven worden , zyn zy gehouden
zich naar \'t gedrag der Pharifeen te Ichikken,
omdat het vÃ³lk niet zou toelaaten dat zy zich
daar tegen ftelden.

De EflÃ¨ners , die de derde gezindheyd uyt-
maaken 5 fchryven alles, niets uytgezonderd,
aan de voorzienigheyd GÃ³ds toe: zy gelooven
dat de zielen onfterftyk zyn , zy achten dat
men met al zyn vermoogen de gerechtigheyd
behoort te betrachten, en zy vergenoegen zich
met hunne gaaven na den Tempel te zenden,
zonder daar te gaan om te Ã³fteren , omdat zy
zulks met nÃ³g grooter plegtelykheden op zich-
zelven doen. Hunne zeeden zyn onopfpraa-
kelyk , en de landbouw is hunne eenigfte bee-
zigheyd. Hunne deugd is verwonderlyk, en
overtreft die der Grieken en andere vÃ³lken zeer
verre, doordien zy alle hunne vlyt in de be-
trachtinge daarvan geftadiglyk aanwenden.
Zy houden gemeenfchap van goederen, zo dat
de ryken niet meer hebben dan de armen j en
hun getal is meer dan vierduyzend, Zy heb-
ben gene vrÃ³uwen nÃ³ch knechten , omdat zy
gelooven dat de vrouwen tÃ³t de geruftheyd des
leevens niets toebrengen ; cn dat het houden
van knechten eene verongelyking van de Na-
tuur is, die alle menfchen gelyk maakt: hier-
om dienen zy malkanderen, en kiezen vroome
mannen uyt de Ã³rden der Priefteren, die alles
wat zy door hunne arbeyd bekomen , ontvan-
gen, en hen daar voor met onderhoud verzÃ³r-
gen. Deeze manier van leeven is bykans de-
zelfde als die wÃ©lke de Poliften by de DaciÃ«rs
onderhouden.

Judas , hiervoore genoemd, was de ftich-
ter der vierde gezindheyd , welke in alles met
die der-Pharifeen overeenkomt, uytgenomen
dat haare aanhangers ftellen, dat men niemand
dan GÃ³d alleen tÃ³t Heer en Koning behoort
te hebben i en zy draagen der vryheyd zulk
een brandende liefde toc^ dat zy de allerzwaar-
fte pynen liever zouden uytftaan, en toelaaten
dat de perfoonen welke hen het allernaaft cn dier-
baarft zyn die leeden, dan dat zy aan eenig
menfch den naam van Heer\'zouden geeven.
DÃ³ch ik zal geen verder verhaal daarvan doen,
vermids dit zulk een bekende zaak is , dat in
plaats van te vreezen dat men geen geloof ftaan
zal aan \'t gene ik zegge, ik eerder beducht ben
dat ik niet magtig zdu zyn om hun overgroot
geduld Ã©n vcrachdng van pynen uyt te drukken.
En, deeze ohgeneezelyke ziekte Ã©n zucht tÃ³t vry-
heyd is nÃ³g toegenomen door die fnoode mis-
handehng waarmede GeÃusFlorus, Landvoogd
J^an JudÃ©a j Â©ns vÃ³lk bejegend, en het eynde-
lyk tÃ³t eenen opftand tegCn de Romeynen be-
woogen heeft. â \'

eere van Tiberius de ftad Tiberias. Beroerte onder de Parthen en
m ArmeniÃ«. Beroerten m t ryk van Komagene. Germanikus
wordt van Romena^t Ooften gezonden, om aldaar bet gezag van
t Keyzerryk ,te veftigen, en wordt door Pifo vergeeveL

dat Cyrenius de goederen van Arche- jK
laÃ¼s, die verbeurd gemaakt waaren, ver
kÃ³ft,

en de opfchryving, welke gefchiedde ze-
venendertig jaaren naa den flag by Aktium,
wprin Antonius door Auguftus overwonnen
wierdt, ten eynde gebragt had, ontnam hy
Joazarus, tegen wien dejooden opgeftaan waa-
ren, het Hoogepriefterampt, en gaf het aan
Ananus zoon van Sethus.

WyhebbengezienhocHerodcsenFilippusin
g ViervÃ³rftendommen, hen van hunnen vader ^

Herodp den Grooten naagelaaten, door Au^u-
itus gehandhaafd wierden: en deeze twee VÃ³r-
ften verzuymden niets om zich in hun. gebied
zo veel hen doenlyk was vaft te ftellen Hero-
des omringde Seforis met muuren, en maakte
het de voornaamfte en fterkfte plaats van Ga-
hlÃ©a : ook verfterkte hy de ftad Beratamphtha,
en noemde haar Julias, ter eere der Keyzerinne.

Filippus van zyne kant vercierde Paheas, aaii
den oorfprong van den Jordaan geleg en, treftÃ¨-
yk, en noemde het Cefarea: ook vergrootte hv
het vkk Bethfaida , aan den oever van het

beurde het op den dag van het feeft der On?e-
zuurde brooden , \'t welk wy Paafche noemSi,
dat de Priefters vÃ³lgens gewoonte de poorten
des Tempels ter middernacht open gezet heb-
bende eenige Samaritaanen" heymelyk binnen
Jerufalem quamen , en de galleryen des Tem-
pel s met doodsbeenderen beftrooiden, waarom
de Priefters hen alle buyten hielden, \'t geen te

Koponius kort daarnaa wede? na R^"\'
kÃ©erd zynde, vÃ³lgde Markus
in de landvoogdy van JudÃ©a : ter zelfder tyd
ftierf SalomÃ© zufter van den Koning Herodes
den Grooten: zy liet Julia tÃ³t erfgenaam niet al-
leen van haare heerfchappy, maar van Jamnia,
FafaÃ«hs dat op/t vlakke veld gelegen is, en
Archclais alwaar veele fchoone vruchtdraa-
gende palmboomen ftonden.

Annius Rufis vÃ³lgde Ambivius, en onder
zyne regeeringe was het dat Auguftus C^far ^
overleed in den ouderdom van zevenenzeven-
tig jaaren. Deeze VÃ³rft, die de tweede
Roomfche Keyzer was , regeerde zevenenvyf,
tig jaaren, zes maanden, en twee dagen, mids
daaronder begapende de veertien jaaren welke
hy met Antomus geregeerd had.

was. Hy ontnam Ananus het Hoogepriefter,
fchap, en g^f het^an IfmaÃ©/Fabuszoon, dic
kort daarnaa algezÃ©t wierdt om plaats tc maa
ken voor F/eazar Ananus zoon. Maar een iaar
daarnaa benam men\'t hem ook, en gaf het aan

Simon Kaniichus zoon , die \'t niet boven een
jaar bediende , en het aan Jofephus , toege-
naamd Kajafas , overgeeven moft. Na dat
Gratus elf jaaren over JudÃ©a geregeerd had,
keerde hy weder na Rome, en wierdt door
Pontius Tilatus in zyn ampt gevÃ³lgd.
y6j. Herodes de ViervÃ³rft de gunft van den Key-
zer Tiberius gewonnen hebbende, ftichtte eene
ftad , welke hy naar zynen naam Tiberias
noemde, Hy verkoos tÃ³t dien eynde Ã©Ã©n van
de vruchtbaarftelandftreeken in geheel GalilÃ©a,
leggende aan den oever van het meir Gennefa-
reth , niet verre van de warme baden van
Ammans. Hy bevÃ³lkte die nieuwe ftad ten dee-
le met vreemdelingen , en ten deele met Gali-
leÃ«rs, van welke fommige gedwongen wier-
den zich daar met der woon nÃªer te zetten j
echter waaren \'er Edellieden die \'er vrywillig
quamen. Deeze VÃ³rft had zulk een begeerte
om die ftad vÃ³lkryk te maaken, dac hy \'er ook
2eer geringe lieden ontving j die van alle kan-
ten derwaards gevloeid quamen , en onder
welke d\'er ook waaren , die men vermoedde
dat flaaven waaren geweeft. Hy ftondt hen
groote voorrechten toe , en gaf aan fommige
landeryen ; en aan andere huyzen , om hen
daar tÃ³t blyven te verpligten ^ dewyl hy vreesde
datzy anaers vertrekken zouden , omdat de
plaats daar de ftad ftondt, vol van graffteden
was, hetwelk zo tegen onze wetten ftrydt, dat
mea zeven dagen onreyni geacht: wordt, als
men by diergelyke plaatfen geweeft is,
^^g^ Ten zelfden tyde wierdt Fr-a\'ates Koning
^ \' der Parthen verra^tderlyk door zynen zoon
i^VÃ^^-j gedoodf , op zodaanig; een wyze als
ik verhaalen, zal. Fraates veele echte zoonen
hebbende, wierdt zeer heevig verliefd op een
Italiaanfch vrouwmenfch met naame Thermufa
datdeKeyzer hemonder andere gefchenken ge-
zonden had, en \'t welk ongemeen fchoon was.
Ã¯n \'t eerft merkte hy haar maar aan als Ã©Ã©ne zyner
bywy ven j maar dewyl zyiie liefde fteeds toenam,
en dat hy FraÃ¤taccs by haar geteeld had, trouw-
de hy haar, Zy nu zeer groot vermoogen op hem^
hebbende, overleyde hoe zy \'t ryk der Parthen op\'
haaren zoon zou konnen doen komen: en door-
dien zy zulks niet verwachten kon, \'t cn waare
de echte kinderen van Fraates van de hand ge-
fchikt wierden, verzÃ³cht zy hem dat hyze als gy-
zelaars na Rome wilde zenden. Deeze VÃ³rft die
haar niets kon weygeren, willigde dit verzoek in.
Aldus bleef FraÃ¤taccs maar alleen by hem , cn
wierdt opgevoed als een toekomende erfgenaam
van de kroon i maar deeze heyllooze zoon ver-
langde zo ongeduldig om te regeeren, dat hy niet
kÃ¶nnende naar den dood zyns vaders wachten,
hem deed ombrengen op\'t aanraaden zyner moe-
der,met welke men geloofde dat hy boeleerde. Het
afgryzen van dien vadermoord, gevoegd by de
bloedfchande, verwekte zulken algemeenen haat
tegens hem, dat hy zyn voorneemen met berey-
ken konde en aan kant raakte aleer hy zich in
zyne bezoedelde heerfchappy kon vaft zetten.

De ganfche Adel alstoen,achtende dat hun ryk
niet dan door eenen Koning geregeerd kon wor-
den, en geenen anderen begeerende dan die van
het geftacht der Arfaeides , wierdt teraade, de-
wyl men \'t huys van Fraates aanmerkte als
verontreynigd, door de fchaamteloÃ³ze onkuys-
heyd deezer Italiaanfche vrouwe, Orodes, die
van koninglyke bloede was, te verkiezen, en op
den troon te verheffen ; en zondt tÃ³t dien eynde
Gezanten aan hem. Maar deeze VÃ³rft was zo op,
loopcnde, zo wreed, cn moeijelyk te fpreeken,
dat het vÃ³lk hem niet dulden kon: dies befloot
men hem aan een kant helpen ; cn vermids de
Parthen altoos hunne zwaerden by zich draagen,
wierdt hy op een gaftmaal, Ã³f zo andere zeggen
op dc jagt, gedood.

Dc Parthcn aldus zonder Koning zynde,\'
zonden na Rome om tc verzoeken datzy\'Ã©Ã©nen
van Fraates zoonen , die daar in gyzelinge
waaren, mogten hebben om hunnen Regeerder
tc zyn. yien g2.^\\\\enVononesy die waerdiger
geacht wierdt dan zyne andere broeders , om
met toeftemminge van twee zulke groote ryken
tÃ³t dien trap van eere verhoogd te worden.
Maar naardien die Barbaaren van natuure onge-
ftadig cn verwaand zyn, hadden de voornaam-
fte van hen haaft berouw van hunne keur, en
zeyden dat zy niet langer onder eenen ftaaf
(dus noemden zy dien VÃ³rft omdat hy te Ro-
me voor gyzelaar geweeft was) wilden ftaan.
Want, voegden zy \'er by, her is niet het recht
des oorlÃ³gs , maar eene der voorwaarden van
een fchandelyke vreede, die hem aan ons tÃ³t
Koning gegeeven heeft. Naa dien opftand

de kroon aan te bieden. Hy namze blf-
dclyk aan, cn quam met een groot heir: maar
vermids \'t alleen de Adel was die dÃ©cze veran-
dering had gemaakt, wierdt Artabanus door
Vonones , wien \'t vÃ³lk getrouw gebleeven
was , in eenen\' veldflag overwonnen , en ge-
noodzaakt in \'t gebergte van MediÃ« te vlugtcn.
Artabanus verzamelde daarnaa weder een groote
krygpagt, en quam tÃ³t een\'tweeden veldflag,
waarin Vonones overwonnen wierdt, zo dathy
met weynige van dc zyne na SelcuciÃ« de vlugc
nam. Artabanus, naa dat hy een groote flagting
onder de Parthen gedaan had, toog voort tÃ³t aan
Ktefiphon, en bleef alzo meefter van \'t ryk. Noo-
pende Vonones, hy was zo dra niet in Arme-
niÃ« , Ã³f hy wierdt van voorneemen zich Koning
daarvan te maaken. TÃ³t dien eynde zondt hy
Gezanten na Rome; maar Tiberius, die hem
verfmaadde, en de Parthen , die \'t Roomfche
Ryk met den oorlÃ³g dreygden, niet wilde ver-
toornen ; weygerde hem by te ftaan. Hy zich
aldus buyten hoope ziende van iets van de Ro-
meynen te verwerven , cn verftaan hebbende
dat het magtigfte vÃ³lk van ArmeniÃ« , \'t welk
aan den Nifates woont , de zyde van Arta-
banus gekoozen had , begaf zich by Silanus
Landvoogd van SyriÃ«, die hem wel ontving,
omdat hy wel eer te Rome opgetrokken was.
En Artabanus, die toen geen wederftand meer
#ondt, ftelde zynen zoon Orodes tÃ³t Konins
van ArmeniÃ« aan. . Â°

A^/Ã¶r^/^j Koning van Komagene te dien ty-
de gefturven zynde , ontftondt \'er een groote
twift tuflchen den Adel en\'tvÃ³lk : want de Adel
begeerde dat men het ryk tÃ³t eene landvoogdy
Ggg 3 zou-

zoude maaken} cn het vÃ³lk daarentegen wilde
dat het door eenen Koning geregeerd zou wor-
den gelyk te voore. Ter oorzaake van deeze
twift wierdt Germanikus, vÃ³lgens een befluyt
van den Roomfchen Raad, na \\ Ooften ge-
zonden ; en \'t fchynt dat dc fÃ³rtuyn die gele-
genheyd brouwde om dien Prins te verderven
want naa dat hy de zaaken in een beter,ftaat ge-
bragt had als men zoud hebben konnÃ©n wen-
fchen 5 wierdt hy door Tifo met vergift omge-
bragt, gelyk elders zal verhaald worden.

Dc Jooden toonen zich zo misnoegd op Pilatus, omdat hy veldtee-
kenenmet \'s Keyzers beeldtenis ingevoerd had, dat hyze laat weg-
brengen. Y^oxx.\\tr\\\\2&\\mtgtn% JefusChr\'iflHs. Gruuwelyk moedwil
door de Priefters der godinne Iiis aan eene Roomfche jofFrouw
gepleegd: ftraffe door Tiberius daarover gedaan.

7/0. pilatus, Landvoogd van JudÃ©a zynde, zondt
^ het krygsvÃ³Ã¯k van Cefarea na Jerufalem in
wmterlÃ©germge , met veldteekenen waarop
des Keyzers beeldtenis ftondt, het welk zo
ftrydig tegen onze wetten is , dat geen ander
Landvoogd voor hem ooit iets zulks beftaan
had. DÃ³ch deeze benden quamen by nacht in-
trekken, zo dat men niets daaraf vernam voor
den vÃ³lgenden dag. Hierop gingen dejoo-
den aanftonds in groote menigte na Pilatus te
Cefarea, en baden hem veele dagen lang, dat
hy die veldteekenen elders wilde doen brengen.
Hy weygerde het, mer te zeggen, dat hy zulks
met doen kon zonder den Keyzer te beicedigen.
Maar dewyl zy onophoudelyk by hem aan-
hielden , beval hy zyn krygsvÃ³Ã¯k den zeven-
den dag heymelyk in\'t geweer te komen; thans
zette hy zich op zynen rechterftoel , dien
hy voordachtelyk in het renperk had docn
oprechten j omdat die plaats bequaamft was
om zyn vÃ³lk te verbergen. De Jooden
alstoen met het zelfde verzoek weder

voor hem gekomen zynde, gaf hy een
teken aan zyne fÃ³ldaaten, die hen daarop van
alle kanten omringd hebbende , dreygde hy
hen te doen dooden , indien zy niet aflieten,
en elk weder na zyn huys keerden. Op deeze
woorden vielen zy alle ter aarde, en booden
hem den blooten hals aan, om tc toonen dat de
onderhouding hunner wetten hen veel waarder
was dan het leeven. Hunne ftandvaftigheyd
en yver voor hunne GÃ³dsdienft baarde zulk een
verwondering by Pilatus, dat hy beval die veld-
teekenen van Jerufalem weder na Cefarea te bren-
gen.

Daarnaa wilde hy den gewy den fchat aan- 771,
taften, om door waterleydingen in Jerufalem
water te brengen\', \'t welk \'er wel tweehonderd fta-
diÃ«n af lag. Maar dit ontftelde het vÃ³lk der-
maate , dat het met groote trÃ³ppen tÃ³t hem
quam, om te verzoeken dathy dat voorneemen
wilde ftaaken; en fommige ontzagen zich niet,
gelyk het doorgaans onder \'t oproerig graauw
toegaat, hem met fcheldwoorden te bejÃ©genen.
Hierop beval hy zynen fÃ³ldaaten, metftokken
onder hunne kleederen verborgen, deezen hoop
te omringen: cn zo dra zy weder op hem be-
gonden te fchelden , gaf hy hen een teken om
zyn bevÃ©l uyt te voeren. Zy deeden dat niet
alleenlyk, maar nÃ³g meer daarenboven 3 want
zy floegen zonder onderfcheyd zo wel op die
zich ftil hielden , als op de oproerigen. En
dewyl de Jooden ongewapend waaren, wier-
den \'er veele van hen gedood en gequetft, waar-
door de oproer tÃ³t eenen ftilftand quam.

Te dien tyde was \'er zÃ©kere JESUS, een wys 772.
menfch, indien men hem anders een menfch
noemen mag; want zyne werken waaren won-
derbaar. Hy onderwees degÃ©nen die gaern
van de waarheyd onderrecht wilden zyn: cn
hy wierdt naagevÃ³lgd njct aUeenlyk van veek

Heydencn. Deeze | zes vÃ³lks by Pilatus aan<reklMgd Zvnde dnoi-
wa. de CHRISTUS, d.e van de Overften on- zyâ bevÃ©l lekruyf.gd D^Ã hZ

wanneer naa\'\'t houden van \'t avondmaal de
tyd van na bedde te gaan gekomen was, floot de
Priefter haar in eene kamer daar geen licht was,
en alwaar Mundus, dien zy meende den GÃ³d
Anubiste zyn, verborgen was. Hy bragt den
ganfchen nacht met haar over, en pakte zich
s morgens vroeg weg, eer de andere Pries-
fters, die van deezen handel geen kennis had-
den nÃ³g opgeftaan waaren j Paulina ging
Weder naa haaren man , dien zy haar weder-
vaaren verhaalde , gelyk zy ook niet naaliet
deeze zaak aari haare vrindinnen ten breedften
te vertellen. Maar deeze quam dit verhaal zo
wonderlyk voor , dat zy \'er naauwlyks geloof
aan konden flaan, en evenwel Paulinas eerbaar-

heyd geenfms in twyfel durfden trekken. Drje
I dagen daarnaa ontmoette Mundus haar by ge-
val, en zeyde tÃ³t haar: â Zeker Paulina, ik
ben ten hoogften aan u verpligt, dat gy de ,,
tweehonderd-duyzend drachmen, die ik u
Wilde geeven , geweygerd hebbende , my
evenwel hebt laaten genieten \'t gene jk be-
geerde: want wat is \'er my aangeleegen dat
gy Mundus verfmaad hebt, nu ik onder den
naam van Anubis, ailes wat ik zoud hebben
konnen wenfchen, van u verwurven hebbe ?
Dit gezegd hebbende ging hy heene- F^uling
alstoen bemerkende het gruuwelyk bedrÃ³g dac
men aan haar gepleegd had , fcheurde haare
kleederen, zeydf tÃ©t haaren man wat h^ar be-
jegend was, en badt hem zulk een fcheimftuk
met ongewrt^ken te lallten. Hy gwig terÃ^ndi
nad^n Key^r, en verhaalde hem gant&be
zaak. Tiberius alles naauwkeuriglyÃ¯c onÃ¤er^
zocht hebbende , deed deeze eerloozie Frie-
fters , nevens Jda de uytvindfter van dit
verfoeijelyk beftaan, kruyfigen, den Tempel
van Ifis afbreeken, enh^^r beeld in den Tyber
werpen. Doch Mundus ftrafte hy maar met
ballingfehap , omdat hy zyne mjsdaa4 stm
\'t geweld zyner liefde toefchreef. Ik zal nii
myn verhaal hervatten wegens \'t gene de Jcm>
den, die te Rome woonden, overquam.

naa zynen dood niet: want hy is hen ten der-
den dage weder levendig verfcheenen , gelyk
de gÃ³dlyke Profeeten, nevens andere wonder-
lyke dingen, van hem voorzegd hadden, En
van hem is hec dat de Chriftenen, die tegenwoor-
dig nÃ³g in weezen zyn, hunnen naam ontleend
hebben.

111\' Ontrent dien zelfden tyd onftond \'er noeh eene
andere groote beroerte in JudÃ©a ; en te Rome
wierdt een zeer verfoeÃ¯jely ke en fchandelyke daad
onder de Ã³fferanden van Ifis gepleegd. Ik zal
van dit laatfte eerft melden, en dan weÃªr ko-
men tÃ³t het verhaal dat den Jooden betreft.
Te Rome woonde eene Juffrouw genoemd
\'pauUna, die niet minder doorluchtig was door
haare deugd dan door haare geboorte, en daar
beneven zeer ryk en fchoon. Zy was getrouwd
aan Saturninus, een man waarlyk zulk eene
vrouwe waerdig Een zeekere \'Decius Mundus,
die een aanzienlyke rang onder de Ridderfchap
hieldt, wierdt zeer heevig op haar verliefd: en de
wyl zy van zulken ftaat, en zo uytmuntende van
deugd was, dat hy geen kans zag om haar
door gefchenken te beweegen, wierd hy door
de onraoogelykheyd om tÃ³t zyn oogwit te ko-
men 5 te meer in geyle luft ontfteeken :
invoege dat hy, om zyne wil van haar te heb-
ben, haar tWeehonderdduyzend drachmen deed
aanbieden i maar zy floeg dat bÃ³d met verfmaa-
dinge af. Het leeven hem alstoen verdrietig val-
lende , befloot hy zich uyt te hongeren.
Maar eene vrygelaatene flaavin zyns vaders , ge-
heetenafgerecht op veele zaaken die beter
niet geweeten zyn dan al, bemerkte ayn voor-
nemen , en om hem van daar af te wenden,
gaf zy hem niet alleenlyk hoope , maar beloof-
de dat zy hem zyne begeerte zou doen erlangen:
zonder dat het hem meer dan vyftigduyzend
drachmen zou behoeven te kÃ³ften. Dit voor-
ftel deed Mundus zulk een moed fchepppen,
dat hy haar de geÃ«yfchte fomme gaf Dit
vrouwmenfch wel weetende dat zy met dit geld
by de kuyfche Paulina niets zou konnen uyt-
rechten, befloot eenen anderen weg in te flaan:
en doordien zy wift dat deeze Juffrouw zeer
gÃ³dsdienftig was jegens de godinne Ifls, ging
zy by eenige van haare Priefters, tÃ³t welke zy,
naa gegeevene belÃ³fte van de zaak geheym te
houden, een verhaal deed van de brandende
liefde die Mtmdus Paulina toedroeg, zeggen-
de dat zo zy haar wilden belooven een middel
te verfchaften om hem zyne luft te laaten boe-\'
ten zy hem vyfentwintigduyzend drachmen
op dc hand zoude geeven, en nÃ³g -

wanneer ze hunne belÃ³fte zouden naagekomen
hebben. De beseerte rÃ³t dit groot loon deed

hen di4 voorflag aanneemen, en de oudfte van | onder hunne onderwyzinge begeeven j daarop
hen begaf zich aanftonds na PauUna , en zeyde i overreeden zy haar tÃ³t het geeven van epig gou^
haar dat de GÃ³d Anubis zo op haar verhefd
was , dathy haar beval by hem te komen leg-
gen. Deeze Juffrouw hieldt dit voor zulk een
groote eere , dat zy \'er van roemde by haare
vrindinnen, en het ook aan haaren man ver-
haalde, die goede kennis van haare uytfteeken-
de kuysheyd hebbende, het haar gewillig toe-
ftondt. Zyging derhalven na den Tempel j en

\'zynde, en den ftand van dien toren zeer voor-
deelig vindende, deed den zeiven zeer verfter-
ken , noemde hem Antonia naar zynen vrind
Antonius, en liet dit heylig gewaad daar, ge-^
lyk hy \'t *cr gevonden had, achtende dat het
vÃ³lk hem daar^door te onderdaaniger zoude
weezen. ArchelaÃ¼s zyn zoon en naazaat maak-
te geen verandering daarin ; en naa dat het ryk
tÃ³t eene landvoogdy gemaakt was , en de Ro-
meynen bezit daarvan genomeft hadden , hiel-
den zy dit heylig gewaad in hunne bewaaringe,
het geene was in een fteene kas , die verzegeld
wierdt met het zegel van den Priefter, en van
de Schatbewaarders des Tempels. Voor dee-
ze kas deed de SlÃ³tvoogd geftadiglyk eene lamp
branden ; en zeven dagen voor den Feeftdao"
leverde hy dit heylig gewaad aan de Hoogen^
priefter over , die naa dat het wel gezuyverd
was, zich daar mede bekleedde om de gÃ³dsdienft
te verrichten, en het den vÃ³lgenden dag weder
in de kas leyde. Dit gefehiedealdusallejaarop
dedrkhoofd-feeften, en den dag der Vallen.

Vitellius, om ons vÃ³lk te verpligten, ftelde
het, gelyk ik gezegd heb, weder in de magt
der Priefteren 3 en ontfloeg den SlÃ³tvoogd van
de zÃ³rg om het te bewaaren.Daarnaa benam hy T o-
fephus, dieook Kajafas geheeten word, het Hoo-
gepriefterampt, en gaf het ^.znj onathas zoon van
Ananu s, die ook Hoogepriefter was geweeft on
vertrok toen om weder na AntiochiÃ« te keeren

Tiberius bevreesd zynde dat Artabanus, die
zich meefter van ArmeniÃ« gemaakt had , een
gevaarlyke vyand voor \\ Roomfche ryk mogt
worden, zondt aan Vitellius laft om een ver-
bond met hem aan te gaan, mids dat hy gyze-
laars , en zo \'t moogelyk was zynen eygenen
zoon, tepandegave. Op dit bevÃ©l boodt Vitel-
lius den Koningen der IberiÃ«rs en AlbaniÃ«rs
groote fommen gelds aan, om hen tÃ³t het be-
oorlogen van Artabanus te beweegen. De Ibf-

toe,en openden voor hen de doorgangen in \'t Kaf-
pifche gebergte. Aldus toogen zy m ArmeniÃ«
pionderden \'t gantfchelyk, cn maakten \'cr zich

m t land der Part^ien quamen, en \'t grootfte ge-
deelte van den Adel, ja zelfs den zoon van ArtaL
nus met een heir van veele duyzenden doodfloe-
gen, Deeze VÃ³rft alstoen ontdekt hebbende dat
Vitellius eenige zyner vrinden en nabeftaanden
omgekÃ³ft had om hem te dooden, en dat hy over-
zulks zich niet betrouwen kon op luyden, die on-
der fchyn van vrindfchap maar na gelegendheyd
zochten om hem het leeven te beneemen, en dan
tÃ³t zyne vyanden over te loopen, nam de vlugt na
deopper-landfchappen, alwaar hy zich nie^ al-
leenlyk in zekerheyd bevondt,maar ook een groot
heir van DahiÃ«ren en SaciÃ«ren verzamelde met
welke hy den oorlÃ³g tegens zyne vyanden hervat-
tende , overwinnaar bleef, en zyn ryk wederkreeg.

Door deeze zyne voorfpoed wierdt Tiberius *
bewoogen om in een verbond met hem te treeden â¢
en Artabanus met ongeneegen daar toe zynde \'
ontmoeteden die VÃ³rft en Vitellius, met hun-
ne lyfwacht verzeld, eikanderen op eene
brug die over den Eufraat lag. Wanneer

vierduyzend van hen in krygsdienft aan, die
na \'t Eyland SardiniÃ« gezonden wierden, en
ftraften veele andere zeer ftrengelyk , omdat
zy niet willende hun vaderlyke wetten over-
treeden, geweygert hadden zich in de wape-
nen te begeeven. Aldus moften alle de Jooden,
om de boosheyd van vier fchelmen, uyt Rome
wyken

77/. De Samaritaanen waaren ook niet vry van
onruft: want een bedrieger, die zig niets ter
werreld ontzag om \'t gemeene vÃ³lk te behaa-
gen, en deszelfs gunft te winnen, beval hen
op den berg Garizim, die in dat land vooreen
heylige plaats gehouden wordt, byeen te ko-
men, en beloolde hen de gewyde varen, welke
MolÃ¨s aldaar begraaven had, te toonen* Hier-
op quamen zy in \'t geweer, en wachtende na
de andere die van alle kanten by hem ftonden
te komen , om dan gezamentlyk den berg op
tekhmmen, legerden zich in\'t vlek Tyrathaba.
Maar Pilatus ftuytte hen; want met zyne ruy-
tery en voetvolk genaderd zynde , bezette hy
den berg , viel op hen aan by \'t vlek , dreef
hen op de vlugt, nam veele gevangen , en
deed de voornaamfte onthoofden. Hierop
gingen de aanzienlykfte onder de Samaritaanen
Ua f^itellius, die toen Landvoogd van SyriÃ«
was, en ook Burgermeefter was geweeft , en
befchuldigden Pilatus over zyne moordery ,
zeggende dat zyniet de minfte gedachten had-
den gehad van tegen de Romeynen op te ftaan,
en dat zy hy Tyrathaba alleenlyk tzamenge-
komen waaren , om zich tegen zyn geweld
te beveyligen. Op deeze klagten zondt ViteU
lius zyne vrind Marcellus om toezigt op de zaa-
ken van JudÃ©a te neemen, en beval Pilatus zich
voor den Keyzer te gaan verantwoorden. Hy
zich genoodzaakt vindende dit bevÃ©l te gehoor-
zaamen, vertrÃ³k na Rome, naa dat hy tien
jaaren in JudÃ©a geregeerd had: maar Tiberius
ftierf eer hy aldaar aanquam.

VI. HOOFDSTUK.

VitcIHujggefj. jg bewaaring van hetHoogepriefterlykgewaad weder
aande Joodenover, Hy handelt uyt den naam van Tiberius met
Artabanus Koning der Parthen. De oorzaak van zynen haat
jegens Herodes den ViervÃ³rft. Fiiippus ViervÃ³rft van Tracho-
nitis, Gaulanitis, en Batanea, fterft zonder kinderen; zyn lan-
den worden met SyriÃ« vereenigd.

77<5.\'yitellius op het Paafchfeeft na Jerufalem
^ gegaan, en aldaar met groote eere ontvan-
gen zynde, fcholdt den ingezetenen den geheelen
tol quyt, die gefteld was op de vruchten welke te
koop gebragt wierden j en ftondt den 1 riefte-
rendebewaanngtoe van den Ephod, en andere
Hoogepriefterlyke cieraaden,welke zy voormaals
zelve bewaard hadden , maar die toen op den
burg Antonia waaren, alwaar menze om de
volgende oorzaak gebragt had :

De Hoogepriefter Hyrkanus, de eerfte van
dien naam, hebbende eenen toren dicht by den
Tempel doen bouwen , onthieldt zich aldaar
den meeften tyd. En dewyl hy alleen maar zich
JÃ¶et dat heylig gewaad, het welk hy in zyne
Dewaaringe had, mogt kleeden, liet hy \'tdaar
Wyven, wanneer hy \'t afgelegd, en

l^f weder aangetrokken

naa. Maar Herodes tÃ³t de kroon gekomen

zy \'t verdrag eens geworden waaren, onthaalde
Herodes de ViervÃ³rft hen met een prachtige
maaltyd, onder een groot paviljoen dat hy met
vcele kÃ³ften op\'t midden van de rivier had doen
oprcchtenj cn kort daarnaa zondt Artabanus zy-
nen zoon T>arius tÃ³t eenen gyzelaar aan Tibe-
rius met groote gefchenken , onder welke ook
een Jood was geheeten Eleazar , die een reus
was van zeven elleboogen lengte. Thans
keerde Vitcllius weder na AntiochiÃ«, en Arta-
banus na Babiion.

Herodes willende aan Tiberius de eerfte ty-
ding doen brengen van \'t gene men van Artaba-
nus verkreegen had, zondt hem fpoedig eenen
renboode, dien hy van alles zo omftandiglyk
onderrecht had, dat Vitcllius hem niets meer kon
doen boodfchappen dan \'t gene hy reeds al wift.
Invoege dat TibÃ¨rius , naa dat hy brieven van
Vitcllius had ontvangen, hem geen ander ant-
woord zondt, dan dat hy niets nieuws van hem
verftaan had: \'t welk eenen grooten haat tegen
Herodes by ViteUius verwekte ; dÃ³ch hy ont-
veynsde zulks tÃ³t aan de regecring van Kajus.

Filippus , broeder van Herodes, ftierf ter
zelfder tyd, in het twintigftejaar der regeeringe
van Tiberius, naa dat hy zevenendercig jaaren
deVÃ³rftendommen van Trachonitis, Gaulani-
tis , en BatanÃ©a geregeerd had. Hy was een
zeer befcheyden VÃ³rft, die de zachtzinnigheyd
en rufte bemindde, en altoos binnen zyn land-
gebied bleef. Als hy ten platten lande reysde,
nam hy alleenlyk een kleyn getal zyner voor-
naamfte vrinden met zich, en deed eenen ftoel
als een troon mede voeren , waarop hy ging
zitten , wanneer hy een oordeel moft vellen;
want hy bleef terftond ftil ftaan als iemand
recht van hem verzÃ³cht j en naa dat hy de rÃ©-
denen der partyen gehoord had , veroordeelde
hy de fchu digen opftaandevoet , en fprak de
onfchuldigen vry. Hy overleedt te Julias. Zy-
ne uytvaart was zeer heerlyk , en men begroef
hem in een prachtig graf dathy zelf had laaten
maaken. Dewyl hy geene kinderen naaliet,
vercenigde Tiberius zyne ftaaten met SyriÃ«,
mids dat het geld van de inkomften in \'t land
Zoude bewaard blyven.

OorlÃ³g tuffchen Aretas Koning van Pctra^ en Herodes den ViervÃ³rft,
die met zyne dÃ³chter getrouwd zynde haar wilde verftooten, om
met Merodias dÃ³chter van Ariftobulus, en huysvrouw van zynen
broeder Herodes te trouwen. Het heir van Herodes verflagen,
\'t welk de Jooden toefchreeven aan zyne gevangen-zetting van
Joannes den Dooper. Atkomelingen van Herodes den Grooten.

ONtrent dien tyd ontftondt *er tuflchen He-
rodes den ViervÃ³rft en Aretas Koning van
C* ) Petra een zwaare oorlÃ³g uyt de vÃ³lgende oor-
zaak Herodes, die getrouwd was met de dÃ³ch-
ter van Aretas, reysde naa dathy lang met haar
geleefd had, ecnSnaRome, en ging onderwe-
ge aan by Herodes zynen broeder van vaders
wege, en zoon van de dÃ³chter van Simon den
Hoogenpriefter , by welke gelegenheyd hy zo
hevig verliefd wierdt op zyne huysvrouw Hero-
dias, dÃ³chter van Ariftobulus hun beyder broe-
der, en zufter van Agrippa die naderhand Ko-
ning wierdt, dat hy haar eenen voorflag deed
van een huuwelyk met haar aan te gaan, en A-
retas dÃ³chter te verftooten , wanneer hy van
Rome te rug gekomen zoude zyn, waar in zy

bewilligde. Thans vervÃ³lgde hy zyne reyze en
keerde weder naa dat hy zyne zaaken, waarom
hy die reyze had aangenomen , verricht had.
Zyne gemaalin quam middelerwyl te weeten
wat \'er tuflchen hem en Herodias voorgevallen
was, dÃ³ch liet \'er niets van blyken, en VerzÃ³cht
verlÃ³f van hem om na Machera tc gaan,\'t welk
eene fterkte was gelegen op de grenzen der lan-
den die toen den Koning haaren vader toebe-
hoorden j en dewyl Herodes niet dacht dat zy
iets van zyn voorneemen wift, maakte hy geen
zwaarigheyd haar zulks toe te ftaan. De SlÃ³t-
voogd ontving haar wel , en een groot getal
krygsvÃ³lk geleydde haar van de eene plaats na
de andere tot aan \'t HÃ³f Van den Koning Aretas.
Zy daar gekomen zyndc gaf hem te verftaan
wat befluyt Herodes genomen had; hy toonde
zich daarover zeer gebelgd } en dewyl \'er een
verfchil tuflchen die twee VÃ³rften ontftondt
over de landfcheydiiJg van het gebied van Ga-
mala, quam het tÃ³t eenen oorlÃ³g, cn Voorts tÃ³t
eenen veldflag, waarin echter niemand van hen
zich in perfoon bevondt: en \'t heir van Hero-
des wierdt t\'eenemaal geflagen, door de trouw-
loosheyd van eenige overloopers, die uyt het
ViervÃ³rftendom van Filippus verdreeven zyn-
de , zich onder de krygsbenden van Herodes
begeeven hadden. Deeze VÃ³rft fchreef aan Ti-
berius wat\'er voorgevallen was j waarover hy
zo vertoornd wierdt op Aretas, dat hy aan Vi-
tclhus bevÃ©l g^f hem te beoorlogen , en hem
leevendig na Rome tc voeren indien hy hem
krygen kon , Ã³f hem zyn hoofd te zenden in-
dien hy in \'c gevecht gedood wierd.

Veele Jooden geloofden dat dit verflaan van 781\'
Herodes heir eene ftrafte van GÃ³d was ter oor- *
zaake v^n joannes toegenaamd de Dooper , ten
zeer gÃ³dvruchtig man, die dejooden vermaande
de deugd te omhelzen, gerechtigheyd te oefe-
nen, en den doop te ontvangen , naa dat zy
zich aangenaam by GÃ³d zouden gemaakt heb-
ben door hunne afftand van zonden, voegende
alzo een reyn hart by een gezuyverd lighaam.
En dewyl eengroote menigte van vÃ³lk hem naa-
liep oni zyne leering te hooren, vreesde Hero-
des dat door het groot vermoogen \'t welk hy op
die menfchen had, een oproer mogt komen te
ontftaan, doordien zy gereed waaren om alles
te onderneemen wat hy hen beval j hierom acht-
te hy dat hy dit quaad in tyds moft voorkomen

beklaagen dat hy \'er te lang meÃ© gewacht had,
Hy deed hem derhalve gevangen neemen, en na
het flÃ³t Machera, hiervoore gemeld, voeren, en
aldaar ombrengen: waarop dejooden de neder-
laag van zyn heir toefchreeven aan GÃ³ds recht-
vaerdig oordeel over zyn onrechtvaerdig bedryf

Vitellius om den laft, dien hy van Tiberius 782
ontvangen had, uyt te voeren, nam twee keur-
benden , met eenige ruytery eh ander krygsvÃ³lk,
hem door de Koningen onder\'t Roomfche Ryk
ftaande, toegezonden i waarmede hy na Petra
trok, en te PtolemaÃ¯s aanquam. Zyn voornee
men was om met zyn heir dwars door JudÃ©a tÃª
trekken i maar dc voornaamfte dier landzaaten
quamen hem bidden zulks niet te doen, omdat

de Roomfche krygsbenden bccldteniflÃ¨n in hun-
ne veldteckencn hadden, die tegen onzegÃ³ds-

dienft ftrydig waaren. Hy liet zich door hun
verzoek beweegen, toog met zyn heir door het
groot Veld, en ging met Herodes den ViervÃ³rft
en zyne vrinden na Jerufalem, om Gode offer-
anden te Ã³fferen op den Feeftdag die aanftaande
was: Hy wierdt aldaar met groote eere ontvan-
gen , en bleef\'er drie dagen.

783. Terwyl hy daar was ontnam hy Jonathas het
Hoogepriefterfchap, en gaf het aan zynen broe-
der Theofilus: en tyding ontvangen hebbende
van den dood van Tiberius, deed hy \'t vÃ³lk
den eed van getrouwigheyd afleggen aan Ka-
jus Kaliguta, die in \'t Keyzerryk gevolgd was.
Door deeze verandering ontbood hy zyne ben-
den te rugge , zondtze na de wintcrlÃ©gering,
en keerde weder na AntiochiÃ«.

784. Men zegt dat Aretas met de waarzeggers
geraadpleegd hebbende, toen hy verftondt dat
Vitellius tegen hem in aantÃ³gt was, uyt hen ver-
ftaan had dat het onmoogelyk was voor dat heir
tÃ³t aan Petra te komen, doordien Ã³f de aanley-
der van dien oodÃ³g, Ã³f de uytvoerder zyner
bevelen, Ã³f hy dien men beftryden wilde, voor
dien tyd fterven zoude.

78f. Daar was alstoen een jaar verloopen dat A-
grippa, zoon van Ariftobulus, na Rome gegaan
was om den Keyzer Tiberius over eenige zaaken
te fpreeken. Maar eer ik verder van dien Prins
melde, zal ik nÃ³g iets verhaalen wegens Hero-
des. den Grooten, zo omdat\'et het gevÃ³lg my-
ner HiftoriÃ« betreft, als om de hoogmoed der
menfchen te befchaamen , door aan ce toonen
hoedaanig de uytwerkingen der gÃ³dlyke voor-
zienigheyd zyn en dat nÃ³eh het groot getal
van kinderen, nÃ³ch andere voordeelen die tÃ³t
ftyvinge der menfchelyke magt konnen dienen,
haar bewaaren konnen , indien ze niet met
deugd en gÃ³dvruchtigheyd verzeld zyn j gelyk
uyt dit voorbeeld blykt, het welk ons toont dat
die groote naakomelingfchap van Herodes m
minder dan honderd jaaren, tÃ³t een zeer kleyn
getal gebragt was. En \'t is niet minder ver-

Wonderens Waerdig , dat Agrippa , tegen ^t
gevoelen van al de werreld uyt een gemeene
ita^, tÃ³t een vÃ³rftelyk gezag verheven wierdt.

Gelyk ik nu reeds van de kinderen van Hero-
des den Grooten gemeld hebbe , zo Zal ik \'er
nÃ³g omftandiglyker van fpreeken. Deeze VÃ³rft
had twee dÃ³chters by Mariamne Hyrkanus
dÃ³chter, van welke hy de oudfte genaamd
Salampfio aan ThafaÃ¨l, zoon van zynen oud-
ften broeder PhafaÃ«l, en de andere geheeten
Cypros aan zynen neeve Antipater , zoon zy-
ner zufter SalomÃ©, uythuuwelykte.

PhafaÃ«l teelde by SalampÃ¼o dne zoonen.
Antipater, Her ode s, tn Alexander, en twee
dÃ³chters, waarvan de Ã©Ã©ne genaamd Alexan-
^^ m\'t eyland Cyprus trouwde aan zÃ©keren
Heer Tzmius geheeten, by wien zy geene kin-
deren kreeg : en de andere wier nLm Cypros
was, trouwde aan Agrippa zoon ran Ariftobu-
lus, by wien zy twee zoonen kreeg, teweeten
Agrippa , en "Drufus die jong ftierf > en drie
dÃ³chters, Berenice^ Mariamne, tnT^rtiJÃ¯lla,
Agrippa hun vader was nevens zyne broeders
Herodes en Arijiobulus by Herodes den Groo-
ten hunnen grootvader opgevoed , gelyk ook
Berenice dÃ³chter van SalomÃ© cn Koftobarus. De
kinderen van Ariftobulus waaren nÃ³g jong toen
Herodes hem met zynen broeder Alexander liet
ombrengen, gelyk wy hiervoore gezien hebben:
en toen die kinderen tÃ³t hunne jaaren gekomen
waren, trouwde Herodes, broeder van Agrip-
pa , met Mariamne dÃ³chter van Olympias de
dÃ³chter van Herodes den Grooten, en geteeld
door zynen broeder Jofephus, en kreeg uyt
dit huuwelyk eenen zoon genaamA Arijiobulus,
De andere broeder van Agrippa, geheeten Ari-
ftobulus , trouwde met Jatape dÃ³chter van Samp^

y^-Ã©-r^i^z^^j Koning der EmeflÃªners, ^^ teelde by
haar eene dÃ³chter genaamd Jotape , gelyk de
moeder, dÃ³ch doof Deeze waaren de kinderen
dier drie broederen, Herodias hunne zufter
trouwde aan Herodes den ViervÃ³rft zoon van

Herodes den QrQoten en Mariamne dÃ³chter van
Simon den Hoogenpriefter , hy wltnxy SalomÃ©
kreeg, waarnaa zy zich niet fchaamde de eerbie-
digbeyd y welke ,men onze wetten fchuldig is,
met voeten te treeden, door ; haaren man te ver-
laaten, en nÃ³g by zyn leeven , met zynen broe-
Â«der Herodes, ViervÃ³rft van Galilei, te trouwen.
"SalomÃ© haar^e^dÃ³chtier trouwde aan Fihppus zoon
van Herodes^denfGrooten v en ViervÃ³rft van
\'Trachonit^^^^elk^ gefturven; zynde , zonder
dat zy kinckrfiÃ¯^h zy aan Ari-

ftobulus zoon jVatvH^^^ Agrippas broeder,
by, wien zy Ã¤rieioonen kreeg yUerodes, AgrÃ¯p-

Cypros 5 dÃ³cferer yan Herodes den Grooten en
zufter van Salanipfpj kreeg by Antipater SaloraÃªs
zoon , eene dÃ³chter genaamd Cypros gelyk zy
zelve, welke trouwde aan Akx\'as Selcias zoon
van Alexas , by wien zy eene dÃ³chter kreeg des-
gelyks Cypros geheeten. En belangende Herodes
cn Alexander, broedersvan Antipater, zy ftier-
ven zonder kinderen.

Alexander zoon van den zelfden Herodes den
Grooten , cn benevens zyn broeder door hem
omgebragt, had by Glafyra, dÃ³chter van Ar-
chelaÃ¼s Koning van KappadociÃ«, Alexander en
Jigranus. Deeze laatfte, die Koning van Ar-
meniÃ« , en by de Romeynen aangeklaagd wierdt,
ftierf zonder kinderen. Maar Alexander had ee^
Ã¯ien zoon genaamd Tigranes geXyk. zyn oom: Hy
wierde van den Keyzer Nero tÃ³t Koning van Ar-
meniÃ« aangefteld, en kreeg eenen zoon genaamd
Alexander, die met Jotape dÃ³chter van Antio-
chus Koning van Komagenc trouwde. De Key-
zer Vefpafianus gaf hem het Koningryk van het *
Eiland in CiliciÃ«. Maar de afkÃ³melingen van A-
lexander, zoon van Herodes den Grooten ver-
lieten alle bynajvan hunne geboorte aan de gÃ³ds-
dienft onzer vaderen , om die der Grieken
aan te neemen. De andere dÃ³chters van He-
rodes den Grooten zyn zonder kinderen ge-
fturven,

Hebbende aldus een verhaal gegeeven van de
afkÃ³melingen van dien VÃ³rft tot aan de regee-
ringe van Agrippa, zo ftaat my nu aan te wy-
zen door welke verfcheydene gevallen der fÃ³r-
tuyne hy eyndelyk tÃ³t zulken hoogen trap .van
ftaat en magt verheven wierdt.

Door welke toevallen Agrippa toegenaamd de Groote , toon van
Ariftobulus en zoons zoon van Herodes en Mariamne, tÃ³t Koning
der Jooden aangefteld wierdt door den Keyzer Kajus Kaligula.

78^. T^ Ort voor de dood van Herodes den Grooten
was zyn zoons zoon Agrippa, zoon van

* Dit Eiland wierdt voorheen Elenfa geheeten, en door Arche-
laÃ¼s, Koning van Kappadocie, vader van Glafyra bevolkt,^ die al-
daar een Koningshof en fed ftichte, Sebafte genaamd, welke naam
vervolgens het eyland aangenoomen heeft. Wanneer namaals Antio-
chu.s, Koning van Kommagene , in zyn hoogen ouderdom door
Veipafianus beroofd wierdt van zyn Ryk, \'t geen hy tÃ³t een win-
geweft maakte; gaf hy dit eyland Ã³f die ftad Sebafte meteen Ko-
ninglyke titel aan Alexander , zoon van Tigranes, wyl hy ten
huuwl; k had Jotape de dochter van dien ongelukkigen Koning
van Kommagene , dien Vefpafianus zyn Ryk regens alle recht en
billykheyd ontnam.

Ariftobulus, na Rome gegaÃ¤ri â¢ Ã«n dewyl hy dik-
wils by T^rufus , zoon yan den Keyzer Tiberius j

en quam ook by Antonia^ gemaahn van T)ru-
fus den broeder van Tiberius, en moeder van
Germanikus, en van Klaudius die naderhand
Keyzer wierdt, in gunfte en aanzien, door toe-
doen Van zyne moeder Berenice, die in byzon-
. dere achtinge by Antonia was. Alhoewel Agrip-
pa van natuure zeer mild was, echter durfde hy
zulks by \'t leeven van zyne moeder niet laaten
blyken, uyt vreeze voor \'haare gramfchap j maar
zo dra als zy gefturven was, en hy door niets
weÃªrhouden wierdt, maakte hy zulke groote
kÃ³ften door gaftmaalen en andere ovcrdaadire
mildheden > voornaamelyk ten gevalle van des
Keyzers vrygelaatene knechten , welker gunft
hy poogde te winnen, dat hy door zyne fchuld-
eyfchcrs laftig gevallen wierdt, zonder dat hy
hen voldoen kon: en de jonge Drufus ter zelfder
tyd gefturven zynde, verboodt Tiberius aan alle
die vrinden van dien Prins geweeft waaren, on-
der zyne oogen te komen , omdat hunne te-
genwoordigheyd zyne droefheyd vernieuwen
zoudci

Aldus \\vierdt Agrippa genoodzaakt weder na
JudÃ©a te keeren, en de fchaamtc van zich in dien
ftaat tc zien deed hem na \'t kafteel van Malatha in
IdumÃ©a wyken, om zyn leeven aldaar in droef-
heyd tc ftytcn. Cypros zyne huysvrouw deed al-
les wat zy kon om hem yan dat voorneemen af te
wenden, en fchreef aan Herodias AgrippÃ¤s zus-
ter , die aan Herodes den ViervÃ³rft getrouwd
was, datzy hem dÃ³ch wilde byftaan, gelyk zy
zelve, zo veel haar moogelyk was, deed 5 alhoe-
wel zy in middelen geenfins tegen haar opmogt.
Herodes en Herodias ontbooden daarop Agrip-
pa, en gaven hem een zÃ©kere fomme gelds ne^
vens het voornaamfte Overheydsampt van Tibe^
rms, opdat hy eerlyk naar zynen ftaat in die ftad

zou konnen leeven. Alhoewel dit niet genoeg
was om Agrippa volgens zyn ftaat te doen be-
ftaan , echter verkoelde Herodes zo tegen hem,
dat hy de wille om hem goed te doen geheel ver-
loor : cn zynde eens tzamen te Tyrus op een gaft-
maal , alwaar hy wat te veel gedronken had j
verweet hy hem zyne armoede , en dat hy de-
gene was die hem de mond open hield en de
kÃ³ft gaf

Agrippa deezen hoon niet verzwelgen kÃ¶nnen-
de, ging na Flakkus Landvoogd van SyriÃ« die
Burgermeefter te Rome geweeft was, en met
wien hy aldaar vrindfchap gemaakt had. Deez
ontving hem zeer wel j en hy had al van te voore
Ariftobulus Agrippas broeder wel onthaald, zon-
der dat de vyandfchap die \'er tuffchen die twÃ©Ã©
broeders was, hem verhinderde hen gelykelyk te
begunftigen. Maar Ariftobulus volhardde zo in
zynen haat, dat hy niet ruften kon voor dathy
Flakkus af keerig van Agrippa gemaakt had j het
welk aldus toeging. Die van Damaskus waaren
met de SidoniÃ«rs in krakkeel geraakt over de
landfcheyding, cn dewyl Flakkus uytfpraak over
dit verfchil ftondt te doen, boodenzy Agrinna
een groote fomme gelds aan, indien hy door zvn
aanzien by den Landvoogd hen behulpzaam wil^
de zyn j en hy beloofde alles wat in zyn vermoo-^
Hhh 2 gert

gen was hunnent halve te zullen doen. Ariftobu-
lus hier achter gekomen zynde, gaf\'er Flakkus
kennis van, die dc zaak onderzoekende bevondt
dat het \'er inderdaad zo mede gelegen was. A-
grippa aldus uyt zyne vrindfchap geraakt, verviel
tÃ³t groote armoede, en week na PtolemaÃ¯s j dÃ³ch
niet hebbende om van tc leeven, befloot hy van-
daar weder na ItaliÃ« te keeren. Maar dewyl hem
geld ontbrak, beval hy Mar/tas, zynen vry ge-
Jaaten knecht, al te doen wat hy kon om gelden
tc leen op te neemen. Deez quam daarop by \'pe-
trus , vrygemaakte van Berenice Agrippas .moe-
der, (die by uyterfte wille hem in AhtÃniis gunft
had bevolen, waardoor hy in haaren dienft geko-
men was,) cn verzÃ³cht van hem eenig geld te leen
op zyn handfchrift. Petrus antwoordde dat A-
grippa hem reeds geld fchuldig wasj en hebbende
aldus een bondfchrifc van twintigduyzend Atti-
fche drachmen van hem gekreegen, gafhy hem
maar zevcntienduyzcnd vyf honderd daarop,
en hieldt de Ã³verige tweeduyzend vyfhonderd
in, zonder dat Agrippa zulks beletten kon. Naa
dat hy deeze fomme ontvangen had, begaf hy
zich na Anthedon, alwaar een fchip aangetroftÃ¨n
hebbende, maakte hy zich gereed om zyne reyze
te vervÃ³lgen , wanneer Herennms Kapite ^ die
te Jamnia \'t bewind van zaaken had, eenig krygs-
vÃ³lk zondt om hem dr-ie-honderd-duyzend ftuk-
ken zilvers, die hy aan\'s KeyzerÂ« fghatkiftge-
duurende zyn verblyf te Ronie fchuldig geblee-
ven was, af te eyfchen, Agrippa beloofde die te
zullen betaalen 5 maar toen de nacht gekomen
was, deed hy dc touwen kappen, enze-yldena
AlexandriÃ«: alwaar aangeland zynde verzÃ³cht
Alexander y die\\er(*) Alabarchaw^as, hem
tweehonderd duyzend zilverlingen te willen lee-
nen : Deez weygerde zulks, maar zeyde dat hy-
ze aan zyne huysvrouw Cypros leenen zoude,
omdat hy haar hoog achtte om haare deugden
haare liefde tÃ³e haaren man. Aldus was zy zyn
bÃ³rg, en Alexander gaf hem vyf talenten, met
toezegginge van hem \'t Ã³verige te Puteoli te
behandigen , achtende \'t niet geraaden hem
alles gelyk te geeven , omdat hy zo quiftig
was. Cypros toen ziende dat niets haaren
man weÃªrhouden kon van na ItaliÃ« te gaan,
keerde over land met haare kinderen weder
na JudÃ©a,

Zo dra Agrippa te Puteoli was aangeland,
fchreef hy aan den Keyzer die toen te KapreÃ«n
was, dat hy gekomen was om zynen pligt by hem
af te leggen, en dat hy verlÃ³f verzÃ³cht om hem
te bezoeken. Tiberius antwoordde terftond gun-
ftiglyk , dat hy blyde was over zyne wederkomft,
en dat hy by hem kon komen alshy wilde. Ge-
lyk nu deeze brief beleefd was, zo was dewyze
op welke hy hem ontving niet minder, want hy

omhelfde hem, en gaf hem huysvefting in zyn
paleys : maar \'s anderendaags ontving hy brie-
ven van Hercnnius Kapito, door welke die hem
liet weeten, dat Agrippa van hem gemaand zyn-
de om de driehondcrd-duyzend zilverlingen, die
hy uyt de fchatkift geleend had, en waarvan de
tyd Van wedergeevinge was vervallen, gevlugt
was, en hem alzo het middel benomen had om
weder te krygen. Deeze brieven maak-
te 1 ibenus zo vertoornd op Agrippa, dat hy den
byzondere geneegenheyd welkezy wel eer Bere-
nice ^ moeder van Agrippa, had tÃ¨egedraagena
Cn dat hy by Klaudius haafÃ©n /Ã¨ooii opgebragt
was, ftondt zy hem dit verzoekfÃ¶e. A dus be-
taalde hy zynen \'fchuld, en bragt ^ch daardoor
zo wel weder in \'s Keyzers gunfte^ dat Tiberius
hem beval toezigt op den jongeriT/^d-r/^;?Æ zoon
van wylen zynen zoon Ãrufiis, tÃ¨ncÃ©men, ca
hem overal te vergezelfchappen. Maar de begeer-
te die Agrippa had om de gunften , wegens wel-
ke hy aan Antonia verpligt waS , te erkennen,
maakte dat hy, m plaats vÃ¤n des Keyzers bevÃ©l
naa tÃ© komen , een naauwe verkeering hieldt
met Kajus toegem2imd Kaligula, zoons zoon
dierPrlnfeflÃ¨, die van al de werreld bemind en
geÃ«erd was, wegens de gedachtenis van zynen
vader Germanikus: en hebbende tienmaal hon-
derd-duyzend zilverlingen geleCnd van eenen
vrygemaakte van den Keyzer genaamd Thallus,
eenen Samaritaan, gafhy Antonia weder \'t gene

mkkeld, gebeurdchetcens, terwyl hy met hem
op zynen wagen reedt, dat hun gefprÃ©k op Ti,
berius gevallen zynde, hy te verftaan gaf dat hy
wÃ©nfchte dat de Keyzer haaft plaats mogt maa-
ken voor hem, die beter verdiende te regeeren
dan hy. Eutyekus zyn vrygelaatene, <Â£e den
wagen mende, hoorde dit, dÃ³ch zeyde niets
daarop > maar Agrippa eenigen tyd daarnaa hem
befchuldigd hebbende dat hy hem iets ontftolen
had, gelyk \'t inderdaad waar was, nam hyde
vlugt; en toen hy gevat, cn voor Tifo Stad-

plaats van op de befchu 1 ding tegen Lm/edaan
te antwoorden, dathy aan 3enley.e?e?n lÃ¯
Ã¯ heym te openbaaren hadde\'t welk zynebehmj-
denis betrof Men zondt hem aanftonds geboeid
na KapreÃ«n , en Tiberius deed hem gevan^^en
zetten, zonder dc zaak verder te onderzoeken.
Alhoewel dit iemand zou moogen vreemd dun-
ken, evenwel behoeft men\'er zich niet over te
verwonderen , omdat nooit VÃ³rft zich minder
d^nhy in alles gehaaft heeft. Hy gaf nooit fpoe-
dig gehoor aan Gezanten, nÃ³chte vervulde hy
ooit de plaatlÃ¨n der Landvoogden, dan naa den
dood der gener welke die plaatfen bediend had-
den i cn door dcezc traagheyd gefchiede het ook
dat de gevangene lang zaten eer ze verhoord
wierden. En wanneer zyne vrinden hem na dc
oorzaak daaraf vraagden, antwoorddehy; dat
belangende de Gezanten, het was omdat\'men
hem niet terftond andere zou zenden, gelyk ge-
fchieden zoude indien hy hen fluks afvaer-

de reden waarom hy hen niet veranderde, #as
om de ingezetenen te verfchoonen > doordien
de menfchen doorgaans gierig zynde, voornaa-
melyk wanneer zy zich ten kÃ³fte van vreemden
konnen verryken , te greetiger tÃ³t afknÃ©vehn-

gen zyn, wanneer zy ^ziendat hen weynig tyds
overichiet om in hun ampc te bJyven : in plaats
dat als zyreedsveel byeengerchraapthebben,en
buyten vreeze zyn van haaft door andere uyt hun-
ne plaatlen gezet te worden , zy befcheydent-
lyker handelen: daar anders al het goed der
Landvoogdyen niet genoeg zoude zyn om de
gierigheyd dier amptenaaren te verzaadigen ,
indien men hen dikwils veranderde. En tÃ³t een
bewys van \'t gene hy zeyde, bediende hy zich
van deeze gelykenis : 2;eker man eens zeer ge-
quetft zynde, quam \'er een menigte van vliegen
op zyne wonden: een voorbyganger dit ziende
wierdt tÃ³t deernis met hem bewoogen , te meer
omdat hy meende dat het hem aan krachten ont-
brak om \'er de vliegen af te jaagen, weshalve hy
zich bereyd toonde om hem die hulpe te bewy-
zen. Maar de gequetfte badt hem dat hy hem laa-
ten wilde gelyk hy wasj en de ander hem na de re-
den daarvan vraagende, antwoordde hy: â Dewyl
â de vliegen, die gy ziet, reeds van myn bloed
â verzaad zyn, hondmze een weynig op va n my
pyn aan re doen j dÃ³ch zo gyze wegjaagt,
zullen \'er terftondt andere komen, die verhon-
gerd zynde, en my zo zwak vindende, my
voorts geheel zullen uytmergelen. Men be-
hoeft geen ander bewys van de waarheyd van
\'tgeneik zegge, dan deninborft van Tiberius,
die geduurende de tweeÃ«ntwintig jaaren welke
hy regeerde, maar twee Landvoogden, Gratus
en Pilatus, in JudÃ©a zondt, en zo insgelyks on-
trent dc andere wingeweften van \'t Roomfche
Ryk deed. Deeze VÃ³rft zeyde ook, â dathet
5, gene hem belette de gevangenen fpoedig te
â vonniftÃ¨n, was dat hy hen over hunne misdaa-
â den wilde ftraftÃ¨n door een langduurige quel-
â ling die zwaarder was dan de dood.

Dit was dan dereden waarom Tiberius Euty-
chus zo lang gevangen hieldt zonder hem te ver-
hooren. Maar toen hy van KapreÃ«n te Tuskula-
numquam, \'twelk maar ontrent twintig ftadiÃ«n
van Rome aflegt, verzÃ³cht Agrippa aan Anto-
nia dat zy wilde maken dat Eutychus verhoord
wierd, op dat men weten mogte met wat misdaad
hy hem befchuldigde. Tiberius hieldt haar in
groote achdnge, zo omdat zy zyne fchoonzufter
was,als ter oorzaak van haare kuysheyd,dewyl zy
jong weduwe van Drufus zynde geworden, en
van Auguftus tÃ³t hertrouwen fterk aangemaand
zynde, zich nooit in een tweede huuwelyk had
willen begeeven, maar altoos een zeer deugdzaam
enonbefprooken leeven geleyd had. Hierby quam
nÃ³g dat hy byzondedyk aan haar verpligt was
door de geneegenheyd Ã¤ie zy hem betoond had:
want wanneer Se janus. Hoofdman der lyfwacht,
dien by zeer bemind en tÃ³t hoogen ftaat verheven
had, nevens veele Raadsheeren, en Bevelheb-
bers van\'t heir, midsgaders eenige vrygemaakte
van Tiberius, een groote tzamenzweering tegen
hem had aangegaan, en dat die op \'t punt ftondt
om uytgevoerd te worden, was zy alleen de oor-
zaak dat de aanflag te niet liep-, doordienzy den-
zelven ontdekt hebbende, terftond daarover aan
hem fchreef, en den brief door\'P^//^^ 3 denge-
trouwften haarer vrygemaakte flaaven, aan hem
te KapreÃ«n liet beftellen : waarop hy Sejanus en
zyne medepligtigen deed ter dood brengenÂ« Dce-
historie

ze grootedienftbaarde zulk een achting eri toege-
neegenheyd byhemjegens diePrmfeflÃ¨, dat hy
een volkomen vertrouwen op haar ftelde: en naar-
dien \'er nkts was waarover zy hem niet durfde
aanfpreeken, verzÃ³cht zy dat hy Eutychus ver-
hooren wilde. Hierop antwoordde de Keyzer
dat in dienhy zynen meefter valfchelykbefchul-
digd had, hy \'er door \'t ongemak Zyner gevan-
geniflÃ¨ reeds genoeg over geftraft was j endat
Agrippa wel had toe te zien dat hy die zaak â
niet onbedachtelyk al te hard dreef, opdat het
quaad dathy zynengevryde wilde aandoen,
niet op hemzelven quame te vallen ". Dit ant-
woord , in plaats van Agrippa in zyne vervÃ³U
ginge neÃªr te zetten, deed hem nÃ³g fterker by
Antonia aanhouden om uytflag der zaake van
den Keyzer te verwerven. Zy zich dan niet kon-
nende van zyn verzoek ontflaan, nam de gele-
genheyd waar dat Tiberius, om zich eens te ver^
luchten, zich in eene rÃ³sbaar het draagen, terwyl
Kajus en Agrippa wat vooruyt traden. Zy vÃ³lgde
te voet, en vernieuwde hem toen haar verzoek
dat Eutychus mogt verhoord worden â Ik neem
de Goden tÃ³t getuygen, antwoordde hy, dat â
het tegen mynen zin is, enalleenlykomuniet â
voor\'t hoofd te ftooten, dat ik doen zal\'t ge- â
ne gy van my begeert. Fluks beval hy Makro,
die Hoofdman der lyfwacht in plaats van Sejaan
geworden was, dat hy Eutychus zoud haaien:
Hy deed zo, en Tiberius vraagde hem, wat hy

zeyd hy, dat Kajus, dien ik hier tegenwoordig
zie, en Agrippa tzamen op eenen wagen ree^
den, en dat terwyl ik aan hunne voeten zat te
mennen, Agrippa tÃ³t Kajus onder andere zey-
de: Zal ik nooit dien dagbeleeven dat deeze
oude man na de andere werreld reyft ,en u heer
en meefter van deeze laat, zonder dat Zyn
zoonszoon Tiberius u daarin tÃ³teenen hinder-
paal zou konnen ftrekken, dewyl \'t niet zwaar
zoude vallen u van hem te ontflaan.\'Â» Hoe ge- â
lukkig zou de aardbodem dan zyn,en hoe groot â
een deel zoud ik in dat geluk hebben "Tiberius
vondt geen zwaarigheyd om aan deeze woor-^
den van Eutychus geloof te ftaan , omdat hem
nÃ³g niet vergeeten was het misnoegen dat Agrip-
pa hem gegeeven had ,toen hy in plaats van Zynen
zoonszoon Tiberius Nero op te paften, gely k hy
hem had bevolen, zich geheellyk aan Kajus over^
gegeeven had: dies zeyde hy tÃ³t Makro : Boei
hem. Maar Makro zich niet konnende verbeel-
den dat het Agrippa was dien hy meende, ver-
toefde zo lang daarmeÃª tÃ³tdat hy zyne wille nader
verftondt. Tiberius, naa dat hy zich in het ren-
perk eenige keeren rond had laaten draagen, A-
gnppa nÃ³g ziende, zeyde tÃ³t Makro: â Heb ik â
u niet bevolen dien man te boeijen.? Wat man, â
Heer.? antwoordde Makro. Agrippa, herzey- â
de Tiberius. Daarop nam Agrippa zyne toevlugt
tÃ³t gefmeek, en badt hem om de geheugenis zyns
zoons met wien hy opgebragt was,en om deplisten
dien hyden jongen Tiberius beweezenhad hem
genade te bewyzen. Maar zyn bidden was te ver-
geefs , en hy wierdt door de lyfwacht des Keyzers

was, en dat de wyn dien hy over de maaltyd had
gedronken, hem nÃ³g daarenboven verhit had,
gevoelde hy zich zo van dorft verfinacht, dat hy
na alle kanten omkykende Ã³f\'er niet iemand waa-
re die hem in dien nood te hulpe kon komen, Ã©Ã©-
nen van Kajus flaaven zag, geheeten Thaumaf-
tus 3 die eene kruyk met water droeg, dies ver-
zÃ³cht hyvan hem, eens te moogen drinken, \'t
welk de ander hem zeer gaern toeftondt. Gedron-
ken hebbende zeyde hy tÃ³t hem: â \'t Zal u niet
berouwen dat gy my deezen dienft gedaan
hebt; want als ik weder vry zal zyn, zal ik
van Kajus uwe vryheyd zien te verwerven, tÃ³t
vergeldinge van dat gy my in banden ziende,
u met minder gewillig getoond hebt om my ge-
dienftig te weezen, dan toen ik nÃ³g in eenen
voorfpoedigen ftaat was. Deeze belÃ³fte wierdt
van de daad gevÃ³lgd, want toen Agrippa tÃ³t de
kroon gekomen was, verzÃ³cht hy Thaumaftus
van Kajus, en maakte hem niet alleenlyk vry,
maar gaf hem bewind van zyne goederen 5 en be-
val op zyn fterven aan zynen zoon Agrippa en
dÃ³chter Berenice, hem in dat ampt te laaten; zo
dat hy \'t geduurende het Ã³verige zyns leevens
met eere bediende.

Eens op zÃ©keren tyd dat Agrippa nevens andere
gevangenen voor het HÃ³fpaleys ftondt, en door
zwakheyd wegens zyn verdriet tegen eenen boom
leunde , quam \'er een uyl zich op neÃªrzetten.
Een Duytfcher, die mede Ã©Ã©n van de gevangenen
was, hem gezien hebbende vraagde eenen fÃ³ldaat
die hem bewaarde, wie die man in \'t purper was;
en verftaan hebbende dat het Agrippa was, Ã©Ã©n
van de edel fte en aanzienlykfte onder de Jooden,
verzÃ³cht hy den fÃ³ldaat aan wien hy gebonden
was, dat hy wat nader by hem mogt gebragt
worden om iets wegens de gewoonte zyns lands
uyt hem te verneemen. De fÃ³ldaat ftondt het hem
toe i en daarop zeyde de Duytfcher door eenen
tÃ³lk tÃ³t Agrippa: Ik zie wel Jonge Heer dat de
groote en fchielyke verandering van uwen ftaat
u bedroeft, en datgy naauwlyks zult konnen
gelooven dat de gÃ³dlyke voorzienigheyd uwe
verlÃ³lfmgzeer naby heeft doen komen. Maar
ik neem de Goden welke ik aanbid, en deeze
welke men hier te lande eert, die ons in deeze
banden gebragt hebben, tÃ³t getuygen, dat het
gene ik u te zeggen hebbe niet is om u een ydele
trooft te geeven j nademaal ik wel weet dat
gunftige voorzeggingen, als ze van de daad
niet gevÃ³lgd worden, maar dienen om onze
droefheyd te vermeerderen. Ik wil u dan zelf
met gevaar van myn leeven zeggen wat deeze
vogel, die boven u hoofd is komen vliegen, u
voorfpelt. Gy zult haaft im vryheyd gefteld
worden, en u tÃ³t zulken hoogen ftaat verhe-
ven zien, dat gy benyd zult worden van degÃ©-
nen die tegenwoordig deernis met u ongeluk
hebben. Gy zult voorfpoedig zyn geduuren-
de het Ã³verige uws leevens, en zult kinderen

naalaaten die u in uw geluk zullen vÃ³lgen.
Maar wanneer gy deezen vÃ³gel nÃ³g eens zult
3Ã¯ zien verfchynen, weet dan dat u maar vyf da-
3> gen tyds Ã³verig zullen zyn om te leeven. Dit
33 is \'t gene de Goden u voorfpellen j en dewyl ik
â kennis daaraf hebbe , heb ik \'t mynen pligt
^^ geacht u deeze blydfchap mede te deelen,

om uwe tegenwoordige rampen door de hoo- â
pe der aanftaande voorfpoed te verzachten. â
Wanneer gy tÃ³t dat geluk zult gekomen
weezen, vergeet dan, bid ik u, onzer niet, â
maar tracht ons uyt deeze elende te verlÃ³s- â
fen De voorzegging van deezen Duytfcher
quam Agrippa zo belachlyk te voore, alsze
hem naderhand verwonderens waerdig dacht.
Ondertuftchen veroorzaakte zyn ongeval aan
Antonia een gevoelig hartzeer: maar doordien
zy het te vergeefs oordeelde by Tiberius voor
hem te fpreeken, was alles dat zy doen kon,
Makro te verzoeken hem goedaardige fÃ³ldaa-
ten tÃ³t bewaarders te geeven 5 en een hups Be-
velhebber aan wien hy geketend zoude zyn,
en hem dagelyks het gebruyk van \'t bad te
laaten hebben , en aan zyne vrinden en vry-
gemaakten eenen vryen toegang tÃ³t hem te ver-
leenen , om alzo de moeijelykheyd zyner ge-
vangenifte eenigfins te verligten. Aldus bracrten
hem Ã³Was zyn vrind, en Marfyas en Stoickus
zyne gevryden, zodaanige fpyzen die zy ^/if-
ten dat hem meeft behaagden en droegen zo
veel zÃ³rge voor hem , dat onder fchyn van
eenige dekens te koop te brengen , zy die by
hem lieten, blyven , waarvan hy zich dan \'s
nachts bedknde , zonder dat zyne bewaarders
het verhinderden, vermids zy van Makro bevÃ©l
hadden het toe te laaten.

Zes maanden verliepen \'er aldus : en Tibe-
rius weder te KapreÃ«n gekomen zynde , viel
in eene quyning , die in \'t eerft juyft niet ge-
vaariyk Icheen , maar de quaal toeneemende,
20 dat men van zyn leeven begon te wanhoo-
pen, beval hy Evodus, die hem de lieffte zy-
ner vrygelaatene knechten was, dat hy Tiberius
toegenaamd Gemellus, Ã³f den tweeling, zoon
van zynen overieeden zoon Drufus, en Kajus
zynen achterneef zoon van zynen broeder Ger-
mamkus , by hem zoude brengen , dewyl hv

ken^ Deeze laatfte was reeds volwaftÃ¨n, wel
in de letteren onderweezen, enzeer van\'JvIS
bemind om de gedachtenis van zynen vader
Germanikus. Want die dappere en voortref-
felyke Prins was met zulk een zachtzinnigheyd,
en ongemeene beieefdheyd begaafd, dathy met
alleenlyk de geneegenheyd van den Raad, maar
van alle menichen gewonnen had: en zyn dood
was met zulke ongeveynfde traanen befchreyd,
dat het in die algemeene rouwe fcheen als Ã³f
elk zyn byzonder verlies beklaagde ; want
geduurende zyn leeven had hy ieder Ã©Ã©n
door goede dienften aan zich verpligt, en
nooit iemand beleedigd. Deeze liefde die
men den vader toegedraagen had , was den
zoone ook zeer voordeelig by de krygslieden,
en zy gaven genoeg te kennen datzy geene ge-
vaaren zouden ontzien om hem op den troon

Naa dat Tiberius aldus aan Evodus bevolen
had des anderen daags \'s mÃ³rgens vroeg zynen
zoons zoon, en zynen achterneef tÃ³t hem re bren-
I gen, badt hyde Goden datzy hem door eenig te-
i ken te kennen wilden geeven, wien van die twee
j zy tÃ³t zynen naazaat gefchikt hadden. Want
hoewel hy wenfchte dat het ryk op Tiberius moge

komen, echter durfde hy in eene zaak van zulk
een belang daar ontrent niets befluyten, voor dat
hy wift hoedaanig hunne wille in dat geval was:
en het teken dat hy zich voorftelde om daarvan
onderrecht tc zyn, was dat die hem den vÃ³lgen-
den dag\'s morgens eerft quam groeten, KeyZer
naa hem zoude weezen. Vleyende zich dan met
een geloof dat de Goden zich voor zynen zoons
zoon verklaaren zouden, beval hy deszelfs Op-
ziener dat hy den jongen Tiberius \'s mÃ³rgens
heel vroeg by hem brengen zou. Maar de uyt-
werking beantwoordde zyne hoope niet: want
hebbende zo dra het dag wierdt aan Evodus be-
laft, dat hy zoud uytgaan om dien van de twee
Prinfen die eerft gekomen was by hem te bren-
gen, vÃ³ndt die den jongen Tiberius niet j door-
dien deez met het ontbyt dat wat laat was klaar
geweeft,zich hadopgehouden.Maar Kajus ftondt
voor de deur der kamerj en Evodus die Van des
Keyzers mcening niets wift, zeyde tÃ³t hem dat
dc Keyzer na hem vraagde ; waarop hy binnen
tradt. Tiberius hem ziende, bemerkte toen dat
de Goden hem niet toelieten de beftrhikking van
\'tRyk te hebben, gelyk hy gewenfcht had, en
dat hun voorneemen tegen\'t zyne aanliep. Maar
hoe zeer dit hem ook ipeet,echter ging hem \'t
ongeluk van zynen zoons zoon nÃ³g meer ter har-
te, om dat \'er nier alleenlyk geen hoope voor hem
overbleef van zynen naazaat te worden , maar
dat hy gevaar van zyn leeven liep j naardien men
gemaklyk kon oordeelen, dat dc nimaagfchap
niet magtig zou zyn hem \'t zelve te doen behou-
den , indien Kajus meefter wierd; omdat de Op-
permagt geenen deelgenootlydt,endatdenieu-
we Keyzer zich niet verzekerd houdende zo lang
de jonge Tiberius in de werreld was, niet laaten
zou na middelen te zoeken om zich van hem te
ontflaan. Want Tiberius maakte veel wcrks van
de ftarrewaarzcggery, en had geduurende zyn
ganfche leeven zulk een groot geloof aan die
konft geflagen, dat zy hem in zynÃ© meefte ver-
richtingen tÃ³t eenen regel diende j zulks dathy
Galba eens ziende aankomen, tÃ³t eenigen zyner
voornaamfte vrinden zeyde : â Die man dien
3, gy daar ziet zal nÃ³g Keyzer worden. En de-
wyl hy op verfcheydene voorvallen zyne voor-
zeggingen bewaarheyd had gezien, heeft nooit
eenig ander Keyzer zo veel gelopfs daarop ge-
fteld dan hy. Weshalve dit geval dat Kajus eerft
by hem gekomen was, hem zo bedroefde, dat
hy den jongen Tiberius reeds als dood aanmerk-:
te , cn zichzelven befchuldigde dat hy zo be-
eecrig geweeft was om de wille der Goden te
weeten door dit voorteken, \'t welk hem groot
hartzeer veroorzaakte, omdat het liem \'t verlies
aankondigde van iemand dien hy allerniecft be-
minde j daar hy anders geruft mogt gefturven
hebben, indien zyne nicuwsgierigheyd hem met
aangedreeven had om toekomende dingen te
doorfnuft^elcn. Onder deezc groote ontroerd-
heyd waarin hy was, om dat hy zag dat het Key-
zerryk tegen zyn voorneemen in handen van

iemand , dicn\'hy niet tÃ³t zynen naazaat ge-
fchikt had, ftond te vallen, het hy niet naa,
hoewel met v^\'driet, aldus tÃ³t Kajus te fpree-

ken: â Myn zoon , alhoewel Tiberius my na-
der is dan gy, echter zal ik niet laaten door

myne eygene keur , en om my naar de wil-
le der Goden te fchikken , het Roomfche
Ryk aan u op te draagen. DÃ³ch ik bid u nooit
die weldaad te vergeeten , dat ik u tÃ³t dee-
zen oppertrap van moogendhcyd verheven
hebbe, maar dat gy\'er blyken Van geeft door â
Tiberius te begunftigen. Dit is \'t grootfte â
bewys dat gy my van uwe erkentelykheyd â
wegens dien grooten dienft, welken gy naaft â
de Goden aan my verfchuldigd zyt, zoudt â
konnen geeven. En behalve dat de Natuur â
u verpligt om eenen perfoon , die u zo nÃ¢ â
beftaat, te beminnen , zo behoort gy zyn â
leeven aan te\'merken als Ã©Ã©n der ftylen van
uw ryk j in plaats dat zyn dood voor u
een begin van ongelukken zou zyn ; door-
dien \'t gevaarlyk voor VÃ³rften is geene â
maagen te hebben , en dat zodaanige die ,,
niet fchroomen de Goden te beleedigen , â
door de wetten der Natuure te fchenden, â
hunne rechtvaerdige wraak niet zullen kon- â
nen ontvlieden". Dit was het laatfte gefprÃ©k
van Tiberius 5 en Kajus liet niet naa alles tc
belooven , hoewel zonder voorneemen om
het te houden: want zo dra als hy zich mees-
ter zag , deed hy den jongen Tiberius om-
brengen, gelyk zyn grootvader voorzien had,
en hy zelf wierdt eenige jaaren daarnaa ver-
moord.

Maar om weder tÃ³t Tiberius te komen, hy
leefde maar weynig dagen naa dat hy Kajus
tÃ³t zynen nazaat benoemd had j hebbende
twÃ©Ã«ntwintig jaaren Vyf maanden en drie da-
gen geregeerd; Het gerucht van den dood
van deezen VÃ³rft baarde zeer^groote blyd-
fchap te Rome > maar men durfde geen geloof
daaraan flaan , omdat hoe meer ruen\'er na

verlangde , men zo veel te meer vreesde dat
die tyding niet waar was : en indien ze on^
waar geweeft, was , zou men zich in gevaar
van zyn leeven gefteld hebben , indien men
\'cr vreugde over had laaten blyken Ã® zo zeer
vreesde men voor de aanbrengers onder de
regeeringe van Tiberius , die de Raadshee-
ren erger gehandeld had dan ooit iemand an^
ders voor hem ; want hy : was zo oplappend,
zp onverbiddelyk , en zo wreed , dat hy
iemand haatte zonder oorzaak , en eenen on-
rechtvaerdigen dood maar als een ligte ftraft\'Ã¨
aanmerkte,, Maar Marfyas kon niet laaten

met alle fpoed na. zynen\' meefter te loopen
om hem bericht hieraf te geeven. Hy v^ndt
hem gereed om zich te baden , en genaderd
.zynde zeyder.hy tÃ³t hem in \'t Hebreews-
De leeuw is dood. Het viel Agrippa niet
,zwaar te begrypen wat dit. zeggen wilde 5
zo dat hy zeer verblyd daarop antwoordde :
Hoe zal ik de dienften welke gy my bewee- â
zen hebt genoeg konnen erkennen , inzon- â
derheyd deeze dat gy my zulk een goede â
tyding brengt,, indienze maar waar i$ \'\' ?
BevÃ©lhebber .die Agrippa bewaarde bemerkt
hebbende met welken y Ver Marfyas aanquam
en hoedaanig een vreugde Agrippa had laai
ten blyken op t gene hf m geboodfchap AVas,
kon gemaklyk daaruyt. befluyten dat \'er ieti
yan belang moft voorgevallen zyn, en verzÃ³cht

derhalve dÃ¤t zy hem ÃÃªggeu wilden wat het
was. In \'t eerft maakten zy \'er eenige zwaarig*
heyd vÃ¤n 5 maar hy drong zÃ¶ hard aan, dat
eyndelyk Agrippa , diÃ© rÃ¨Ãªds al eenige vrind-
fchap mee hem gemaakt had, niet laaten kon het
hem te zeggen. Daarop wenfchte die Hoofd-
man hem geluk , en rechtte een gaftmaal aan
om zyne blydfchap tÃ© betoonen. Maar terwyl
zy goede cier maakten, cn eens om dronken,
quam \'er een gerucht dat Tiberius niet doÃ¶d
was, en dat hy haaft te Rome zou komen.
Deeze onverwachte maarÃª verbaafdÃª den Be-
vÃ©lhebber indiervoege, omdat hy vreefde dat
het zyn hoofdgelden zoude, dus Vrolyk te zyn
met eenen gevangen dien hy in bewaaringe
had , in certen tyd wanneer men meende dat
de Keyzer gefturven was, dat hy hem van het
tafelbed ftiet, en tÃ³t hem zÃ¨yde: â Meent gy
j, dat ik ongemerkt zal dulden dat gy my door
â deeze valfche tyding van \'s Keyzers dood
j, dus bedroogen hebt j en dat dit verdichtfel
â U \'t Ieeven niet kÃ³ften zal ? Dit gezegt heb-
bende beval hy dat men hÃ©m dien hy dc kluy-
fters had afgedaan, weer zoude boeijen, en
naauwer bcWaaren dan te Voore. In dÃ¨eze be-
kommerdheyd bragt Agrippa dea ganfcheÃ¯i
nacht oVer maar den vÃ³lgenden dag cwyfeldt
men niet meer aan \'s Keyzers dood j want
elk fprak \'er opentlyk van, en fommige deeden
offeranden om hunne blydfchap tÃª betoonen.
Ter zelfder tyd quamen \'er twee brieven van
Kajus, de Ã©Ã©ne aan den Raad, waarin hy hen
kennis gaf Van Tiberius dood, en dat hy hem
tÃ³t zynen naazaat verkooren had 5 en de andere
aan den Stadvoogd PifO, die\'t zelfde behelfde
Ã©n hem beval Agrippa Ã¼yt de geVaiigenis te ont-
flaan j en hem weder nÃ¤ huys te laaten keeren.
Aldus bevondt hy zich vÃ¤h Vteeze ontflagen >
en hoewel hy nÃ³g dÃ¶Ã¶r Ã«etie wÃ¤cht bewaard
wierdt, echter lÃ©Ã©fde hy zo als hy zelf wilde.
Kort daarnaa qÃ¼^fii Kajus te Rome, hebbendÃ©
het lyk van TibefiÃ¼s daar ook laaten brengen,
het welk hyi vÃ³lgens de gewoontedcf Romey-
nefi, mÃ©t een prachtige lykfttaffi vereerde.
Hy wilde Agrippa diÃ©n zelfden dag in vÃ³lkÃ¶\'-
mene vryheyd gefteld hebben â¢ inaÃ¤r AntoiÃ¯ia
faadde hem daarmede ftÃ³g wat te vertoeven,
niet dat het haar aart gÃªnÃªegenhcyd jegens hÃ©th
mangelde, maar Ã¶mdÃ¤t zy achtte datdicfchie\'-
lyke verandering tÃ¨gch de wÃªlvoegelykheyd zÃ³Ã¼
ftryden, doordien men zich Zo niet kon haas^
ten oin de vryheyd aan iemand te geeven die
door Tibei\'ius in banden gehouden waS, ^bÃ¼-
der eenen haat tegens zyrie gedacfttÃ©nis te bÃ¨-
tÃ¶Onen. DÃ³ch weynig dagen daarnaa ontboOdt
Kajus hem , Ã©n beval hem niÃªÂ£ allcÃ©rilyk zyri
haair te laaten feheeren, maar ZeftÃªde hem de
kroon op \'t hoofd, maakte hem K^^ning Van
\'c VicrvÃ³rfteridom dat Fiiippus bczÃ©ten had,
en voegde d\'er dat vari Lyfanias by, Vooi^ts

zyn ryk te gaan om op alles Ã³rde te ftellen,
met belÃ³fte van daarnaa weder te komen : dit
wierdt hem toegeftaan. Aldus zag men tegen
alle fchynbaarheyd dien VÃ³rft met de kroon op
\'Ã¼ hoofd wederkomen : en dit was een door-
luchtig voorbeeld van dc magt der FÃ³rtuyne,
Voornaamelyk als men zyne Verlcedene elende
by zyn tegenwoordig geluk vergeleek. Voorts
verfchafte het aan fommigen ftÃ³ffe om zich
over de ftandvaftigheyd zyner hoope te ver-
wonderen , terwyl andere naauwlyks gelooven
konden \'t gene zy met hunne eygene oogen aan-
fchouwden.

Herbdias gÃ©maaÃ®in vaft den ViervÃ³rft HcrÃ¶des , en zÃ¼fter vaÃ¯i dea
Koning Agrippa, niÃªt konnende de voorfpoed hÃ ars broeders in-
Icnikken, dwingt haaren naan na Rorne tc gaan , orri ook Ã©enÃ¢
kroon te verzoeken, maar Agripfja tegen hem aan den Ã¯vÃ©YZ,ct
Kajus gefchreeven hebbende , zendt die hem met zyn gemaaliÃ¶
na Lions in baliingfchap.

Erodias ZÃ¼ftÃ©r van den nieuwen Koning
Agrippa , en gemaalin van Herodes den
ViervÃ³rft van GalilÃ©a cn PerÃ©a, kon die voor*
Ipoed van haaren broeder, Waardoor hy boven
haarÃªn gemaal verheven was, niet zonder nyd
aanfthoÃ¼wen. Zy brandde van fpyt, ziende
dat hy, die genoodzaakt was geweeft zyne toe-
vlugt by hen te zoeken, omdat hy geene mid-
delen had om zyne fchulden te betaalen, dus mee
eere tn roem was wedergekeerd. Zulk een
groote verandering van zynen ftaat was haar on-
draagelyk, inzonderheyd wanneer zy hem met
een koninglyk gewaad gekleed in\'t midden van
het vÃ³lk zag heene treeden. Dus niet konnen*.
dc den fpyt, die haar onophoudelyk het haft
doorknaagde, ontveynzen, drong zy haaren ge-
maal geftadiglyk aan, zich na Rome te begeeven j
om ook diergelyk een ccre te verwerven, zeg*
gende â dat zy niet langer IcÃªven kÃ³n, indien
Agfippa die ftiaar een zoon Van Ariftobulus
wasv ^^elke door laft van zynen vader was om-
gebragt , en diÃ© genoodzaakt was geweeft om
te vlugten uyt onvetmoogÃ©n van zyne fchul-
deri tÃª betaalen , eene kroon zou draagen j
tÃ«rwyl hyli die eens Konings zoon was^ en ,,
van alle zyneÃ¶iiagenderykftaftoegewenfcht â
wierdt, niet ria diergelyk een gloori ftondt,
en te vreede was een gering leeven te leyden.
Indien gy , zeyde Ze , u tÃ³thiertoe hebt â
k-onnen vergenoegen met een kleyner ftaat â
dan die van uwen vader was , zo begin ten ,,
Ã¶linften nÃ¼ te ftaan na eene eere die u door
uwe hooge geboorte toekomt: Toon u niet
minder dan-iÃ©mand dien gy voor deezen ge-
voed hebtjnÃ³ch wees zo lafhartig5dat gy onder
den overvloed van goederen die gy bezit, niet
traÃ©hten zoudt het zelfde te verwerven, dat
hy verkreegen heeft toen hy in zulken nood
was dat hem alles ontbrak. Schaam u ach- â
ter hem te gaan die eens in zodaanigen ftaat â
was dat hy zonder u niet leeven kon. Laat
ons na Rome trekken, en tÃ³t dien eynde
nÃ³ch moeite nÃ³ch kÃ³ften fpaaren, omdat hec
minder vermaak is fchatten re bewaaren, dan

Deeze nieuweKeyzer regeerde in de twee eerfte 789
jaaren zeer wel, en won daardoor de geneegen.^
heyd der Romeynen, en andere vÃ³lken onder
zyne heerfchappye. Maar die groote magt
waartoe hy zich verheven zag, maakte hem zo
opgeblaazen, dat hy vergat dat hy maar een
menfch was jen zyne dwaasheyd fteeg zo hoog,
dat hy beftondt lafteringen tegen GÃ³d uyt te
braaken, en zichzelven gÃ³dlyke eere aan te
maatigen. .

Twirt tulTchen de Tooden cn Grieken van AlexandriÃ«: zy dÃ³en eene
bezending aan den Keyzer Kajus, zynde Philohet hoofd vanhet
gezantfchap der Jooden.

O Vermids te AlexandriÃ« een groote twift 7po.
tuftchen de Jooden en de Grieken ont-
ftondt, zonden zy van wederzyde drie Gezan^
ten aan Kajus, waarvan TÃ¨i/o en Apm dÃ« voor-
naamfte waaren. A pion befchuldigde de Joo-
den wegens veele zaaken j en voornaamelyk
dat dewyl \'Ã©r in den ganfchen omkreyts van
\'t Roomfche gebied niet Ã©Ã©ne plaats was, daaf
men geene Tempelen en altaaren ter Ã©ere van
den Keyzer ftichtte, en heiÃ¼ als eene GÃ³d
eerde, de Jooden alleen hein die eere weyger-
den, en niet by zynen naam wilden zweercn -
waarby hy alles Voegde ^t welk hy dacht dat Ka-
J^s nÃ³g te meer zou konnen vertoornen. Toen
Philo, broeder van Alexander den Alabai-cha,
verdienfte, en een voornaam
l:^iloloof, zich bereydde om voor de Jooden
te antwoorden, beval Kajus hem te verrekken\'
en wierdt op hem vertoornd, dat indien hv
met Ipoedig gehoorzaamd had, hem buvten
twyfel erger bejÃ©gening zoude wedervaaren
zyn. Philo zich toen na de Jooden, die hem
verzelden, keerende, zeyde tÃ³t hen: â Wy moe-
ten goeden moed houden 5 want nu de Key-
zer zo op ons vertoornd is, zal GÃ³d niet"
laaten ons gunftig te zyn. "

Kajus beveelt Petronius den Landvoogd van SyriÃ« de Tooden door de
wapenen te dwingen dat zy zyn beeld in den Tempel ontvangen:
Maar Petronius door hunne gebeden bewoogen fchryft voor hen
aan den Keyzer.

l^Eeze verwaande VÃ³rft niet konnende
â¢*-^den dat de Jooden allÃ©Ã©n zouden weyge-
ren hem te gehoorzaamen, zondt Petronius na
SyriÃ« om aldaar Landvoogd te zyn in plaats van
Vitellius, met bevÃ©l van gewapenderhand in
JudÃ©a te trekken, zyn beeld in den Tempel
van Jerufalem te ftellen, indien dejooden het
vrywilhg toeftonden j en hen te beoorlogen en
met geweld daartoe te dwingen, indien zy
\'t weygerden. Zo dra Petronius in SyriÃ« aan-
gekomen was, verzamelde hy alle de hulptroe-
pen, en die by de twee Roomfche keurbenden
gevoegd hebbende, nam hy zyne winterlÃ©ge-
ring tÃ¨ PtolemaÃ¯s: met voorneemen van den

oorlÃ³g te beginnen , zÃ³ dra de lente zou ee-
komen zyn. Ondertuffchen zondt hy bericht
daaraf aan den Keyzer, die zyne vlyt prees
en! hem beval niet af te laaten met de jooden tc
beoorlogen, tÃ³tdat hy hunne trÃ³tsheyd pe
dempt zoud hebben. - &

den na Pwlewais, om Petronms te feidden datTy
tien nieu wilÃ¼e Owingen iets tc doen dat tcgcni

xviil. BOEK.- J Ã O. D S C

Overmids Herodes de ruft beminde, en\'t
Roomfche HÃ³f mistrouwde, deed hy alles wat
hy kon om zyner gemaalinne die gedachten uyt
het hoofd te praaten: maar hoe meer hy het
tegenftond, des te meer drong zy aan j want
de begeerte tÃ³t een koningryk had haar zo in-
genomen, dat zy niets achterwege liet om daar-
toe te geraaken./ Hierom quelde zy hem zo,
dat hy haaren overlaft niet langer wederftaan
konde 5 invoege dat zy zyne toeftemming
eerder afdwong dan verwierf i waarop zy beyde
meteenen prachtigen toeftel na Rome reyfdenv
Zo dra had Agrippa geen bericht hieraf bekomen,
Ã³f hy zondt Fortmatus, Ã©Ã©nen zynet vry-
gemaakten, met gefchenken, en brieven tegen
Herodes, aan den Keyzer, met laft om als \'t
de gelegenheyd medebragt breeder over die zaak
tÃ³t hem mondeling te fpreeken. Fortunatus had
zulken gunftigen wind, dat hy ontrent zo dra
te Puteoh aanquam als Herodes, en Kajus was
toen te Baje, een kleyne ftad in KampaniÃ«, al-
waar veele prachtige paleyzen gefticht zyn door
de Keyzers j die getracht hebben elk den an-
deren \'in heerlykheyd te overtreffen , zynde
daartoe genoodigd door de warme bronnen en
baden, die niet minder vermaakelyk dan dien-
ftig tÃ³t de gezondheyd zyn. Naa dat Herodes
zyne phgtpleeging by den Keyzer afgelegd had,
boodt For;unatus hem de brieven van Agrip-
pa aan. Hy las die terftondt, en vondt Hero-
des daarin befchuldigd, dat hy met Sejanusin
een eedverwantfchap tegen Tiberius getreeden
was j en dat hy nu Artabanus , den Koning
der Parthen, tegen Kajus begunftigde, waarvan
men geen ander bewys behoefde dan dat zyne

wapenhuy zenmet geweer voor zeventigduyzend

mannen voorzien waaren. De Keyzer hierover
ontroerd, vraagde Herodes Ã³Pt waar was, dat hy

zulk een groote voorraadvan wapenen had: en
hy daarop Ja antwoordende,dewyl hy \'tniet ont-
kennen kon, oordeelde Kajus dat het een ge-
noegzaam bewys van zyn verraad was: dies
ontnam hy hem zyn ViervÃ³rftendom, \'t welk
hy aan Agrippis Ryk voegde, verklaarde alle
zyne gelden verbeurd, welke hy ook aan Agrippa
fehonk, en veroordeelde hem tÃ³r een eeuwige
baUingfchap na de ftad Lions in GalliÃ«. Maar
verftaande dat Herodias Agrippas zufter was, liet
hy haar die gelden behouden die haar in \'t byzon-
der toequamen, meenende dat zy niet met haaren
man in zynen ftaat van ongunfte zoude willen
trekken j en hy zeyde tÃ³t haar dat hy \'t haar
vergaf uyt inzigte van haaren broeder. Deeze
grootmoedige VÃ³rftin antwoordde daarop: â Gy
â handelt, Heer Keyzer, op eene wyze u be-
taamende , dat gy my deeze gunft doet j
55 maar de liefde jegens mynen gemaal laat my
5s niet roe die aan te neemen: Nademaal ik
â deel aan zyne voorfpoed gehad hebbe, is
â \'t niet billyk dat ik hem in zyne tegenfpoed
5, verlaate. Deeze hooghartigheyd in eene
vrouw voor Kajus ondraagelyk zynde , ver-
zondt hy haar nevens haren man in baUing-
fchap, en gaf alle hunne goederen aan Agrip-
pa. Aldus ftrafte GÃ³d Herodias over haare
benydmg van haars broeders geluk, en Hero-
des over zyne invÃ³lging van haaren raad.^

hunne GÃ³dsdienft ftreedt, en zeyden dÃ¤tindien
hy enkelyk voorgenomen had des Keyzers beeld
in hunnen Tempel te zetten,hy dan een begin
daarvan moft maaken met hen alle te dooden j
omdat zy, zo lang ze leefden, niet toelaaten
zouden dat hunne wetten, die zy van hunnen
Wetgeever ontvangen, en welke hunne voor-
vaders federd zo veele eeuwen onderhÃ³uden
hadden, gefchonden wierden. â Uwe rÃ©denen,
â antwoordde Petronius, zouden my konnen
â beweegen, indien de Keyzer zich door my-
nen raad liet beftieren : maar ik moet hem
gehoorzaamen, Ã³f ik zou gevaar loopen van
in myn verderf te vallen Indien gy dan
vaftelyk beflooten hebt, 6 Petronius, ant-
woordden de Jooden, om des Keyzers be-
vÃ©len met kracht uyt te voeren, wy hebben
niet minder een befluyt genomen van onze
wetten niet te overtreeden, maar de deugd
onzer vÃ¤deren naa te vÃ³lgen, en alleenlyk
â Ã³p GÃ³ds hulpe te vertrouwen. Want kon-
â nen wy wel zonder gÃ³dloosheyt de behou-
â denis van ons leeven ft;ellen boyen de ge-
5, hoorzaamheyd welke wy hem fchuldig zyn j
s, en behooren wy niet alle gevaaren te ver-
3, achten , om onze heylige Godsdienft voor te
5, ftaan,? Dewyl GÃ³d weet dat het alleenlyk is
â om hem zyne fchuldige eere te geeven, dat wy
â gereed zyn alles te wagen , konnen wy niet
â anders dan op zyne byftand hoopen. Wat
99 ons ook zou moogen overkomen, waare\'t

de dood zelf, \'t zal Ã³ns draagelykef val- ,,
len, dan de fchande en \'t verdriet dat wy
door een lafhartige gehoorzaamheyt, en ,,
door dÃ¨ Ã¶vertfeeding Ã³nzer wetten. GÃ³ds ,,
grafflfdhap over ons zouden haaien, welke
wy, gelyk gy zelf wel kont oordeelen, meer ,,
behooren te ontzien dan die des Keyzerg. â
Petronius uyt dit vertoog wel bemerkend
dat \'er geen hoope voor hem was om de gezet-
heyd der Jooden te overwimten , en dat hy
noodzaakelyk tÃ´t de wapenen zoÃ¼ moeten ko-
men , en yeel blÅds vergieten, eer hy dat beeld
in den Tempel zou konnen Zetten, ging Ã¶si
Tiberias, terzcld alleenlyk van zyne vrinden
en huysgenÃ³oten, om wanneer hy wat nad^
gekoÃ¶men zoude zyn, beter van den ftaat det
zaaken te kÃ¶nnen oordeelen De Jooden als-
toen , niÃ©t onkundig vm het gevaar dat heÂ»
dreygde, maar nÃ³g meer voÃ¶r Ã©e ovÃ©rcrÅding
hunner wetten fchroomende, quamen in zeeÂ«
Trooten getale te Tiberias by hem, om hem te
)idden dathy hen niet tÃ³t wanhoop wilde bren*
gen, door een beeld in hunnen Tempel te zet-
ten , \'t welk tÃ³t ontheyliginge daarvan dienen
zoude. â Zyt gy dan van voorneemen, zeyd â
hy, eenen oorlÃ³g tegen den Keyzer aan te â
vangen, zonder zyne magt, en uwe zwak-,,
heyt aan te merken "?Wy zullen de wÃ¢penen â
niet opneemen, was hun antwoord j maar â
wy zullen cef(kr fterven dan onze wetten â
Ã¶vertfeÃ©to; tn dssaiop ter aarde TailenÃ«e, â

ftrekten zy bunne halzen uyt, en gaven te ken-
Bcn ^iat zy bereyd waaren om den dood fe ly-.
den. In deezen ftaat bleef het veertig dagen
en geduurende dien tyd bemoeiden de Jo&en
zich niet met den alÃkerbouw, alhoewel het
toen de tyd was omhet land tebezaaijen : wanc
55y hadden vaftelyk beflooten eer te fterven,
dan het beeld aan te neemen.

De zaaken, in dien ftand zynde, quam Arifto^
bite s broedef van den Koning Agrippa, ver-
zeld van toegenaanid den Grooten, ne-
vens de voornaamfte van dat Huys, ende aan-
zienlvkfte onder de Jooden, by Petronius, om
hem te verzoeken dat hy wilde aanmerken dat
het befluyt van dat vÃ³lk onbuygelyk was, ea
dat hy hen niet tÃ³t wanhoop behoorde te bren-
gen, maar eerder aan den Keyzer fÃ¨hryven dat
zy geene gedachten hadden van temtryten j dat
zy alleenlyk uyt vreeze van hunne wetten te

vangen i dat zy zelfs den landbouw geftaakt
hadden, en indien de akkers onbezaaid bleeven,
men van alle . kanten niet dan rooveryen zou
zien j en dat zy dan geene middelen zouden
hebben om fchatting aan den Keyzer te be-
taalen. Dat die Yorft moogelyk door deeze
redenen zou bewoogen worden, om het niet
tÃ³t het uytterfte te laaten kÃ³men, tegens een vÃ³lk
dat. ganfch geen voorneemen had van tegen hem
pp te ftaan 5 Ã³f dat indien hy vaft by zyn be-
fluyt bleef,, niets alsdan het aanvangen van
eenen oorlÃ³g zou konnen verhinderen.

Naa dat Ariftobulus aldus met grooten naa-
druk gefprooken had j gevoelde Petronius zich
zo bewoogen door de aanmerking van dien voor-
fpraak en van zo veele andere perfoonen van aan-
zien , door het gewigt der zaake, door de onvcr-
winnelyke ftandvaftigheyd der Jooden, en door
de groote onbillykheyd die het zyn zoude zulk
een menigte van menfchen te vernielen om Kajus
zÃ³tterny in te vÃ³lgen, dat de vrees van GÃ³d te
vertoornen, en nooit een geruft gemoed te heb-
ben indien hy zyn geweeten dus quetfte, hem
deed befluyten aan den Keyzer te fchryven,
om hem de zwaarigheyd die \'er in \'t uytvoeren
\'zyner bevÃ©len ftak voor te houden, alhoewel
hy wift dat het hem zo verwoed zou maaken
als men niet opftaandevoet zyne bevÃ©len
gehoorzaamde, dat -er niet als het uyterfte ge-
vaar, voor hem te verwachten was. Maar hy
dacht by zichzelven dat indien hy den Keyzer
niet puygen kon, en dat hy in plaats van hem van
voorngemen te doen veranderen , zyne gram-
fchap op zich haalde, het echter de pligt eens
Vroomen mans was, zyn leeven niet te ontzien
om dat yan een groot vÃ³lk te behouden.

Naa dat hy dan dit befluyt genoomen had,
.ontbÃ¶odt hy ; de Jooden te Til)erias , en wan-
neer zy daar mÃªt Veele duyzenden byeenge-
komen waaren, fprak hy heiiialdus aan: â Het
jr is niet door myne eygene beweeging dat 4k
5, zo veel krygsvÃ³lks byeen gebragt hebbe: maar
55 ik ben genoodzaakt my te fc likken naar -t
5, bevÃ©l Van den Keyzer, wiens magt zo groot
en zo volftrekt is, dat men niet zonder ge-
vaar zou konnen uyt ftellen hem te gehoor-
zaamen : en ik ben \'er te meer toe verpligt,
om dat hy my tÃ³t zulken hoogen trap van
waardigheyd verheeven heeft. Niettemin
dewyl ik uwen-yver voor deonderhouding
uwer wetten niet kan laaken, nÃ³ch ook het
voorneemen der VÃ³rften om GÃ³ds Tempel
te ontheyhgen, goedkeuren, zo wil ik uwe
behoudenis boven myne eygene zekerheyd
en welvaart ftellen. Ik zal dan aan den Key-
zer fchryven, en hem uwe rÃ©denen cn inzig-
ten voorhouden, zonder iets te vergeeten dat
aan my zou moogen ftaan, om hem tÃ³t .be-
williginge daarvan te overreeden. Het hÃ©-
lieve Gode, wiens magt zo hoog boven die
der menfchen verheven is, my by te (|:aan,
door uwe GÃ³dsdienft in haar geheel te hand-
haaven, en den Keyzer niet te ftraffen we-^
gens de zonde die zyne eÃ¨rzucb^ henj doet
begaan. En indien hy over myn fchryven,

getrooften wat hy my zou moogen aandoen, â
al waare \'t ook het vedies van myn leeven, als â
ik maar zo een groote menigte vÃ³lks, het
welk niets gedaan heeft dan \'t gene recht en \'â
pryslyk is, niet zie fneuvelen. Gaat dan ^â
alle weder na huys, en begint uwe akkers ,,
te bouwen want Ã¯k neem op my gezanten â
na Rome te zenden, en u met al myn vermoo- â
gen ,zo door my zelvcn ,als door myne vrinden ,â
by te ftaan ". GÃ³d vertoefde niet met te too-
nen hoe zeer hem het beleyd van deezen wyzen
Landvoogd behaagde, en hy lict niet naa aan
die ganfche byeenkomft een zigtbaar blyk van
zyne byftand te geeven: want naauwlyks
had Petronius zyne vermaaning aan de Jooden
om moed te fcheppen, en hunne akkers te bou-
wen , geÃ«yndigd, Ã³f daar viel by een heldere
lucht een zwaare flagregen, tegen alle ver-
wachtinge, in die groote droogte welke men
toen had, naa dat men menigmaal was bedroo-
gen geweeft wanneer het fcheen als Ã³f de he-
mel betrok en zich tÃ³t regen fchikte. Dit deed
de Jooden gelooven dat de dienft die de Land-
voogd hen beloofd had niet te vergeefs zoude
zyn: en Petronius zelfs wierdt door dit won-
dertÃ©ken zo bewoogen, dat hy niet twyfelde
Ã³f GÃ³d droeg zÃ³rg voor \'t Joodfche vÃ³lk. Hy
vcrzuymde dan niet aan den Keyzer te fchry-
ven, en hem te .raaden dat hy niet zou trach-
ten ccn vÃ³lk, dat niet dan door eenen bloedigen
oorlÃ³g tÃ³t het verlaaten zyner GÃ³dsdienft kon
gedwongen wÃ³rden, tÃ³t wanhoop en ondergang
te brengen : maar dathy moft naadenken van wat
groote inkomften hy zich door dat middel zou
berooven., en hoedaahig een vloek hy daardoor
voor altoos op zich haaien zoude: waarby hy voeg-
de dat GÃ³d door openbaare tÃ©kenen zytie magt,
en hoe dierbaar dat vÃ³lkhÃªm was, getoÃ³nd had.
^ Ondertuflbhen rechtte de Koning Agrippa,
die toen te Rome was , en zich meer en meer
in \'s Keyzers gunfte vvikkelde, zulk een prach-
tig gaftmaal aan, dat herin kÃ³ftelykheyt, toe-
ftel , en allerley keurlyke gerechten, alle andere,
ja zelfs dic van den Keyzer overtrof, om zich
daardoor by dien VÃ³rft aangenaam te maaken.
Kajus vet\'fleld . over zodaanig een pracht, en
ziende.dat Agrippa, om hem te behagen, niet
fchroomde kÃ³ftÃ©n boven zyn Vermoogen te
doen, wilde hem in edelmoedigheyd niet Wy-
ken: :weshalvÃ© hy onder den goede cier, toen
de drank, hem tÃ³t vrolyklieyd begon te verwek-
ken , tÃ³t Agrippa, die hem toedronk, zeyde:
â\'t Is heden niet eerft dat ik uwe geneegen-
heyd bemerke: gy hebt \'er my, niet zOnder â
gev^aar:, al by \'t leeven van Tiberius blyken â
van: gegeeyÃ©n j en ik zie dat gy niets achter- â
wege laat om my die nu nÃ³g te betoonen. â
Dewyl -t; my dan eene fchande zou zyn, dat â
â ik my dooriuliet voorbyftreeven, zo wil ik â
het gene: waarin ik tÃ³thiertoe tc kort geko-,

heden zo= vergrooten^ Sdac uw geluk verre "
zal te hoven gaan \'r M^^^^ tegenwoordig "
bezit, ^is^s tot hem fpreekende twyflck
met of .hyrfkoud eenige grooteHandeTyii;, Ã³f

en hoedaanigc rÃ©denen daar ook mogten zyn, maar
rekende \'tzich tÃ³t roem dathy zich door zyne
oploopende drift vervoeren het. Hy fchreef
dan zonder uytftel deezen vÃ³lgenden brief aan
PetroniÃ¼s:âNadcmaalgydc gefchenken der
Jooden meer geadit hebt dan mynebevÃ©l^,
en niet gefchroomd hebt my Ongdioorzaam
te zyn om hen te behaagen, zo wil ik dat gy
zelf uw rechter zyt van de ftraffe die gy ver-
diend hebt, door myne gramfchap over ute
haaien; en dat uw voorbeeld aen dc tegen-
woordige eeuw en aan de toekomendetoone â
wat ccrbicdigheyt men aan de bevÃ©len der â
Keyzeren fchuldig zy Vermids deeze brief,
die eerder een doodvonnis dan een brief was,
door de langduutige reyze der gener die \'er de
brengers van waaren, niet tydelykbefteld wierd }
had Petronius dÃ© tyding \\\'an Kajus dood al
verftaaÂ« , eer men hem dien behandigde : \'t
welk toonde dat GÃ³d niet onindachtig was van
\'t gevaar waarin hy zich t\'zyner eere, en om de
behoudenis des Joodfchen volks , gefteld had,
doende alzo dc uytwerking zynÃ©r gramfchap
zien tegen dien gÃ³dloozen Keyzer die zich een
gÃ³dlyke eere had durven aanmaatigen. Door
deeze edelmoedigÃ© daad verkreeg Petronius niet
alleen een groote aÃ©hting by alle de landfehap-
pen onder \'t Keyzerryk behoorende, maar ook
jy alle de Romeynen, cn inzonderheyd by de
Raadsheeren welke deeze fnoode VÃ³rft ge-
woon was te plaagen. Ik zal tc zyner plaatfe
de oorzaak der tzamenzweeringe tegen hem y
en hoe ze uytgevoerd wierdt, verhaalen: zul-
lende hier allÃ©enlyk zeggen, dat Petronius dicA
eerften dreygende brief i die hem laaft behandigd
wierdt, ontvangen hebbende, zich niet genoeg
verwondÃ©rcA kon over de zonderlinge voorzie-
nigheyd GÃ³ds j die zyne eerbiedigheyd jegens
den Tempel, en de byftand welke hy den JoÃ¶deft
verleend had, zo fpoediglyk beloonde. \'

Tvvee JeodÃ©a, AfineUs en AnÃ¯lcus , gebroeders, i en van g^ingen
,. ft^at\',maakeq z.ickz.0 magtjgby die van ^b)loni.Ã«,dat zy den Parthen
" vrÃ©rk geeven. Hun \'bedryf, ep dsod. De Griekefi en SyriÃ©\'rm

S^leuciÃ« woonende , fj)annen tegen de Jooden aan, en brengen
- ..yyftrg duyMnd van wanneef zy.iii^s Qiistrouwdep.. .

p Jooden die : in MefopotamiÃ« woonden ^
â¢ dÃ³ch voornaamelyk die van BabiloniÃ«
vielen te\'dien tyde onder zwaarder rampen,,
dan zy oOit in de voorgaaiideeeuwen beproefd
hadden: ^cn dewyl ik deeze ftÃ³ffe naauwkeurig-
lyfcifiiÃ¶cn te verhandelen , zal ik genoodzaakt

: s^V i hoewel ZÃ¨eevÃ©lkrvk, echter alle. haare ii?,-
i wooners kan voeden: daarenboven, heeft^y/t
: voortkclvanvoonekn i^nloop der vyanden:mei:

\' blÃ¶ot\'fÃ¶ ftaan, -omdat zy behalve haare .fterke
vÃ«-ftingÃ¨n^, nÃ³g â omtringd is. v^n den Eufraat s
afan wlken ook eenÂ® andere ftad gehelen Nift.
bisgÃ¨lÃ©gÃ©n is. :P^JÃ¶oden v ftbunende op de fterk.-

^ WÃ©rd ^ en ondej?ebn groot gckyde Â» uyt vreeze d^t
Wit hy \'wiÂ® iZtch: nietrcq\'-^atigeiÂ» fer-aifidÃ¨^s dÃ¨ordÃ©Parthcni, oii^er welker gebied

FL/AVILJS

reyd Jiad pm een andere gimft te begeeren
nu deeze gelegenheyd ppize te verwerven zich
niet wilde laaten onfflippen , zonder nÃ³gtans
te laaten bly ten dat het een voorbedachte zaak
was, antwoordde hem : â Dat toen hy tegen
â t bevÃ©l van Tiberius hem aangehangen had,
l>et njet gefchied was met oogmerk van eenig
voordeel, magr alleenlyk uyt eene begeerte
om in^yne gunft te komen, cndat de wel-
.daaden waarmede hy hem geÃ«erd had, zyne
hoope > boe groot die ook mogt geweeft
}} zyn, vew\'e te boven gegaan waaren * Want,
â vervÃ³lgde hy, al waare\'t dat gy \'er niy nÃ³g
â grooter. kondet bewyzen, zo hebt gy echter
iy volkomenlyk voldaan ontrent het gene ik
â cvan uwe goedheyd zou kÃ¶nnen wenfchen.
Kajus ten hoogften verwonderd over zulk een
groote zeedigheyd, drong hem aan om te ey-
fchen wat hy begeerde, zeggende dat hy be-
reyd was \'t ftem toe te ftaan. â Heer, ant-
â woordde- hem Agrippa toen, nademaal gy
3, door uwe groote goedertierenheyd my uwer
5, gunfte waerdig oordeelt, zal ik iets van u ver-
â zoeken \'t welk op geen vermeerdering van my-
â ne goederen opzigt heeft, dewyl uwe mildheyd
j, my in ftaat gefteld heeft dat ik zulks niet be-
hoeve: Maar ik zal u bidden om eene gunftjdie
u eenen grooten naam van gÃ³dvruchtigheyd
zal verweryen, die maaken zal dat GÃ³d u gun-
ftig Zy?) Ã©n die my voordeeliger zal zyn dan alle
de andere Weldaaden welke gy my reeds be^
weezen hebt. En dit verzoek is dat gy het
bevel\'je welk gy aa^ Petronius gegeeven
hebt Ã³m uw beeld in den Tempel van Jeru-
fakm op te rcchten:^ wilt herroepen. Agrippa
dit fpreekende j was niet onkundig dat het eene
zaak wajs waaraan zyn kÃ©ven hing, zich aan te
kanten tegen iets dat de Keyzer bevolen had.
Maar K^jus , wiens gemoed door de pligten
hem van Agrippa beweezen heel bedaard was,
fchaamde zich hem eene gunft te weygeren, en
geen woord te houden, daar alle diepertegen-
woofdig waaten wiften dat hy \'er hem zelf toe
aangedrongen had. Hy verwonderde zich
Qvet zyne edelmoedigheyd j dat hyi- de behou-
denis van de wetten zyns lands, - Ã©n den dienft
van den GÃ³d dien hy aanbadt, bÃ³ven de ver-
grooting van zyn Ryk, en de vermÃ©erdering
zyner inkomfteiÃ¯ gefteld had; diesftondthy hem
zyn verzoek toe? en fchreef aan Pettanius: Dat
hy wel gedaan bad, mÃ¨t de krygsbenden zo
vly tig byeen te verzamelen omzyn betvÃ©l naa
te kome?i: Ã¶at mdien hy zyn beeld .reeds ia
dea Tem.pel ^gefteld h^d\', hy de zaaken in
die^ ftaat laaten asoude als ze waaren j maar
indien \'f \'er nÃ³g;jrtiee ;W3S i dat hy dan zyn
kryg^vÃ¶ik jjQuilaaten gaan i eniweder
na SyÃtereai^ iZxmdÃ¶JT iets meer te doen ,

â Ã¯Ã¯aardico hy den\'|Ã³odeÂ»4iegimft [tQ]^eftaari.

,, l^dc om Agrippas wJife;, .dien .hy akie veel:
â bÃªÃ¯tÃ³Ã³deiosia henvktste^weygerfem\'Dit was:
d,? inhj:HÃ¯^=v%zynen>bscie(j; maar zwdmliad hy
i^et ivexfta^in \'dai: de Jiaode" dreygdenrde w^
op jeiaecmert iÃ¼Ã©f hy merktÃªu^Ã¯ftoÃ¼t-
feen .ondraagelyk befta^ -regen\'
eenen keweldÃ¤Ã¶ientÃ¶orft

BabiloniÃ« alstoen\'ftondt, raogt geroofd wor-
den , na Jerufalem gezonden wierdt. Onder
de Jooden van Nearda waaren twee gebroeders
genaamd Afimus en Anileus, welker vader ge-
fturven zynde , waaren zy van hunne moeder
op \'t weeven befteed;het Welk geen veracht hand-
werk is in dat land,alwaar demannen zich wel met
wolfpinnengeneeren. Zy eens van hunnen mee-
fter geflagen zynde omdat ze al te laat te werk
quamen, konden dien hoon niet verzwelgen;
maar namen al \'t geweer dat zy tÃ³t zynent von-
den , en begaven zich na eene plaats alwaar de
rivier zich in twÃªÃ«n fcheydt, zynde een zeer
vruchtbaare oord niet alleenlyk van weyland,
maar van allerley vruchten , inzonderheyd
zulke die men voor den winter bewaart. Eeni-
ge jonge behoeftige quanten voegden zich by
hen , en hebbende zich alle gewapend zo als
zy konden , verftrekten deeze twee broeders
hen tÃ³t Hoofdlieden, zo dat niemand zich te-
gen hen verzetten durfde. Thans wierpen zy
eene vefting op, en zenden toen etly ke uyt om
van de inwooners der nabygelÃ©gene plaatiÃ¨n
eene fchatting van vee en andere leevens nood-
druft te eyfchen, met belÃ³fte Zo Zy hen daar-
mee verzÃ³rgden, dat zy hen tegen alle die hen
wilden beleedigen , befchermen zouden , en
met bedreyginge, zo zy daarin naalaatig waa-
ren , van al hun vee te dooden. Aldus was men
gedwongen te doen \'t gene zy begeerden; en
hun getal van dag tÃ³t dag toeneemende, maak-
ten zy zich eyndelyk gevreeld door *t ganfche
land: invoege dat het gerucht daarvan ook tÃ©t
Artabanus Koning der Parthen quam. De StÃ©de-
houder van BabiloniÃ«, om het quaad in zyne
geboorte te fmooren, bragt alle de krygsmagt
der Parthen en BabiloniÃ«rs, die hy bekomen
kon , byeen , om hen daarmeÃ© te overvallen.
Hy maakte een begin met het moeras te omrin-
gen , en verboodt den zynÃ©n verder te gaan,
om dat het des anderen daags Sabbath zy nde, hy
meende dat dejooden zich niet zouden verwee-
ren, maar zich zonder vechten laaten gevangen
neemen. Aftneus, die niets mistrouwende eeni-
ge van de zyne midsgaders hun geweer \'t geen
ze afgeleyd hadden toen by zich hadt, zey de
tÃ³t hen: Mannen, ik hooreengebriefchvan
3aerden, niet als van zulke die in de wCyde
oopcn, maar als van ruyters-paerden 3 ook
hoor ik \'t geraas van paerdetuyg, dies vrees ik
dat het vyanden zyn die komen om ons re over-
rompelen : dat men dan iemant uytzond op
kondtfchap, hoewel ik wenfch dat ik in myne
meeninge magbedroogen zyn. Ditgczegdheb-
bende, zondt hy eenige op kondfchap uyt, diÃ©
hembefchcydbragten dat zyn vermoeden niet dan
al te Waar was, dat de vyanden met eengroote

menigte aanquamen, en\'dat het hen met zwaar
zoude zyn hen te overvallen en aan tc grypen op
ecncn ruftdag, wanneer zy door de vaderlyke
wetten belÃ©t wierden zich te vCrWeeren. Afincus
in plaats van zich over dit bericht te ontzetten,
zeyde: jÂ» Datzy den vyanden datyoordcel niet
gÃ©even moften van zich zo zonder wederftand
te laaten befpringen en doodftaan: maar dat
zy in tegendeel in zulk een dringend gevaar
hunne moed cn dapperheyd moften tÃ¶oÃ¶efi ,

de wapenen aan , en moedigde de
andere door \'t voorbeeld zyner koenheyd om
desgelyks te dÃ¶fin. Zo dat Zy van de vyanden,
die zich Van de overwinninge verzekerd hou-
dende achteloos op hen aanquamen, een groo-
te menigte dood, en dc Ãverige op de vlugt
floegen.

De tyding deezer nederlaagc den Koning der
Parthen aangediend zynde, kreeg hy daardoor
zulk een achting voor dit paar broederen, dat
hy begeerig wierdt Ã¶m hen te zien. Dies zondt
hy Ã©Ã©nen ^yner getrouwfte lyfwachten , om
hen te zeggen: âdathoewel hyoorzaakhad van â
op hen vertoornd tc zyn over het geweld dat â
zy in zyn Ryk gepleegd hadden, hy echter â
om hunne dapperheyd zyne gramfchap liet â
vaaren, en hen niÃ©t alleenlyk vergiftenis ter â
goeder trouwe uyt zynen naam beloofde ,
maar hen ook de uytwerking zyner goedheyd
en mildheyd wilde laaten genieten, ten eyn-
de zy daardoor mogten verpligt zyn , om
hunne kloekmoedigheyd voortaan t\'zynen â
dienfte te\' gebruyken ". Alhoewel deeze voor-
deelige beloften bequaam waaren om Afmeus
goeden moed te geeven , echter vondt hy
\'t niet geraaden Zelf heene te gaan; maar hy
Zondt zynen broeder Anileus na den Koning
met eenige gefchenken naar zyn vermoogen.
De oMfing hem minnelyk, en vraagdÃ©
hesm WaarÃ³Ã¯H zyM broeder niet meÃ© gekomen
was: en Â«Hyt hÃ¨t antwoord bemerkt hebbende
dat het de Vrees was die hem belÃ©t had zynÃ©
moÃ©raftÃ¨ii tc verlaaten, zwoer hy by zyne Go-
den dat zy beyde in alle veyÃghe^ mogten
komen, en gaf hem daarop de rechterhand,
hÃ©t Welk by die Barbaaren het grootfte teken
eener onfchendelyke trouwe is: voorts zondt
hy hem weder na zynen broeder 5 opdat hy
hem mogt overreeden ona insgelyks te komen.
Hierin handelde deeze VÃ³rft zeer wyslyk ,
want hy had eCn tweevoudig oogmerk j het Ã©Ã©n,
Ã¶Ã¶i deeze twee broeders te winnen, en zich
Van hen te bedienen om de Grooten zyns lands,
die tÃ³t de muytery geneygd waaren wanneer zy
hÃ©m elders beezig zagen, binnen hunnen pligt
te- houden > en \'t ander, dat als hy de handen
vÃ³l werks had met dien opftand te dempen,
deeze twee broeders die gelegenheyd niet mog-
ten neemen om zich ontrent BabiloniÃ« te ver-
fterken , \'t zy door de landzaaten tÃ³t hen te
trekken, of door hen te beoorlogen.

Aftneus yan zynen broeder alles wat hem
wedervaaren was verftaan hebbende , vondt
gÃ©Ã©n zwaarigheyd om met hem na den Koning
te gaah. Daar dan gekomen zynde wierden zy
gunftiglyk Ontvangen} en de VÃ³rft ziende dat
AfineÃ¼s kleyn van geftalte \\PÃ¤s, en ganfch niet
deftig van WÃ©eZÃ©n, zeyde tÃ³t zyne vrinden; dat
hy zich niet gÃªnÃ¶eg verwonderen kon, dat \'er in
zo een kleyn lyf zulk Ã©engroot gcmocdgehuysveft
was. Eens onder de maaltyd \\vees hy hem aan
eene dÃ©r overften van zyn lyfwagt, met naame
AbdegafesÃh fprak op een zeer voordeelige wyze
van zyne dapf^erheyd:waaropdeCze Barbaar 4r-
lÃ©fTerzÃ³chtÃ¶mhe\'MtÃ¨doodenjen hÃ©m a

quaad dat hy zynen onderdaanen gedaan had 1
te ftraffen. Artabanus verwonderd over dien
voorflag, antwoordde hem: â Dat hy nooit zou
JJ gedoogen dat men iemand die zich op zyn
5) woord, het welk hy hem met eede en on-
5, der handtaftinge gegeeven had, vertrouwde,
â eenig leed zoud aandoen ^ DÃ³ch vervÃ³lgde
â hy , zo gy als een kloekmoedig man wilt
â handelen, dan is \'t niet noodig 5at ik my-
â nen eed fchende, om den hoon dien hyden
â Parthen gedaan heeft te wreeken: maar als
â hy wederkeert, taft hem dan voor de vuyft
â aan, zonder dat ik \'er in betrokken worde.
Den vÃ³lgenden mÃ³rgen ontboodt deeze VÃ³rft
Afineus, en zeyde tÃ³t hem: â Het wordt tyd
â dat gy weder vertrekt, opdat gy niet, door
â langer hier te vertoeven , den haat myner
krygsbevÃ©lhebberen op u haalt, enzyubuy-
ten myn weeten om \'t leeven brengen. Ik be-
veel u het landfchap van BabiloniÃ« j behoed
het zÃ³rgvuldiglyk voor rooveryen en ande-
ren overlaft. Deeze erkentenis zyt gy my
fchuldig voor de trouw die ik u onfchende-
â lyk gehouden hebbe, door fteeds pal by myn
5, befluyt te blyven om u te befchermen, zon-
,, der te luyfteren naar degÃ©nen die uw verderf
â brouwden. Artabanus aldus tÃ³t hem gefproo-
ken hebbende, zondt hem met gefchenken te
rugge, Hy dan weÃªr t\'huys gekomen zynde
maakte nieuwe veftingen, verfterkte die welke
hy reeds geniaakthad, en wierdt binnen korten
zo magtig en aanzienlyk , dat nooit iemand
door zulke geringe beginfelen zich tÃ³t zo een
hoogen trap van vermoogen verheven had :
want hy wierdt niet alleen van de BabiloniÃ«rs
ontzien, maar de Parthen die voor Langvoog-
den in die geweften gezonden wier den, beweezen
hem eere} en in MefopotamiÃ« vermogt hy alles.

In die groote voorfpoed bragten deeze gebroe-
ders vyftien jaaren door j en die nam niet af voor
dat zy hunne vaderlyke wetten verlaatende, zich
door welluft lieten overwinnen waarvan de eer-
fte oorzaak dusdaanig was. Zeker Heer onder de
Parthen , voor Landvoogd in die geweften ge-
zonden , had eene vrouw, die, behalve veele
andere treftelyke hoedaanigheden, van zulk een
uytfteekende fchoonheyd was, dat elk zich daar-
over verwonderde. Anileus, \'t zy dat hy haar ge-
zien had, Ã³f dat hy \'er alleenlyk van had hooren
fpreeken, wierdt zeer op haar verliefd. En dewyl
hy niet magtig was zyne drift te beteugelen, nÃ³ch
ook zyne begeerte door eenig ander middel dan
dat van geweld te verkrygen, zeyd hy haaren
man den oorlÃ³g aan,doodde hem ineen gevecht,
cn hebbende defzelfs vrouw aldus in zyne magt
bekomen, nam hy haar ten wyve. Hieruyt ont-
ftond en alle de rampen die hem en zynen broe-
der naderhand overquamen: want deeze vrouw,
hebbende de beelden van hare Goden met zich
gebragt, (want dat volk heeft die gewoonte dat
het zyne huysgoden mede neemt als het op reys
gaat) eerde die in \'t heymelyk , zo lang zy
nÃ³g eene gevangene wasj maar naa dat Anileus
haar getrouwd had, verbergde zy ze niet meer zo
dicht. Hierop vertoonden de voornaamfte vrin-
den deezer twee broederen hem eerft zagtelyk ,
dat het ten hoogften tegen hunne wetten ftreedt,

een huuwelyk aan te gaan met eene vreemde
vrouw, die t\'eenemaal tÃ³t de bygeloovigheden
en afgoderyen haars vaderlands geneygd wasj
endat zy zich niet zo door hunne luften moften
laaten vervoeren, dat zy daardoor dien verheven
ftaat, waartoe zy door GÃ³ds byftand gekomen
waaren, weder quyt raakten. Maar deeze vermaa-
ning, in plaats van eenig voordeel te doen, had
op hem geen vat j jaa wanneer daarnaa eenige van
hen met wat meer vrymoedigheyd fpraken, ver-
toornden zy hem dermaate, dathy niet konnende
die vrymoedigheyd infchikken, den voornaamfte
der gener diehem dus aanfprakenom halsliet bren-
geniHy zieltoogende badt GÃ³d,zynen dood en de
fchending der heylige wetten te wreeken, Afineus
en Anileus diergelyk een onthaal, als hem weder-
voer, door hunne vyanden te laaten overkomen,
en die welke hen in hunne gÃ³dloosheyd vleyden,
in plaatsdat zy hem in \'t verdeedigen hunner alge-
meene GÃ³dsdienft behoorden bygeftaan te heb-
ben , te ftraffen. Want al was \'t dat die perfoonen
het gedrag dier twee broederen in hun hart wraak-
ten , nÃ³gtans had de gedachtenis hunner oude
dapperheyd waaraan zy \'t geluk dat ze genooten
verfchuldigt waaren,de overhand in hun gemoed.
Maar wanneer zy zagen dat deeze vreemde vrouw
met fchroomde deParthife afgoden opendyk te
eeren , oordeelden zy dat het tegen hunnen
phgt ftreedt langer te verdragen dat Anileusde
gÃ³dsdienft hunner vaderen dus vertradt jdies gin-
gen veele na Afineus, om hun beklag over zynen
Droeder tegen hem te doen, zeggende: âDat
indien hy in *t eerft zynen mifflag niet bemerkt
had, hy zich ten minften nu behoorde te bÃ©te-
ren, zonder te wachten tÃ³t dat de ftraffe van
die misdaad over hen alle quame: dat niet Ã©Ã©n
van hen dat huuwelyk goedkeuren kon, dewyl
zy eenen affchrik hadden van den heylloozen
dienft welken die vrouw,tÃ³t verachtinge van de
eere die men Gode alleen fchuldig was, aan die ,
valfchegÃ³dhedenbewees". Afineus was niet on-
weetend dat de zonde zyns broeders veel onheyls
zou kÃ¶nnen baaren: maar ziende dat hy door de
liefde tÃ³t zyne vrouw van zichzelven geen mee-
fter was, fchikte hy door de geneegenheyd, die
hy hem toedroeg, datgene in, \'t welk hy nood-
zaakelyk moft quaad keuren. Eyndelyk evenwel
overwonnen door de onophoudelyke klagten,
die men hem van dag tÃ³t dag deed, befloot hy
hem daarover aan te Ipreeken j en hem over zyn
misdryf berifpende beval hy hem. zich te bÃ©teren,
en die Partifche vrouw weder tot de haare te zen-
den; dÃ³ch re vergeefs. Ditwyfalstoen ziende in
Wat gevaar Anileus zich om haarent wille ftelde,
hielp Afineus met vergift uyt den weg, zonder
voor ftraffe te vreezen, omdat zy zich geenen an-
deren rechter toeleyde dan haaren man, die van
liefde op haar verzÃ³t was. Aldus kreeg Anileushet
gezag alleen, en viel daarop met zyne krygsmagt
in de landeryen van Mithridates, Ã©Ã©nen der
voornaamfte Heercn onder de Parthen , en
fchoonzoon van den Koning Artabanus : hy
pionderde dezelven, en kreeg eenen grooten
buyt van geld, flaaven, vee , en andere din-
gen van waarde. Mithridates, die toen niet ver-
re vandaar was, niet konnende verdraagen dac
men hem dus beleedigde, zonder dat hy eeni=

ge- oorzaak d^rtoÃ¼ gegeeven had, vergaderde
alle de manfehap byeen^ die hy kon, iia^Ã¶nder-
hÃªyd eea groot: getal rctyters, en trok terftond
op-ora hem te bevechtea\'- dÃ³cfo by eeir zeker
vlek gekomen zyhdÂ© hieldt hy daar ftil, om
met den ftryd tÃ³t aadercndaags te wacht^,
omdat het dan de Sabbach \\ras; dien de Joo-
den gehouden waaren ce vieren.. Eea SyriÃ«r
daar dicht by woonende^ verwittigde ^nÃ¼eus
daaraf, Ã©n gaf hem ook te verftaamdat MkhriÂ«
dates dien avond een groot gaftmaal ftondt te
houden. Daarop beval hy zyn vÃ³lk zich met\'
fpyze tÃ© verfterken, en toog toen den ganfchen
nacht-, voort om de vyanden tÃ© overrompelen,
\'s MÃ³rgens ontrent de vierde waake quam fry
in hun leger , vondt hen ftaapende , doodde
veele van hen , dreef de andere op de vlugt,
nam Mithridates gevangen , en deedhem naakt
op eenen Ã©zel zitten, \'t welk by de Parthen
voor de allergrootfte fchande gerekent wordt
Toen hy in dien ftaat met hem in een woud ge-
komen was, wierdt hy van zyne vriendeKE\' ge*
raaden hem te dooden: maar hiertoe wilde hy
geenfms verftaan, zeggende, datmen zulk een"
voornaam Heer der Parthen, die de eere had van
\'s Konings fchoonzoon te zyn , zo wreedelyk
niet moft handelen j dat hy door hem in *t lee-
ven te behouden hem \'t geleeden ongelyk kon
doen vergeeten y in plaats dat indien hy hem
het ombrengen, de Koning zulks wreeken zon-,
de, door den dood der Jooden die \'m BabiloniÃ«
woonden , aan welker behoadenifte hen zeer
veel gelegen was , zo omdat zy maar Ã©Ã©n vÃ³lk
niet hen waaren , als doordien de uytflag des
oorlÃ³gs onzeker zynde, zy eene toevlugt on-,
der hen zouden moeten zoeken , indien hen
eenig groot verlies overtjuame Elk keurde
dien raad goed, en daarop zondt hy Mithrida-
tes tc rugge. De gemaalin van dien Prins ont-
ving hem met een bits verwyt, dat hy een fchoon-
zoon des Konings zynde , zich niet fchaamde
zyn leeven verlchuldigt te zyn aan een vÃ³lk
van \'t welk hy zulken bitteren overlaft cnfmaad
geleeden had. â Gy moet, zeyde zy , uwe
5, oude dapperheyd weder aanneemen Ã³f ik
,, zweer u by de Goden, die voorftanders- der
â koninglyke waardigheyd zyn ^ dat ik met
â langer by u woonen zal. Dit verwyt datzy
hem dagelyks deed , en de kennis die hy vaÂ»
de grootmoedigheyt deezerPrinceflÃ¨ had, dee-
den hem vreczen dat zy hem inderdaad verlaa-
ten zoude: en overdenkende dathy een Parther
van geboorte zynde , het eene fchande voor
hem zoude weezen te leeven , indien hy in
kloekmoedigheyd voor de Jooden moft wyken,
befloot hy, hoewel met weerzin, zo veel krygs-
vÃ³lks byeen te vergaderen als hem moogelyk

was. Anileus hiervan bericht bekomende, oor-
deelde dat het fchandelyk voor hem zyn zou,
zich binnen zyne moeralfcn te houden, in plaats
van zynen vyanden tegen te trekken. Hy ver-
beeldde zich dat het geluk hem nu niet minder
gunftig zou zyn j dan \'t hem altoos geweeft
was, en dat zyne koenheyd de dapperheyd zy-
ner krygsheden, op zo veele andere voorvallen
betoond, vermeerderen zoude. Hy qÂ«am dan
te velde, en behalve zyn gewoonlyk vÃ³lk voeg-

den\' veele zi^ by hear^ op hoopedat de vÂ¥am
den hen ziende ftraks de vlugt neemen, en
zyalzo zonder gevaar eÃ©nen grooten buyt be-
komen ZÃ¶udenv Naa dat zy dan geduurende
de hitte van den dag^ Ã¶ncrent negentig ftadiÃ«n
we^ afgelegi^ hadden ^ dÃ¶Ã¶r een dor land, al;-
waar ganÃ gÃ¶en waater w^, quam Mithrida^
tes met zyne verfche bendeÃ¶ op hen aan , en-
vondr hen door vermoeidheyd m dorft -zo af-
gem?3\'ti dac zy na-aaiwlylcs htÃ³nne Wapenen kon-
nende voeren ^ fchandfelyk de vfugc namÂ®n,
zulks dat\'er een groote menigte van hen neÃªr-
gehouwen wierdt. AniTcus b^ergde zig met de
overige itrecnbofch, esi Mithridates had de ge-
neugte van met geringe moeite een volkÃ³mene
overwinning behaald te hebben. Terwyl Ani-
Ãeus tÃ³t diea ft;aat ^bragt was ^ begaven alle die
Ãiet tc vÃ©Khezen hadden, eh die de ongebon-
denheyd boven hunne welvaart ftelden, zich
by hem, en vermeerdefdeitzyne benden indier-
voege , dat ze zich met zyne voorige in getal
gelyk bevonden, hoewel niet in magt, om dar
de gefneuvelde tÃ¨n oorlÃ³g\' waaren Ã¤%erecht,
in plaats? dat deeze maar nieuwelingen ent onbe-
dreevctt wa-aren. Evenwel liet hy daarom niet
naa hen tegen de kaÃ¯fteelen aen te voeren, en
al het land wyd en zyd af te loopen. De R^bi-
loÃ¶iÃ«rs zkh a&ius gektndeld ziende,, zoÃ¶^eÂ«
^zanten a^ de Jooden te Neacdaom tever-
zoeken dat zy Anileus in faunnie handen wddew.
lÃ©veren :f Maar zy g^futwoord hebbeni dat
zulks niet ia kunne mgt was , hiekieni de an*Â»
dereby hen aan * dat zy danrtÃM mdniaenizoudeii:
trachten eem: weede met: ^em te bewcrkm.

Dit beloofden ze,, eatrfchikteiitte^ eenige
gezanten. aan hem nevensrdie der BabilbniÃ¶^i,
Deeze laatfte ^ plaats ver%ieÃ¤ hebbende ai-
Waar Anileus zieh onthiddt, feegen hem d^
nachts Ã©mÃ©y met Ã¤lk dieby hem waaren, zonder
zel ve eemg gevaar te loopen ^omdat zy Ã¤ch doon
den drank overlaaden hadden.

Overinid^ de BabiloaiÃ«rs iiÃ¯ zeeden en ge-= 7^4.
woontea veel van Ãªe Jooden vcrfcheelden,
gen zy pftadiglyk laee hea overhoopi. maai?
zo lang Anileus leefde , wierden zy uyt ontzag
voor hem , omdat % \'^t Opperhoofd van? zcy
veele onvercfaagde Heden was , wcÃªrhoudfett
vaa, hunnen uyterftÃ©n, haae tegen on^e landsge?-
nooÂ£cn te laaten- blykenv DÃ³ch die vrees doou
zyf]^a dood opgehouden zynde Â» deeden ze
den Jooden zo^ veel quaads,. datzy genood-
zaakt waaren na SeleueiÃ«, hoofdftad van dat
geweft 5 door Seleukus Nilfanor gÃÃteht, em
van veeki. Macedoniers,. Grieken, en SyriÃ«ra
bewoond , zich te begeeven. Aldaar: bleeven
zy vyf jaaren in- rufte,. en-i in \'t vÃ³lgende jaac
een zwaare peft in Babilon onftaan zynde,,
weeken de inwooners na- SefeuciÃ«, waardoor
den Jooden een groot onheyl overquam ^ en
dat uyt deeze vÃ³lgende oorzaak. De Griekerr
cn SyriÃ«rs waaren met malkanderen oneens, en
de party der SyriÃ«rs was de zwakfte: maar de
Jooden, die een ftrydbaar vÃ³lk waaren , en \'t
gevaar verachteden, zichby fen vervoeg heb
bende, waaren zy de fterkfte. Be GridcaÂ®
geen kans ziende om die ^racmgii^tebreeken
ea hufl^e party weder op te helpen^ dan. dooi

zich met de SyriÃ«rs te verzoenen ; quamen daar-
op door bemiddeling van vrinden, welke zy
aldaar hadden , met hen tÃ³t een verdrag, en
namen een befluyt om gezamentlyk aan te fpan-
nen, en de Jooden uyt te roeijen. Aldus vie-
len zy onverhoeds op hen aan, en bragten meer
dan vyftigduyzend van hen om\'t leeven, zon-
der dat \'er iemand dien wreeden moord ont-
quam , dan zulke die door hunne vrinden Ã³f
gebuuren geborgen wierden. Dit kleyn getal gaf
zich na Ktefifon , eÃ©n kleyne Griekfche ftad,
niet verre van SeleuciÃ«; alwaar de Koning door-
gaans den winter flyt, waarom ook het groot-
fte deel van zyne toeruftinge aldaar bewaard
word. Nademaal nu deeze tzamenfpanning der
BabiloniÃ«rs, SeleuciÃ«rs, en SyriÃ«rs, tegen de
Jooden in die geweften woonende, bleef duu-
ren, wierden zy genoodzaakt na Nearda en
Nifibis tc wyken , op hoope van daar , zo door
de fterkte der plaatfen, als door de dapperheyd
der ingezÃ©tencn, in veyligheyd te zyn.

Wreedheden en zÃ³tternyen van;den Keyzer Kajus Kaligula, Ver-;
fcheydene tzamenzweeringen tegen hem. Chereas van andere gehul*
pen, brengt hem om \'t leevÃ©n. De Duytfche lyfwacht van dien
VÃ³rft doodt eenige Raadsheereh. De Raad doemt zyne gedach-
tenis. â :

79 f. T^E verwoedheyd van den Keyzer Kajus
-â -^ftrekte zich te dier tyd niet alleenlyk over
de Jooden tc Jcrufalem , en de Ã¶mleggende
landfchappen uyt, gelyk wy gezien hebben i
maar land en zee verzuchteden ohder zyneti-
rannifche heerfchappy, en van ialle de winge-
weften des Roomfchen Ryks was \'er niet Ã©Ã©n
dat \'er de uytwerking niet van gevÃ³elde. DÃ©
overlaft dien hy hen aandeed waS \'zodaanig,
dat men niets diergelyks in eenige Hiftori^Vindt j
ja Rome zelfs wierdt niet minder onmenfchelyk
gehandeld dan de andere fteden. Maar in die
algemeene verdrukkinge fcheen hy in \'t byzon-
der geneegen om te woeden tegen alles dat
groot en verheven was; De adelyke huyzen,
de Raadsheeren, cn de Ridders die in waardig-
heyd en rykdom voor hen niet wyken , maar
fomtyds tÃ³t den Raadshcerlyken ftaat overgaan,
waaren die welke hy \'t meeft plaagde en ver-
vÃ³lgde. Hy vergenoegde zich niet met hen in
ballingfchap te verzenden, ^hen vcele beleedigin-
gen aan te doen , en hen van hunne goederen
tc berooven, maar hy benam hen ook \'t lee-
ven , en de verbeurdmaaking van \'t bezit der
gener welke hy ter dood deed brengen, was
als het loon dat hy zichzelven toeleyde voor
dat hy hun bloed zo wreedelyk vergooten had.
En gelyk deeze VÃ³rft woeft was, zo was hy
ook ten hoogften uytfpoorig : want het was
hem niet genoeg van zyne onderdaanen alle de
eere te ontvangen die men aan een\'menfche be-
wyzen kan, maar hy wilde dat men hem eeren
zoud als eenen GÃ³d; en wanneer hy in \'t Kapi-
tolium ging, \'t welk de vermaardfte van alle de
Tempelen van Rome is, had hy de verwaand-
heyd van Jupiter zynen broeder te noemen.
Onder andere tÃ©kenen zyner dwaasheyd was
geen van de minfte, de gril die hem in\'t hoofd
droogsvoets te gacn van Puteoli tÃ³t
aan Mifenum, twee ftÃ©dekens van KampaniÃ«,

die door eenen zee-arm van dertig ftadiÃ«n wyd-
te van Ã©Ã©n gefcheyden zyn. Hy oordeelde dat
het onbetaamelyk voor hem was om niet an-,
ders dan mct galeyen van de Ã©Ã©ne tÃ³t de an-\'
dere dier plaatfen te gaan, achtendedat de zee
hem met minder onderworpen behoorde tc
weezen dan. de aarde. Hierom deed hy eene
brug van \'t Ã©Ã©ne voorgebergte tÃ³t aan \'t ander
maaken, en reedt \'er op eenen prachtigen wa-
gen over, denkende dat die nieuwe weg by de
majefteyt van zulk eenen GÃ³d, als hy zich ver-"
beeldde te zyn, wel pafte.
, Daar waaren geene Tempelen in Griekenland -
wdke hy nietvan.\'t kÃ³ftelykfte dat \'er in was be-
roofde: en hy beval door een openbaar gebÃ³d
dat men alle de fraaije fchilderyen , treftÃ¨lyke-
bÃ©Ã©lden, en andere kÃ³ftelykheden den Goden
toegewyd, hem brengen zoude, met welke hy
dan zyn paleys, tuynen, cn lufthuyzen in Ita-
liÃ« vercierde, omdat Rome, gelyk hy plantte-
zeggen, de fchoonfte ftad van de werreld ?yn-
de, het ook billyk was, alles wat \'cr elders
fraai cn fchoon gevonden wierdt derwaards te
brengen. Hy geboodt Mernmhts Regulus hem
het beeld van Jupiter Olympius te zenden, het
welk van ganfch Griekenland met ongemeene
eere geÃ«erd wordt, en een werk vanFidias is:
maar dit bevÃ©l wierdt niet naagekomen, omdat
de beeldhouwers zeyden dat het niet moogelyk
was dat beeld te vervoeren, zonder het te bree-
ken, en dat Regulus, gelyk men verhaalt, zo
verfchrikt was door de wondertÃ©kenen die \'er
gebeurden, dathy niet verder durfde gaan,
en zulks ook aan den Keyzer fchreef j \'t welk
hem ongetwyfeld het leeven zou gekÃ³ft heb--
ben, indien Kajus dood hem van dat gevaar
niet verlÃ³ft hadde.

De fpoorlooze dwaasheyd van dien VÃ³rft\'
bleef daar niet by: want hebbende eene dÃ³ch-
ter bekomen , deed hy haare beeltenis in het
Kapitolium op de kniÃ«n Van het beeld van Ju-
piter zetten, gelyk als Ã³f zy denzelven niet
minder nÃ¤ beftond dan hem; enhy had de ver-
waandheyd van te Zeggen, dat hy \'t in beden-^

Men zag alle deeze dingen met fchrik, en
nÃ³gtans verdroeg menze : hy fchaamde zich niet
den flaaven toe te laaten dat zy hunne meefters
van allerley misdaaden befchuldigden: en zodaa-
nige befchuldigingen waaren te meer te vreezen,
omdat zy op zyn gezag fteunden, en dat men wift
dat ze hem aangenaam waaren. ToUuxÃ©Ã©ndeT
flaaven van Klaudius was van dat getal, hebben-
de de ftoutheyd om tegen zynen meefter te ge-
tuygen : en deeze barbarifche Keyzer wilde zelf
Ã©Ã©n der Rechteren van zynen eygenen oom zyn,
op hoope van hem als eenen misdaadigen te doen
fterven i \'t welk hem echter niet gelukte.

79^. Dewyl zulk een haatelyk gedrag het Keyzer-
ryk met valfche befchuldigers vervulde, de flaa-
ven boven hunne meefters verhefte, en een on-
eyndige menigte van onheylen veroorzaakte,
wierden\'er verfcheydene aanflagen op zyn lee-
ven gemaakt 5 fommige deeden \'t uyt eene be-
geerte om zich te wreeken over \'t quaad dat hy
hen gedaan had, en andere om\'t gevaar, waar-
mede zy gedreygd wierden , voor te komen,
door hem uyt de werreld te helpen 5 doordien
geen ander middel dan zyn dood magtig was de
achtbaarheyd der wetten, de veyhgheyd van by-
zondere perfoonen, en de algemeene welftand
te herftellen. Maar onder het gemeen belang
van zo veele vÃ³lken, was onze landaard die,
welke \'t meeft daarin geraakt was; want haar
geheel verderf was onvermydelyk, indien die on-
gelukkige regeeringe langer geduurd had. Dit
verpligt my om naauwkeuriglyk te verhaalen
hoedaanig die rampzalige VÃ³rft zyn leeven eyn-
digde j zo om te toonen hoe GÃ³d de verdrukten
te hulpe komt, als om degÃ©nen die rÃ³t hoogen
ftaat verheven zyn daardoor te leeraaren, dat
zy zich in hun geluk maatigen , en hunne ge-
dachtenis door fchandelyke en wreede daaden
niet onteeren, en ondertuflchen zichzelven
vleycn met een valfch geloof dat niets magtig

Daar wierden drie verfcheydene tzamenrÃ³t-
tmgen beftoken om de werreld van dit ondraa-
gelyk juk van deezen Tiran te ontflaan, zynde
alle drie belegd door mannen van moed. t^mi-
lius Regulus geboortig van Korduba in Spanje
was hoofd van de eerfte j Kaflius Cherem Hoofd-
man der lyfwacht was aanleyder van de tweede;
Annius Mmuciamswzs\'tvan de derde; en gee-
nen van hen ontbrak\'taan medepligtigen. Kajus
was \'t algemeen voorwerp van hunnen haat; maar
de bcweegrÃ©denen die hen tÃ³t eenen toeleg op
zyn leeven aanporden waaren verfchey den, Re-
gulus wierdt\'cr toe aangedreeven door een na-
tuurlyke edelmoedigheyd die geen onrecht ver-
draagen kon i en dewyl hy openhartig van aardt
was, fchroomde hy niet zyn voorneemen aan
zyne vrinden j en zulke die hy dacht dat kloek-
moedigheyd genoeg hadden om het goed te keu-
ren, bekend te maaken. Minucianus wierdt\'er
toe aangemoedigd eensdeels door eene begeerte
om zich te wreeken over Lepidus zynen byzondc-
ren vrind 5 eenen man van treffelyke hoedaanig-
heyd , die door Kajus om \'t leeven gebragt was;
en ten anderen door vreeze dat hem \'t zelfde
wedervaaren zoude van dien wrecden VÃ³rft, in
wiens haat men niet zou komen zonder gevaar

van zyn leeven te loopen. En Chereas befloot
\'er toe zo omdat hy met langer verdraagen kon
dat Kajus hem lafhartigheyd verweet, als om-
dat hy, door fteeds zyn perfoon op te wachten,
zich voor een geftadig gevaar, \'tweik hem on-
vermydelyk toefcheen, bloot ftelde. In deeze
verfchcydenheyd van bcweegrÃ©denen quamen
zy alle hierin overeen, dat Zy de werreld van
deeze trÃ³tfe cn wreede heerfchappy wilden ver-
lÃ³ffen, cn den roem verdienen dat zy hun lee-
ven bly moediglyk gewaagd hadden, om zulk een
algemeen en wenfchelyk geluk te verwerven.

Maar Chereas toonde zich de yverigfte daar-
toe , \'t zy door eene begeerte om zich eenen
naam te maaken, Ã³f omdat zyn ampt hem den
gemaklykften toegang by Kajus gaf \'t WaS
toen de tyd van\'t paerdeloopen in den renbaan,
en van de renperkfpelen waarin de Romeynen
zulk een vermaak neemen. En dewyl \'t vÃ³lk,
dat zich altoos in groote menigte daar bevondt^
gewoon was alsdan eenige gunften van de Key-
zers te verzoeken, met een vaft vertrouwen
van die te zullen verkrygen , Zo verzÃ³cht het
Kajus ernftig om verligting van eenige fchat-
tmgen. Maar hy, in plaats van die bede toe
te ftaan , wierdt zo toornig, dat hy zyne lyf-
wacht beval alle die \'t meefte gerucht gemaakt
hadden by dc kop te vatten en te dooden : en
dewyl men \'t leeven nÃ³g liever heeft dan\'t geld >
wierdt het vÃ³lk door deeze bloedftorting zÃ³
verbaafd , dat het kort ftil zweeg. Dit yslyk
fchouwfpel moedigde Chereas nÃ³g te meer aan
tÃ³t uytvoeringe van zyn voorneemen, om het
menfchdom van dit gruuwzaam beeft, datniets
mcnfchelyks had dan den naam, te verlÃ³flen t
alhoewel hy al dikwils in den zin gehad had heni
over tafel te dooden, maar telkens daarvan Was
wederhouden geweeft door hoope van een beter
gelegenheyd aan te treffen. Hy had zyn ampt
al een\'Jangen tyd, niet zonder weÃªrzins jegens
Kajus, bediend; ook gebruykte de Keyzer hem
tot ontvanger zyner inkomften : maar dewyl
fommige der gener. Van welke hy die gelden
invÃ³rderen moft, zich zo arm bevonden dat zy
meer als een jaar ten achteren waaren i en dat
hy uyt medelyden belÃ©t wierdt hen hard aan te
dringen, wierdt Kajus daar zo toornig om, dat
hy hem verweet eenen lafhartige en verwyfde
te zyn : en wanneer hy hem om \'t woord quam
vraagen, gaf hy\'er hem uyt fpÃ³tterny Ã©Ã©n dat
niet dan op vrouwen, en in eenvuylezin, toe-
paffelyk was, alhoewel hy ook zelf niet be-
fchaamd was zich in zÃ©kere plegtige dienften i
door hemzelven ingefteld, als een wyf tc klee-
den , gekrulde haairlÃ³kkcn op te zetten, en zich
eveneens op te tooijen als Ã³fhy eene vrouw ge-
weeft waare.

Het misnoegen dat Chereas tegen diÃ©n hoon
opvatte, wierdt vermeerderd door \'t fchimpen
zyner medc-bevÃ©lhebberen, die zich van lach-
gen niet konden onthouden, als hy hen het
woord bragt, zeggende dikwils van te voore
dat hy\'cr hen Ã©Ã©n van dat flach brengen zou-
de. Hy onder zulk een verwyt niet laSger lee-
ven konnende , befloot zyn voorneemen aan
eenige te openbaaren. Deeerfte tÃ³t wien hy\'er
van fprak was een Raadsheer genaamd Tompe-

(Ã¤ic alle de aanzienlykfte ampten bediend
had, en van Epikurus aanhang zynde, in-rufte
en gemak zÃ³cht te leeven. Tmidius, die zyn
vyand was , had hem befchuldigd van bitfe
woorden tegen den Keyzer uytgefprooken te
hebben, en noemde tÃ³t getuyge zyns zeggens
zÃ©kere Toneelfpeelfter geheeten Â§umtiUa, die
zeer fchoon was, en onder veele andere mede-
dinger-s zeer van Pompedius bemind wierdt.
Dewyl deeze befchuldiging valfch was, kon die
vrouwsperfoon niet befluyten om te liegen in
een geval \'t welk het leeven zoude kÃ³ften van
iemand die haar beminde : dit deed Timimus
aandringen dat men haar moft pynigen: en Ka-
jus die op diergeiyke voorvallen zich altoos ver-
woed toonde , beval Chereas zulks aanftonds
te doen 5 want hy belaftte hem doorgaans met
diergeiyke bevÃ©len , denkende dat de fpyt van
telkens met weekhartigheyd beticht tc worden,
hem zodaanigen laft te ftrenger zou doen uytvoe-
ren. Toen men Quintilia heene leydde om op
den pynbank gelegd te worden, ontmoette haar
Ã©Ã©n van de medewuftigen der tzamenzv/eerm-
ge , dien zy met eenen wenk op den voet tradt,
om hem te verftaan te geeven dat hy goeds moeÃ¼s
zou zyn , en niet bekommerd weezen dat men
haar door pyniging eenige bekentenis afperlÃ¨n
zoude. Chereas hoewel \'t hem tegen de borft
deed haar ftrengelyk pynigen , doordien

hy\'er zich toe gedwmigen vondt : en deeze
vrouw alles met een zonderlinge ftandvaftigheyd
uytgeftaan hebbende, bragt hy haar in dien jam-
merlyken ftaat by den Keyzct, die hoe hardhar-
tig hy ook was, evenwel \'er door bewoogen
wierdt: zo dat hy haar en Pompedius niet alleen-
lyk onfchuldig verklaarde , maar haar ook geld
deed geeven om haar te trooften wegens de py-
nen die zy zo kloekmoediglyk doorgeftaanhad.

Dit bedryf van Kajus was een groot hartzeer
voor Chereas , omdat hy daardoor aangezien
wierdt als ten hoogften wreed , vermids hy ie-
mand in zulken ftaat gebragt had , dat \'er de
onmenfchelyke Kajus zelf deernis meÃª moft
hebben. Invoege dat het hem onmoogelyk
zynde zich langer te bedwingen , hy aldus
fprak tÃ³t Tapinius die diergelyk een ampt be-
diende als hy , en tÃ³t Klemens die een bevÃ©l-
hebberfchap in \'t heir had : â Gy weet, Kle-
5, mens, hoe getrouwlyk wy voor de behoude-
nis van den Keyzer gewaakt hebben, en dat
hy \'t onzen vlyt en arbeyd dank te weeten
heeft, dat\'er zo veele tzamenzweeringen te-
gen hem ontdekt zyn, \'t welk fommigen het
leeven heeft gekÃ³ft, en anderen zulke gruuwe-
lyke pynigingen doen lyden , dat hy zelf
genoodzaakt is geweeft zich hunner te er-
,, barmen. Maar is dat een werk \'t welk by
Z ons ampt en beroep voegt " Klemens zweeg
ftil , maar rood Ã¯n zyn aangezigt wordende
bleek \'t genoeg dat hy zich Ichaamde zulken
ecrloozen dienft te moeten waarneemen , en
dat het maar alleen uyt vreeze was dathy Kajus
zÃ³tterny en woede niet wraakte. Chereas her-
vatte daarop zyne reede met meer vrymoedig-
heyd i en naa dat hy hem de rampen waar on-
der Rome en \'t ganfche Ryk gedrukt waaren
bad voor gogen gefteld , voegde hy \'er by:

5, Ik weet dat men de oorzaak daaraf aan den â
Keyzer toefchryft 3 maar om de waarheyd
te zeggen, Klemens, \'tisaan Papiniusj \'tis
aanmy, en\'t is aan u, dat Rome en de gehee-
le werreld het quaad dat zy lyden moogen wy- ,,
ten i dewyl wy de uytvoerders zyner wreede â
bevÃ©len zyn j en datwy, die de uyt werkingen â
zyner woede tegen onze medeburgeren, en â
tegen alle die onder hem ftaan , zouden kon- â
nen ftuyten , ons niet fchaamen zelve de â
hand daartoe te leenen , cn het ampt van
beuls in plaats van dat van krygslieden te
verrichten , gebruykcnde de wapenen niet
tÃ³t behoudeniflÃ¨ van Rome en van \'c Key- â
zerryk , maar tÃ³t voorftand van deezen l i- â
ran, die zich niet vergenoegt met de lig-
haamen dienftbaar te maaken, maar den men-
fchen ook de vryheyd hunner gedachten â
wil beneemen; waardoor wy genoodzasikt â
worden geftadiglyk onze handen met hun â
bloed te bezoedelen , en hen yslyke pynigin-,,
gen te doen lyden. Wachten wy nu nÃ³g dat hy â
dezelfde wreedheden tegen ons begaa , die â
hy ons aan anderen doet pleegenOfmeenen â
wy dat we ons daarvoor zullen konnen be- ,,
hoeden door de gehoorzaamheyd die wy â
hem bewyzen In plaats dathy dit in dank â
van ons opneemt , houdt hy ons verdacht â
dat wy \'t niet doen dan uyt -dwang , en hy â
is zo gewoon tÃ³t moorderyen , dat ze zyn ,,
grootfte vermaak geworden zyn. Waarom â
zouden wy ons dan inbeelden dat onder dee- â
ze menigte van onfchuldigen , die flagtÃ³fters ,,
zyner wreedheyd geweeft zyn, wy de eenig- â
fte zyn die zyne raazerny zullen konnen ont- â
wyken ^ Laaten we ons dan niet bedriegen,,,
maar ons zelven liever aanmerken als zulke â
die reeds verweezen zyn, \'t en zy wy ons â
leeven door zynen dood verzÃ©keren, endoor â

Klemens keurde bet gevoelen van Chereas
goed j maar raadde hem het geheym te hou-
den , omdat indien men \'er kennis van kreege
eer het uytgevoerd kon worden , hunne dood
zeker zoude zyn. Voorts zeyde hy â Dat men â
moft wachten tÃ³tdat de tyd een gunftige ge- â
legenheyd verfchafte ; en dat hoewel de ou- â
derdom die hem reeds het bloed in de aderen â
deed bevriezen, hem tÃ³t de zekerfte raad â
deed neygen , hy nÃ³gtans bekende dat \'er â
geen eerlyker en edelmoediger konde zyn, â
dan die welke voorgeftagen was. Naa dat â
hy aldus gefprooken had ging hy na huys, â
overdenkende by zichzelven wat hem ge- â
zegd was , en wat hy \'er op gefprooken had."

Maar Chereas zeer verwonderd over dit ant-
woord , het welk hem deed vreezen dat hy de
zaak zoud ontdekken, ging opftaandevoet na
Kornelius Sabinms die ook een Hoofdman van
een gedeelte der Keyzerjyke lyfwacht wasi
want dewyl hy hem kende voor een dapper man,
die de welftand van \'t gemeen wenfchte , en
niet dan met ongeduld den beklaagelyken ftaat
waartoe het Keyzerryk gebragt wasaanfchouw-
de , oordeelde hy dat hy zyn voorneemen aan
hem behoorde bekend maaken j om zynen raad in

die gewigtige zaak te Iiebben. Hy was in zyn
oordeel niet bedroogen, want vermids Sabinus
zelf reeds al diergelyke gevoelens had , en dat
de eenigfte oorzaak waarom hy \'t niet had laa-
ten blyken , was omdat hy \'t aan niemand had
durven openbaaren , luyfterde hy naa Chereas
voorftel niet alleenlyk met vermaak , en met
verzÃ©keringe van het ftil te houden 5 maar hy be-
loofde hem daarin te zullen byftaan.

Zy quamen hierin overeen dat men geen tyd
verliezen moft, en gingen terftond na Minucia-
nus , wiens deugd en edelmoedigheyd zy ken-
den , en wiften dat hy by Kajus verdacht was we-
gens den dood van Lepidus zynen grooten
vrind. Hy was al te verftandig om niet te kon-
nen zien dat hy \'t zelfde gevaar liep , al was \'er
geen andere reden geweeft dan die van zyne
verdienfte , omdat die alleen genoeg was om
\'t ergfte van zulken boozen VÃ³rft te vreezen.
Voorts konden zy zich van hem verzekerd hou-
den , want hoewel de grootheyd van \'t gevaar ver-
hinderde den haat, dien men Kajus toedroeg,
opentlyk te laaten blyken, echter hadden zy
alle op andere voorvallen genoeg gezegd , om
te kennen te geeven dat zyne dwingelandy hen
ondraagelyk wasj en die overeenkomft van ge-
voelens had reeds al eenige vrindfchap tuflchen
hen te wege gebragt. Maar de eerbiedigheyd
welke Chereas en Sabinus hadden voor de on-
gemeene hoedaanigheyd en deugd van Minucia-
nus , deed hen befluyten, dat in plaats van
ten eerften tÃ³t hem te Ipreeken over de zaak
waarom zy quamen, zy behoorden te wachten
tÃ³tdat hy \'er hen eenige aanleyding toe gaf. Dit
voorneemen gelukte j want dewyl ieder Wift dat
de Keyzer gewoon was aan Chereas een woord
van iets dat vuyl enfchimpig was tÃ³t ceneiccuzete
geeven, vraagde Minucianus hem wat het woord
was dat hy hem dien dag gegeeven had. Che-
reas blyde dat deeze Vraag zo wel op zyn voor-
neemen floeg 5 en niet vreezende ten aanzien
van zulken vroomen man als Minucianus, ant-
woordde daarop. â Geef gy my , zo \'t u be-
33 lieft 5 Vryheyd, tÃ³t het wachtwoord. Ik
3, acht my gelukkig , vervÃ³lgde hy, en gy
3, verpligt \'er my door, dat men uyt uw ge-
laat befpeuren kan , dat gy vermaant om iets
te onderneemen na \'t welk ik zelf zeer ver-
lang. Daar behoeft niet meer om \'er my
toe te beweegen , \'t is my genoeg dat ik zie
dat gy \'t goedkeurt j en dat wy eer wy nÃ³g
fpraken Ã©Ã©ne en dezelfde gedachten hadden.
Dit zwaerd dat gy ziet zal u en my tzamen
konnen dienen : Men moet geen tyd laaten
verlooren gaan j en daar is niets dat ik niet
bereyd ben onder uw geleyde te doen. Be-
veel dan maar , en gy zult gehoorzaamd
Â» worden Daar is niet aangelegen al hebt gy
â geen zwaerd , dewyi gy voorzien zyt met
eene grootheyd van gemoed waarvan het ftaal
zyne kracht ondeent. Ik verlang om tÃ³t
de daad te komen , en ik maak ganfch geen
zwaarigheyd wegens \'t gene my zou moogen
wedervaaren : want zoud ik zonder fchaamte
op myne eygene behoudenis alleen kÃ¶nnen be-
dacht zyn, wanneer ik de openbaare vryheyd
verdrukt , de wetten gefchoi^den , en alle

menfchen in \'t Ryk voor de woede van dien ,,
Tiran bloot gefteld zie.^ Ik durf ook gelooven j,
dat ik niet onwaerdig ben de uytvoerder Van â
zulk een groote ondernecming te weezen,,,
dewyl ik met uw gevoelen overeenftemme."
Minucianus hoorende Chereas aldus Ipreeken
omhelfde hem , prees zyne grootmoedigheyd,
en vermaande hem tÃ³t volhardinge > waarop zy
fcheydeden , wenfchende dat GÃ³d den aanflag
begunftigen mogt.

Sommige verhaalen, dat\'er eene zaak ge-
beurde die Chereas nÃ³g meer verfterkte , naa-
melyk dat toen hy in \'t paleys quam , hy eene
ftem hoorde, die hem vermaande niet te fchroo-
men om zyn voorneemen uyt te voeren, maar
zich van de byftand der Goden verzekerd te
houden : Dat die woorden hem in \'t eerft ver-
fchrikten , en hem deeden vreezen dat de zaak
ontdekt was j dÃ³ch dat hy daarnaa niet twyfel-
de Ã³f\'t was iemand van de tzamengezwoorenen
die aldus gelprookcn had om hem nÃ³g meer aan
te moedigen > Ã³f dat het eene ftem uyt den Hemel
was, die hem te kennen gaf dat GÃ³d niet naahet
voorde menfchelyke zaaken zÃ³rg te draagen.

Dewyl OndertuflTchen ieder Ã©Ã©n geloofde dat
de behoudenis vaii \'t Ryk van Kajus dood af-
hing , en dat elk daardoor om ftryd wenfchte
dat de werreld van hem verlÃ³ft mogt zyn,
wierdt het getal der eedverwanten zo groot,
dat\'er ook Raadsheeren cn Riddersonder waa-
ren. KalÃ¯jius zelfde vrygemaakte van Kaj us, die
beter by hem ftondt dan iemand anders, en die
zich zo gevreefd gemaakt had, dat men hem ee-
nigfins den makker zyner tirannye kon noemen ,
voegde zich ook by hen. Hy was niet alleenlyk
magtig door zyn gezag , maar ook door zynen
grooten rykdom , dien hy verkreegen had met
het verkoopen zyner gunfte aan zulke die hem
door gefchenken omkÃ³ften 3 waarby nÃ³g quam
dat hy zyne magt zeer verwaandelyk gebruykte.
Maar dewyl hy den aardt van Kajus kendedie
wanneer hy eenig quaad vermoeden tegen iemand
opvatte, het hem nooit vergaf, en dat al waare
\'t dat hy geen andere reden had gehad om te
vreezen , zyn groot goed alleen magtig was
om dien fehrikkeiyken Meefter tÃ³t zyn verderf
aan te porren , zo poogde hy heymelyk zich in
de gunft van Klaudius te wikkelen, die hy hoop-
te dat in de ryksregeeringe zou vÃ³lgen, en zey-
de tÃ³t hem, âdat hy van Kajus laft had hem â
met vergift aan een kant te helpen 3 maar dat
hy zich van verfcheydene voorwcndfelen be-
diend had om de uytvoering van dat bevÃ©l 3,
te vertraagen." DÃ³ch ik voor my geloof dat
dit maar een verdichtfcl van hem was, om zich
daardoor by Klaudius in gunfte te brengen j
naardien \'t niet fchynbaar is , dat indien Kajus
zulks in den zin gehad hadde, hy Kaliftus niet
opftaandevoet over \'t niet gehoorzaamen zyner
bevÃ©len geftraft zoud hebben. Klaudius niette-
min liet zich voorftaan dat de Goden zich van
Kahftus bediend hadden om hem voor de raa
zerny van Kajus te behoeden, en was hem zeet
dankbaar voor eenen dienft welken hy nooit van
hem genooten had. ^

Ondertuftbhen wierdt \'er niet uytgerecht
door de traagheyd van eenige der tzamenge-

^wooreiieii j alhoewel Ghereas oordeelde dat
alle tyd tÃ³t uytvoeringe van het werk bequaam
was, \'t zy wanneer Kajus na \'t Kapitolium ging
om offeranden voor zyne dÃ³chter te Ã³fferen,
Ã³f als hy van den tÃ³p zyns paleys goudene en
zilvcre penningen onder \'t vÃ³lk te grabbel wierp,
Ã³f wanneer hy zÃ©kere plegtigheden door hem-
zelven ingefteld verrichtede : want hoewel hy
geftadiglyk omringd was van perfoonen die op
zyn leeven toeleydcn, echter had hy geen mis-
trouwen op iemand, maar meende zich in een
volkÃ³mene zekerheyd te zyn. Ghereas gram-
ftcurig over dit lang uytftel, en vreezende dat
de gelegenheyd voorby zoude gaan , vraagde
den eedgenooten of zy dan meenden dat de Go-
den dien Tiran onquetsbaar gemaakt hadden,
zeggende wyders, dat hy voor zichzelven geen
zwaarigheyd maakte hem zonder geweer om
den hals te helpen. Zy konden hierop met an-
ders dan zyne hefde tÃ³t de gemeene welftand
pryzen 5 maar zy waaren van gevoelen dat men
het werk nÃ³g een weynig moft uytftellen , uyt
vreeze dat indien de zaak met gelukte, de gan-
fche ftad in rep en roere zou komen , door het
naauw onderzoek dat men na hen doen zoude,
waardoor anderen kloekmoedige mannen het
middel om zodaanigen aanflag Ã¼yt te voeren,
benomen zoude worden : dat zy \'t derhalve ge-
voeglyker oordeelden, dat men den tyd daartoe \'
mm als de fchouwfpelen vertoond Wierden,
welke ingefteld waaren ter eere van Ca^iar, die
om de oppermagt te bekomen allereerft den
Romeynen hunne vryheyd ontweldigd , en het
Gemeenebeft in eene Monarchy veranderd had >
want dewyl een groote menigte vÃ³lks zich na
het ichouwtooncel begaf, het welk alsdan recht
tegen over \'t paleys opgeflagen wierdt, en dat
alle perfoonen van ftaat zich met hunne vrou-
wen en kinderen derwaards vervoegden, en dat
de Keyzer zelf daar verfcheen, zo zoud het
onder zulk een gedrang zwaar vallen voor de
pÃ©nen die zyne behoudenis behartigden, hem
?oor den aanval der tzamenzweerderen te be-
fchutten en men met gemak op hem, in een nau-
we doorgang aan kon vallen. Ghereas onderwierp
zich aan deezen raad, en men befloot het werk tÃ³t
den eerften dag dier fchouwfpelen uyt te ftellen:
maar de fÃ³rtuyn vermÃ¶gt meer dan die raadftag i
want naauwlyks kon men het befluyt op den der-
den dag, die de laatfte deezer fpelen was, uyt-
voeren : en Ghereas hebbende alstoen de eedver-
wanten doen byeenkomen fprak hen aldus aan:
,, Wat verwytingen doet de tyd ons niet, dkn
3, wy hebben laaten voorbygaan zonder dien
â edelmoedigen aanflag uyt te voeren ? Is \'cr niet
3, oorzaak om te vreezen dat als de toeleg ontdekt
â is , Kajus zyne woede zal verdubbelen , en
â dat in plaats van door zynen dood de vryheyd
3, van het Ryk te bewerken , wy door onze laf-
hartigheyd zyne tiranny verfterken zullenIs
3) het aldus dat men na oiize veyligheyd en die
van zo veele vÃ³lken moet trachten > en is dit
â het middel om eenen onfterflyken naam en
3, roem te verkrygen." Vermids niemand iets
hiertegen durfde fpreeken, maar dat alle hem
met een verbaafd ftilzwygen aankeeken 5 ver-
vÃ³lgde hy aldus: â Waarom wilt gy \'t langer uyt-
ftellen.? weet gy niet dat het delaatfte dag dee-
zer fpelen is , en dat Kajus op zyn vertrÃ©k
ftaat na AlexandriÃ« , en van dpr na Egipte.^
Meent gy dat wy dit yslyk gedrÃ³cht der natuu-
re uyt onze handen behooren te laaten ontko-
men, ten eynde hy zo welterzCe als te lande
over de lafhartigheyd der Romeynen triomfee-
re, en dat een Egiptenaar , die kloekmoedi-
ger is dan wy, de eere wegdraage van de ver- â
drukte vryheyd door den dood van dien D win- â
geland weder opgebeurd te hebben. Ik voor â
my ben niet geneegen meer tyds met onnutte â
overleggingen te verfpillcn; maar wil my he- â
den quyten van \'t gene ik mynen vaderlande â
fchuldig ben : en wat my deswege ook mag j,
befchooren zyn , liever wil ik my alles getroo- â
ften , dan toelaaten dat een ander my den â
roem ontrukke van de werreld van zulk een â

Ghereas aldus fpreekende noopte zich.zelven
temeer tÃ³t deezen grooten aanflag, en moe-
digde de anderen ook zo daartoe aan, dat zy alle
ontvonkt wierden van eene begeerte om denzei-
ven zonder morren in\'t werk te ftellen. \'t Was
juyft dien dag zyne beurt om het woord by deii
Keyzer te haaien j dies ging hy gewapend na
het paleys, dcwyl de gewoonte mede bragt dat de
Hoofdmannen der lyfwacht hun geweer by zich
moften hebben, wanneer zy dit gedeelte van hun
ampt quamen verrichten. Een groote menigte
vÃ³lks was reeds na \'t paleys gegaan, en elk
drong om plaats te krygen , omdat\'cr geen by-
zondere voor de Raadsheeren en Ridders ver-
ordineerd was , maar dat elk zich zette daar hy
kon, zynde de vrouwen onder de mannen , en
de meefters onder de flaaven vermengd , welke
wanÃ³rde de Keyzer met vermaak aanfchouwde.
Daarnaa Ã³fferde hy aan Auguflus, wien ter eere
die fchouwfpelen vertoond wierden ^ en onder
\'t Ã³ffer gebeurde het, dat met het om ver vallen
van het offerdier de tabberd van Asprenas, Ã©Ã©n
der Raadsheeren, zeer bebloed wierd, \'twelk
voor hem een quaad voorteken was, want hy
wierdt in den oproer gedood : maar Kajus lachte
daarom, en men merkte met verwondering en als
iets ongemeens aan, dat hy dien dag tegen zynen
aardt niet fÃ³rs en ftuurfch was. Naa dat de Ã³ftÃ¨-
rande volbragt was, ging Kajus met zyne befte
vrinden op*t fchouwtooneel zitten ter plaatfe die
voor hem bereyd was. Deeze fchouwburg was
maar van hout, en wierdt jaarlyks in deezer voe-
ge opgerecht: daar waaren twee poorten, de
Ã©Ã©ne onder den blooten hemel die op het groot
pleyn uytzigt had, en de andere tegen over de
gallery door welke de fpeelers in en uytgmgen,
zonder de toekykers te belemmeren en men had
aan die kant een byzonder vertrÃ©k afgefchooten
waarin de kluchtfpeelers en muzikanten zich ont-
hielden. Naa dat iederpl^ts genomen had, en
dat Ghereas ende andere Hoofdluyden der lyf-
wacht vry dicht by den Keyzer waaren, die zich
ter rechter zyde van het tooneel geplaatft had,
vraagde de Raadsheer die ook Schout

geweeft was, aan den Oud-burgermeÂ«fter Klu-
vius, die dicht by hem zat, zachtelyk Ã³f hy
ook iets nieuws gehoord had. Op \'t welk dc
ander met Neen antwoordende j 3 j Dan zult gy,

35 hernam Vatinius, heden een Ipel Zien fpeelen
55 datdetirannyzal eyndigen" : waarop Kluvi-
us met een yaers uyt Homerus tÃ³t hem zeyde :
3, Zwyg, opdat niet iemand van de Grieken u
â hoore.\'\' Thans wierden \'er vruchten en veel
raar gevogelte te grabbel gegooid; en Kajus zag
met groot vermaak aan hoe \'t vÃ³lk woelde om
dien buyt te vangen en op te raapen. Daar-
naa vÃ³lgden twee zaaken die als voorbeduyd-
fels konden genomen worden. De Ã©Ã©ne dat
men in de fpelen eenen Overfte der roovers ver-
toonde, die gegreepen zynde, aan een kruys-
hout gehangen wierdt: en de andere dat men
het treurfpel van Cinyras fpeelde, waarin hy
en zyne dÃ³chter Myrrha gedood wierden > en
by het verbeelden van den dood deezer drie per-
foonen wierdt veel bloeds, dat men tÃ³t dien eyn-
de daar gereed had, geftort. Hierby wordt
nÃ³g verhaald dat het op dien zelfden dag van
\'t jaar was , dat Fiiippus zoon van Amintas
Koning van MacedoniÃ«, wel eer door Pauia-
nias, Ã©Ã©nen zyner vrinden, was gedood, zoals
hy na \'t fchouwtooneel ging.

DeWyl die dag de laatfte deezer fchouwlpe-
len was, overleyde Kajus Ã³f hy blyven zou tÃ³t
op \'t laaft, dan Ã³f hy zich naa \'t bad zoude be-
geeven, en voorts wat eeten, om daarnaa we-
der tc keeren, gelyk hy gewoon was. Waar-
op Minucianus, die dicht by hem gezeten was,
en Chereas had zien uytgaan, vreezende dat de
gelegenheyd om den toeleg uyt te voeren voor-
bygaan zoude, opftondt om hem in zyn voor-
neemen te verfterken. Maar Kajus greep hem
by den tabberd , en zeyd op een vriendelyke
wyze tÃ³t hem : Waar heene dÃ³ch, goede man,?
Hy ging op dit zeggen weder zitten, maar niet
konnende zyne vreeze overwinnen, rees hy ten
tweedenmaale op, zonder dat Kajus hem weÃªr-
hieldt j denkende dat hy iets noodigs te verrich-
ten hadde. Asprenas, die mcÃªwuftig Vah den
aanflag Was, eh naar het uytvoeren van deh aan-
flag verlangde , deed den Keyzer toen befluyten
na\'t bad te gaan, en maaltyd te houden, oni
daarnaa weder te keeren.

Ondertuflchen had Chereas\'de ecdvcrwantcft
op zodaanige plaatfen die bequaamft tÃ³t hun
oogmerk waaren gefteld â¢ en ongeduldig wor-
dende door \'tlang vertoeven, dewyl \'t reeds al
de negende uur van den dag was, nam hy voorÂ»
weder na den fchouwburg te keeren om den aan-
flag uyt te voeren: want hoewel hy genoeg be-
greep dat zulks niet konde gefchieden, zonder
dat \'et het leeven van veele der Raadsheeren en
Ridderen kÃ³ften zoude, echter oordeelde hy
dat dc algemeene vryheyd boven de behouder
nis van byzondere perfoonen behoorde gefteld
te worden. Maar zo als hy na \'t fchouwtoo-
neel ging> bemerkte hy door \'t gedruysdat Ka-
jus uytgegaan was , en na \'t paleys toe quam.
Hierop maakten de tzaamengezwoorcnen ruym
baan onder \'t gedrang , gelyk als Ã³f \'t uyt laft
des Keyzers gefchiedde, maar inderdaad was
het om hem te gemaklyker te konnen dooden
als\'er geen vÃ³lk in den weg was. Voor hem
heene traden zyn oom Klaudius, zyns zufters
man Markus Vinicius, en den Onderburgcr-
meefter Valerius , die te aanzienlyk vah ftaat
waaren om te doen wyken , en met hem vÃ³lg-
de Taftlus Aruntius. Naa dat hy in \'t Paleys
gekomen was verliet hy den gewoonlyken wegi
welken Klaudius, en de andere die vooruyt
gingen , genomen hadden ^ en alwaar de ampte-
naars van zyn huys hem ook ftonden te wach-
ten j en hy floeg eenen anderen heymelykÃ©n weg
in om na de baden te gaan, en aldaar de jongens
te zien die uyt AfiÃ« gebragt waaren, om de lÃ³f-
zangen te zingen onder de dienftpleegingen eii
offeranden 3 door hemzelven ingefteld j en om

vangende eer hy ftierf, daardoÃ³f tÃ« pynelyker
dood tÃ³t ftrafte zyner misdaaden\' Zoude lydÃ©it^
Maar dat komt my.\'ganfch niet waarfchynelyic
voor , omdat rnen zich met geene oyerleggih\'-
gen ophoudt in zodaanige bedryven, die niet
te fnel konnen uytgevoerd worden, eh dat Che-
reas een zeer onverftandig menfch moft geweeft
Z37n, Ã³nljzich zo door zynen haat te laaten ver-
voÃ©reny dat hy meer\'bedacht ^^are^zulk een
ydele geneugte te nÃ¨etnen , dan zichzelven en
alle zyne mecdepligtigen van \'t^gevaaÃ¯, waarin
Zy waaren , te verlÃ³ften. \'t Zou Kajus wÃ«l
haaft niet aan helpers ontbroken hebben, om
hem te befchermen zo lang hy in -^t leeven Was,
in plaats dat als men hem\' afmaakte eer zy tyd
hadden malkanderen \'te kennen , dÃ© eedver-
wanten dan gelegenheyd haddenom hunne\'hah-
den te ontkomen. DÃ³ch ik laat elk daar van
oordeelen naar zyn goedvinden. \' De houw die
Kajus ontvangen had y/as\'tuflchen den hals en
den fchouder, en zoud een dieper wÃ³nde ge-
maakt hebben, mdieii\'er geen been in^ den weg
geweeft Vaare. En\' Hoewel die HÃ¤g; hem zÃ©Ã©r
deed, echter fchreeuwde hy niet, riÃ³chte riep

benam, Ã³f dat hy ook die mistrouwde die hy
roepen mogt, Ã³f daar niet op verdagt was : eh
liy poogde TC vlugten , tÃ³en Kornelius Sabinus
hem eenen ftoot gaf, dat hy Ã³p zyne knien viel 5
waarop de tzamengezwoorenen hem Ã¶mring-
den, roepende : WeÃªr aan, weÃªr aan! en hem
alzo ombragten. Onder de houwen en fteeken
die hy ontving, meent men dat hem den

doodfteek gaf, waardoor het Ryk van zyne on-
draagclyke ^tiranny verlÃ³ft wierdt. Niettemin
komt Chereas de voornaamfte roem daaraf toe,
omdat,hoewel verfcheydene aan den aanflag
deel hadden, hy echter de eerfte was die den
toeleg bedacht, ;die\'er andere toeaanporde, die
hen middelen tÃ³t uytvoeringe daarvan voorftel-
de, dieÃ¯ hen, door de grootheyd van *t gevaar
verbaafd, ccn hart onder den riem ftak, Ã©n die,
zo dra de gelegenheyd zich daartoe aanboodt,
den dv/ingelandden eerften flag gaf, en toen hy
reeds half dood was aan anderen overliet hem
voort af. te maaken. Invoege dat menmet waar-
heyd zeggen kan, dat men aan zyne kloekmoe-
digheyd en beleyd alle de eere, die zyne mede-
pligtigc verdiend hebben, moet toefchryven.

Naa datzy die grÃ³ote daad verricht, endoor
deezen\' moord van den Keyzer, die zÃ³ttelyk
van \'c ^auw bemind was, en zeer veel krygs-
vÃ³lks oVderhieldt, zich in geen kleyn gevaar ge-
fteld hadden, bevonden ze dat het moeijelyk zou
vallen fe ontwyken : en dewyl \'t hen onmooge-
lyk toefcheen weder te keeren langs den zelfden
weg dien zy waaren \'gekomen, omdat die door-
gangen zeer eng, cn met KrygsbevÃ©lhebbers en
lyfwachten, die amptshalve zich op dien feeft-
dag byeen vcrvoÃ¨gd hadden, bezÃ©t waaren, gin-
gen zy dÃ³Ã³r eenen anderen, weg na\'t paleys van

^ Germanikus i wiens zoon Kaj u s zy gedood h ad-
den. Dit paleys ftond naaft dat van den Key-
zer, Ã³flievÃ¨rv^as ecri gedeelte daarvan, nevens
andere gebÃ³uwÃ©n door de voorgaande Keyzers
gefticht, naar wÃ©lke zy genoemd waaren. Zy
dan ^t gedrang \'aldus ont weeken zynde, waaren
daar in zekerheyd, zo lang\'t gerucht van Ka-
jus dood nÃ³g niet verfpreyd was.

\' De cÃ©rftedie -er detyditlgvan kreegen-Waaren
dÃ©"^ Duytfchers iyner lyfwacht, welke men de
Celtifche keurbende noemde.- Deeze waaren
\'alle fÃ³ldaaten welke hy uyt het krygsvÃ³lk van
die landaard gekÃ³Ã³zÃ©n hÃ¤d, om hem fteeds te
verzeilen-, z^hde de oploÃ³pÃ©ndfte onder de Bar-
baaren, eri\'\'Welniet fchrandÃ©r\'van aard, maar
fterk-van lighaÃ¤m j en dewyl ze doorgaans den
eerften Ã¤anyÃ¤l der vyaiideii Uytftaan , \' helpen
Zy ^ef niet weynig tÃ³e om de overwinning na
die ;Þ al^Ã¤r iy vechterikÃ©^-doen overflaan.
De dood ^s Keyzers wals ^hen^ zeer flnartelyk;
warifliÃ©t was niet zyn verdiÃ©riftÃ«, maar hun ey-
gen \'belang waarop zy zagen -ook was niem and
beter daii.zy van^ Kajus %Ãªjfegerid gewcÃ©ft, die
Ã³m htinrie gerieÃ¨gcnhcyd te winnen, hen groo-
te gefchenken gÃ¤f Zy flronden toen onder het
bevÃ©l van Sabinus, die tÃ³t dat ampt niet gevÃ³r-
derd was om zyne deugd, nÃ³ch om die zyner
voorvaderen f want hy was een SchermÃ©r ge-
weeft), maar Ã¶m zyne ongemeene fterkte. On-
der zyn geleyde dan liepen zy na alle kanten
"met het Zwaerd in de vuyft , om den genen die
den Keyzer gedood hadden, wederom \'tlecven
te beneemen. De eerfte die hen tegenquam was
Asprenas, van wien wy gezegd hebben dathet
een quaad voorteken voor hem was dat\'er van
het bloed des flagtÃ³fters Ã³p zynen rÃ³k viel, en
zy hieuwen hem aan ftukken. Thans troffen
zy Morbanui aan, die van zulk een doorluchti-
ge geboorte wasÃ¤^ dathy vcele Veldoverften on-
der zyne voorouderen tellen kon > dccs niet min-
der fterk dan kloekmoedig, ziende dat die Bar-
baaren zyne hpedaanigheyd geen ontzag toe-
droegen, rukte Ã©Ã©nen van hen het zwaerd uyt
de hand , en zou niet ongewroken gefturven
zyn, indien hy niet van alle kanten omringd ge-
weeft waare; maar wordende door hun groot ge-
tal overvallen, viel hy van wonden doorboord
eyndelyk neÃªr. De derde der Raadsheeren die
de woede deezer Duytfchers beproefde was
tejus, wien de nieuwsgierigheyd om het dood
lighaam van Kajus te zien het leeven kÃ³ftte.
Dewyl de haat, dien hy hem toedroeg? groot
cn rechtmaatig was, omdat die VÃ³rftzy"^^^ va-
der niet alleenlyk had uytgebannen, niaar hem
in zyne ballingfchap doen dooden ? verluftigde
hy zyne oogen met dit aangenaam ^chouwfpel,
toen hy het krygsvÃ³lk hoorde op hem aanko-
men. Hy nam daarop de vlugt om zich te ver-
bergen, maar daar was geen kans voor hem om
de handen deezer verwoede menfchen, die de
onfchuldigen zo mm als de fchuldigen ver-
fchoonden, teontvvyken.

Wanneer hec gerucht van \'s Keyzers dood
zich in den fchouwburg verfpreydde, baarde het
meer verwonderinge in de gemoederen, dan
het geloof vondt: want die\'er lang vuuriglykna
gewenfeht- hadden konden \'t naauwlyks geloo-

ven, omdat zy vreefden dathet niet waar was,
en andere wilden \'er geen geloof aan flaan,
doordien zy wenfchten dat het onwaar mogt
zyn, en zy zich niet verbeelden konden dat men
zulken ftouten aanflag zoud hebben durven be-
ftaan , veel min uytvoeren. Het getal deezer
laatften beftondt uyt fÃ³ldaaten, vrouwen, jon-
ge lieden, en flaaven : want de fÃ³ldaaten had-
den behalve hunne fÃ³ldy ook deel aan de tiranny,
en den roof diens Keyzers, die hen toeliet de
fraaifte ingezÃ©tenen baldaadiglyk en ongeftraft
te beleedigen : De vrouwen en \'t jonge vÃ³lk
fchepten behaagen in de fchouwfpelen, fcherm-
gevechten , gefchenken, en andere vermaake-
lykheden, waarvan Kajus mild was , onder
fchyn van \'t vÃ³lk genoegen te geeven , maar
inderdaad om zyne wreedheyd en dwaasheyd
in te vÃ³lgen : En de flaaven waaren gediend
met de vryheyd welke hy hen gaf niet alleenlyk
om -hnnne meefters te verachten, maar hen ook
valfchelyk te befchuldigen , zonder dat zy be-
hoefden te vreezen van daarover geftraft te zul-
len worden 5 want niets was gemaklyker dan ver-
giffenis van hunne lafteringen by dien VÃ³rft te
verwerven ; ja zy waaren zelfs verzekerd dat
zy kennis geevende van \'t geld dat hunne hee-
ren hadden , daardoor hunne vryheyd konden
verwerven , nevens het achtfte deel van \'t ver-
beurde \'t welk den aanbrenger toegezegd was.

Noopende de perfoonen van aanzien,alhoewel
etlyke van hen geloofden dat die maare waarach-
tig was, \'t zy om dat zy\'t wenfchten, Ã³f vermids
zy eenig bericht van den toeleg hadden , zy
durfden echter geen blydfchap daarover betoo-
nen , nÃ³ch ook laaten blyken dat zy verftonden
wat \'er gezegd wierdt, uyt vreeze dat indien
zy in hunne hoope bedroogen waaren, het hen
dier te ftaan zoude komen dat zy hun gevoelen
te kennen gegeeven hadden : en die van de tza-
menzweeringe kundfchap hadden, waaren de
ingetoogenfte van allen, doordien zy zich niet
verdacht wilden maaken by den genen dien\'er
aangelegen was dat Kajus nÃ³g leefde, en die
niet traag zouden geweeft zyn om hen te ver-
derven , indien de tyding zyns doods valfch
geweeft waare.

Ondertuflchen quam \'er een gerucht dat de
Keyzer wel gequetft , dÃ³ch echter niet dood
was i maar dat men zyne wonden verbondt.
Evenwel wift men niet wat men hiervan geloo-
ven zoude, vermids de brengers van dit bericht
Ã³f verdacht waaren van de tiranny te begunfti-
gen , Ã³f voor zulke vyanden daaraf gehouden
wier den 5 dat men niet wel geloof kon flaan aan
iets, dat zy moogelyk zeyden eer uyt een begeer-
te dat het waar mogte zyn , dan dat het mder
daad waarachtig waare. Op dit gerucht volg-
de nÃ³g een ander , dat alle de heden van den
hoogften ftaat zeer ontruftte, \'t welk was dat
Kajus zonder zyne wonden te laaten verbinden,
ganfch bebloed na \'t groot pleyn geloopen was,
om aldaar eene aanfpraak aan \'t vÃ³lk te doen.
Deeze verfcheydene geruchten baarden ver-
fcheelende beweegingen, naar de verfcheydene
gefteltenis der gemoederen, en niemand durfde
Uyt zyne plaats treeden uyt vreeze van belafterd
te worden, doordien ieder wift dat men van de
bedryven niet oordÃ©elde vÃ³lgens de gedachteÃ¶
welke iemand waarlyk in zyn gemoed had?
maar naar de uytlegging die de aanbrengers en
rechters daarover maakten.

Staande de dingen aldus , zag men de Duyt-
fchers met uytgetoogene zwaerden komen aan-
loopen om den fchouwburg te omringen. Dit
deed alle voor hun leeven vreezen , en elk ley-
de zich ieder oogÃ©nblik den dood toe , zo dat
zy , dewyl \'er niet minder gevaar in \'t vlugten
dan in \'t blyven fcheen , niet wiften waartoe ze
befluyten zouden. Toen dit krygsvÃ³lk door
\'t gedrang heene ftreevende tÃ³t aan de fchouw-
plaats gekomen was , hoorde men een verward
geraas van de menigte van ftemmen der gener
die baden dat men hen geen leed doen wilde >
nademaal zy in geenen deele fchuld aan \'s Key-
zers dood hadden. Hunne fmeekingen waa-
ren met traanen en zuchten verzeld, zy riepen
de Goden tÃ³t getuygen hunner onfchuld aan,
en deeden alles wat de vreeze voor zulk een
gevaar magtig was hen in te boezemen. Hoe
groot ook de verwoedheyd deezer Duytfche
fÃ³ldaaten was, echter konden zy dit menig-
vuldig gefchrey en geween niet onbewoogen
aanfchouwen , en onvermurwd blyven op
\'t zien der hoofden van Afprenas en andere,
door hen gedood , welke men overal rond ge-
draagen hebbende, op eenen altaar gezÃ©t had.
Dit yflyk fchouwl|)el van dien ramp aan ver\'
fcheydene mannen van naame overgekomen,
baarde niet alleen deernis by zo veelc luyden
van aanzien en den ganfchen vÃ³lke , maar het
deed hen ftdderen van angft dat zy dit gevaar
niet zouden konnen ontvlugten j zo dat zelfs
de blydfchap der gener die Kajus haat toedroe-
gen , en \'er de meefte oorzaak toe hadden om
zo te doen, geftoord wierdt door de vreeze
dat zy hem niet zouden konnen overleeven.

Ter zelfder tyd verfcheen \'er een openbaar
uytroeper van verkoopingen , die een zeer luy-
de ftem hebbende, heel ryk, en wel gewild by
\'t vÃ³lk , en Enarifius Arnmcius genaamd was,
op het tooneel, in rouw gewaad, en met alle tÃ©-
kenen van groote droefheyd : want hoewel hy
Kajus geweldig haatte , nÃ³gtans ontveynfdehy
zyne blydfchap , en achtende dat ieder Ã©Ã©n be-
hoorde te weeten dat die VÃ³rft waarlyk dood
was, maakte hy zulks met luyder ftemme bekend,
opdat niemand daaraan behoefde te twyfelen.
Hierdoor weÃªrhieldt hy de Duytfchers 3 en hun-
ne BevÃ©lhebbers gebooden hen \'t zwaerd in de
fcheede te fteeken. Aldus was deeze openbaa-
re aankondiging van \'s Keyzers dood , de be-
houdenis dier groote menigte in dien uyterften
nood : want de zucht van dit krygsvÃ³lk tÃ³t
Kajus was zo fterk , dat indien zy maareenigÃ©
hoope van zyn leeven gehad hadden , zy zich
geen pleegen van geweld Ã³f wreedheden zou-
den ontzien hebben , om zyn verderf te wree-
ken, Maar de verzÃ©kering zyns doods ontwa-
pende hunne gramfchap , doordien zy hem
niet langÃ¨- blyken van hunne toegeneegenheyd
konden geeven, nÃ³ch die Van de zyne ontvan-
gen en dat zy reden hadden om voor ftraffe te

kommerd dat Minucianus door de woede der
Duytfchers omkomen zoude 5 dies verzÃ³cht hy
alle krygsknechten , op welken hy ecnighns
ftaat kon m.aaken , dat zy tÃ³ch zÃ³rge voor zyn
leeven wilden draagen. Minucianus was onder-
wyl tÃ³t Klemens gebragt, die hem met veele
andere Raadsheeren in vryheyd gefteld had,
cn zyn beftaan ten hoogften had gepreezeni
zeggende onder andere : â Dat het der tiran-
n nye eygen was binnen korten aan te groeijen,
â door \'t vermaak dat zy had van ongeftraft
,, elk Ã©Ã©n te konnen quaad docn : maar dat de
â haat die zy in alle vroome luyden tegen haar
,5 opwekte, te wege bragt, dat de Tirannen,
â door een fchielyke verandering , hun leeven
â jammerlyk eyndigden. Dat men een voor-
,, beeld daarvan zag in den perfoon van Ka-
â jus, die niet gefchroomd hebbende alle wet-
â ten te fchenden, en alle zyne vrinden te be-
â leedigen, hen zyne vyanden gemaakt had :

en dat derhalve hoewel hy door hunne han-
â den gcfneuveld was , men echter met waar-
3, heyd zeggen kon dat hy zichzelven den dood
3, aangedaan had."

Onderwyl ftonden de aanfchouwers op, om
uyt den fchouwburg te gaan , het geen zeer
grootc verwarring gedrang, en gevaar ver-
oorzaakte , doordien ieder het eerfte zichzel-
ven ter poorten uyt zÃ³cht te redden. De oor-
zaak van deeze ongeftuymheyd was , dat zÃ©-
ker hcelmeefter genaamd Alcyon, dien men
daar gehaald had om eenige der gequetften
te verbinden , zyne vrinden had doen uyt-
gaan onder fchyn van geneesmiddelen te haa-
ien, maar inderdaad om hen van het gevaar te
verlÃ³ftÃ¨n.

Thans quam de Raad in \'t paleys byeen, en
\'t vÃ³lk met hoopen op het pleyn aanftuyven j
beyde eyfchten zy ftraffe over degÃ©nen die den
Keyzer ontlyfd hadden j dÃ³ch het vÃ³lk begeer-
de zulks in ernft, en de Raad maar in fchyn.
Deezc groote beroerte bewoog den Raad Vale-
rius Afiatikus, Oud-burgermeefter, tÃ³t hen te
zenden : en dewyl zy zich zeer misnoegd toon-
den dat men de eedverwanten nÃ³ch niet ont-
dekt had, en daarbenÃ©ven vraagden wie de
ftichter van den moord was, antwoordde hy :
Ik wenfchte dat ik het geweeft waare.

De Raad gaf daarnaa een befluyt uyt, by
\'t welk de gedachtenis van Kajus als eerloos
gedoemd wierdt, en beval aan allen te vertrek-
ken, de burgers na hunne huyzen, cn\'t krygs-
vÃ³Ã¯k na hunne lÃ©gerplaatfen, beloovende aan
de eerften grooten afflag van fchattingen , cn
aan de anderen vergeldingen zo zy hunnen pligt
waarnamen- Want men was beducht dat in-
dien hen geen genoegen gegeeven wierd, zy
allerley geweld in Rome pleegen, en niet alleen
de huyzen der inwoonderen pionderen , maar
zelfs de Tempelen niet verfchoonende, kerk-
fchendery begaan zouden. Alle de Raadshee-
ren Woonden deeze vergadering by , en die
tot het getal der tzamcngczwoorenen behoor-
den, waaren niet alleenlyk de eerfte daar, maar
hoopten ook dat de Raad, door die groote

Het KrygsvÃ³Ã¯k is in overleg om aan Klaudius, oom van Kajasj het
Ryk op te draagen. Vertoog van Saturninus in den Rasd voor dc
â vryheyd. Ghereas zend iemand om Csjfonia, gemaalin van Ka-
jus, en zyne dÃ³chter te dooden. Goede cn quaade hoedanigheden
van Kajus, \'t KrygsvÃ³Ã¯k befluyt Klaudius Keyzet te maaken, cn
hrengt hem na \'t leger. De Raad zendc aan hem om tc verzoeken
dat hy die waardigheyd niet aanneerae.

de krygsheden ook raad en naa alles over-
woogen te hebben , fcheen \'t hen toe dat de
VÃ³lkshcerfching , indien men die hcrftelde,
onbequaam was om het gewigt der regeeringe
van zo veele koningryken cn landfchappen te

en dat al waare het dat zulks
Ison, zy\'er hun voordeel niet by
vinden zouden : wyders dat indien iemand der
voornaamften uyt den Raad tÃ³t Keyzer verkoo-
ren wierd, zy hem tÃ³tvyand zouden hebben,
zo ze niet behulpzaam geweeft waaren om hem
tÃ³t dien opperften eeretrap te verheflÃ¨n. Ge-
loovende dan dat niemand het beter verdiende
dan Klaudius, zo door zyne hooge afkomft,
dcwyl hy oom van Kajus was, als om zyne def-
tige opvoeding, en hoopendc dat hy hunne
weldaad dankelyk erkennen zoude , beflooten
zy hem , dienze met haaft uyt zyn vertrÃ©k ge-
bald hadden, voor Keyzer uyt te roepen.
Kneus Sentius Saturninus kreeg hier van bericht
in den Raad, hoe Klaudius als tÃ³t het Ryk ge-
dwongen was, fchoon men wel bevroede, dac
het uyt eygen neyging en beweging was. Hy
dan achtende dat men geen tyd moft laaten ver-
looren gaan om vroomheyd en kloekmoedig-
heyd te toonen, ftondt hy op, cn fprak met
eene vrymoedigheyd , die voor zulke voornaa-
me cn doorluchtige mannen in geenen deele on-
betaamclyk was, in deezervoege : â Eynde- â
lyk, oRomcynen, zien wy, naa eene flaaver-â
ny van zo veele jaaren, heden tegen alle hoo-
pe deeze gelukkige vryheyd, die de voortref-
felykfte van afle goederen is, te voorfchyn ko-
men. Wel IS waar dat wy niet weeten hoe
lang zy duuren zal, doordien het van de wil-
le der Goden, dieze ons gefchonken heb-
ben, afhangt ons dezelve te laaten behouden. â
Maar al waare \'t dat dit groot geluk ons in â
der yl ftondt te begeeven , daarom behoor- â
den wy echter niet te laaten het hoog te ach- â
teri^ om dat\'er geen menfch van verftand is, "
die zich niet verblyd voelt als hy vry in een â
vry land mag leeven, en ten minften eenige,,
uuren die zoetigheyd fmaaken , welke onze â
voorvaders eertyds genooten toen de Staat â
in zynen vollen bloei en luyfter was. Na- â
demaal ik gebooren ben federd dat die zo â
wcnfchclykc vryheyd is verdrukt geweeft, â
zo heb ik die gelukkige tyden, in ^e], ^^
ke men in geleerdhcyd , en in alle eerlyke â
oefeningen die het verftand befehaaven en â
den moed doen ryzen , opgequeekt wierdt, â
nooit gezien. Hierom is al es wat ik tegen- â
woordig doen kan , dat ik myne liefde be-,,
tuyge tÃ³t die, welke ons heden verfchynt : â
en ik acht dat\'er geen eere is die wy naaft den â
onfterflyke Goden niet fchuldig zyn te be-,,
wyzen aan degÃ©nen welker edelmoedig-,,

3, heyd en deugd ons dit aangenaam hcht der
5, vryheyd weder doet aanfchouwen. Want al
3, waare \'t dat wy haar maar Ã©Ã©nen dag ftonden te
3, genieten, zoud het voor allen niet een groot
â voordeel zyn^ voor de ouden omdat zy naa
5, zulk een onverhoopte verandering zonder
verdriet behooren te fterven; en voor de
â jongen, omdat het hen tÃ³t een voorbeeld
35 verftrekt dat zy gehouden zyn naa te vÃ³lgen,
55 indien zy van de deugd hunner voorouderen
niet ontaarden willen ; en dat het niet dan
door deugdzaame bedryven is, dat men de
vryheyd verwerven kan ? Van verleedene
zaaken kan ik niet Ipreeken dan door hooren
zeggen van anderen j maar \'t gene ik zelf
aanlchouwd heb, laat my niet toe onkundig
te weezen van de onheylen die door dwinge-
landy veroorzaakt worden. Ik weet dat zy
de deugd opentlyk beÃ¶orlÃ³gt, en dat ze
geene luyden van moed en verdienfte dulden
kan : dat zy eene vreeze in de gemoederen
3, inprent, en hen tÃ³t een lafhartige vleijery
3, vervoert, omdat men den wetten geen eerbie-
3, digheyd toedraagt wanneer alles van de vol-
ftrekte wille des VÃ³rften afhangt. Want
federd dat Julius Csefar, vertreedende de in-
zettingen zo gÃ³dsdienftiglyk wel eer door
onze voorvaderen onderhouden, zyne on-
rechtmaatige heerfchappy op den bouwval
van \'t gemeenebeft gefticht heeft, zyn\'er
geene rampen en elenden geweeft welke Ro-
me niet heeft moeten bezuuren. Zy die hem
in deeze oppermagt gevÃ³lgd zyn, fchynen
geen ander oogmerk gehad te hebben dan
elk om ftryd na de geheele omftooting der aal-
oude tucht te trachten: en dewyl zy geacht
hebben dat \'er nergens zekerheyd voor hen
te vinden was, dan onder menfchen die be-
reyd waaren allerleye fchelmftukken te be-
gaan om hen te gehoorzaamen, zo zyn \'er
3, geene middelen zo fnood geweeft waarvan
3, zy zich niet bediend hebben om de vroomfte
3, lieden te onderdrukken, ja hen het leeven
3, te beneemen. Onder die ondraagelyke mec-
3, fters, die ons onder zulk een tirannifche
3, heerfchappy hebben doen zuchten, kon Ka-
3, jus zich beroemen dat hy alle de anderen
3, overtrof; want zich niet vernoegende met
,, zyne verwoedheyd tegen ons burgers te plee-
3, gen , heeft hy de uytwerkingen daarvan ook
aan zyne vrindenen nabeftaanden doen gevoe-
3, len , en is niet minder eerloos jegens de Go-
3, den, dan wreed tegens de menfchen geweeft.
3, Want dit is eene eygenfchap der Tirannen,
âdat het hen niet genoeg is, gierig, welluftig,
55 en trÃ³ts te zyn, maar hun grootfte vermaak
55 is hunne vyanden uyt te roeijen ; en alle die
3, een edel en verheven gemoed hebben, merken
35 zy als zodaanig aan. Geen taai geduld is mag-
tig hen te verzachten ; want doordien hen
33 niet onbewuft is hoe haatelyk zy by hunne
3, onderdaanen zyn , gelooven zy aat ze zelve
niet veylig en zeker kÃ¶nnen weezen , dan
door hen zo te benaauwen dat zy zich van
hunne elenden niet ontflaan konnen. Dewyl
â wy dan nu daarvan verlÃ³ft zyn , en alzo ge-
heellyk yan ons zeiven alleen afhangen, zo
kan onze tegenwoordige eendragt onze zeker-,,
heyd voor het toekomende te wege brengen.,,
Wie belÃ©t ons den roem van Rome weder ,5
op te beuren, en aan den Staat zynen ouden
glans en voorigen luyfter weder te geeven.^
Het ftaat ons vry tegen onÃ³rdentlykheden
te Ipreeken , en wy moogen zonder gevaar
voorftellen \'t gene ons voordeeligft dunkt
voor \'t gemeene beft , naardien wy \'t juk van â
die heerfchzuchtige meefters , die ons zulks â
konden beletten, en die een lÃ³flyk bedryf â
als een groote misdaad ftraften , afgefchud â
hebben. Laaten we ons eens te binnenbren-,,
gen, dat niets de tiranny zo in haare geboorte â
geftyfd heeft, dan de lafhartigheyd der ge-
ner die\'er zich niet tegen durfden verzet-,5
ten ; en dathetonzeverwyfdheyd, waardoor â
we ons als flaaven gewend hebben een fchande- â
lyk leeven boven eenen eerlyken dood te ftel- â
len, geweeft is, die Rome in deezen afgrond â
van alle rampen gedompeld heeft. Maar bo- â
ven al laat ons de fchuldige eere geeven aan â
den genen die ons van flaaverny bevryd heb- â
ben, en inzonderheyd aan Chereas, wiens be-,,
leyd en dappere arm ons door den byftand der ,,
Goden de vryheyd verwurven heeft. Want â
wat vergelding verdient hy niet te ontvangen ,,
van hen , voor welken hy niet gefchroomd â
heeft zich aan zulk een gevaar bloot te ftel-,,
len ? Ja hy heeft dat nÃ³g vooruyt boven â
Brutus en Kaflius, welker deugd hy heeft
naagevÃ³lgd, dat hy , in plaats dat hun be-
dryf gevÃ³lgd wierdt van eenen oorlÃ³g die
het geheele Ryk en den ganfchen aardbodem â
ontroerde, ons door den dood van Ã©Ã©nen men- ,,
fche van alle onze euvels verlÃ³ft heeft."

Dit vertoog van Saturninus wierd met c^root
behaagen van alle de Raadsheeren en Ridders,
die daar tegenwoordig waaren, aangehoord: en
dewyl de yver, met welken hy fprak, hem had
doen vergeeten dat hy eenen ring aan den vinget
had, op welks gefteente het beeld van Kajus ge-
fneeden ftondt, nam TrebeÃ¼ms Maximus hem
dien af; en de fteen wierdt fluks aan ftukken ge-
broken.

De nacht middelerwyle gekomen zynde
eyfchte Chereas het woord van de Burgermee-
fteren ; waarop hem dat van Vryheyd gegeeven
wierdt; want zy konden zich naauwlyks genoeg
verwonderen, dat zy dus na dat zy haar vryheyd
een eeuw lang waaren quydt geweeft, wedertÃ³t
het bezit van hun yoorig gezag gekomen waaren.
Chereas gaf vervolgens deeze leuze aan de Be-
velhebbers der vier vaanen , die een wettige
heerfchappy boven de tiranny ftellende, de zy-
de van den Raad gekoÃ³zen hadden.

Kort daarnaa betoonde het vÃ³lk , dat door-
gaans wuft en ongeftadigis , groote blydfchap
wegens de hoope die het had van nevens de
vryheyd ook de magt, die het eertyds bezeten
had, weder te bekomen , en het prees Chereas
ten hoogften.

Deez aanleyder van dit werk ^ waardoor de
Staat een andere gedaante gekreegen had oor-
deelende dat men altoos oorzaak van vreeze zoud
hebben zo lang \'er iemand van Kajus geflacht
in \'t leeven was , beval yulius Lupus , Ã©Ã©nen

van de Hoofluyden der lyfwaelit, de Keyze-
rin C^foma en haare dÃ³chter te gaan ontlyven j
kiezende hem voor andere daartoe uyt, omdat
hy een bloedvrind was van Klemens, die Ã©Ã©n der
eedverwanten was. HoewePer nu eenige waa-
ren , die \'t voor wreedheyd hielden eene
vrouw om te brengen, als Ã³f zy fchuldig waare
aan \'t bloed der doorluchtigfte Romeynen ,
\'t welk door de wOede van Kajus alleen vergoo-
ten was i zo zeyden andere daarentegen dat
zy de voornaamfte oorzaak van de rampen des
Rvks was, doordien zy hem eenen minnedrank:
had ingÃªgeeven, die hem tÃ³t deeze fpooreloos-
heyd vervoerd had; Ãªn dat men haar derhalve
moft aanmerken als eene die het doodelyk ver-
gift , waardoor zo veele uytmuntende perfoonen
"t leeven geraakt waaren, gebrouwen had.

Dit laatfte gevoelen behieldt de overhand, dies
vertrok Lupus om zynen laft uyt te voeren. Hy
vondt Csefonia Op den grond leggen by\'t lyk
van haaren gemaal, dat van alles \'t welk men
gewoon is den dooden te geeven beroofd, zynde
zy ook met het bloed zyner wonden overal be-
fmeerd. Haar dÃ³chtertje lag nevens haar j en
men hoorde uyt haaren mond niet dan klagten
dat hy den raad, dien zy hem zo menigmaal ge*

^eeven had , niet had willen vÃ³lgen. Deeze
woorden wierden toen, en als nÃ³g, verfchey-
dendyk uy tgelegd, want fommige meenden dat
zy daarmee zeggen wilde dat zy den Keyzer haa-
ren gemaal geraaden had zich anders te draa-
gen, en zyne woede af te leggen, omdegenee-
|enheyd der Romeynen te herwinnen, opdat zy
niet door wanhoop vervoerd op zyn leeven toe-
leyden. Andere daarentegen oordeelden dat die
woorden betekenden, dat zy eenige kennis van
de tzamenzweeringe gekreegen hebbende, hem
geraaden had niet te w achten, tÃ³tdat hy \'er vol-
komen van verwittigd was, maar in tyds voor
zyne zÃ©kerheyd zÃ³rg te draagen. Deeze droe-
vicre VÃ³rftin, meenende dat Lupus quam om
het lyk te zien, zeyde tÃ³t hem, met traanen en
gekerm, dathy Wat nader komen Zoude. Maar
toen zy zag dat hy haar niet antwoordde, be-
merkte zy wel haaft waarom hy daar gekomen
was i en haaren j ammerlyken ftaat beklaagende,
toonde zy hem haaren blooten krÃ³p, en maan-
de hem aan om het la^afte bedryfvan dit bloedig
treurfpel te voltooijen. Daarop verwachtte zy
den doodfteek meteen wonderbaare ftandvaftig-
heyd; en haar dÃ³chtertje, dat nÃ³g jong was,
wierdt nevens haar gedood

Dusdaanig was het eynde van Kajus naa dat
hy drie jaaren en acht maanden geregeerd had.

Hy had, eer hy tÃ³t dc Keyzerlyke waardigheyd
quam, al getoond dat hy onbefchÃ³ft, quaadaar-
dig, welluftig, een voorftander van lafteraars,
bloode en vreesachtig, en by gevÃ³lg wreed van
aardt was. De magt om onfchuldigen te mis-
handelen , en zieh met den roof van hunne
goederen , naa dat hy hen had doen ombren-
gen, te verry\'ken, wierdt by hem aangezien als
\'t grootfte voordeel der oppÃ©rmagt. Hy kon-
niet dulden dat men hem maar aÃ¯s eenen menfch
aanmerkte, maar trachtte dwaaslyk als een GÃ³d
geÃ«erd te worden , en verhovaerdigde zich op
de fnoÃ³de vleijeryen des gemeenen vÃ³lks- De
beteugeling welke de wetten op de ongeregelde
driften brengen was hem ondTaagelyk. Geen
vrindfchap, hoe groot en oud ook, was mag-
tig hem te weÃªrhouden van ^yne handen met
bloed te bezoedelen wanneer hy toornig was.
Alle vroome lieden hielde by voor zyne vyan-
den. Hoe onrechtvaerdrg zyne bevÃ©len ook
waaren, hy wildeze opftaandevoet, en zonder
de minfte tegeufpf^eking, uytgevoerd hebben :
En onder andere ondeugden waardoor hy zich
gehaat maakte, wierdthy wegenszysegruuwe-
lyke en tÃ³t dien tyd toe -on^hoorde onkuys-
heyd, die hem tÃ³t het pleegen vanbloedfehan-
de met zyne eygene zufter aandreef, van al de
werreld verfoeid. Hy\'ftichtte geduurende zy-
ne

ne regeeringe geene treiFelyke werken waaruyt
het Ryk eenig nut kon trekken , uytgenomen
eenige havens by Rhegium, en in SiciliÃ«, om
de fchepen die koorn uyt Egipte in ItaliÃ« brag-
ten, te konnen bergen, \'t welk inderdaad nut-
telyk voor \'t gemeen was : maar dit werk bleef
onvoltooid, zo door de achteloosheyd der ge-
ner die \'er \'t opzigt over hadden, als omdat hy
zyn geld liever aan dwaaze en ydele dingen tÃ³t
zyn vermaak befteedde, dan iets te doen dat
eenen grooten Keyzer, die het wel vaaren zy-
ner onderdaanen boven zyne eygene geneugte
ftelt, betaamelyk was. Anderfms was hy zeer
welfpreekend, en in de Griekfche enLatynfche
letteren wel onderweezen, zodat hy alles zeer
ligt begreep, op ieder aanfpraak voor de vuyft
antwoordde, en zelfs in de wigtigfte zaaken
zo bequaam was als eenig menfch om aan te
raaden \'tgenehy wilde ftaande houden, zoom
dat hy van natuure fchrander van verftand was,
als doordien hy zich zeer daarin geoefend had,
om niet te wyken voor zynen vader Germani-
kus, Ã³f voor Tiberius, die alle anderen daarin
overtrof, en grootc zÃ³rg gedraagen had om
hem wel te doen onderwyzen. Maar deeze goe-
de opvoeding belette niet dat hy in zyn verderf
liep toen hy Keyzer geworden was ; zo zwaar
valt het zich binnen behoorelyke paaien te hou-
den , wanneer men ongeftraft doen mag al wat
men wil. In \'t begin zyner regeeringe had hy
tÃ³t vrinden perfoonen van groote verdienfte,
die hem aanmaanden tÃ³t alles daar hy lÃ³f en
eere meÃª inleggen konde 5 maar hy verwyderde
zich allengskens van hen, en toen hyzich t\'ee-
nemaal aan een toomelooze ongebondenheyd
overgaf, vermeerderde zyn afkeer van hen der-
maate , dat hy zich niet fchaamde eerlooze
middelen te gebruyken, om zyne ondankbaar-
heyd en wreedheyd door hunnen dood te ver-
zadigen. B

Nu ftaat ons van Klaudius te fpreeken, die,
gelyk gezegd is, voor Kajus heene ging toen hy
van den fchouwburg quam. Wanneer hy zynen
dood verftaan had, en die groote beroerte zag,
verfchool hy zich in eenen duyfteren hoek van \'t
paleys, alhoewerer niets was dat liem eenige
oorzaak van vreeze kon geeven dan zyne door-
luchtige afkomft j want hy had een ampteloos
leeven geleyd, en zich altoos zeedig en deftig
gedraagen, hebbende zich metdeletteroefenin-
cre, en voornaamelyk de Griekfche, fteeds bee-
zig gehouden) buyten alle gewoel en geraas, en
zonder zich met ftaatszaaken te bemocijen.

Ondertuftchen groeide de begeerte aan , en
\'t HÃ³f was niet alleenlyk vol van fÃ³ldaaten die
verwoed van alle kanten quamen aanftuyven
zonder te weeten wien zy te lyf wilden , maar
\'t vÃ³lk, dat zich verbeeldde het juk nu afgefchud
te hebben , quam ook in menigte aangeloopen.
Alstoen begonden de lyffchutbenden , die de
eerfte rang onder \'t krygsvÃ³Ã¯k hadden, te over-
leggen wat hen te doen ftond : De dood van
4en Keyzer bragt hen in bekommeringe ; zy
geloofden wel dat hy dien verdiend had , maar
echter vonden zy zich verpligt zodaanig een
befluyt tc neemen \'twelk meeft tÃ³t hunnen voor-
deele gedyen mogt. En belangende de Duyt-
fchers , \'t was niet de betrachting van\'t gemee-
ne beft , maar alleen hunne drift dTe hen te^-en dÃ© -
doodflagers van Kajus ophitfte. De^vrees
van Klaudius wierdt nÃ³g Vermeerderd, toenhy
de hoofden van Asprenas cn anderen , Welke
deeze woefte menfchen aan hunne wraakzucht
opgeÃ³fferd hadden, zagomdraagent dies hieldt
hy zich in die duyftere plaats verfchoolen, daar
men niet komen kon dan met eenige trappen
af te gaan. EÃ©n der keyzerlyke lyfwachten,
genaamd Gratus , wierdt hem gewaar , dÃ³ch
kon hem wegens de duyfterheyd niet bekennen:
dies tradt hy nader by , en meende dat het wel
een verraader zyn mogt, beval hem uyt dien hoek
te komen j \'twelk de ander niet doen Willende,
rukte hy \'er hem met geweld uy tj en wierdt hem
kennende i waarop hy tÃ³t zyne makkers zeyde:
â Zie hier ook een Germanikus laat ons â Hy
hem Keyzer maaken." Op deeze woorden maak- K^^Ji^s
ten zy zich gereed om hemÃ¶p tÃ© ligten : maarCemani-
Klaudius vreezende dat mÃ©n hein oni \'t leeven \'
zou brengen, ter oorzaake van den haat dien men Raaf
der gedachtenifle van Kajus toedroeg, badt hen,
â dat zy zyne onfchuld wilden aanmerken, â^
en denken dat hy geen deel gehad hadde aan â^et dien
t gene \'er gebeurd was. Waarop Gratus hem â
by de hand vatte, en al lachgende tÃ³t hem zeyde: had.
â Wees niet bekommerd foor uw leeven, â
maar betoon alleenlyk eenige grootmoedig- â
heyd , paflende by de heerfchappy die de
Goden , moede van het quaad hetVÃ©lk Ka-
jus den ganfchen aardbodem heeft doen ly-
den , _ heden aanuwe deugd aanbieden; en be-
klim roemruchtiglyk den rykstroon uwer voor-
ouderen." Terwyl dat Gratus aldus fprak"
ftondt \'er een groot getal andere lÃ³ldaatcn vaii
de lyfwacht by hem , en zy greepen Klaudius
gezamentlyk aan j cn vermids die hevicre ftryd
tuflbhen vreeze en blydfchap welke hyin zvnen
boezem gevoelde, hem niet toeliet te konnen
gaan, droegen zy hem op hunne fchouderen.
Veele die hem ih dien ftaat zagen meenden dat
men hem ter dood bragt j en dewyl hy nooit deel
aan de ftaatszaaken gehad, maar zelf dikwils
gevaar van zyn leeven onder Kajus regeeringe
geloopen hadde, had ieder deernis met zyn on-
geval, en zeyde dathet den Burgernieefteren al-
leen toequam hem te vonniftÃ¨n. Onder ^t voort-
gaan van dit krygsvÃ³Ã¯k, quamen \'er nÃ³g al meef
toevloeijen, en men liet nief af van Klaudius te
draagen, doordien de draagers zynerrÃ³sbaare
meenende dat het met hem gedaan was toen zy
hem dus zagen opneemen, weggevlooden waa-
ren. Het vÃ³lk maakte ruymte voor deeze me-
nigte van fÃ³ldaaten die het voorhÃ³f van hec
paleys , \'t welk men zegt het oudfte gedeelte
van Rome te zyn, vervulden, en die onder mal-
kanderen overleyden wat men ten aanzien van
de ftaatsbeftieringe doen zoude. Middeler
Wyl vervoegde zich nÃ³g meer krygsvÃ³Ã¯k h^r

was zo groot, dat ze betuygden bereyd te
alles te doen om hem op den rykstroL te

De Raad zich aldus verlaaten ziende van
degÃ©nen die hen behoorden te befchermen, en
de Burgermeefters zich zonder gezag bevin-
dende, was de verbaasdheyd zo groot, en hun-
ne vreeze , doordien zy Klaudius verbitterd
hadden , nam zo toe, dat de fpyt van dus
verre verzeyld te zyn hen dreef om op mal-
kanderen te fchelden. Onder dit krakkeel tradt
Sabinus , Ã©Ã©n Van die welke Kajus omgebragt
hadden , voor den dag , en betuygde ronduyt,
dat hy zich zelve liever wou dooden, dan toelaa-
ten dat Klaudius den troon beklom , en dat
men in een nieuwe flaaverny trad. Ook zeyde
hy heel yverig tÃ³t Chereas, dat het vreemd was
dat hy die de eerfte was geweeft om tegen den
Tiran op te ftaan , nu nÃ³g leeven wilde zonder
dat de vryheyd des vaderlands herfteld was.
Waarop Chereas antwoordde dat hy niet lan-
ger luft had om te leeven 5 maar dat hy echter
begeerig was te weeten wat Klaudius in den zin
had.

Ondertuflchen liep elk na \'t lÃ©ger om Klau-
dius onderdaanigheyd te bewyzen , onder an-
deren ook ^ TomponÃ¯m Ã©Ã©n der Burgermeefte-
ren. Deez by de fÃ³ldaaten gehaat zynde,
omdat hy den Raad vermaand had de vryheyd
te handhaaven , quamen zy met het zwaerd m
de vuyft na hem toeloopen, en zouden hem ge-
dood hebben , indien Klaudius het niet belÃ©t
hadde : maar hy befchutte hem voor dit ge-
vaar , en deed hem aan zyne zyde zitten. DÃ³ch
men had het zelfde inzigt niet voor de Raads-
heeren die hem verzelden ; want men wilde
hen niet toelaaten dat zy Klaudius naderden
om hem te begroeten; ja etlyke , waaronder
QDkApomus, wierden gequetft; en daar was\'er
niet Ã©Ã©n die geen gevaar liep. De Koning
Agrippa riedt Klaudius deeze voornaame per-
foonen wel te bejÃ©genen , dewyl \'er als men
hen ombragt, geene lieden van aanzien zou-
den zyn waarover hy gebieden kon. Deezen raad
keurde hy goed, en beval den Raad ver vÃ³lgens
na\'t paleys te gaan, werwaards hy zich midden
door de ftad , en verzeld van krygslieden , die
\'c graauw deeden wyken , in eenen draagftoel
liet brengen.

weeft waaren , niet zich in \'t openbaar te ver-
toonen , tegen \'t bevÃ©l van Tollio , aan wien
Klaudius het Opperhoofdman fchap der lyf-
wacht gegeeven had. Maar zo dra als Klau-
dius in \'t paleys gekomen was, hieldt hy raad met
zyne vrinden , en doemde Chereas ter dood.
Niettemin moften zy alle bekennen dat hy een
doorluchtige daad bedreeven had ; maar men
befchuldigde hem van verraad , en oordeelde
dat men door zynen dood voor de veyligheyd
der Keyzeren behoorde zÃ³rg te draagen. Dies
Wierdt hy met Lupus en veele andere der tza-
JÃ¯ieiigezwoorenen ter doodftraffe heene geleyd.
IVlen zegt dat hy een ongemeene ftandvaftig-
heyd betoonde ; en dat hy niet alleenlyk niet
van gelaat veranderde, maar dat hy ziende Lu-
pus w^eenen, hem zyne lafhartigheyd verweet,
en dat wanneer deez van kou klaagde, omdat
men hem zyn kleed ontnomen bad, hy daarop

zeyde dat de * Wolven van geen koude wiften. * icne^
Staande in \'t midden dier groote menigte wel-j^l"^"
ke hem omringde , vraagde hy eenen fÃ³ldaat den naam
Ã³f hy op \'t moorden wel afgerecht, en Ã³f zyn
zwaerd wel fcherp was ; en hy verzÃ³cht\'dat eenen
men hem dat zoude brengen met het welk hy ^oifbete-
Kajus gedood had. Eyndelyk wierdt hem met
eÃ©nen iiag het leeven benomen; maar Lupus ont-
ving \'er veele, omdat hy door vreeze zyn hoofd
niet uytgeftrekt hieldt. Weynige dagen daarnaa
wierdt l^t Feeft der Ã³fferanden voor de over-
leedenen gevierd , en het vÃ³lk wierp ter eere
van Chereas ook een Ã³ffer in \'t vuur , bidden-
de hem dat hy hen hunne ondankbaarheyd ver-
geeven wilde. Dit was het eynde van hem die
door die dappere daad zyne gedachtenis zo
roemwaerdig gemaakt had.

Noopende Sabinus , \'t was Klaudius niet ge- 813.
noeg hem vry te fpreeken , maar hy liet hem
ook zyn ampt behouden. DÃ³ch deeze edel-
moedige Romeyn willende de verdrukking der
algemeene vryheyd niet overleeven , en het
woord , dat hy de \'tzaamgezwoorene gegee-
ven had , houden , dooxftak zich met zyn
zwaerd , vermids zyne kloekmoedigheyd hem
\'t leeven ondraagelyk maakte.

De Keyzer Klaudius beveftigt Agrippa in zyn Koningryk en voege
\'et JudÃ©a cn SamariÃ« by. Hy sccfc het ryk Chalos a^n ^ro-
des Agrippas broeder : ett begunftigt de Jooden door opentlyke De-
â vc\'Ifchrifteu.

pEne der eerfte zaaken die Klaudius deed naa 814,
\'â --\'dat hy in de Oppermoogendheyd was ge-
fteld , was alle de krygslieden, die byhem ver-
dacht waaren , af te danken , en Agrippa in
het Koningryk dat hy van Kajus ontvangen had
te beveftigen. Daarenboven gaf hy een bevÃ©l-
fchrift uyt, waarin hy hem zeer prees, en zyrie .
Staaten vermeerderde met JudÃ©a en SamariÃ«,
die hem met recht toebehoorden, als zynde wel
eer door den Koning Herodes zynen grootva-
der bezeten geweeft. Voorts gaf hy hem Abi-
la , dat Lyfanias voormaals toebehoord had,
met al het land van den berg Libanon : ook
maakte hy een verbond met Agrippa midden op
de markt van Romen.

Deeze nieuwe Keyzer fchonk ook aan An-
tiochus , die van zyn Ryk beroofd was , Ko-
magene, en een gedeelte van CiliciÃ«. En de-
wyl hy een byzondere geneegentheyd had tÃ³t
Alexander Lyfimachm *den Alabarch, Be-^^^ ^^^^
windsman zyner moeder Antonia was geweeft,
en door Kajus inde gevangenis gezÃ©t was, ver-fndestaa-
genoegde hy zich met met hem in vryheyd
ftellen, maar bewerkte ook een huuwelyk tuf-steden
fchen zynen zoon Marcm en Berenice dochter ^^"Afie.
van Agrippa : dÃ³ch Markus gefturven zynde
eer de trouw voltrokken was , huuwelykte die
Koning haar uyt aan zynen broeder Herodes,
voor wien hy \'t ryk van Chalcis van Klaudius
verkreeg.

Tc dier tyde ontftondt \'er een groote beroer- g 1
te tuffchen de Jooden en Grieken die te Alex-
andriÃ« woonden : Want de eerfte door die van
AlexandriÃ« onder de regeeringe van Kajus ver-
drukt geweeft zynde , hadden de tyding van
zynen dood zo dra niet verftaan ? Ã³f zy bega-
ven,

ven zich in de wapenen. Klaudius fchreef aan
den Landvoogd van Egipte dat hy dien oproer
moft ftillen , en zondt ten verzoeke van de
Koningen Agrippa en Herodes een bevÃ©lfchnft
na AlexandriÃ« en SyriÃ« , van deezen inhoud.
â Tiberius Klaudius C^far Auguftus Germa-
â nikus OppervÃ³rft heeft dit vÃ³lgende bevÃ©l
â gecreeven. Nademaal het uyt verfcheydene
â haSdveften blykt, dat de Koningen van
â Egipte al voor lang aan den Jooden te Alex-
5j andriÃ« woonachtig dezelfde voorrechten
3, toegeftaan hebben die de andere inwoo-
â ners genieten , zo heeft Auguftus dezelve,
Z naa dat hy die ftad aan \'t Keyzerryk gevoegd
â had , bekragtigd , en zy hebbenze vreed-
â zaamlyk onder Aquila, en andere Landvoog-
â den naa hem, genooten j en ook verlÃ³f van
5, dien zelfden Keyzer bekomen , om wanneer
j, hun Overfte ftierf eenen anderen te kiezen, en
â vÃ³lgens hunne wetten en inzettingen te lee-
â ven , zonder in hunne GÃ³dsdienft geftoord
â te worden. Maar toen Kajus beftondt zich
als eenen GÃ³d te doen aanbidden , namende
inwooners van AlexandriÃ« die gelegenheyd
om dien VÃ³rft tegen hen op te hitfen, om-
dat zy weygerden zyn gÃ³dioos bevÃ©l te ge-
hoorzaamen. En dewyl niets meer onbillyk
is dan hen om zulk een oorzaak te vervÃ³l-
5, gen 5 begeeren wy dat zy in hunne voor-
5, rechten gehandhaafd worden ; en wy bevee-
â len aan de Ã©Ã©nen zo wel als de anderen, dat
3, zy in het toekomende in vreede leeven,
â zonder eenige beroerte aan te rechten."

Ook zondt deeze Keyzer na alle delandfchap-
pen van \'t Roomfche Ryk een bevÃ©l van den vÃ³l-
eenden inhoud. âTiberius Klaudius CxC^r
, Auguftus Germanikus, Opperpriefter, VÃ³rft
van den Staat, en ten tweeden maale Bur-
â germeefter. De Koningen Agrippa en He-
â rodes , onze byzondere goede vrinden , van
â ons verzÃ³cht hebbende voor de Jooden door
â hetganfche Roomfche Ryk, om vÃ³lgens hun-
â ne wetten te moogen leeven , gelykerwys wy
â aan die van AlexandriÃ« toegeftaan hebben, zo
hebben wy hen zulks gaern ingewilligd, met
alleenlyk uyt aanmerkinge vant wee zulke voor-
naame verzoekers, maar ook omdat wy achten
dat de geneegenheyd en getrouwheyd, wel-
ke de Tooden altoos tÃ³t het Roomfche vÃ³lk be-
toond hebben, hen dier gunfte waerdig maa-
ken Hierom begeeren wy dat men hen zelfs m
de Griekfche fteden\'t genÃ³t daarvan niet ver-
" hindere, naardien de vergode Auguftus hen
\'\' daarin gehandhaafd heeft: en onzcwftisook
" S m \'ttoekomende dk vryheyd genieten
â aat zy ^ ^^ied zich uytftrekt, omhen

hiervan onkundig zy , beveelen wy dat dit
gebÃ³d niet alleenlyk^door ganfch Itahe afge-
Lndigd , maar door onze amptenaaren den
Koningen en VÃ³rften buytenslandsfocgczon-

De Koning Agtippa gaat na zyn Ryk, en brengt de ketting, ^iecen
teken 2,yner\' gevangenifle v;as , in den Tempel te Jeraralem. Hy
verzÃ³rgt het Hoogepriefterfchap, en kan de moed vvi! der Doriten,
die een beeld des Keyzers in de Synagogeder Jooden opgerecht had-
den, niet verdraagen.

Aa dat die twee bevÃ©lfchriftcn , in welke 8if.
de Keyzer Klaudius zyne geneegenheyd
tÃ³t de Jooden betoonde , na AlexandriÃ« , en
alle de andere plaatfen onder \'t Roomfche ge-
bied behoorende, afgezonden waaren, verieen-
dc hy aan Agrippa , dien hy met vcele eere en
weldaaden begunftigd had, verlÃ³f om weder na
zyn Koningryk te keeren, en hy gaf hem brie-
ven van voorfchryvinge aan de Landvoogden
en Opzieners der wingeweftcn. Zo dra die
VÃ³rft te Jerufalem gekomen was , voldeed hy
door Ã³ft\'eranden de gelÃ³ften welke hy Gode
c^edaan had , beval den Nazareers hun haair te
faaten fcheeren, en volbragt alle de andere din-
gen die de wet vereyfcht. Voorts deed hy m
\'c Heyligdom , boven de Ã³fterkift , die goude-
ne ketting ophangen welke de Keyzer Kajus
hem gefchonken had , en die zo zwaar woog
als de yzere waarmede Tiberius zich niet ontzien
had zyne koninglyke handen te bocijen, opdat
zy aldus voor ieders oogen ten toon gefteld,
tÃ³t een klaar voorbeeld van de verandering der
FÃ³rtuyne mogt ftrekken , en toonen dat als de
menfchen van de eere die ze genooten hebben
beroofd wÃ³rden , GÃ³d hen weder opbeuren,
en in grooter voorlpoed herftellen kan. Want
een iegelyk kon aan die ketting , aldus toege-
wyd , bemerken , dat die VÃ³rft, tegen dc eer-
biedigheyd die men zyner afkomfte fchuldig
was, om een geringe zaak in dc gevangenis ge--
zÃ©t zynde, niet alleenlyk met eere daar weder
uytgekomen , maar ook op den troon gezÃ©t
was j doordfen het ligtelyk gebeurt, dat gelyk
de hoogfte magten eensklaps neÃ¨rvallen , alzo
ook die welke gevallen zyn, met meerder roem
weder opftaan, door de onbeftendigheyd en
omtuymeling der werreldfche zaaken.

Naa dat de Koning Agrippa zyne phgtenje-
crms GÃ³d volbragt had , benam hy Theofilus
Ananus zoon het Hoogepriefterfchap , en gaf
het aan Simon toegenaamd Kanthera zoon van
den Hoogenpriefter BoÃ«thus, wiens dÃ³chter He-
rodes de\'\'Groote, gelyk hiervoore gezegd is,
ten wyve genomen had. Deeze Simon had twee
broeders die ook Hoogepriefters geweeft waa-
ren i \'t welk men voormaals infgeiyks had zien
gebeuren onder de regeeringe der MacedoniÃ«rs
aan de drie zoonen van Simon den Hoogen-
priefter zoon van Onias , welke alle drie ook ,
Hoogepriefters waaren gelyk hun vader.

Toen Agrippa het Hoogepriefterfchap aldus
verzÃ³rgd had, wilde hy de geneegenheyd, wel-
ke de inwooners van Jeruialem hem betoond
hadden , niet onerkend laaten j maar fcholdt
hen, tÃ³t een teken zyner edelmoedigheyd, de
fchatting quyt die voor ieder huys betaald
wierdt, en hy maakte Silas , die hem in alle
zyne moeiten en wederwaardigheden niet ver-
laaten had, tÃ³t zynen Veldoverfte.

Niet lang daarnaa Waaren de jonge maats van 8 rp.
Doris zo roekeloos cn baldaadig j dat zy on-
der

der een voorwendfel van gÃ³dvruchtigheyd een
beeld van den Keyzer in de Synagoge der Joo-
den zetteden. En dewyl dit t\'eenemaal tegen
onze wetten ftreedt, wierdt Agrippa zo t\'on-
vreede daarover, dat hy aanftonds zich na Petro-
nius begaf, die in SyriÃ« \'t gebied voerde. Deeze
Landvoogd toonde zich niet minder misnoegd
daarover dan de Koning, en fchreef derhalve
ftraftelyk aan degÃ©nen die de ftoutheyd gehad
hadden van dit gÃ³dloos bedryf te begaan.

Brief van Petronius Landvoogd van SyriÃ« aan die van Doris , omdat
zy \'t beeld des Keyzers in dc Synagoge der Jooden gezet hadden. De
Koning Agrippa geeft hec Hoogepriefterfchap aan Matthias. Mar-
fus wordt Landvoogd van SyriÃ«.

â pEtronius Landvoogd onder Tiberius
â A Klaudius Cxfnr Auguftus Germanikus
3, aan den Wethouderen der Doriten. Ik heb
5, verftaan dat edyke van de uwe , tÃ³t kreu-
3, kinge van het bevÃ©l van Klaudius Csfar Au-
5, guftus Germanikus, vÃ³lgens \'t welk hy den
âJooden toeftaat naar hunne wetten te leeven,
5, de ftoutheyd gehad hebben van hunne Syna-
3, goge te ontheyligcn, door zyn beeld daarin
â te zetten hebbende aldus hunne GÃ³dsdienft
â beleedigd, en de gÃ³dvruchtigheyd des Key-
5, zers, wiens wille is dat een iegelyke GÃ³d-
3, heyd geÃ«erd worde in den Tempel die haar
âtoegewyd is, gekrenkt. Ik zal nu niet Ipree-
â ken van de verfmaading die mynen bevÃ©len
â daardoor aangedaan wordt, nademaal men
â daarin ook gequetft heeft de eerbiedigheyd
â welke men aan \'t gezag van Casfar fchuldig is,
3, die niet alleenlyk goedvindt dat de Jooden
â hunne vaderlyke inzettingen onderhouden ,
â maar hen ook, zo wel als den Grieken, het
â burgerrecht toegeftaan heeft. Hierom is het
â dat ik den Hoofdman Vitellim Prokulus be-
volen hebbe degÃ©nen tÃ³t my te brengen, die
_ zeggen dat het maar door eehen oploop des
â vÃ³lks, en zonder uwe toeftemminge is ge-
fchied, dat die misdaad begaan is , ten eyn-
de ik hunne verantwoordinge hoore. En gy-
5, heden kont uwe onfchuld niet beter betoo-
â nen, dan door aan Prokuius aanwyzing te
3, doen wie de fchuldige zyn , en te maaken
â dat \'er tegen \'t oogmerk van my en den Ko-
â ning Agrippa geen beroerte ontftaa, gelyk
â eenige booze menfchen wel zouden begee-
â ren: want wy beyde neemen niets meer ter
â harte, dan dat den Jooden geen oorzaak ge-
â geeven worde om de wapenen op te neemen,
,, onder voorgeeven van zich te befchermen.
En om ulieden alle oorzaak van twyfelinge
wegens des Keyzers wille te beneemen, voeg
ik by deezen brief het affchrift van zyn ge-
bÃ³d noopende die van AlexandriÃ« , het welk
de Koning Agrippa my toonde tewyl ik op
â den rechterftoel gezeten was : opdat de
Jooden, vÃ³lgens des Keyzers meening ge-
35 handhaafd worden in de gunften hen door Au-
â guftus toegeftaan > en dat gy ieder toelaaten-
53 de naar de GÃ³dsdienft zyns lands te leeven,
â alles belÃ©t het welk eenige onruft en beroerte
zou konnen veroorzaaken." Dit gedrag van
Petronius verhielp den misflag die \'er begaan

De Koning Agrippa benam daarnaa Simon 8ai,
Kanthera het Hoogepriefter-ampt , om het
aan Jonathas Ananus zoon weder te geeven,
als achtende hem waerdiger daartoe. Maar
deeze ongeneegen om het te aanvaarden , ver-
zÃ³cht daarvan verfchoond te zyn , en fprak al-
dus : â Ik acht my ten hoogften aan u ver-
pligt , Heer Koning , dat gy my zulk een
eere wilt aandoen maar naardien GÃ³d my
des niet waerdig geoordeeld heeft, behoort
het my genoeg te zyn dat ik eenmaal dat â
heylig gewaad aangenomen hebbe ; en ik â
zoud het nu zo onnozelyk niet konnen aannee-
men , alstoen. Maar, Heer Koning\', by-
aldien gy deeze waardigheyd aan iemand wilt
geeven dieze beter verdient dan ik, en die
Gode door zyne deÃ¼gd aangenaamer is , zo
zal ik niet fchroomen u mynen broeder voor â
te ftellen." Dit zeedig antwoord geviel Agrip-
pa zo wel, dat hy het Hoogepriefterfchap aan
Matthias den broeder van Jonathas gaf

Vorft om hem te doen gevangen zetten. Hy verfterkt Jerulalem-
maar dc Keyzer Klaudius verbiedt hem daarmeÃª voort te vaaren\'
Zyne treftelyke hoedaanigheden; en prachtige gebouwen. Oorzaak
zyner afkeerigheyd van Marfus Landvoogd van Syrii;. Hy geeft het
Hoogepriefterfchap aan Elioncus. Hy fterft op een yflyke wyze.
Laat zynen zoon Agrippa tÃ³t naazaat , nevens zyne drie aÃ³chters.\'
Schrikkelyke ondankbaarheyd van die van Cefarea en Sebafte jegeiis
zyne gedachteniflc. Dc Keyzer Klaudius zendt Fadus tÃ³t Landvoogd
na JudÃ©a ter oorzaakevanAgrippas jongheyd.

pa, die hem in zyne tegenfpoed zo getrouw
geweeft was, dat hy zich geene moeijelykheden
nÃ³ch gevaaren ontzag, om \'er hem blyken van
te geeven, vatte zulk een groot gevoelen op
van de dienften welke hy hem gedaan had, dat
hy met dulden kon voor hem te moeten wy-
ken. Hy vergat dan de eerbiedigheyd die hy
hem fchuldig was 5 fprak tÃ³t hem met eene vry-
heyd die niet gebruykelyk is als men tÃ³t Ko-
ningen fpreekt, en haalde zyn voorige onge-
lukken dikwils op , om hem daardoor de dien-
ften welke hy hem gedaan had indachtig te maa-
ken , en gelyk als te verwyten. Deeze moeije-
lyke en onvoorzigtige ommegang wierd ondraa-
gelyk voor dien VÃ³rft, omdat niets verdrieti-
ger is dan eene vernieuwing van onaangenaame
zaaken, nÃ³chte iets belachlyker dan onophou-
delyk van beweezene weldaaden te ipreeken.
Eyndelyk liep het misnoegen van Agrippa zo *
hoog i dat hy aan zyne gramfchap meer plaats
geevende dan aan de reden, Silas niet alleenlyk
van zyn ampt afzette , maar hem gevangen na
zyne geboorteplaats zondt-

DÃ³ch eenigen tyd daarnaa wat tÃ³t bedaaren
komende , en by zichzelven herdenkende wat
al dienften hy voormaals van hem ontvangen
hadde, liethy hem haaien om het gaftmaal, dat
hy op zyne geboortedag aan zyne vrinden gaf,
mede by te woonen. Maar dewyl Silas onbe-
quaam was om te veynzen, en dathy oordeelde
dat hem groot ongelyk van dm Koning aange-
daan

burg was : Hy beval deezen Leeraar derhalve
dat hy nevens hem zou komen zitten, en fprak
hem toen met een bezadigde ftemme aldus aan :
â Eylieve zeg my eens 3 wat van \'t geene gy ,,
hier ziet gefchieden, is tegens de Wet L/ce~
ze perfoon wierd zo befchaamd, dat hy niet
weetende wat tc antwoorden , om vcrgiftÃ¨nis
badt: en Agrippa vergaf ^them opftaandevoet,
zeggende, 33 dat de Koningen de zachtmoe-
â digheyd boven de ftrengheyd moften ftellen,
\'en hunne befcheydenheyd over hunne gram-,,
fchap doen zeegepiaaien." Zyne goedheyd
ging nÃ³g verder, wanthy zondt hem zelf met
eemg gcfchenk te rug

Onder zo veele fteden die de uytwerkingen 8z<^.
van de grootdaadigheyd deezes VÃ³rfts genoo-
ten , Ipaarde hy geene kÃ³ften om te Beryte een
prachtig fchouwtoneel, en eenen ronden fchouw-
burg, midsgaders cierlyke baden en galleryen
te fliehten. Het fchouwtooneel wierdt met vee-

Icrlcymuzyk, en andere vcrmaakelyke vertoo-
ningen ingewyd : ciij om het vÃ³lk by vreedes tyd
met eene afbeelding des oorlÃ³gs te vermaaken,
wierden\'er veertienhonderd perfoonen, die ter
dood verweezen waaren, in den ronden fchouw-
burg gebragt, en in twee hoopen verdeeld, die
zulk een hardnekkig en bloedig gevecht aangin-
gen, dat\'er van alle die misdaadigen niet Ã©Ã©n
in\'t leeven bleef

Thans begaf deeze VÃ³rft zich van Beryte na 827.
Tiberias, ftad van GalilÃ©a 5 en dewyl hy in
groot aanzien by de nabuurige VÃ³rften was,
wierdt hy aldaar bezÃ³cht van Antiochus Konincr
van Komagene, SampÃgeramus Koning der E-
meflÃ¯Ã¨niÃ«rs, Kotys Koning van klevn ArmeniÃ«,
Tolemon VÃ³rft vanPontus, en Herodes Koning
vanChalcis3 Agrippas broeder: enhy onthaal-
de hen met zo groot een beleefdheyd en pracht,
dat het bleek dat hy zulk een ftaatelyk bezoek
waerdig was. Terwyl zy alle aldaar byeen waa-
ren 3 quam Marfus Landvoogd van SyriÃ« hem
ook bezoeken j Cn Agrippa om hem de eere tc
bewyzen die men aan de Roomfche moogend-
heyd en grootheyd Ichuldig was, ging hem ze-
ven ftadiÃ«n te gemoet j en dit was de eerfte oor-
zaak van hun misverftand : want dewyl alle dÃ©
Koningen, die by hem gekomen waaren, op
Ã©Ã©nen en den zelfden wagen met hem recden
merkte Marfus die eendragt van zo veele VÃ³r\'
ften aan als eene zaak die naadelif voor \'t Kcv
zerryk was, zulks dat hy hen elk in \'t byzon-
der deed aanzeggen, datzy weder na hunrie lan-
den zouden keeren : Hierover wierdt Agrippa
zo gebÃ©lgd3 dat hy hem federd altoos eenen
haat toedroeg.

Deeze VÃ³rft ontnam Matthias het Hooge- 8i8.
priefter-ampt 3 en gaf het aan EUoneus zoon van
Canthera j en in het derde jaar zyner regeering
over \'t geheele Joodfche land 3 hieldt hy in de
ftad Cefarea, Voortyds Stratons toren f^enoemd
de plegtige fpelen, ter eere des Keyzersln^eftel /

al de Adel deslands : en op den tweeden daader
fchouwfpelen quam Agrippa \'s morgens by tyds
in de fchou wplaats, met een kleed \'t geen geheel
en af van zilver, en zo konftig gewerkt was,
dat als er de zon met haare ftraalen op fcheen,

daan was , kon hy zich niet bedwingen van tÃ³t
de galten te zeggen: Â« Gyheden ziet wat
\'33 een eere de Koning my deezen dag aandoet j
5, maar zy zal niet lang dmircn > hy zal \'er my
zo wel van berooven , als hy my fchandelyk
53 beroofd heeft van het ampt dat ik door myne
getrouwheyd verdiend had. Want meent hy
dat ik naalaaten zal vrymoedig te fpreeken.?
Naardien ik my nergens aan fchuldig kenne,
zal ik altoos ronduyt verhaalen uyt ^t Tam-
pen ik hem gered hebbe 3 wat moeijelfp
heden my om zyne behoudeniflÃ¨ en Cere over-
gekomen zyn , en wat banden en duyfte-
re kerker myn loon zyn geweeft. Zulk een
groote vcrongclyking laat zich zo niet ver-
33 geeten , en ik zal\'er niet alleenlyk geduuren-
33 de myn leeven , maar zelfs naa mynen dood
33 aan denken." Het was deezen onvoorzigti-
gen man niet genoeg dat hy dus tÃ³t de gaften
iprak 3 maar hy begeerde dat zy \'t den Koning
wÃ©Ã©r zeggen zouden 5 die ziende dat zyne
dwaasheyd ongeneeslyk was 3 hem weder in de
gevangenis deed zetten.
823. Agrippa thans zyne zÃ³rg over Jerufalem
laatende gaan, befteedde de gemeene gelden
tÃ³t het vergrooten en hooger ophaalen van de
muuren der nieuwe ftad ^ en zouze zo fterk
gemaakt hebben dat zy onwinbaar geweeft waare.
Maar Marfus Landvoogd van SyriÃ« dCn Key-
zer des verwittigd hebbende 3 fchreef die aan
â Agrippa dat hy daar meÃª niet zoud hebben
voort tc vaaren : en hy durfde hem niet onge-
hoorzaam zyn.
ts4. Deeze Koning was van natuure zo mild, wÃ©l-
daadig > en goedgunftig jegens zyne onderdaa-
nen 3 dat hy geene kÃ³ften Ipaardc 3 om zyne
regeering door groote cn lÃ³flyke daaden ver-
maard te maaken j waarin hy verfcheelde van
zynen grootvader Herodes 3 die boosaardig
cn wreed Was , en den Grieken meer be-
gunftigde dan den Jooden 3 gelyk bleek
aan de geweldige onkÃ³ften welke hy deed aan
\'t vercieren van uythecmfche fteden , door al-
daar tempelen, fchouwburgen 5 baden, en an-
dere prachtige geftichten te doen bouwen , en
grootc mildhcyt te toonen , zonder dat hy Ju-
dÃ©a ooit metiets diergelyks gewaardigde: waar-
entegen Agrippa zachtzinnig en verpligtend
jegens ieder Ã©Ã©n was, zynen onderdaanen zo
wel bejegende als den vreemdelingen, en den
verdrukten gaern te hulpe quam. Hy hieldt zyn
gewoonlyk verblyf te Jerufalem 3 en daar liep
niet een dag voorby, dat hy Gode niet Ã³ftÃ¨rde,
gelyk onze wet beveelt, naardien hy een gÃ³ds-
dienftig onderhouder onzer vaderlyke inftel-
lingen en gewoonten was.

Het gebeurde eens, terwyl Agrippa na Ce-
farea gereyfd was, dat zeker Leeraar dcr Wet,
genaamd Simon , de ftoutheyd had Van hem
te Jerufalem opentlyk te befchuldigen dat hy
een ondeugend menfch was, dien men den in-
gang tÃ³t den Tempel behoorde te weygeren,
doordien die alleenlyk voor inboorlingen moft
openftaan. De Stadvoogd den Koning kennis
hieraf gegeeven hebbende , ontving laft dien
man over te zenden. Juyft geviel het toen hy te
Cefarea aanquam, dat de vÃ³rft opdenfchouw-

het zulk een fchittcrende glans gaf, dat meh
\'c niet kon aanzien zonder van eerbiedigheyd
en verbaafdheyd bevangen te worden. Invoe-;
ge dat eenige fnoode vleyers begonden te roe-
pen : â Dat zy hunnen Koning tot nÃ³g toe
5; maar als eenen menfch hadden aangemerkt,
,5 dÃ³ch dat zy nu zagen dat ze hem als eenen
Ã¶Ã³d moften eeren, en hem bidden, dat hy â
hen wilde gunftig ^yn ; dewyl \'t fcheen dat â
hy niet van fterftvke hoedaanigheyd was, ge- â
lyk andere menfchen." Deep gÃ³dlooze taal
wierdt van Agrippa niet berifpt, nÃ³ch dieze
voerden fgelyk \'t behoorde) ftrengelyk ge-
ftraft. Maar ftraks daarnaa zyne oogen opftaan-

de, zag hy boven zyn hoofdeeften Ã¼yl op een
gefpannen koorde zitten; en bemerkte terftond :
wel dat die vogel de voorboode van zyn onheyl
was, gelyk hy eertyds die van zyn geluk waS
geweeft. Hy gaf derhalve een zwaare zucht,
en ere voelde op dat oogenblik zyn ingewand door
felle pynen aangetaft. Daarop zich tÃ³t zyne
vrinden keerende, zeyde hy : â Zie hier den
crenen , dien gylieden voor onfterflyk uyt-
fchreeuwt, op\'t punt van te fterven, en dee-
L ze onvermydelyke nood zal u tÃ³t een fpoe-
â dige overtuyginge uwer leugentaale dienen.

Maar men moet zich naar GÃ³ds wille Ichik-
â ken. Ook heb ik zo niet geleefd om berouw
van myn ftaat te hebben, en behoefde nie-
mands gelukzaligheyd te benyden.\'\' Deeze
woorden c^ezegd hebbende voelde hy dat zyne
pyn toenam; daarop droeg men hem na zyn pa-
leys,en \'t gerucht verfpreydde zich dat hy op fter-
ven la^-. Aanftonds dekte het vÃ³lk hunne hoof-
den met zakken, vÃ³lgens onze vaderlyke gewoon-
te , om GÃ³d voor des Konings gezondheyd te
bidden, en de lucht weergalmde van gejammer
cii f^eklag. Deeze VÃ³rft, die op de hoogfte ka-
mer van zyn paleys was, ziende vandaar het vÃ³lk
te? aarde neÃªrgeftrekt, kon zyn traanen niet in-
houden. Ondertuflchen hielden zyne vinnige
pynen niet op, maar rukten hem op den vyfden
dag uyt dit leeven, in \'t vieren vyftigfte jaar zyns
ouderdoms, \'twelk het zevende zyner regeerin-
ge was; wanthy had vier jaaren onder den Key-
zer Kajus geregeerd, in de drie eerfte van wel-
ke hy maar het yi.ervÃ³rftendom van Fiiippus be-
zeten had, en in \'t vierde j aar wierdt \'er dat van
Herodes byge voegd: en in de drie jaaren welke

hy onder Klaudius regeerde, gaf die Keyzer
hem daarenboven JudÃ©a, SamariÃ«, en Cefarea.
Maar hoewel zyne inkomften * zeer groot
ren, echter was hy zo mildengrootdadig, dat^a^t
hy zich genoodzaakt vondt geiden ter leen opjwaaif-^

Eer de tyding zyns doods nÃ³gverfpreyd was, duyzend,
zonden Chelcias Overfte zyns krygsvÃ³lks en He-
rodes VÃ³rft van Chalcis, beyde vyanden van Si-Saarby
las, Arifton heene om hem in de gevangenis te Â«voegen,
dooden, gelaatende zich als Ã³f zy bevÃ©l van den
Koning daartoe ontvangen hadden.

Deeze VÃ³rft die veele treffelyke hoedaanig- gjÂ®.
heden bezeten had , liet eenen zoon naa van
zeventien jaaren, oc^ Agrippa genoemd gelyk
hy, en drie dÃ³chters, wier oudfte, Berenice gt-
heeten , toen zeftien jaaren oud , aan haaren
oom Herodes getrouwd was, Mariamne-, die
de tweede was , en tien jaaren bereykt had,
was aan Julim ArchelaÃ¼s, zoon van Chelcias,
verloofd, en de derde genaamd , die

niet boven de zes jaaren oud was, was 2.-mEpi^
fanesy zoon van ArchelaÃ¼s Koning van Koma-
genc, toegezegd. ir â¢ .. â¢

Toen de dood van den Koning Agrippa 831.
ruchtbaar geworden was, vergaaten de inw^oo-
ners van Cefarea en Sebafte alle de weldaaden
die zy van hem genooten hadden ; cn hunne
gruuwelyke ondankbaarheyd ging zo verre,
dat zy zyne gedachtenis poogden te bekladden
door zulke fchamperhedcn die onbetaamelyk
zyn om te verhaalen. De trÃ³sboeven, dic toen
by menigte onder \'t vÃ³lk waaren , hadden de
ftoutheyd dat zy de ftandbeelden van dc Prin-
feffen zyne ^dÃ³chters uyt him plaats weghaal-
den.

den, en na de Ã³pÃ©nbaife hoerliuyzen bragten,
alwaar ze voor al de werreld ten toon ftaande
nÃ³g met alle bedenkelyke ftnaad mishandeld
wierden. Deeze trouwlooze ingezÃ©tenen rech-
teden daarenboven gaftmaalen op de ftraaten
aan, daar zy metbloemkranfen op\'thoofd, en
\'t haair gezalfd, aan Charon Ã³fferden, en mal-
kanderen toedronken, om hunne uytgelaatene
vreugde over den dood van dien VÃ³rft te be-
toonen. Dit baldaadig en fchamper bedryf was
het blyk dat Zy van hunne erkentlykheyd gaven
wegens alle de weldaaden, welke zy van hem,
en van zynen grootvader Herodes den Grooten
genooten hadden j want deeze laatfte had niet
alleenlyk hunne fteden doen bouwen, maarze
ook met prachtige tempelen , en zeer fchoone
havens vercierd.

De Keyzer Klaudius, by wien de jonge
Agrippa toen te Rome opgetrokken wierdt,
was zeer rouwig over den dood van zynen va-
der , en toornig tegens die van Cefarea en Se-
bafte ; en zou, om zynen eed naa te komen,
dien jongen Prins aanftonds gezonden hebben
om bezit van zyn Koningryk te neemen. Maar
zyne vrinden en vrygemaakte, die in groot aan-
zien by hem waaren, deeden hem van voornee-
men veranderen, wanneer zy hem voorhielden
dat\'et het werk van eenen bejaarden man was zo
een groot gebied te regeeren, en dat de jongheyd

HISTORI.

van Agrippa hem daartoe olibequaam maakte.

Hy befloot derhalve eenen LandvÃ³oijd n:t
JudÃ©a te zenden, die over \'t ganfche ryk Gebie-
den zoude; en weetende dat xMarftisen de over-
leeden Koning Agrippa krakkeel tzamen gehad
hadden, wilde hy die eere bewyzen aan de ge-
dachtcnifle van eenen VÃ³rft die zyn vrind ge-
weeft was , dat hy dat ampt aan zynen vyand
niet gaf Dies voorzag hy \'er Kufpius meÃª,
en beval hem boven alle dingen die van Cefarea
cn Sebafte ftrengelyk te ftraffen over den hoon
dien zy den overleeden Agrippa, en de Prin-
fÃ©flen zyne dÃ³chteren aangedaan hadden. Ook
belaftte hy hem de vyf regimenten, en het Ã³ve-
rig krygsvÃ³lk dat in die twee fteden was, na
Pontus te zenden, en eene party ^ uytdeRoom-
fchc keurbenden van SyriÃ© geligt, in hunne
plaats te leggen. DÃ³ch dit laatfte bevÃ©l wierdt
niet naagekomen ; want zy afgezondenen aan
den Keyzer gefchikt hebbende , bevreedio-den
hem, en verwierven van hem in JudÃ©a te moo-
gen blyven j het welk \'t begin was dier onhey-
len waarmede het naderhand overftÃ©lpt wierdt,
en het zaad van dien oorlÃ³g die onder de land-
voogdyfchap van Florus ontftondt. Hiervan
was Vefpafianus zo ovcrtuygd, dat toen hy
overwinnaar was, hy hen uyt dat land deed trek-
ken , om elders te woonen, gelyk wy in \'t ver-
vÃ³lg zullen zeggen.

De Keyfer Klaudius beneemt Marfus de Landvoogdy van SyriÃ« , en
geeftze aan Longinus. Fadus Landvoogd van Judc\'a doetdeoproc-
i^igcn , en de roovers die \'t ganfche land beroerden , ftraiFen , en
beveelt den Jooden het Hoogeprieflrerlyk [gewaad weder in de
vefting Antonia te brengen. Maar de Keyzer op \'t verzoek van den.
jongen Agrippa , die toen te Rome was , ftaat hen de bewaaring
daar van toe.

T^r^^ dood van den Koning Agrippa den
Grooten, van wien in \'t voorgaande boek
gefprooken is, ontnam de Keyzer Klaudius,
om door de eere dic hy zyner gedachtenifl:c be-
wees te toonen hoe zeer hy hem bemind had,
Marfus de Landvoogd van SyriÃ«, gelyk Agrip-
pa dikwils van hem verzÃ³cht had, engafzeaan