VERKT.ARING VAN DE GEBF.ZIGDF; VERKORTINGEN.

_ ji (als oud-rornelnsch uctal), vjlfliondord; — A (als oud-romelnsch «etal), vUf duizend; — A (in do schcikundc), azijnzuur.

A of A⁰ = anno, In hot Jaar, Ion jaro; —

A. = Are, vierkanlo rocdo; —a.a. = ana, elk evenveel (op recepten); — A. a. a. = amal-(lama (z. a.) — A. a. C. = anno ante Christum, in \'t jaar vóór Christus; — A. aer. vuig. = anno aerae vulgaris, In \'t Jaar der gewone tijdrekening ; — A. A. M. of A. M. = ariïum magister, meester der kunsten; — AA. LL. M. of A. L. M. = art,urn liberalium magister, meester der vr|je kunston; — A. a. u. c. of A. «. c. = anno ah urhe rondt Ui, anno urbis eondftae, in \'t jaar v. de bouwing der stad (Rome); — A. II = ar-tium baccalaureus, lat. baccaluureus (candidnat) dor vr|jo kunsten; — A. b. = aurca bulla, de gouden hul; — a. Igt;. = arenosum balneum, zandbad; — A. C. = anno Christi, in \'tjaar van Ctirlstus, ook Augustana Confessie (z. a.); — Ac., acadmia, hoogeschool; — a. c. = anni cur-réntis, anno currénte, van of in \'t loopendo jaar;

— A. IX — anno Domini, in \'t Jaar onzes llee-ren; — Ad. of ad. (In do muziek) adagio, langzaam; — a. d. — ante diem, vóór den (bepaalden) dag of termijn); a dalo, v. den dag (der uitvaardiging) af; — add. (op recepten), addalur of aride, men voege er by, voeg er lig; — A. K = Archi-Episcópus, aartsbisschop; — a. f. — anni futuri, van liet aanstaande jaar; — a. h. I.

— ad hunc lorum, te dezer plaatse; — A. I. = Altesse im/ifriale. Keizerlijke Hoogheid; — ./. M. = anno mundi, in \'tjaar der wereld; ook ar-tïum magister, meester der (vr|je) kunsten; ook amJca manu, met vriendenhand, met vriend (op adressen v. brieven); — a. m. = al marro, naar het gewicht; — a. m. c. = a mundo rondïto, of a. o. r. — ab. orbe condïto, van de schepping der wereld; — a. n. r. = anno orbis redémli, in \'tjaar na de verlossing der wereld; — A. I\'., Amsterdamscb peil; — A. I\'. nt A° Pquot;, a. p. ola°p° = anno passato, In het afgeloopen Jaar;

— a. pr. = anni preséntis, van bel tegenwoordige of loopende Jaar; — a. pracc., a. praet. = anni praecedéntis of praelenH, van \'t vorige Jaar;

— a. p. II. c. = anno post tlomam rondïtam, in \'t Jaar na Ramos bouwing; — A. II = aca-dcnüae rector, rector der universiteit; ook Altesse royale. Koninklijke Hoogheid; — n. r. = anno regni, in \'tjaar der regeering; — a. r. s. = anno restauratae of recuperatae salülis, in \'t Jaar na de herstelling des hells; — A. S. = Altesse sïrfnissime, Doorluchilge Hoogheid; — a. s., aanslaande; — A. SS. — acta sanctórum,

vierde imuK.

handelingen of geschiedenis der heiligen; a. u. c. — anno urbis comiïtae, In \'tjaar na Romes stichting; — a. u. s. = actum ut supra (z. a.)

«-, gr. de zoogen. alpha privalivum (z. alpha), beeft vóór vele gr. woorden eene ontkennende, opbellende of tegenstellende kracht, geiyk bet nederd. on-, zoo b.v. akratie, apathie, asthenie, atoom enz.; vóór eene klinkletter staal daarvoor an, b.v. anoniem, anorganisch.

a, lal. voorz., z. ab.

a, fr., voor, togen, om, b. v. de el a een gl.

a, Hal. voorz,, by, aan, op, In, over, tegen, na, niet, van, voor, onder, b, v. a capella, z. onder kapel, a conto, z. onder conto.

A. als muntteeken = de eerste stad van een staat, waar do munten geslagen worden, b. v. in Frankrijk: Parys; in Oostenrijk; Wee-nen; in Pruisen en bet Duitsche rijk: Rorlyn.

A, f. Mus. zesde toon van de toonschaal uit C of ut, anders la gebeeten.

A en O (alpha en omega), de eerste en laatste letter van bet gr. alphabet; van daar: begin einde, de eerste en laatste, hot gewichtigste en dierbaarste; toenaam des Hellands. (Oponb. Joh. i, 8.)

Aabam, o. alcbomlstlsche naam van \'1 lood.

Aalbert, Aiberl, iiiansn., verkorting v. \'tonde A del bert, z. ond. Adela.

Aam, voorin, ned, vochimaat: voor fr. wyn = l»5,2i liter of kan ; voor rijn- of moczelwyn = i48,! liter; voor iirandewyn = 222,(\')i liter; voor olie = 148,5 liter.

Aap, m. Mar, oude naam van \'t bezaanstagzeil.

Aarib, z. v. a. Bedoeïenen (z. a.)

Aaron, lieljr. naam (Aharön): de verlichte; — Aaron, Aaronswortel, z. v. a. a ron,

aarts, voorz. by sommige woorden, die eene waardigheid aanduiden, als vader, bisschop, priester enz,, komt af van het gr. arrhein, beginnen, en beleckent zooveel als eerste; hel staat ook liy woorden, die eene zedeiyke boe-dnnlgbeld aanduiden, als aartsguit, aartsketter, enz. Neemt een gr, woord dat archa achlerop, dan gebruikt men dezen uitgang In \'t ned., onder den vorm arch, onvertaald, als monarch, schol arch, patriarch, enz.; — aartsambten, die nmblen, welke de dniische keur-vorsten hy de kroning eens roomschen keizers óf In persoon óf door plaatsvervangers waarnamen : de aartsschenker, aartsspysopdrager, aarlsmaarschalk, aartskamerheer en aarlsscberm-meestor.

Aas, n. voorin, ned, goudgewicht = n,fl\'i8

I

wichtjes; benaming der éenen op de dobbelen doinino-stcenen cn in hel kaartspel. Aat, in. japnnscho rozeroodo edcisteen. Ab, de llile maand v. h. liaiKeriyke en de 3de van het godsdienstige Jaar der Iraelieten (overeenkomende met een gedeelte van Juli en van Augustus).

ab, (vóór I en lt;/ abs, vóór andere medeklinkers, behalve ft, gewoonlijk a) lal. voorz.: van; in daarmede samengestelde woorden komt het overeen met ons af, ont, weg, enz. b. v. abdiceeren, abjureeren, abslraheeren, avoceeren.

Aba, f. Kml. turksche wollen stof voor mantels, ook Salonika geheeten.

Abab, m. turk. vrye turksche matroos, ababa, f. wilde papaver (fr. coquelicot), Abaca, f. naam eener soort v. banaanboom (Musa text 11 us) en der uit zijne vezels vervaardigde hennip, in a n 111 a-henrilp, op de Phi-llppijnsche eilanden.

Abacissus, Abaeist, z. onder a li a c u s. abacomes, m. (pi. abacomiles) mid. lal. schutsheer van een klooster.

Abacot, n. eng. (spr. ébecol) de staatsmuts In den vorm eener dubbele kroon, hel hoofdsieraad der oude eng. koningen.

Abactie, f. lat. {abactio, vgl. abigeeren) de wegdryving, laz. de veediefstal; — abaciïo partus of fcelus, f. lat. Med. de afdrUving der vrucht; — abactor, in. veedief,

a baciilo ad angülum, lat., eig. van de zijde eens driehoeks tol zijnen hoek (hesluiten), d. i. eene ongerijmde gevolgtrekking maken.

Abacus, n lal., rekentafel hU de Ouden; abacus PylhagorJcus, tafel v. veriiienlgvuldlging in de gedaante eens vierhoeks; Arch, de bovenste vierkante plaat, waarmede hel kapiteel eener znil bedekt is; — abacissus, m. de dunne plaat, die den overgang tusschen den abacus en hel kapiteel uitmaakt; — abaeist, m. nw. lal. rekenmeester.

abada, f. sp. aziatische neushoren m. Abaddön, m. hebr. (v. dbad. te gronde gaan) verderver, vernieler, verwoester; benaming van den engel des afgronds Opciih. Jph. IX, II); afgrond der hel.

Abadieten, m. pi. muzelmansche secle in Arable, land Oman.

Abadsji, abaï, m. de maand Augustus by de Turken, naar den syrlschen almanak.

abaisseeren (spr. abüss—), fr. (abaisser) nederiaten, doen zakken; vernederen.

abaliëneeren, lal. ab-alienarei vgl. aii-ëen, enz.) vreemd maken, ontvreemden, vervreemden, afkeerig, afvallig maken; — abalic-ndndi jus, n. het recht van vervreemding; — abaliënatie (spr. t=ts), f. vervreemding, overgang van eigendom; verslooting.

Aban, m. beschermgeest der yzerniynen In de perz. godenleer; de achlste maand (October) in den perz. en syro-macedoiiischcn kalemler.

Abandon, n. fr. (spr. abahdóii, mid. lat, abandonum, nbnndum, ontslaan uit ad bunnum donuin, d. 1. dalio of missie i/i bunnum, volledige afstand, overgave ia de macht eens anderen); Jur. by zee-assnranlIBn, liet recht van afstand, d. I. het recht des verzekerden om aan den assuradeur schip en goed tegen betaling der verzekerde som over te laten, en hel recht des verzekeraars om door betaling der verzekerde som aan den verassureerde zich van de kosten der redding of vrymakliig van schip en goed Ie bevryden; ook verlaten toestand; nalatigheid, verwaarloozlng; — aban-donneeren, verlaten, opgeven, prysgeven, laten varen, afstand doen; In den zeehandel enz. het aandeel In verzekerde goederen, schepen, enz. aan den assuradeur onder zekere voorwaarden afstaan; in de krygsk. geabandonneerde posten, verlaten, opgegeven posten; — abandonneering, f. verlating, opgeving, afstanddoening, afstand.

Abaned, m. de linnen lyfgonlel der Jood-sche priesters.

Abanga, f. Hot. naam eener palnihooni-vruclil op SI. Thomas.

Abannatie (spr. l=ts) f. mid. lat. (ab-annalio, v. ab en annus) Jur. de verbanning voor een Jaar wegens manslag, om het gebeurde door afwezigheid des daders in vergetelheid te brengen.

Abaptiston, n. gr., z. v, a. trepaan (z. a.)

abarbei, m. perzische munt (circa f I.)

abarceeren, nw.ial. (ab-arccre) Jur. ie-m a a d a b-, iemand uil zyne bezitting verdryven.

Abarnahas, n. alchemistische naam der magnesla.

Abartamen, n. alchenilstlsche naam van hel lood.

Abarticulatie (spr. I = ts), f. nw.ial. (vgl, articulatie) Med. ontwrichting, verrekking, z. v. a. diarthrosls.

(i bas, f, zie bas.

Abas, m. perz. gewicht van J karaat om paarlen Ie wegen = ^ gram; ook eene perzische rekenmunt = i mamoedls (z. a.)

abassaménlo, of liever abbassaménlo, n. II., de daling, verlaging, hel vallen; KmL a. di jirezzn, de daling van den prgs.

Abat-chauvée, f. fr. (spr. aba-sjowi\') Kml. geringe wolsoort in Pollou en omstreken.

Abatellemént, m. (fr. spr. —tell\'mdii) het handelsverbod des franschen consuls in de Levant aan fransche kooplieden, die hunne verplichtingen niet nakomen.

Abatis of abattis, n. (fr. spr. abali) Arch, puin; Mil. eene verhakking; hy Jagers: eene menigte geveld wild; by slagers; afval, huid, talk, enz.; by gieters: de ledematen der standbeelden.

Abat-jour, n. fr. (spr. aba-jóér) een kei-dervensier, licht venster, vallicht, schuin venster, waardoor het licht van hoven invalt, koekoek; — vensterscherm tot afwering der zonnestraleii, zonneblind; — sleriyk uitgesneden papier, dat \'s avonds over den halion van een lamp- of gaslicht een schoon elfect doel.

abaton, n. gr. (van abatos, ontocgiinkciyk). Met allerliiMIiKstc, hot door een voorhsmgsel omgeven koor in giieksche kerken.

Abator, a last or m. gr., bestraller van t kwade; naam van Zeus; naam van een der drie |gt;a»rden van I\'lalo (in Boccaccio\'s Gene-aiogie der Goden).

Abator, m. nw.lat. wederrechtelgk iM\'zlt-nemer, overweidiger.

Abattage, f. fr. (spr. —Iduzj\') het liout-veiien, iiakioon; ook: groote iioul of klinknagel ; — abattant, m. (spr. —tan) cen val-of dwarslnik vóór de vensters ot. deuren der koopmansgewelven; — abattement, n. (sjir. aabll\'mdn) de neerslachtigheid, verslagenheid, afmatting, uilputting; — abatteur, m. liout-veller; (tig.)prater, pocher; —abattoir,n. (fr. —loar) (openhaar) slachthuis; — abattu, ge-abattcerd, afgemat, krachteloos, moede, vermoeid, moedeloos.

abatlilta, liever a balluta, it. (spr. —loelu) Mu/.. naar de maat, nauwkeurig afgemeten.

Abat-vent, n. fr. (spr. aba-wdh) een windbord, windschorm, weerdak; dekmat over boomen.

ah nure, lat., geheime raad.

Abavi, Abavo, m. (in sommige afrikaan-sche tongvallen) de hoahah ot apenbroodboom. Abba, abbas, rn., syr., vader; (z. a.);

— abas eximptm, lat. (vgl. ex line eren) een vrU-abi, die niet onder ccnen bisschop staat;

— abbate, it., of abbé, fr. m. een alii; ook een woreidiyk geestelijke, die in Krank rijk en Italië, zonder eene abdy ie behben, zich als een abt kleedt en voordoet; — te Genua heet de eerste raadsheer Abbale del Popoio; te Milaan noemt men de gilde-dekens ook abba/i, en In /. l\'ïanknjk heel de persoon, die de lande-lyke volksvermaken regelt, Alibi! de la jouinem (jeuncs.se).

abbassamenlo, z. abassamenlo.

Abbassi, m. pi^rz. zilvermunt, zoo gehee-len naar den khailf Abbas, vroeger =90 cis., nu lil cis.: — russ. zilvermunt in Georglö, = ■20 kopeken.

abbassamento, n. Hal. het neerslaan dei-hand hij hel maatslaan, neerslag m.; liet zei-ten van de eene hand onder de andere hu hel klavlerspel, zoodat de handen elkander kruisen; daling, f. b. v. a. ili prezzo, daling van den prijs; a. di voce, zakken der slem.

Abbassiden, m. pi. een vorslongesiaclil, afstammende van Muhameds oom, Abbas, in Bagdad on Ugypte, v. Till—liSS; — een vor-stengeslaebt in PerzlB, v. IMO—nili.

abbastioneeren (van buslion), zie onder ba s t ld o.

Abbate, abbé, onder a h li a. Abboena, m. arab. (Ahuna, onze vader) opperste geestelijke der abysslnische kerk.

abbrevieeron, nw. lal. (abbremare, v. brevis, e, kort) afkorten, verkorten; — abbre-vialöres of abbreviators, pi. verkoriers, sehrlftverkoriers; pauseiyke kanselarysehryvers;

— abbreviatuur, f. verkorting, sehriftvcr-korting; verkortingsleeken; korte inhoud.

Abces, zie onder a b s c e s.

Abcis, abcissie, zie onder abscin-d e e r e n.

Abd, arab., in samengestelde eigennamen: knecht; l). v. Abd-allah, knecht (lods; Abd-el-kader, knecht desmaebiigen (Gods); Abd-el-Medsjid, knecht des glorieryken (Gods).

Abdal, m. arab. (eig. pi. van baihl, een plaatsvervanger; een vroom man) een muha-medaansch monnik in Perzie en OostindliS; — dweper, enthousiast, in.

Abderieten, m. pi. gr., inwoners der oude thracische stad Abdéra, wegens hunne onnoo-zelheid vermaard; Hg. onnoozele, dwaze, onverstandige menschen; — abderietenstre-ken, domme zetten, bespolleiyke dwaasheden, kanipersinkjes; — abderiotisch, eenvoudig, onnoozel, zol, belachelijk; abderiseeren of abderologiseeren, zotte, lielacheiyke, ongerymde dingen zeggen, beuzelen; — abde-ritisme, n. het geloof der Abderieten, naar hetwelk b. v. het menscheiyk geslacht op de bereikte hoogte van ontwikkeling eeuwig moet stilstaan.

Abdést, alidiisi, n. perz. (van ab, water, en \'lesl, hand) de handwassching, inz. hel wassehen v. do handen, het gezicht, enz., by de Muhamedanen vóór hel gebed.

Abdicatie (spr. t = Is), f. de vrywillige afstand van eene waardigheid of bediening; afdanking, uiislulling; abdicalio heridilalis, af-stand eener erfenis; abd. juris, afstand v. een recht; abditaméntum, n. het afgelrok-kene, afgedongene v. eene bepaalde som; — abdiceeren, lat. iabdicure) afstand doen, zyne aanspraak op iets lalen varen; afslaan, verwerpen.

Abdis, z. onder abt.

Abditaméntum, z. oud. a b d 1 c e e r e n.

abdomen, n. lal. het onderiyt, de hulk; — abdominaal, adj. nw. lat., wat lot het on-deriyfbehdorl, h. v. abdominale zenuwen, aderen, buikzenuwon, bulkaderen; ahdo-m 1 nale-p 1 el liór a, lal.-gr., volbloedigheid in \'t onderiyt-, — abdomineus, adj. dikbuikig, vet buikig; abdominoskopie, lal.-gr., het onderzoek van \'I onderiyt.

abdorrhaman, m. arab. dienaar des Bannbarllgen.

abduceeren, lal. (abdücere) af- of wegvoeren; Chir. een lid van \'I llcliaam afvoeren, verwijderen; — abdüctie, f. de at- of wegvoering; Chir. het hiiitenwaarls-bewegen van een lid; abdüctor, m. Anal, spier, waardoor een lid v. \'I lichaam buitenwaarts bewogen Hordl, aflrekkende. Iiuilenwaarts-trekkende spier.

Abdust, zie a b d e s I.

abecedeeren (nederl. met vreemden mi-gang) de letters naar volgorde van \'I alphabet opzeggen; Muz. de toonladder naar de letternamen der tonen afzingen; abecedarius.

in. een leerling v. het ABC; een lieglnnnar, aanvanger In zUti vak; — pi. abecedaru, in. spotimnm der wederdoopers, omdat zU aun-vankelUk alle wetenschappen, zelfs lezen on schrUvcn, verwierpen.

Abednêgo, m. (helir. ^iheilneijo) hehr. naam: dienaar des lichts.

Abel, m. hehr. naam (llébel) do verganko-lyke, damp, (j\'lelhold.

abelardiseeren, ontmannen, geiyk men dit den heroemden Ahelard In de lide eeuw, op aansteking van den oom zyner minnares lle-ioïse, deed wedervaren.

Abelianen, abelieten, abilïërs, abeZdïden, abelonieten, m. pl. eene naar Ahel, Adams zoon, honoemde christenseete der vierde eeuw, wier leden zich v. alle echteiyke gemeenschap met hunne vrouwen onthielden, maar, om hun genootschap niet to laten uitsterven, vreemde kinderen aannamen.

Abellagium, a h o 11 a g i u m, n. mid. lat. (van het Ir. nhcille, hy, en dit van \'t lat. npi-ciila, verkiw. van apis) het byeiirecht of het recht eens leenheeren op de hUenzwermen van zUn leenman.

Abelmosch, f. (arah. aboe-el-misk, elg. vader van den moschus, d. 1. voorzien van mo-schus; vgl. moschus) bisam- of muskuskorrels eener plant (Hthlscus a hel moschus) in de helde Indien, de Levant, enz., vooral lol parfumeeren.

Aben, m. arah., z. v. a. ehn, z. aid. Abencerragen, m. pl. een van Ahen-Cerag afstammend machtig geslacht der Moo-ren in Granada, dat door dichters veelvuldig is bezongen.

n béne pldcilo, Hal. (spr. —platsjito), Muz. naar welgevallen; vgl. placilum.

Abeöna, de godin der vertrekkenden, eene guilin, die ile Romeinen hy hun op-rels-gaan aanriepen; vgl. Adeona.

ah epislólis, lat., hriefwisselingvoerder, secretaris.

Aber, m. eelt. de mond eener rivier, de haven, zeehaven, sluiphaven (en vele eng. plaatsnamen, h. v. Aberdeen, Aheravon, Ahernethy, enz.)

Aberdaan, m. (heter dan a h herd a a n, of dan lahherdaan), geiyk men gewooniyk zegt en schrijft (als afkomstig van Aberdeen, scholsche zee- en koopstad), m. tijne soort van kabeljauw, van zoutevlsch (G a d us br o s m e, enz.)

aberreeren, lat. [ab-cnare) afdwalen, af-wyken; dwalen, feilen; — aberratie (spr. I = lx), f. Astron. afdwaling, afwyking, h. v. van hel liclit; schynliare afwijking eener vaste ster. ab espéiin, Hal. uit ervaring.

ub demo, Hal. van eeuwigheid af. Abevacuatie, (spr. I=t.i),t. nw. lat. Med. gedeelteiyke, onvolkomen ontlasting of ontle-diging.

nb exetutinnc, z. ond. executie. Abgregatie, (spr. t=ts), f. nw. lat. afzondering, afscheiding van de kudde ((/re®). (ib /itnc, lat. .lur. van dezen tyd af; ab hoe

et ab hae, of ub hoe et aii har et nb illa, van dezen en dien, van dezen en van dien en van genen, d. I. zander orde, In \'t honderd, in \'t wild ;

— ab hodiérno, van heden af. abhorreeren, lat. (abhorrêre) afschrikken,

verafschuwen, verwerpen; ook versmaden; af-wyken; niet passen; — abhorrent, adj. (lat. abhórrem) afwykend, onpassend; — abhor-rénten (eng. abhórrers), pl. eene parly in Engeland onder Karei II, die de beginselen der oppositie verwierp, In tegenoverstelling met de adreasers of petitlonorsj — abhor-réntie, abhorreseéntie (spr. t=ts), f. nw. lat., de afschuw.

abhorteeren, nw. lat., afraden, ontraden;

— abhortatie, (spr. Iie=tsie), f. afrading. Abib, m. hehr., de maand der aren, eerste

maand van het kerkeiyk jaar der Israëlieten (nl-san), overeenkomende met een gedeelte van Maart en van April.

Abiëtlne, n. (van \'t lat. abies, denneboom) Chem. harsstof uit de straatsburger terpentUn;

— abiëtaat, n. denneliarszuur-zout. Abigail, m. hehr. naam: vader der sterkte.

Ook f. een vrouwennaam: vadervreugde.

abigeeren, lat. (abig/re) wegdryven, vee stelen; — abigeaat of abiqedtus, m. Jur. dief-sial van vee -, —nftijea/or, m. veedief.

Abime, f. fr. (van gr. a priv. en busma, grond, lioilem) grondelooze diepte, afgrond, kolk; lig. veelvraat, nlmmerzat; — abimeeren, fr. (abhner) ie gronde richten, in eenen afgrond storten, doen zinken, verderven; bederven, ver-nietigen; neerslachtig maken, ontmoedigen; — geablmeerd zyn (h. v. in schulden), zich in reddelooze omstandigheden lievimlen.

Abimëlech, m. hehr. naam: vader des konlngs.

ab imn peetore, lat. z. pectus. Abinabad, m. hehr. naam: vader der edelaardigheid, de edelaardige.

ub incunubülis, z. onder i a c u n a b e I e n; — nb initio, z. ond. initlum; — ab instantia, z. ond. Instantie; ■— ub intestato, z. ond. Intestaat.

Abïram, m. hehr. naam: vader des hoog-moeds, ilc trotsche.

abirriteeren, nw lat. (nbirritare), Med, den prikkel verminderen, de te groote organische gevoellgheid wegnemen ; — Abirritatie (spr. tie—tsie), f. vermindering der prikkeling of levenswerkzaamheid (In oenig lichaamsdeel); — abirritant, adj. den prikkel verminderend.

Abltie (spr. t—ts), f. lal. (abitlo) het heengaan, weggaan, vertrek; — abiturieeren, nw. lat. (abitufire, als desidoratlvum afgeleid van abïre, af-, weggaan) op hot punt slaan van do school ie verlaten; — abituriënt, m. van de school of academic afgaand student (in Dnitsch-land); — abituriénts-examen, n. het onderzoek der van do school vertrekkenden, eindexamen.

abjicieeren, lat. (abjieére) wegwerpen, verwerpen, verachten; — abject, adj. lat. ab-

jéclus, a, urn) laag, laairtiartlg; verachtel(jk, verworpen; — abjéctie (spr. t=ls), f. de wegwerping; minachting, verachting, visrachtciyk-hold, zelfvorlaglng, laaghartigheid.

abjudiceeren, lal. {abjudicare) Jur. ge-icciilelUk onlzeggen; niislilliykcn; — abjudi-catie (spr. l—ts), f. de gerechtelUkc weigering, loochening hij eede; plechtige ontzegging.

abjureeren, lat. (abjurare) afzweren, met eenen eed loochenen; — abjuratie (spr. l=ts), f. de afzwering, loochening onder eede; — ab-juratórisch, adj. afzwerend.

ablacteeren, lat. (ablaclare, vgl. 1 a c t c e-rcn) afmelken, eene manier van enten, door inlating van eenen tak in een ondergeplanten stam; een kind spenen; — ablactatie (spr. tie—lsie), Mcd. het spenen dor kinderen.

Ablaque, f. fr. (spr. ablAk\') Kmt. perziache parelzyde.

Ablata, pl. lat. (van ahlalus a, um, weggenomen, van auferre, wegdragen, enz.) liet weg-genomene, ontvreemde, ontsloiene; — ablatio (spr. t=ls), f, (nw. lat. ahlulto) de wegneming, inz. van een lichaamsdeel; — ablatief, ab-lativus, z. casus.

ablegeeren, lat. {abteaare) wegzenden, wegsturen, verwijderen; voor een Jaar verbannen; — ablegaat, m. {ableqalus) een afgevaardigde, een geesteiUke, dien do paus soms als apostolisch legaat afzendt; ook een gehan-nene; — ablegatie (spr. l=ls), f. eenjarige verhanning, Jaarhan.

Ablepsïe, f. gr. (ablepsin, van u priv. en bUpcin, zien) de iiilndheld, ontbering van \'t gezicht ; lig. lillndhcld van den geest, stompzinnigheid.

abligureeren, lal. (abligurire) verbrassen, verkwisien, door de keel Jagen; — abli-guritie (spr. lt;=lt;«), t. verkwisting, verhrassing.

ablueeren, lat. (ablucre) afwasschen, wegspoelen ; — abluentta, n. pl. afvoeringsmiddelen, vloeibare zuiverende, oplossende en weekmakende geneesmiddelen; — ablütie (spr lt;=lt;s), f. afspoeling, reiniging, zuivering; ook de bandwnssching der priesters in de R. K. kerk; nok dc uitöpoeiing van den miskelk en de daartoe gebezigde wUn; Pharm. deultwasschingeener artseny.

abmah, in. perz. de maand Augustus naar den syrischen kalender.

abnegoeren, lal. [abnegare) ontzeggen, weigeren, afslaan, loochenen; — abnegatie (spr. t=tx), f. de ontzegging, weigering, loochening. Abnelécten, m. alchem. naam v. de aluin. Abner, m. (Abnër) hebr. naam: vader des llchls, de lichtende.

abnet, m. v. abaned.

abnórm, lat. [abnómis, c-, vgl. norm)v. den regel afwykend, oniegolmattg; ook misvormd; Mcd. gebrekkig, legennatuuriyk, zieke-tyk ; —abnormiteit, f, nw. lat. {nbnomVns) onregelmatigheid, misvormdheid, gebrekkigheid, zleketyke, onnatuuriyke locsland, b. v. van een lichaamsdeel.

abnueeren, lat. (abnuire) dooi\'hoofdschudden weigeren, neen wenken.

Aboe, arab. In samengest. eigennamen: vader; b, v. Aboe-Addallah, vader van Abd-allah, vader van den profeet Muliained ; Aboe-bekr, vader der maagd; vgl. abd en a belui os ch.

Aboekélb, m. arab. (v. aboe, vader, en kclb, hond) naam, dien de Egyptenaren den holland. ryksdaalder gaven, dewyi zy den daarop geslagen leeuw voor eenen hond aanzagen; — zilvermunt In Syrië, = I; piaster.

Aboel, arab. in eigennamen, samengetr. uit aboe en til, b. v. Aboelfëda, d. i. varter der verlossing, of verzoening, naam van een beroemd geschledschryver en geograaf.

Aboena, titel van den melropolltuan van Abysslnle, boteekenrte z. v. a. onze vader.

aboloeren, lat. (ubolcre) afschaflen, opheffen, uitdelgen; — abolitio (spr. lt;=lt;s), f. af-schaning eener zaak; vergeving eener misdaad door bel vernietigen der aanklacht; — abo-litie-brief, brief van genade-verleening; — abniilio rrimïnis, Jur. ophclllng, ultdeiging eener misdaad, zoodat er geen onderzoek naar wordt gedaan; «. infaniïae, de ultdeiging der schande, herstelling der eer; — abolitiónist, m. iem., die de afschalling der slavernU begeert en daarvoor ijvert; verdediger der slaven-emanclpatie in Amerika.

Abollagium, z. a b e 11 a g i u m. Aboma, z. v, a. boa (z. a.) Abomasus, m. nw. lat. (van lal. omi/sum, runderdarm, pens) vierde maag der herkauwende dieren, vetmaag.

abomineeren, lat. (abomtnari; v. omen, vgl. dit woord) verfoeien, vervloeken, een afschuw hebben; — abominabel, adj. afschu-wetyk, verfoeieiyk; — abominatie, f. de verfoeiing, verwensching; de afschuweiyke daad.

abondeeren, abondantie, abon-daut, z. a b u n d e e r e n

abonneeren, fr. «hoiiHer .■ mld. lal. abon-nare) zyne deelneming aan eene zaak verzekeren, Inteekenen, toezeggen, vooruitbetalen; — abonnént, fr. abonné, in. inteekenaar, voor-uilbetaler, voorafbesteller; — abonnement, n, fr, de Inteekenlng, voorafbestelllng, vooruitbetaling op het bezit of genot eener zaak; — abonnement simitendu (spr. abonn\'mdii suspaiidü), een opgelieven of niel geldig abonnement.

abordeeren, fr. {abnrder, vgl. boord) aanlanden; enteren, aan boord klampen; aanspreken ; — op het eerste ahord (spr. abór) in den beginne, aanvanketyk, liy het eerste aanspreken; — abordabel,adj. toegan-keiyk, licht te genaken; — abordage, f. (spr. —dadzj\') het aanstoolea; het enteren der schepen ; hel aanspreken.

Aborigines, m. pl. lat., de oorspronketyke Inwoners, eerste bewoners van een land, stamvolken, die van den aanvang af («ft oriaXne) daar gewoond hebben, In tegenoverstelling v. kolonisten.

aborinhawortel, m. konliiKuwortol, wortel eenor hruilltnimsctui plant, welke bi aklnt,\' en ontlasting tiewerkt.

Abórtus, m. Int. (pl. abortus) do miskraam, do ontijdige bevalling; oborlm procuratto, Jm. do opzotlelyko afdrijving eenor menseholijke vrucht; bevordering van eeno ontijdige bevalling; — aborticidium, n. nw. lal. bet doo-don dor vrucht in het lichaam dor moedor; — aborteeren, (lal. abortare) ontijdig baron, oeno miskraam krygon, te vroeg bevniion; — abortïva, n. pi. Mod. middelen tor afdrijving van de vrucht, abortieve of afdryvondo middelen.

aboucheeren (spr. aboesjeeren), fr. (abou-rher, v. bouche, mond) een mondgesprek houden, samensprokon; samonvoogen. Inpassen; — — abouchement, n. (spr. aboesj\'mdii) samenspraak, mondeling onderhoud; samenvoeging, inpassing.

Abouchouchou, n. fr. (spr. abnesjocsjóé) soort van grof laken, in /. Frankryk vervaardigd, en inz. voor de Levant on Egypte bostomd.

a bout, fr. (spr. —boe) op hot uitorste, radeloos; — n boul imrtanl (spr. —porld/i), van zoor naby (I). v. op iemand schieten, zoodat liet einde lboul) van hol wapen hot voorwerp schier raakt).

«ft «oo, enz., z. ond. ovum.

Abra, f. turk. eeno oud-poolsche zilvermunt, ongeveer = so conls.

Abracadabra, n. nietsbeteokenende, zinledige laai; een too verwoord, dat men als amulet ter vrywaring van allerlei kwalen, op een briefje In don vorm eens driehoeks geschreven, by zich droog (vvaarschyniyk verwant mot a 1) r a x a s).

Abraham, in. liebr. naam; eig. vader der hoogte (Alaam); voorts: vader dor menigte of van vele volkoren — abrahamieten, secto dor oostorsctio kerk In de \'Jdo eeuw, die do godheid van .lozus Christus loochendo; zoo genoemd naar haren stichter Abraham van Antlochlc; ook de naam der hobeomscbo deïsten, eeno secto in Bohemen op het einde dor 18de eeuw, die openiyk betydonis dood van hot geloof dos aartsvaders Abrahams vóór zyno besnydenis; — abrahamsschoot, m. (f. moul iidnnnle) Mil. eone schotvrye plaats l)y belogeringen, waar de nieuwsgierigen zonder gevaar bot iiombar-dement kunnen zien; ook iedere plaats, waar men zich veilig, gomakkeiyk en geheel naar gonoogon bevindt. (Hel woord is ontleend aan Luk. XVI. 4i.)

Abrasie, f. nw. lat. (abrasfo, van abradire) Chir. afschaving, afschilforlng.

ri bras ouverts, z. ond. bras.

Abraxas, rn. (waarschyniyk naar do gotalho-tookonis dor gr. letters hot getal IKiS uitdrukkende, waarmede do gnostische secto der Basili-dianon de gezamontyko wereldgeesten aanduidde) geheimzinnige tooverwoordon of teokenen, inz. op gesneden steenon (a b r a x a s s t o o n o n), die als amulottcn (z. aid.) dienen.

abregeeren (spr. a-zj) fr, {abréqer, v. li. lat, abbreviate) verkorten, kort samenvatten; — abrégé, n, fr, (spr. (/=zj) uittroksol, korte Inhoud; — abrégér, pi. ook abstract on gehoeten, de toonstaven of trekkers dor orgelregisters.

abrego, m, sp, zuidwestenwind, abrenunciatie of abrenunciatio, f, lat. lossproking des doopellngs van den duivel en zyno werken,

abreptie, f, lat, schelding, losmaking dor ziel van hot lichaam.

abrevieeren, z., zie abhrevleeren, abri, n, fr, dak om voor weer en wind te besclmlten; — abrivent, n. fr. (spr. —van) windscherm.

Abróah, n. soort van lijn bengaalsch neteldoek (ook a i) r o li a n 1 on m a 11 e m o 11 o go-heeten.

abrogeeren, lat. (abroijare) afschaffen, op-hoffon, voor ongeldig verklaren, bulten werking stellen; Kmt. een gegeven last of oetio commissie terug nomen; —abrogatie, f. (spr. t=ls), de afscballlng, opholllng (v. wetten).

Abröma, Abrome, f. gr. (v. a prlv. en bröma, voedsel, dus niet-voodend, ion opzichte van de vrucht) Kot, do kakao-maluwe, een fraai hloolondeoostindischoon nieuwhollandscho struik, Abrönen, m. |)i. gr. (Abrön en Hubrön, eigenn., eon verwyfd man in Agios, v. \'1 gr. habrós, wooidorlg, woekeiyk) wookoiyko men-schon, wellustelingen,

Abrotónum, abrotanum, n, gr, (elg. habnil juoii) Bot, averuit, eeno alsomsoort (Artemisia abrotanum).

abrupt, lal, {abruplus, n, um, v, abrutn-püre, afbreken) afgobrokon; onsamenhangend, zonder verbinding; — ex nbrilplo, op eonmaai, plotseling, onverwacht, snol; onvoorbereid; in abrüplo necessitatis, in don uitersten nood; — abrüpta, n. pi, iilotselinge invallen, onvoorbereid gezegde, geestige invallen; — abrüp-tie (spr, l=ts), do afbreking; plotselinge ver-stommlng (dor muziek),

Abrus, m, (lat. aftrus prccatorïus) Bot. pn-ternostererwt, eeno peulvrucht in gelukkig Arable, Egypte en IndlB, welker hoogroodo, zwartgevlekte erwten door do vrouwen als halssieraad gedragen worden; te Amsterdam noemt men zo weosboonljes, naar hot kostuum dor weeskinderen aldaar.

abruteeren, fr. (abrutir, van brut, ruw; brute, redeloos dier, = lat. brutus) vordioriyken, tot oen boost maken, gansch verstompen: liu Is ganschoiyk goa brutoord, d. 1. verdlerlUkt, verstompt; — abrutissement, n. (spr. abru-tiess\'mdii) vordioriyking; doinhoid van oen beest, volslagen domheid.

Absalom, absalon, m. liebr. naam (aft-schalöm): vader dos vrodes.

Absces, a b o o s, n. lat. (abscéssus, m, van abs-cedüre, af- of henengaan) ettergezwel, etterbuil, verzwering; abscéssus apértus, open, goedaardig gezwel; a. aquósus, watorzakgozwel; a.

(jannraenósm, kankergezwel; n. laclüus, lym-phat\'icus, mclealus, sanguintu/t, simulatus of s/mrius, ecu melk-, lytnpha-, kern-, hloed-, schijn- el valsch-gozwel.

abscindeeren, lat. ab-uindfre, schelden, afsnijden; — abscissen, f. pl. afsnijdsels; — abscissen-lijn, Math, eene rechte lün, ille In de hoogore meetkunde ter hepallnf; van de eigenschappen eener kromme iyn ef vlakte wordt aangenomen; — abscis, f dal gedoolte der ahsclssen-iyn, \'1 welk tnsschen haar aanvangspunt en dat eener ordinaat (z. a.) IIkI; —ab-scissie, f. de scheiding, lossnydlng, het afsny-den; Riiet. hel afbreken.

absént, lal. (dftsen.v) afwezig, afwezend; verstrooid van gedachten; uhsens rorens, lat., wie afwezig Is, krufjl niets; — absénten, m. pl. afwezigen; — abséntie (spr. I=ts) fr. aft.sciift\', (spr. absahs\') afwezigheid; verstrooidheid; — absentie van geest (fr. absence d\'esprit, spr. — despri) afwezigheid van geest, verstroold-iieid van gedachte; absenlta causa lis, Jur. afwezigheid uit oorzaak, gegronde, ook toevallige afwezigheid; «. extiaordinarxa, buitengewone afwezigheid, verwydering van de gewone verbiyf-plaats; rt. ficta, verdichte afwezigheid; o. ma-liliösa, eene kwaadwillige nfwez.; a. vilupera-bflis, i)erispenswaardlge nfwez.; n. volunlarfa, eene vrywillige, willekeurige afwez.; absen-tiegeld, n. geld ie betalen voor verzuim; som die voor afwezigheid wordt afgetrokken;

— abaenteeren (zich), nw. lat. [nhsen-Inre) zich verwydoren, henongtiun; — absentisme, n. het afwezig zyn van eene plaats, enz., de (verkeerde) gewoonte der iersclie grondeigenaars om buiten Ierland ie wonen. Deze zeiven heeieti absentees (spr. ebsenlies).

Absiden, absiden-lijn, zie upside n.

Absint, n. gr. (apsinlhinn) alsem (lat. ar-themista absinlhium); ook aisemdrank of alsem-jenever of -brandewyn-, — absinthaat, n. Chem. een zout, voortgebracht door de vereeni-glng van aisemznur met eene basis, alsemzuur-zout; — absinthine, f. Chem. de stof, die den alsem bitter maakt; — absinthiet, m. alsemwyn.

absit! lat. (v. nbsum, abessc, verwyderd zyn) dat zy verre! God verhoede \'I! absil omen, moge dit geen voorteeken zyn!

absolumént, adv. fr. (spr. —maii) volstrekt, noodzakeiyk, gebiedend.

absolveeren, lat. (absolvtre) vrijspreken, ontbinden; voleinden; wegzenden; absolvlre a rilalióne, Jur. van de dagvaarding vryspreken; absolvere ab inslanlia, z. onder instantie;

— absoluut, (absnliilus, a. urn) eig. voleindigd, volledig; op zich zeiven, volsireki. uit zy-nen aard (b. v. onmogeiyk, onuitvoerhaar); Imi-ten alle betrekking (in tegenoverstelling met het betrekkeiykeof relatieve); onbepaald, onvermy-deiyk, onveranderiyk, onbeperkt, onafbankeiyk; liet absolute, liet eeuwige, bet goddeiyk ware;

— absoluutheid, f. onbepaaldheid, onbeperktheid; — absolütie (spr. lt;=/s), f. de vry-spreking, het ontslag, de kwytseheidlng van zonden of siraifen, genadeverleening; ook vryspre-king van de zonde na de biecht by K. katholieken ;

— Jur. absolutio ab inslanlia, ontslag van de Instantie, voorloopige vryspraak; a. plenana, volledige vryspraak; — absolutio-daalder, m. fransclie gedenkpenning, In 1895 geslagen, by gelegenheid dat de paus den ban, over Hendrik IV uitgesproken, ophief; — absolutisme, n. nw. lat., z. v. a. pro-dost i na tie; ook onbeperkte alleenheerschappy; het aanhangen van de grondbeginsels daarvan;- absolutist, m. aanhanger van zulk een staatsvorm;

— Jur. absolulorïa senlrnha, f. of absnlulorium, n. een vonnis van vryspraak, eene recbteriyke ophettlng van schuld, verantwoordeiykheid, enz.

absorbeeren, lal. iabsnrbcre) Inzuigen, in zich trekken,opslorpen; verteren, insiokken, verzwelgen ; — absorbeerende of absorp-tieve middelen, of absorbenlia, n. pl. IHed. middelen, die de vochtigheden van andere lichamen in zich trekken, opslorpende middelen; — absórptie (spr. I=s) f. het inzuigen, de opslorping van vochten; vertering,verkwisting,verzwelging ; — absorptiviteit, f. (fr. absorp-tivilé) opsiorpingsverinogen.

ahsiiue, lal., zonder; absque causaecoqniliune, zonder kennis van zaken, zonder vooraf gedaan onderzoek; «. omni exceplióne, z. exceptie ond. e x c i p i e e r e n; u. ulla enndilione, zonder eenlge voorwaarde, onvoorwaardeiyk.

Abstemïus, m. lat. (v. abs en lemelum voor lèmum, oen bedwelmende drank, mede, wyn) een matige, een die de gave der onthouding beeft; een wijnhaier.

Absténti en Abstentie, z. onder a list i n e e re n.

abstergeeren, lat. abstcrqcre) reinigen, afvoeren; — abstergént, adj. (lat. absiïr-oens) afvoerend, zuiverend; — abslergentia, n. pi. Chir. uitwendig afvoerende of zuiverende middelen, wondzulveringsmiddeien; — abstér-sie, f. nw. lat. liet reinigen, zuiveren, uliwas-schen eener wond; — abstersief, adj. afvoerend, reinigend, zuiverend.

abstineeren, lat. (abslinire) zich onthouden ; — atislinendi jus, z. ond. jus;- absti-nént dat. abslinens) adj. onthoudzaam, matig;

— abstinentie (spr. tie=lsie), f. (lal. absli-«eii(ïo) onthouding, inz. van spys en drank; — abstinentie-dagen, dagen van onthouding, vastendagen; —absténti, m. pi. lat., zy, die zich in de eerste christenkerk van de godsdienstoefening moesten onihouden; — absténtie (spr. Iie=lsie), nw. lat. (abslenlïo), Jur. afstand van eene erfenis.

abstraheeren, lat. {abs I ra here) in de gedachte aftrekken, afzonderen; van iets afzien, iets opgeven, laten varen, niet meer daaraan denken; uit eene zaak iets afleiden, daaruit besluiten; — abstract, adj., adv. afgetrokken in de gedachten, afgezonderd, op zich zelf beschouwd, algemeen; onw ezeuiyk, enkel gedacht;

— abstract getal, onbenoemd getal; —

abstracte wetenschappen, zuivere wc-tensclmppen (In tegenst. mei de toegepaste); in abslraclo, lat. in hel afRelrokkene, op zich zeif, in hel aiKemeen hesciiouwd; — abstractum, n., pl. abstracta, liet afgetrokkene, eene af-getrokkene gedachte, begrip of denkbeeld; ah-stractum pro concrilo, lal., hel afgetrokkene of algemeene begrip voor hel hijzondere; — ab-stracten, z. abregés; — abstractheid, f. afgetrokkenheid der begrippen; — abstractie (spr. t=s) t. l) de in gedachte voorgenomen aftrekking of afzondering v, do eigenschap of v. een deel der zaak v. die zaak zelve, begripsscheiding, ook de veraigomeoning van een begrip; 4) de verstrooidheid, de afwezigheid v. aandacht; — abstractie-vermogen, hel vermogen om afgetrokkene, bo-vcnzinneiyke denkbeelden te vormen; — ab-stractief, n. nw. lat. Chem. een aftreksel van geesten of sappen; abslraclilius spiritus, lal. wllngeest, waaraan door distillatie over plantaardige stoffen de geur en de kracht daarvan medegedeeld is.

abstrudeeren, lat. (abs-lrwlUre) elg. weg-stooten, van daar: verbergen, geheim houden;

— abstruus (abslrüsus, a um) diep verhor-gen, donker, zwaar te verstaan, te doorgronden, onilnldelUk, onverstaanbaar.

absumeeren, lal. (ab-sumëre) wegnemen, verminderen, verteren, verbruiken.

absumptie, f. (spr. —psie) wegneming, vertering, verbruik.

absurd, lat. (absürdus, a, um) ongerllmd, zot, onverstandig, onnoozel, bclacheiyk; — lem. ad absunlum brengen of zetten, d. I. züne tegenpartij toonen, dat zyn beweerde ongeryind, belachetyk en geheel onhoudbaar Is; Geom. ah absurdo bewüzen, uil het ongerUmde bewyzen;

— absurditeit, f. [absurdlta.s) eeno ongc-rymdheld, zotheid, strydigheld mol de rede, enz.

absus, m. lal. onbebouwde akker. Abt (later lat. abbas, van \'l syr. en chald. abba, vader), m. een hooge geesteiyke, hoofd van eene abdy of kloosterlijk slift; — abdis (later lal. abbatissa) f. vrouweiyk hoofd van een klooster of geesteiyk stift, z. onder abba. Abuis, z. abusus.

Abulie, f. gr. (van a priv. en büles-thai, willen) willoosheid.

abundeeren, lat. (abmdure, fr. abonder, spr. abohdé) overvloed hebben, overvloeien; overvloedig voorhanden zyn; — abundant, adj., lal. (abündans), abundnnler, abündc, adv. rykeiyk, overvloedig, ruim, In overvloed; — abundantie (spr. t=ts) f. (lal. ahundantia, fr. abondance, spr. abónddiis\') de overvloed, ryk-dom; ex ahundantia cordis os loquitur, uil den overvloed des harten spreekt de mond; waar het hart vol van Is, loopt de mond van over;

— Abundantïa (spr. t-ls) do godin des overvioeds by de Romeinen; — Abundia, f. (mld. lat. Domino. Abundm, oud-fr. Dame lln-honde), de godin des overvioeds In de celtlsche fabelleer.

ah uno disce omnes, z. u n u s.

Abusus, m. lal. (vgl. us us) hel misbruik ; ahüsus non tollil «sum, lat., het inisbruik neemt hel (behooriyk) gebruik niet weg; — abuis, n. de vergissing, de misslag, misrekening; — abuseeren, fr. (abuser) misbruiken; misleiden, bedriegen, foppen, beet hebben; zich abuseeren, zich vergissen, zicli verzinnen; — abusief, of lal. abusive, per abüsum, fr. par alius (spr. parabii), per abuis, by verzinning, by vergissing; strydlg met de taal; be-drlegiyk.

Abyme, m. fr. (spr. abiem\'), en Abys-sus, m. gr., z. abline.

abyssus ahyssum invneat, lal. elg. de afgrond roept den afgrond; (lig.) de eene fout heeft de andere ten gevolge.

Acacia, f. (gr. akakia van aki, spits, punt) Not. de acacia-boom, eene uitbeemscbe plantensoort, meest met twee dorens van onderen aan den bladsteel; Inz. de gomdragende acacia [slcncia gummifera), die de bekende arablsche «om levert; gewoonlijk ook voor de by ons wassende robinia (Robinia pseudacaoia), een tiO tol Sfl voet hooge boom, zoo geheeten naar •ten Franschman Kobin, die hem uil Amerika naar Europa overbracht; — acacia-sap, Chem. een droog extract uit hel sap der groene peulen van den egypt. hablah, een sameiit rekkend geneesmiddel.

Academie, z. akademie; —acajou, z. anacard 1 e en mahagonie; — o copélla, z. ond. kapel; —« capïle ad ca/cem, z. ond. caput; — a capriccio, z. ond. c n p r 1 c e.

Acantses of acanzis, m. pl. lurk. vry-wllllgors bü de turkscho lichte troepen.

Acariden, f. pl., nw. lat. acarides, aca-ridiae, gr. dkari, v. akarês, klein, nietig) N. II. myten-, madensnortcn.

A car nar, z. ach er nar. acoroïdhars, f. gele hars van de Botany-baal (van de Xa n t ho r r h oea arboroa), ook als gele gummi (eng. Vellow-gum) in den handel bekend.

Acartum, n. alchemistische naam van de menie

Acatalectïcus, z. ond. katalekllkos. Acazdir, m. alchemistische naam van het lin,

acc., verkorting van accepi, ik heb ontvangen; ook van accusatief (z. casus.)

accableeren, fr. (accabler) overladen, bezwaren, belasten, nederdrukken; — acca-blant, adj. drukkend, bedroevend, treurig; — accablement, n. (spr. akabl\'mdh) neerslachtigheid, kommer, hartzeer.

academia dcllu crusca, z. crusca. accapareeren, fr. (accaparer), woeker-nchligon opkoop dryven, Inz. van levensmiddelen ; — accapareur, m. opkooper, woekeraar met opgekochte waren; —accaparement, n. (spr. —par\'mdii), woekoraebtige opkoop.

accaretzémle en accarezzewlminte, it. Muz. streelcnd, vleiend, ilcfeiyk.

accedeeren, lat. (arcedére) bUvallon, toestemmen, Inwilligen; — accëdo. Ik willig In, Ik stem toe; a. neinini, Ik vul niemand bü. Ik kies niemand der genoemden (Inz, liü de verkiezing van een paus).

acoelereeren, lal. (accelcrare) bespoedigen, verbaasten, sneller voortgaan; — accelerando, It. (spr. alsje—) Mnz. spoedig, met toenemende snelheid, aanwassenden spoed; — acceleratie (spr. t—ts) [. lal. de bespoediging, verhaasting, versnelde beweging; — accele-ratief, adj. nw. lat. versnellend, bespoedigend ; — acceleratoren, m. pi. Anal, versnellende spieren; ook eene soort van diligence, in Kngeland uitgevonden.

accendeeren, (lat. accendire) aansteken, doen ontbranden; aanhitsen, prikkelen, tergen;

— accendlbel, accensibel, adj. nw. lal. onl brandbaar; prikkelbaar; — accendibili-teit, f. ontbrandbaarheid; — accensie, t. (spr. —zie) ontbranding.

accénsus, lat. gerechtsdienaar; — a c c e n-s i, pi. ook een soort soldaten bU de Romeinen.

Accént, n. lat. (accéntm, van ad, lol, en canlwt, gezang) Gram. de loon, die bet spraakgeluid vergezelt, de byioon, nadruk op lettergreep of woord, kleinloon; — een toonteeken op eene lettergreep; — de wUze van uitspreken ; accéntm ecclesiasCicus, in. de kerktoon, de kerkelijke stembuiging bU altaargezangen; — accensor, m. voorzanger, toongever; — ao-centueeren, nw. lat. (tr. accen/uer) den toon geven, op eene lettergreep of een woord den nadruk leggen; behoorlijk uitsproken; — met accenten teekenon; — accentuatie (spr. tie—lsie), f. de loonaandulding, klemlegging; — het plaatsen dor toonteekens.

accïipi, hit. (van accipëre) ik heb ontvangen;

— accepisse, n. (eig. ontvangen hebben) het bewgs van ontvang; — accépt, n., z. v. a. acceptatie; z. lager; — accepta, n. pl. ontvangsten; — acceptabel, adj. aannemelijk, aanneembaar, het aannemen waard; — acceptant, m. aannemer, hg, die oenen op hem getrokken wissel door zijne naamteekenlng goedkeurt; — acceptatie (spr. lie—luie), f. nw. lat., de aanneming, het aannemen van een wissel om dien ten gestelden tüde te betalen; acccplalln camb/i, wisselaanneming, belofte der wlsselbetaling; n. donaliönis, altdrukkeiykc aanneming eener (locgedachte) schenking; a. ju-raménii, aanbod om den opgelegden eed te doen; — acceptatie-boek, oen boek, waarin alle geaccepteerde wissels opgeleekend worden; — acceptatie-tijd, de wettelijke lijd, waarop een wissel verUiond en aangenomen moet worden; — accepteeren \'lat, accep-tare, fr. accepter) aannemen, erkennen, goedkeuren ; — acceptibiliteit, f. de aannemelijkheid, ontvankelijkheid; — accéptie (spr. /=/,() f. de aanneming, opneming; de aangenomen beteekenis van een woord; —accepti-latie (spr. Iie=lsie) f. eig. accépti latin, d. I. overbrenging eener betaalde schuld In het rekenboek, een oud-romelnsebe vorm van kwijting; schriftelijke verklaring van de ontvangst eener inderdaad niet ontvangen zaak.

Accés, m. lat. (accéssm, van accedfre, z. accedeeren) de toegang, vergunning lot bü-wonlng van eenige bijeenkomst; de verkiesbaarheid tot hooge kerkelijke waardigheden; ook tr. (spr, aksè) de aanval van eene ziekte, eene koorts; de vergunning om over een meisje te verkeeren; — accessibel, adj. nw. lat. (fr. accessible) toegankelijk,genaakbaar; bekilmbaar; — accessibiliteit, f. toegankelijkheid; minzaamheid; — accéssie, f. lat. (accessio) de loetrede, vermeerdering, hetgeen aan de hoofdzaak nog wordt toegevoegd; de troonsbeklim-ming, aanvang der regeering; — accessio-verdrag, in liet staatsrecht; verdrag van toetreding, waardoor een Slaat deel neemt aan het verbond of verdrag van andere Stalen; — ac-cessist, m. nw. lal.. Iemand, die onbezoldigd, met uitzlelil op werkelijke plaatsing, by eenig college Is aangesteld; ook wie medezitting heeft by eene rechtbank -, — accéssit, n. (eig. hot perfectum van accedërc: \'lis er by gekomen) de tweede of lagere prys, de byprys; — ac-cessorium, n. het toevoegsel, aanhangsel; Piet. bet bywerk, de toegift; — accesannum sequitur suitm principale of accessio sequitur rem principalem, lal., wat recht is In de hoofdzaak, geldt ook van bel daartoe behoorende, ook: wlen do hoofdzaak toekomt, dien behoort ook het bywerk toe; — accessórisch, of fr. accessoir (spr. aksessodr) adj. bykomend, toegevoegd.

acciaccatüra, f. 11. (spr. atsjakaloera) Mnz. hel aanslaan v. naast elkander liggende tonen (van een hulptoon met den hoofdtoon te geiyk, waarby alleen de laatste wordt aangehouden; fr. pincii étaulfé]; ook de verdubbeling dor Inlervallon van bet kwarls-sextenakkoord met de linkerhand, ler-wyi de rechter alleen hel dominant-akkoord aanslaat; als liyw. daarvoor acciaccato.

Accidens, lal. (van accidcre, by-, loc-, voorvallen, gebeuren, enz.) of accidént, n. (fr. spr. aksiddn), leis toevalligs, niet wezenlijk tot de zaak behoorende; een toeval, voorval (doorgaans in kwaden zin); l\'icl. de afbreking der zonnestralen door eene wolk; ook liet liebt, dal niet van hel hoofdlicht voorkomt; — accidentïën, pl. bü-inkomslen, toevulligo anibst voordeelen; — jicr accidens, ot fr. par at-cident, loevallig; — accidenteel, (nw. lat. accidentalis, of fr. accidentel) toevallig, niet onderworpen aan vaste wetten; — acciden-talia, pl., toevalligbeden; — acc/dit in puncto, quad non sperutur in anno, \'I gebeurt (vaak) in een oogenblik, wat men niet hoopt (durft hopen) in \'tjaar; het onverwiiehte grypt dikwijls plaats.

Accijs, accijns, m. (fr. accise, mld. lat. accisia, van \'I lal, accidcre, besnyden, besnoeien, uccisum, besneden, besnoeid, al-of men zclde; eene besnoeiing van de winst; vgl, het zwlt. L a n d - S c li n 11 z voor belasting) 1) oorspron-

kelijk loiloro indirecte helnstiuK, en als zoo-(ianift allUd teuenoverKesteld aan de directe belastingen, die van de grondbezittinB geheven worden; i)ciasling of ini|iosl op ievonsmiiideien, enz., die dadelijk hij den invoer moot iietnald worden; i) do plaats, waar do accys betaald wordt j — accijsbaar, aan den impost of ac-cgs onderhevig; — accijsvrij, vrg van Impost of accüs,

accil, alchemistische naam voor hei lood. Accisme, n. gr. (akkismós) do weigering in schijn, d. i. de spraakwending, waardoor iemand over zaken, die hij gaarne heeft of wenscht, zoodanig zich uitdrukt, alsof er hem nlois aan gelegen ware.

accipïtres, accipitrini, m. pi. lat. (ac-rilt iter, havik) orde der roofvogels, Inz. het val-kengesiaebt.

accisa, t. Paraguay-ihee. acclameeren, lat. (acclamare) toeroepen, toejuichen. Jubelend ontvangen; — acclamatie (spr. 1=1.1) f. toeroeping, toejuiching, vreugdegeroep; luidruchtige goedkeuring; pnr accln-mation fr. (spr. —siöii), of bij acclamatie, met eenparige en luid uitgedrukte toestemming, mei gejuich, zonder hoofdelUke stemming (b. v verkiezen, oen voorslag aannemen).

acclief, adj. lat. {acclivis, e) zacht opsii)-gend; — accliviteit, f. (lat. arclivïlas) de zachte verhooging van den grond, zwakke glooiing.

acclimatiseeren, nw. lat.-gr., van k li-ma, z. aid.) aan de hemelstreek, het klimaat gewennen, inheemsch maken; — acclima-t(at)ie (spr. /=(.?), gew. acclimatlsatie (spr. tie=tsie), acclimatiseering, f. de gewenning aan het klimaat.

acclineeren, lat. (acrlinare) aanleunen, overhellen, neigen.

Accliviteit, z. ond. aeclief. accludeeren, nw. lat. (accludire, van ml en clawllre, sluiien) aansluiten, aanbuigen-,— acclüsum, n. de aansluiting, hyiago.

arcofiliema, f. ital. (spr. akkoljénlta, van ac-cniiliere, fr. accueillir, van \'I lat. ad-colligire) Kmi. do aanneming van eenen wissel.

accöla, m. lat. een aan- of hywoner, volkplanter, bijzitter; — accolaat, n. bet recht lot bijwoning, büzltting.

accoleeren, fr. {nrcoler, van cnl, rou = lal. collum, hals), omhelzen, omarmen; samenvatten,

ompalen; door strikjes ( j ] ) vereenigen; Kmt.

vele posten in een koopmansboek samentrekken ; — accolade, f. de omhelzing, omarming, waarmede in Engeland de nieuwe ridders van de z.yde des konlngs vereerd werden; naam van de haakjes ter verbinding van woorden of regels, of in de IMnz. van eenige noten; ook de ridderslag; — accolage, f. (spr. aknlaazj\') de aanbinding b. v. der wijnstokken of ranken; — accolement, n. fr. (spr. —knlmaii) ruimte tusschen het plaveisel eener straat en do sloot of greppel.

accommodeeren, lal. (accommoilare: fr.

aemmmoder) in orde brengen, aanpassen, bedienen ; een muziekinstrument gemakkeiyk en goed klaarmaken; — zich acc-, een vergeiyk treffen, een geschil bijleggen; nok zich opmaken, kappen; — accommodeering, liet In orde brengen, de schikking; liet opmaken (van het hmir); — accommodabel, adj. nw. lat. (fr. accommodable) aanwendiiaar, voegiyk, dienstig, doelmatig; — accommodage, f. fr. (spr, —iliiazj) de toehoreiding v. spyzen, het opmaken v. baren, enz.; het loon daarvoor; —accom-modant, adj. buigzaam, Inschlkkeiyk, gedienstig ; — accommodatie (spr. lt;=lt;«), f. lat. Uimimmmlalln) de schikking; aanwending; toegevendheid, 1). v. Jegens andere meeningen, buigzaamheid, inschikkelijkheid; — accommodatie-vermogen, n. (der oogen), het vermogen der oogen om op verschillenden afstand te zien; — accommodement, n. (spr. —min) de Inrichting v. een huis, kamer, enz. tot gemak; onthaal, bediening; hyicgging, schikking in der minne, vcrgeiyk.

accompagneeren (spr. akohpanjeeren) fr. {accompagneri vgl. compagnc, enz.) vergezellen, begeleiden (b. v. een speeltuig), mede Instemmen, medespelen, medezingen; — ac-compagnist, m. degene, die met spel of zang begeleidt -, — accompagnemént, n. (fr. spr. —maii) de begoleiding, het gelolde, gevolg; heigeen men met een ander speelt of zingt; nok de sieraden om een wapenschild;

— accnmpagndln, adv. it. (spr. f;n=«j) met accompagnement of begeleiding.

accompleeren (spr. akoii—) fr. Uirrnm-plir, van \'I lat. ad-complëre) vervullen, voleinden, voltrekken, voltooien; — accomplis-semént, m. (fr. spr. —plies\'mdh), de vervulling, volirekking, voltooiing.

Accoord, n. fr. {accord, v. \'t lat. ad en enr, cordis, het hart, volgens anderen van chorda, gr. chordc, de snaar) het samenkllnkon, welluidend samenstemmen v. tonen, v. speeltuigen ; de tonen zeiven; ovcreenslemming, eendracht; oen vergeiyk of verdrag, afspraak, overeenkomst; goedwillige overgave eener vesting; Inz. verdrag, contract, overeenkomst omtrent te verrichten arbeid en hetaling, vergeiyk tusschen schuldelscher en schuldenaar; goedwillige overgave eener vesting aan den belegeraar; — d\'accord (spr. dakór) /.yn, eenstemmig zyn, overeenstemmen, dezelfde meening hebben. Inwilligen;

— accordeón, n. fr. Muz. de handbarmonika, een te Weenen door Damlan (IHift) uitgevonden speeltuig; — accordeeren, welluidend samenkllnken v. tonen; overeenstemmen, zich schikken; bewilligen, toestaan, het eens worden ; een vergclgk trolTen met ecu schuldenaar, die niet kan betalen; vergeiyken (van rekeningen) ; Piet., schaduw en licht goed verdeeien, eenheid en overeenstemming In zgne schilderyen brengen; — geaccordeerd, adj. bedongen; toegestaan; — accordeering, f. beding. Inwilliging, loegeving; — accordfibel, adj. fr. (accordable) vereenigbaar, wat toe Ie stommen

is, zich laat ovorcon hrmgen — acconlnméiiln, n. II. Muz, hol snmonstommcn v, speeltuigen en stemmen j — accordoir, m. fr. (spr. —((nnj\') con stemhamer, stemvork, stempüp.

Accorporatie (spr, /=lt;«), (. nw. iat. in-Hjvlni!.

Accostoeren, nw. int. (accostare) naderen, op zyde komen; aanspreken; — accos-tabel, artj. (fr. accoslahle) genaakbaar, lian-delbaar.

Accotement, n. fr. (spr. nkol\'mdn) het zy- of voetpad langs den grooten weg; fHori.] wryvlng der deelen van een uurwerk; — ac-cotoir, m. fr. (spr. —Inar) de zyieuning, 1). v. van een armstoel.

accotoneeren, (laken, stof) opkaardeu, ruig maken.

accoucheeren (spr. akoesj—), fr. imrou-rher, van cnucher, liggen) eeno vrouw in barensnood bUstaan, baar verlossen; la de kraam komen, baren; — accoucheur, m. een vroeii-meester; — accoucheuse, t. eene vroedvrouw; — accouchement, m. (spr. —mrin) ile bevalling, verlossing, bet la de kraam komen ; — ook de verloskunde; — accouchement par force, verlossing door middel van instru-meaten; — accoucheer-huis, buis of ge-stirlil voor kraamvrouwen; — accoucheer-stoel, kraamvrouwestoel.

accoupleeren (fr. spr. «/toe—), fr. (nccou-/tier, van couple, paar) paren, koppelen, samenbinden, samenvoegen.

accoutreeren, fr. (spr. -koe-) toetakelen, opdirken, belacbelük kleeden; — accoutrement, n. (spr. akoetremaii) belacbelUke kleedu, toetakeling.

Accoutumance, f. fr. (spr. akoetumahs\'; vgl. c o u t u m e) verwcndbeld of kwade gewoonte.

accrediteeren, fr. (accrédiler, vgl. cre-(111) bewaarheiden, volinachl geven, In aanzien, vertrouwen brengen; door aanbeveling liU eenen derde vertrouwen doen schenken; — een geaccrediteerd minister, een staatsdienaar, die met een geloofsbrief van z.yn hof naar een ander hof gezonden wordt; — een geaccred 1-teerd scbrijver. een sehryver, die geloof verdient, die \'1 vertrouwen en den hyval van\'t lezend publiek beeft; — by iemand geaccrediteerd z.yn, vertrouwen by Iemand genieten, in aanzien hy hem staan, veel hy hem geiden of vermogen.

accresceeren, lal. (nccrescëre) aanwassen, toenemen, zich vermeerderen; aanbesterven, Ie beurt vallen; — accrescéndi jus, zie jus; — ac-erescéntie (spr. f=/s), fr. nw. lat., locne-mlng, aanwas; — accrêtie (spr. I=t.i), f. lal. inccrelio) vermeerdering, aanbooping, wasdom.

accrimineeren, nieuw-lat. (z. crimen) beschuldigen, aanklagen; — accriminatie, r. (spr. I—Is) beschuldiging aanklacht.

accrocheeren (spr. akrosj—), fr. (nccro-c/ier) eig. aanhaken, aanhangen; verhindering in iels brengen; — zich acc aan leis hangen of liggen, zich aan Iets stooten, haperen.

accroupeeren, fr. (spr. akroe—), fr. (s\'oc-croupir) nederhurken; van dieren; zlcli op de achterpooten zetten.

accueilleeren (spr. akeulj—), fr. (accueil-lir), elg. aan-, op- of verzamelen, van \'t lat. ad-colliglre) ontvangen, aannemen; bejegenen; — accueil, n. (spr. akeulj) do ontvangst, do opneming, bet onthaal, de bejegening; aanneming van een wissel, enz.

accubatie, f. lal. (v. ac-umbeeren) het liggen aan tafel (op de wyze der ouden).

acculeeren, (r. ncculer, Hal. acculare, van \'t lat. culm, fr. rul, achterste) Kijsch. zich te veel op liet kruis van \'t paard zetten.

accumbeeren, lat. accumbüre) in half liggende houding aan tafel zitten (op de wyze dei-oude Romeinen); — accumbéntie, f. nw. lal., hel zitten In liggende of leunende houding.

accumuleeren, lal. {accumuiare: vgl. c u m u I e e r e n) ophoopen, opstapelen, vermeerderen, byeenzamelen; — accumulatie (spr. 1=1«), f. de opeenbonplng, hyeonzamellng; hoop ;

— accumulator, m. krachtopzameiaar, een door W. Armstrong ullgevonden hydraulisch toestel om lasten op Ie heffen, ook hij bydraull-scbe persen; toestel om clectrlciteit op te hoepen voor later gebruik.

accuraat, adj. lat. (accuratm, a, urn, van accurare, verzorgen, met zorgvuldigheid behandelen; vgl. cura) nauwkeurig, zorgvuldig, bedachtzaam, juist, stipt, ordciyk, zonder fout; — accuratésse, f. (van \'t Hal. nccuralezia), de nauwkeurigheid, juistheid, stiptheid, zorgvuldigheid, viyt, liefde tot orde.

accuseeren, lal. (accmare) aanklagen, beklagen, beschuldigen; Kmt. bericht geven, b. v. van de ontvangst eens briefs;— accusabel, adj. {accusab\'ilis, e) aanklaagbaar, te beschuldigen ; — accusatie (spr. I-Is), f. de aanklacht, klacht, beschuldiging; — acrusnlio conlwnaliae, lal. ,lur. iieschuldlglng hy afwezigheid, by verstek; — nccusalor, m. klager, aanklager, beschuldiger; — actusalorie, te laste leggend, beschuldigend, by wyze van aanklacht. — accu-sa lus, m. de aangeklaagde, beschuldigde; — accusatief of accusativus, z. casus.

acéntra, n. pl. lat. organische vormen zonder constant midden.

Acephali of A k e p h a 11, pl. gr. {aké-phaloi, van kepltalc, hoofd, en a priv.) nitsgc-boorlen zonder hoofd; N. II. soorl van weekdieren zonder hoofd; zinnelooze dwepers, die geen opperhoofd willen dulden, zooals de levellers ten lyde van Hendrik I van Engeland;

— acephalisch, hoofdeloos, zonder opperhoofd; (van boeken) zonder begin; defect van voren.

acérb, lal. (acerbus, a, urn) bitter, wrang;

— acerbatie (spr. lt;=lt;«), f. nw. lal., de verbittering, vergalling; — acerbeeren, (lat. acerbitre) bitter, wrang maken; verbitteren, vergallen, verontrusten; — acerbiteit, f. lat. {acerhitas) bllterbeld, hardheid, onvrlendeiykheld.

Aceriden of Akcriden pi. nr. (van o priv. en kêros, was) Med. pleisters of zalven zonder was,

acérisch, adj. nw. lat. (van \'t lat. neer, ahorn) van ahorn; Ghem. acldum acerïcwn, ahorn/.uur.

Acérra, f. lat. wierookklstje, wlcrookdoosje; ook zeker altaar hg do Romeinen om er voor de overledenen op te offeren; — a. hiilorica, uitgelezen verzameling van geschiedenissen; — a. philologtca, van phllologlsche verhandelingen.

acerveeren, lat. {acermre, van acervus, hoo|)) aan-, ophoopen; — acervaiim, hoopswijze, hij hoepen; — acervatie (spr. /=ls), f. op-hooping.

acescent, adj. lal. (acéscens, van acescën, zuur worden) zuurachtig; — acescentia, n. pi. Med. voedlngs- en geneesmiddelen, die licht zuur worden; — acescéntie, f. zuurwording, het zuur; — aceium, n. lat., azgn; — a. cere-oisïae, hlerazyn; — a. medkatum, krulderazün;

— «. satumïnum, loodazyn; — a. vini, wynazyn;

— acetabulum n. azynllesch -, Anat. heup-hoite; — acetaten, n. pl. Chem. azgnzure zouten; — acetifactie, r. (spr. —ksie) az|jn-hereidlng; — acetifleeren, azijnzuur maken;

— acetiflcatie, f. het zuurworden; — acë-tometer, m. azUnmeter ; — acétisch, adj. azynzuur, zuurachtig, rinsch; — acetyl, n. basis van \'t azynzuur; ~ acetylzuur, n. azynzuur; — acetylig zuur, eene uil azynzuur met zwavelzuur en bruinsteen bereid zuur.

Acesie of a k ë s l s f. gr. (van akêisthai, heeien Med., genezing, heeling; weleer eene uit kinderbaren bereide artseny); — acesma of akésma, n. een heel-, geneesmiddel.

Acetaat, acetum, enz., enz., zie onder acescent.

Acheeers, pl. (gr. Achaiol, lat. Jchaei) een oud-grleksche volksstam, oorspronkeiyk in Thes-saliS, later over een groot gedeelte van den Peloponnesus verspreid; by Homerus de collec-tieve naam der Orleken in \'t algemeen.

Achsemëniswortel, m. een tooverwor-tel, dien het bygeloof de kracht toekende om vrees en schrik aan te jagen.

achalandeeren (sp. rh=sj), fr. {achalan-iler), vgl. c h a I a n d) klanten, koopers lokken, beklant maken.

d chnrue, z. ond. c h n r g e.

Acharistie, f. gr. (aclmrislia) de ondankbaarheid, ondank.

acharneeren (spr. ch=sj), fr. {achamer, van lat. (■«/•«, vleesch, fr. chnir, eig. een dier op het vleesch aanhitsen en begeerig maken), verbitteren, vergrammen; — geacbarneerd, verbitterd; sterk gezet, verzot, enz.; — achar-nemént, n. (fr. spr. asjarn\'mdh) de vurige begeerte naar leis, liltle, woede; stryd-, moordlust. Acharya, z. aisjarya.

Achates, m. gr , mansnaam, inz. de naam van den I rouwen vriend en wapenbroeder van Cneas; vandaar In \'I algemeen voor; trouwe gezel, strydgenoot (fidus Mhales).

Achélen, a c h e I e n, (eig. achtel, ach-tendeel), n. eene inhoudsmaat, weleer In sommige nederl. steden in gebruik, — i0,77;i kop.

achemineeren (spr. asj—), fr. [achcmi-ner, v. chemin, weg) den weg banen ; in gang brengen; — acheminemént, n. (fr. spr. asj\'mien\'mén) het middel om tot iets te geraken, de inleiding, padbanlng.

Achérnar, m. (verbasterd v. \'t arib. achir-el-nahr, d. i. bet einde der rivier) Astron. ster van de eerste grootte In den Erydanus (k Eridani).

Acheron, m. gr. Myth, de stroom der smarte, eene der vier hoofdrivieren van de onderwereld ; ook de onderwereld zelve; — flec-It\'re si nequUn suptros, acherónta movèbo, biyft de hemel doof, zoo moge de hel my hoeren, z. P1 u t o.

acherontia, f. doodshoofd (een nachtvlinder).

Acheropita, n. pl (gr. acheiropoiêta, van a priv., cheir, hand, en poiétns, gemaakt) beelden (van den Heiland of de Maagd), die niet door menschenbanden gemaakt zyn, maar die men meent door engelen of gezaligden te zyn voortgebracht.

a cheval, z. onder c h e v a I.

acheveeren (spr. asj—), fr. (achever) voleindigen, afmaken, klaarmaken.

Achïa of a t s c h ï a, f., ook a t s j 1 a r (perz. atsjar, adj. vermengd) de jonge, met kokosno-tenazyn en krulderyen Ingelegde spruiten van den beneden bamboesstam en v, andere groene vruchten in Zuid-Aziü, IndlB, Perzle, enz.; v. mixpicklei.

Achilles, m. (gr. Achüleus) mansnaam: een vergode gr. held uit den trojaanschen oorlog; ook een prachtige surlnaamsche dagvlinder ; Log. valsche sluitrede, volgens welke men bewijst, dat eene langzaam voortgaande schildpad, die een klein eind wegs vooruit is, nimmer door een ander zoo snel als Achilles loopend voorwerp kan Ingehaald worden, omdat de afstand, ofschoon ook tot steeds kleinere gedeelten gebracht, nimmer geheel verdwynen kan; — achillëa, f. of Achilleskruid, Bol. het duizendblad (Achillea millefolium: vgl. millefolium; — achillespees, (lat. ten-do Achilles) Anat. gemeenschappeiyke pees v. de tweebuikige kuit- en zootspier (zoo gebeeten naar de wond, die Achilles daarin kreeg); lig. iemands gevoeligste, lichtst kwetsbare deel.

Achlys, f. gr. {actilys, donkerheid, nevel), Med. verduistering van het gezicht door eene zweer op het hoornvlies van \'t oog, ook die zweer zelve.

achmed, m. arab. eigennaam: de lofwaardige.

Achne, of Achna, r. gr. [achne, schuim, vlok) fijn geschaafd linnen pluksel (c b a r p 1 e); het vlokkig siym der oogleden.

Acholïe, f. gr. (van chólos, gal, en « priv.) galgebrek; niet-gaiachtlge gemoedsgesteldheid; ook z. v. a. c h o I e r n.

Acholöë, f. sr., ceno dor HarpUen (z. a.)

Achor, in., meestal pr, achores, (ff-Med. hoofdzeer, mclkkorsl liy kinderen.

Achröi, in. pl, gr. (dchrooi, van a priv. en r/irria, kleur) kleurlooze, bleoke menschen, hleek-zuchtlgen; — achromasie, f. en achro-matisme, n. (v. chroma, n. kleur) Opt. weg-•■f* neming der kleuren door de werking van de

tegenovergestelde kleuren van het prismatisch kleurheeld; ook kleurloosheid, ziekelijk, bleek uitzicht; — achromatisch, adj. kleurloos, ongekleurd, b. v. achromatische verreky-kers, waarin het beeld zonder bonte randen en valsche kleuren wordt voorgesteld (door den Kngelschman Dollond In 1757 uitgevonden); — achromatopsie, f. het onvermogen om kleu-j ren te onderschelden.

achrónisch (gr. a-chronos; vgl. chroti lek) tüdeloos, ontijdig; — van sterren: tegenover de zon bU haren op- en ondergang staande; — achrónlsche punten aan den hemel noemt men de belde plaatsen van twee sterren, waarvan de eene opgaat als de andere ondergaat.

acicülae, f. p. lat. (acicula) kleine naald (verklw. van neus, z. aid.) de stekels en doornen van sommige dieren en planten.

Acïdum, n. lal. (van arid us, a, urn, zuur) Chom. een zuur; het zuurzout; een scherp oplossend zout (elg. sal acidum); — acfda, n. pi., zuren; — acidum bnlcticum, zwamzuur; a. ho-russtcum ot hydrocyantcum, prulslsch zwam-, blauwzuur; n. carbonïcum, koolzuur-, «. fulml-nTnim, knalzuur; a. larficuni, melkzuur; n. ma-iïcum, appelzuur; «. muriaïïnim, v. muriaten; «. nilricum, salpeterzuur; n. pyrolignosum, boul-zuur; a. selacicum, vet- of talkzuur; a. t ar tantum, w-ynsteenzuur; - acideeren, nw. lat., zuur maken, verzuren; — acidatie (spr. lt;=lt;■«), f. verzuring, b. v. der spijzen in de maag; — acidificatie (spr. 1=1.1), f. zuurvormlng; — acidifleeren, In oen zuurbad behandelen;

— aciditeit, f. de zuurheid, d. 1. het wezen, do eigenschap der zuren; — acidimeter, m. zuurmetor, een werktuig om de sterkte der zuren le ontdekken, In IK-JD door Descrolzllles uilgevonden; — acidülse, f. pl. lui. (acidulae sell, aquae, van acidülm, a, urn, zuurachtig) vuurbronnen, zuurachtige medicinale wateren;

— aciduleeren, nw. lat. zuur maken.

acies, f. lat. de punt, scherpte, snede; ook:

slagorde.

a commenlarïis, lat. de gescbledschryver van lt;\'011011 vorst.

aciöa, f. sp. Guyaansche amandelboom.

Acinesie, z. aklnesle; — acoluth, z. akoluth; — a condition, z. conditie.

acmelle, f. lat. (acmella) araerlkaansche plantensoort, wier bladeren een bytenden smaak hobbon.

Acómashout, n. een bard, geel hout voor den scheepsbouw, uit Westlndlö.

Aconitum, lat., of afgek. akoniet, n. (van \'t gr. akónïlon, v. acóne, rotsstuk, dewyi

\'t aan steile rotsen groeit) Bot. eene vergiftige plant, wolfswortei, monnikskap, waarvan zekere soort (Aconitum napéllus) ook als sierplant in onze tulnon wordt aangekweekt; — aconi-tine,f. eene in laatslgenoemde plant ontdekte organische zoutbasis; — aconietzuur, n. eigenaardig zuur in die plant.

a conto, z. conto-, —d contre-coeur, z. con-trecoeur; — acopum, z. akopon.

Acor, m. lat. Med. het zuur, de zure smaak, zure oprispingen; de scherpte des bloeds. Acori, m. bet blauwe koraal uit Afrika. Acórus, m. Iat,-gr. Bot. kalmus.

a costi, z. onder casta; — a coup perdu, z. onder coup; — a couvert, z. couvert.

acqumtus conjugalis, m. nw. lat. .lur. gemeen-schappeiyke goedverwervlng dor ochtgenooten.

Acquétta, f. Ital. (verklw. van acqua, water) met water vermengde wyn; ook een giftwater, waarom eertyds de stad l\'orusa in Ca-labrle berucht was.

acquiesceeren, lat. (acquiescére, vgl. (lulesceeren) zich niet iels tevreden stellen. Inwilligen, berusten, toestemmen, goedkeuren; — acquiescéntie, f. (spr. t=ts), nw. lat. de geruststelling, bevrediging.

acquireoren, lat. iacquirörr, van ad en quaerïre, zoeken, streven) kr(jgen, verwerven, aanschallen, zich eigen maken, tot bezit eener zaak geraken, veroveren; modus acquiréndi, m. de wyze van verkrygen; — litulus et modus acquiréndi, begin van bezit en voltooide elgen-domsverkryglng; — acquirént, m. (lat. ac-quirens) de verwerver, verkryger; — acquis, in. fr. (spr aki) de geschiktheid of door oefening verkregene vaardigheid, eene aangeleerde kunstgreep; — acquisitie (spr. /=/s), f. lat. {acquisitio), verwerving, verovering; de koop, aankoop; het verworvene, verkregene; — ac-quisitor, m. do verwerver; — acquisi-tum, ii., pl. acquisïta, het verworvene, verkregen eigendom.

acquitteeren (spr. akit—), fr. {acquitter, van quitte, z. aid.) iels verrichten, tot stand brengen; zich van eene zaak losmaken; zyne schuld afdoen, kwUten, quitantio geven; —qui s\'acquitle, s\'enrichil (fr. spreekw.), wie zyne schulden betaalt, verarmt niet; — acquit, n. fr. (spr. aki) de bevryding van eene schuld, de betaling of ultdelglng daarvan; een kwyt-brief, eene qultantle; by het biljartspel, de eerste sloot, de uitgezette bal; de plaats waar de bal moot staan; — acquit a caution, fr. (spr. aki-ta-kosión) qultantle onder borgtocht; —ac-quit de douane, fr. spr. {—doeddn\') tolbriefje, tolcedel; — pour (spr. poer) acquit, bon pour acquit, voor qultantle, voldaan (onder rekeningen).

Acre, f. fr. (spr. ak\'r) en eng. (spr. éker) (van een colt. woord, dal akker boteekent, ver-want met het lat. aqer) morgen lands, eone oude fransche vlaktemaat, die doorgaans HO ares of (ien halven bunder deed; do eng. acre = 0,504 bunder.

Acria, n. pl. lat. (van acer, arris, acre, spits)

scherpe middelen; — acrifolïum, n. elg. spltsblad, steckblad, of aquifolïum, n. d. I. elg. waterbliul (verkeerd mik agrifolium) deslcck-palm, hulst (llex aquifolïum), een struik met lederachtige, rondom met stekende doornen bezette bladeren; — acrimonie, f. (lat. acri-monia) scherpte, zuur, Inz. der lichaamssappen; — acrimonieus, adj. wrangzuur-,—acre-té, f. fr., de scherpte, wrangheid; de bitterheid, stekeligheid.

Acro , z. a km—; acta, z. Ac ten.

Acte (verkort uit het lat. actus, z. aid.; eng. «(7, fr. arte) in \'t algemeen, handeling, daad, gewrocht der handeling; eene plechtige openbare handeling; li(i schouwspelen een bedrijf; —ad of parliament (spr. ckl of pdrlimenl), besluit van het parlement, parlementsacte; —net of honour, eng. (spr. ekt of (inner), de borgtocht van eerion derde voor een afwezigen vriend, om de weigering der betaling van eenen wissel te verhoeden (interventie-acte, noodadres); —acl af iiulémnity, eng. de jaariyks in bet eng. parlement doorgaande bill, waarbij ontheven wordt van de niet afgelegde gevorderde eeden; —act of infirmity, eng. eene bill in Eng., waarbij allen, die niet tot de bisschoppelijke kerk be-hooren van den staatsdienst werden uitgesloten; -act of settlement, de wet der troonsopvolging van nol (ten voordeele van \'t hannoversche huls).

Acten, actestukken, lat. acta, pl. (v. den sing, actum, verhandeld. Iets dat verhandeld Is, van dfirre, handelen, enz.) strydschiifton; geschriften, van welke men zich als bewijsstukken In rechten bedient; rechtsverhandellngen; stukken door notarissen opgesteld, of door de burgerlijke overheid afgegeven; — iets ad acta leggen, liet bU zulke acten voegen; lig. de zaak voor afgedaan houden, ter zijde zetten; -acta aposlolörum, n. pl. lat., de Handelingen der apostelen; — a. civitia, burgerlijke acten; — a comitiatia, landdags-verhandelingen; -ncri-minalta, strafrechlerUjke acten; — n. domentica, huiselijke papleren en registers; — a. eruiiitu-rum, verhandelingen der geleerden; — «. qe-neratia, hoofdverhandelingen, die het algemeene, het geheel eener zaak betrelfen; — a. inrotu-Uita, Ingelaschte verhandelingen; — a. judicialïa, rechterlijke acten; — «. manualia of privata, onderhandsche acten; — a. puhlica, openbare acten of registers; — «. sanctorum, geschiedenis der heiligen; — a. specialia, bijzondere verhandelingen ; — risis ui tis, na Ingeziene aden, na inzage der bewijsstukken of strijdschriften; — actls testdnlibus, naar uitspraak der bewUssluk-ken; — quad non est in actis, non est in mundo, wat niet In de acten staat, Is niet in de wereld, d. 1. is voor den rechter niet voorhanden.

Acteur, in. fr., schouwspeler, tooneellst, tooneelspeler; — actrice, f. (spr. aktries\') tooneelspeeister.

acli lahores jucündi, z. oud. actum.

Actie 1) r. (spr. dictie), pl. actiën (oorspr. nederd. vorm van \'t lat. actio: fr. en eng. action) bewijs van aandeel, van Inschrijving, b. v.

in den aaideg van een spoorweg, enz.; actiehandel, de handel in zulke aandeelen; (de eng. staatsactiën heeten stocks); — actie-compagnie, f. maatschappij van actten-liezltters lot gemeenschappelijk nul en voordeel; — actie-coupon, f. een dool van eene goheele actie ; — actionair, (fr. octiannaire) of actionist (eng. actionist) m. een actlCn-bezltter, actie-handelaar; Iemand, die geld op actiën schiet.

Actie 4) f. lat, {actio van agëre, handelen), de handeling; een gevocht, eene schermutseling; rechtsvordering; gebarenspraak; de lichaniolljke uitdrukking eens redenaars; — actio ad depre-catiónem et declarationem honoris, z. v. a. proces van tnjurie (z. a.). — a. ad interésse, rechtsvordering tot sciiadeloosstelllng; — a. ad patinodlam, z. p a 11 n o d I o; — «. constitutona, rechtsvordering wogen ( hot niet betalen eener schuld op den gezellen lüd; — «. crediti, rechtsvordering wegens schulden; — «. criminatis, HjfslralToiyke rechtsvordering; — a. de evictione, rechtsvordering wegens borgstelling; — n. dc-sertiónis, rechtsvordering wegens kwaadwillig verlaten; — a. dinorhi, rochtsv. totechlscbel-ding; — o. emti, rechtsv. van den koopor tegen den verkoopor; — a. ex delicto, rechtsv. wegens eene gedane misdaad; — fide jussoria, rechtsv. ter zake van borgtocht; — «. furti, rechtsv. wegens diefstal; — a. hereditaria, rechtsv. ter zake van erfenis; — a. hfjpoihecurta, rochtsv. ter zake van onderzetting of hypotheek; — «. injuriarum, i. proces van Injurle; —«. insottdum, rechtsv. over \'tgeheel; —a.locati, rechtsv. ter zake van huur of pacht; — a. «i«-tui, rechtsv. om teruggave van hol geleende;

— «. nondum nata, nog niet rüpo rechtsv.; — a. personalis, persoonlijke rechtsv.; — a. piq-noratiCfa, rechtsv. wegens pand; — n. (/itdii/i mindris, rechtsv. wegens vermindering van den koopprijs; — a. reatis, zakelijke rechtsv.; — o. vendïti, rechtsv. van den verkoopor tegen don keeper; — o. spotti, rechtsv. tot oogenbllkko-lyko teruggave of vergoeding eener geroofde zaak; — actionem dare, aanleiding geven tol het Instellen eener rechtsvordering; Phys. — actio in dislans, werking op afstand; — actionee-ren, nw. lat,, aanklagen, eene rechtsvordering Instellen, iemand voor \'t gerecht roepen ; — ac-tionator, m. aanklager; makelaar.

actief, adj. lat. {actïvus, a, um) werkzaam, bedrijvig; aangesteld, In dienst; — activum, n. eene uitstaande schuldvordering; Gram. do bedrijvende, handelende vorm; — verbum activum, een bedrijvend, overgankelük werkwoord;

— activa, pl. uitstaande schulden of vorderingen, het te goed; ook haar vermogen; geld, koopwaren, vaste panden; — actieve b a tide I, uitvoerhandel, wanneer eene natie hare eigen voorthrongselen uitvoert en verkoopt; ia tegenoverst. van don passieve n b a n d o I, wanneer een staat zyne behoeften door andere volken mooi laten aanvoeren; — actieve schulden, uitstaande gelden, vorderingen, in tegon-overstelling van passieve s c h u I d e n: die

geUlen, we Ike men zelt schulrtlf; is; — act 1 e v e sta a I, werkciyke staat, b. v. van eeno vordering, oen vermogen, een leger, en/..; — actieve troepen, troepen te veld; in tegen-oversl. der garnizoenstroopen;—actlof vermogen, het werkeiyk voorhanden of haar vermogen ; — activeeren, nw. lat., In werkzaamheid, aan den gang brengen; — activiteit, f. werkzaamheid, bedryvigheid; leven, vuur.

actino—, z. u k t i n o.

Actionair, z. ond. actie 1).

actioneeren, actionator, z. ond. a c-tie 2).

Actionist, z. ond. actie 1).

Activa, activeeren, enz. z. ond. actief.

Actor, m. lat., in \'t algemeen verrichter, volbrenger, dader; Jur. elscher in rechten ; ook de door eenen voogd gevolmachtigde pleitbezorger; aclori incümbit probalw, de aanklager moet het hewUs leveren; — actorïum, n. nw. lat., volmacht, aan eenen pleilbezorger gegeven.

Actrice, z. ond acteur.

aclu, z. ond. a c t u s.

Actualiteit, aclualiler, z. ond. a c t u e c 1.

Actuarïus, m. lat., gerechtsschryver, houder der aden en protocollen; by de oude Rom; provlandmoesler der soldaten.

Actuatie (spr. tie—tsie), f. nw. lat. Med. het aan den dag leggen der werkzaamheid van een middel op levende lichamen, werkende kracht.

actueel, adj. fr. (aduelmid. lat. aclualis, ö, van \'I lat. aclu, Inderdaad) werkeiyk, wc-zeniyk, in tegenst. van \'t geen slechts zoo genoemd wordt; tegenwoordig; werkend, dienstdoend (in tegenst. van virtueel en potentieel); — actualiteit, f. nw. lat. ac/ua-iïlas) werkeiykheld, wezeniykbeid, tegenwoordige werkzaamheid; — aeluatiter, adv. lat., of actuellement, fr. (spr. akhUIUmdn) werkeiyk, inderdaad; thans, dadeiyk,tegenwoordig.

Actum, lat. {actus, a, urn, part. van aglre, bandelen, doen) gedaan, verhandeld (gebruike-lyk by rechtshandelingen, met bUvoeging van den tyd, waarop zy geschiedt zyn); — actum in senrïtu, gedaan in den raad; — actum ut supra, gedaan als hoven (gemeld Is); ucli Inboren jucündi, sprw. na gedaan werk Is I goed rusten;

— acta est fnbula, het (looneel)stuk Is uit.

Actus, m. lat., pi. actus (van aglre, handelen; gew. verkort tot acte (z. aid.) handeling, bedryf; bet gebeurde, voorval, de geschiedenis; in de scholen; mondelinge voordracht;

— «rilt, werkeiyk. Inderdaad; — aclu stüdcns, werkeiyk studeerende; — win aclu, in eene (on-afgebrokene) handeling; — aclu corporaH of personali, persooniyk; — actus conlinüus, onafgebroken voortdurende handeling; — actus /i-dei, z. v. a. auto-da-fé (z. aid.); — actus inter vivos, onder levenden gedane handeling;

— a. Judicia lis, cxlrajwticiolis, gerecbteiyke, huitengerechteiyke handeling; — a. juriittcus, rechtszaak; — a. mcrae, [acuUalis, rechlshan-deling, die alleen van de willekeur des bandelenden persoons afhangt (welker uitoefening nooit door verjaring kan verloren gaan); — a. mi-nisteriales, geesteiyke ambtsverrichtingen, als doopen, enz.; — a. oralorïus, oefening In bet redevoeren; — u. privatus, niet openbaar gedane handeling; — a. proximm, op verre na nog niet volvoerde handeling of onderneming;

— «. pubtfeus, openbare handeling; — a. scho-lasiïcus, schoolfeest, schoolplcchtigbeld; — a. simulalm, scbijnbaiidellng; — «. solénnis, plechtige bandeling; — a. voluntarïae jurisdicliönis, handeling van vrywillige rechtspraak.

acueeren, lat. (acuërc) scherpen, spitsen; opwekken; — geacueerde lettergreep, eene lettergreep, die den scherpen toon heeft, gescherpte lettergr.; —- acuut (lat. ucütus, a, um) scherp, splls, sngdend, stekend;—neut e ziekte n, hevige, zich snel ontwikkelende beete ziekten, beete koortsen, gevaarlgke ziekten; — acuturn ingerifum, een helder hoofd; — acu-tangulair, adj. nw. lat. scherphoekig; — acümen, n. lat. de scherpzinnigheid.

Acul of Accul (spr. akü) fr. de achtergrond; het achterdeel; blinde straat, zak; — aculeeren, by \'tpaardryden te ver achterop zitten.

acültus, m. lat. (vgl. acus) stekel, angel;— aculeïfórm, adj. stekelvormlg.

Acumbre, n. eene spaansche vochtmaat van ongeveer 2 kannen.

Acumen, z. ond. acueeren.

« cmabulis, lat. van de wieg af.

actus, f. lat., de naald; — ucus magnettca, de magneetnaald; — a. probalorta, de proef-of probeernaald; — acupunctuur, f. nw. lat. (acupunctüra, van acu pung\'ére, met de naald steken) Chlr. de naaldsteek, eene kunstbewerking, waarby bet lydcnd deel met eene naald wordt doorgestoken; — acupuncteeren, met den naaldsteek behandelen, genezen; — acu le-tigesti (rem), ■/.. ond. res.

Acustiek, z. a kust lek; — acutan-gulair, z. acueeren.

Acuti, z. a g u 1 i.

acuut, z. ond. acueeren.

Acy—, zie aky—.

ad, lat. voorz. lot, aan, naar, tegen, enz.; In samenst. verandert de d gemeeniyk In de naast-volgende consonant, zoodat ad vóór c, f, g, I, n, p, r, s, t overgaat In ac, af, ag, al, an, ap, ar, as, al, b. v. accommodeeren, alllgeeren, enz.

Ada, z. A de la.

ad absurdum zetten of brengen, z. absurd.

ad acta leggen, z. acten.

Adactie (spr. l=s), f. lat. (adacffo, van adigere) het aanhouden, noodzaken, de dwang;

— adaclus, genoodzaakt, gedwongen.

adsequeeren, lat. (ad-aequare) geiykma-

ken, effenen; — adcequaat, adj. gepast, overeenstemmend; volkomen, volledig; — adsequa-tie (spr. /=/«), f. de geiykmaklng, geiykstel-llng, cITenlng.

adsereeren, lat. (ad-acrare, van nd en aes, geuit, aeris, erts, koper, geld) in geld aanslaan

of veranderen, verzilveren; — adeeratie (spr. t—st), f. liet aanslaan in ot tot kcIiI, Inz. bU leendlenslim.

adage, n. fr. (spr. —jj\'p) v. adauium. adagio. It. (spr. ada-iltjio) Muz. langzaam, gematigd, zacht; — adagio, n. oen langzaam en zacht, met gevoel te spreken stuk; — ada-giétto, n. een kort adagio, een minder langzaam te spelen stuk; — adagio nssai en ndaqio di mnllo, zeer langzaam; — adagissimo (spr. —dzjisi—) ook ndagin-ttdauio, uiterst langzaam.

adagium, n. plur. adagia, lal.: spreekwoord, les der ondervinding; —adagiarïus, m. Iemand, die zich gaarne en vaak van spreekwoorden hedlcnt, spreukenman; — adagiolo-gïe, f. lat., -gr., verzameling van spreekwoorden, spreukverzameling; ook spreekwoorden-leer.

adaktylisch, adj. gr. (vgl. daktylus) zonder vingers of tcenen.

Adalbert, /. A d e 1 h e r t en Albert, arf alliora, z. onder alius.

Adam, m. hebr. naam; aardman, mensch; de o u d e A d a m, d. I. de zondige, onverbeterde mensch, in tegenst. met do nieuwe Ada m;

— adamische aarde, het overschot van vergane Hjkeii; de slib, hot bezinksel van In het water verrotte stoffen; adamianen of adamieten, m. pi. spotnaam van cene chrls-tensecte der ide eeuw; eene dweepzieke secte der 13de eeuw, ook Picarden genoemd naar haren stichter, den Franschinnn PI card; — adamieten of na aki Ion pers, uitzinnige secte van wederdonpers In de Kiile eeuw, te Amsterdam; — adamsappel, m. eene d-troenachtlge vrucht, met knobbelige schil, dus genoemd omdat bet bygeloof dien appel hield voor de vrucht des verboden booms, door Adam gegeten; ook Anat. het uitstekend gedeelte van het stroltenhoofd aan de voorzijde van den hals;

— adamsnaald, f., z. y u c c a; — adams-vijgeboom, m., pisang.

ad amüssim, z. amussi.s— ad antmum, z. animus.

Adansonïa, f. Hot. plantensoort, waartoe o. a. de apenbroodboom {Adanmna digitata) behoort (naar den franschen natuurkenner A d a n-son zoo geheeten) de dikste onder alle afri-kaansche hoornen, van 8 lot 10 meters dik en doorgaans niet meer dati 4 met. boog.

ad aperluram lihri, lat. mei open boek, voor de vuist (b. v. oude schryvers expllceeren).

adapteeren, lat. (ad-aplnre) passend maken, aanvoegen, schikken; - adaptabel, adj. nw. lal. passend, aanwendbaar; — adaptatie (spr. lic—tsie), f. (ada/ilalto) aansluiting, aanpassing, In-elkander-voeging.

Adar, m. hebr. de fiile maand van hei bur-gcriyke of de 14de van bet godsdienstige Jaar der Joden, overeenkomende met liet einde van Februari en het begin van Maart, tide maand van \'tjaar der oude Perzen. — üy de Perzen is Adar de Ized van bel vuur, bel liellige vuur zelf, het zichtbare symbool van Ormuzd. ad anua, z. ond. arma.

Adarme, f. klein spaansch gewicht, dat ongeveer twee grammes doet; ook een klein Z. amerlk. gewicht.

Adarticulatie, f. nieuw lat. vlakke gewrichtsverbinding.

Adat, f. arab. (eig. bet gedurig terugkee-rende) gewoonte, gebruik, Inz. gewoonterecht (tegenover saral, goddelijk, op den Koran en de Sonnah steunend recht); (Hg.) de parlementaire adat, de vaste gewoonte in liet parlement.

a data, z. d a t u m; — ad bene esse, z. ond. bene: — ad bene plactlum, z. placitum; — ml calendas graecas, z. cal e n d a e; — ad cap-turn, z. c a p t u s; — ad compütum, z. c o m-p u t e e r e n; — ad concludendum, z. c o n c 1 u-deeren; — ad corpus, z. corpus.

Addatïes, pl. (fr. adatais, adatis) katoenen, moeselienachtige stoffen uit Bengalen.

add. (op recepten) z. v. a. addatur of adde, men voege er by, voeg er by.

addatur, z. ond. andeeren.

ad decretum, z. decreet; — ad deliberandum nemen, z. ond. del I her eeren, — addenda, z. ond. a d d e e r e n.

ad deposttum, z. depone eren. addeeren, lat. (addëre, van ad en dare, geven) of additioneeren (spr. lt;=/«) fr. (orf-ditionner) toevoegen; getallen verzamelen, by-tellen, samentellen, de som van eenige getallen zoeken; — addatur, lat., er worde bijgevoegd, men doe by 1 —adde.\' voeg iiU! — addénda, pl. toevoegsel, byiagen, aanhangsel; — addi-tamént, n. (lat. addilaméntum, pl. addita-menta) een byvoegscl, aanhangsel; eene toegift, toelage (by de bezoldiging); — additie (spr. t=ts), f. (at. additïo) de byvoeglng, toegift; Arllh. de samenstelling; Typ. wat op den kant der bladzyde (in margïne) gedrukt wordt; — additioneel (spr. I=ts), (fr. additionnel) byge-voegd, by wUze van aanhangsel of vollcdlgma-klng, b. v. eene additioneele wet, eene wet ter aanvulling; — additioneele centimes, f. pl. fr. (spr. santiem\') opcenten op de belastingen; — additief, adj. wat by te voegen Is. Math, van grootheden, die door \'taddltle-leeken ( ) verbonden zyn, het tegenst. van subtractief.

Addi, m. de 4de maand van het Indische Jaar, ongeveer onze Juli.

addiceeren, lat. (ad-diclre) gerechteiyk toekennen, overgeven, toevvyzen; — addictie (spr. t=ts) addictïo, f. Jur. de toekenning, toe-wyzing, 1). v. add. bonórum, de toekenning der goederen; — add. hereditatis, de toekenning des erfdeels.

ad diem dictum, ad dies vitae, z. dies. addio, it., z. v. a. adieu, aid. Additament, additie, additioneel, additief, additioneel, zie onder ad-d eere n.

addosseeren, fr., beter a dos se er en, z. aid.; — addres, z. adres.

Addubitatie, f. nieuw lat. (spr. —(sic) twyfel, betwyfellng, bedenking,

adduceeren, lat. (adducUre) aanvoeren.

bUbrongen; nantrekkoii-, — addüctie (spr, lt;=s), (. nw. Int., Chlr. het aanvoeren van een lid, de aanvoerende splerliewegliiK; adductö-res, Atmt. annvoorende Ireksplerai j — adduc-lores firn óris, dyspleren.

addulceeren, nw. lal. (addulcare) verzoeten, zoet maken.

ad duplicamlum, adduplioeeren, /.. onder d u p I u in.

adë, z. v. a. a d i e u, z. aid.

Adéb, n. (aral). rogel, wet) o«ypt. gewicht

— = i pond.

« découvert, fr. z. decouvreoren.

Adela, f. rekenmunt in Suratte = _T; „ ropy.

Adëla, Adële, Adeline, ook Adelaide of Adelheide, (verkort Ada) oudd. vr.naam: ite edetgehorene, van een cdol geslacht afstammende; — Adelbert, Aalbrecht, Alhert, door adel of odele afkomst schitterend;

adelbonden, m, pl. (zw. en deen. bonde, landbouwer, oud-noordsch bnndi), aanzleniyko vrUe boeren, in llolsteln; vgl. odelbonden;

Adelgünde, Al de gó tule, vrouwelgke naam; edele krUgshaftige vrouw ; vgl. Kunl-g n n d e.

Adelantado, m. sp. (eig. een bevorderde) voorheen stadhouder eener provincie; ttians eere-titel van eenlge spaanscho familll\'n.

Adelbert, Adelgonde, enz., /.. A d lt;gt; I a.

Adelhelm, in. oudd. mansnaam, edele be-scbermer.

Adeling, m. (angels, aedheling, oudd. adu-line) edele, adellijke, iemand uit do hoogore klassen der vrUen in het Kiicsche, Engcische en Saksische recht der middeleeuwen.

Adelobranchisch, adj. gr. (van ddclos, onbomorkbaar) N. II. met verborgen kieuwen;

— adelodérmisch, adj. met onder de huid verborgen kieuwen; — adelogênisch, adj. van idet erkenbaar geslacht; — adolopneu-mónisch, adj. met verborgen longen; — adelopóden, pl. scliUnbaarvootolooze dieren, voetvorbergers; — adelopódisch, adj. zonder zichtbare voeten,

Adelphie, f. gr. (van adelphós, broeder) eig. verbroedering; Bot. het onderling samen-wassen der meeldraden; — adélphisch, adj. met snmongegroeide meeldraden;- adelphis-me, n. het broederverbond, de verbroedering;

— adelphisten, pl. verbroederaars, ordebroeders in Italië; — adelphixie, f. innig verband tusschen de llchaamsdoolon.

Adelstan, angels, naam; de edelste.

Adelwyn, Alewyn, m. (oudd. Adalwin), mansn.: edele vriend.

ó demi, z. demi.

Ademonie, f. gr. (v. ademon, verdrietig) onlust, verdrietigheid, neerslachtigheid.

adcmïïo, f. lat. (van adimUre, lot zich nemen) Jur. ontvoering, wegneming; — ademlio bono-rum, de goederen-ontvoering; — «. civilalis, de intrekking van het burgerrecht, verbanning uit de stad; — a. legalorum, de onttrekking der legaten of orfmaklngen; — a. liberlatis, beroo-

VIERDE DRUK.

ving van de vrijheid; — adémtum legütum, z. onder logo eren 1).

Adémtor, in. lat. wegncmer, beroover. Adenalgie, f. gr. (van oden, klier) Mod. de kllerpUn, pgnlUk kliergezwel; - adenal-gisch, adj. de kllerpUn lietreftonde; — ade-nomphraxis, f. verstopping der klleron; — adenemphractiBch, adj. door klierverstopping veroorzaakt; - adenitis, t. klleronlste-king; — adenochirapsologie, f de leer om mol de hand kropgezwellen te genezen (een vermogen, dal men den engelschen koningen toeschreef); — adenographie, f. de kilorbe-schryving, verhandeling over de klieren; - ade-nologie, f. de kllerenleer; - adenóncus, hol harde kliergezwel; adenopthalmie, f. ontsteking van de klieren der oogleden ; — adenophyma, n, kliergezwel; — adenosis, f. chronische klieraandoening; — ade-nosklerösis, f, pynlooze kiierverharding;— adenotomie, f. de doorsnyding ontleding der klieren.

Adenos. m. (v. A d e n e of A d a n a, eene stad in Kleln-Azië) zeebooniwol, de fijnste wol uit de Levant.

Adeodatus (van \'I tat. a Den daim) mansnaam: van God gegevene, godsgave, z. v. a. T li e o d o o r.

Adeöna, I. godin deraangekomonen Ie Rome; zy hail geene tempels, zoo min als A b e o n a; (z. a.); — ook eene soort van poliepen.

Adephagie, f. gr. (v. aden, genoeg, en ahagein, eten) Med. overmatige eetlust, vraat-zucht; — adephagus, adephaag, m. een veelvraat.

Adépt, in. lat. (adéplus, eig. wie iets verkregen of bereikt heeft) ingew yde in zoogenaamde geheime kunsten of wetenschappen, wonderman; goudmaker, die zicli beroemt den steon der wy-zen govonden te hebben, alchemist; — adéptie (spr. I=s), f. (lat. adeplïo) de vorkryglng, verwerving.

Ades, z. Hades.

Adespóta, pi. gr. (van «. prlv. en des/iólês, heer) goederen zonder hezilter; werken van onbekende vervaardigers.

ad esse, z. esse.

Adessentia, f. n. n.lnt. (onmiddeiiyke) tegenwoordigheid.

d dessein, z. desse In.

adésso, 11. (uit bet lat. ad ipsum ontstaan) terstond, dadelijk, op \'t oogonbllk.

d dem mains, z. onder main, ad exeipiéndum, enz., z. ond. excipliieren, — ad exémplum, z. ond. exempel; — ndex-trimum, z. extréme; — ad fuluram memnriam, z. f u 1 u r u m.

adhtereeren, lat. (adhaerere) aanhangen, aankleven, zich voor eene zaak verklaren; — adhserént, rn. (lat. adhaerens) een aanhanger, aanklever; — adhseréntie, f. nw. lal., het aanhangen; de aanhang; — adheesie, f. I\'hys. hel aanhangen, aankleven van twee lichamen, wanneer hunne oppervlakten in vele

ï

punten niet ulkiinder in amiraklnt\' Keltrachl worden, de uunklevingskracM; Med, niinklovlnR van organen-, l\'ol. \'t erkennen en huldigen van een nieuwen meester; — adheesiëf,adj. klevend; udhaesleve pleister, Chirurgisch, kleef-plelster.

adhaleeren, lal. {adhnlare) beademen. ad hastam pubttcam, i. hasla. adheriteeren, lat. tr. (vgl. heriteeren) tut erfgenaam benoemen; — adhoretantio, (spr. tie-tsie) benoeming tot erfgenaam.

adhibeeren, lat. {adhibêre, van ad en habere hebben) gebruiken, aanwenden; toevoegen (b. v. der zake kundige personen; — ad-hibénda, pi. aantewenden hulpmiddelen; — adhibitie (spr. I=ls), t. aanwending, ten-nutle-inaking; — adMbflo leste, nolario, niet lig-stand van een getuige, van een notaris.

ad hoc (sell, negotium) lat., daartoe, tot die zaak (b. v, de commissie ad hoe, do daartoe benoemde commissie); rechtstreeks, bepaald, juist, stellig (b. v. antwoorden).

ad hominem, z. and. homoad honorem, enz., ■/.. ond. honor.

adhorteoren, lat. (adhortari) aanmanen; — adhortatie (spr. tie=fsie), f. de aanmaning — adhortatorium, n. of adhorta-torïa (epislöla), f. nw. lat., vermanlngshrlef.

ad hue sub judtee lis est, z, ond. lis — ad hune locum, z. ond. locus.

a di. It. Knit, op denzelfden dag (namciyk eenen wissel Ie betalen), op zicht.

adiagnöstisch, adj. gr. (vgl. diagnosis, etc.) Med. niet of moeilik te onderschelden.

Adiakritolatrie, f. gr. de verstandelooze vereering.

Adiantum, n. lat. gr. Bot. vrouwenhaar, venushaar (eene waterplant).

adiapbaan, gr. (van « priv. en diapha-nês, z. dlaphaan) ondoorzichtig.

adiaphonon, n. gr. (van a priv. en dia-phtinos, wanluidend) een muzlekinstrnment, dat niet ontstemd kan raken, gelUkende op orgel en piano, te Weenen in 18i0 door Schuster uitgevonden.

Adiaphöra, pi. gr. (van a priv. en dia-phuros, verschillend, dus eig. niet verschillend) onverschillige dingen, dezulken, die men zonder kwetsing des gewetens aannemen of verwerpen kan ; nok w ijnsteengeest zonder reuk; — adia-phorie, f. onverschllllgheld, vgl. Indifferentisme; - adiaphórisch, adj. zedelijk onverschillig; adiaphoristen, lutheranen In de Hide eeuw, die in sommige leerpunten Meianchlons gevoelen onihelsden; onverschilii-gen, vrijdenkers, vrijgeesten, vgl. Indlfferen-list; adiaphoristisch, adj. tot de adia-phorisllston behoorende, I). v. adiaphoristische stryd, die van ISKt af In de sakslsclie prote-stantscho kerk 4« jaar lang gevoerd is over de vraag of eeredlenst en ceremonie onverschillige, dingen (adiaphöra) waren.

Adiapneustie, f. gr. (vgl. dia/moe en pneuma) Med. belemmering van de natuurlijke

uitwaseming; van daar: adiapneustisch, adj. die belemmering betreffende.

Adiarrhoea, f. gr. (van a priv. en d 1 a r-rhoea, z. a.) Med. de verhindering van den stoelgang, gebrek daaraan, verstopping.

Adiastasle, f. gr. (van o priv. en diastasis, z. a.) I\'hll. onmiddelUjke nabijheid der goddelijke werking.

adiathermaan, gr. (van a priv. en dia-thermaan, z. aid.) ondoordringbaar voor warmtestralen.

a die, lat. z. ond. dies.

adieu! fr. (spr. adjéü: ontstaan uit d en Dieu, i. a.) God zij met u! vaarwel! — adieu, n. het afscheid, vaarwel, schelden, b. v. adieu zeggen, afscheid nemen, schelden.

adigeeren, lat. (adigtre) aanhouden, noodzaken, dwingen, drijven.

adimeeren, lat. {adimlre) onttrekken, wegnemen.

adimpleeren, lat. {ad-impterc) vervuilen, volvoeren, voleindigen.

ad inntas reddetus, lat. tot het uiterste, tot den bedelstaf gebracht, schaakmat gezet; ten val gebracht, verleid, ontmaagd.

ad infinitum, z. I n f I n i t u m; — nd infor-mandum, z. i n f o r m e e r e n; — ad instantiam, ■/.. Instantie; — ad inslar, z. 1 n s t a r; — ad interim, z. Inter! m.

adi, z. addio.

adipeus, nw. lal. (v. li, lat. adeps, vet) vei, smerig; — adipide, f. nw. lal. Ghem. de vei-stof; - adipocera, f (van cêra, was) of fr, adipocire, vet was; lykevet.

Adipsa, n. pi. gr. (van a priv. en dipsa, dorst) Med. dorsliesschende middelen; — adip-sïe, f. hel ontbreken van dorst (In heete zieklen). adirdto, li. Muz. toornig, vergramd.

adire, lat. (pnes, adüo) er heen gaan, op aan gaan, toetreden, enz.; — adire heredilatem, Jur. de erfenis aanvaarden; — a. in jus, voor\'t gerecht verschijnen; — aditio hereditatis, f. aanvaarding eener erfenis; — adïtus, m. de toegang, a dirittura. It., z. ond. dirigeeren. d discretion, fr,, z. ond, discreet. Aditi, f, Indische Myih. (.«/«Ar, aditi, van drii, de eerste, het begin) de moeder der goden, gemalin van Kasyapa; ais allegorie Is zij de oorspronkelijke dag, en haar gemaal de oneindige ruimte; — aditjas, pl. (sanskr. mlitja, de zon), de zonen van Aditi, twaalf géniën, personificaties der zon naar haar stand In de l\'2 maanden,

aditio, enz., z, onder adire.

a ditto, it., heter a detto, z. ond. dclto. Adj., afkorting v. adjecti vum, adjunct, adj u d a nt.

adjacént, lal, {adjacens, v. adjaccre, aanliggen) aanliggend, aangrenzend; - adjacent, m, grensnaliuur, bijwoner.

adjiceeren, lat. {adjicSre) bijvoegen, bijdoen; nabedingen; — adjéetumpactum, zie pactum; — adjéetie, f. (lat. adjectto) Jur, de vermeerdering, toevoeging, toelage lig het ge-

hoden geld; — adjectivum lt;if adjectief,

n. Gram. byvooglUk naamwoord, het woord, dat cenn liocdanlglioiil toekent aan het begrip, door een zelfstandig naamwoord uilgedrukl,— adjoctiove kleuren, In de ververij; kleuren, die zich niet op liet doek hechten dan door lusschenkomst van oene of andere zelfstandigheid; — adjective, lat. als liijv. naainw. gebruikt.

Adhipatti, m. Jav. titel van een regent op Java (in rang tusschon I o m m e n g o n g en p a n-gera n).

Adjoint, m. fr. (spr. adzjöaih) z. v. a. adjunct, z. ond. a dj mi gee ren.

adjourning, f. eng. (spr. adtjürning) verdaging. (z. a. adjourneeren, liever ujourneeren, adjudant, adjudantuur, z. ond. a d-j u v e e r e n.

adjudiceeren, lat. (ailjudicare) gerechtelijk toekennen, toewijzen; — adjudicatie (spr. t=l.i), f. de gerechtelijke toekenning van een recht, inz. van een eigendom; — adju-dicatief, adj. nw. lat. toekennend, dat gene waardoor iets toegekend, toegewezen wordt.

Adjumént, n. lal. [adjuméntum, v. ndju-ran\\ i. adjuveeren) hulpmiddel, bijstand.

adjungeeren, lat. (arfjunf/ëre) toevoegen, iemand in zijne bediening een helper en ioe-komstigen opvolger geven; — adjunct of adjünctus, m. helper, toegevoegde amblge-noot; — adjunclm sine .«/ie, «. cum spe, adjunct zonder, met hoop van opvolging;- adjünc-tie (spr. I—Is), t. lat. (adjmetto) toevoeging, vcrccniglng, verbinding; — adjunctuur, f. nw. lal., ambt van zulk een toegevoegden persoon;

— adjünctum, n. lal. bijlage, toevoegsel, adjureeren, lal. (adjurarc) bezweren, be-

eedigen; — adjuratie (spr. I=ls), r. bezwering.

adjurgeeren, nw. lat. (M. jurgare, twis-len, voor \'t gerecht stryden, jurqium, twist) Iwisten, kijven; — adjurgïum, n. iwist, krakeel.

adjusteeren, nw. lal. {ttdjmtarc, z. j u s-leeren) of ajusteeren (spr. nzj\'it—), fr. lajusler) geiyk, elfen, overeenstemmend maken, byieggen, in orde brengen, zicli gereed maken;

— adjusteer-balans, in liet muntwezen eene verelTonings-schaal, muntschaal, evenaar;

adjusteerschroef, f. stelscliroefaan ma-ibematische werktuigen en machines; ajus-tage, f, fr. (spr. azju-sld-zj\') de veretTening der muntspecittii; ook de opgezette huizen, Inz. aan fonteinen; — ajustemónt, n. (spr. azju-st\' man) het lerechtmaken, schikken, aanpassen; de kleeding, opschik, drachl; Kmt. de verelTe-ning, schikking der assurantie-schade; — ajus-teur, m. (spr. azju—) de werkman, die mei de \\ lil aan de munten hel juiste gewicht geeft. ad justificindum, ■/.. ond. juste. adjuveeren, lal. (adjuvure) bystaan, hellion, ondersteunen; — adjudant, in. (van t lal. adjütans, adjulare) een medehelper, inz. een olllcier, die de dienstbestellingen bezorgt;

adjudantuur, f. nw. lal., het ambt van een adjudant; — adjuvant, m. (lal. udju-vans) een helper, Inz. by muziek; — adjumns {medicamenturn) n., pl. adjuvantia, Med. helpende middelen, bevorderings-, ondersteunings-miildelen; — adjuvatie (spr. I=ls), f. nw. lal., de hulp, onder.iteuning; — adjütor, m. lal., een helper, hulp; —adjutörisch, adj. behulpzaam; —adjutorïum, n. lat., hulp, ondersteuning, hulpmiddel; — adjutato-rium, n. nw. lal. Anal, schouderbeen. ad talus, z. onder I a l u s.

adtécli, of altéeti, (v. at-tegUre, bljklezen) de bygekozene, de in een college by verkiezing opgenomenen; by de Komeineii zij, die uit den ridderstand tol senatoren verheven werden; — adléctie of alléctie (spr. t—ts), f. opneming.

adlegatie, f. (spr. t=ts) lal. gezanlscbaps-rechl, toevoeging der gezanten van de kreltsen by die des dultschen keizers.

ad tegéndum, lat. om te lozen, adlenimenta, pi. lal. Med. verzachtende middelen.

Adli, n. eene lengtemaat in Georgië: Kin adli\'s = 147 brabantsche ellen.

ad HhXtum, zie libitum— ad liquiddndum, z. ond. liquide; — ad litteram, z. ond. I li-te ra; — ad mandatum, z. mandaat; — ad manus, /.. ond. manus; — ad marytnem, z. margo.

adm., afkorting van a d m 1 n i si ra 11 e, a d-m I n I s t a t e u r.

ad majorem Dei gtoriam, z. ond. gloria, admasseeren, nw. lal. (fr. omassec) op-hoopen, Ie hoop of lol eene massa brengen; admasseering, ophooping. admatureeren, mld. lal. tol rijpheid brengen, verhaasten.

ad meliorem fortunam, ■/.. ond. for tuna; — ad mensuram, z. mensurn.

adminatie (spr. /=/.«), f. nw. lat. (vgl. in in a tie) Jur. bedreiging (eene symbolische injuiie).

adminicülum, n. lat. (v. ad en manus, hand) hulpmiddel; byzaak; pl. adminicüla; — adminiciilum graCtae, genademiddel; — ad-miniculum prohatianis, hulpmiddel tot hel voeren van een bew ys; — adminiculator, m. in de Kath. kerk de geestelyke beambte, die voor weduwen en weezen te zorgen beeft; adminiculeeren (lal. adminiculare) helpen, ondersteunen, sterken, bystaan, kracht byzellen.

administreeren, lal. {adminislntre, vgl. minister, m 1 nIsl reeren), besturen, waarnemen, handhaven; voor rekening van eenen dorde eene handelszaak besturen; K. k. uit-deelen, toedienen, li. v. do sacramenten; — administratie (spr. I—Is), f. de waarneming, hel beheer van een ambt of posl of handelszaak ; het toedienen der genademiddelen of sa-cramenlon; administratief, adj. waarnemend, besturend, beheerend; — administrateur, fr., of administrator, lal m. waarnemer, bestuurder, opziener, voogd, regent; uitvoerder van den iaatsten wil;—admini-

Stratorium, n. schrifleHjke opdraclit lol beheer van eens anders eigendom.

Admiraal, ile\\er Hïïiimtll, m, (arah. ontstaan, met weglattiiK van \'t taaiste woord, uit a in i r - a 1 - b a\' li r, d. i. bevelbobber op zee) de vlootvoogd, de opperbevelhebber ooner vloot het schip van don vlootvoogd; II. N. een der schoonste dagvlinders; - admiraallaken, n. roede, kaslmlrachtlge wollen slof, — ad-miraalschap-zeilen, een Jaariyksch zell-feesl te Amsterdam, welks Instelling reeds zeer oud Is ; - admiraliteit, f. de zeeraad, zee-krijgsraad, de vergadering der gezagvoerders; hel toezicht over het zeewezen, vroeger bier te lande toebetrouwd aan vyr admiraals-col-legiën, welker leden door de sleden werden afgevaardigd; - admiranto, m. de opperbevelhebber Ie water en te land In Spanje.

admireeren, lal. {admirare) bewonderen, vereeren; admirabel, adj. (lat. admiraht-lis, e) bewonderenswaardig; wonderschoon; — admirateur, m. f. oen bewonderaar, aanbidder;- admiratie (spr. l=ls), i. lal. {ad-miraffo) de bewondering, vereering.

admisceeren, lat. [admiscêre) bUmengen. Admissarïus, m. lal. (van admitlëre, zie admitteeren) springbengst, klophengst.

admitteeren, lat. (admitten) toelaten, den toegang vergunnen, inwilligen, talen gelden of geschieden; — admittutur, hij mag toegelaten worden (schnrtelyk getuigenis, dat iem. bekwaam bevonden is om eenen rang of graad te bekomen); — admiliïtur, liet worde toegelaten; admissie, f. (lal. admissto) toelating, toegang, opneming, vergunning; — ad-missie-examen, n. toelatingsexamen; — admissibel, adj. uw. lal. aannemeHjk, geldig toe te laten; admissibiliteit, f. geschiktheid of vatbaarheid om opgenomen, toegelaten te worden.

Admixtie, f. lal. (van ndmisccre, z. ad-mi s c e e r e n) bUmengsel.

admodiëeren, mld. lal. iad modi are), 1) (van modus, maat; ad modum redigére) verminderen, matigen; 2) {tr. amodier, van \'t lat. modim, schepel, dewijl de eigenaar een bepaald deel van \'1 geoogste graan kreeg) een stuk lands in pacht geven, verpachten; — admodiatie (spr. t=ts), f. de pachting en verpachling van de landerijen met alle daartoe beboorende rechten; de aanbesteding van een werk; — ad-modiator, lat., of admodiateur, m. fr. [amodiateur) de pachter en verpachter van een goed.

ad modum, z. onder modus, admoneeren, lat. {admonUre) berinneren, vermanen, waarschuwen, berispen; — admo-niteur, m. een vermaner, waarschuwer; een kloosterling, die den jongeren broederen hunne plichten voorhoudt; — admonitie, f. (lat. ad-moniCio) de berinnering, waarschuwing, vermaning; — admonitief, admonitorisch, adj. vermanend, waarschuwend. Admorticatie, f. (spr. —tsie) nw lal. overgave van landgoederen van de wereldlijke jurisdictie aan de geestelijke.

admoveeren, lat. (admmëre) aanvoeren, bUbrengen; — admotie, f. (spr. t—ts) hg-voeging.

ad multos annus, i. ond. annus; — ad nauseam usque, z. nausea; — ad nonnam, z. n o r m a; — ad nnlam (lal.) nemen, z. ond. nota.

Admurmuratie, f. fr, (spr. t=ls) toe-llulslerlng.

Adnata, 1. lal. Med. (scil. membram) blnd-vlies van hel oog.

adnoteeren of annoteeren, lal. (an-nature) opmerken, aanleekenen, opschrijven;— annotanda, pl. opteekenens- of opmerkenswaardige zaken; - annotata, n. pl. aan- of opmerkingen; — annotatie, (spr. tie=tsie), f. (lal. annotafio) de opmerking, aanleekening;— adnotator, m. opleekenaar.

ad notittam, zie onder notitie, adnubileeren, tal (adnubilare) omwolken, verdonkeren.

ad nut urn, z. nulus; — ad oculum ol ad ocu-los dein o n slre er en, z. dem on sl roeren.

Adoha, f. mid. lat. (ook adoliaménlum, misvormd van het roman, adjudha, lat. adjumén-tim) geldelijke hulp van leenmannen aan hunnen leenheer.

Adolescéntie, f. lal. (adolescenfta) jonge-lingaieeftljd, jeugd; — adolescent, m. jongeling; melkbaard.

Adolph heler Adolf, muiisn. (onlslaan v. s. uit Adel w o I f, v. a. uil het golhlsch A lb a u If), de edele beid, de hoogedele; de hulpvader, pleegvader, voogd, helper ; — Adol-phe, Adolphine, f. de hoogedele; — Adolph-d\'or, m. oen gouden Adolf, zweedscb-poinmersch goudstuk = lt;gt;,30 gl.

Adonsea, f. gr. (Adunuia) de mei Adonis gepaarde (bijnaam van Venus).

Adonai, m. Iielir., mijn Heer (alleen bü do toespraak tot God door de Joden in plaats van Jehovah gebruikt).

Adonis, m. gr. Myth, een zeer schoon cy-prisch jongeling en lieveling van Venus, die door eon wild zwijn verscheurd werd; zijn lyk werd in eene anemoon veranderd, en te zijner gedachlenis feesten, A d o in e n. Ingesteld, die 3 dagen duurden; ook een dultsche blauwkleurige vlinder (Papittn adónis), alsmede eene plan-tensoort, waartoe de adonisbloem of t adonisroosje, vuurroosje [Adonis aulumna-lis) behoort; — zich adoniseeren, (fr. s\'adoniser) zich lot een Adonis maken, zich opschikken, looien; — adonisateur, m. fr. een kapper; — adonis-tuinen nu de oude Grieken ; trek- of broeikasten, of met aarde gevulde vlakke vaten, waarin vlugopschletende gewassen geteeld worden; — adönisch, vers, n. (lal. adonïus versus) n., of adonïcus, m. versmaat, die uil do beide laatsle leden van een hexameter, uit oen daklylus en Irocbams, soms spondeus, beslaat (—— ———), b. v. woordonverklaarder, louwslagershnndwork.

Adonist, m. fr. planlcnvcnamclaar. Adóntagra, nr. Chlr. oen worklulR om tanden to trokken, door den Eiifrelschman Kooco uitgevonden.

adopteeren, lat. (ndoplare, v. ail en lare, wenachen, kiezen), als kind aannemen; biimkon, aannemen, goedkeuren; zich tocölge-nen, aanmatigen; —een geadopteerd kind, een (als z(ioii of dochter) aangenomen kind; — adoptator, m. dlo Iemand als kind aanneemt; — adoptianen (spr. /=«), pl., eeno chrls-tensecte der 8ste eeuw in Spanje, zoo geliee-ten, omdat zü beweerden, dal Christus naar zijne menschheld slechts een aangenomen (adoptieve) zoon van God was; zU worden ook Fe-licianen genoemd naar den hlsschop Felix van Urgel; — adóptie (spr./=s), r. (lat. udoptto, samengetr. uit adoplatio) de aanneming als kind van een zoodanig persoon, die tot dus verre onder vaderlijk gezag stond; vgl. adrogatle; — adoptieloges, f. pl. zusterloges, byioges hij de vrymetselaars; — adoptief, adj. (lat. ndnp-tivus, a, um) aangenomen, b. v. een adopt Ier kind; — wat tot de aanneming als kind behoort; ook: vreemd; adoptief haar; adoptieve goederen.

adoreeren, lal. (adorare) aanbidden, vereeren, vergoden, hartstochtelijk liefhebben, bnl-digen; —adorabel, adj. aanbiddenswaardig, zeer schoon, voortretleiyk, wonderschoon; — adorateur, m. fr. een aanbidder, vereerder, minnaar; — adoratie (spr. /=lt;«), f. huldiging, deemoedige vereering of aanbidding, inz. voetkus bjj eene audieidle des pausen; de aan den nieuwen paus aangeboden hulde; — adoran-ten, rn. pl. aanbidders, eene party der socinianen (z. aid.), die aan Christus goddeiyke vereering toekenden.

adorneeren, lat. (ad-ornare) versleren, opschikken, opluisteren; — adornement, n. fr. (spr. —mail) versiering.

Ados, in. fr. (spr. «dó, van dos, rug, en bet voorz. d), een afbellend, naar de zon gericht tuinbed; — adossement, n. (spr. —mén) de helling, aanleuning; — adosseeren, (fr. adosur) schuins opwerpen, hellend maken; Mil. den rug dekken: een leger tegen een hosch a il o s-seeren, het door een hosch den rug dekken.

ad oslentalionem, voor het ultertyk vertoon, uit pralery.

adouceeren (spr. adoes—) of adoucis-

seeren (spr. adoesi-s—), fr. (adoucir, van dniw, zoet, zacht) verzachten, verzoeten; matigen, lenigen, stillen; glad maken; Plet. de omtrekken verzachten, verdunnen; vgl. ook t e m p e-r e n; — adouci, n. lichte schets in waterverf; — adoucissage, f. fr. (spr. —snatj\') verzachting, wegsmelting der kleuren; — adou-cissemént, fr. (spr. adoesi-s\'mdii) verzachting, leniging, vertroosting, opbeuring, adovaren, pl. arah. draagbare tenten. Adówlin of ad al me, n. bind. een graan-gewicht te Bombay, = 1 a i\' kilo.

ad palatum, z. palalum .■ — ad par/em, z.

oud. part; — ad patres gaan, ■/.. pater; — ad perpetüam rei memortam, z. memoria.

Adpertinentïën, z, v. a. a p p e r t i n e n-t i ë n (z. a.)

ad pias camas, of ad pios usiis, z. causa. adplumbeeren, z. a p p I o m b e e r e n. tui pondus omnium, /.. oud. pondus,■ — ad posteriora, z. oud. postêrm-, — ad praerlmlén-dam, z. p r ace I n de e ren; — ad producén-dum, z. p r o d u c e e r e n; — ad pro/iléndim ct liquidandum credita, z. end. liquide; — ad proposftum, ■/.. propon eer en; — ad proto-cdllum, z. protocol; — ad pmèfmam, z. p r o x I m u s.

Adquiescentie, z. a c i| u I e s c e n 11 e; adquisita, z. acqulslta. adrameeren, mid. lat. [adrnmïre: niet van het lat. ramus, lak, maar van het oudd. ramo, rand, grens) Jnr. vaststellen, bepalen, bevestigen, toezeggen-, — adramitie (spr. t=ts), f. bepaling, bevestiging.

Adramélech, m. Iiebr. naam eens assy-rischen afgods, z. v. a. heeriyke koning. Adramitie, z. oud. adrameeren. Adrastëa, f. gr. (v. n priv. en draskein, vlieden) de onvermydeiyke, die men nicl kan ontvlieden, bynaam van Nemesis, z. aid.; elg. eene aanduiding van het idee der gerechtigheid, In zoo verre men zich die straifend denkt. De Sloïcynen duidden mei dien naam ook hel noodlot aan.

ad rati/lcdndum, ■/.. ratificeer c n; — ad referendum nemen, ■/.. re to r e e r e n; — ad rem, z. res; —ad replkdiulum, z. rep lice eren.

Adrés, n. (fr. adresse, van d = lat. ad, en dresser, II. drizzarc, diritzare, van 1 lat. diri-Hrre, richten, riebting geven, dus zooveel als ad-directio) de aanwijzing van een persoon volgens zyn naam, stand en verbiyf; hel opschrift van brieven, pakketten, enz., ile hetaalplaats van eenen wissel; eene aanhevellng-, In Engeland: verloog, veizookscbrlft hij eenlg staatslichaam Ingediend; een plechtig schryven van een geringere aan een hoogere, \'t zy verzoek-sebrlfl (smcekadres) of dankbetuigluK (dankadres); —- per of liever par adresse, door aanwyzing of bezorging; — adresse au besoin,?,. besoin-, — adresboek, almanak met aanwyzing van de woonplaatsen- der hedryvlge personen; — adroskantoor, eene inrichting In groote steden, waardoor men huizen huren en verburen, dienstboden bekomen, geld aanvragen of aanbieden kan, enz.; bet eerste werd In de vorige eeuw te Hamburg opgericht -, - adressee-ren, aan iemand richten, het opschrift op brieven, enz. schryven; aanbevelen; — adressant, m. de briefschryver, briefsteller; de Indlenaarvan een verzoekschrift, vertoog, enz.; de persoon, die zich aanbeveelt; — adressaat, in. (fr. met lat. uitgang) de briefontvanger; oen aanbevo-lenc; Kmt. een op den wissel genoemd persoon, aan wlen de houder zich zal te wenden hebben, indien de betrokkene den wissel niet aanneemt.

Adresse, r. fr. de vaardinlioid, liehcndiK-hcid, Kesdiiktheld; beleid, sluwheid.

nd reslituéndwn, zie rest it ueereii; — adrot, ?.. oud. n d r u 11; — ad rhombum, z. ond. r h o in li u s.

Adriaan of Hadriann, lal. (Iladriiinus) mansn.: pi).\', iemand uil Adrlu (tegonwoordlK Atrl in llalle), van waar keizer Hadrian us j?elioortlK was; — Adrianisten, m. pi. eene secle van wederdoopers In de 10de eeuw, naar Adriaan Hainsladl dus genoemd; ook aanhangers van den loovenaar Simon, in de Mand. der A poslelen voorkomende.

n drillm-a, z. ond. dlrlgeoron. adrogeeren, lal. («(/• of arroaare, vrI. arrogceren) Jur. ais kind aannemen; vgl. adoptccren; — adrogatie (spr. lt;=/«), t. (lat. adrogaCio) de aunnemlng lol kind van iem., die niet meer onder vaderlijke macht slaat.

adroit, fr, (spr. adrod), ook adret, ge-schikt, handig, liehendlg, vlug; afgericht, sluw. d droile, fr., z. ond. droit,

adscénsus ütüri, Med. hel ryzon der haar-moeder.

adscisceeren, lat. (adsciscére) toeeigenen, verwerven, aannemen; adscilum tinmen, of ». cognomen, in. een aangenomen naam of toenaam.

adscribeeren, lat. (adxcHMre) toeschry-ven, toeeigenen; — adsaiptus gleltae, een lot den grond of bodem (ulclin) hehoorende lijfeigene. die de plaats van zün oponthoud niet mag veranderen; — adscriptie (spr. lt;=.«), f. lat. (adscripfin) de toeschrijving; — ad-scriptief, adj. hUgeschrevon, overtailig; adscriptor, m. medoondorteekcnaar.

nd secündns nupCias of ad secmda coin, r. omi nupliae.

ad separatum, z. se pareer en; — ad se-retiissimum, z. ond. soronus; —ud speriaffa en ad specfem, z. species.

Adsjak divan, m. perz.,eig. staande divan, zekere raadsvergadering In Constantinopei, hü welke niemand mag zitten.

Adspectus of adspect, z. aspect. Adspersorïum, zie a s p o r s o r 1 u m onder aspergeeren; — adspirant, zie as-pirant.

Adstant, m. lat. (adstans, v. adstare, hy-staan, ter z.yde staan), een helper, bijstander. ad statuin legéndi, z. ond. status. adstipuleeren, lat. {adstiputari) toestemmen, instemmen, byvallen, overeenkomen In gevoelen ; — adstipulatie (spr. t=ls), f. de in-of toestemming, hyval; — adstipulator, m. die instemt, toestemt, evenveel weder belooft.

adstringeeren, lat. (adstringSre) Med. samentrekken, verbinden, stoppi\'n; — adstrin-gens, n., pi. adstringentïa of adstrin-geerende middelen, samentrekkende artsenyen ; — adstringént of adstringee-rend, adj. samentrekkend; — adstrictie, (spr. t=s), f. de samentrekking.

adstrueeren, lat. (adstrutre) byhouwen; beweren, betoogen.

ad summam, z. summa; — ad summum, ■i. s u m in u s.

nd superiórem judïcem, z. ond. judex; — nd tempus, z. tempus.

a due, enz., z. due.

Adüfe, f. (s. adufe, m., arab. ad-du/f, trommel) een oostersch speeltuig, een metalen, met een steel voorziene hoepel of ring, waarover eene huid Is gespannen en waaraan schelletjes hangen; hü de Hebr. T o p h, wolk woord Luther door pauke becfl overgezet.

Adulaar, m. Minor, het witte veldspaatli, maansteen of al hl el (z. aid), verkeerdeiyk zoo gebeelen naar den bergrug A d u I a (Sl.-Golhard) in Zwitserland, alwaar hy niet te vindon is.

aduleeren, (lat. adulari) laag vielen, liet-kozen, tliknooien, naar den mond pralen, pluini-strijken; - adulatie (spr. t—ts), I. de vloiery, plulmstrykerU; - adulateur, m. fr. een lage vleier, flikflooier, pluimstrijker; — adulató-riscb, adj. (lat. adulntonus, a, um) laf vleiend, flikflooiend.

Adulter, m. lat. (gevormd uit ud en alter) eclilbreker; — adultëra, f. ecblbreokster; — adultereeren (lal. adulterare) echtbreken; vervalschen, verdraaien; adulteratie (spr. lt;=/«), f. (lat. ndutteratorfn) de vervalsching, namaking; — adulterator, ih. vervalscher, val-sche munter; — adulterïum, n. echtbreuk; adulterium duplex, dubbele echt breuk; a. siw-ptex, enkele echtbreuk (naar gelang heide de schuldige personen gehuwd zyn, of slechts éen hunner; - adulterinus, m. Iemand in overspel geteeld, een bastaard, keefsklnd. ad uttimum, z. ond. ulterior.

Adültus, ni. lat. een volwassene, mondige; — Adültus en Adülta, bynamen van Jupiter en ,luno, mei welke zg door trouwzuch-tlgen werden aangeroepen.

adumbreeren, lat. (ad-umhrare, van umbra, schaduw) Plet. schaduw maken, schaduwen, ontworpen, schetsen, de eerste grondiy-nen trekken; overschaduwen, verduisteren; ook bewimpelen, vergoeiyken; adumbratie (spr. t=ts), f. de schaduwing, de schets der omtrekken; het ontwerp.

adunceeren, lal. haakvormig krommen. ad mguem, z. ond. unguis— ad mum (om-nes), z. ond. unus.

Adürens, n., pi. adurentïa, lat. (v. adu-rSre, aanbranden) Med. brand- of bytniiddelon; z. v. a. p y r o 11 k a; — adüstie, f. (lat. aius-(io) het branden, byten; ontbranden.

ad usum transfereeren, z. transfereeren; — ad utrumque paralus, z. ond. paraat; — ad valorem, z. ond. valor: — ad valros, z. ond. i\'fl/i\'n.

adv., afk. voor a d v o c a at, a d v e r b 1 u m advenant (naar) of d I\'avenant, adv. fr. (spr. —naii) naar verhouding; naar omstandigheden ; advenant, adj. aangenaam, hupsch.

Advént, m. lat. ad rent us (v. adventre, aankomen) do aankomst, Inz. do toekomst ot geboorte van Christ us; — de advénttijd, do

vier voorbereldlngswokcn vóór Korslniis; — arf-véntus spirïlus sancli, de uitstorting van ilen Hi\'IIIkcii Geest.

adventitta bona, z. bom.

Adverbium, n. lat., plur adverbia, Gram, hct Mjwoord; — adverbiaal, mlcer-MnHter, liUwoordclyk,

«rf veritatem, z. ond. Veritas.

advérsus, a, urn, hit. (van ad-vertlre, licen-wenden, tookeoron) tegongcstold; strydlg; — ail-vérsa fortüna, tc(fpnspoL\'lt;l; — adversa pan-, /.. ond. part; — ex advérso, van de tcRenovor-Rostelde zyde; — adversarïus, m. lat., ad-versaire, fr. (spr. adwersèr\') cone tegen party, cen vyand, wcderstrevcr; — adversarïën, (lat. advenarïa) pi. sclirirten of hoeken, die, als ware\'t, voor de oogen opgeslagen liggen, ann-teekenlngen over allerlei, inengelsehrlft; niemo-riehoek, kladhoek; — adverseeren (lat. ad-versaH) weerstreven; adversatief, adj. nw. Int., Gram. tegenstellend; — adversi-teit, f. (lat. adversHas) de wederwaardigheid, het ongeval.

Advertance, f. fr. (spr. admrldns\') aandacht, opmerkzaamheid, oplettendheid, ij. adverteeron (lat. advertére, heenwenden, de opmerkzaamheid op Iets richten) of aver-teeren, fr. [avertir) herlcliten, aankondigen, Inz. door de dagbladen, waarschuwen; — ad-verténtie (spr. tie=lsie), a v e r 11 s s e m é n 1, f. fr. (averlissemenl) aankondiging, bekendmaking, bericht In de nieuwspapieren, waarschuwing.

Advies, advijs, fr. avis (spr. awi), n., aviso. It. m. {avviso, van \'1 lat. ad en visits, gezien; van daar dat avis ook meening, gevoelen, wgzc van zien hediiidt; hel mld. lat advisare, avisare komt echter waarschyniyk van bel ouddultsche wisan, wyzen, en heteekent ge-volgetyk aan wy zen-, van daar avis of advies in de volg. heteekenlssen) bericht, naricht, melding, boodschap; — avis au lecteur (spr. nicijo tekleur), let wel! laat het u niet vergeefs gezegd zyn! eig. bericht aan den lezer;

advies of adviesbrief, aviso-brief, bericht brief, inz. van den trekker eens wissels aan den betrokkene; — adviesjacht, post-schip, cen klein vaartuig ter snelle overbrenging van brieven of berichten;.....advisatie

(spr. l—ls), f. naricht. Inlichtingen; avisafto de perjurio vitdndo, nw. lat., .lur. de waarschuwing voor meineed, de reehteriyke waarschuwing vóór het afleggen van eencn eed; — adviseeren, aviseeren (mld. lat. avisare, it. avvisare, fr. arwcr) melden, bericht geven; raden, aanraden. ad vilam celemam, voor de eeuwigheid. Avitaliteit, f. Advitalitïum, nw. lat. (van \'tlat. vilalis, e, het leven betreffend, onderhoudend, enz.) de levensduur-, .lur. het levenslang gebruik of vruchtgenot eener zaak.

ad vivum resecdre, lat. (de nagels) tot op hel vlcesch afsnyden; onelg. het al te nauw nemen.

Advocaat, m. (lat. advocatus, eig. de ity-geroepene, ter hulp geroepene, v. advocare, by-roepen) voorspraak, verdediger voor bet gerecht, pleiter; — advocatus dei, godsadvocaat, en ad-rncatui diaholi, dulvelsadvoeaat, namen der personen, die hy heiligverklaring In de R. K. Kerk voor en tegen de canonisatie pleiten; — a. fisci, v. fiscaal; — a. ecclesiae, beschermheer, schutsheer der kerk; — advoceeren, lot zich roepen; anderen voor het geroeht vervangen, In rechten dienen, voorspreken; — advocatuur, f. liet ambt eens pleiters, verdedigers, zaakverzorgers, de zaakwaarneming. ad vneem, z. onder vox.

Advoyer, z. a v o y e r.

ady, waarsch. eene verkorting van hel fr. a u J o u r d\' li u i (spr. ozjnerdwi] heden, soms voor de dagteekening van notarieele en andere stukken gvpiaatst.

Ady, naam eener soort van palmboom, die de abanga voortbrengt en uil welks sap men een bedwelmenden wyn bereidt; nog van eene lengtemaat op de kust van Malabar, =

meter.

Adynamïe, f. gr. {adynamia, van a priv. on di/namis, z. aid.), Med. de zwakte, krachteloosheid, het onvermogen; adynamisch, adj. zwak, onvermogend, krachteloos; — ady-natokrasle, f. een te losse samenhang of menging der anorganische deelen.

Adyton, n. gr., of lat. adytum (d. i. eig. ontoegankeiyk, niet te betreden) het allerheiligste, binnenste in tempels, uiteen voor priesters toegankeiyk; eene verborgen plaats, schuilhoek.

iEakus (gr. Jiakós) oud-gr. koning van TEgina; volgens latere fabel werd hy na zynen dood een der drie rechters in de onderwereld; z. Pluto; — iEakïden, liijn van Achilles en l\'yrrhus, kleinzoon en achterkleinzoon van /Eakus.

jEehmalotarch, in. gr. opperste dor joden gedurende de llab\\Ionische iiallingscliap.

jEdeliet, m. minerale zelfstandigheid, die men te yEdeifors In Zweden vindt.

^Idicüla, f. lat. (verklw. v. aedes, huis, tempel) een huisje, kleine tempel, kapel; eene nis om beelden In te zetten; — Eediflcee-ren, lat. (aedificare) bouwon, stichten, een gebouw optrekken; onelg. Iemand stichlen, In \'1 geloof opbouwen, onderwyzen, sterken, geruststellen; — sedificatie (spr. /=lt;«), f. stichting, opbouwing, versterking; • sedïlis, m. lat. {netli-lis: van aedes, huls, tempel) een aanzleniyk overheidspersoon In Rome, wien het opzicht over de gebouwen, tempels, enz., de markt- en straat-polltle, volksvermaken, enz. was opgedragen; naast twee plebejische werden Inz. voor de openbare spelen [ludi Romani) twee patricische (/t\'rfi-les curules) verkozen; — sediliteit, f. (lat. aedifilas) de waardigheid, het ambt der iedllen.

^ldiologie, eig. jEdoeologie, f. gr. (van aiddios, beschaamd; aidvs, schaamte) leer der welvoegiykheld.

ÜSditüus, m. lat. (v. aedes, huis en Inz. tempel) de koster, korkhew aarder; cen romeln-sche deurwachter ; bediende des priesters, by de Uudon met de huiszorg belast.

Aëdon, f. nr. michtlRaul.

JEgagropilee, t. (fr.-lat. (van \'tgr. nif/a-liros, (teins, ea\' 1 lat. pila, bal) fzomzpiikoKcIs, stcen-kogcls in do maag der klipgeiten; haarbaiion in de maag dor hcrkauwcndo dieren; z. bezoar.

.ffilger of ^lgir, m. noord. Mytb. do god der zee, wiens zetel liet Kattegat was, gebnwd niet Kan of Kami, vader van de 9 golvenmaagden. /.(jne dienaren heetten lildir en Finnafengur.

jEgido, JBgis, f, gr. («iffts, fr. (\'qiile) elg. geitevel ; liet borstschild van Minerva, dus genoemd naar /Eg is, oen fabelachtig monster dor oudheid, door Minerva gedood; in \'talgem. een schild; — iEgidius, mansn.; met een borstschild gewapend, de beschermende; hij ons G i I-1 i s, J i 11 i s.

JEgïlops, m. gr. (nifli/ojK, d. i. eig. geitenoog) Med. eene kleine diepe, celachtige zweer aan den binnenhoek der oogloden; Kol. dolik, windhaver (eene grassoort).

iEgir, z. M g e r.

^gis, Al gis, f. g.. Med. wille vlek of litteeken op liet hoornvlies.

JEgolëthron, n. liever jEgolothroa,

gr. (aig-ólelhros, m.) geitendood, geitenpest; een voor de geiten doodeiyk kruid (Azulai ponlica of Ranunculis flammuln, l.); — segophonie, f. gr. (van (lij, gen. aigös, geit, en phönc, geluid, stem) Med. de geiiestem, de ziekelüko hiaaltoon; — EBgophthalmos, m. d, i. geitenoog, eene basterdsoort van den chalcedoon; — sego-podïum, n. gr. geltevoet, karwij (eene plantensoort).

ffigreaceeren, lal. (leqrescöre) ziek worden, kwijnen; — segroteoron, lat. (wgrolare) ziek zün; wegens zlekle het onderwijs verzuimen ; — segrotant, m. zieke, ziekelijk.

A. E. I. O. IJ,, d. i, Amtriac Kat Imperium Orhis Universi, geheel hel aardryk Is Oosten-rdks onderdaan (de leus vnn verschillende dult-scbe keizers).

Aeiphatie, f. gr. {aeipdthein, v. nei, allUd, en pathos, z, a.) Med. bestendig lyden, voortdurende ziekelUkbeld, het sukkelen.

Aelem, een standaard mei de halve maan, bU de Turken als eene soort van ordeteeken geschonken; — aelemdarïus, m. de drager van zulk een standaard.

iEmilius, JEmilianus, lat. mansn.: de Innemende, bevallige; vr. Emilia en JE miliaria.

eemuleeren, lat. (nemuNm) wedijveren, nastreven; — semulatie (spr. l=ls), f. (lat. aemulatin) de wedijver, nayver.

üünêis, f. bunaam van Venus, naar haren zoon /Eneas; — .ÜEnöia, knelde, Virgi-llus\' heldendlrht van den beroemden trojaanschen held /Enëas, zoon van Ancbises.

Aenigma, n. gr. (ainiqma) een raadsel; duistere zegswyze of vraag; — eenigmatisch, adj. raadselachtig, duister; - senlgmatisee-ren, raadselachtig spreken.

JEÖlus, m. lal. (van het gr. Molos) Myth, de windgod of god der winden, de koning der /Eolische eilanden lusschen Italië en Sicilië; — seolusharp, de windharp, een raam met twee zangbodems en twaalf snaren, die door den wind geluid geven; ook iron.: hei Huilen van non wind;

— seoline, f. een door Escbenbuch uitgevonden speeltuig; — seolipile, f. (lat. aenli-pila, v. pila, liai) Phys. de windkogel, damp-kogel; ook de hermetische blaasbalg; — ^Io-liërs, m. pi. een van de hootdsiammen der oude Grieken; — oeóliseh, adj. winderig, slormachl Ig; — a! o 11 s c h e loon a aid, ilde en 10de kerktoon van a lol a; — n. oen der drie grieksehe hoofddialecten; — seolodïkon of Beolion, n. een door R e 1 c li uitgevonden Instrument, dal als een klavier bespeeld wordl.

jEön, in. gr. (aion) lange Hjdduur, eouw, leefiyd; het wereldbestuur; ook oën kwaaddoend (Demiurgos) en een goeddoend wezen (Christus), naar de leer der gnostieken; — seönen, pi. onmeieiyke tydruimlen, eeuwigheden; hybeisch ook: hel ryk der geesten, — seoniën, pl. of jBönische feesten, eeuwf., jniielfoesten.

jEora, f. gr. looneelmachine om iels zwevend ie houden.

aequa..., z. ond. ncquus.

sequaal, adj. lat. («C(;u«/is, c) gelijk, eN(^-redig, evenzoo; — sequalof?, in. pi. tydgenoo-ten; — sequalia, n. pi. geiyke grootheden;

— sequaliteit, f. (lat. aeqmlttas) de geiyk-beid, biliykheid.

jEoquanimiteit, f. lat. (aequanMUis, van ncquus en animus, i. aid.) de geiykmoo-digbeid; zieierusl.

Equatie, (spr. l—ls), f. lal. (acqmtto, van aequare, geiykmaken, v aequus, z. aid.) do ge-lykmaking, evening; Malh. do vergeiUking; — sequatie-uurwerk, oen uurwerk Ier ho-paling van den waren en middelbaren zonnoiyd;

— sequator, m. de geiykmaker; do evenaar, ovennachlsllnie; — sequatoriaal-projec-tie, z. pro jee He-, — sequatoriaal-sector, m. oone lyii, die den evenaar doorsnydl.

eequeeren, lal. {aequare) geiyk maken, ge-iyk zyn.

sequidistant, adj. lal. [aequi-dis/nns) op geiykon afstand, even ver verwyderd; — 86qui— distante, f. Math., eene lijn, die in allo punten gelijken afsiand van eene andere heeft, z. v. a. p a r a 11 o 1.

iEquilatërum,ii. lal. (v. aequus, en lalus, z. aid.) eene gelijkzijdige figuur, inz. zulk een driehoek; — eequilateraal, adj. geiykz.ydig.

^Jquilibrïum, n. lat. (v. aequus,i. aid., en libra, gewicht, weegschaal) hot evenwicht;

— sequilibrist, m. nw. lal., die het evenwicht weet le houden, een koordedanser ; — uequilibrismo, n. evenwichtsleer;—sequi-libriteit, f. evenwicht.

JSquimanisch, lal. geiykhandlg.

^üquinoctïum (spr. l=s), n., sequi-nox, f. lat. (v. aequus en nnx, i. aid.) de nachtevening, de tijd, waarop dag en nacht even lang zyn; lenle- en herfsl-iequinox; - sequinoc-tiaal, (spr. l—ls), adj. wal tol de dag- en

nsicbtevenlng behoort, b. v. jequinoctlaal-c Ir kei, een cirkel nan sommige uurwerken, ter aaiKluliling van den waren zonneiyd; — icqu I-n o c 11 a a 1-11 n I e, z. v. a. ie q u a t o r; — » q u I-ii ocl la a 1-s t orni en, stormen ten tijde van den a\'qulnox; — a¹ q u 1 n » c 11 a a l-z o n n e w ij z e r, een zonnewgzcr, die overal op aarde bruikbaar Is.

sequipareeren, lal. (aequiparare, v. aequi-ljur, volkomen gelijk) gelijkmaken-, — sequi-paratie (sp. /=/.«), f. de gelijkmaking, eITentng.

sequipollént, adj. lat. (aequipóllens, v. uc-qiMs, z. aid., en pollen, vermogen) gelijkgcl-dend, v. gelijke beduldenls, b. v. zulke woorden; — eequipolléntie (spr. t=ls) f. nw. lat., do gelijkgeldendheld, goheele overeenkomst van beteekenls.

JEquipondium, n. lat. \\maequus,z. aid., pomlus, gewicht), het evenwicht, tegenwicht.

^Cquiteit, f. lat. (aequilas; van aequwt, r. a.) de blllijkbelil.

8equivaleeren,nw. lat. (aequi-mlere)even veel gelden, gelijke waarde hebben; — cequi-valént, n. eene gelijke waarde, hetzij aan geld of aan andere zaken; schadeloosstelling, vergoeding; Chem. de getallen, die de gewichtsverhouding van stollen of lichamen uitdrukken; als adjectief: gelijkwaardig; — eequivalén-tie, (spr. l=ls), f. de gelijkwaardigheid; — sequivalentie-pariteit, gelijkheid van de waarde der munten en wisselprijzen tusschen twee handelplaatsen.

sequivók (spr. ekiwók\', fr. équivoque, v. b. lat. acquivocus, a, urn,; v. aequus en vox, z. aid.) dubbelzinnig, twijfelacbttg; verdacht; onzedelijk: als subsi., de dubbelzinnigheid; onzedelijke taal; woordenspel; aequimca qeneralio, voortteling zonder hcvruchling uit onorganische stollen; — BBquivöca, pi. gelijkluidende woorden, woorden van meer dan éene beteekenls; dubbelzinnigheden; sequivocatie, (spr. (=/.(), f. nw. lat., de dubbelzinnigheid.

aeqUo animo, z. onder aequwt.

sequor, n. lat. oppervlakte der zee. acquus, a, urn, lal., gelijk, even, billijk, rechtmatig; — upqua lanx, lat., gelijke schaal; strikte gerechtigheid; — aequa lanre, met gelijke schaal; onpartijdig; — aequo (inïmo, gelijkmoedig, met zlelerust; — aa/uum el honum, recht en billijk; — ex aequo el bono of pro aequo et bono, naar recht en billijkheid.

der, m. lat. en gr., de lucht; — aëraat, n. nw. lat. Chem. koolzuur water; — aër-atie, f. luchtvormlng; — aërdaten, de luchtgeesten van Paracelsus en zijnen aanhang; — aërifórm, adj. nw. lat., luchtvormlg, lucbt-. » aardig; — aërisch, adj. luchtvormlg; — aë-

rifleeren, In lucht veranderen-, — aëro-baat, m. een luchtspringer, koordedanser; haarklover, viller, betweter; — aërobombe, f. homluchtbal, luchtballon met daaraan bevestigde bom; -- aërodiaphonometer, m. lucht-doorzlchtlgheldsmeter; — aërodiaphtho-roskoop, m. Instrument om de zuiverheid der lucht te onderzoeken; — aërodynamika,

f. gr., leer van de kracht, de drukking der luehl;

— aërognosie, f. luchtkunde; — aërogra-phie, f. de luchtbeschrijving; — aërolep-tyntër, en aërotanyster, m. luchtverdun-ner, luchtpomp; — aërolithen, pl. luchl-steenen, uil de lucht gevallen steenen: — aë-rologie, f. de lucblleer, luchtkunde; — aë-romantie, (spr. l—ls), f. de voorspelling of waarzeggerij uil de. gesteldheid der lucht; — aëromechanïca, f. z. v. a. pneumatlka, z. a.; — aëromél, n., z, v. a. manna z. a.;

— aërometer, m. de luchtmeter; — aëro-metrïe, f. de lucbtmeetkunst, luehtmetlng, luchtkunde; —aëronaut, m. een lucbtscbij)-per, luchtvaarder; — aëronautïka, f. de luchtvaartkiinst, do kunst om In en door de lucht te varen; — aërophobie, f. de luchtvrees, luchtschuwheid, de vrees voor de open, koude lucht; — aërophonisch, adj. de lucht doorklinkend; — aërophoor, m. een luchtdrager;

— aërophórisch, adj. luchtbevattend; — aërophyten, pl. in de lucbl verspreide kleine plantenllcbaainpjes door Pasteur ontdekt; — aërösis, f. de luchting, verdunning des bleeds;

— aërosfeer, f. luchlhulsel om den aardbol;

— aëroskopie, f. de lucbl waarneming-, — aërostaat, m. of aërostatische machine, f. een luchtbol, luchtschip; tig, een windbuil; — a e r o s t a 11 s c h e p r o e v e n; proeven om In de lucht te zweven; — aërosta— tïka, f. de teer van het evenwicht, do kunst om In de lucht te zweven; aërostatie, f. bet zweven In de lucht, luchtreis; — aë-rostationist, m. luchlzwever, luchtreiziger;

— aërostiërs, m. pl. fr. (spr. —rosHé), luehl-schlppers, zij, die zich van eenen luchtbol bedienen ; — aërotherm, m. met warme lucbt-verbitte oven of haard; — aërothorax, lucht-onlwlkkellng In de borstholte; - - aërotönon, n. gr.,een wlndboog, schlelwerktuig, mol hetwelk de pijlen door de kracht der lucbl worden voortgedreven -, — aëroxerótës, f. droogheid der luehl; — aërozoïsch, adj. de lucht noodlg hebbende om te leven.

.SSra, lal. aera, f. de Jaar- of lydrekenlng, wijze v. Jaartelling v. een bepaald tijdstip af.

JErarïum, n. lal. (v. «es, gen, aerix, erts, metaal, geld) ile staatskas In hel oude Kome; de schatkamer, de kas van land, stad of kerk;

— aerarisch, adj. wat de schatkist betreft,

aërdaten, aërifórm, aërobaat,enz,,

z, ond. aar.

acre perennius, duurzamer dan brons,

serugo, f. lat. koperroest, greenspaan-, — ar. nobilis, edele roesl, plallna-, aer. plumbi, loodwit; eer. scisstlis, zwavelgroen; — aeru-gineeren, metaal kunstmatig met groenspaan overdekken; — serugineus, adj. kopergroen.

868, gen. eeris, n. lat. erts, brons, geld;

— (Bes alienum, (vreemd geld), schulden;—(bs cahlanum, campanum, klokspijs; — ms (comb)-üsium, gebrand koper, kunstmatig verkregen zwa-velkoper-. — ces confessiun, eene voor bet gerecht erkende schuld; — «s ftavum. galmelko-

pur; - (Ts hepathon, leverkoper; mspyropum, Riiskoppr; — ws signatum, stuk erts met hot Kewlclitsleoken (In liet oude Rome); ces resiq-nalum, als strafgeld Ingehouden gedeelte der soldi); ces viride, groenspaan.

^Jschynanthus, m. (v. h. gr. aischy-ncin, misvormen, en dnlhos, bloesem, bloem, met zliis|ieling op den zonderlingen vorm der bloemkroon) Bol. een schoon pronkgewas uit Oostlndlë.

(Esoulanus, lat. Homelnscbe god der koperen munten.

JBsculapïus, m. lat., of gr. Asklêpïos, by verk. JEskulaap, Kskulaap, Mytli.de god der geneeskunst, zoon van Apollo; lig. een geneesheer, arts; — Asklepiaden, m. pl. zonen, nakomelingen of priesters van /fis-culaplus.

eesculm, f. lat., de paardenkaslanje; — ces-culine, f. Chom. een In die kastanjes aanwezig plantenzout (alkaloïde).

JEsöpus, m. lat. (gr. Aisópos), een geestige, gebochelde slaaf uit Phryglë, In de 6e eeuw na Chr., dien men voor den schepper der dierenfabelen houdt, welke naar hem oesopische fabelen geheeten worden (vgl. f a b e 1).

JGsthësis, f. (aislnësis, v. aislanesthai, gewaarworden, waarnemen) het gevoel, gevoelvermogen; — BBstherïën, pl. de zintuigen;

— sestheterïum, n. het gevoel-, gewaar-wordings-vermogen; — sesthetiek, eesthe-tika f. (van hel gr. aisthetikós, lol gevoelen geschikt) elg. de leer van het gevoel en den smaak; de wetenschap van het schoone en de kunst, de schoonheidsleer; — transcendentale «est heli ca, de bovenzinnelijke schoonheidsleer, de leer der begrippen van ruimte en tijd;- eesthoticus, m. een leeraar in den goeden smaak; — eesthêtisch, adj. wal tot de leer van gevoel en smaak behoort; smaakvol, schoon;— ffisthótlsch gevoel, kunstzin, schoonheidszin, smaak.

cestimeeren, lat. {aeslimare) schatten, waardeeren, hoogachten;—sestimatie (spr. t—ts), f. de schatting, prUswaardeering; achting;

— sestimator, m. een schatter, waardebe-paler; — aestimator lilis, die de waarde van de rechtszaak bepaalt of schat; — aeslimatoria aclin, f. rechtszaak van schatting of waardebepaling.

iEstivaliën, pi. (mid. lat. aestivaiïa, van het lat. aestivalis, c, tot den zomer liehoorende) zomerschoenen, zomerlaarzcn (later verminkt tot slivalfa en van daar ons s t e v e 1, dultsch stiefel);

— sestivatie (spr. lt;=(«), f. nw. lat. Bot. de knoppentüd; de ligging der bloembladeren voor de ontluiking; seativeeren, den zomer doorbrengen.

iEJstuarïum, m. lal. 1°. teepoel, zeemoeras, ondiepe alleen b|j vloed onderloopende zeeboezem; 4°. Med. eene zweelkast.

ÜEtacisme, z. otaclsine.

aetas, f. lat., de leeftijd, de menschcnouder-dom; — net. ranumra, de voor een kerkelijk ambt verelschte leeftijd; — net. legittma, de door de wet verelschte jaren; — aet. minor, minderjarigheid; — aet. pubeiiatis, de mondigheid; — aet pupillinis, de minderjarigheid; aet. viritis, de mannelUke jaren, de mannelijke lecfiyd; — act. senitis, ouderdom, grijsheid;— aetatis suae, van zijnen leeftijd.

(tlérnus, a, mn, lal., eeuwig; — in iBternum, voor eeuwig, in eeuwigheid; — aelemutn vale, eeuwig vaarwel ; - seterneeren, lal. (aeter-nare) of seterniseeren, fr. (étemiser) vereeuwigen; — seterniteit, f. eeuwigheid.

JEthaljii. vettige massa uil walschot of sper-macell; — ffitalolio, f. vluchtige olie uitadhal.

either, m. lat. (van \'t gr. aithër) de boo-gere, reinere lucht, de bovenlucht; de lichtstof; Chem. oene zeer tljne, doorzichtige, vluchtige vloeistof van hoogst doordringenden reuk en smaak, I), v. v 11 r i o o I-a¹1 li e r; aether acettms, azljnethcr; aether muriaïïcus, zou tel lier; aether sulphurïcus, zwavelelber; — sethorine, f. w||nollekamfer, een koolwaierstof volgens de voorstelling van eenige scheikundigen de grondstof vim ielher;—fflthérisch, adj. elliorachtlg; lot de bovenlucht liehoorende; bemelscb, zuiver, rein; — setheriseeren, hoelk. dampen van zuivere zwavclasther niet een bijmengsel van ilampkringslucbl laten inzuigen, om de gevoels-zenuwen lijdelijk te verlammen en voor pijn ongevoelig le maken; — setherisatie, f. (spr. —Isie) hot Inzuigen van zwavelelber; — sethyl, n. gr. Chem. de grondstof der etberverblndln-gen of ulkohollsche vloolstoffen.

jKthïops, in. gr. iylithiops, elg. een niensch met verbrand of bruin gezicht, van aithein, verbranden, en öps, gezicht), pl. -ffithiopiërs, mooren, negers, enz., de inboorlingen van /Kl h i-opie in Afrika; ook als pbarm. term; moor, li. v. aetlnnps antimonialis, splesglansmoor; aeth. cupri, kopermoor ; aeth. marlialis, (jzermoor, enz.

^Jthrioskoop, n. gr. (van aithria, heldere hemel, vr()e lucht) een zeer gevoelige warni-lemetor (thermoskoop), die den graad der warmtestraling tegen den helderen hemel of de koude straling daarvan aanduidt.

iEthyl, ■/.. ond. 1 h e r.

Aetianen, m. pl. eene chrlstensoctc, die den Zoon eene geheel andere natuur dan den Vader toekende.

Aëtiet, m. gr. (v. aetris, ni. adelaar) de adelaarsteen, klappersleen, welken de Ouden als behoedmiddel legen vele onheilen droegen; — aëtoom, n. gr. (aetoma) Arch, de gevel.

iEtiologie, f. gr. {aitiotogia, van aitia, oorzaak) de aanwijzing der oorzaak of reden); Med. de loer van de oorzaken der ziekten, z. p a-t h o I o g 1 e.

n faire, fr. le maken, d. 1. Ik neem aan den hal te maken (In \'t hlljarlspol).

Afd., afkorten voor a f d e e 11 n g.

affabel, lal. {affahtlis, v. a/füri, aanspreken) spraakzaam, vriendelijk. Innemend, enz.; — affabtle, It. Muz. liefelijk, aangenaam; — affa-biliteit, f. (lat. affabiKtas) de spraakzaamheid, minzaamhold, innemendheid.

affabulatie, (spr. lt;=/.s), f. lut. (van ad «n fahulalio) het hiutste ucilccltc eoner fiihel, \'I welk hiire zodclecr bovat.

affadeeren, fr. (a/fndir, van fade) laf of smakeloos maken, doen tegenstaan.

Affaire, f. fr. (ontstaan uil li faire, te doen: chose iiui cal a faire) de zaak, aangelegenheid; de beziglicld, verrichting, het handeishedryf, de winkelzaak; het voorval, gevecht, de schermutseling; de rechtshandel, het geding; — affaire d\'nmour (spr, — damóér) een liefdehandel, eene minnarU; — a/faire de coeur (spr. —keur), eene zaak van liet hart, iiefdeziiiik; ^ affaire d\'hnn-neur (spr. —doneur) eene zaak van eer, een tweegevecht; — g e a f f a i r e e r d z U n (fr. affairé) druk tiezig zijn; den l)edr(|vlge spelen.

affameeren, fr. (affamer) uithongeren; — affameur, m. die hongersnood sticht, gehrek aan levensmiddelen veroorzaakt; — geaffa-nieerd, ir. (ajfamé) uitgehongerd.

Affaniën, pi. lat. {affanïae) potsen, grillen, üdel gesnap.

affütm, lat., i\'UkeHjk, In overvloed, affatomeeren of affatimeeren, mid. lat. iaffalimire, wnarsch. van duttschen oorsprong, vgi. het angeii. foedhemjan, omvatten, fcedhem, omvatting) door inlildel van handoplegging in hezit nemen (weleer eene rechterlijk symholische verrichting hy overdracht van eigendom); — affatomie, f. deze wyze of vorm van verwerving.

Afféct, n. lal. {afféetus, v. afficere, v.. »f f I-eeeren) eene levendige gemoedsbeweging, opwelling, spanning; hartstocht; soms ook warmte, vuur; ontroering. Innigheid; — affectie, f. (lat. affectto) gemoedsstemming, inz. de genegenheid, gunst, neiging; Med. elke Indruk op hel lichaam, inz. eene ziekelijke gewaarwording; — geaffect ioneerd, nw. lat. (fr. affectionné), welwillend, genegen, gunstig, van harte toegedaan; — affectief, adj. aangrijpend; -affec-tueus, (nw. lat. affecluósux, fr. affectuem) vol neiging ot genegenheid, liefdevol; — affec-tuositeit, (spr. —ti—) f. nw. lat. de liefdevolle neiging, harteiykheid.

affecteeren, lat. affeclare, fr. affecter) zich gekunsteld, gemaakt, gedwongen gedragen; voorgeven, den schyn aannemen, veinzen; — geaffecteerd, gemaakt, gekunsteld; — affectatie, (spr. tie—tsie), f. de gemaaktheid, de gedwongenheid; schyngevoeligheid; — affeciiö-nis prelium, n. een liefdesgeschenkje.

affectueus, affectuositeit, z. ond. affect.

affermeeren, lial. (affermare) z. affirmeer en.

affettuow of con nfféttn, it. Muz. (vgi. affectueus) hartstochteiyk, met gevoel, warmte, aandoening; — affeltuosissimo en affettuosissa-mSnle, hoogst gevoelig, zeer aandoeniyk.

afflbuleeren, nw. lat. {affihulare, van \'t lat. fibula, gesp) aanhechten, vastmaken; — afflbulatie (spr. l—ts), f. de aanhechting, Jiangesping.

affleeeren, lat. (afficgre) aangi-ypen, roeren, bewegen, bedroeven. Indruk maken.

aflticheeren, (spr. ch=sj), fr. (affieher) aanplakken, aanslaan, b. v. eene bekendmaking; lig. met iets pronken, pralen; — affiche, f. fr. (spr. afi-sj\'), of affictie (spr. /=/»), f. nw. lat. aangeplakt bericht of bevel; toegevoegd blad tot naricht; rolverdeeling, programma van een tooneelvoorstelilng of concert; — les pelilcs affiches, een advertentieblad te Parys; —affl-chéür, m. fr. aanplakker.