j / ^ B. oct

3139

3/3^

TTOOmiEIDE.

Een kort woord vooraf over de inrichting van onze raakkunsi.

Wij mogen gerust zeggen, dat allen, die in Nederland liet taliaansch hestudeeren, reeds ééne of meer vreemdé talen nen, dus eenige taalkennis hehhen opgedaan. Wij hebben,, arom in ons werk de analytische méthode gevolgd, dat zeggen: ivij hehhen eerst de voorheelden en daarna de re-Is gegeven. Dit heeft, meenen zvij, het voordeel, dat men voorheelden aandachtiger zal beschouwen en met het Neder-ndsch of een andere taal zal vergelijken, loaardoor men et zelden den regel, in een voorbeeld nedergelegd, zelf zal nden, hetgeen steeds eert aangename en opwekkende gewaar-rding is. Echter zal men niet altijd den regel ontdekken, moge dan in zulk een geval onze toelichting duidelijk en kelijk bevonden worden/ Van de eerste les af hebben wij, owel in onze voorheelden ah in de oefeningen ter vertaling, ar dit eenigszins mogelijk was, zinnen en geen woorden even. Om de vertaling dier zinnen mogelijk te maken, bben wij terstond na iedere les — indien deze niet te uit-reid icas — achtereenvolgens een tijd van de hulpwerk-orden avere en essere gegeven. Dit heeft daarenboven nog

BIBLIOTHEEK DER RIJKSUNIVERSITEIT U T R E C H T.

VOOREBDE.

het voordeel, dat vim die luerhwoorden ongevoelig leert kennen en ze onder de knie heeft, rcanneer men tot de eigenlijke studie der werkwoorden — in iedere taal het moeilijkste gedeelte — genaderd is, waardoor een groot deel dier moeielijk-heid opgeheven wordt.

Wij hebben verder in ons werk de gesloten e en o met een accent aigu (\') en de open, amp; en o met een accent circonflexe C) geteekend, hetgeen zooivcl voor hen die een meester als voor hen die er geen hebben een groot bezwaar wegneemt. Bij herhaaldelijk voorkomende woorden, hebben ivij dit echter niet altijd gedaan. Eveneens hebben wij den klemtoon door een accent aign aemgegeven. Men heeft in het Italiaansch slechts \'e\'en orthographisch accent, het accent grave (^v), en dit plaatst men op de laatste lettergreep van een tooord, indien deze den klemtoon heeft. Die woorden zijn echter niet talrijk. Het zijn afgeknotte woorden (parole tronche) zooals virtü, bonta enz. Van deze woorden is de laatste lettergreep de 0/ tg weggevallen; vroeger schreef men bontade of bontate, virtude of virtute. Een groot bezrvaar leveren echter alle andere woorden op voor hem die geen oude talen kent, en van hoeveel belang het is den klemtoon juist te plaatsen, hebben wij reeds aangetoond in onze „Alcune Difficolta della Lingua Italianaquot; m 1887 bij den heer W. Cremer te \'sHage uitgegeven, door te doen zien hoe hetzelfde woord verschillende beteekenissen krijgt, naarmate de klemtoon op de eene of de andere lettergreep valt.

Verreweg de meeste woorden hebben het accmt op de voor

VOORREDE.

■laatste lettergreep (parole piane); doch hij een zeer groot aan-\\tal is dit niet het geval, en bij al deze hebben ivij in 07is \\werk den klemtoon door het accent aigu aangegeven. Mm \\ bedenke echten* steeds, dat alleen het accent grave tot de orthographic behoort.

Door ondervinding toeten wij, dat er velen in ons land Italiacinsch bestudeeren, zonder in de gelegenheid te zijn les te kunnen krijgen. Dit is te betreuren, omdat het levend woord van den meester — vooral voor de uitspraak — eene voorname zaak is. Wij hebben, bij het schrijven van ons werk, het oog op hen gehouden en getracht zoo duidelijk mogelijk te zijn, en om hun den moeielijken arbeid: van zonder hulp eene vreemde taal te bestudeeren eenigszins te vergemakkelijken, hebben tvij bij den uitgever dezer Spraakkunst, een „Sleutel¹\' verkrijgbaar gesteld, waarin wij al de oefeningen in het Italiaansch vertaald hebben, zoodat zij hunne vertalingen daarmede kunnen vergelijken.

Wij hebben aan het einde van ons boek eene verzameling van stukken gegeven in verschillenden stijl van beroemde schrijvers, die voor hen, welke de Spraakkunst doorgewerkt hebben, niet te moeielijk zullen bevonden worden, en die kunnen dienen als inleiding tot het lezen van iedefr Italiaansch prozawerk. Dindelijk hebben wij ons bock besloten met een alphabe-tische woordenlijst ter raadpleging bij de vertaling der opstellen.

Nu rest ons niets meer dan ons werk eene goede ontvangst toe te wenschen en te hopen, dat het even gunstig zal beoordeeld worden als onze in den loop van het vorige

VI

VOORREDE.

_jaar verschenen .Alm» Difficote della Lingua Italian.quot; Wij hebben UI zoo goed gemmU ah lt;m ■mogehjk was. Hoe gaarM Wm wi, iel* volnaakts gewerd Men / Maar dat kunnen we « emmxal «iei, m hiervan mertv._Vd. ver™ m _mj beleefd allen deskuadigen «« hunne op- oj aan^rhngm

viel te willen, ontKouden, »» - ^ ^

voordeel mede te kunnen dom.

H. J. WANSINK.

\'s Gravcnhage, Augustus 1888.

Vooraf verbetere men de volgende

ERRATA:

_Vm ^RRIlArrA-

Bl.z. 371 regel 13 v.o. staat: ripüutamente, lees: ripehtamcnte.

400 „ 9 „ b. „ zestien, » ^zes-

dai ócchi, „ d^a9^{li 6gc1ix}-

] g 1;,^ ^ rimèttersi a, „ rirnéüersi a stu

diare.

16 ^b. „ Amstellodamo,,, Amstclodamo.

pollzia, „ polizia.

„ etd.

diocêsi, ii diócesi.

arr olato, n arrotato.

OVER DE UITSPRAAK.

§ 1. Het Italiaanse li alphabet heeft de volgende 21 letters: , b, c, d, e, f, g, h, 1, m, n, o, p, a, bi, tsji, di, e, èffe, elzji, acca,t èlle, èmme, énne, o, pi, q, r, s, t, u, v, z.

koe, èrre, èsse, ti, oe, voe, dzéta.

De j, die aan het einde van een woord voor twee i\'s quot;staat, wordt tegenwoordig weinig meer gebezigd.

De k, w, x en y, benevens de letterverbindingen ph, th, bs, ps, pt en et worden in het Italiaansch niet gebruikt.

§ 2. De a klinkt evenals in het Nederlandsch, lang op het einde van een woord of lettergreep, kort in alle overige gevallen. Zij is lang in padre (vader), kort in ar co (boog) en ook aan het einde van die woorden, waar zij met een accent grave (^N) geteekend is, b.\'v. : bontd (goedheid).

§ 3. De b klinkt als in het Nederlandsch.

§ 4. De c voor a, o, u of een medeklinker, klinkt als de Nederlandsche k, b. v.: caro (dierbaar), coda (staart), cura (zorg), credo (ik geloof). Voor e of i klinkt zij als de c h

ITAUAANSCHE TAAL. 1

2 Over de Gesloten en Open e.

in het Engelsche woord chin of als het Nederlandsche tsj, zooals dit gehoord wordt in het woord koetsje, b. v. cedro (ceder) lees: tsjêdro, cibo (voedsel) lees: tsjibo.

§ 5. Oh luidt als de Nederlandsche k, b. v. chi, che, lees: ki, ké.

§ 6. D luidt evenals in het Nederlandsch.

§ 7. De e heeft twee klanken: een p-esloten (e chiusa) als de Fransche é in het woord été, of als de e in het Holland-sche woord leven; een open (e aperta) als de Fransche ê in het woord fête, of als de e in het woord wereld, zooals velen dit woord uitspreken. Zij is lang aan het einde van een woord of lettergreep, en heeft dan een der twee genoemde klanken; kort in alle overige gevallen, en heeft dan

Ci ¹ quot;

den gesloten klank als onze i in dit, licht, of den _open als in het Fransche woord dette, of het Hollandsche woord bed. Dat het van belang is liet onderscheid tusschen den gesloten en open klank van de e steeds in acht te nemen, kan blijken uit de volgende twee woorden. Spreekt men het woord mele uit met den gesloten klank als in ons woord leven, dan beteekent het appels; geeft men echter aan de e den open klank als in het Fransche woord féte, dan beteekent het h o n i g. Zoo beteekent pesca (lees : piska) met de gesloten korte e: vischvangst, en met de open e als in het Hollandsche bed (lees: peska): perzik.

De e is gesloten in de uitgangen: eggio, egno, mente, esco,

Over de Gesloten en Open e. 3

etio, evole en ezzo, natuurlijk ook, wanneer in die uitgangen de mannelijke uitgang o door den vrouwelijken a vervangen wordt, zooals eggia enz.

Zij is alzoo gesloten in corteggio (stoet), lees: kortidzjo, sostegno (steun), lees: sostinjo, amaramente (bitter), lees: amaraminte, romanesco (roraaanscli), lees: romanisko, cassetta (kistje), lees: kassitta, colpevole (schuldig), lees: kolpévole, fermezza (vastheid), lees: fermitsa.

De e is open in de uitgangen: ello, ente, ere, ero, esso, enso en enzo, ook wanneer die uitgangen een a in plaats van een o aan het einde hebben. Zij is dus open in coltello (mes), lees: koltello, derde (tand), lees: den te, ma-riniere of marinier o (matroos), lees: mariniêre (fête), con-fesso (ik belijd), lees: konfesso, condenso (verdikt), lees: konden so, conosQenza (kennis), lees: konosjentsa. Behoort de e tot den stam van een woord, dan heeft men weinig stellige regels om te bepalen of de e gesloten of open is, en die weinige, die er zijn, liggen boven het bereik van de meeste beoefenaars. | Wij zullen daarom in ons werk de gesloten e teekenen met het Fransehe accent aigu (é), de open met het Fransehe accent circonflexe (ê); maar men bedenke wel, dat deze accenten niet tot de Italiaansche taal, niet tot de spelling van het woord behooren, en zij- door ons alleen ter aanwijzing van de uitspraak gebruikt worden. Wij zullen hier enkele alledaagsche woorden geven, die in betee-kenis verschillen, naarmate de e gesloten of open uitgesproken wordt.

Gesloten e. Open c.

Cera — was. Céra — gelaat, uitzicht.

§ 8. De f klinkt als in het Nederlandsch.

§ 9. De g heeft twee klanken : een harden voor a, o, u of voor een medeklinker; een zachten voor e en i. De harde klank komt overeen met dien van de Fransche g voor dezelfde letters. In het Hollandsch heeft men dien klank niet,

Over de g, gh, gn, gli en h. 5

hij ligt tusschen k en g, b. v. gamba (been), gala (keel), gufo (uil), grande (grool;), in alle welke woorden de g uitgesproken wordt als in de Fransche woorden garde, grand.

De zachte klank voor e of i is die van de Engelsche g voor dezelfde letters, dus als de Fransche g voor e of i met den klank van d er voor, als het Hollandsche dzj, b. v. gêmma (edelgesteente), lees: dzjemma, giro (omtrek), lees: dzj iero.

Gh klinkt evenals de g voor a, o, u en een medeklinker, b. v. ghetto (jodenwijk), ghirlanda (guirlande), in welke woorden gh klinkt als de Fransche g in gargon. Gh kan alleen voor e of i voorkomen, omdat voor deze letters de g alleen als dzj klinken zou ; de h dient dus om aan de g den harden klank te geven.

Gn luidt als de Fransche gn in agneau of als de Hollandsche\'nj in franje, b. v. agnêllo (lam), lees: anjello.

Gli luidt, alleen of voor een klinker staande, als de Fransche 1 mouillée in fi 11e of als de Hollandsche Ij. Gli wordt dus uitgesproken Iji, ciglio (ooghaar) als tsjieljo. Volgt echter op gli een medeklinker, dan heeft de g den gewonen harden klank ; b. v. nealiaênza (verwaarloozing), lees: neglidzj entsa.

1§ 10. De h komt in het Italiaansch alleen voor in de rie personen enkelvoud en den derden persoon meervoud van den Tegenwoordigen Tijd der Aantoonende wijs van het werkwoord§ 10. De h komt in het Italiaansch alleen voor in de rie personen enkelvoud en den derden persoon meervoud van den Tegenwoordigen Tijd der Aantoonende wijs van het werkwoord avére (hebben), b. v.: hó (ik heb), hoi (gij hebt, enkelv.), ha. (hij heeft), lumno (zij hebben). De h wordt in deze woor-ien niet uitgesproken en dient alleen, om ten minste in het

I

|

6 Over de i, j, k, 1, m en n.

schrijven een onderscheid te hebben tusschen hó (ik heb) en o (o ! een tusschenwerpsel), hai (gij hebt) en ai (aan de, mann. meerv.), (hij heeft) en a (aan, voorzetsel), hanno (zij hebben) en anno (jaar).

§ 11. De i klinkt steeds zooals de naam der letter is. Zij kan lang of kort zijn, naarmate zij aan het einde van een woord of lettergreep of tusschen twee of meer medeklinkers, tot dezelfde lettergreep behoorende, staat. In ieder geval echter klinkt zij óf als ie in het Hollandsche woord dier, öf als de i in het Duitsche woord Sinn, maar nooit als de i in het Hollandsche woord licht. Zij is lang in mira (doel), kort in mirio (mirt).

§ 12. De j wordt, zooals reeds gezegd werd, weinig meer gebruikt. Komt ze voor aan het begin van een woord, dan luidt ze als i; aan het einde van een woord, dan klinkt ze als ii of als twee i\'s.

§ 13. De k komt alleen in vreemde woorden voor en wordt dan evenals in het Nederlandse)i uitgesproken. De 1, m en n luiden ook evenals bij ons.

§ 14. De o heeft evenals de e twee klanken: men heeft namelijk de gesloten o (o chiuso) en de open o (o aperto). De gesloten o luidt, lang zijnde, alzoo aan het einde van een woord of lettergreep, als onze o in komen, eenigszins naaiden Hollandschen tweeklank oe zwemende, b. v. Horna, lees:

Over de Gesloten en Open o.

rooma, eenigszins met een oe-klank, en kort, als onze o in kom, b. v. co/pa (schuld), lees: kolpa met de o als in kom. De open o (o aperto), lang zijnde, luidt als de Engelse!ie au in cause, of kort zijnde, als de o in het woord kop, b. v. popoio (volk), lees: pop oio met de eerste o als de verlengde o in kop of vork, sorte (lot) met de o als in dezelfde woorden.

De o is gesloten, in de uitgangen oio, one, ione, onte, ore en oso, b. v. rasoio (scheermes), mentone (kin), nazione (volk), orrizzonte (horizon), colore (kleur), ontoso (schandelijk).

Zij is open, in de uitgangen uolo, oio, olto, orio en or to, b. v.: oriuolo (horloge), fruüaiolo (fruitverkooper), giravolta (kringloop), oratoria (bidkamer), sconforto (moedeloosheid).

Behoort de o tot den stam eens woords, dan zijn er, evenals bi) de e opgemerkt werd, weinig vaste regels te geven, en die weinige vallen buiten het bereik van de meesten. Wij zullen daarom in dit werk ook de gesloten o teekenen met het Fransche accent aigu (ó) en de open o met het Fran-Iche accent circonflexe (6); doch men zij ook hier indachtig, dat beide accenten geene orthographische accenten zijn door ons alleen gebruikt worden om de uitspraak aan te wi; zen, en het van het hoogste belang is het onderscheid tui schen beide o s goed in acht te nemen, daar een woord, c; dezelfde wijze geschreven, vérschillende beteekenissen kan he ben, naarmate de o gesloten of open uitgesproken wordt, zo als uit het volgende lijstje van eenige dikwijls voorkomen woorden kan blijken.

Gesloten o. Open o.

Bótte — ton, vat. Bótte — slagen.

.....

Lijst van Woorden met Gesloten en Open o.

§15. De p luidt als in het Nederlandsch. § 16. De q komt alleen in verbinding met de u

Over de p, q, r, s, sc, sch en t. 9

luidt dan als in het Nederlandsch kw, b. v. quattro (vier), quotidiano (dagelijks), qui (hier), lees: kwattro, kwoti-diano en kwi.

§ 17. De r klinkt als in het Nederlandsch.

§ 18. De s wordt als de Nederlandsche s uitgesproken. Staat zij echter tusschen twee klinkers, dan klinkt zij evenals de Fransche s in hetzelfde geval, zacht als de Nederlandsche z, b. v.: casa (huis), rósa (roos). Staat echter de s in eefi samengesteld woord tusschen twee klinkers, en is zij de beginletter van het tweede lid der samenstelling, dan blijft zij den scherpen klank behouden, b. v, risejitire (gevoelen), diségno (teekening), samengesteld uit de prefixen ri en di en de woorden sentire en segno. Ook in de woorden cósa (zaak) en cosl (aldus) klinkt de s bij uitzondering scherp.

Sc voor e of i klinkt als sj in het Nederlandsch, b. v. scélta (keus), lees: sjélta, sciórre (ontbinden), lees: sjórre; voor a, o, u en een medeklinker luidt sc als sk, b. v. scala (ladder), lees: skala, scoprire (ontdekken), lees: skopriere.

Sch klinkt altijd als sk in het Nederlandsch, b. v. schiavo (slaaf), lees: skiavo, schèrzd (scherts), lees: skértso.

§ 19. De t klinkt als in het Nederlandsch.

§ 20. De u klinkt steeds volop en sterk als de Neder-

10 Over de u, v, w, x, y en z.

landsclie tweeklank oe, lang of kort, b. v. cura (zorg), lees: koera, husta (borstbeeld), lees: boe sta.

§ 21. De v luidt als in het Nederlandscb.

§ 22. De w, x en y komen alleen in vreemde woorden voor en luiden als in bet Nederlandsch; de y echter steeds met den i-klank, zooals die in § 11 aangegeven is.

§ 23. De z luidt bard als ts en zacht als dz. Stellige regels voor de uitspraak van deze letter kan men niet altijd geven; zeker is het echter dat de z hard klinkt:

1°. Na de letters 1, n of r, b. v. calza (kous), lees: kalt sa, stanza (kamer), lees: stantsa, marzo (Maart), lees: martso.

2°. In de woorden, die eindigen op zia, zio, zióne, b. v. grazia (genade), lees: graatsia, ózio (ledige tijd), lees: ootsio, nazióne (volk), lees: n a a t s i o n e.

3°. In de uitgangen azzo, Jjzzg, uzzo, ózzolo en uzzolo, b. v. hrunazzo (bruinachtig), lees: broenatso, foresózzo (stevige boerenjongen), lees: foresotso, hozzolo (buil), lees. bótso.o, odorüzzo (zwakke reuk), lees: odoroetso, uninuzzolo (klein stukje), lees: minoétsolo.

Merk wel op het onderscheid tusschen razza (ratsa) ras en razza (radza) = rogge (visch), (mitso) — overryji

en mezzo (mêdzo) =■ midden.

Over de Twee- en Drieklanken.

TWEE- EN DRIEKLANKEN.

§ 1. Bij de tweeklanken wordt iedere klinker afzonderlijk itgesproken, en nu eens valt de klemtoon op den eersten, an weder op den tweeden klinker, b v. aere (lucht), lees: •ere, causa (oorzaak), lees: ka-oeza, paura (vrees), lees: a-óera, mai (ooit of nooit), lees: ma-i. Dij de tweeklan-511 ie en uo valt de klemtoon steeds op den tweeden klin-sr, b. v. ciêlo (hemel), lees: tsji-êlo, huóno (goed), lees: )e-óno. Somtijds hebben zij het accent niet en valt dit op ii andere lettergreep, b v ministêrio (ministerie), lees: mi-stê-rio. Bij de drie- en vierklanken, die slechts zelden orkomen, heeft gewoonlijk de tweede klinker den klemtoon, y. guai (wee), lees: goed-i, ghiaia (gruis, keizand), lees: ó-ia. Tn het woord oriuólo (horloge) valt de klemtoon op i derden klinker, dit wordt gelezen: o-ri-oe-ólo. De iker of klinkers in twee-, drie- en vierklanken, die niet klemtoon hebben, worden wel afzonderlijk, maar zoo vlug \'ehjk uitgesproken, zoodat zij als het ware met den hoofd-i tot ééne lettergreep samensmelten.

OVER DEN KLEMTOON.

1- Bij meerlettergrepige woorden kan de klemtoon val-op de laatste lettergreep. In dit geval wordt hij door het )graphisch accent grave aangewezen en heet het woord paróla trónca (afgeknot woord), b. v. hontd (goedheid), (deugd).

Over den Klemtoon.

Hij kan vallen op de tweede lettergreep van achteren, en dan heet het woord eene paróla piana (effen woord), b. v. amdro (bitter); op de derde lettergreep van achteren, en dan heet het woord eene paróla sdriicdola (glijdend woord), b. v. timido (beschroomd), en op de vierde lettergreep van „aditereti, en dan heet het woord eene paróla hisdrüeeiola (dubbel glijdend woord), b. v. prédicano (zij preeken). Wanneer de klemtoon niet op de laatste lettergreep valt, wordt hij door geen accent aangewezen en alleen door de etymologie van het woord bepaald, en daar deze buiten het bereik van verreweg de meesten ligt, is het plaatsen van den klemtoon eene der grootste moeielijkheden, die de Italiaansche uitspraak aanbiedt. Om in deze moeielijkheid te gemoet te komen, zullen wij alle woorden, waarin de klemtoon niet op de tweede lettergreep van achteren valt, met een accent aigu (O teekenen. Wij, zullen derhalve schrijven fdcile (gemakkelijk), lürido (vaal, bleek). Evenals bij de gesloten en open e en o opgemerkt werd, zij men echter indachtig dat dit accent niet tot de spelling behoort en bij het schrijven van Ita-liaansch niet gebruikt mag worden. De woorden, waar het accent op de tweede lettergreep van achteren valt, de paróle piane, die verreweg de talrijkste zijn, zullen wij, om noode-looze accenten te vermijden, niet teekenen, tenzij dit geschiedt om de verscllillende e\'s en o\'s aan te duiden. Wij zullen dus schrijven campagna. (veld), ignudo (naakt), zonder den klemtoon aan te wijzen, omdat deze op de tweede lettergreep van achteren valt, maar wel zullen wij in accénto die letteigieep teekenen om aan te duiden, dat de e open is. De geteekende e of o hebben steeds den klemtoon; waar zij met geteekend

Over het Afbreken der Woorden.

zijn, hebben zij dien niet en worden dan gesloten uitgesproken.

OVER HET AFBREKEN DER WOORDEN.

§ 1. Dubbele medeklinkers worden bij het afbreken gescheiden, b. v.: fatto (feit) wordt fat-to, hêllo (\'schoon) wordt bêl-lo. Wanneer van meer medeklinkers de eerste een f, 1, m, n of r is, dan behoort die tot de vorige en de andere medeklinker of medeklinkers tot de volgende lettergreep, b. v. alio (hoog) wordt afgebroken al-to, covipra (hij koopt) com-pra, enz.

Is de eerste der medeklinkers een s, dan behoort hij mede tot de volgende lettergreep, b. v. bmtóne (stok) wordt afgebroken ba-sto-ne.

Indien er elisie plaats heeft, dan breekt men af, als ware dit niet het geval, b. v. quêsto (deze of dit) wordt afgebroken quê-sto, dus quest\' op dezelfde manier quest\'.

WENKEN BIJ HET LEZEN. VAN ITALIAANSCH.

§ 1. Alle letters worden uitgesproken of doen ten minste dienst. Vindt men een dubbelen medeklinker in een woord, dan moet wel degelijk iedere gehoord worden. Lees men de woorden bêllo (schoon), tórre (toren), dan ruste men eenigs-zins op de eerste lettergreep, om de beide I\'s en r\'s duidelijk te kunnen laten hooren, b. v.: béd. . . lo, tor. . . re. Men moet sigenlijk deze woorden hooren uitspreken, om het juist te

14 Wenken bij het Lezen van Italiaansch.

kunnen doen. In de verbindingen gua, gue, gul, qua, que en qui is de u niet als in het Fransch stom, raaar wordt ze uitgesproken en wel zoo vlug, dat die verbindingen alle gehoord worden als giua, give, giui, kwa, hiue en laui.

De woorden guêrra (oorlog), guida (gids), quattro (vier), worden dus gelezen g w ê r r a, g w i d a, k w a 11 r o en niet als de Fransche woorden guerre, guide, quatre. In de verbindingen cia, oio, ciu, gia, gio en gin wordt de i niet gehoord; toch doet ze dienst, want zonder de i zouden de c en g voor a, o en u den harden klank hebben. Zij dient derhalve om aan de beide letters den zachten klank te geven, en die verbindingen worden dus gelezen; tsja, tsjo, tsjoe, dzja, dzjo, dzjoe, b. v. acciaio (staal), lees: atsjaio, chiócdola (slak), lees: kiótsjola, acciuga (ansjovis), lees: atsjoega, giallo (geel), lees: dzjal...lo, gióvine (jeugdig), lees: dzjóvine, giusto (rechtvaardig)_r lees: dzjoesto.

Wij zijn nu aan het einde van onze uitspraakleer gekomen, en hebben hiervan meer werk gemaakt dan gewoonlijk in andere spraakkunsten het geval is, en wel met het oog op diegenen, die niet in de gelegenheid zijn veel les in het Italiaansch te nemen. Het levend woord van een goed meester is en blijft altijd de beste gids; want er zijn klanken, die men hooren moet, die men niet juist omschrijven, niet nauwkeurig zichtbaar voorstellen kan. Diegenen, die een uitvoeriger behandeling van de uitspraak, welke in iedere taal, maar vooral in de welluidende Italiaansche van zooveel gewicht is, wenschen, kunnen wij verwijzen naar ons werk: Alcune ddfft-coltd della Lingua Italiana, in den loop van 1887 bij don Uitgever W. Gremee te \'s Ha,o-e. verschenen. Wij zullen ein-

Leesoefening.

;en met een oefening, die wij den leerling aanraden zoolang t te lezen, tot hij ze nauwkeurig en vlug lezen kan.

LEESOEFENING.

L\' Itali

Qual havvi têrra chè il söle ilMmini cón luce piü seréna ó chè riscaldi cón piü dölce tepóref Dóve un piü viviclo, un piü puro, un piü spirdbil dere si espandef Dóve sórgono mine piü famóse e piü atte a congiüngere, ad ornare, a rin-forzare la presênte hellézza cólle immdgini délla passaia po-enza, di un antica maestti, di un téwpo glonóso, mvano dai ósteri ai lóro padri invidiatof A qual parte dél rnóndo fu mceduta una maggiór cópia d ingégni, \'ed a quêsti una mag-ióv attitüdine al vagionare, projóndo é al delicato sentive? Dóve si paria una lingua dié. sia piü ricca di chiare paróle cH^fnódi elettissimi, e che sia cóvie la nóstra ló è, mirabil-nénte idónea ad esprimere i piü sublimi pensiêri é gli affêtti ml iÈwri, arrendévole a piegarsi ad ógni desidêrio, ad ógni •isógno, ad ógni volontd, dócile a trascórrere pêr una scala Tnfoiiii gradi, dalle armonïe piü tênui alle piü gravi é so-ïX ker^quot;\' dóhi suóni ai piü eondtati e veemènti, ünico

gint, \'^tavia congiunge lé nóstre membra divise, ultima s dan ^Wt f^rcd^ella7iza temuta e spent a. Qual mai havvi een ^^dica, bagnata da due marl, incoronata dalle woorc^a m^^e f^re(l^uênte di cittd magnifieke

oom_l^me v^^e\' óra stésa in vêrdi, fecónde, immênse piéL liamp;\\m^ry\'\'^nfe ™ ^có^ ridênti pêr ógni vaghêzza, dra zij int\'\'⁶ ca^^ne di mónti, che nèl lóro istésso selvaggio

ITA.1

18 Over het Bepalend Lidwoord.

van den vierden naamval onderscheiden. De Italiaansche constructie komt in hoofdzaak met de Pransche overeen. Eerst komt het onderwerp met zijne bepalingen, dan het werkwoord, vervolgens het voorwerp en daarna de bepaling. Evenals men den volzin; de vader heeft het boek aan den zoon gegeven vertaalt door: le père a donnk le livre au fils, zegt men ook in het Italiaansch: il padre ha dato il libro al fi-glio. Door de plaats en den samenhang ziet men dat il padre de l^st;e en il libro de 4^cle naamval is.

De 2^de naamval wordt in het Italiaansch door di (van), de 3^de door a (aan) omschreven. Men zegt echter niet di il, di ló, di 1\', a il, a ló, a V, maar men trekt, zooals uit de voorbeelden blijkt, het lidwoord met het voorzetsel samen en zegt dél, déllo, déll\', al, allo, all\'.

§ 2. nel libro — in het boek.

néllo studio — in het studeervertrek.

nèlV anno — in het jaar.

cöl fratêllo — met den broeder.

cóllo scópo — met het doel.

cóll\' alliêvo- — met den leerling.

sul banco — op de bank.

sullo stagno — op den vij ver.

suil\' onöre — op de eer.

dal cappêllo — van den hoed.

dallo scolare — van den scholier.

dall\' arco — van den boog.

nél is eene samentrekking van né il — in il;

Ov-I het Bepalend Lidwoord. 19

nèllo of voo\'- of V er rélV van ne lo = in lo ;

cöl van cón li,

cöllo of voor een klinkiT cóü\' van cón lo ;

sul van su il;

sullo of voor een kin suil\' van su lo;

dal van da il;

dallo of voor een klinker dull\' van da lo.

Pér is door en voor pér il kan men ook pél of pér ló schrijven. De samentrekking pél wordt echter weinig, als niet welluidend, gebruikt. Ook wanneer het mannelijk woord nifit met een s impura begint, kan men na pér het lidwoord ló gebruiken, b. v. pêr ló cuóre, voor het hart. In tót spreken doet men dit echter weinig. In de uitdrukkingen pêr ló piü (meestendeels) en pér ló méno (voor het minst) moet men echter ló bezigen.

§ 3. Avére — hebben.

lo hó — ik heb.

Tu hai — gij hebt.

Egli, élla ha — h ij, z ij heeft.

Nói ahhiamo — wij hebben.

Vói avéte — gij hebt.

^qlino, élleno hanno — zij (mann.), zij (vrouw.) hebben.

Ella ha (beleefdheidsvorm enkelv.) — gij hebt.

Elleno hanno (beleefdheidsvorm meerv.) — gij hebt.

Avuto — gehad.

1. Hó il libro déllo scolare — ik heb het boek van

den leerling.

2. Nón abbiamo il tempe- —

rino dél maèstro.

3. Avète ló sc/nóppo dèl —

giardiniêre ?

4. Hanno il cane dèl vicino? — hebben z,ij aen hond van

den buurman?

5. /Si Signóre, hanno il cane.— ja, mijnheer, zij hebben

den hond.

heeft de kleermaker het

laken gehad?

hebt gij den stok van

amico ?

den vriend? ja, mijnheer, ik heb den stok van den vriend gekregen.

zijt gij (lieden) koud? neen, wij zijn niet koud,.

maar wij zijn warm.

Zooals men uit deze voorbeelden ziet, gebruikt men de persoonlijke voornaamwoorden als onderwerp niet. De gevallen \' waarin zij gebezigd moeten worden, zullen wij later aangeven: vooreerst zullen wij het noodzakelijk gebruik in de oefeningen\' ] ter vertaling aanduiden. Zooals uit het 7^de voorbeeld blijkt wordt de 2^de persoon enkelvoud in den beleefds vorm door det - ^ 3^den persoon vrouwelijk enkelvoud Élla, en de 2^de persoon ||}_ie(. meerv., zooals het 9^de voorbeeld aantoont, door den 3^den pers !|_me8 vrouwel. meerv. Élleno vertaald, wel^1- \' ien in dit gevai lge_W(

met eene hoofdletter geschreven, en j , niet, zooals m«t _van

__iü

l^ste Oefening. 21

de andere voornaamwoorden geschiedt, uitgelaten worden. Élla heeft betrekking op Vossignoria (uw heerschap) en Élleno op Vossignorie (uwe heerschappen). De ontkenning niet wordt door nón voor het werkw. uitgedrukt, zooals uit het 2^de voorbeeld volgt. Het 6^de en 7^de voorbeeld toonen aan dat men, om eene vraag uit te drukken, evenals in het Neder-landsch het onderwerp achter het werkwoord plaatst, onverschillig of dat onderwerp zooals in het 6^de voorbeeld een zelfstandig naamwoord, of zooals in het 7^de een voornaamwoord is. Uit het 8^ste voorbeeld blijkt dat van vertaald wordt door da, wanneer het eene verwijdering of afkomst te kennen geeft, zooals ricevuto dall\' amico, van den vriend ontvangen. Uit het 9^de en 10^de volgt dat koud \'en warm zijn vertaald worden door avére fréddo, caldo, zooals in het Fransch door avoir froid, chaud.

(Men vertale in de opstellen den 2^den persoon enkelvoud en meervoud door den beleefdheidsvorm. Waar wij ter oefening den 2^den pers. enkelv. of meerv. wenschen gebruikt te zien, zullen wij dit aanduiden).

Thema 1.

1. De eer van den mensch. 2. Op de bank van den tuin. 3. Wij hebben het boek van den vriend gehad. 4. Ik heb het pennemes van den leerling gezien. 5. De scholier heeft het boek van den meester gekregen. 6. Hebt gij het pennemes van den vader gezien? 7. Neen, mijnheer, ik heb het geweer van den tuinman gezien. 8. Hij is met den broeder van den meester uitgegaan. 9. Hij heeft den hond met den

22 Voortzetting van het Bepalend Lidwoord.

stok geslagen. 10. Wij hebben in den spiegel des buurmans gezien. 11. De hoed drijft op den vijver. 12. Hebt gij het laken van (da) den kleermaker gekocht? 13. De broeder is in het studeervertrek van den buurman. 14. Zijt gij (2^de pers. meerv.) koud? 15. Neen, wij ^ijn niet koud, maar wij zijn warm. 16. Hij heeft den boog van den scholier^ 17. Ik begrijp het doel van den meester niet. 18. Het jaar is verstreken. 19. Hebt gij het geweer des vaders? 20. Neen, mijnheer, wij hebben het geweer des vaders niet, maar wij hebben het boek des broeders.

bank — banco, m. tuin — giardino, m.

gezien — veduto. uitgegaan — usdto. geslagen — hattuto. drijft — flótta.

gekocht — comprato. is — è.

ik begrijp — compréndo. verstreken — passato.

TWEEDE LES.

Voortzetting van het Bepalend Lidwoord en het Niet Bepalend Lidwoord.

Vrouwelijk Enkelvoud.

4CVU- . 1 • 1

§1. l^ste en 4^de Nv. .La scttóamp;x Lémma — de ziel. — de school.

2^de Nv. Delia scuóla — DèU\' Anima — der of vai

der of van de school.

3^de Nv. Alla scuól der of aan de sc

Niet Bepalend Lidwoord.

Evenals bij het mannelijk enkelvoudig lidwoord, heeft men ook bij het vrouwelijk enkelvoudig voor den 1⁵¹⁶¹¹ en 4^den naamval denzelfden vorm. Uit het tweede voorbeeld blijkt, dat de a van la voor een klinker geëlideerd wordt. De tweede naamval di la of di 1\' wordt tot délla en déll\', de derde a la of a I\' tot alia of alT samengetrokken. Voorts heeft men de samentrekkingen cólla, nélla, sulla en dalla, evenals bij het mannelijk enkelv. lidwoord.

Uit de gegevene voorbeelden blijkt, dat men bij het niet bepalende lidwoord voor het mannelijk twee vormen heeft, namelijk un, l^ste en 4^de nv. voor een medeklinker; uno, l^ste en 4^de nv. voor een a impura. Voor het vrouwelijk insge-

24 De Imperfetto en Preterito Perfetto van Avére,

lijks twee vormen; una l^ste en 4^de nv. voor een medeklinker en nri l^ste en 4^de nv. voor een klinker. De 2^de en 3^de nv. worden gevormd door di en a. Van di kan men voor het niet bepalend lidwoord de i elideeren en d\' schrijven, en voor a kan men welluidendheidshalve ad gebruiken.

1

Over de Ontkenning.

Églino, élleno éhhero — Zij hadden, of zij hebben gehad.

éèèe(beleefde vorm— Gij hadt, of hebt gehad, enkel v.)

Élleno ébhero (beleefde — Gij hadt, of hebt gehad, vorm meerv.)

Uit deze twee voorbeelden blijkt, dat ik had, gij hadt. enz, op tweeërlei wijze in het Italiaansch kan vertaald worden, door den Imperfêtto: io avéva, tu avévi etc. of door den Pretêrito Pertêtto: io ébhi, tu avésti etc. Tusschen deze twee vormen is een groot verschil, dat wij later bij de werkwoorden zullen behandelen. Vooreerst zal in \' de oefeningen ter vertaling het gebruik van den Pretêrito Perfêtto door p. p. aangeduid worden.

3. II maéstro è seduto sul — De meester zit op de

banco nélla scuóla bank in de school.

4. La têrra è fertile — De aarde is vruchtbaar.

5. Avtvano dato il libra alia — Zij hadden het boek aan

sorêlla délla contêssa de zuster der gravin

gegeven.

6. JVón avé\'ixi nulla of niénte — Hij had niets.

7. Nulla o%iiênte abbiamo — Wij hebben niets.

Uit 6 volgt, dat men de ontkenning, als zij achter het werkwoord staat, evenals in het Fransch door twee woorden

ook nog nón vóór het werkwoord te

26 Meervoud van het Bepalend Lidwoord.

plaatsen, uit 7 blijkt dat n6n wegblijft, wanneer de ontkenning vóór het werkwoord staat.

§ 4. Het Bepalend Lidwoord.

M a n n e 1 ij k Meervoud.

l^ste en 4^de Nv. I padri — GR soultóri — de beeldde vaders. houwers.

2^de Nv. Dei padri — der Dégli soultóri — der of van

of van de vaders. de beeldhouwers.

3^de Nv. Ai padri — den of Ag li soultóri — den of aan aan de vaders. de beeldhouwers.

Vrouwelijk Meervoud.

l^ste en 4^de Nv. ié sorêlle — de zusters.

Dèlle sorêlle — der of van de zusters.

Alle sorêlle — den of aan de zusters.

Uit het eerste voorbeeld ziet men, dat men i gebruikt voor een mannelijk meervoudig woord, dat met een medeklinker, en uit het 2^de en 3^de voorbeeld, dat men gli bezigt voor een mannelijk meervoudig woord, dat met een s impura of klinker begint; dat men di i in déi, di gli in dégli, a i in ai en a gli in agli samentrekt. De i van gli, dégli en agli wordt alleen geëlideerd, wanneer het volgende woord met een i aanvangt, b. v. gl\' ingegnêri, de ingenieurs.

2^de Oefening. 27

Uit het 4^dc voorbeeld blijkt, dat het bepalend lidwoord voor iet vrouwelijk meervoud in den l^sten en 4^den naamval slechts -énen vorm heeft, namelijk lé; dat men in den 2^den naamval ï lé samentrekt in délle en a le in alle. De e van le, délle n alle wordt alleen geëlideerd voor een woord, dö,t met een begint, b. v. T êrhe, de kruiden.

Voorts heeft men bij het meervoudig lidwoord als bij het nkelvoudig de samentrekkingen: QÖi, cógli, cólle (met de); éi, négli, nèlle (in de); sui, mg li, sulle (op de), en dai, da-li, dalle (van de).

§ 5. II padre — de vader.

I padri — de vaders.

L\' anno — het jaar.

OU anni — de jaren.

La scuóla — de school.

Lé scuóle — de scholen.

Uit de gegeven voorbeelden volgt, dat de woorden die op en e eindigen, hun meervoud vormen door o en e in i, en vrouwelijke woorden, die op a uitgaan, door a in e te verderen.

Thema 2.

1. Ik ben in de school van het dorp geweest. 2, De zus-van de gravin heeft de bloem aan de vriendin gegeven. De vrede is nuttig voor (a) den landbouw. 4. Ik ben in kamer des apothekers geweest. 5. Hendrik spreekt van oorlog, en Jan denkt aan de les van den meester. 6.

28 2^de Oefening.

Het dienstmeisje gaat naar (a) de keuken. 7. De zon is het licht van den dag, zooals de maan het licht van den nacht is. 8 De leerlingen van de school spelen in den tuin des meesters. 9. Wij hadden den brief der tante niet gelezen. 10. De ziel des menschen is onsterfelijk. 11. Hij gaf eenen stoel aan de vriendin des huizes. 12. De stem des volks is de stem van God. 13. De trotschheid is de dochter der onwetendheid. 14. Hij heeft een huis op (a) den hoek der straat gehuurd. 15. Één dag verloren is een onherstelbaar verlies (vertaal: verlies onherstelbaar). 16. De soldaten hadden de geweren op de schouders. 17. Een van de vrienden des tuinmans heeft een zalm gevangen. 18. De laarzen der jongens zijn bij (da) den schoenmaker. 19. De bakker heeft het brood in den oven gezet. 20. De pennemessen der meesters liggen op de tafel en de boeken der leerlingen in den

Gebruik van het Lidwoord.

DERDE LES.

■\'M h it Oehruik van het Lidwoord.

Gebruik van het Lidwoord.

In 1 gebruikt men geen lidwoord, omdat men alleen de aandacht wil vestigen op de krachten, die werkzaam waren om hem gelukkig te maken. In 2 bezigt men het lidwoord, waardoor men wil te kennen geven, dat de stoutmoedigheid die hem eigen was, het geluk dat hem steeds begunstigde en de deugd, die hij altijd en overal ten toon spreidde, hem machtig maakten.

§ 2. 1. Datemi dèl vino é — Geeft mij wijn en water. déll\' acqua.

2. DAtemi vino é nóu — Geef mij wijn en geen acqua. water,

In 1 wordt evenals in het Fransch het lidwoord gebruikt om een gedeelte aan te duiden. Het lidwoord heet dan ar-ticolo partitivo. Kan men in het Nederlandsch, waar men in dit geval geen lidwoord gebruikt, voor het zelfstandig naamwoord^, watquot;of ^e en wei nigquot; plaatsen, dan is dit eene aanwijzing om in het Italiaansch het articolo partit^ [dél, déll\', déllo, délla, dei, dégli, délle) te gebruiken. I 2 blijkt dat men het lidwoord niet bezigt, wanneer het zeh iandig^ naamwoord niet in een deelenden zin genomen is, z- als hier duidelijk is. Immers geef mij wijn en geen _s\\yater, zegt, dat ik wijn wil en geen water, zonder dat ik hierbij op de hoeveelheid let. Ook na een voorzetsel blijft het lidwoord weg, b. v. cón denaro (met geld), in bêi giardini (in schoone tuinen).

§ 3. 1. Ló studióso Enrico. — De leergierige Hendrik.

Gebruik van het Lidwoord.

2. II Cicerone dëlla nós- — De Cicero onzer stad.

tra cittd.

3. II Dante, il Tasso, il — Dante, Tasso, P( trarca.

Petrarca.

Uit 1 blijkt dat een eigennaam, door een bijvoeglijk naamvoord voorafgegaan, het lidwoord aanneemt als in het Neder-.andsch.

Uit 2, dat bij den eigennaam, als gemeen zelfstandig naamwoord gebruikt, om een persoon aan te duiden, gelijkende op dien, wiens naam is gebezigd, het bepalend lidwoord gebruikt wordt. De Cicero onzer stad, is de groote redenaar onzer stad, zooals Cicero die der Romeinen was. Dit stemt met het Nederlandsch overeen.

Uit 3 volgt, dat voor de namen van beroemde personen het lidwoord gebruikt wordt.

§ 4. 1. L\' Europa è mólto — Europa is zeer bevolkt.

popolata.

2. L\' Ito \\il giardino — Italië is de tuin van

déll! Europa. Europa.

3. Im Corsica appartiêne — Corsica behoort aan

alia, \'^rancia. Frankrijk.

4.\' II Hé.\'.u \'è un hél Jiume. — De Rijn is eene schoone

rivier.

5. II Vesuvio èun volcano. — De Vesuvius is een

vuurspuwende berg.

Uit deze vijf voorbeelden blijkt, dat de namen van we-relddeelen, landen, eilanden, rivieren en bergen in het Italiaansch het bepalend lidwoord hebben.

Gebruik van het Lidwoord.

1. Vengo di Fraricia. — Ik kom uit Frankrijk.

2. Vado o vó in Inghil- — Ik ga naar Engeland.

terra.

Wordt het land niet als een geheel genoemd, dan gebruikt men, zooals uit 1 blijkt, het lidwoord niet. Geeft men eene beweging naar het land te kennen, dan bezigt men, zooals uit 2 blijkt, het voorzetsel in zonder lidwoord. Heeft de naam van het land eene gelijknamige hoofdstad, dan blijft het lidwoord weg, b. v. Ndpoli (Napels), Venêzia (Venetië).

Ook de volgende eilanden worden zonder lidwoord gebruikt:

Cipro —Cyprus. Malta —Malta.

Corfu —Corfu. Ischid —Ischia.

Crêta o Can--Creta of Prócida — Procida.

dia C a n d i a.

Cerigo —Cerigo. lApari —Lipari.

Maiórca —Majorca. Ródi —Rhodes.

Minórca — Minorca. Soio — S c y o s en

eenige andere.

§ 5. II signór baróne. — Mijnheer de baron.

La signóra contéssa. — Mevrouw de gravin. Uit deze twee voorbeelden blijkt, dat men in het Itali-aansch evenals in het Hoogduitsch het lidwoord vóór den titel plaatst.

Over het Gebruik van het Lidwoord. 33

Andare in cucina — naar de keuken gaan „ in c/iiêsa — naar de kerk gaan. „ in istrada — op straat gaan. „ a tdvola — aan tafel gaan. „ in teatro — naar den schouwburg

gaan.

8tare a pranzo cön uno — bij iemand ten eten zijn. „ a céna — aan het avondmaal zijn.

Uit de gegeven voorbeelden blijkt, dat men sommige zelfstandige naamwoorden zonder lidwoord gebruikt. quot;Worden zij echter in een bepaalden zin genomen, dan bezigt men het lid-| woord. Zoo zal men zeggen :

Vado tiélla chiêsa di San — Ik ga naar de St. Pe-Piêtro. truskerk.

Va nélla scuóladél signör — Hij gaat bij mijnheer A. A. ter school.

Vanno nélla camera di lóro — Zij gaan in de kamer van padre. hunnen vader.

Ook gebruikt men het lidwoord, wanneer men slechts het gebouw bedoelt. Zoo zegt men: vêngo dalla chiêsa, ik kom uit de kerk (het gebouw), maar: yêngo di chiêsa, ik kom uit de kerk (van de godsdienstoefening).

3

34 3^de Oefening.

3. II Petrarcaêra Italiano. — Petrarca was een Italiaan.

In het l^stc voorbeeld is het niet bepalend lidwoord weggelaten bij een verklarend bijvoegsel (appositie); in het 2^de om beroep of stand, in het 3^cle om volk of geboorte aan te duiden.

§ 8. Una madre ed una fi- — Eene moeder en eene glia. dochter.

11 padre ed il figlio. — De vader en zoon.

Parlo dei fratêlli, délle — Ik spreek van de br oe-sorélle, e dégli amid ders, zusters en vrien-dél maestro. den des meesters.

Uit deze voorbeelden blijkt, dat zoowel het bepalend als niet bepalend lidwoord, verschillend of niet verschillend geschreven, voor ieder zelfstandig naamwoord herhaald wordt.

Thema 3.

1. Rijkdom en eer maken den mensch niet altijd gelukkig. 2. Ik geef hem geld om een boek te koopen. 3. Hij vraagt geld, maar geen raad. 4. De zoon van den geneesheer is een advocaat, en de broeder van den timmerman is een schoenmaker. 5. De leergierige Willem heeft den eersten prijs van de school behaald. 6. Die beroemde wetgever was de Solon van zijn land. 7. Italië is een schoon land en wordt de tuin van Europa genoemd. 8. Zijt gij in Frankrijk geweest? Neen, maar wij zullen er het volgende jaar heen gaan. 9. De Rijn is eene der schoonste rivieren van Europa. 10. Zijn de broe-

3^de Oefening.

ders van den timmerman gisteren naar de kerk geweest ? 11. Neen, zij zijn bij hunnen oom ten eten geweest. 12. Ts de meid in de keuken? Neen, zij is de kamer van mijn vader. 13. De Alpen scheiden Italië van Frankrijk. 14. IJsland ligt in de IJszee en Malta in de Middellandsche Zee. 15. Racine, een beroemd Fransch dichter (vertaal: dichter Fransch), heeft vele schoone treurspelen geschreven. 16. De leerlingen zijn liiet te huis, zij zijn in de school. 17. Mevrouw de barones lieeft aan den zoon van den bedelaar eene aalmoes gegeven. 18. De neef van den apotheker is een schilder en dichter, en djn broeder is een toonkunstenaar. 19. Wij hebben van den tuinman des geneesheers appels en peren gekregen. 2.0. De neef van den meester is ziek, hij is naar bed gegaan.

I

^ ■

36 Het Geslacht der Zelfstandige Naamwoorden.

VIERDE LES.

Over het Geslacht der Zelfstandige Naamwoorden.

Mannelijk zijn 1° de woorden op o, zooals il piatto, il sdbato/ 2° die op me, als il lume; 3° die op re, zooals il fibre, en 4° die op nte, als il dénte.

Het Geslacht der Zelfstandige Naamwoorden.

Uitzonderingen op o :

La mano — de hand.

La éco — de echo.

Jj\' imago f. (verkort van immdgine) — het beeld.

Car tag o f. (verkort van Gartdgine) — Karthago.

Uitzonderingen op om:

La fame — de honger.

La spême — de hoop.

Uitzonderingen op re:

La cóltre — de deken.

La fêbhre — de koorts.

Lia pólvere — het stof of het kruit.

La scure — de bijl.

La tórre — de toren.

Uitzonderingen op nte:

La corrênte — de stroom, loop.

La gênte — de lieden.

La ménte — de geest.

La fiorgênte — de bron.

§2. II rète - — het net (Fransch: le filet).

La siêpe — de haag ( „ la haie).

II canale — de gracht ( „ le canal).

II miêle — de honig ( „ le miel). De woorden op e, behalve de genoemde uitgangen me, re en nte, hebben hetzelfde geslacht als de Fransche woorden,

38 Het Geslacht der Zelfstandige Naamwoorden.

aan welke zij beantwoorden, gelijk uit de vier voorbeelden blijkt:

Uitzonderingen ;

La nave — het schip (Fransch: le navire).

La sórte, ook sórta — het lot ( L/a state — dezomer ( La salute — het heil (

La vólpe — de vos (

LI guiderdóne — de belooning ( II fülmine — de bliksem (

§ 3. La tdvola — de tafel.

La dorntnica — de Zondag.

La têsi — de stelling.

Lm virtü — de deugd.

De woorden op a, i en ü zijn vrouwelijk.

Uitzonderingen op a:

1° De woorden, die eene mannelijke bediening aanduiden, zooals il papa — de paus.

2° De volgende mannelijke, aan het Grieksch ontleende woorden:

Anagramma — anagram.

Andtema — banvloek.

AssiómtiL — axioma.

Clima — klimaat.

Diadêma — diadeem.

Dilemma — keus tusschen twee dingen; netelig vraagstuk.

Het Geslacht der Zelfstandige Naamwoorden

Dvplóma — diploma, rechtgevend getuigschrift.

Dogma — leerstelling.

Dramma — drama; drachme.

Emhlêma — zinnebeeld.

Enigma — raadsel.

Epigramma — epigram, puntdicht, kort hekeldicht.

Fantasma — spopk.

Idióma — idioom, taaleigen.

Pianéta — planeet.

Poëma — gedicht.

Prisma — prisma.

Problêma — raadsel; opgaaf.

Programma — programma.

Scisma — scheuring.

8istêma — stelsel.

Sojlsma — drogrede.

8têmma — stamboom, geslachtstafel.

Stmtagêmma — krijgslist.

Têma — opstel.

Teorêma — leerstelling.

Uitzonderingen op i:

II cavadênti — de tandmeester.

II lavacéd — de onnoozele.

II Tamigi — de Theems.

II hrlndisi — de toast, heildronk.

II dl — de dag en alle met di samengestelde woorden, zooals:

II lunedï — de Maandag,

Ket Geslacht der Zelfstandige Naamwoorden.

II martedi — de Dinsdag.

II mercoledl — de Woensdag.

II giovedi — de Donderdag. II venerdï — de Vrijdag.

Uitzonderingen op ii.

II Peru — Peru.

Corfil (ra.) — Corfu.

§ 4. IJ Arbore (m. e f.) — de boom.

II o la sêrpe — de slang.

II o la tigre — de tijger.

II o la trave — de balk.

De in deze paragraaf genoemde woorden kunnen, zooals

blijkt, beide geslachten hebben.

Het Geslacht der Zelfstandige Naamwoorden. 41

§ 5. II casato, la casata — de geslachtsnaam. II canéstro, la canêstra — de korf.

II cioccolato, la cioccolata — de chocolade.

II cèsto, la eest,a — de mand

II frutto, la frutta — de vrucht {la frutta is het

nagerecht).

II Icgno, la légna — het hout (7a légna is brand

hout).

II mattino, la maftina — de morgen.

II nüvolo, la nüvola — de wolk.

Ij omhrêllo m., V ombrêlla f. — het regenscherm.

L oréó^hio m., /\' orccchia f. — het oor.

II puzzo, la puzza — de stank.

II ranÓGchio, la ranóochia — de kikvorsch.

Lö scritto, la scritta — het geschrift {la scritta

is het contract).

II ■sof/itio, la sojfitta — het plafond.

De hierhoven genoemde woorden zijn, met dezelfde of met eene gering gewijzigde beteekenis, mannelijk of vrouwelijk, naarmate zij den uitgang o of a hebben.

Fn het vervolg zullen wij het geslacht der Italiaansche woorden niet meer aangeven. Ter oefening bepale men het geslacht der volgende woorden door er het mannelijk of vrouwelijk lidwoord voor te plaatsen:

Thema 4.

Patio — lout. tSóglia — drempel.

Cornice — 1 ij s t. Poëma — gedicht.

44 Meervoudsvorming der Zelfst. en Bijv. Naamwoorden.

Enkelvoud. Meervoud

II dênh —de tand. I dêtiü —de tanden.

Ló schióppo —het geweer. G/i schióppi —de geweren.

II buóno — het goede I buónx — de goede

schióppo geweer. schióppi geweren.

II poêta. cêle- —de beroemde / poêfi cêle- —de beroemde

hrv dichter. hr\\ dichters.

Algemeene regel: Alle mannelijke zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden, onverschillig op welken klinker zij eindigen, vormen hun meervoud door de laatste letter, zooals uit de gegevene voorbeelden blijkt, in i te veranderen.

Algemeene regel: Zooals men uit de voorbeelden ziet, worden de vrouwelijke zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden meervoud gemaakt door de laatste letter a in e en e in i te veranderen. Het vrouwelijke woord op o, mano, is in het meervoud mani.

Meervoudsvorming der Zelfst. en Bijv. Naamwoorden 45

Enkelvoud. Meervoud.

§3, 1,77 ré — dekoning. I ré —de koningen.

2. II piè —de vöet. T piè —de voeten.

3. La cittd —de htad. Le cittd —de steden.

4. Ilbrmdisi—de toast. I brlndisi —de toasten.

5. La sjjêcie —de soort. Le specie —de soorten.

6. LI lapis —het potlood. L lapis —de potloo-

den.

Uitzondering: Onveranderlijk blijven in het meervoud 1°, zooals uit 1 blijkt, de zelfstandige naamwoorden, die éénlettergrepig zijn; 2°, zooals men uit 2 en 3 ziet, die welke den klemtoon op de laatste lettergreep hebben; 3°, zooals.,uit het 4^de, 5^de en 6^de voorbeeld blijkt, die, welke op i, ie of een medeklinker eindigen. De laatste soort van woorden komen in \'t Italiaansch niet voor. Lapis is zoo in vorm als afkomst geheel Latijn. Ook de woorden addfio (vaarwel) en loro (hun of haar) blijven in \'tmeervoed onveran

Bijzondere regels voor de meervoudsvorming, die men euphonische regels kan noemen.

Enkelvoud. Meervoud.

§ 1. LI /co — de vijg. / /chi —de vijgen.

LI hio%» — de plaats. L Zwóg\'hi —de plaatsen. Tweelettergrepige woorden op co en go veranderen in het meervoud co en go in chi en ghi. Uitgezonderd zijn; öréco (Griek), poj-co (zwijn) en mago (wijze), die in het meervoud zijn Qréiti, jnrn-X en 7/iagi.

46 Meervoudsvorming der Zelfst. en Bijv. Naamwoorden.

Enkelvoud. Meervoud.

§ 2. IJ alhcrga — de herberg. Gli alhêr%\\\\{ —de berber-\'

gen.

11 Tedèsca — de Duit- I TedéstM — de Duit-

s c h e r. schors.

Drie- en meerlettergrepige woorden, die voor de uitgangen co en go een medeklinker bebben, nemen insgelijks in het meervoud een k aan, zooals uit de voorbeelden blijkt.

Enkelvoud. Meervoud.

§ 3. IImêdim — de genees- I mèdicS. — de geneesheer. heer en. La sjodrogo — de asper- Gli spAra%\\ — de asper-s i e. 3 i e s.

Drie- en meerlettergrepige woorden, die voor de uitgangen co en go een klinker hebben, veranderen, zooals blijkt, co en go in ei en gi. Uitgezonderd zijn de volgende woorden: Enkelvoud. Meervoud.

Andlogo — g e 1 ij k v o r m i g, overeen- Andloghx, stemmend.

— oud. AnticXü,

— aan de zon blootgesteld. Aprixhi.

— v ij gen eter (vogel). BecoafifM,

— landbouwe r.

— bouwvallig.

— last.

— kastij ding.

Decdloigo —de tien geboden.

Meervoudsvorming der Zelfst. en Bijv.

— demagoog (volksleider).

— samenspraak.

— tweeklank.

— dronken.

— slotrede.

— slokdarm, spijsbuis.

Ybndmo — lakenmagazijn.

tmpiêgo —ambt, betrekking.

Impudiw — onbeschaamd.

tncdrivo —last.

s- mndam —indigo.

Intri^o —verwikkeling.

Intr\'msiw — innerlijk.

ïntónam —bepleisterd.

tidstrico — plaveisel.

jombrico — aardworm.

flfdmco —steel.

V

%bligo —verplichting.

hnbêlieo —navel.

Jpmo — donker.

(-^P(WToco — pastoor.

^edagóvü — opvoedkundige. — perzikboom.

VPizzitH —vink.

iPmago — voorteeken.

iPródi^a — verkwister.

Prólofü —voorrede.

Pudico — eerbaar.

M

§4. Enkelvoud. Meervoud.

II lihram — de boekverkooper. 1 lihrcd.

Meervoudsvorming der Zelfst. en Bijv. Naamwoorden. 49

Meervoud.

1 cuói — de soorten van leder.

] vêcchi,

I bad,

GR artigli,

I mascki.

I raggi,

1 fasci,

Gli astucci.

De zelfstandige naamwoorden, die den uitgang io hebben, voorafgegaan door een klinker, of door een of meer medeklinkers, die met io slechts éene lettergreep uitmaken, veranderen in het meervoud io in i.

§5. Enkelvoud. Meervoud.

Jl pio — de vrome. J p\\\\.

II of lo zio — de oom. Gli zii.

II (feio — de begeerte. I desxi,

II momono— het gemurmel. I mormorn,

natw — geboortig. nain.

Zooals uit de gegevene voorbeelden blijkt, veranderen de zelfstandige naamwoorden op io, met den klemtoon op de i, den uitgang io voor het meervoud in ii. Hetzelfde geschiedt met die woorden op io, zonder klemtoon op de i, welke, door io in i te veranderen, verward zouden kunnen worden met andere woorden, die denzelfden vorm, doch een andere betee-kenis hebben. Zoo heeft men;

ITALIAANSCHE TAAI.. 4

50 Meervoudsvorming der Zelfst. en Bijv. Naamwoorden.

Enkelvoud. Meervoud

II principe — de vorst. I principi,

II prindpio — het beginsel. / princijAL

II têmpo — de tijd. / tempi.

II témp\'u) — de tempel. I têmpn.

atra — somber, duister, atrï,

IJ atr\'w — het v o o r h o f. GR atrrn.

Ij drbitro — de scheidsrechter. Gli drbitri.

Ij arbitrio — de uitspraak des scheids- Gli arhitrü, rechters.

Zoo is ook het meervoud van cérchio (cirkel) cérckii, o het te onderscheiden van cêrchi (gij zoekt). Overigens he ben de woorden op io in het algemeen in het meervoud i, gt; de j, die men vroeger bij sommige dier woorden op het ei: vond, is bij de nieuwere schrijvers, zooals vroeger reeds geze. werd, uit het Italiaansch alphabet verdwenen, en wordt dc twee i\'s en soms door een enkele i vervangen. Het me voud der eigennamen op io, zooals Dario, Tibêrio, is stee op ii, dus: Darii, Tibérn. 1)

§6. Enkelvoud. Meervoud,

II monarcu — de monarch. I monarchi.

i) Vroeger maakte men het meervoud der woorden op io, wanneer uitgang door een enkelen medeklinker was voorafgegaan, of wel door medeklinkers, die niet tot dezelfde lettergreep behoorden, steeds door i j te veranderen. Het meervoud van orológio was dan orológj, van prové, provêrbj. Velen doen dit nog zoo, doch de nieuweren laten deze wooi behalve wanneer het volgens deze § ter onderscheiding noodig is, steed i uitgaan.

Meervoudsvorming der Zelfst. en Bijv. Naamwoorden. 51

\'Enkelvoud. Meervoud.

I La mdniesL — de mouw. Le mdnifhe.

La spig\'a — de korenaar. Le spighe.

Alle mannelijke en vrouwelijke woorden, die uitgaan op ca en ga, krijgen in het meervoud, om den harden klank van de c en (7 te behouden, een h voor de i of e.

De vrouwelijke woorden op da en gia veranderen in het meervoud deze uitgangen in ce en ge. Valt echter de klemtoon op de i, dan blijft, zooals uit het 3^de en 4^de voorbeeld blijkt, de i in het meervoud behouden. De woorden provin-cia (provincie), einêgia (kers), franchigia (vrijheid) en sommige andere behouden de i in het meervoud ook.

§ 8. Enkelvoud.

(h migliaio — een duizendtal. Un miglio — eene mijl. ün móggUt — een mud. Un centinaio — een honderdtal. Un uóvo — een ei.

Un paio — een paar. Una stain — een schepel.

■

ding.

De in deze paragraaf genoemde woorden hebben, zooals men ziet, een dubbelen meervoudsvorm: een mannelijken op i en een vrouwelijken op a. Bij eenige hebben de beide vormen eene verschillende beteekenis. Zoo zijn:

— de horens (mu- en le córna —de horens der ziekinstrumenten), dieren.

— de vruchten, en lefrutta —het nagerecht.

en le gêsta \'

de heldendaden, de ellebogen.

de gebaren.

en le gómita

de vadems (eene maat),

- de soorten van en le lègna

timmerhout,

- de leden eener en mémèm — de ledematen

vergadering, van t lichaam.

54 Meervoudsvorming der Zelfst. en Bijv. Naamwoorden.

7 muri — de m u r e n (wan- en le rnura —muren of w a 1-denvan een gebouw), len een er stad.

Bij de overige is de beteekenis van beide vormen dezelfde, en die op a de gebruikelijkste. Moet men vertalen: een der vingers, dan zegt men niet, omdat dito in het enkelvoud steeds mannelijk is, un», maar ?ma delle d.ita.

§ 10. Enkelvoud. Meervoud.

L uóinu —de mensch. Gli ?/oninii.

it bue —de os. J /;uói.

La móglic —de vrouw. Le viögli,

Mihi\' — duizend. Mi\\n.

-Cio, IddXo God. Gh dè\\ — de goden.

De vijf genoemde woorden hebben een geheel en al onregelmatig meervoud. Merk wel op, dat het meervoudige dèi het lidwoord gli en niet i heeft.

§ 11. Eenige zelfstandige naamwoorden, zooals: la mane (de morgen), la próle (het kroost), la progénie (de nakomelingschap), la stirpe (het geslacht of de afstamming) worden alleen in het enkelvoud gebruikt; andere, zooals: i calzóni (de broek), le esêquie (de begrafenis), le fauci (de strot), le forbid (de schaar), gli occhiali (de bril), le mólle (de tang), le nózze (de bruiloft), i en le rèni (de nieren), gli sponsali (de verloving), i vanni (de slagvederen), le viscere (de ingewanden), i trdmpoli (de stelten), le tênehre (de duisternis), vooral de benamingen van voorwerpen, die de natuur of de kunst dubbel

5^(le Oefening. 55

gemaakt heeft, worden alleen in het meervoud gebruikt. Wederom andere zijn er, die in het enkelvoud en meervoud eene verschillende heteekenis hebben, zooals:

Jl costume —de gewoonte. 7 costumi —de zeden. II fêrro —het ijzer. 1 fêrri —de boeien.

La gênte —de lieden. Le gênti —de volkeren.

Lavacanza — de vacature. Ijc vacanze — de vacantie.

§ 12. Bij samengestelde zelfstandige naamwoorden neemt dat lid der samenstelling, hetwelk het hoofdbegrip uitdrukt, het teeken van het meervoud aan: zoo is het meervoud van capolavóre (meesterstuk), capolavöri. De meeste onzer samengestelde zelfstandige naamwoorden worden echter in het Itali-aansch door middel van een voorzetsel omschreven, en dan wordt het eerste woord meervoud gemaakt, b. v.: un capo d\' ópera (een meesterstuk) wordt capi d\' opera. Un gelsomino di nótte (eene nachtjasmijn), gelsoviinx di nótte.

Thema 5.

1. De tuiniers verkoopen de vruchten der tuinen. 2. Ik spreek van de boeken, schrijfboeken, griffels, inktkokers en pennen van de scholieren der scholen. 3. Wij hebben appels en peren. 4. Zij hebben de paarden, ossen, koeien, schapen en zwijnen van den boer gezien. 5. De kinderen moeten ge-lioorzamen aan de ouders, de leerlingen aan de meesters, de burgers aan de wetten, en de vrouwen aan hare mannen.

6. De vrouwen zijn geschapen om de gezellinnen, en niet de

\'/

ff\'

5^de Oefening.

slavinnen der mannen te zijn. 7. De oogen, de neus, het voorhoofd, de lippen en de wangen maken een deel uit var het gezicht. 8. De oude Grieken hadden vele geleerde mannen. 9. Zij spreken van de dekens der bedden. 10. De torens der kerken in de dorpen zijn dikwijls niet zeer hoog. 11. De koningen moeten de onderdanen beminnen. 12. Geel de boeken aan de meesters, de hamers aan de timmerlieden, de nijptangen aan de zonen der smeden, de messen aan de slagers en de schoenen aan de schoenmakers.

verkoopen — vêndono. ik spreek —parlo.

•lt;

6^de Oefening ter Herhaling.

onderdaan —süddito. hamer —martéllo.

smid — fabbro. slager — macellaio.

Herhalingsoefening over het Lidwoord, de geslachtsbepaling

en meervoudsvorming der Zelfstandige Naamwoorden. Thema 6.

1. Wij spreken van de goden der Ouden. 2. Wij denken aan de kamers der vrienden, aan de boeken der taalgeleerden, aan de uitvaart der gravin, aan de steden der provincie, aan de dagen der week, en aan de monarchen der landen. _j 3. Wij hebben boeken ontvangen van de zonen, dochters en vrienden van den geneesheer des dorps. 4. Wij zijn met de broeders der schoenmakers, met de zusters der timmerlieden en met de vrienden der bakkers uitgegaan. 5. Wij zijn in de scholen, schouwburgen en kerken der steden geweest. 6. De kooplieden waren in de herbergen van het dorp. 7. De vriend van den timmerman heeft kippen, eenden en ganzen gehad. 8. Zij hadden de inktkokers, pennen en boeken der vrienden gehad. 9. De geschiedkundigen spreken van de moeielijkhe-den van de beginselen der geschiedenis. 10. Zij hebben het trappelen (meerv.) der paarden in de straten gehoord. 11. De echtgenooten der officieren hebben voor de kinderen appels, peren en pruimen gekocht. 12. De oude soldaat heeft eenen arm en een been in den slag van Sadowa verloren. 13. In de oude tijden aten de menschen met de vingers. 14. Zij hebben van de kooplieden twee centenaars koffie (vertaal: van koffie), drie schepels tarwe en tweeduizend eieren ontvangen.

Over het Bijvoeglijk Naamwoord. 59

iggen —sÓTio. mond —bócca.

ebouw —edifizio. vergadering — assemblêa.

vgide —prato. stervende —moribundo.

ire n d — dquila. uitdrukking — espressióne.

— due.

ZESDE LES.

Over het Bijvoeglijk Naamwoord.

§ 1. 1. Un uómo dótta — een geleerde man.

2. Una dónna dótta — eene geleerde vrouw.

3. Uómini dó Ui — geleerde mannen.

4. Bónne dóite — geleerde vrouwen.

5. Un arnico independente — een o n a f li a n k e 1 ij k e

v riend.

6. Una nazióne independent?, — een onafhankelijk volk.

7. Amici independênü — onafhankelijke vrienden.

8. Nazióni independênü — onafhankelijke volken.

De Bijvoeglijke Naamwoorden hebben in het Italiaansch slechts twee uitgangen o en e. Zij kómen met het zelfstandig naamwoord overeen in geslacht en getal. Die, welke uitgaan op o, veranderen zooals uit 2, 3 en 4 blijkt, de o voor het vrouwelijk enkelvoud in a, voor het mannelijk meervoud in i en voor het vrouwelijk meervoud in e. De bijv. naamw. ⁰P e hebben, zooals uit 5, 6, 7 en 8 blijkt, slechts éénen uitgang voor beide geslachten; in het enkelvoud namelijk e, ^ln het meervoud i.

A

60 Over het Bijvoeglijk Naamwoord.

§ 2. 1. II giardino è bêlhi — de tuin is schoon. Zoo

2. La cam è alhi — het huis is hoog. uitgaa

3. I giardini sóno bêlli — de tuinen zij n schoon. te v(

4. Le case sóno alM — de huizen zijn hoog. wijl⁸

5. Le matite ed i temperini — depotloodenenpenne- D

sóno buóni messen zijn goed. i lijk

Niet alleen komt het bijvoeglijk naamwoord in geslacht en naan

getal met het zelfstandig naamwoord, waarop het betrekking ^ff00

heeft, overeen, wanneer het zooals in de voorbeelden van § 1, ^naal

attributief gebruikt wordt, maar ook, in strijd met het ^van

, Nederlandsch, wanneer het, zooals uit de voorbeelden van § 2 ^m

blijkt, predicatief gebezigd wordt, dat is wanneer het van II

zijn zelfstandig naamwoord door het werkwoord z ij n geschei- 11

den is. Heeft een bijv. naamw. op meer dan een zelfstandig Jl

naamwoord van verschillend geslacht betrekking, dan moet Ti

het, zooals uit 5 blijkt, in het mannelijk meervoud staan, en 1

in dit geval plaatst men welluidendheidshalve het mannelijk zelfst. naamw. het laatst. Dit alles stemt geheel en al met liet Fransch overeen.

De bijv. naamwoorden pari (gelijk) imparl of dispari (ongelijk) zijn de eenige, die op i uitgaan, en blijven in geslacht en getal onveranderlijk. Pari wordt vaak als zelfstandig naamwoord gebruikt en met de bijvoeglijk bezittelijke voornfuunwoorden mio (mijn), tuo (uw) sua (zijn) enz. verbonden, b.v.: un pari mio, tuo, suo (een man van mijns, uws, zijns gelijke).

§3. 1. Un uamp;rno ingamiaibrt — een bedrieglijk man. 2. Una donna ingannatriw — eene bedrieglijke vrouw.

Over het Bijvoeglijk Naamwoord. 61

Zooals uit 2 blijkt, worden de bijv. naamw., die op tore uitgaan, vrouwelijk gemaakt door den uitgang tore in trice te veranderen. Deze bijvoeglijke naamwoorden worden dikwijls als zelfst. naamw. gebruikt.

Doftóre (doctor) en /aftóre (makelaar) zijn in het vrouwelijk cfoftoréssa en /aftoréssa. Nog vele andere als zelfstandige naamwoorden gebruikte bijvoeglijke naamwoorden, die men gewoonlijk aggetfivi sostantivi noemt, omdat zij, ofschoon zelfst. naamw., tevens eene eigenschap of hoedanigheid uitdrukken van den persoon, dien zij aanduiden, worden vrouwelijk ge-

Ilprofêta —de profeet, la profetésm —de profetes.

62 Over het Bijvoeglijk Naamwoord.

Altrettanta, quanta, trópfni — evenzooveel, hoeveel paziênza,. — te veel geduld.

Alquante dónne. — eenige vrouwen.

Uit deze voorbeelden blijkt dat de woorden mólto, póco. tanto, altrettanto, quanto, tróppo, alquanto, die in het Fransch als bijwoorden en met het voorzetsel de gebruikt worden, zooals heaucouj) de, peu de, tant de, autant de, combien de, trop de, un peu de, in het Italiaansch bijvoeglijke naamwoorden zijn, zonder di gebezigd worden, en met het zelfstandig naamwoord in geslacht en getal overeenkomen. Alquanto beteekent in het enkelvoud: een weinig, in het meervoud: eenige. In de uitdrukking un póco di is póco een zelfstandig naamwoord en blijft onveranderlijk, b.v.: un póco di paziênza, een weinig geduld. Tanto of cotanto wordt ook wei eens gebruikt in den zin van zoo groot b.v.:

Nón avèva aspettato la riu- — Ik had het welslagen van scita, duna ianta imprésa. — zulk eene groote onderneming niet verwacht.

Mëno (minder), piü (meer) en abbastanza (genoeg) zijn altijd onveranderlijk.

§ 5. 1. Védo parécchi uccêlli — Ik zie verscheidene vo-nél giardino. gel⁸ iⁿ den tuin.

2. Conósco parécchw dónne — Ik ken verscheidene be-cêlebri. roemde vrouwen.

3. Guarddtevi da sl o cosi — Wacht u voor dergelijke fatti uóniini. mannen.

Over het Bijvoeglijk Naamwoord. 63

Uit 1 ziet men dat verscheidene voor het mannelijk Ineervoud vertaald wordt door parècchi, en uit 2 in het vrou-Isvelijk meervoud door parécchiv. Het enkelvoud parécahio ibeteekent: dergelijk, maar wordt in deze beteekenis ge-[woonlijk door pari of slviile vervangen. Si of cosi fatto (woordelijk: zóo of aldus gemaakt), wordt, zooals uit 3 blijkt ook gebruikt in den zm van zoodanig of dergelijk.

§ 6. 1. Un buón hhro — een goed boek.

2. II hél cavallo — het mooie paard.

3. San Piêtro \' — St. Pie ter.

4. Quel giardino — die tuin.

5. Gran coraggio — groote moed.

6. Una gran sala — eene groote zaal,

7. Gran birbóni — groote schurken.

Uit 1 blijkt, dat buóno voor een mannelijk woord, dat met een medeklinker begint, de laatste letter, de o verliest. Uit 2, 3 en 4 volgt dat de bijv. naamw héllo, santo en het bijvoeglijk aanwijzend voornaamwoord quèllo, voor een mannelijk woord, dat met een medeklinker begint, de laatste lettergreep verliezen, en uit 5, 6 en 7 blijkt dat grande de laatste lettergreep verliest voor een mannelijk, vrouwelijk en meervoudig woord dat met een medeklinker begint. Voor een mannelijk woord, dat met een klinker begint, verliezen al die bijv. naamwoorden, alleen de laatste letter. Men schrijft dus Sant\' António, un hell\' dlbero etc. Worden zij predicatief gebruikt, of staan zij voor een mannelijk woord dat met $ impura begint, dan moeten zij voluit geschreven worden.

64 Over de Plaats van het Bijvoeglijk Naamwoord.

Zoo zegt men: qucsto giardino è bêllo e grande, deze tuin is schoon en groot, quèüo stivale, die laars; Santo Btéfano etc. Ook in het meervoud worden zij — behalve grande — voluit geschreven; in het enkelvoud alleen, wanneer op die woorden een bijzondere nadruk moet gelegd worden. Quéllo en héllo worden voor een mannel. meerv. woord, dat met een medeklinker begint: quèi en hêi, voor een dat met een klinker of iS impura begint: quégli en bêgli, b.v. quèi hêi lihri (die schoone boeken) quégli amid, (die vrienden), hêgli spiriti (schoone geesten).

§ 7. Una rnézzn hottiglia — eene halve flesch. Una hottiglia e mêzzo — anderhalve flesch.

Uit de twee voorbeelden blijkt, dat bij mêzzo juist het tegenovergestelde plaats vindt, als bij het Fransche demi — Mêzzo is namelijk veranderlijk, wanneer het vóór, en onveranderlijk wanneer het achter het zelfstandig naamwoord ge-plaatst is.

Een half uur heet una mêzz bra.

Over de Plaats van het Bijvoeglijk Naamwoord.

§1.1. Una giusta mimra — eene juiste maat.

2. Cón vergógna etêrna

o — met eeuwige schande. Cón etêrna vergógna

3. Una tdvola oblónga — eene langwerpige tafel.

4. Dél panno néro — zwart laken.

Over de Plaats van het Bijvoeglijk Naamwoord. 65

1

5. Acqua inzuccherata — suikerwater.

6. Un libro francèse — een Franse li boek.

7. II comigliêre dulico — de hofraad.

8. Un uómo henêfico — een weldadig man.

9. II sóle hrillante — de schitterende zon.

10. L\'anno passato — verleden jaar.

11. Un libro tróppo grósso — een te dik boek.

12. Un candelière d\'argênto — een zilveren kandelaar.

13. Un dbito di séta — een zijden kleed.

14. Una strada lunga, larga — eene lange, breede en

e bêlla schoone straat.

Korte bijvoeglijke naamwoorden plaatst men, zooals uit 1 blijkt, vóór het zelfstandig naamwoord. Zijn het bijv. en het zelfst. naamwoord even lang, dan kan men het bijv. naamw., zooals uit 2 volgt, vóór of na het zelfst. naamw. plaatsen. De welluidendheid moet dan beslissen.

Men plaatst het bijv. naamw. na het zelfstandig: 1°. wanneer het, zooals in 3, 4, 5, 6 en 7, eene gedaante, eene kleur, een smaak, een volk of eene waardigheid aanduidt;

2°. wanneer het, zooals uit 8 blijkt, uit meer lettergrepen dan het zelfst. naamw. bestaat;

3°. wanneer het, als in 9 en 10, een tegenwoordig of verleden deelwoord is, en

4°. wanneer het, zooals uit 11 blijkt, nog eene bepaling bij zich heeft, zooals hier tróppo. Merk wel op, dat tróppo m dit voorbeeld een bijwoord en dus onveranderlijk is.

De stoffelijke bijv. naamw. worden op de Fransche wijze, •taluansciie taal. 5

66 Over de Plaats van het Bijvoeglijk Naamwoord

zooals uit 12 en 13 blijkt, vertaald door een zelfstandig naamwoord en het voorzetsel di; een zilveren kandelaar heet alzoo: un candeliêre d\'argênto (een kandelaar van zilver) enz.

Twee of meer bijv. naamw., op hetzelfde zelfstandig naamwoord betrekking hebbende, staan er achter, zooals uit 14 blijkt.

De plaats van liet bijvoeglijk naamwoord vóór of achter het zelfstandig naamwoord, verandert de beteekenis niet, zooals dit in het Fransch dikwijls het geval is.

Toch heeft men ook in het Italiaansch eenige aan het Fransch ontleende uitdrukkingen, waarin de plaats van het bijvoeglijk naamwoord de beteekenis wijzigt. Zoo heeft men;

Un galant\' uamp;mo — een edeldenkend, rechtschapen

man.

Un uómo galante — een man, die zich bij de vrouwen aangenaam tracht te maken.

Un gentiluómo — een edelman.

Un uómo gentile — een beminnelijk man.

II póver uómo — de arme drommel, sukkel. JJ uómo póvcfo — de arme (van lortuin beroofde) man. Una cêrta notizia — een zeker (onbepaald, vaag) bericht. Una notizia cêrta. — een zeker (stellig) bericht.

Thema 7.

1. De rijke koopheden hebben aan de armen van liet dorp vele aalmoezen gegeven. 2. De witte huizen maken een aangenaam contrast met de groene weiden. 3. De goederen van deze wereld zijn onzeker en vergankelijk. 4. Er zijn

7^de Oefening. 67

vele hooge vruchtboomen in de schoone tuinen van de rijke barones 5. Europa heeft vele bergachtige landen. 6. In de kleine keuken van het nederige huis des armen landmans stond eene vierkante tafel. 7. Hebt gij vele Italiaansche en Fransche boeken gelezen? 8. Neen ik heb meer Engelsche en Duitsche gelezen. 9. Wij hebben niet veel van den zuren wijn des herbergiers gedronken, lü. De zonen van den bekwamen geneesheer zijn lui en achteloos; zij luisteren niet naar den goeden raad van de verstandige en vlijtige meesters. 11. Wij hebben bij (da) den winkelier zwart laken, blauwe zijde en wit katoen gekocht. 12. De boekverkooper heeft aan de leerlingen der school een half dozijn (di) schrijfboeken, en twee en een half dozijn (di) griffels verkocht. 13. Deze i meisjes zijn vlijtig en gehoorzaam, zij hebben de moeilijke zonder grove fouten gemaakt. 14. Hebt gij de schoone )hanuskerk te Weenen gezien? Ja, maar de beroemde ;ter te Rome heb ik niet gezien. 15. Wanneer men ie groene velden wandelt, moet men de scheppende der schoone natuur bewonderen. 16. De onverstan-uigc hinderen van den tuinman zijn zeer (molto) ziek, zij hebben te veel onrijpe vruchten gegeten. 17. Wij zijn naar (a) het prachtige slot van den rijken edelman geweest; hij is een beminnelijk man en heeft ons vele schoone schilderijen van verscheidene groote meesters laten zien. 18. De zuster van Hendrik heeft weinig goede vriendinnen, omdat zij grillig en twistziek is. 19. Een dweepziek, onwetend en bijgeloovig volk is in de handen van een despoot een verschrikkelijk wapen. 20. Voor vele menschen is vermoeienis (vertaal: de vermoeienis) niet zeer heilzaam.

ZEVENDE LES.

Over de Trappen van Vergelijking.

§ 1. Er zijn drie trappen van vergelijking; de stellende [il positivo), de vergelijkende (il comparativo) en de overtreffende trap {il supêrlativo).

Ijü casa déll\' avvocato è — Het huis van den a d v o-alta. — caat is hoog.

De stellende trap {positivo) duidt eenvoudig eene hoedanig-lieid aan, zonder uitgedrukte vergelijking, als in het gegeven voorbeeld.

70 Over de Trappen van Vergelijking.

§ 2. II figlio déllo speziale è cosi • De zoon van den grande cóme quèl dël notdio. (apotheker is zoo

IIfiglio déllo speziale è tanto grande groot als die van quaiito quèl dél notdio. I den notaris.

2. L\'ócchio dél servitóre nóu véde rnai Het oog van den cosi hêne cóme quèl dèl padróne. knecht ziet nooit

L\'ócchio dèl servitóre nónvèdemai jzoo goed als dat tanto béne quanto quèl dèl padróne. jvan den meester.

3. Ég li ha tanto coraggio — hij heeft evenveel voor-qnanta prudênza zichtigheid als moed.

4. lo l\'amo tanto, quanto — ik bemin hem evenzeer l\'amate vói\' als gij hem bemint.

5. Élla è huóna cóme o quanto — zij is zoo goed als hare sua sorêlla zuster.

6. Botterdamo nón ha tanta — Rotterdam heeft niet populazióne quanta né ha zulk eene groote bevol-Amstelodamo. ^ing als Amsterdam.

Men heeft drie soorten van vergelijkende trappen: de vergelijkende trap van gelijkheid {comparativo d\'eguahtd), de vergelijkende trap van meerderheid (comparativo di superioritd) en de vergelijkende trap van minderheid {comparativo d\' inferioritd).

De vergelijkende trap van gelijkheid {d\'eguahtd) wordt gevormd voor bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden door cosi en cóme/ men kan echter ook tanto en quanto gebruiken zooals men uit 1 en 2 ziet.

Voor een zelfstandig naamwoord en bij een werkwoord moet men tanto en quanto gebruiken, zooals uit 3 en 4

Over de Trappen van Vergelijking. 71

blijkt, waarbij in 3 valt op te merken, dat voor een zelfstandig naamwoord tanto en quanto bijv. naamwoorden zijn en in geslacht en getal met het zelfstandig naamwoord moeten overeenkomen. Uit 5 blijkt dat men cosi en tanto kan weglaten, hetgeen dikwijls in bevestigende maar zelden in ontkennende zinnen geschiedt. De uitdrukking is daardoor korter maar niet zoo krachtig. Uit 6 volgt dat in het Ita-liaansch de elliptische zin, die in het Nederlandsch door als aangeduid wordt, dikwijls door het werkwoord aangevuld wordt.

§ 3. 1. Égli è plii riooo di mé — Hij is rijker dan ik.

2. Lóndra è piü grande di — Londen is grooter dan Parigi Parijs.

3. La figlia è piü fclice délla — De moeder is gelukki-madre o ché la madre ger dan de dochter.

4. Ló stómaco digerisce piü — De maag verteert ge-facilménte l\'acqua ché il makkelijker water dan vino. wijn.

5. Quést\' uórno è piü dótto — Deze man is meerge-ché ricco leerd dan rijk.

6. È méglio tarde ché mai — Het is beter laat dan

nooit.

7. Spênde piü ché non gua- — Hij verteert meer dan dagna. iSpênde piü di quël hij verdient.

ché guadagna

De vergelijkende trap van meerderheid [compara-Hvo di superiority) wordt in het Italiaansch niet als in het

Hollandsch door buiging van het bijvoeglijk naamwoord, maar \\

72 Over de Trappen van Vergelijking.

door pill = meer gevormd: rijker = meer rijk — piü ricco.

Het Nederlandsche dan wordt voor een persoonlijk voornaamwoord of voor een eigennaam door di vertaald zooals uit 1 en 2 blijkt. Dit di wordt verklaard als bepaling van een uitgelaten zelfstandig naamwoord, hier: in comparazióne (in vergelijking), zoodat men in het Italiaansch leest in het eerste voorbeeld: hij is rijker in vergelijking van mij, en in het tweede: Londen is grooter in vergelijking van Parijs.

Het 3^de voorbeeld bewijst dat, wanneer op het Nederlandsch dan een zelfstandig naamwoord met het lidwoord volgt, het vertaald kan worden door di of chè. Men kan dan op twee wijzen redeneeren: men kan zeggen; de dochter is gelukkiger in vergelijking van de moeder, en men vertaalt dan door di; men kan echter ook den door dan aan-geduiden elliptischen zin aanvullen en zeggen: de dochter is gelukkiger dan de moeder is, en men vertaalt dan door chè. Het gehoor moet hier veelal beslissen.

Uit het 4^de voorbeeld blijkt dat, wanneer de beide vergeleken zelfstandige naamwoorden alleen door het voegwoord dan gescheiden zijn, men dit vertaalt door ché.

Het 5^de en 6^dc voorbeeld toonen aan, dat men, twee bijvoeglijke naamwoorden of bijwoorden vergelijkende, dan vertaalt door chè.

Het 7^de voorbeeld doet zien dat, wanneer twee werkwooi-den vergeleken worden, dan vertaald wordt door chc of dooi di quèl ché. De laatste manier, die in het Spaansch en Portugeesch de eenige gebruikelijke is, wordt in het Italiaansch slechts sierlijkheidshalve gebezigd. Tevens valt in dit vooi-

Over de Trappen van Vergelijking.

beeld op te merken dat, wanneer bij eene vergelijking van rneerderbeid of minderheid het eerste lid bevestigend is, bij het tweede evenals in het Fiansch, de ontkenning nón gebezigd wordt.

In het Fransch: il dépense plus qu\'il ne gagne. Dit nón valt natuurlijk weg, wanneer men dan op de tweede manier • vertaalt, hetgeen uit de logische analyse vanzelf moet blijken.

§ 4. 1. Égli è méno o — Hij is minder rijk dan ik manco ricco di mé of niet zoo rijk als ik.

De vergelijkende trap van minderheid (comparativo..d\\nfe-rioritd) wordt gevormd door méno of manco; het eerste is het gebruikelijkste. Verder geldt voor de vertaling van dan hetzelfde wat in de vorige § gezegd is, zoodat men, in al de daar gegeven voorbeelden pul door méno vervangende, zou krijgen :

2. Parigi è méno grande di — Parijs is minder groot Lóndra. dan (niet zoo groot als)

gelukkig als) de moeder. 4. Ló siómaco digerisce móno — De maag verteert min-

der gemakkei ij k (niet zoo gemakkelijk) w ij n dan (als) water.

74 Over de Trappen van Vergelijking.

6. È méno huóno mal ché — Nooit is minder goed dan tarde (niet zoo goed als) laat.

7. Spênde méno ché nón — Hij verteert minder dan guadagna. Bpénde méno di hij verdient.

quél ché guadagna.

§ 5. 1. Mio fratêllo è assai — Mijn broeder is veel ge-piü, mólto piil, \\icpiüdótto le er der dan ik.

di mé.

2. La sorêlla è assai méno, — De zuster is veel min-mólto méno, vie méno con- der tevreden dan (lang

tênta dél fratêllo niet zoo tevreden als) de

broeder.

Uit 1 en 2 blijkt dat de bijwoorden pm en méno versterkt kunnen worden door assdi, mólto en vie zooals in het Hollandsch door veel.

§ 6. Quanto piü uno èricco, — Hoe rijker men is, hoe tanto piü égli déve dare ai meer men aan de ar-póveri men moet geven.

Quaiito piü uno sa, tanto — Hoe meer men weet, égli pénsa sapére hoe minder men denkt

te weten.

Hoe hoe wordt vertaald door quanta tanto; zoo heeft men: quanto piü, tanto piü; quanto méno, tanto méno; quanta piü, tanto mhio; quanta méno, tanto piü. Hoe langer hoe rijker enz., wordt vertaald door piü e piü ricco etc.

Over de Trappen van Vergelijking. 75

§ 7. Magfióre prudênm, mi- — Meer voorzichtigheid, «óre pericolo minder gevaar.

Hebben meer en minder de beteekenis van grooter en kleiner, dan vertaalt men het eerste door maggióre, het laatste door minóre.

| 8. Piü di cênto jiorini — Meer dan honderd gulden. Méno di trênta cavalli — Minder dan dertig paarden.

Meer. dan en minder dan, door een telwoord gevolgd, wordt, zooals uit de voorbeelden blijkt, vertaald door piü di, iti\'eno di.

§ 9. La vêra filosofia con- — De ware wijsbegeerte têmpla le cóse tali ((iiali sóno beschouwt de zaken,

zooals ze zijn.

Fu tale Cicerone in Hóma — Wat Demosthenes in quale Dermóstene in Atêne Athene was, was Cicero

in Rome.

In zinnen, als de beide voorafgaande, wordt zooals of het hoedanigheid uitdrukkende wat vertaald door tale quale. Tal é, qual è, beteekent: het eene is net als het an-jdere; è méglio tale e quale che sênza nulla stare-, het is beter wat dan niets.

§ 10. De overtreffende trap (supêrlativo) is tweeërlei; de volstrekt overtreffende (supêrlativo assolutó) en de betrekkelijk overtreffende trap (supêrlativo relativo).

Over de Trappen van Vergelijking.

— Een zeer geleerd man.

— Eene zeer geleerde vrouw.

— Een zeer slecht boek.

— Eene zeer hevige koude.

— Een zeer vroom priester.

— Een zeer frisch weder.

— Een zeer lang opstel.

De volstrekt overtreffende trap {supêrlativo assolutó)

wordt gevormd, door, zooals uit 1 en 2 blijkt, voor het bijv. naamw. de bijwoorden mólto of assdi te plaatsen. Dit assdi moet niet met het Fransche assez (genoeg) verward worden;\' het heeft deze beteekenis alleen voor het bijwoord béne (wel), zoodat assdi béne dezelfde beteekenis heeft als het Prai^che assez bien (vrij wel).

Uit 3, 4, 5, 6 en 7 blijkt, dat men den supêrlativo asso-luto ook vormt, door de laatste letter e of o van het bijvoeglijk naamwoord in ïssimo te veranderen. Zoo krijgt men van cattivo, ca^-imsimo; van violêntv, violentiisimo \\ van pin, jcmssimo. Gaat echter het bijvoeglijk naamwoord op io zonder den klemtoon op de i uit, zooals sdvio (wijs), dan verandert men io, in tssimo: b.v. mvi» wordt scmssimo. Eindigt een bijvoeglijk naamwoord op co of go zooals frésao en lungo, dan voegt men er een h tusschen om den harden klank der c en g te behouden. Zoo krijgt men van frésw, /reschissimo, van lungo, Zwi^lussimo. Hiervan zijn uitgezonderd amico (bevriend) en nemico (vijandig) van welke de supêrlativo asso-luto is: am\'idssimo en «emicissimo.

Onregelmatig zijn :

Over de Trappen van Vergelijking. 77

iéfeère —beroemd. celehèTt\'ima —zeer beroemd.

ntegro —onbespro- integèvrinw —zeer onbesproken, ken.

nisero —ellendig. misèrrinio —zeer ellendig.

alubre —heilzaam. sa/ïi6èrrimo —zeer heilzaam.

iifu-Alt —moei el ijk. c^cilllino —zeer moeielijk.

/mile — nederig. w?nüIii»o — zeer nederig,

nmile — g e 1 ij k. swmllimo — zeer g e 1 ij k.

De drie laatste difficile, ümile en simile hebben in plaats van den onregelmatigen, Latijnschen vorm, vaker en beter den regelmatigen diffidlhHimo, w/m/issimo en simiSssimo.

De volgende bijv. naamwoorden zijn reeds op zich zeiven

mpêrlativi assoluti :

Egrêgio, insigne — uitmuntend.

Estrêmo — uiterst.

Magnïfico, magnificénte — prachtig.

Stupêndo — verbazend.

Infimo — zeer laag.

Van magnïfico, magnificénte vindt mén als sup. ass. ook: magnificenüssimo.

Van de deelwoorden mag de vorm op tesimo niet gebruikt worden, tenzij men ze als bijvoeglijke naamwoorden bezigt b.v.;

Quêsto signóre è mólto o assai — Deze heer is zeer ge-

stimato acht.

Stimaüssimo signór mio — Zeer geachte heer.

78 Over de Trappen van Vergelijking.

§ 11. Una dónna ntcibêlla — eene zeer schoone vrouw. Un uómo strancco — een zeer rijk man.

Una cdmera luiiga, lun^a — eene zeer lange kamer.

Uit deze voorbeelden blijkt dat men den supérlativo asso-luto ook vormen kan door voor het bijv. naamw. de voorvoegsels ard (van het Grieksch archè: ons aarts), sira (het Latijnsche extra) te plaatsen of door het bijv. naamw., zooals uit het laatste voorbeeld blijkt, te herhalen. Het voorvoegsel arci kan men zelfs voor een sup. ass. op issimo plaatsen b.v. arcilunghissimo ~ buitengewoon lang.

§ 12. II piü eloquênte dtgli — De welsprekendste der

oratóri redenaars.

La inéno alta délle case — Het minst hooge dei-

huizen.

1 piü póveri délla cittd — De armsten der stad.

Le méno felici délle dónne — De minst gelukkige der

vrouwen.

De betrekkelijk overtreffende trap (supérlativo relativo) wordt gevormd door voor het bijvoeglijk naamwoord piü (meest) of méno (minst) met het lidwoord te plaatsen.

Komt het bijv. naamw. achter het zelfstandig naamwoord te staan, dan moet niet als in het Fransch het lidwoord herhaald worden. Wil men vertalen: Cicero was de welsprekendste redenaar der Romeinen, dan zegt men niet als in het Fransch : Cicéron fut Vorateur le plus éloquent des Homains, maar Cicerone fu ï oratore piü eloquênte déi iRornani. Wil men het bijvoeglijk naamwoord sterk doen uit-

8^ste Oefening.

komen, dan plaatst men het vóor het zelfstandig naamwoord en zegt: Cicerone fu il piü eloquênte oratóre dei liomani.

Onregelmatige Trappen van Vergelijking.

Positivo. Comparativo. Supêrlativo Assoluto.

Buóno —goed. miglióre —beter. óttivw —uitmuntend.

Cattivo — slecht, peggióre —slechter, pêssimo —zeer slecht.

Grande — groot, maggióre — g r o o t e r, mdssimo — zeer groot.

piccolo — klein, minöre —kleiner, minimo —zeer klein.

Alto —hoog. superióre — hooger. sómmo —voortreffelijk.

Als supêrlativi relativi gebruikt men : il of la miglióre, il of la peggióre, il of la maggióre, il of la minóre, il of la suprêmo, suprêma.

De supêrlativi assoluti: mdssimo en \'mfimo (in § 10 vermeld) kunnen ook als supêrlativi relativi gebruikt worden, b.v. L\'hó veduto cól mdssimo piacére, ik heb het met het grootste genoegen gezien.

Thema 8.

1. De armste menschen zijn niet altijd de ongelukkigste. 2. Dit huis is niet zoo hoog als dat van den notaris, maar het is veel mooier. 3. De zoon van den burgemeester is zeer leergierig en zeer gehoorzaam. 4. De bekwaamste officieren zijn naar de vesting gezonden. 5. Bernard en Antoon zijn veel vlijtiger en oplettender dan de zonen van den koffiehuishouder. 6. De meester prees den neef van den metselaar evenzeer als den kleinzoon van den kleermaker. 7. Zijne broeders zijn zeer geacht en geëerd, omdat zij de mildste inwoners

80 8^ste Oefening.

der stad zijn. 8. De horlogemaker, die op den hoek van de straat woont, verkoopt de mooiste horloges voor (een) minderen prijs dan al de andere horlogemakers. 9. De zoon van den kunstdraaier verteert meer geld dan hij verdient, maar hij verteert niet zoo veel als de broeder van den goudsmid. 10. Cicero en Demosthenes waren zeer welsprekende redenaars, zij waren de welsprekendste van al hunne landgenoo-ten. 11. De ware zedigheid is zeer zeldzaam. 12. De gevaarlijkste vijanden van het leven zijn de onmatigheid en de lediggang. 13. Lodewijk is zeer lui, maar de vriend van den kastenmaker is veel luier. 14. De buitenlucht is zeer heilzaam. 15. De arme messenmaker is gelukkiger dan een vorst, want zijne kinderen zijn zeer vlijtig en hij is zeer tevreden. 16. Hij is rijker dan ik, maar hij is niet zoo tevreden. 17. Die man is meer rijk dan geleerd, en zijne zuster is meer goed dan schoon. 18. De haren van dien grijsaard zijn zoo wit als (de) sneeuw. 19. De taalstudie (lees : studie der talen) is zeer nuttig en zeer aangenaam, maar zij is ook zeer moeielijk. 20. De landlieden zijn gewoonlijk de sterkste menschen; zij zijn veel gezonder en sterker dan de bewoners der steden. 21. Ik heb meer dan dertig gulden bij (lees: aan) het spel verloren, maar mijn (mio) broeder heeft het meest van allen verloren. 22. De arend vliegt zeer hoog, hij vliegt hooger dan alle andere vogels.

ongelukkig — infelice. notaris —notdio.

gehoorzaam — ubhidiênte. bekwaam —dbile. vesting — fortézza. gezonden — mandato.

Bernard —Bernardo. koffiehuis- —cafettiêre.

houder

Over de Vergrootings- en Verkleiningswoorden. fel

ACHTSTE LES.

Over de Vergrootings- en Verkleiningsiuoorden. {Auvientativi e Diminutivi.) A. Vergrootings woorden.

§1. 1. II libra — het boek. II lihrinw — hetgroote boek. 2. La sa/a — de zaal. II saZóne — de groote zaal. italiaansche taai,. quot;

82 Over de Vergrooti¹¹gswoorden.

3. La dónnb, — de vrouw. Ildonninw—de groote vrouw.

4. La sciocca — de zottin. Xa scioccóna — de groote zottin. One duidt grootheid en omvang aan. Uit 2 en 3 blijkt,

dat de uitgang óne vrouwelijke woorden zooals sala en donna mannelijk maakt, zoodat zelfs donnóne mannelijk is. Uit 4 volgt, dat men, wanneer geslachtsonderscheiding noodig is en dit geslacht uit het woord niet zou kunnen blijken, men vrouwelijken woorden ook den uitgang óna kan toevoegen. Uno scioccóne zou een groot en zot aanduiden.

§ 2. 1. LI cappêlh) — de II cappelhww — de groote

hoed. 1 eelijke hoed.

2. La scarps — de schoen. La scowpaccia — de oude slof.

3. LI poêtvi —de dichter. 77 jooetostro —de slechte

dichter, rijmelaar.

4. LI pópoio —het volk. II popolmm — het geringe

volk.

Accio. \\ Deze uitgangen duiden iets verachtelijks, iets lee-lijks aan. Bij mannelijke woorden voegt men de uitgangen accio, astro, bij vrouwelijke accia en as tra. Azzo. \' De uitgang azzo wordt weinig gebruikt.

§3. II cappêllo— de hoed. II c/rppeJImvAw\'xa o cappel-

laccióne — de groote, lee-lijke hoed.

Deze uitgangen zijn de samenvoeging van de twee Onaccio. I _u^g_ang_en ó?ie en accio en drukken met het denk-Accióne. ( beeld van grootheid en omvang ook dat van ! verachting en leelijkheid uit.

Over de Vergrootingswoorden.

§ 4. II paése — het dorp. II paesotto —Het vrij

groote dorp.

Jjci ccm —het huis. La msótta —Hetgroote,

schoone huis.

ia contadinamp;—de boerin. La Gontadvmthy — De jeugdige, flinke boerin.

* . • 1 • T

Otto, geeft omvang met stevigheid, kracht en jeugd

,e kennen. .............

5. II légno — het hout. II legrmm

-de menigte h o u t.

— de vogel. L\'uccelhmv — het gevogelte.

— het groen. Ilverdvam — het vele groen.

— de struik. II ces^nglio — het struikgewas.

— de hond, ook La comag-lia j het grauw, slecht mensch.

— het volk. La pleb^\\m \'het gepeupel.

— de wereld. La mond\\%\\\\amp; — de vuilnis, verdrachtelijk ook menigte.

Deze uitgangen duiden eene verzameling, een verwarden hoop aan, soms ook, zooals in de drie laatste voorbeelden, met een denkbeeld van verachting.

6. 1. II gremhiah — de La grembialata — de voor-voorschoot. schot vol.

2. La spada —de degen. La spadata — de degenstoot.

3. II bastóne —de stok. La bastonwisi — de slag met

den stok.

84 Over de Vergrootingswoorden.

4. 11 fucih —liet geweer. La fucihtb —het geweerschot.

Ata. Deze uitgang kan, zooals uit 1 blijkt, eene volheid uitdrukken, en kan, gelijk uit 2, 3 en 4 af te leiden valt, ook een stoot, slag of schot te kennen geven.

§ 7. De genoemde vergrootingsuitgangen kunnen ook bij bijvoeglijke naamwoorden gevoegd worden b.v. :

Ignorante — onwetend. Ignorantinw —erg dom.

Ignorantmno — ellendige domkop. Duro — hard. ZWótto —vrij hard.

.Bianco — wit. Biancamp;stro — vuil wit.

Verder heeft men vier bijvoegl. naamwoorden, die den uitgang occio aannemen:

Itêllo —schoon. Belloccio —vrij schoon.

Frêsco —frisch. Frescbccio—vrij frisch.

Grasso —vet. Grassóccio — vrij vet.

jSanto —heilig, vroom. /Sa^óccio —vrij vroom.

§ 8. Barhei —baard. Barbwio —gebaard.

Carm — vleesch. Carnuto — vleezig.

Capéllo —haar. Capelhito —harig.

De uitgang uto, aan een zelfst. naamwoord gevoegd, maakt er een bijvoeglijk naamwoord van dat overvloed aanduidt, zooals uit de drie voorbeelden blijkt.

B. Verkleiningswoorden. § 9. 1. Fanciullo — kind. Fanciulliwo — klein, lief kind, 2. Póvero —arme. PoverèWo —kleine, arme man

of jongen.

Omicclatto \' lijk mensch. ^ De liiernevenstaande uitgangen, zooals ze in de ■ gegeven voorbeelden voorkomen, drukken alle het denkbeeld van kleinheid uit. Welken van deze uitgangen men gebruiken moet, wordt door het gehoor en den smaak bepaald. Een woord I laat dikwijls den eenen uitgang beter toe dan den 5. Lino. ) anderen. Doch niet alleen het gehoor, ook de rede moet beslissen welke uitgang van de vele, die geen van alle hetzelfde zijn, het best de uit te drukken gedachte wedergeeft. De uitgangen van 1 tot en met 9 zijn welluidend, harmonisch; zij worden daarom in een goeden zin genomen. Vooral ino drukt, behalve eene kleinheid, eene

Over de Verkleiningswoorden.

genegenheid uit, zooals uit het ]^ste voorbeeld blijkt. De uitgang 4 kan echter ook in een ongunstigen zin genomen worden, zooals het voorbeeld vanarêllo doet zien. De uitgang 10, étto, kan hetzelfde als ino uitdrukken, doch kan ook verachting te kennen geven. De uitgangen 8 en 9 cêllo en eino worden gewoonlijk bij zelfstandige naamwoorden op óne gevoegd, zooals uit de voorbeelden bastóne, hastoncêllo, padróne, padroncino blijkt. De uitgangen 11, 12, I 13 en 14 kunnen insgelijks het bijbegrip van het kleine in een verachtelijken zin hebben. De uitgang 13. uólo heeft dit , dikwijls niet, want men noemt Christus: ü jigliuólo di Uio (den zoon Gods). De uitgang 15, óttolo drukt het denkbeeld van gering uit, en de uitgangen 16, iccidttolo en icciatto geven de grootst mogelijke verachting te kennen. Wanneer een Italiaan de woorden omicdatto en omiccidttolo uitspreekt, dan ziet men aan de beweging van zijnen mond, aan zijne gebaren, dat de grootste verontwaardiging zich van hem heeft meester gemaakt.

§ 10. 1. Un Jióre — eene Un j^orellino — eene zeer

bloem. kleine bloem.

Over de Verkleiningswoorden. 87

2. Una cossa —eene kist. ün cassettino— een zeer

klein kistje.

3. Un fórno —een oven. Unfornellétto— een zeer

kleine oven, een komfoor.

4. Una bêstm —een beest, Un ies/iolino — een zeer

een dier. klein diertje.

5. Un fig Ha —een zoon, Un figliolétto— een heel

een kind. klein kind.