IVloltzer

2D 30

P. C. HOOFT\'S

TOONNEELSPELEN.

Want onlangs, heb jok dien In de fontein gesien;

En \'t beeldt dat mij in \'t stille water is verschenen,

Quam met u seggen niet al te wel overeenen.

Maer siedij \'t groene woudt, hoe lustich dat het staet

Hoordij de vogeltgens dien voor den dageraet

Danckbaerder sijnd\' als d\' onvernoechelijcke¹ menschen.

De wellecome Son met sang goêmorgen wenschen.

Siedij dees heuvels blondt en het begraesde dal

Met bloempges, veelerley, gemarmort overal,

\'T wellustige banket van de ruisohende- byen?

Hoe vrolijck lacht het al in dese somertijen?

Maer als den guiren herfst comt met sijn buyen aen,

Sal dese dingen al\' haer vrolijekheit¹ vergaen,

En dees bloeyende jeucht des werelts sal verkeeren

In dorren ouderdoom, en haer cieraet ontbeeren.

Nochtans indien dat al

De bouwliên spanden t\' samen,¹

En met een groot ghesohal,

De goden bidden quamen,

Dat donder, blixem, windt, en hagels groot geweldt Mocht komen met ter ijl vrijbuiten over \'t veldt.

Beroven d\' Aerde van haer spickelrijcke rocken. De berghen van haer cruin, de hoornen van haer locken, Om dies wil,² dat doch eens d\'aenstaende winter wreedt Het Aertrijck plagen sou met dierghelijcken leedt;

Soudij niet segghen, \'t was haer nutter³ dat sij baden Om redehjck verstandt? Daif. lae, trouwen⁷. Dor. Soudij ra Dat jok door Min, een buy met sonneschijn vermomt, (den Die lichtelijck vernielt, wie dat sij overcomt, Dan crenken⁸ sou mijn\' jeucht, om dieswil dat dejaeren Dese schoonheden mijn (genomen⁹ datse waren,

Gelijck als gijse maeckt) mij souden maken quijt¹⁰ ? i Soud\' jck de schae des tijts gaen soecken voor de tijdt? Daif. Dit doedij vast. want jck, o Dorilea, reken

¹

1 onvergenoegd- 2 gonzend. 3 vgl. Jan zijn boterham. 4 overeenkwamen.

²

\'aarom, dat. 6 nuttiger. 7 waarlijk. 8 verminderen. 9 gesteld. 10 zouden

³

doen verliezen.

De lelijckheit soo goedt als sohoonheit onbekeken;¹

En al bekeken, onbelonokt; en al belonckt,

Noch ongenoten van den minnaer dien s\' ontfonckt,

Wat\'s jeuohde sender min vol onbeweechde eoutheit

Doch beter² als versuft verstookt vervrosen\' outheit?

En dat de soete min van u besohuldicht wort.

Als die de sohoonheit crenckt, daer doedji hem te cort;

Want noyt en sachmen hem het suivere besmetten,

Maer wel recht anders, \'tgeen dat saluw\' was, blanketten,

En legghen blosend root op tedre wangen bleeck.

En \'t hayr vergulden, dat te vooren vael geleeck.

En niemant sachmen oyt hetgeen dat hy beminden.

Lelijcker dan het was, maer wel veel schooiider vinden.

Maer, segdij, yder een

Beclaecht hem, met geween.

Van minnens bijatre swaerheit!

Sy spreken buiten waerheit;

Al wordt de min bescheidt,⁴

\'T is onmin⁵ die haer quelt,

Onmin van lief vercoren;

Want quam haer min te vooren\'⁵

Van haers bemindens sij,

Sij wierden \'t eens met mij.

En souden ras bekennen

Dat minne niet can schennen,

Maer dat gebreck van Min alleen den minnaer crenct.

Die Minnes honich soet met bittre galle mengt.

Dus Dorilea, denckt

Dat Min van beyde sijen,

Niet anders voort en brengt

Als wellust en verblijen.

Daerom in dese tijen,

Schyntquot; dat de werelt dus blijgeeatich opgepronckt In \'t harte Min gevoelt, en \'t eenemael verjongt. Den Hemel schijnt verlieft. de visschen in de stroomen. De Dieren in het oruidt,⁵ \'t gevogelt inde boomen,

¹

schoonheid, die niet gezien wordt. 2 anders. 3 vies. 4 beschuldigd, r, ge

²

brek aan min. 6 ontmoette hen de Min. 7 schijnt het. 8 gras.

— 10 —

De Nymplien in liet boscli, natuiren¹ van de Min. Dat vogeltgen, dat nu vliecht wt den dennen, in Den boeckeboom, en schijnt onmoglijck om vermaeken;\'²Dan wt den boeckeboom weêr inde myrte-tacken, En hippelt quelende soo licht soo wilt soo wuft,

VVaer \'t van natuir begaeft met menachelijck vernuft,³ \'T soud seggen; ach ! jck brand\' van Min — jok brand\' van

(Minnen,

Tjilpende door het woudt; raaer wel brandt het van Kn singt in sijne tael op lieft\'elycke maet, (binnen.

Dat het sijn soete lief. sijn\' lieve lust verstaet.

En luister, juist of sy quot;t om u te leeren dede,

Antwoort sijn\' lieve lust; van Minnen brand ick mede. De Min het al verwint,

Hemel en aerde mindt.

Sal Dorileaes siel Mins crachten groot van waerden, Alleene wederstaen, in hemel en op aerden ?

x Neen, want een yder menach wort van de Min geraeckt. En diese jong ontgaet, bejaert sijn Grachten smaeckt: De Minne wil doch eens doen blijken in ons harten\' Hoe veel dat hij vermach: dus vreest hem vrij te tarten. En weet dat grooter smart noyt yemand overquam, Als jeuckering van Min in oude leden stram.

Het jonck hart, dat hy quetst, geneest de Minne⁴ weder. En hoope helpt het op, als \'t leyt van pijne neder:

Maer d\' oude Minnaer is geplaecht met dobble rouw, f Die willend\' niet en mach⁵, en mogend\' niet en wouw. Veel feller vat drooch hout de vlam, als groene spruiten Dor. Ghij ander vryers kent dees praetgens al van buiten. En brengt\'er veel in \'tnet;

Maer jck heb wel gelet.

Op \'t geene dat ghij seyde.

Dat als de Min van beyde De sijden is geplant,

Soo valt^c het soeten brandt.

¹ • Oft jck dat schoon⁷ toestonde,

¹

hebben de natuur. 2 mak maken. 3 verstand. 4 Min met hoofdletter is

²

dus duidelijk als Mingod bedoeld. 5 kan. fi is. 7 al stemde ik dat toe-

Verclaert mij met wat vonde

Soud jok doch kennen\' mij

Versekeren, dat dij

De vlammen \'t harte blaken,

Die gij mij diets wilt maken?

Ot als dat al soo was,

Dat gij niet soudt, soo ras

Ghij weermins² jonst mocht voelen.

Verkeeren^:l of verkoelen?

Gelyck wy vrouwen slecht,\'

Vaelc worden wtgerecht;⁵

Dewijl geveinsde Min, en lichte wispeltuiricheit

Ons troonenquot; met het soet, en loonen met de suiricheit.

Daifilo. Granida. Dohii.ea.

Uaif. Nymphe, maer. Gran. Schoone Nymph en hebdij niet Vlet breijdeloose ren⁷, hier eenige edellièn (gesien Vervolgen een wildt swijn ? Weet ghij niet of sy\'t vingen? Of werwaerts rêen sij op? Daif. Jagers, noch lievelingen hn hebben wij gesien, maer wel gehoort gerucht:

Dan t scheen soo ver van hier te wescn, dat jek ducht, Edele raaecht ghij suit haer swaerlijck rijden inne,⁸ bijdij een\' aertsche maecht, en anders⁹ geen\' Godinne, U aenschijn noch u stem geensins de menschen slacht. Gran. Soo grooten eer voorwaer jok mij niet waerdich acht. Ik ben Granida, indien \'t u lyên bekent is, hoemen Ten hoof\' hoort de Princes, des Coninx dochter noemen. Dewijl \'t geselschaps spoor u niet en is bekent.

Zoo bid jck, wijst mij doch waer dat jek hier ontrent, Om s heten middachs brandt\'⁰ een\' weynich te verfresschen,¹\' Wt coele beeck of bron, mijn\' drooge dorst mach lesschen: Dat Ceres u gewas, en Pan u vee behoe.

Daif. Het bidden laet voor ons, \'t gebieden comt u toe. Grootachtbare Princes, siet hier om u t\' ontladen Diana moegejaecht, en soude niet versmaden

t plat-Hollandsch voor kunnen. 2 wederliefde. 3 veranderen. 4 eenvoudii*. o bedrogen. 6 lokken. 7 teugelloos. 8 door rijden inhalen. 9 immers. 10 warmte. 11 oekoolen. 12 om u te ontlasten, van hetgeen n bezwaart.

Van dese suivre bron de kristallijne vloedt.

Al sijn wij harders slecht, eenvoudicli opgevoedt, En onse sorgen noyt door hooger vlucht te kiesen, Ons aengeboren bosoh wt haer gesicht verliesen Wij weten lijckewel¹ dat wij dees\' groene laan,

Dat wij de schaduw coel van dese bruine blaêu,

Dees\' heuvels vrolijck, en dit heldre waters vlieten, En al ons levenslust van \'s Coninx handt genieten. \'T en waer die \'t wijsselijck al te versorgen wist, \'T verwoesten metter haest, door woedichheit der twist, \'T is hij, diu de begeerten van sijn ondersaten Maticht bescheydelijck in soo verscheyden maten: Dat niemandts minders list sijn\' meerder yet ontruck,²Dat niemandts meerder macht sijn minder en verdruck. \'T is hij, die sorge draecht alleenen voor ons allen. Dat vreemdelingen wreedt ons niet en overvallen Met ijsselijcke crijgh en schennen in een wr.

De dracht\' van menich\' jaer. door \'t yser en het vuyr. Danckbaer behoortmen voor een aertschen Godt te eeren Dien \'t lust om anders lust\' sijn eygen lust t\'ontbeeren: Maer ons\' eerbieden is te laech na sijn\' waerdij.

Gran. Beleefden harder, noyt de beste wijnen mij Soo seer als dese dauw der f\'rissche bron gevielen. Ach wellucksaelghe rust van lichtvernoechde sielcn, Die nijt noch spijt des hoofs versteurt haer soete vree !^r\' Wier sorgen wijder niet en weyden dan haer vee. De lusten daer sich \'thof met moeyten om beslommert,\' Werpt u nature toe en^s is voor u becommert. Ghy treckt door honger, en door dorst wt dranck, en spijs, De lust van \'t hof ghelockt door soo veel leckernijs; Het hof door drincken dorst, en honger soeckt door \'t eeten, En jaecht de lusten voor,⁰ u sijnse toegesmeten; \'T lustsoeckend hof ontvliên de lusten daer \'toni slóóft; \' Ghij vollicht de natuir, wij sien haer over \'t hóóft.

¹

zeiven zijn. 2 evenwel. 8 Dat de list van geen minderen enz. 4 oogst. 5 om der wille van \'t genot van anderen. 6 \'gt;ie - haer= wier. T.beslommoren, met

²

nietigheden bezig honden. 8 nl- de natuur. 9 vooruit.

— 13 —

Eei\' sal dit liohaem iii een duister graf vernachten, Beleefden harder, ais mij gaen wt de gedachten V weltepasse dienst, en ot \'t gebeurden dat Mjjn hulp u nut mocht sijn in \'t hof of in de stadt, Vertrout dat mij geen zaek soo wichtioh sal verletten. Of iek en salse\' om u wel aen een\' sijde setten. Nu voecht mij wederom te keeren, daar ik acht Dat mij \'t gheselschap der staetdochteren\' verwacht, Welck\' ick ghebood, van haer vermoeyde tellen,² neder Te sitten in het gras, tot dat ick keerden weder;

Dewijl mij niemandt van haer allen volgen mocht. En mij de lust des jachts niet te versuimen docht. Den homel die bedauwquot; u jaren menichvuldich Met eindeloose rust. Doi/\'. Wij sijn \'t u alle schuldich, Alwaerdighe Princes. ïlelas! hoe leedt is mij Dat ons\' vermogen min als ons\' begeerte sij!

Den hemel wil u staet in eeuwicheit behouwen.

Gran. Vaert eeuwelijcken wel. Daif. Is onder d\'aertsche vrou-Dan een\', die waerdich is dat om haer dienst alleen (wen Al d ander men versweer³ ? Dor. Hoe ooel gaet hij daer heen. En sonder afscheidt in het minst van mij genomen!

Best volge jck hem, en sie wat hein mach overcomen. Gran. Hoe vrolijck is den geen die danckbaerlijcken leeft Bij⁴ d\'ondanckbare mensch, die geen\' vernoeging heeft! Dees\' harder toont meer danx voor not⁵ van bosoh, en boomen. Dan menich eêlman voor geschoncken vorstendoomen. Die vaeck sijn Prince danckt, met oproer oft verraet. En acht maer elcken staetquot;, een\' trap tot hoger staet. Met welck een yver comt mij dees\' sijn\' dienste bieden? Al de dienstwillioheit geveinst der edellieden Is mij soo veel niet waert, want dese die betoont Sijn\' heusheit, niet wt hoop van die te sien beloont; Ten hoof op hoop van loon is \'t aenschijn vol genegenheit, Maer het onheus gemoet vol van onwilge tegenheit.⁷ Ghij grootsche Princen, die door u wtheemsche⁸ pracht Verwond\'ring soeckt by\'t volck, om van het hooch geslacht

¹ Hofdames. 3 telgangers. 3 afzwere. 4 vergeleken bi). 5 genot. 6 positie. 7 tegenzin- 8 vreemde.

— 14 —

Der Goden afgedaelt te schijnen, u cieraeden.

V\' scepters, croonen, en u purpere gewaden.

En maken u niet soo grootachtbaer aengesien,¹Als de natuire maeckt een laochgeboren, dien \'T haer lust, om lieffelijck de werelt te verbasen. Een\' ecdel geest\' in \'t hart en int gesicht te blascn : En eieren het aenschjjn vol vrolijckheden soet, Met defticheit gemengt, van hoofde tot de voet Besprengend\' overal de welgemaeckte leden, Met goddelijcker glans als princelijcke cleden Gelijck d\'eerwaerde Son is bij ons aertsche vuyr.

Sulx is by d\'arrae kunst, de kunstrijcke natuyr: Wat handt hoeft oyt haer soo vernuftich mercken laten. Dat sy, bootseerende de coninclijcke vaten,-Vormden \'t gewrochte goudt in aerdiger manier,

Als de natuyr den schulp, daer ick wt dronck alhier? Dan \'t hof en siet niet schoons in dingen licht vercregen, Natuyrs geboden dienst is hem onwaert,³ en tegen;

Maer ghij, eenvoudich volck, ontfangt haer gaven rijck Met open armen, en gebruicktse danckbaerlijck.

Rey van loffcren.

Ghij lodderlycke Nymphen soet,

Die nauwelijx een rosenhoet,

Gm gouwe croon soudt geven,

Hoe wel lust\' u u leven:

ü lusten is u als een wet.

U loncken is een tijgeset,⁵ U couten is vi\'yagie,

ü minnen is boelagie.

De schaduw\' die de cuylen lieelt.¹\'

Waer in ghjj u ghenoeehgens steelt.

En soudij niet verwinschen,⁷ Gm schaduthroons van Prinoen.

Wanneer ghij aen de reye gaat,

En dat het schalcke lietge raet

¹

in aanzien 2 vaatwerk. 3 bij hem veracht. 4 smaakt. 5 hoeft zyn ge-

Het diepst van u gepeinsen.

Hoo qualijck kundij veynsen?

Maer soo \'t u lief niet beter can,

\'^!-n toont u dat zijn harte, van U hartgen is ghedreven,

Wat is \'er om te gheven?\'

Zoo ruylden ghij dat deuntgen niet Um avondtspel of morgeliedt.

Dat voor Prinoossen deuren.

Hun\' dunne^! slaep comt steuren.

®^on -ippel, die met jonste groot U boeltge werrept in u schoot,

Daerom soudt ghij versmaden \'S hofs tafel-overdaden.

Als_i van u lief ghemolden \' wert,

Sjjn t\' uwaerts overgeven hert,

Soo sijdij bet te vreden Als Princen aengebeden ;

\'T eenvoudich leven, haylich, leidt Ghijliên in vreed\' en vaylioheit,

U vrijheit gaet te boven De schijnwellust der hoven.

-Ret/. Ghanida.

Xey. Mijn vrouw, God sij gedanokt dat ghij ons hier ontmoet\' 1 gheselschap is een deel te paert, een deel te voet, Verstroyt om u te soecken op bysond\'re straten,

j n baer byeencomst is daer ghij ons hadt gelaten, in t naeste dal, en sijn\' in t keeren al misschien.

Orrau. lin twilt?

Rey. Gevangen is \'t, mijn vrouw, en suit\' het sien.

Dorii.ea. Daifilo.

Do/-. Daifilo, beydf wat, hoe?

\'T en gaet ten hoof niet hoe

4 VK S\' ^iR ^ ^{P,ailtS kan SCTC}quot;- ^{2 lichte}- ³ gemold.

— 10 —

Ghelijck gliij u laet veurstaon. Beguicl

En wilt zoo licht niet deurgaen\' \'T is al

Met dat u wel ghevalt.² Geveins

Hoort hoe Palemon calt,^:i Geveins

Die seijt dat hy ycrdoorden\' En g\'lijlt;

Doen hem de lust becoorden Wannei

Van \'t hof te volgen : hij Een Tr(

Meenden gelijck als ghij. \'T en li

Dat heusheit soet van zede, Maer \'t

Dat vrientachap en weelde mede Daer \'t

Daer was in overvloedt, Een w(

Ghelijck de rijckdoom doet. Haer li

JDaif. En als hij \'tquam te proeven? Of\'t d

Dor. Toen vandt hij met bedroeven,\'quot; Eens o

Dat daer die dingen sijn Die \'t

Niet anders als in schijn. Wat \'a

Wat sneuvel⁶ (seit hij) och! was ^;t voor mijn groene jaeren, Als \'t\'

Als jck mijn\' soete buirt en vrijheit soo liet vaeren! Diia st

En dienen ging ten hoof\'; jck meenden \'t was al claer Ghij w

Goudt datter blonk: maer \'tis een mommevollick\' daer; Die w(

liet aenschijn vol sachtmoedicheits, Of jck

Het hert vol felle woedicheits; En of

Ken minnelijk gelaet, j)_or, Soo

Een hart vol nijdt en haet; Het hi

Saechdij de visschers oyt om lichst de visch te trecken, Slaet

Den scharpen angelhoeck met lockend\' aes bedekken? En wi

Recht gaet het soo ten hoof. De dienstbaerheit, die sij Daif. lai

Zoo mildt u bieden aen, is lockbedriegerij; En su

Haer dienst, en hullep streckt maer om u te verrasschen Dor. Soc

Met onvermoede slach, en door u val te wassen, Di_e n;

Oprechte vrientschap, Godtvrucht, onbevleckte trouw. Als h

Veilige\' onnoselheidt,⁸ rechtwtheit⁹ sonder vouw, ]_{a w}ij

Waerwoordicheit en goedicheit En cli

Daer worden voor cleinmoedicheit I_n pis

Voor slechtheit ijl¹⁰ veracht. Gewo

1 weggaan; nog in \'t plat-Hollandsch. 2 bevalt. 3 praat. 4 dwaas werd. 1 Bespo 5 berouw. 6 ongeluk. 7 gemaskerd volk. 8 onschuld. 9 oprechtheid. 10 kin- Tin, 7 yel derachtige eenvoudigheid. 3 verschi

P. C. 1

______L

Beguichelt,¹ en belacht.

T is al geveinst ten hoov\', wat men er siet vertogen;-\'

Geveinst is haer gelaet, geveinst haer mondt. Iiaer oogén,

Geveinst haer Godsvrucht, jonst, haer vrientscliap, en haer

En g\'lijck haer deuchden sijn, zoo is haer weelde mee. (vree;

Wanneer de hovelingen

Een vrolijck liedtgen singen,

\'T en is van vreuchde niet,

Maer \'t is, om het verdriet,

Daer \'t hart af² wort verheten,quot;

Een weinich te vergeten.

Haer lachen is van spijt.

Of \'t duyrt de corte tijdt

Eens ogenblix, tot dat \'s gemoedts geduyrghe plaquot;en. Die \'t weeren wt het hart, quot;t ook wt het aensicht jagen. Wat \'s al des werelts lust,

Als \'t hart niet is gerust?

Dus staeckt, o Daifilo, \'t geen ghij hadt voorgenomen, Ghij weet waer dat ghij sijt, maer niet waer ghij suit eomen. Die wel\' is, blijf. Daif. lae, maer Of jck niet wel en waer.

En of jck heter winschten ?quot;

Dor. Soo soudij doch ten minsten Het hof niet volgen, dan Slaet yet wat\' anders an.

En wilt het groene woudt en dees\' landouw\' niet laten.^s Daif. lae Dorilea, ghij, noch al Palemons praten.

En suit mij meer sijn raedt doen volgen dan sijn daedt. Dor. Soo mocht\'¹ het u wel gaen, gelijck het hem nu gaet. Die nae \'t verdrach¹quot; van slavernij en sooveel snootheit. Als hij verwachten \'tloon van ingebeelde grootheit, Is wijs geworden dat sijn hoop niet was dan windt; En claecht, nu \'t ommecomt¹¹ dat hij sijn selven vindt In plaets van een jonck hoveling Geworden een oudt schoveling.¹-

¹

Bespot. 3 vertoonen. 3 van. 4 stak gebeten. 5 goed bij zijn zinnen. 6 bo-

²

verschoveling.

Tweede Deel.

Daifilo.

Dail\'. Hoe aengonaem is in een schoon lichaem de deuohtl Hoe lieflijck heusheit in de geen die mach gebieden! En ghij die \'t goedt doen lust, daer ghij wel quaet doei

(meucht,

Hoe heerlijok is den strael des goetheits in u lieden! Hoe veel schoonheden heeft de sohoonheit Saem geveucht Eer sij vernoechden aen- het schoon van een Granide?

0 sch\'oone son, als ghij verscheent in mijn gedacht, Doe leerde mij den dach, dat jck in duistre nacht, En onder vliesen op mijn oogen alle beyde.

Bij \'troockrich lampenlicht, mijn droomich leven leydt. Want als begeerlijckheit in eigen lust verblindt, Die schoonheits lichaem meer als lichaems sehoonhei

(mind\'

Mij tot vereeniging van aertsoh met aertsch dee poogen Doen suiverden uwe glans de dickheit³ van mijn oogen Optreckend haer gesicht tot uwaerts, waer door mijn\'

Siel, kennende\' haer\' waardij, poocht met haer een te sijn Al sou sij⁴ cleene mug, om in glans te verwandren,⁰ Vliênd in de son, mot die vereenen,\'\' door \'tverandren. Maer belcht u schoone siel haar, dat mijn\' siele cleen. Al te vermetel poocht met u te wesen een,

Soo sal mijn siel van wil, in als^T met d\'uw gemeen sijir Behalven in (dat sij niet can) niet willen een sijn.

Sij wil⁸ al willen dat ghij wilt; dat can sij niet, (\'Ten ware dat sij storf) soo lang ghij \'t haer verbiedt Maer gaefdij haer verlof, en wilden ghij dat mede, Soo maeckten liefd en weerliefd ons vereende vrede. Dat sou de vrientschap sijn waer nae mijn\' liefde tracht Dan ving jck dat jok jaech: doch alhoewel mijn\' jacht _t Is sonder hoop van vangst, nochtans mij lust te talen\' van Naebij te volgen \'t geen dat jck niet achterhalen can.quot;

1 Kunt. 3 tevreden was met. 3 dikke vliezen. 4 alsof zij zou. 5 vcran\' èi ren. 6 vcreenigen. 7 alles. 8 zal. 9 streven.

— 19 —

Hoe qualijck vat jck selfs mijn\' eigen siels beroer!\' lek heb de waerheit, maar jck heb haer aen een snoer, En sij vliecht omend\'om, met haer snorrende vlerken, En toont een ander sijd\', eer jck wel d\'een\' can merken.²

Tisiphërnes. Daifilo. .

Daif. Houdt\' Daifilo, te hooch, maer siet hier comt mijn heer. Hoe onbekent voor mij was deze naem wel eer!

Maer om aan \'t geen dat mij behaecht weer te behagen, Soo moet jck leeren hem, met dienstbaeVheit verdragen. Een ander soeckt om winst te dienen, en jck lij, Om wilge\' dienst te doen, onwilge slavernij,

lek soeck geen ander loon van dienst als dienst; mijn leven, Granide, tot u dienst jck over heb gegeven:

Het naeste middel schijnt, om daer te raken an Dees\' Prins te dienen, want wort hij u echte man,quot; Ik word\' uw staêge slaef, en crijch mijn hoop door desen. En mach jck u niet sjjn, jck zal den uwen wesen. Tisiph. Siet hier den dienaer daer jck mij best op vertrouw. Hoort Daifilo. Daif. Mijn Heer. Tisiph. Gaet knielen voor

(mijn vrouw

Wt miinen naem, en meldt, dat jck door\'t vyer gedreven, \'T welk staech hoochaerdich climt, en wallecht\'\' van

(den dael,¹

In dese borst ontfonkt van haere schoonheits strael, De croon van Persen eisch voor mijn om haer te geven, Indien dat sij, dewijl jck eindelijck bescheyt\'\'

Op mijn versoeck verbid, van \'s Conings mogentheit, Een windeken van jonst liet in haer harte waeyen Tot mijwaerts, \'t sou een wenck voor \'s hemels Goden sijn, Waerop sij passende² soud\' het gheluk tot mijn Van duizent aengezichts het lachenste¹quot; doen draeyen. Bidt haer ootmoedelijk, dat sij, daer \'t al aen staet, Van mijn vernedert hart haer dit ontsmekenquot; laet.

Gaet heen, jck gae ten hoof\' terstondt den Coning spreken

¹

verminderen. 8 antwoord. 9 wanneer zij daarop letten. 10 zou het geluk het

²

smeeken.

— 20 —

Dai/\'. Aen mijn dienstwillioheidt, mijn heer. sal \'t niet ge-

(breken.¹

Tisiph. Mijn ijverige moedt, door moeyelijcke quel Van lang vertoef,² is sadt van wtstel op wtstel;

En mijn gedachten, die ten top van eeren strecken, Wt ydle hoop voortaen geen langer voetsel trecken. Dat desen dach den draet mijns hoops in stucken cort, Of mij vergelde \'t bloedt, zoo ruymlijck¹ wtgestort In dienste van het rijck; voor soo veel swaricheden, Voor arbeidt, lijfsghevaer, voor hooch en laech geleden, Mij loonende (naer eisch van saken wtgherecht)⁴ Met \'s Conings hoochste jonst, en de Princes ten echt; Op dat de Persen sien, wie, als des Conings dagen Verloopen sullen sijn, de groote croon sal dragen. De raedt is al vergaêrt, \'tis tijdt om in te treên.

Da if. Ay mij! -wat soeticheidt vloeyt mij door al mijnleên! Mijn voorbarige siel haer wentelt in \'t verheugen, Al eer de sinnen haer dat mededelen meugen, \' En loopt haer bóon voorbij, onlijdsaem van vertoef,⁵ Waer door jck vreuchd\' geniet al eer dat jokse proef. Hemelsche Venus, drijft mijn\' tongh door uwe goedicheit. Dat jck wtdrucken mach\' het minst van mijn ootmoedicheidt. Van d\'overghevenheidtquot; mijns harts tot haer, en van D\'eerbiedicheidt, die niet als haer verwondren can.

CONINGH. OSTROBAS. TlSIPHERNES.

Con. Grootachtbre Princen, tot noch toe heb jck gelaten⁷ Yemandt te noemen die, mijns dochters huwelijck Waerdt sijnd\', aenvaerden mocht de breydel van dit rijck. En heerschappije van soo veel\' verscheiden staten; Om d\'ingeseten door voorsichtich cloeck beleyt.

Van het wtheemsch gewelt sorchvuldich te bewaeren,quot; En voor mij nae \'t verloop der haest ontslipte jaeren Te stieren met ontsich,⁹ en met lieftallicheit.

D\'oorsaeck, o Tisiphernes, dat ghij niet en trouden

¹

Mankeercn 2 kwelling van lang te wachten 3 ruimschoots. 4 naar het

²

geen de verrichte handelingen eischen. 5 die niet langer wachten kunnen,

— 21

■

Granida al over lang, naer u verdienst en wjns,

Is niet dat jok ontken, mijn grootmoedige Prins. Hoe veel dit Coninckrijok is in u deucht gehouden.\' Maer \'tis dat Ostrabas van hooch verheven stam Wiens vroomheits lofgeklanek- verdooft al \'s wereldts can-Dit oock door brief op brief, gesanten op gesanten, (ten, Versocht heeft, tot nu toe, dat hij hier selve quam. üns\' deucht-vruchtbaere tijt heeft, schijnt het, willen

(draegen

Twee mannen even groot van achtbaerheit bij mij, Den eenen in verdienst, den andren in waerdij. Den welken even seer jck wensche te behaegen.¹ Maer dat en can niet sijn; nochtans jck boven al Niet meer op d\'eene sijd als d\'ander sijd zal hellen, Maer jck begeer dat ghij, in \'t vryen meêgesellen,\'

Comt overeen, wie dat den andren wijeken sal.

Een yder blijeken doe den andren sijne reden. ) De best gegrondste win, do zwakste willich wijk.

Of dat het lot u schey, sijn uwe réén ghelijck,

Soo blijft inwendig en wtwendig \'t rijck in vreden. ■ Ostrob. Hoe nu? een onderdaan, een slaef, dien de voochdij Van hooger wetten dwingt, gelijcktraen die bij mij ? Bij \'tbloet van Arsaces? wiens grootheit hooch gheresen. De Parthen \'s werelts vrees\' alleen ontsien en vresen : De Prins voor wiens gewelt d\' opgaende Sonne swicht. En nau^ sijn vrees\' ontslaat¹ als hij sijn hielen licht. lt; Den donder van mijn naem sal Persen⁷ die versmaden. Tot dat het siet en voelt, de blixem van mijn daden? Ick wijeken? lae soo wijekt de Nijl wanneer hij vliet Met onbetoomde loop, noch letsel^s aen en siet.

Wat hij vindt indeweech; versleept boschaegi\' en dijeken. Puinbergen opgehoopt van wtgeroyde rijeken.

Die sullen banen mij den wech tot hoocheits top,

Daer mijn gemoedt na staet: en om te dimmen op Den throon van mijn opset, sullen dat sijn de trappen.

1 Aan uw dapperheid verplicht. 2 de klank der loftrompet 3 voldoen. 4 medeminnaars. 5 door de wereld gevreesd 6 wegwerpt. 7 het rijk der Perzen. 8 hindernis

I

J J

En of den Hemel viel? Ick salder over stappen,

Eer sijn getuimels drang mijn strenge moedt verdruck: Hij spuw sijn Grachten wt, en \'t buldrende Geluok Vrij clatre met sijn sweep, \'t sal mij geen vrees in prenten; Ick trotse sijn gheweldt, en puf\' sijn\' dreygementen. Maer gliij, o tedre- Pers, wat staedij nae mijn eisoh?¹Die niet een\' senu taey hebt aen u weecke vleisoh,

Ghij halve-vrouwr\'laet mans \'t gebruyek van \'t heerschen

(houwen.

Maer \'t is u om de vrouw:\' Ghij vindt wel ander vrouwen, Waer mee ghij oeffenen de troetel-cunste meucht.

Daer ghij u op verstaet, en die ghij van u jeucht Met geyle zeden leert, bedampt van wijn en roosen, Sardanapalus komt en wil Atlas verpoosen,²

0 Goden wacht u\' hals! Gelijck \'t oneedel bloedt,

Sulck\'¹ u hantering is. Maer jek ben opgevoedt

Onder \'t geknéi s van \'t stael, \'t geberst van helm en swaerden, \'T gekrijs van \'t Oorloochs volck, en \'t briesschen van de De dulle trommel, en d\' opstokende trompet (paerden, Sijn mijn dartelste spel; d\'hard\' aerd, als t nauwt,\'

(mijn bedt.

Aensiet u\' swackheit om u selven te verschoonen.

Ghij \'trijck van Persen? hoe? de last van soo veel croonen Kneusd\' u het beckeneel: het pack van sulck gebiedt Drukt\' u de schouders, in, geeft u daer onder niet. De voorstant van soo veel te saemquot; gegroeyde landen Vereischt een cloecker borst, en clem van grover handen. Voorts die sich wil bij mij ghelijcken in waardij,

Moet daer geen proef van doen door lot of praterij, Maer door de deucht^s alleen. Dat vroomheit in het vechten Zich tegens vroomheit stel, om ons geschil te slechten, Het rijck en de Princes sij des verwinners prijs. Dan, volghende mijn\' raedt. zoo suldij, sijdij wijs, (Hoewel een onderdaen geen dienst zoo menichvuldich Can doen, of hij en blijft noch veel zijn\' Prince schuldich)\'

¹

de nood daar is. 8 dapperheid. 9 verplicht.

²

öeef niets om 2 zwakke 3 dingt gij mede in mijn eiseh? 4 nl te doen.

U laten loons genoech voor u verdiensten sijn,

Uat u de Coning hier geleken beeft bij mijn.

Tisiph. Wanneer \'s moeds buyen deel des redens toon ont-

(slippen\',

Gelijck de storm, dien gbij blaast wt verwaende lippen. 1st onbesuisde windt, die vaeck het minste schaedt,

Maer scheurt sijn\' eigen cracht op onbeweechde\'¹ clippen. Soo doet u raserij op Coning, mijn en Raedt.

Dien rij van Princen oudt, wt welker brave\' saedt Ghij u gesproten roemt, en wort hier niet versmeten; Maer dat ghij d\'eer van mijn doorluchtigh huis versmaedt, Om dat een Oppervoocht is boven mij gheseten,

lek en dees Persen al u bittren ondank weten.

Want onse Coning valt ons niet soo wreed en wrang, Nocht wij den onsen als ghij, die trots en vermeten, V volk, met slaevernij ondrachelijken Strang,

Verdrukt, en overheert² met hart ghewelt en dwang: Waer door u moed verheft,⁵ dat ghij \'t met u braveren\'³Don Goden, zoo ghij waent, des hemels maeckt te bang, Die, (lachen s\' er niet om) \'t u sullen ras verleeren. Maer ons bijsonder volck rechtvaerdich wij verheeren. En met bescheidenheit den Coningh \'t algemeen\',⁷ Dees\' deuchden houden wij op quot;t alderhoochst in eeren Die ghij verkeert, vervreemt van alle recht en reen, Soo smaedelijck gewoon met voeten sijt te treên. En moedeloosheyt noemt een\' ondeucht in den helden: Waerdoor ten aensien van uw\' overdwaelsche^s zeen,

Ghij mijn en dese comt voor halve vrouwen schelden. Maar niet meer als u dulle gramschaps ijl geweiden. Vrees ick sonder belui⁹ u groove lichaemscracht; En \'t viel licht dat ghij noyt tot uwent nae vertelden De troetelingen van dees\' halve vrouwen sacht.

Dan oft gebeurden dat ghij mijn al ommebracht; Soo souden u nochtans dees\' Persen cloeck, en moedich. Niet kennen¹quot; voor haer Prins (ken ik haar) maer verwacht

¹

dapper 4 beheerscht 5 uw overmoed zich verheft 6 pochen, ophakken 7

²

stand 10 erkennen

³

Wanneer de hartstocht het verstand overheerseht. 2 onbeweegbare. 3

— \'24 —

Van al het rijok, en elk bijsonder wrake bloedich,

Want nemmer sullen sij het heerschen fel en woedich, En u wtheemsche trots lijden in plaets van mij:

Maer wreecken bitterlijok een\' vorst hun allen goedioh, Van wiens verdiensten, en lofwaerde daden, sjj Gunstiger oordelaers en kenners sijn als ghij.

Ostroh. Een lecker¹ trotst mijn oracht (wat sal mij noch ontmoe-En hij leydt niet vertreên aen mortel van¹ mijn voeten? (ten?)¹ Wat beurt u, Ostrobas? ghij dreioht mij met gevaer Van uwe wraeok; ik tart de Persen allegaêr.

Daer leydt den handtschoen d\' eerst van soo veel\' onvervaer-Tast sender beven aen, en hef hem van der aerden (den Soo lang \'er een sal sijn, die mij darf\' tegenstaen Van allen, en sal jok niet weygcren te slaen.-\'

Ghij meuoht u vrij met keur van wapenen versorghen.quot; Tisiph. Mijn is dan d\' eerste beurt. Nu, dat dan tegen

(morgen,

Rechtvaerdich Coning, ons een plaetse werd\' bestelt,\' Op dat de bleecke doodt in een besteken^s veldt, Een\' van ons beyden doe sijn stijf opset vergeten. Con. Sijn u gramschappen op malcander soo gebeten. Dat saohter middel niet can eynden u crackeel,

Soo laet ten minsten u den roof van \'t afgereten Harnas uws vyants, sonder hem te moorden heel,

Volle verwinning sijn, en slechting van \'t verscheel.\'

Gfunida.

Wanneer het aertryck van des ruwen winters plagen, En sijn ontijdioh coudt omhelsen wort ontslagen,

Gevoelt sij in haar hart oprekenen¹⁰ de schier Heel wtgedoofde cracht van haer begraven vier;

Door dien de soete Lent\' in sijn\' verliefde weken,

Haer streelt, en ondergaetquot; met minnelijcker treken, Wanneer dat hij vernieuwt den outs-bekenden brandt; Levende ritseling doorcmipt haer \'t ingewant.

I jongen. 2 gelmuren. 3 door 4 durft 5 vechten. 6 de zorg op zich nemen. 7 bepaalt. 8 afgepaald, besloten 9 geschil 10 oprakelen. 11 zich opdringt.

— 25 —

Alsoo gevoel jck veel ghepeisen in mij wecken Wt haeren diepen slaep, en door mijn\' leden trecken, Die oorspronck namen in mijn teer-beweechde geest, Als jok eerst wierd gewaer het schoone, dat mij meest Behaechden van al \'t geen dat mij oyt is verscheenen; Want nae \'t verlies van dien, allensjens sij verdweenen. Met de gedaente, die mijn in den sinne laoh.

En nu, door dien jck \'t eens behaechde schoon\' herzach, Met meerder hefticheit sij op een nieu verrijsen.

Om mij de sohoonheit van een\' harder aen te prijsen. Maer sacht Granid\', houdt op. houdt op, want waar toe dient Dus hooch te zetten een, dien ghij tot heer en vriendt Geensins verkiesen meucht? maer leyden moet u leven Met, dien u andren keur\'² wt weynigc sal geven. Wat leyder\' boodtschap, wt wat aengenaemer mondt, Helas! was. Daifilo, die jck van u verstondt ?

Ayme ! wat vriendtschap in u voorhooft, stondt geschreven? Helas! het schjjnt dat op de staeten hooch verheven Wij sitten met gebiedt.⁴ maer die \'t wel ondertast,¹Vindt ons verheert verdruckt onder haer overlast.

Helas! meer droefheit vreest mijn hart dan \'t hoopt ver-Ik gae vernemen doch nae de verlangde tijding, (blijding

Rey van loffcren.

Wat stort al gaven groot,

Bewoonders van der Aerden De hemel in uw\' schoot.

Als ghijs\', ondanckbaer snoodt Niet met den voet en stoot,

Maer vorderquot; sorghen doodt.

Om \'t aengeboón t\'aenvaerden

Maen, Starren, \'s nachts cieraet, D\'eerwaerde Sonne-straelen.

\'t Aertrijck met vloedt doorwaedt,quot;

Daer cruydt, en boom beblaedt,⁸

¹

liet schoon, dat my behaagde 3 de keuze van anderen ;! droevig 4 heerschappij 5 doorziet, gevoelt. (gt; verder. 7 met rivieren doorstroomd. 8 van bladeren voorzien.

- 2(5 —

Hij blije bloemkens stact,

\'T schoon menschelijoke saedt .Met lust u \'t ooch onthaelen.

liet braef of soet gespeel,

Van windt of tedre snaeren,

liet lieffelijck gequeel Van mensoh of vogels keel,

Spel en sang-nienging eel,

Door \'t oor met lust, geheel Ter sielen innevaeren.

De Wieroook, diemen met De Mirrhe plaeh te veugen,

Musc, Ambre, scharp Civet,

Groen cruidt. en Bloemkens net Roos. Lelij, Violet Met reuken onbesmet Verstercken, en verheugen.

Een vollen overvloedt Van veele dranck\', en spijsen,

Des menschen lichaem voedt.

Als hij met lusten soet,

Sijn\' gragen honger boet;^!

Maer bruickt hij \'s meer,² daer moet Ghebreok en last wt rijsen.

Van alle \'s werelts lust,

Is soeten brandt van minne Voor d\'heftichste bewust,\'

Wanneer sij wort gheblust.

Als liel bij lieve rust;

Daer aertache mondt gekust Voldoet voor een Godinne.⁴

Dees lusten allegaér.

En duisent van ghelijcken Als oefnen, aesmen maer.

En d\'ongetelde schaer Van al ons handtgebaer,

1 herstelt, voldoet 2 gebruikt er meer van. 3 bekend 4 zooveel is als een Godin.

Voor Liefd\' oprecht, en waer,

Nochtans in vreuohde wijeken.

Sij doet¹ dat vreuchd\' ontspring,² In twee verbonden\' harten;

En maeokt dat yder ding Een\' dubble lust in bring.

Door haer vereeniging,

lae \'t draghen onderling Treckt soetheit wt de smarten.

Dees\' saligende deuchdt Up aerde can doen smaken Een\' goddelijcke vreucht.

Die luttel lién verheucht;¹ Want meest een yder veucht Sioh omme sijn\' geneucht Van leur,¹ of niet\' te maken.

Och hoe swaer ist te raken Aen vrientschap onbevleckt,

Daer vrienden keur\'¹ ontbreekt.

Dien lust tot staet en eeren Boven de maet verheft.

Moet dese lust ontberen Die \'t alles overtreft.

Want onder luttel Heden Daer hij wt kiesen gaet.

Can \'t swaereljjck geschieden.

Dat een hem annestaet.

^ Wat vrientschap vol van trouwen En van geneuchten blij,

Can Liefd\' en Minne bouwen,

Daer geen behagenquot; sij ?

De nacht comt opter aerden Gevallen met haer\' schim,⁸ En met haer bruine Paerden Berijden onze kim.

\'T gevecht sal morgen maken

1 maakt 2 ontstaat. 3 genot geeft. 4 beuzeling. 5 niets. 6 keus in vrienden.

7 ni. aan elkander. 8 schaduw.

Mijns vrouwen huwlijck claer.

En in soo grooten sake,

Kiest het geluok¹ voor haer.

Granida. Daifilo.

Gran. Ach wat beoommeringen,

Comen mijn\' ziel bespringen!

De nacht, die \'t al ontlast,

Maeokt dat mijn\' sorge wast.

üe zwaricheit ghenakende Houdt mijn\' gedachten wakende;

Villicht- dat hier voorbij Coom\' sang of spel, om mij Wat uit den sin te stellen De zorgen, die mij quellen.

Maer wie comt gins gegaan Bij \'t schijnen van de maen?

, Soud \'t Daifilo wel sijn? jck sal de venster sluiten.

Van binnen can jok sien door \'t glas, hij niet van buiten Daif. Kond \'t lichaem als de siel vervolgen daer \'t nae staet,³ \'T was nu bij mijn\' Godin, en niet hier op de straet, Maer t soeckt, nae sijn vermengen,

Sich volgende te veugen\',

Daer \'t van sijn leytsman \'t hert Nae toe ghetrocken wert.

Ayme! Granida. doel van mijn genegentheiden, Hoe nood\' is liefde van sijn lieve lief verscheiden?⁵ Maer wat vertoev\' jck lang? best is \'t dat jck vertreck Eer yemandt mij gewaer hier wordende begeck⁶ Mijn lieven\' als verwaent, en sonder grondt verheven Gastelen in de lucht. Dan jck ben niet gedreven Door een\' begeerte van besit ghelijck als sij.

Nae dienst is dat jck tracht, en niet naer heerschappjj. luppijn, Princesse waerdich.

Sij voor u sorrechvaerdich,

¹

toeval. 2 Misschien 3 verlangt. 4 zich begeven. 5 gescheiden 6 bespot,

— 29 —

T

En \'t hayr¹ van \'s hemels Goon

De wacht van u Persoon. (smarte?

Gran. Hoe menich claecht van Liefd\', een\' onbeproefde² Dees\' openbaertse niet daer hij se voedt in \'t harte:

Maer sij ontdeokt haer selfs, en ongeveinsde vlam Wierd noyt verborgen dat sij niet to voorschijn quam. O rechten sonder rêen! o wetten sonder weteii! Met recht mach \'t opperst recht wel \'t opperst onrecht heten: Besit van staet, van landt, van gelts ontelbre som, Dat deilt ghij nae \'t geluck, niet nae de reden om, Des vaeck den slechtsten krijcht hier van de grootste winste. En die het meeste waert is, lijdti» hem met het minste Van d\' erfgoên die Natuir ons achterliet gemeen\',

Deyldij den eenen veel, den andren ganslijck geen. O rechten zonder reen!

Verkeerder menschen lust, en snoode schelmerijen, V hebben voortgebracht: want in de gulden tijen.

Doen \'swerelts kintsheit soet niet deed, dan sliep, of loech/\' Doe niemandt vorder als voor noodruft sorghe droech, En hadder niemandt veel, maer yder had genoech.

Doen waerdij onbekent, maer nu, door boosheits woeden, Sijdij een noodich quaedt, om quader te verhoeden. Doe koos men lief na lust, nu dwingt het onderscheydt Van staten,^ vaken ons te maken lief van leydt,⁷ En d\'overvloedt die maeckt. den aider meest van machten, Behoeftich in het geen dat aldermeest is t\' achten.

Twee eischen mij tot lief, den strijdt zal rechter sijn. En wie dat wint, helas! het is verlies voor mijn.

Want wien mij \'t blindt geluk van beyden toe zal leggen, Het kost mijns levens rust. Soo luttel heeft te seggen Een Coningin, in saek, die haer soo seer betreft. De spits \'s hooch, maer eng, daer \'t Luck ons op verheft. Darde Deel.

Tisiphernes. Daifilo.

7 isiph. Ghij lieft Granid\', en hebt ten hove dienst genomen,

I heir. 2 niet ondervonden. 3 behelpt zich. 4 aan ons allen. 5 niets deed dan slapen of laehen. 6 standen. 7 om het ongeluk voor lief te nemen.

— 30 —

Om haor te dienen ? Da if. lae mijn heer, en ben geoomen In uwen dienst, op hoop, dat sij u echte vrouw, En door dat middel jok liaer dienaer worden souw. Om te besteden, in alsulcken dienst, mijn\' jaeren,

Daer alle menschen toe, docht my, gheschapen waeren. Dat mij de reden\' wijst, can ik niet laeten nae, Versuimen \'t ander liên haers eygen schuldt en schae; Dies, dat jck voor haer vecht, jae sterve, dat\'s mijn leven. Tisiph. Voorwaer van eedel Godt is u gemoedt gedreven.

Dan³ dat ghij voor mij vecht, mijn eere niet en lijdt. Daif. Maer wie sal weten, heer, dat ghij het niet en sijt?

Wt een besloten helm sal \'t niemandt kunnen ramen.¹ Tisiph. Ick self\'s soud \'t weten, en mijn in mijn harte schamen. Daif. Men vecht hier om u lief, en quot;t rijk, en niet om eer.

Tisiph. Dat\'s waer.

Daif. Kiest, wijslijck. dan liet zekerste mijn heer.

Tisiph. Maer of¹ hij u veraloech? Daif. Dan moet hij uver-Soo \'t u belieft. (beyden/

Tisiph. lae. Want gans Persen hij ontseyden

Maer proev\' jck het soo goedt dan niet ten eersten?⁷ Daif. Neen

Want hij lijdt meer gevaers van twee liên, als van een. En of den wreden Parth niet waere te vernielen. Als met den onderganck van bey de vechters sielen; Wat cond \'t u baten dat ghij hem ter helle sondt. Indien ghij (God behoedts)quot; bleeft dootelijck gewondt? Maer soo dat mij gebeurt, wat isser aen gelegen? De vruchten van de winst door mijne doodt vercregen. En sullen niet met mij verrotten in het graf,

Maer ghij suit erven, heer. al hef genot daer af;

En de Princesse, die \'t veel saligher zal wesen Te leven met een Prins der Persen, wtghelesen.

Als met een walscherquot; raeu, en overdwaelsch tyran. Tisiph. V reen sjjn groot. Ik ken \'t. Doet dese wapensan. De Goden willen u en mij het best verleenen.

¹

zoo G afwachten 7 maar is het niet wel zoo goed, dat ik dan dadelijk be

— 31 —

Daif. T is hooge tijdt, mijn heer, vaert wel, jck spoey mij hee-Op dat mij niemandt ken van die ons vechten sien, (nen. Soo sal jck zonder spraeck \'t geselschap eere bien.¹

OSTROBAS. DAIFILO. CÜNING.

Waer blijft mijn vijandt? leyt hem \'t hart in ijle reden ? Heeft hij berouw? of sijn de wapens nocli te smeden,-Om datter geen gemaeckt in \'t heele Persen\' sijn Daer hij sich in gerust vertrouwe tegens mijn?

Maer al beswoer t\' Vulcaen met dubbel\' hardichede, boo sal het wederstaen mijn\' punte, noch mijn\' snede. Die sorch verlet hem niet, dacht\' hij soo ver, jck acht \\ eel eer, dat hij sich bet sint gister heeft bedacht. Dan, soud hij daer wel sijn? zoo wilt tot bloedich teken van den aengaenden strijdt flux de trompette steken. Da//. Onsterffelijcke Goon, verstreckt mij nu de cracht, Waermede, doe jck noch was harder, ommebracht De vreesselijckste van de wreede wilde dieren;

Voor al Granida, ghij, die mij gaet herwaerts stieren, verdubbelt mij den moedt, en crachten onder \'t slaen,⁵ Mijn vijandt wacht op mij, daer gaet het teken aen/\' Con. Persen, u Prince wint, verheucht⁷ mijn ondersaten. Den hemel vecht voor u. Ontslagen zijn mijn staten Van d ysselijke vrees, daer leyt de Parth gevelt. Dat Tisiphernes leef, geluck grootmoedich helt, Den groten scepter ghij suit voeren nae mijn leven, En u gewenschte lief jck u ten echt zal geven. Ontwapent u terstondt, en nae de ruste tracht.

Op dat u wonden, of vermoeytheit sij versacht.

Laet ons de Goden gaen met danckbaerheit vereeren, Die op des vyants hoofd sijn dreygementen keeren.

Daif. Opperste Goden, en ghij opperste Godin

Granida, die u throon in \'t diepst hebt van mijn sin. V komt de zege toe, ook suit gh\' er \'t not⁸ af erven,

¹

zonder te spreken zal ik mijn eerbetuigingen doen aan de omstanders 2

En mij is nots ghenoegh om u not, not te derven,

Wat naeckt u blijde maer, o Tisiphemes, sal

V siele cunnen wel de blij schap dragen al?

Het sal schier sijn van nood\' dat jok u die verberge.

Op dat haer\' heftigheidt niet al te veel en verge

\\ ingenomen hart met overige feest,

En aijn omhelsen streng¹ verdelg\' u swacken geest.

Rey van lo ff eren.

Lof goedertieren Goden, waert te vieren.

Die, doen wij weenden,

Kracht, en moed verleenden Over\' ons sije,

In het bitter strjjen Om d\'heerschappie.

Doen \'s werelts jaeren\'

long, en onervaeren In boosheits listen,

Van geen eigen wisten.

Kenden de lieden Dienen, noch ghebieden.

Wat het bedieden.quot;

Yder behoefde Luttel, d\'aerde proefde\'

Ploegen noch delven,

Willich, wt haer zeiven Droechse de goeden,^s Die de menschen voeden In overvloeden.

Maer \'t overtreden Van nootdrufticheden,⁹ Dat dompt,quot;² een ij der Inde sorgen wijder,

¹

Wisten de menschen niet van dienenen gebieden, wat dat beteekende. 7 on

²

uit nood. 2 nw hart van overvloedige vreugde vol. 3 de krachtige omhel

— 33 —

Doende, met pijnen,

\'T veele Jutten schijnen. Hen quam het mijnen.\'

Want, doen liet vechten Daers\' hem eerst nae rechten,-liaerlie beswaerde. Zij verdeelden d\'Aerde; Grachten en staken Sachmen doen eerst maken, Muiren en daken.

Voorts met malcandren. Om met crijch den andren Niet meer te stooren,

Sg een\' Coning kooren, Die haere twisten Met sijn oordeel slisten³ Dats\' oprecht gisten¹ _ Die haer oock tegen \\olcken bij gelegen,⁵ Die\'r overvielen Om haer te vernielen,

Leyden ten strijde Daer hjj \'t geenen tijde Sicli selven mijde.

Dese rechtvaerdich,

Waeren \'t rijcke waerdich,

Maer haer naesaten Hebbende verlaten D oprechte wegen,

Lust in \'t heerschen cregen. En \'t ontucht plegen.\'¹

Soo dat (daer d\'ouden Liever dienen souden) Een coning heden Nau en is te vreden Met sijne plecken,?

het ^egeirva^ontucht.\'7 plaats, gebied? ^ achtten. 5 lis^utig. fi on in

P. C. HOOFT. — 7.

— 34 —

Om \'t gebiedt te reoken\' Tot moi

Haer sinnen streoken. Geneich

D\'oude niet gaeren Hem pr

Heersohten, daerse waeren HaBr amp;

Daer toe gebeden- Sijn at

Dese, niet te vreden De sort

Met die \'t haer bieden, Die sla

Dwingen ook de lieden Sijn ati

Die voor haer vlieden. M^aei\' ⁸

Wat ongheluoken Drijit i

Comen \'t landt verdrucken, Soo na

\'T welleck moet lijen Daer, i

Vreemde tyrannijen! En ma

Nevens het plagen Te tog

Des Tyrans, \'t moet dragen Als op

Sijns vollix\' knagen. En t

Lof, goedertieren Ach si

Goden, waert te vieren, Is die

Die, doen wy weenden, \' Ayme

Gracht en moet verleenden, Dats i

Over ons\' sije,

In het bitter strijen Om d\'heerschappie.

Gr an. I

Daifilo. O Vo(

Om h

Al peinsend\' op sijn bed jck leggen vandt mijn heer lek, ii

Gemat van⁴ hoop, en vrees\' door \'t treoken heen en weer. Voest.lt

Mits⁵ hij mij wert gewaer, vloooh op met heftich vragen, V nie

Wat\'s d\'wtgang¹\' van den strijdt? U vyandt is verslagen Siet ¹

Seyd\' jck, waerop hjj mijn omhelsend\' heeft geseyt. Dat i

Geen\' eeuw sou wisschen wt sijn hete danckbaerheit; Door

Noch mijn getrouwe dienst uit sijn gedachten vlieden, Niet

Soo lang als in sijn siel Granida sou gebieden; Die

Dewelcke morgen hij te gaen besoecken dacht, Vooi

Indien sijn\' blijschap hem liet leven desen nacht. Tmfinf

¹

uit te breiden. 2 als zij er toe verzocht waren. 3 van het volk van dien tyran. 4 afgemat door. 5 toen. 6 uitslag.

— 35 —

Tot morgen waer te lang; indien si.jn ingheboren Geneiehtheit t\'haerewaerts, met aenhoudende spooren Hem prickeld\' als de mijn.\' De naere nacht verspi-eydt Haerquot; schaduw over \'t oruidt, en d\'eedle Sonne weydt Sijn\' afgeronnen jacht,² ter westsijd van de bergen; De sorgen, die des daechs het woelich vollick tergen, Die slapen met den mensoh; \'t gevogelt en het vee Sijn stom, de raaen slaept, en misschien Granida mee. Maer altijt leeft mijn liefd. Een treek om te vereenen\' Drijft mij nae mijn Godin, en dwingt mij herwaerts heenen Soo naer¹ als \'t lichaem can. Dit sijn de vensters dees, Daer, als de Son opging, de tegen-Son\' verrees. En maeckten hem beschaemt. Wt dese vensters plach Te togen⁶ mijn Godin haer aenschijn op den dach; Als op \'t onwaerde volck haer jonste sij laet regenen. En \'t haer belieft daermee Hemel en Aerd te segenen. Ach salich jck die \'t sie! soo salich niet misschien Is die \'t genieten sal, en niet soo wel sal sien.

Ayme! jck vocht, jck wan,⁷ een ander sal braveeren! j Dats niet;^s maar die \'t sal sijn can u niet vol waerderen !

Granida. Voester. Daifilo.

Gran. Hoe nu Granida? cloeck, en vaerdichlijck besluit. O Voester. Voest. Dochter. Gran. Daer gaet Daifilo, treedt wt. Om hem te roepen, ras, want gaern\' uit sijnen monde, lek, in wat staet sijn heer sich vinden magh, verstonde. ^3ei\'- Voest. lok vliegh, mijn vrouw. Gran. Nu dan, dat swackheit van ⁿi V niet, het minst gegrondt in reden⁹ kiesen doe. (gemoê ¹ Siet dapperlijcken toe.

Dat ingesogen waen, die\'tmerch en\'t hart zoo naer¹⁰ leyt. Door dien van kintsheidt af sij ons wort in geplant.

Niet met haer\' nevel deck de claere naeckte waerheit. Die de Natuire prent in \'t redelijck verstandt. Voorgaendenquot; overleg met reden van gewicht.

1 mijn genegenheid nl. 2 afgeloopen d. i. moegeloopen span paarden (van den ie_n zonnewagen). 3 haar gezelschap te zoeken.4 nabij.5 Granida. 6 toonen. 7 won. 8 niets. 9 het onverstandigst. 10 nabij. 11 voorafgaand.

— 36 —

En d\'ondervinding selfs heeft mij wel onderricht, Dat soeter lust en rust gemeenlijck werdt genoten In hutten, als ten hoof, of op beveste sloten.

Als dat al niet en waer;¹ maar dat een harders staet, Was vol van arbeyt, moeyt\', vol sorch, en ooramer quaet, En jck daer inne mocht soo trouwe liefd\' bejagen. Wat vreuchde soud \'t mij sijn, daeromme smart te dragen! Voest. Daifilohij keert. Gran. Hij keert. Ayme! Ayme ! watbe-Cond quetsen mij bij u,^J ten waer \'t het uwe waer ? (swaer, Granida dese tijdt is jonst van (iodt vercregen.

Dienter u van.\' Hij naêrt. lek gae beneên hem tegen.⁴ Het swaerste meest moet wegen.

Daif. Mijn\' vrouwe, siet mij hier tot uwen dienst bereyt. Belieft u yet van mij ? Voest. Niet anders als bescheyt,⁵ En kundschap van de wel- of qualijckvaert uws heeren, Mijn\' vrouw comt sellefs of, en seyt dat sij begeeren Heeft, om wt uwen mondt het selve te verstaen.

Gran. \'T believ\' u, Voester, aen een sijde wat te gaen. Daif. Hoge Princes, jck bid den hogen Prins der Goden, Dat hij u wenschen geev de cracht van sijn\' geboden, En danck haer^r\' dat mijn dienst u yet wat comt te staê, Gran. Ach Daifil\'! Daif. Hoe mijn\' vrouw ? O voester. Gran. laet Hadt ghij mij, Daifilo, niet verre boven allen, (dat nae.⁷ Doen ik u eerstmael sach, verheucht en wel bevallen. En u te passé⁸ dienst mijn hart geneyoht tot dij. Soo soud u heuschen trouw gepleeoht ten hoof, bij mij De jonst verwecken, die jck u al droech te vooren: Nuheeft se die vermeert, maer in mijn is gebooren Een\' lust om weten wat het sijn mach, dat u hier Dus inde naere nacht ontrent mijn vensters stier\':¹¹ Ontdeckt¹⁰ het vryelijck en antwoordt op mijn vragen. Daif. Een oprecht hart, mijn Vrouw, darf van sijn grondt\'¹ ge-

(wagen.

Princesse als mij verscheen dat heilsaem aenschijn schóón, Ditseldtsaem wesen, dat soo rijcklijck stelt ten tóón

t al was dat ook niet zoo. 2 als ik bij u was. 3 maak er gebruik van 4 tegemoet. 5 bericht. G hun (den Goden) 7 doe dat niet nl roepen. 8 gepaste. 9 stuurt. 10 openbaar, zeg 11 van de ware redenen tot handelen.

— 37 —

De grootheen uwer siel\', haer\' hogequot; en heussohe goediclieit, Haer ernst, oprechticheit, bescheidenheit, cloeckmoedioheit, Had toen een vierich Godt mijn hart noch niet geleert, Dat u den hemel aen de werelt had vereert Op voorwaerdt. dat elkeen, die kenden u waerdije Sich willich geven moest, aen u in slavernije,

Soo moest jok van \',t geslacht der eyckenboomen hardt. Of wel een rootse\' sijn, die niet beweecht² en wardt. Grootachting uws persoons is voooht\' van al mijn sinnen. Die dreef mij van het veldt, en deed mij\'t hof beminnen, f- Om de genegenheit mijns siels te wt\'ren,⁴ want

Dat soekt haer aen het schoonst te quot;geven dat sij vandt. En met dat een te sijn. Maer waerdste der Godinnen, Hoe wel jck daer nae wensch, jck hoop het niet te winnen; Soo waerdt en acht jok niet, bij¹ een Godin, een mensch, Om mijn ootmoedig hoop, verschoont mijn trotse wensch. Ik wensch het niet, maer sou daer wenschen aen te raken,\'¹ Moght jck door wenschen eerst mijn self dies waerdich

(maken,

Dit doet, mijn vrouw, dat jck op \'t naest\' u bijsijn soeck. En ver van u te sijn mij valt de swaerste vloeck.

Gran. Ach Daifilo! door \'t glas verstond jck de geruchten²Van u verliefde clacht en ongeveynsde suchten.

Noch \'t is nu d\' eerstemael dat jok die heb verstaen. Noch \'t is nu d\' eerstemael dat jck bespeurden aen V wterlijcke jongt, u innerlijcke vlammen.

\'K en acht geen beuseling van onderscheit der stammen. De deucht maeckt edel, u en overtreft dan Ter wereldt, dat jok weet, geen Prins noch Edelman.^lt;i Daifilo, jck heb u lief, en sal u liefd betalen Het dierste dat jck can. Den tijdt verbiedt te dralen In \'t openbaeren van mijn ongemeten vier.

Dit \'s Daifilo. mijn raedt, leydt my terstondt van hier. Een harderinne oleedt, in plaets van goudt en sijde, lok vrolijk ben getroost, indien ghij u cundt lijden¹\' Met mijn in sulcken staet, soo vliênw\' eer dat het daecht.

¹

Iklip 2 bewogen 3 meester 4 freq: van uiten 5 vergeleken bij 6 bereiken.

²

klanken 8 onderwerp 9 tevreden stellen

Daif. Ick kus de aerd, mijn\' Vrouw, die uwe voeten draecht. Ken hartseer doodt mij. groot, maer lieflijck boven maten, Dat ik soo grooten jonst moet onvergolden laeten.

Door dien mij macht gebreeckt.¹ Mii er overlegt mijn\'Vrouw, (Want liever als u druok- had jok mijn\' eigen rouw) Van welcken hoocheit ghij soudt dimmen gansch beneden. Een\' Coninginne, niet geëert, maer aengebeden,

llaer geven^:i tot een\' staet,

Daer niemandt acht op slaet?

Het braef,⁴ opsichtich,\' groots, en hemelhooch verheven, Van duisenden gewenscht voor salich-makend leven. Soudij verlaten, om een leven soet, en sacht,

Maer ongesien en laech, slecht, nedrich, ongeacht. Het welck u mocht bedroeven.

Wanneer ghij \'t quaemt te proeven,

Men raekt \'er lichtlijk in, maer swaerelijcker wt.

Gran. Houdt, Daifilo, het mijn\' voor geen verijlt⁶ besluit. Eer jek met dese saeck dus ver ben voortgetogen, Heb jek in juiste schael de dingen overwogen. De Princelijcke staet veel nutheits innebrengt.

Maer (Goon!) wat tegenwicht is met dat nut gemengt ? Ach, ach, eenvouwde rust der harders laech geseten. Die luttel van \'t geswindt ramps overromplen⁷ weten! Ik sie nau, dat jek yet, o Daifio. verloor,

[ndien dat jek die staet slechts om haer selven koor; Nu kies\' jek s\' niet alleen om \'t schuwen der verdrieten, Die mij genaecken, las! maar meer, om te genieten En te vergelden dier u liefd\' die mij verwan;quot; De waerdste vreuefTde, die den hemel delen can, Om welcke in midden \'t vyer jek sou te leven dogen.⁹ Maer wat, jek doe \'t alree, ghij siet de proef voor oogen. Wat last? wat smarte? wat quellagie soud\' op mijn Dan yet vermengen als jek een met u mocht sijn? Hoe dus verbaest, mijn vriendt ? heeft u dees\' maer verslagen ? Daif. Verslagen\'\'jae, mijn\' Vrouw, noyt droefheitinmijn dagen

¹

ontbreekt 3 verdriet 3 zich begeven 4 aanzienlijk 5 dat opzien baart 6

j Vermeesterden mijn hart met sulcken overlast,

Gelijck de blijseliap nu dat heftioh annetast.\'

Wat eer? wat lof? wat danok can u de werelt geven? Te cleyn is mijn gedacht. Ach lief, en saligh leven Van mijn\' ootmoêge siel! Ach mocht mijn\' siel, van nu Doch vaeren eeuw\'lijck metter woonquot; wt mijn in u! En in dees woning schoon uws siels altijt, nae desen Onscheydelijck²; haer trouw-nechtige³ dienstbóo wesen! Gran. t) Daifilo, de tijdt moet sijn genoomen waer.

Vindij mijn\' voorslach goedt? Daif. Mijn\' Vrouwe dat wij Niet langer op beraên. V voorsicht\' heeft veel varder, (daer Princes, en bet gesien, als uwen slechten harder.

Wat u believquot; geschiê. Gran. Nu, Daifilo, dat wij Mijn\' Voestef dan terstondt gaen winnen op ons sij. En onderrechten haer do sake te bestellen,⁴ Dat mijn verlies op \'t minst mach^i; mijn Heer Vader quellen.

Vierde Deel.

Daifilo.

Onder soo veel, soo veel cieraden eel en braef Vant vrouwelijck geslacht, geensins de minste gaef Des hemels, dat sij licht ter ijl een raedt versinnen. Die nae veel overlegs, een man nau soude vinnen, Soo ras de voester had haer tegenreên¹ geseit, Sij waeren van mijn\' vrouw wel crachtich wederleyt. Soo ras de voester sach dat van verandring spreken, In haer voornemen, was voor steene rootsen preken, En ons haer dienste bood, soo hadden sij, om \'t stick⁸ Lichst wt te voeren in min dan een oogenblick. Een\' loosen raedt bedacht, om soo seer te verblenden Den Conink en al \'t hof, dat sij haer sullen wénden Niet eens om ondersoeck nae de Princes te doen. De saken sijn bestelt, en niemant aal vermoên

¹

tegenwerpingen. 8 plan, opzet

Het minst op mijn. Neen, want in \'t west noch niet gedaen De bruine grijnsen van des hemels vvolijck aenschijn; (sijn, Scharp \'s Uchtens\' gouden oruyn in\'t oosten schittert, mit Haer verseh gevlochte orans van roosen roodt, en wit. Niemandt van \'t hofgesin is, weet jok, noeh gheresen,² En acht mijn heer sal mee noch bij sijn bedde wesen. Maer later dienden \'t niet, siet, waer hij mijn ontmoet. De blijsohap steurt den slaep meer dan de droefheit doet.

Tisiphernes. Daifilo.

Tisiph. Spoeydt u eerwaerdich licht, om op mij wt te spreydon. quot;T beginsel,\' en \'t vervul\' van mijn geluckicheiden,

0 blosend\' Uchtent, boet mijn ongerust gewaoh,⁵ Voorloopster van de Son, vroemoeder\' van den dach. En ghij glinst\'rende star⁷ deokt u verliefde stralen. Wat eer als nae gewoont, en om weêr te verhalen V tijt-verlies zoo wilt u t\'avondt liever spoên

Wat vroeger, als u licht mij beter dienst sal doen.

Stelt, heldere Godin, u brallen wt, tot t\'avondt. En neemt, soo ghij nu te cort comt, aenquot;¹ den avondt; Indien ik willich volcb der minnen hete brandt,

Noch Godtheidt, boven d\'uw\' verhef in mijn verstandt. Dalf. Ik wensch mijn\' heer van daech het hoochst geluck

(te proeven.

Tisiph. Sijdij daer, Daifilo? gaen wij ten hoof vertoeven, Tot dat de Coning rijs\', om dan van stonden aen, Gelijck besloten is, voort¹ nae mijn\' vrouw te gaen.

Maer siet haer voester. Wat of haer dus vroech mach quellen? Daif. Misschien, mijn heer, ist om de staecy te bestellen,¹⁰

Die tegens uwe coomst moet heerlijck sijn bereet.

Tisiph. Roept haer; op dat jck vet vande Princesse weet.

Daifilo. Voester. Tisiphernks.

Daif. Mijn\' vrouw. Voest. OgrooteGoón! Daif. -Mijn heer Houd\' Voest. Waer is de Coning ? (u yet vragen,

¹

Aurora. ~ opgestaan. 3 begin. 1 vervulling 5 herstel mijn onrustige gemoedsbeweging lt;) vroedvrouw 7 morgenster 8 van den avond af 0 dadelük. 10 beschikken.

— 41 —

Tisiph. Wel? hoe, voester, dus verslagen!

Wat \'s van Granida?\' he? Voesl. 0 Goden wonderbaer! Waer is de Coning? Tisiph. Hoe, en is \'t niet wel niet haer ! De saeck betreft mij meê. segt watter mach gebreken.³ Voest. Dat men de Coning weck, jok moest den Coning spreken, Tisiph Üat men den Coning weck Maer geeft ons wat be-

(scheyts,

Ia t qualijk of is \'t wel? Voest. Qualijck, en wel, van beydts. Tisiph. Qualijck en wel ? hoe soudmen hier bescheyt wt mer-Voest. 0 eeuwelijcke macht? o wonderlijcke werken. (ken?

Die d\'aertsche sinnen en vernuft te boven gaen!

Tisiph. 0 Goón wat sal dit sijn? Iktif. Terstondt suldij \'t ver-Mijn heer, de Coning is geweckt, en voort geresen. (staen, Tisiph. Siet of liij komt.

Daif. Mijn lieer, hij sal terstondt hier wesen.

Tisiph. Daer is den Coning, nu u bootschap, Voester, doet.

Coning. Voester. Tisipiiehnes.

Con. Wat brengdij, voester, ons dus sohiohtich?quaetofgoedt? Voest. \'T believ\' u heer. wt mij te hooren de geschiedenis; Kn selfste oordien of \'t voor quaet of goedt te dieden is,\' Den Coning met gedult aenhoore mijn vertreok.¹ Con. Spreeckt claerlijck niemandt en sal steuren u ghespreck. Voest. Hoewel een eedel hart van wtgenomen sinnen AH\' eedel harten vroom, en deuchtsaem moet beminnen, Soo heeft Natuir nochtans gehecht aen ons gemoedt Een treek, die ver den een\' voor\' d\'ander kiesen doet. Om door vereende liefd\' daer mêe te sijn verbonden. Als sulcken wederpaer getreft¹ wort, of gevonden. Dan wast de liefd\' geswindt; soo datse naermen vijndt,⁷ Geen nieuwe vrientschap, maer vrientschaps vernieuwing Recht of gepaert geweest al waeren ouderlingen (schijnt. Die sielen eer sij lijf, en \'t wereldsch licht ontfingen. Des¹ Tisiphernes sich niet beige, dat mijn\' vrouw.

Als sij gistr\'avondt haer tot slapen geven souw,

¹

boven, (i aangetroffen 7 bevindt. 8 daarom.

Om \'t aenataend\' huwelijck was droevich en tquot; onvrede, Alsoo \'t aen haar gemoedt niet gansohlijck en voldede. De treurige Princes, seer veel, en ijvrich bad De groote Goden haer te jonnen, \'t geene dat Die beter dan sij selfs voor \'t best en schoonste kenden, En conden, was het haer believen\' t\'haerwaert senden. \'Twoelsieck gedacht had uau van \'t bidden eindt ghemaeckt. Als sij, en corts daerop, jck ben in slaep geraeckt.¹Ick lach in diepe rust, mijn leden overgoten Met sachten slaep, en all\' mijn\' sinnen toegesloten,^ Mijn\' siel gedompelt in een grondeloos vergeet,

Soo dat de droomen oock, die buitenstijts met leedt En daechschen arrebeyt des lichaems, comen quellen. Met hun vernieuwing niet vermochten haer t\' ontstellen; Wanneer een groot geluit heel schielijk d\'ooren sloech,⁴ En overclaere glans mjjn\' vaeck wt d\'oogen joech. Ik hoorde soo, en sach, (O Goden leert mij seggen) Dat d\'opgetoogen⁵ siel \'t lijf onbeweecht liet leggen. Siet daer, de camer leeft, en tsiddert op de clanck, En liell\'elijcke maet van hemelsch spel en sanck Der negen susteren gecroont met lauwertelgen. D\'ontsprongenquot; vensters op, en cunnen niet verswelgen Het helle licht, waer van de volle kamer blaeckt.

Vloer, want, tappisserij,⁷ en welfsel vlammen braeckt. Die niet en branden, niet om te vernielen móórdich, Maer tot erkentenis des Godheits tegenwoordich. De Sangsters schicken haer in \'t rond\', en midden in Den fraeygevoechden ring/ verheft haer een\' Godin; Granid\' in all\'s⁰ gelijck; van welgeschickte leden. Van eerwaerdich gelaet, van trony net besneden. Van olycleurt¹⁰ ghesicht, van dichte vlechten blondt. Van blceckheit des gedaents, en roó ooralen mondt.

liet hooft, tot teken van haer\' mannelijcke luimen,quot; Deckt eenen blanken helm, en blickert door de pluimen. Maer haer voorsichtich\' arm gewapent schijnt te sijn

¹

doofd. 4 trof. 5 naar boven getrokken. 6 open gesprongen. 7 behangsel 8 mooi

Met eenen scbilt van claer doorsichtich cristallijn; En dat sij \'s wijslijck bruiokt, en niet en soeokt door desen Als soete vrede, blijckt aen haer besadicht wesen, En aen d\'olijventack, een tegentekenquot; van \'t Crijchsduyend gras, dat sij reyckt met haer\' rechterhandt. Sij wendt zich tot Granid\', en goddelijcke seden Ontsluiten haeren mondt, met dusdanige reden, Die goddelijcke oracht,

Diep druckt\' in mijn gedacht:

Granid\' ontwaeckt, want rust ghij buiten slaep suit vinden, Siet bier Minerva, die noch in de wiech² u minden, ilt; En haer\' ghenade sandt. Geen mensch valt u te lót,¹Maer in des hemels throon, de Liefdquot; een eewich Gódt.

V liefde tot de Liefd, doet Liefd in liefde blaken, Die kiest u tot sijn Lief: ik sal het huw\'lijck maken, Ghij suit de weerliefd sjjn, sijn Bruidt, en sijn Godin, Een vrouw van stage Liefd\', niet van de wulpsche Min. Vw vrijer wacht om hooch, wij sjjn u coomen halen. Godinnen voert haer mêe, de doorschijnige salen

Des hemels sullen haer niet schamen dit cieraet.

Nieuwe Godin, u hart van aertsche last ontslaet. \\\\t hadse,² mit ontsteeckt⁵ het wellustige spelen Der negen sangstren, daer sij lieflijck onder quelen.

Nu ontslaet u d\'aertsche last.

Beter past

V de Godtheidt aen te trecken.

Salige Godinne, wij

Voeren dij,

Nae des hemels hoochste plecken,

Plecken altijt hel en claer,

Plecken, daer

Nemmer last can lust bevlecken.

Soo ras sij desen sanck met spelen heffen óp,quot;

Ontlascht\' zich het palays tot boven in den tóp. Het guide welfsel splijt, en de gemetste⁸ dacken.

¹

] toeken tegenovergesteld van. 2 toen gij nog in deivieglaagt. 3 te lieurt

²

Hiermee zweeg ze. 5 begint 6 aanheffen. 7 laat los 8 gemetselde.

— 44 —

Granida voerens\' op Olijf on laurentaoken,

Dus singend\' hemelwaerts, al hooch, en hoger heen, Vervclcht van mijn gesicht, tot dats\' er wt verdween. Doe voeohden sieh \'t gebouw en alles in sijn\' stede, Bedaerend, als jok mêe ton langen lesten deede. Verbaesde sufheidt, van mijn\' leên allensgens streeck,¹Ik roos, en \'t geen jck wel besion had, overkeeck.\' Granidaes lege ooets tuioht dat der oude vrouwen Ghesiohton. niet altijt voor droomen sijn te houwen.

Hier is mijn geest af-\' vol, dit coom ik dienen aen. De Coning oordeel nu na dat hij \'t sal verstaon. Con. Mijn\' dienaers, gaet terstondt wat hier af is, bespooren.\' Tisiph. Mijn heer, de vrouwe raest.

Con. Soo deed sij noyt te vooren.⁵

Tisiph. Voorseker raestse nu, al raesdse noyt misschien. Voc.it. Noch oyt, nocht nu Con. \'K en weet.

Tisiph. Men sal \'t haest\'¹ cunnon sien.

1 k spoey mij derwaerts heen. Con. Doet daer in u behagen. Kn laet, op \'t rasoht aen ons de tijding herwaarts dragen.

Coning.

0 Goden groot, soudt ghij mij hebben wol gespaert, Tot \'t alderlaetste van den ouderdoom bejaert.

Op dat jck troosteloos daer inne souw versmachten. Berooft van \'t geene dat alleen haer leet versachten? Maar hoe? indien alsoo de suken sijn gestelt,

Als ons de voester voor de waerheit heeft vertelt, Soo loof ik danckbaerlijck u goedtheit hooch van waerden, Hoewel jck eensaem blijv\', en mis mijn lust op aerden. Want als ghij mij onttrockt dit eenich pandt soo soet. Door ongeval of doodt, gelijck misschien ghij doet, Soo soud\' jck, tegens u en mij misdoende, dwalen, Indien jck op u wil. en wetenschap ging smalen, Mij steurendequot; dat ghij quaemt wedereischen,⁸ \'t geen, Dat jck soo lang van u genoten had te leen.

¹

ging 2 overzag 3 v;in 4 onderzoeken. 5 voorheen 6 welhaast 7 versto-

— 45 —

Kecht of jck bet als ghij, wat orbaer\' was, verstonde. Recht of jck mijn en haer meer goets, als ghij ons, jonde. Men soeckt; en soomen haer noch doodt noch levend\' vindt, Soo neem jok \'t blijcklijxt² aen, en houd dat sij besint³ Van een verheven Godt ten hemel is gevaeren:

Want de bescheiden⁴ reên, en \'t deftige verclaeren -• Des voesters brengen \'t mee, wienj troubevonden mondt Noyt spreken was gewoon versuft of ongegrondt.

Maer siet de vrouwen daer, die brengen nieuwicheden.

Rey van Iofferen. Coning.

Rey. Grootachtbaer\' heer het slot, van boven tot beneden Wij hebben heel doorsocht, en omgekeert ter vlucht,\'\'. Granid\' is nieuwers,¹\' maer een lieffelijcke lucht. Met goddelijclce reuck vervult haer\' gansche camer. Con. O groote Pallas, noyt was mensch u aengenaemer Als Perseus door u jonst gesegend wonderlijck;

En noch ter tijdt\' op sijn naesaeten in het rijck T welk van hem naeme voert,^s Godinne wijs van raede, Ghij duiren laet u jonst, en anhoudt u genaede. Lof, seeebbare Godin, Lof, hooch verheven Godt, O eeuw\'ghe liefde, die van aertsche bruiloft, tot Een hemels huwelijck Granida comt verheften.

Geen danckbaerheit, geen lof u prijs can overtreffen. Rey. Lof, o eeuwge liefde, wij Geven dij,

Die u hooge goetheits stralen.

Door de dicke woleken heen,

Al beneên,

Laet tot opter aerden daelen.

Hem, die op u crachten let,

Ende set¹

Boven al op u het ooge,

Treckt u goetheit overschoon

¹

vestigt.

— 46 —

In den throon

Des besonden\' hemelshoo^e.

Heilich, goedertieren, eêl Sijdij heel,

Die in uwe vlammen blaken,

Cundij ook op aarden hier Door u vyer.

Met een\' hemel salioh maken.

Soo, wie dat u lieven^; aal,

Suldij al,¹

Niet alleen Granida schaken.

Tisiphernes. Daifilo. Coning. Rey van Iofferen.

Tisipk. Daer leyt mijn throon in d\'asoh, en de beloften mildt Van het schoonpraetendt luck, en te vergeefs gespilt Soo veel moylijcke last, ter nauwer noot deurkropen,\' Soo veel gevaers, soo veel\' te leur gestelde hoopen, Soo veel\' anxstige vrees en arbeyt wtgestaen,

Soo veel treffende sorch, en soo veel weers ■ gedaen, Soo veel gesochte ramps, soo veel verdriets geleden, Soo veel verbeten smarts, soo veel\' vertwijfeltheden. Ay dul\'\' geluck,quot; ick ken u onbescheyden¹¹ oraoht! (macht. üaif. Maer op een vroom gemoet, mijn Heer, heeft sij geen Tisiph. Niet langer dan het selfs haer\' overlast wil lijen. Dees sal mij \'tlaetste sijn. Mijn\' handt sal mij bevrijen. \'T is lang genoech geleeft. Gaenwe. Mijn hart verstout V tot een cort verdraoh.⁹ Daif. Mijn Heer,besindtu, houdt.\'quot; Con. Houdt Tisiphernes. Rey. Ach.

Daif. Heer geeft de reden plaetse.

Tisiph. \'T geluck en geeft haer geen\'.

Daif. lae jt. Con. Hoe? Daif. Bedaert, en vaetse.

Con. Hoe nu toe brave Prins?

Tisiph. Gelijk mijn ramp mij jaecht.

Con. Is dit de liefde, die ghij tot Granida draecht?

¹

wacht

— 47 —

ifW^Lx U v k i

LA/AOÜ

Tisiph. Ik liefden haer niet, soo mij n haer verlies niet rouwden. Con. Niet haer verlies, maar \'t uw, want sij is hooch¹ behouden. Tisiph. Soo spuwt het wreedt Geluck op mijn haer craohten wt. Daif. \'T Geluck en steurt u niet, maer dat ghij \'tqualjjck duidt. Con. Misjondij aen u lief Qranid\'een hemels houwelijek? „ Tisiph. Neen, maer jok vlie de smert van mijn misvallen- grou-

(welijck.

Daif. Indien ghij, heer, haer liefd\', \'t geen dat u is geschiedt,

Soud u om haer geluck, lief sijn, en rouwen niet.

Tisiph. Haer ben jck quijt, en sie voort al mijn toeleg slechten. Daif. De Goden vinden \'t goet, wie sal haer qjideiTeohten ? Tisiph. Sy vinden \'t goet, maer dat jck doorliet sterven mijn

Bevrij, sij sullen daer ook geensins tegen sijn.

Daif. Ghij cundt wel leven, dat u \'t luck soo seer niet hinder\'. Tisiph. Het is te wanckelbaer, en licht.

Daif. Vertrouwt het minder.

Tisiph. Vertrouwen? jck vertrou quot;t na deaen nemmermeer. Ick sie wel \'t en verheft maer,² om van boven neêr. Met ijsselijcker slach \'t verhevene te smijten;

Gelijck den Arendt trots, die niet in stucken rijten De schiltpad ijserhardt met felle claeuwen con, Hem strengelijck om hooch, schier voert tot in de Son, Van waer zijn scharp gesicht met cund van berch en dallen Hem op een harde roots, dan laet te berste vallen. Mij wallecht vande werlt, en leev\' ik nu voortaen, Soo sal ik haerder\' mij al levendich ontslaen.

De last, en het gebiedt van mijn\' beseten landen, Ick lever, Daifilo, van nu af, in n handen.

Sijt ghij voortaen den Prins. Ik levers\' u, door dien Daermede niemandt can sijn waerdiger voorsien V trouwe dienst is meer dan yemandt can versinnen;\' \'T beliefden u voor mij u eygen lief te winnen.

Dees\' man versloech den Parth, en gaf hem in gevacr Des vreesselijcke doots om mijnent wil, en haer. Grootachtbaer\' heer, wilt hem in mijnen staet bevesten. Con. O wonderlijck beleydt!\'\' maer \'tis beleydt⁷ ten besten.

¹

omhoog, in den hemel. S ongeluk. 3 het verheft slechts 4 van haar 5 be

²

grijpen 6 beschikking van \'t lot. 7 geschikt.

Tisiph. Voor mijn, jok ben terstondt het hof te laten, ree, Mijn peinserich gemoedt wil geen blijvende stee;

Maer mijn voornemen is van d\' eene tot den anderen,¹Met eensaem selschap clein te reisen, en te wanderen.\'²lek bid om oorlof\' voorts, want hier vertoev\' jck niet. Da//\'. Ick danck mijn heer, die mijn soo grooten eere biedt. Een hooch en waerde gaef wort mij van hem gegeven;

Maer hij weet tot wat eindt jck koos\' het hoofsche leven. Te weten om den dienst van de Princes; geensins Op hoop van voordeel, min van selfs te worden Prins, Welck pack voor mijnen hals ook veel te swaer om dragen. Eens lagen\' harders rust mi] beter doet behagen.

Maer wel sal jck, mijn heer, als u getrouwe knecht, V dinghen gaede slaen,⁵ nae mijn bequaemheit slecht,⁶ Tot dat ghij wat ontlast van \'t schielijcke beswaeren. Met hulpe van den tijt suit comen te bedaeren,

Om met vernoeging weer te keeren tot den staet.

Die \'t lusteloos gemoedt door tegenheit⁷ verlaet:

Mijn heer soeck het, gelijck hij \'t goed vindt, te besadigen.quot; Con. Ach luttel wenschend hart! u, luttel can beschadigen. Ach wat ontreckt ghij, met begeerlijokheits verhoen,⁹ Het speelsiecke Geluck, al stofs om quaedt te doen? Dats Prinslijck, Daifilo, geen prinslijckheit begeeren. Tisiph. Ik bid u oorlof. Heer, om tot mijn\' reys te keeren. C. Adieu mijn Prins, vaert wel, en sijt getroost. Tis. Ik tij Van stonden aon op reys. Adieu mijn heer, en ghij Daifil\' adieu. Daif. Tck zal mijn heer tot huis versellen, Om \'t reddeloos gesin verbaest. in rust te stellen.

Vijfde Deel.

Geest van Ostrobas. Ahtaiuxus.

Ostrob. Artabanus, siet hier u Prins soo braef vernaemt,¹⁰ Maer hey, geweest! met wien ghij hier in Persen quaemt,

¹

nl stee 2 reizen 3 verlof om heen te gaan. 4 gering 5 over uw zaken toe -

²

zicht honden 6 eenvoudig 7 tegenzin. 8 bevredigen. 9 door het voorkomen

— 49 —

Wien, doen hij leefden ghij getrouw plaecht aen te eleven, En nu verguimt sijn wraeck te nemen nae sijn leven. Artabanus siet hier u Prins soo braef wel eer Vernaemt, wiens hoge roem nu leyt ge velt ter nêer; Gevelt, niet van een\' Prins, (ay spijt!) en cundij slapen? Maer van een\' harder slecht, vervalscht in Prineen wapen. Hey laster!\' hey! flux rijst Artabanus, en boet Mijn\' dorst, die raest nae wraeck, ten minsten met sijn bloedt. Art. Hey, wapen¹! Prins jek volch \'t gebodt dat ghij verclaerden lek volch, mijn Prins, jek volch, al waer \'t tot inder aerde, Ghij sijt vertrocken, maer inwendich jek aenschouw

V beeld, en vast geprent in mijn gedachten houw

V hayr tesaem geklist met bloedt, u bleeck ghesehonden Trony, u cranck gesicht en u gapende wonden.

Hey wapen! wapen hey! mijn Prins die roept om wraeck. Flux op Artabanus, verhaelt terstondt de saeck Aen u geselschap, en ontsteeckt\' haer met u woorden. Om op gelegen plaets den moorder te vermoorden.

Daifilo.

Lang over middernacht jek \'t al te wesen gis.

Het licht dat dwerrelt vast, gemengt met duisternis. Den blonden dageraet met haer gebloosde kaken. En d\'wr dat mijn\' Godin mijn\' eoomst verwacht, genaken. Want, doen jeks\' op het landt gebracht had, liet jek haer In het geselschap van mijn\' trouwe suster daer,

En soo⁴ den corten tjjt ons haestich dwong te scheyden, Besloten wij, dat sij mijn\' wêercoomst souw verbeyden. Eer dat de tweede son souw aen den hemel staen Siet hier den naesten wech, dit dient mij in te slaen.

Graniüa.

Adieu scepters, adieu, adieu verheven thróónen Verheven soo, dat mij van uwe steylheit ijst,

Ghij dwingende\' gewaet ooek, en te swaere cróónen,

¹

P. c hooft. — t.

Tisiph. Voor mijn, jok ben terstondt het hof te laten, ree, Mijn peinserich gemoedt wil geen blijvende stee;

Maer mijn voornemen is van d\' eene tot den anderen,¹Met eensaem selschap clein te reisen, en te wanderen.\'²lek bid om oorlof\' voorts, want hier vertoev\' jck niet. Da//\'. Ick danck mijn heer, die mijn soo grooten eere biedt. Een hooch en waerde gaef wort mij van hem gegeven;

Maer hij weet tot wat eindt jck koos\' het hoofsche leven. Te weten om den dienst van de Princes; geensins Op hoop van voordeel, min van selfs te worden Prins, Welck pack voor mijnen hals ook veel te swaer om dragen. Eens lagen\' harders rust mi] beter doet behagen.

Maer wel sal jck, mijn heer, als u getrouwe knecht, V dinghen gaede slaen,⁵ nae mijn bequaemheit slecht,⁶ Tot dat ghij wat ontlast van \'t schielijcke beswaeren. Met hulpe van den tijt suit comen te bedaeren,

Om met vernoeging weer te keeren tot den staet.

Die \'t lusteloos gemoedt door tegenheit⁷ verlaet:

Mijn heer soeck het, gelijck hij \'t goed vindt, te besadigen.quot; Con. Ach luttel wenschend hart! u, luttel can beschadigen. Ach wat ontreckt ghij, met begeerlijokheits verhoen,⁹ Het speelsiecke Geluck, al stofs om quaedt te doen? Dats Prinslijck, Daifilo, geen prinslijckheit begeeren. Tisiph. Ik bid u oorlof. Heer, om tot mijn\' reys te keeren. C. Adieu mijn Prins, vaert wel, en sijt getroost. Tis. Ik tij Van stonden aon op reys. Adieu mijn heer, en ghij Daifil\' adieu. Daif. Tck zal mijn heer tot huis versellen, Om \'t reddeloos gesin verbaest. in rust te stellen.

Vijfde Deel.

Geest van Ostrobas. Ahtaiuxus.

Ostrob. Artabanus, siet hier u Prins soo braef vernaemt,¹⁰ Maer hey, geweest! met wien ghij hier in Persen quaemt,

¹

nl stee 2 reizen 3 verlof om heen te gaan. 4 gering 5 over uw zaken toe -

²

zicht honden 6 eenvoudig 7 tegenzin. 8 bevredigen. 9 door het voorkomen

— 49 —

Wien, doen hij leefden ghij getrouw plaecht aen te eleven, En nu verguimt sijn wraeck te nemen nae sijn leven. Artabanus siet hier u Prins soo braef wel eer Vernaemt, wiens hoge roem nu leyt ge velt ter nêer; Gevelt, niet van een\' Prins, (ay spijt!) en cundij slapen? Maer van een\' harder slecht, vervalscht in Prineen wapen. Hey laster!\' hey! flux rijst Artabanus, en boet Mijn\' dorst, die raest nae wraeck, ten minsten met sijn bloedt. Art. Hey, wapen¹! Prins jek volch \'t gebodt dat ghij verclaerden lek volch, mijn Prins, jek volch, al waer \'t tot inder aerde, Ghij sijt vertrocken, maer inwendich jek aenschouw

V beeld, en vast geprent in mijn gedachten houw

V hayr tesaem geklist met bloedt, u bleeck ghesehonden Trony, u cranck gesicht en u gapende wonden.

Hey wapen! wapen hey! mijn Prins die roept om wraeck. Flux op Artabanus, verhaelt terstondt de saeck Aen u geselschap, en ontsteeckt\' haer met u woorden. Om op gelegen plaets den moorder te vermoorden.

Daifilo.

Lang over middernacht jek \'t al te wesen gis.

Het licht dat dwerrelt vast, gemengt met duisternis. Den blonden dageraet met haer gebloosde kaken. En d\'wr dat mijn\' Godin mijn\' eoomst verwacht, genaken. Want, doen jeks\' op het landt gebracht had, liet jek haer In het geselschap van mijn\' trouwe suster daer,

En soo⁴ den corten tjjt ons haestich dwong te scheyden, Besloten wij, dat sij mijn\' wêercoomst souw verbeyden. Eer dat de tweede son souw aen den hemel staen Siet hier den naesten wech, dit dient mij in te slaen.

Graniüa.

Adieu scepters, adieu, adieu verheven thróónen Verheven soo, dat mij van uwe steylheit ijst,

Ghij dwingende\' gewaet ooek, en te swaere cróónen,

¹

P. c hooft. — t.

Vaif. Wie eisoht mijn leven? dat hij coom alleen en maec) E_n trou

(strijdt. _Sij _kie3

Ar tab. Dat \'s Ostrobas, wiens bloedt, en bleecke schim oir ^_en b₀

(wraeck crijt. i₀k qu£

Wij sullen, hem voldoende u offren aen sijn graf q- y_je.

Graii. Laet hem, hij heeft geen schuldt, en keert op mij de straf S Siet hier Granid\', om vpien den Prince leyt verslagen. Daif. Ac Dees God heeft mij geschaeckt, en williclr wech gedragen. £_ra\'_n, gij

Verschoont hem, woedt op mij den oorspronck van het quaet ^_aei.

Ar lab. Granida? ja Granid\'. O wonderhjck verraet! _w

Wij sullen (wilt haer oock met banden vast beladen) Maeri

De Princelijke siel met beyder bloedt versaden. Den G Datf. Wat siet ghij Daifilo ? Granida lijdt, sij lijdt, Tisiph. (

En staet² het aen een\' coordt, flat ghij haer niet bevrijdt\'! ^:[)_c ji

Dats stukken. Goden nu, nu crachten, nu cloeckmoedicheit ,

Nu arbey al wat mach. Gr an. Och \'tis vergeefsche woe- j^j

(dicheidt! _{Kn 0I}

Ar lab. Gef hem maer, gef liem ttiaer, doot beter als ontvloói). _v

Gr an. Och laet mij voorgaen! j;_{n 0}]

Tisiphernes. Artabanus. Granida. Daifilo. F,¹?. ^

Myn

Tisiph. Houdt, houdt op, wert u gehoon, (gen,

Houdt op, houdt op \'t gekrijs,⁴ ghij vechters, scheydtu dran- ^llquot;

Ar tab. Aen \'t vliên, sij sijn ontset. Aen \'t vliên. Tisiph. Ghij sijt W ^at

(gevangen, .

Artabanus met wien is \'t dat ghij twistich sij\'t? ^ ^ac

Sijt ghij hier Daifilo? hebdij alleen den strijdt tï \'

Met all\' dien hoop! Art ah. Verstaet, o Prins, de valsche tre- J\'^{6 r}

En wil u ongelijk benevens \'t onse wreken. (ken, \' ^e

Tisiph. Hoe dat? ^:^m

Daif. Ach ramp op ramp! wt d\'een in d\'ander last! ^\'^nw

Gr an. Och \'t scheen ontset, maer las! ^,^an

Daif. Een meerder vyant was \'t. ^{x er}*

Gran. Ach hard Gelux besluyt! Artab. O Prins, ghij sijt bedro- ^cl

Siet hier Granid\', en al des voesters reden logen. (gen, ^Ue

Siet hier den valschen Godt, van wien sij is geschaeckt, _lver^

¹

met mijn wil. 2 liangt het alleen van een koord af. 3 geef. 4 gesohreeu-iv. ^

— 53 —

naecl g_n t_rouheidt daer ghij soo veel wercks af hebt gemaeckt. rgdt.i gy _kj_{egt een}\' (_{Joer voor Uj} tot haer en u verminderen,^1m,^0,T Een boer den adel hoont, en schaeckt der Prinoen kinderen. ^crü^t- lek quam om Ostrobas te wreken, wreeckt ghij nu, Op beyde, beyder leet van onsen Prins en u.

Tuiph- Wat\'s dit?

Daif. Ach wilt u leet op mijn alleen vergelden!

£^enquot; Gr an. Sijn trouw is onbevleckt, hem canmen niet bescheiden [uaet ]yi_aei. _{u 0}p _mjj yerhaelt, en coelt u grammen moedt, Met wraecke, niet van \'t quaedt dat u Granida doet, ⁿ) Maer van het welck, opdat de doodt haer\'tooch souw luicken, Den Goden \'t heeft belieft tot oorsaeok haer te bruicken.², Tisiph. 0 liefd\'! O vreemt beloop! segt, Daifilo, mjjn hoe ■ De dingen wonderlijck dus sijn gecomen toe;¹ Jheit ]yfjj_n g_eesj. _{en oan} ■(. beleyt noch het vervolch niet vaten\\ quot;\'quot;^e\' Daif. Mijn heer, den laesten nacht passeerd\' ik bijder straten,

* ^! En onder \'t venster van mijn\' vrou, gelijck ghij weet, ⁰⁰quot;- Dat ver van haer te sijn mij was het meeste leet,

En om haer bijsijnquot; jek ten hove was gecomen,

En om haer dienst, \'van u jek hadde dienst⁷ genoomen. Mijn\' vrouwe stondt voor \'t glas, en soo sij mij sach gaen, •en Sondt sij haer voester af, om mij te roepen aen.

iran- Mijn\' vrouw vernêerden haer, en quam mij selve vragen, ij sijt Wat oorsaeck inder nacht mjj daer ontrent mocht jaghen; ■en Gevraecht, ontdeckten jok van mijn gemoedt den grondt, Waerop o mijn\' Godin, ghij blijeken liet terstondt De jonst die ghij mij droecht, door dien ghij van te veuren, tre- De róóek van mijne vlam hadt cunnen wel bespeuren, en Te laten,⁸ boodse mijn haer Couincklijcken staet,

\' Om met mijn naer het landt te trecken op ter daedt;quot; Onwaerdich kend\' jek \'s mijn en hield de swaricheden Van sulck bestaen haer voor. maer haer gegronde reden Vertoochden¹⁰ mijn haer liefd\', en dat sij bet met mijn iro- In cleenen staet, als met een\' Prins vernoecht souw sijn. 3n, De hemel tot getuyeh neem jek van mijn oorconden¹¹.

¹

verkleining. 2 beachuldigen. 3 van liet kwaad,datdeGodendoorCrranida

²

te zijn. 7 dienstbaarheid van u. 8 verlateii.9 dadelijk. 10 konde. 11 bekentenis.

Dat jck, tot dien tijdt toe, Granid\' aen niemandt jonden, Als u, mijn heer, want mijn gedacht dus hooch niet steech. Maer doen jck onderrecht van haer, \'t gevoelen creeoh Dat dit haer best souw sijn, bestond jck het ten lesten, tDe Goden wetent) meer om haer, als mij ten besten. Maer, ach verblende mensch. hoe luttel cundij sien. Of uwen wijsten raedt tot schaed of voordeel dien! Gran. 0 Prins, dus is \'t mijn schuit, straft mij, \'t wert u

(ghebeden.

Daif. Neen eedel Prins, maer sijt met mijn alleen\' te vreden Tisigh. O wonderlijck beloop! o raedt der Goden rijck\', O liefde ganech volmaeckt, en sonder sijns gelijck! Om haer getrouwe Lief een\' groote Coninginne Verwisselt haeren staet, en wort een harderinne. Een harder weigert, om sijn Lief te laten niet, Een Princelijcke staet, diemen hem annebiedt,

quot;T geen om malcanders wil ghij sijt t\' ontbeeren vaerdich. Bet met maleander ghij aijt te besiften waerdich,-\'

Recht, Daifil\', is \'t, dat ghij geniet het geen ghij wont,³ En ghij Granid\' u lief⁴, dien ghij de waerdste vondt. Den hemel u vereent, den hemel dee bereyden⁵ Den wech tot u geluk. Neen jck en sal niet scheyden Het echste paer dat oyt ter wereldt is gesien.

Gelieven sijt getroost, u sal geen leedt gesohien. Princesse rijst, en ghij haer bruygoöm van der aerden. Gran, Ach edele gemoedt!

Daif. Ach heusheit hooch van waerden!

Grati. Ach onverwachte troost! recht Prinslijck, eedel bloedt, Wie sal u dese deucht loonen, als u gemoedt?

Dat sal u lof en loon nae Deuchts waerdije geven. Tisiph. Dit \'s niet genoeoh, dat jck u hier behoude \'t leven, Maer jck begeere dat den Coning selfs volvoerquot;\'

V lieden huwelijck, naedien \'t den hemel swoer.⁷ En op dat hij daer toe sich lichtelijck laet leyden, Soo schenk jck u noch eens den staet dien ghij ontseyden.

1 machtige Goden. 2 bet waardig, waardiger. 3 verkreegt. 4 dat gij uw lief geniet. 5 bereidde. 6 voltrekke. 7 zwoer, dat liet tot stand zou komen.

- 55 —

lek weet jok sal van hem\' verwerven uliê vree,

En dat hij u verhef tot swager- in mijn\' stee.

Mijn vollick wilt voor heen \' u gang nae\'t hof versnellen, Eli aen den Coning al dit vreemt beloop vertellen, En mijn\' begeerte mee; want valt het mij niet swaer, lok acht het min voor hem sal sijn een droeve maer, Dat mijn gemoedt beweecht sal sijn gemoedt bewegen. Wij volgen sachtelijck. Gran. Ach groote troost! vercregen Op \'t aldertroosteloostquot;! Lof Prince, die \'t dus veucht ¹Tisiph. Het lust mij dus te doen. Daif. Mijn heer, u lust de Maer al verheft ghij mij ver boven eygen saken,⁵ (deuoht. Ghij zult mij nemmermeer meer als u dienaer maken.

Rey van Harderinnen.

Groote Goden, niet om rakenquot;

Is den grondt van u besluit,

\'T lusten u dit huwlijk maken,

Gomt en voert de bruiloft wt.

Harder die in lasten druckich,

Van \'t Gelux genae bestort,⁷ 0 geluckich! overluckich!

Hemel-hooeh verheven wort\'.

Niet dat u een staf van gouwe⁵ Soeter voorstaet⁹ als een\' bloem,

Maer dat ghij vereent¹⁰ in trouwe.

Met u waerdich hartsen roem.quot;

Liefd koos, doen ghij wiert gebooren,

V sijn eygen wtgesocht,

En den hemel, al te vooren.

Had sijn jonst u toegedocht.

AIsmen bij u wiech quam queelen, Soo bevallijck loechgh\'er¹- in.

Dat u, vaeok, om mee te speelen.

¹

den koning. 2 schoonzoon. 3 vooruit. 4 schikt, in orde brengt. 5 over

Staelen watr\' en bosgodin.

Corts daer na begon te blijoken,

(Want de tijdt haest henen vaert)

Dat ghij van u tijts ghelijcken\'

Meester, geen gelijck en waert.

T\' hans als d\' eerste wol u kaken Vanden baerdt beschaeuwen dee,

Harderinneu en ontstaken-Niet alleen, maer Nymphen mee.

Duisendt wenschten om u paeren,³ Duisendt quijnden om u min,

Maer den hemel wild\' u spaeren.

Voor een\' groote Coningin.

Groote Goden, niet om raken Is den grondt van u besluit.

Lustent u dit huw\'ljjk maken?

quot;Voerdt met jonst de bruiloft wt.

Rey van Iofferen.

Lietd en Min aen een vertuyt,¹Beyde siel en lichaem-mengers,

Heilige oppervrientschap strengers,⁵ Salicht bruidegoom en bruidt.

Boven de gemeene maten,

Wild\' hij sien een lievend paer.

Des den hemel u en haer Las\'¹ wt soo verscheyen staten.

Dat ghij twee vereenioht blijft,

Blijckt⁷ de Goden te begeeren.

En den Coning wil niet keeren \'T geen den hemel mercklijck^s drijft.

Lang, al lang genoech geleden,

Blijx genoech van vaste trouw;

Dat u gepasseerde rouw Dien\' tot meerder vrolijckheden,

O Geluck sijdt eenmael sadt,⁹

¹

tiideenooten.3 van liefde. 3 met u te paren. 4 verbonden. 5 die de vriend

— 57 —

Van ellenden op ellenden,

En ten laesten moê van wenden,

Schut\' den loop hier van uw radt.

God en Coning willen staken Der gelieven tegenspoedt,

Liefd\' en Minne, lof u gloedt,

Die nu zonder smart sal blaken.

Liefd\' en Min aen een vertuyt,

Beyde siel en lichaem-mengers,

Heyligh\' oppervriendtsohap strengere Salicht bruidegoom en bruidt.

Tisiphernes. Granida. Daifilo. Coning. Re\\\' van lofferen. REV van HaRDERINNEN.

Tisiph. Verheuoht. met blij gelaet, comt ons het hof te moet. Siet daer den Coning aelfs. Gran. Dat jck hem vall\' te voet. Ach vader! Con.Wellecoom mijn Dochter, staeckt-uvresen; En ghij die mij voortaen een waerde soon suit wesen; lek volch der Goden wil. Tisiph. O Heer, houdt dese voor De schoonste tempels,³ die de liefde sich verkoor. Om ééns voor al ten toon sijn heerlijckheit te stellen.

Gunt, Heer, dat eewelijck malcander sij versellen.

En dat den hemel bindt, mijn Coning, niet en scheydt. Dit loon eysch jok alleen van u grootachtbaerheit.

Voor al de diensten die mijn leven haer ojt deede.

Duif. Ach overeedel Prins. Con. Stelt u gemoedt in vrede. Ach twijfelt langer niet; mijn\' kindren! niet zoo blindt En ben jck, of jck sie, dat sonderiing bewindf Der Goden besich is met u te samen hechten.

Gran. Ach onverdiende troost! Con. Mijn Dochter, wilt u rech-En rijst mêe Daifilo Daif. Laet, Goden, zich \'t Geluck (ten, In tegendeel van dit, met den voorgaenden druck Vernoegen:¹ of, en ist daer mee niet te betaelen,

Laet het de rest op mij, niet op mijn Lief, verhaelen; Soo \'t sijn can dat jck smaeck\' het geen sij niet en smaeckt. Ach Coning! Con. Daifilo, mijn Dochter is geschaeckt

¹

zich vergenoegen. 6 het G-eluk.

— 58 —

Van wijsheit en versoclit\' verstandt, die haer bereyden Den alderhoochsten wech, en tot de Liefde leyden. Si) liet om uwent wil het overladend¹ rijck,

Besit het nu met haer voortaen min commerlijok,

Dit \'s mijne, dit \'s de wil der Goden wijs van rade. Daif. Cleen souw de danckbaerheit, en lof van u genade O Coning- bij mij 8ijn, indien dat jok verstondt,

Datse verclaerbaer waer met menschelijke mondt. Des³ jok het minste niet bestaen mach wt te spreken. Con. Een soon van Persen can \'t aen genen staet gebreken.⁴ Des, Tisiphernes, niet u heerschappij verlaet. Wy dancken u, dat ghij u selven, noch u staet Verschoont en hebt, om dees\' gelieven t\' saem te veugen: Ghij hiellept int verdriet, nu hellept int verheugen. En ghij gelieven comt, verquickt u van u moeyt.^s Tisiph Ik sie mijn\' wensch. Den Partlr gevangen, en geboeyt

Vergeev\' jck sijn misdaet, wilt Daifilo vergeven.\'

Daif. Sijn voorgenomen moordt ons dienden tot het leven,

Jae trouwen, jck vergeef \'t. En Prince, doet u sin.⁸ Gran. Lof Goden wonderwijs! Daif. Lofgroote Liefd en Min!

R. v. I. Godt en Coning willen staken Der gelieven tegenspoet,

Liefd\' en Minne, lof u gloedt.

Die sij sonder smarte smaken.

R. v. ff. Groote Goden, niet om raken Is den grondt van u besluyt,

\'T lusten u dit huw\'lijck maken.

Voert met jonst de bruiloft wt.

Ti. v. I Liefd\' en Min aen een vertuyt,

Beyde siel en lichaem-mengers,

Heylig\' oppervriandtschap-strengers,

Salicht bruidegoom en bruidt.

E\'NDT.

3

¹

hebben. 5 verdriet. 6 Artabanus. 7 zoo Daifilo enz. 8 Doe naar uw verkiezing.

GEERAERDT VAN VELSEN.

Treurspel.

— 58 —

Van wijsheit en versoclit\' verstandt, die haer bereyden Den alderhoochsten wech, en tot de Liefde leyden. Si) liet om uwent wil het overladend¹ rijck,

Besit het nu met haer voortaen min commerlijok,

Dit \'s mijne, dit \'s de wil der Goden wijs van rade. Daif. Cleen souw de danckbaerheit, en lof van u genade O Coning- bij mij 8ijn, indien dat jok verstondt,

Datse verclaerbaer waer met menschelijke mondt. Des³ jok het minste niet bestaen mach wt te spreken. Con. Een soon van Persen can \'t aen genen staet gebreken.⁴ Des, Tisiphernes, niet u heerschappij verlaet. Wy dancken u, dat ghij u selven, noch u staet Verschoont en hebt, om dees\' gelieven t\' saem te veugen: Ghij hiellept int verdriet, nu hellept int verheugen. En ghij gelieven comt, verquickt u van u moeyt.^s Tisiph Ik sie mijn\' wensch. Den Partlr gevangen, en geboeyt

Vergeev\' jck sijn misdaet, wilt Daifilo vergeven.\'

Daif. Sijn voorgenomen moordt ons dienden tot het leven,

Jae trouwen, jck vergeef \'t. En Prince, doet u sin.⁸ Gran. Lof Goden wonderwijs! Daif. Lofgroote Liefd en Min!

R. v. I. Godt en Coning willen staken Der gelieven tegenspoet,

Liefd\' en Minne, lof u gloedt.

Die sij sonder smarte smaken.

R. v. ff. Groote Goden, niet om raken Is den grondt van u besluyt,

\'T lusten u dit huw\'lijck maken.

Voert met jonst de bruiloft wt.

Ti. v. I Liefd\' en Min aen een vertuyt,

Beyde siel en lichaem-mengers,

Heylig\' oppervriandtschap-strengers,

Salicht bruidegoom en bruidt.

E\'NDT.

3

¹

hebben. 5 verdriet. 6 Artabanus. 7 zoo Daifilo enz. 8 Doe naar uw verkiezing.

GEERAERDT VAN VELSEN.

Treurspel.

meeninghe\' van den Graeve naer Enghelant in \'s Conincx handen te brengen: waer van hij een\' afkeer hebbende, ende drijvende- dat de saecke by den Staeten \'s Lands opperste,³ behoorde afgehandelt te werden, sonder met uyt-heemsch ghesach de vryheyt te verseeren,⁴ scheydt twistioh van haer, om elck te ruste te gaen, op naarder beraedt. ündertusschen de Schildknaep des Heers van Velsen, door last zijns meesters vraecht eenen Tooveraer nae den uyt-gang⁵ des aenslachs, ende crijoht onseecker antwoordt.

De Gheest des broeders van Geeraerdt van Velsen verschijnt den Graeve in zijn slaep, hem verwytende d\'on-schuldighe doodt, die hij gheleden heeft, onthalst door sijn bevel. Waer over de Graaf gheslaeghenquot; in zijn ghemoedt, aen Velsen zynen soen⁷ ende vergiffenisse versoeckt, sonder verwerven. Ondertusschen daecht het, ende openbaert sich de gemeente in waepenen, als om \'t slot te beleggen, \'twelok de verswoorene⁸ raedt af te trecken met den ghevanghen.

Maer tot by Muyderberch ghetooghen, ende aldaer van een\' laeghe Naerders bespronghen zijnde, ende door sulcx genootsauckt den Graeve te veriaeten, wort deselve, nae dat hy van Geeraerdt van Velsen doodtlijck gequetst was, uyt een\' sloote ghetrocken, ende op \'t hooghe⁹ ghebraght; al-waer hy zynen geest gheeft. \'t Welck de vrouwe van Vel- 1 sen gheboodtschapt in swaere becommeringhe brengt, ende ; van gelijoken haere staetdocbteren. De weloke, naer veel droeflijck olaeghens in slaepe ghevallen, den Stroomgod van de Vecht sien versohynen, die leerende dat dese swaeriche-den den weeh baenen tot den wasdom van Amsterdam, haer\' teghenwoordighe teghenspoedt vertroost, met verhael der toecomende voorspoedioheden van die stadt ende staet des ghemeenen Vaederlandts.

Het Treurspel begint van den avondt nae \'t vangen des Graefs. ende eyndioht inden morghen daer aen, met zijn\' doodt ende beclach daer op volghende.

Het toonneel is op ende om het Huys te Muyden.

1 bedoeling. 2 doordrijvende. 3 souverein- 4 kwetsen 6 uitslag. 6 getroffen. 7 verzoening. 8 saamgezworenen 9 den hoogen weg, het hooge land.

Eerste Bedrijf.

Machtelt van Velsen.

Wie soud ghelooven, dat de gloory\' overvloedich Ues heugehicken Sons; wie dat den schenoker goedich Van t aengnename Ijoht ter wereld (\'t welck ghewis IJe soetste suster/les ghewilden levens is),

Vvie dat de schoonste der gesohaepene verveelde r

l!.en schepsel, daer dft siel oft siels ghelijck² in speelde^? ^bekomen ist soo ver (helaes!) met ray wien (in Het bloeyen van mijn\'jeucht en \'t weder,³ dat mijn\' min Soo minnehjck toeloech, al hadd\' het min ghedraghen^) l)e blixem schielijck heeft en onvoorsiens gheslaghen, M; Versengt, verdort, en neêrghesmeten in het slick,

lot een uytveechsel snoodt, op eenen ooghen bliek\'

Sinckt gouden Sonne, sinckt en gaet u lang vergheeten., *gt;7 t gruwelijke wildt, en dieren onghemeeten, ^J

Die daer gheschoolt,- soo wijd en \'t zijd te weyde gaen, rquot; Under de golven van den graeuwen üceaen.

kn is uw fakel schuw van boosheyts leeljjckheden⁸ i\'hy Suit m dat vertreck⁷ uw marren³ bet besteden,

IJan ott uw hemelsch ooch voortvarende alle daech, i)er menachen goddeloos gheslachte in \'t aensicht saech. öinckt gouden Son, en wendt vry elders heen uw brallen; Woch veel te helder my de duysternissen vallen,

Jin tintelt er een Star, die repp\' haer hooft gekruyft,⁹ My dunckt s een nevel neêr tot op mijn harte schuyft.¹quot; Soo naer vmd ick het licht, en soo seer ist my teghen. ^ Och oft den hemel droef afstorte een\' dichten reghen Van nachten, uyt de lucht; dan dunckt my droeve Vrouw,

hemefTalfiff S^elij^{kt 3 in} den zin van helderen

s P 5 samenscholende. 6 snoodheden. 7 ge-

laim, mtstel. 8 wachten. 9 gekmfd. 10 neerschuift.

— 64 —

Dat het benauwt ghemoedt verlichting voelen bouw.

Üft waer dit levend lijck¹ ghemetst- met dicke muyren, In onderaerdtsche tomb\' om d\' ongheluokigh uyren ^ Te brenghen aen een eyndt, en d overmaet van tgdt,

- Die \'t straffe noodtlodt my ontsey^Je sehelden quijt. ^

Nu kan ick niet alleen aenschouwt te zijn niet dooghen,

Maer ben, \'k en weet niet hoe, schuw voor mijn eyghenooghen.

En elck ghesicht vernuwt, waer \'t op my valt, ghermg,

Van miinen kuyssen echt die oevl oiktheyligmg. yv Neen, neen, ick weet het wel, wie dat my komt t aenschouwen.

Dien schiedt voort in \'t ghedacht, dits eene vande vrouwen Die \'s Roomschen Komncx aoon, o smart ! o droef heyt ac .

_Graaf Floris⁷, dat nu op, de Koning Willem each 1 /. Vol hartsweer sohaemte soud een\' vloedt van traenen dring , ¹ Vyt ziin glienaedich ooch, en dese woorden wringhen

Vvt zijn oprechte tong: Hoe ondiep schiet in t bloedt _

])e Deuchd haer wortel! Soon: gheensoonenae tghemoedt,

Maer die my na den vleesch alleen bestaet, met naedei.

En in het beste deel verloochent uwen Vaeder;

Ick hield een\' andren wech, doen t vlieghende gheruc Mijn\' loffeliicken naem uytbromde door de lucht,

Soo dat daer mêe bekoort de S™⁰*⁸⁴® jander aerden.

My riepen om den staf van \'t Roomsche Riiok t acnvaeidc. Men gheev\' aen \'t jeuchdich bloedt en boochste luck wat toe. ,,Men besicht in de ploech gheen bpaensch genet , maer ho . Vercrachten? een ghehuwde? een\' welghebooren _?

Een\' dochter van zijn\' vriendt? een lief van ,Vyt minnes dulheyt niet, maer om de ^ra®?^w®, _?

Van een gulhartich woordt? en dat een boel te \'

Hoe souw ghy Graaf, hierop uw vaederanwoordtbed⁶quot;, Hoe anders als met van¹- zijn aenghesicht te vlieden. . Ghelijck ghy seecker souwdt, ten zy ghy onberaen, ^ D -En eer en schaemt ghelijck ter aerden hebt ghedaen. Op d\'ongheluckigh\' uyr, die bitter te vernuwen

\' 1 lichaam, door de schande gedood 2

die \'t strenge noodlot mij weigert te schenken!. q i j.. . ₀nlceek. M

den, dat min mij .iet 6 dadelijk \'^egdc verzw^ -j

9 faam 10 krijgspaard. 11 onaangename. 12 uit. Irf uegraven.

de herinnering. I

N, 4 • oU I MA F

ivvl 11

— 65 —

Den grondt leyde om al mijn\' ellenden op te stuwen.¹ Wat is het sterffelijck glieslachte ook swack en broos?

O Godt hoe licht vergrijpt een uyr, door \'t radeloos c ^ Bestaen² van moedwil slinex, \'t gheen eeuwiüheyts verlenghen Met alle \'s wijsheyts Raedt niet weèr te recht kan brenghen! k ■ En die een schakel trock, uyt myner daghen reecx a. ümse uyt te spoelen in \'tnat des verghetel beecx;

Dat haeres heuchde³ vriend, nocht vyand, nooht my selven⁴ Q Wat soud hy arghernis en ramps den wech op delven?⁶\'- ^ j, Nu is \'er niemandt van mijn Maeghen, nocht mijn man Die \'s lasters heughenis, helaes! afleerenquot; kan:

Maer gramschap siedend\' brouwt den schendere met wrocken, \'T bederf, al soud\' mer zich, en al de zyne in broeken.⁷- quot;

i, Dier zal Hollandsche vorst, U uwen hoomoed staen

Een voorbood is my \'t hart van schrickelijcke quaên.⁸ quot;

Maer men beveelt se my diep in mijn\' borst bedooven, j

; Te sluyten: Ia de rouw, die alsoo qualijck hooven⁹-

En passen haren gang kan na gheveynstheyts ry, . quot;V /

Te dwinghen binnewaerts; om na te bootsen \'t bly / Ghelaet, met dit aenschijn \'t welck door verdriet en vreesen,

In treurens kreucken¹⁰ nu al moest bestorven wesen. j

Maer waer ick steelsghewijs van \'t selschap wend mijn tredt;

Dan ist, dat eensaemheyt de sluysen open set A s

quot;Voor mynen vollen nwgdt;¹¹ dan komt met grooter krachten,— De droefheyt barsten uyt nae troosteloose klachten, , Aen suchten al te diep, aen tranen siedend heet,

? Dan sijgh ick t\'eenemael, en smelt ick in mijn leedt.

\'Men laet niet toe, dat ick aflegghe de cieraden Des weelds, om aen te doen zoo treurig\'he ghewaeden, ? Als mijn\' rampsalicheyt wel passen; en men lijdt

Niet, dat ick, mids¹² in druck en kommers noodt, versmijt De sorch, en sinlijckheên,¹³ daer voorspoedt bly yan wanghen En groene frissicheidt des jeuchds mêe zijn behanghen.

Maer, o mijn Bruydegoom, myn uytverkooren schat,

I

— 66 —

Mijn uytverkooren Heer, hoe seere ducht ick, dat (jhy \'t weeuwelijcke kleedt verbiedt in uwen daeghen, -Opdat ick \'t korteling²h ebb\', om uw\' doodt, te draeghen! Dat ick verwachtend\' hier, op \'t huys te Muyden, bleef, \'T welck in bewaering heeft van Aemstel, mynen neef, -Was u bevel; maer in wat schijn³ ick sal aengchouwen Vw\' wederkoomst, dat heeft verhoolen my ghehouwen Den hemel, die den mensch soo weynich uytsichts laet In saecken daer de tijdt noch eerst⁴ meê swangher gaet. Ghy weet het njcke⁵ Godt, wiens ooghen \'t al ontsluyten Wat dicht is voor de Son; die, daar sijn⁶ straelen stuyten, Passeeren sonder moeyt; wiens ooghen, t\' gheenen keer, En wemelen van vaeck; wiens ooghen nemmermeer

- Beswalckenquot; vande nacht; wiens ooghen t gheenen vlaeghen, En scheemeren van \'t licht der schitterighe daeghen.

- Och Blaetse, slaetse doch met een beweeghen⁸ teer, O vaeder goed, nu eens ten langhen laetsten neer,

Op dese eliendighe gheschende onteerde vrouwe.

Die t\' eenemael, helaes! gedompelt leydt in rouwe,

Dien ramp volcht als haer schim, die aenhangt eenen klis quot;Van swaricheên, daer gheen doorredden aen en is. ! En naedemael \'t niet is uw\' goddelijcke wille,

- Dat ick van desen val errys,⁹ oft opwaerts tille

Het overlaeden¹⁰ hoofdt, en beur het door mijn quael: Soo gunt my dat de doodt het voorts heel onderhael, En met haer killend\' handt dees weenend\' ooghen luycke: En graeve in d\' aerd een\' wech, waer lanx dat ick ontduycke ^ Des levens leyde\'¹ licht van alte sterken dach

En al den druck, daer ick niet teghens op en mach. -Doch, is de doodt, dien de geluckige vervloecken, Te waerden gast om my verfoeyde te besoecken?

Soo sijt ghy welkoom my in mynen banghen noodt, O sorchsachtende slaep naemaeghe van de doodt, .

Die stillen kundt alleen het knaéghen van mijn smarten, Die u ontfarmen laet der afghepijnder¹³ harten, \' H

1 bn uw leven. 2 binnen kort. 3 toestand. 4 weldra, 5 machtige. 6 nl. van de zon. 7 verduisteren. 8 medeleden 9 hemJzB.lO te zwaarmet zorgen belast. 11 gehate. 13 kan. 13 door verdriet uitgeput.

r

— 67 —

En noodioht \'t matte lijf en afgetreurt ghemoedt,

Nu tot vergheetelheyts volschoncken beecker soet.

Och oft de tooghen zoo mijn harsenen bevinghen.

Dat\'s lichaems rust den gheest beschutte, voor \'t bespringhen\'

Der beelden- ijsselijck, voetstappen^:i diep gheplant, I * ■sf

Van \'s daechs verloopen\' anxt in \'t weeckelijck verstandt!

Twist.

Hier opghedondert\' uyt het voorburch van der Helle, • Ben iok scheurBieoke Twist; dien ghy met moeden felle, Hollandsche Vorsten hebt beswooren¹\' om den kop Tot \'s hooghen Hemels hoon en spijt, te steecken op. )

En wordt hy noch niet paersch ? beswalcken noch de starren Niet van mijn adems gift? sal noch de Maene marren Met saluw¹\' worden, van het gruwel dat sy siet?

En sweet van grooten anxt de naere nacht noch niet?

Sy doen \'t ghewisselijck, \'t vergifticht aerdtrijck mede, I g \' Ghevoelt dat ick er ben: en waer ick het betrede,

Daer glieven haeren gheest de bloemen frisch en \'t kruydt, En wat mijn voetstap deckt, daer smoort⁷ de wortel uyt. De toorens schudden van het hooghe Huys te Muyden,

Niet anders oft de windt van teghen over \'t Zuyden^s /Co In \'s aertrijcks hollicheydt, benauwt met onghemack. Om aêmtocht woelde,⁹ en al zijn\' vinnen van hem stack. Soo schrickt haer \'t open doen van dese grijns.; zoo anghen¹⁰ I Met giftigh blaesen, haer, dese ghekrulde slanghen.

Aen \'t aerselenquot; sie \'k de Suydersee vervaert; I j \'i~ En uyt verbaestheyt vliên haer\' golven achterwaert,

Beghevende de strandt, al waer ick ben vei-resen.

Oft soud\' mijn achtbaerheyt, dacht ick. verwelleckt wesen? Bedroch verkeert van aerdt, moedwillighe Gheweldt, Ghy eersleep die my staech met siel en sin verseldt.

En nu kort volghen moest, zoo ghy my oyt verselden.

Waer blijfdij?

¹

overvallen. 2 droombeelden. 3 indrukken. 4 door donder naar boven ge

Gheweldl. Twist.

Ghew. Wacht u voor verlaeter ray te schelden ^1E

Verwijt my slappen moedt, nocht traecheyts ongherucht.¹Vyt boosheyts lendenen is noyt ghesproten vrucht, \'Die soo veel harde moeyt\' en arbeyds heeft verswolghen, Nocht ander soon soo fors, soo dapper, soo verbolghen. In \'t Oorloch treed\' ik staech aen Mars zijn rechter zy En nerghens houdt hy \'t Hit\' verseeckcrf- sonder my. \'K heb niet vergheefs ghedoocht, dat niy de God der voncken In \'truwe stael van hooft tot voeten heeft bekloncken; En naghelvast aan \'t lijf dit knarssende gheseet²Met kraft ghedwonghen, dat van riem noch gesp en weet: Maer naederaael ick, my \'t ontwap\'nen t\'gheenen tyen Gheswooren heb⁴ by d\'Heylicheên der Raseryen, Dus gae, dus stae, (lus waeck, dus slaep ick. tiimmer uyt Het yser bars, en bruyck het harnas als myn\' huyt. Dit swaerdt is m\'inde vuyst ghesraeedt; naektarmde reusen Op aenbeeldt souden \'t met gheen\' logghe mockers kneusen. Mijn\' suster volcht met vlijt en kan niet wesen veer. \\^poTwist. Bedroch komt voor den dach.

Twist. Bedroch. Gheweldt.

Bed. Gheen ding en haet ick meer.⁵ Twist. In dicke duysternis en wordt gheen eer verkreghen. Bed. Die jaech ik niet. Twist. Noch ooc geen aensien. Bed. üat\'s

(my teghen.

Twist. Lust valsheyt u alleen? Bed. Daer is\'t. Twist. Komt

(even graech.

^Bed. In \'t duyster tiertse best. Twist. S\'isaldergrootstby daech. Bed. Met weynich proncx en is het licht zoo niet te mompen.⁶ Twist. Vw voorschoot is soo schoon. Bed. Dat net is voor de

(plompen.

Twist. Blancketselkorst beveynst uw aensicht om end\' om Bed. Blancketsel liecht te blaeuw/ wacht dat ick my vermom.

¹

slechten naam. 2 beveiligd. 3 gewaad. 4 daar ik gezworen heb mij nooit

²

gemakkelijk te zien is.

- G9 —

Mijn sluyer, en het kap noch wat verschickt zijn moesten. } Q js. Gheiv. Onsalighe Goddin. wat neerady te verwoesten Voor bloeyend rijok, \'t welck sloopt¹ vermast² van weeld\'

Oft uyt te royen voor vermoghen^:l groote stadt? (en schat? Üft voor Doorluchtich Huys en stamme te vermelen? Werwaerts hebdy \'t gemunt? Bed. Wy volgen op uw\'

Mijn sinnen zyn, o altonderbrenghende Twist, (hielen. Ghescharpt tot uwen dienst op duysendtderley list,

— En valsheyt waeyfelooch,³ al wat quot;er in \'t vermoghen Van blinde laeghen is, en van verbloemde loghen,

-Van arghe schallikheyt,⁵ van dubbeltongshoydt stouwt. Van haetlyck vainsen, van deurtraptheyt meeniohvouwt. Van nijdighe achterklap; al wat, met slimme treecken, ^ Verradery vervloeokt is machtigh te besteecken;\'\'

Wat met meyneedicheyt, die God vergheeten pry,quot;

Ts door te dryven: laet dat komen aen op my.

En zyt gherust heb ick de Griecken konnen leeren,

— De Goên te roepen om een daokschaer,quot; met haer sweeren; Te leyden om den tuyn, de kindren door het spel.

De mannen door den eedt; en met het vossevel Behendich aenghenaeyt, te stoppen en vervanghen: ^ \'_-0 Al waer de leeuwenlmyt niet toe en mochte langhen:⁹ Heb ick het Uoomsche volck, nasaeten van dat vry

— Oprecht en preusch\'⁰ gheslacht (\'t welck tot verradery Te vroom, nauw anders streed als onder vliênde vlagghen)¹¹ Doen keeren¹² tot vergif, en tot bedeckte dagghen : . ^ Heb ick den Helschen Jood, bewaerder vande bus,¹¹ ■

Sijn\' Meester en sijn\' Godt doen levren door een kus:

Ick sal wel strecken nu een dochter van de boosheyt.

Twist. Aen werek ick helpen sal\'t vernuft van uwe loosheyt,

En u schendsieckcn arm aen oeff\'ning te ghelijck.

Gheiv. \'T zy ghy ghegrepen aen wilt hebben \'t Fransche rijk; --Tussclien Garonne en Loyr het borgherschap ontuyen,¹⁴ De Seyne krom van loop gaen teghen Rosn\' opruyen;

¹

ten onder gaat 3 overladen. 3 machtige 4 die weifelt iemand aan te

²

voldoende was, list te gebruiken. VO fier 11 vliegende vaandels. 12 wenden,

³

13 geldbus 14 ontbinden, losmaken, oproer maken.

— 70 —

Oft witte en roode Roos verhitten in \'t gheschil, ^ En stoppen toe, den Tenis, niet lij (\'ken, zijnen kil -Oft Duytslandt schudden, dat de Vorsten haer versetten Teghen de Steden op haer vryheyt trots: oft wetten Den Portugeeschen haet bet op den Castiljaen:

«Oft in het averouwdt Italien klaeuwen slaen,

En ryten het van een, door \'t doodelijck krackeelen , Van Guelf en (übelin de schaedelijcke deelen:¹Oft dat het teghen Turck u lust den Tartar rap: Oft teghens Mameluck der Persen ridderschap; Den geelen Indiaen tegen het rijck van Chine, .-Den schenstraet² Arabees teghen den Abissine :

Oft teghen \'t Kristen volk des Moors verbolghen krop; -Strandt teghen Strandt, Zee teghen Zee te maecken op; „ De Koninghen vol prachts. Hertoghen grof van haven, Te doen in haer bederf, met arren moede draven: \'t Aertrijk in vier en vlam te stellen; en in roer Weerspannich overeyndt \'s ontsetten werelts vloer;

Mijn\' handt en wederstaen noch waepenen, noch wallen; ^ S\'ia reedt, gheeft, als ghy wilt, de looz\'\' om aen te vallen.

Mün spieren joocken. Bed. Ick van grooten yver swoech. Ghew. Waer^s \'ieyd de tocht? Twist. Ghy sijt voor dees tgd

(ver genoech.

Legt krachten ghy te kost, ghy konst en listicheden,|_J: Aan \'tplaeghen van dit Volck, op Aedel, Graef, eu Steden -Vw raesereye veldt, gaetquot; haer, met loose grondt,

En gladde stricken aen- en brengt met helsche vondt - De verreziendste¹⁰ by,quot; bedraeyt\'- haer de ghedachten, ,-£• Dat zy niet weeten waer vertrouwen, waer haer wachten, Door al te scheeven gang verbijstert in het spoor.

Houwt mijn\' voetstappen warm. ick treed u moedich voor. Thans sullen koomen noch haer by de Krijch moordaerdich, De leedtkauwende^1H wraeck, de wreetheydt onghenadich, ^x De rouwe roodooch, en den honger slijtevlees,¹⁴

¹

den bodem van de ontstelde wereld 7 leuze. 8 waarheen. 9 valt aan. 10 die

²

het best vooruitziet, voorzichtigste. 11 misleid 12 verwarren. 13 die het

Met haeren quaeden raedt, de verwelooze vrees quot; Met archvermoên¹ haer naeste bloedt,² den armoe smaelijok. De moeyte kort van aem, de noodt van opsicht^:i laelijck. Elok schricklijoker om sien als ander, met een swerm Van sorghen knaeghende en te machtich alle scherm.⁴ Sij sullen elok\' om strijt verstricken, steuren, stroopen. Beknellen en bekneên. vernielen, slijten, sloopen, \'T betoverde geslacht. Bed. Voochdesse treedt voorheen. Ghew. Wy volghen onvermoeyt met evenwyde schreên.

Reij van Amstellandsche lofferen.

Wie sal in Prinssen⁵ dienst voortaen,

Sich quijten vroom, oprecht, en heylich?

De besten \'t booste loon ontfaên.

En nerghens is de trouwe veylich.

De Velserheer ver uyt zijn landt.

Lach onder onbekende daecken, fquot;

^ Als nyver, nechtich.⁶ trouw ghesant;

^En dreef⁷ des Graefs van Hollandt saecken. üm \'t voordeel sijns Landtsheeren, liet Hy \'t soete slaepen alle nachten;

Sijn nieuwe bruydt had hy \'er niet.

Die hem sijn\' sorghen kon versachten.

Hoe luttel vermoed hy. dat ouwden haet Hem had soo verre doen versenden.

En midler tijdt, met oevlen⁸ raedt,

De Graef zijn\' eere socht te schenden? VrT) O quot; O saet des Roomschen Konincx waerdt,⁹ Wat oorsaeck had uw onbesweecken En moedich hart, van eelderquot;¹ aerdt.

Met soo verwoed\' een brandt ontsteecken?

Dat was een antwoort al te straf.

En quaelijck op zijn hoofs behouwen. Si \'o ) Dat d\'al te ronde Ridder gaf.

Doen ghy hem verchd\' uw\' boel te trouwen.

¹

achterdocht. 2 bloedverwant. 3 uitzicht 4 i^ere bescherming te mach

²

tig. S vorsten 6 ijverig 7 bedreef, behandelde. 8T)00S. 9 zoon van den waar-

Dat ick (Godt lyd liet nimmermeer)

Zy teghen die schand opghewassen;

Spraok Velsen tot zyn\' Landeslieer.

Yw slete¹ schoen mijn voet niet passen.

üe Graef verbeet zyn leedt, tot dat,

Men d\'adelycke Maechdt van Woerden,

In staetliick selschap, uyt haer stadt, .

Voor Vrouw op \'t huys van Velsen voerden.

, Doen raeokte, door verspeeten smart,-De Vorstelijcke Boel aen \'t rasen;

En heeft het smoockend vier, in t hart,

, Weer door zyn ooren, opgheblasen.

Hoe selden sal, in Minne gloedt,

^Den mondt die sraeeckt\' haer bede missen,

En ghv Hovaerd, en Overmoedt,

Hoe kundy \'s mensohen bloedt oplussen.

De Grave reed nae t Slotelijn ^üat in \'t gheboomt versclmylt zyn kruynen;

Daer Hollandt op zijn smalst mach sijn,

En krimpt voor \'t stuyven van de Duynen.

_ Duynen die by verwaeyt¹ onweêr,\'

S c/O Met grondt met al de vruchten snoepen,

Als de Noordzee en Wijckermeer _- Zich^s met onevequot; keel beroepen.

VrouwMachtelt staeckt\'haernaeldwerckknap,

Als zy die tyding heeft vernomen,

En daelde van de wenteltrap.

Om haer\' Landtsheer te moet te komen.

Nieuws van uw\' Man, mijn Nicht, seyd hy,

quot; Niet lang ghy spaenen¹¹ suit uw Minne; .

Leydt my daer \'t is om spreecken vry.

7 -vxr _ Zv ffaet, hy volcht ter kamer inne.

■Mits¹² dat de grendel gaf een kras,

Hoe seer ontsetten\'^J al haer\' leden.

De Graeve werd ghewaer wel ras,

torei^oppei^fibuiig^¹? filefcht vreer⁶8eVkaar.^*9 ongel|\'l^foT^edig.l^spe^ nen. 12 tegelijk dat. 13 intrans:

— 73

Dat woorden daer gheen proef en deden.¹ Sy riep soo luyd: kracht, en gheweldt;

Wat maeckt ghy mijn edele Landesheere ?

Waer daer een man op my ghestelt,

Ghy soudt hem met uw swaerdt afkeeren.-Hoe sy meer riep, en kermd\', en badt,

- Hoe dat hy dwong en drieschte^:l grover;

Tot dat d\'Heyllooze lust was sat,

En gaf zyn hart der wroeghingh\' over.

Nu, ducht ik, brouwt de wraeck versteurt, Den gantsohen lande quaedt met hoopen.

-O Gödt, wat d\'Overheyt verbeurt, ,

D\'onnoosele al te dier bekoopen !⁴

Tweede Bedrijf.

Geeraerdt van Velsen. Schildknaep.

Geef. Mijn paerdt staet by de brug vast aen de teughel-

(snoeren,

/Men doe \'t terstondt gherack¹ met havenen\'\' en voêren. Eer het de kouwd bevang. Schild. Met blydschap ick aen-

(schouw .

V wederkomst myn Heer, hoe ist vergaen.² Geer. De wouwjt^v Plach eens de schriok te zyn van kieckens mack, en duyven. ■\'Ghekeert ist, en hy self beilaghelt\'ⁱ inde kluyven

Van moedigher gediert. Schild. Wat, is de Graef in \'t net?

Geer. Hy is ghevanghen; en sal hier haest wesen, met De schaer van Edelliên en Heeren bondtghenooten. Hem voerend\' ordentlijck: ik koom voor uyt ghestooten

__- Met volle ren, om dees gheschiedenis bewust\'

Te maecken, aen mijn Vrouw. Waeri8zy?§c/iiZd.S\'is terust. Geer. Ik gae ter kamerwaert. Ontwaeckt mijn uytverkoren.

Geeraerdt van Velsen. Machtelt van Velsen.

Mach. Oyme. Wie weckt my? o mijn Heere wel gheboren j y

¹

1 vermochten. 2 moeten afjteeren. 3 dreigde. 4 de onschuldige, de min

²

afgeloopen. 8 met nagels gegrepen. 9 bekend.

— li —

Mijn Troost zyt welkoom. Maer, dus in de naere nacht Mijn trouwen Bruydegoom, en waerdy niet verwacht. Wat komdy met ghevaer door duysternis ghereden?

Geer. En ghy, wat weygherdy, mijn lief, uw\' waerde leden

De sachtheyt vanden bedde, en rust dus in de stoel? Mach. Ach wat kan maecken meer, dat ik uw afzijn voel, Als \'t bedde ? ach wat meer doen naer u byzijn haecken Met smart,¹ als \'t bedde? wat kan meer indachtich maecken My mynen droeven val, als \'t bedde sonder u?

Geer. quot;Verandert is het met den Vrouwenschender nu:

Ghevangen is hy, die te dwinghen plach voor desen. Mach. Van hoe veel quaets, helaes! sal ik al oorsaeck wesen! Geer. Misschien oock van veel goets : indien de Prinssen prat Haer spieg\'len willen maer, sy moghen\'² leeren, dat Geen man het recht ontwast. Die schrick van ondersaeten quot;quot;Die onlancx hield voor spel, te hoonen bey de staeten³ quot;Den adel. en de steen: met smaedich onbescheydt,quot; Te terghen \'s Ridderschaps waerdy en achtbaerheydt: Is een ghevanghen man. De Dwinghelandt nu leere,

Wien hy onsuyver heeft verreuckeloost⁵ zijn eere.

— Doet¹quot;\' u ter venster: en versaet met wraeck den gheest. • Hy komt terstond. Mach. Ach, wraeck geen schennis en ge-quot;*• \' (neest!

Geer Men sal hem, dat hy proef,quot; wat leedt is, leedt toe dryven. Mach. Ach nimmer moet ghy in leedt doen zijn meester blyven. Geer. De smaeck van \'t leedt sal hem doen leedtdoens lust ver-

(gpen.⁸

Mach. Dat hoord ik liever, dan sach zijn ellenden aen. Geer. Goed is die \'t quaedt verdraecht, en weldaedt weet

(te loonen.

Maer, wie met danck, en wraeck van beyds\'¹ sich dapper

(toonen

-- Kan vriendt en vyandt, leeft doorluchtichquot;¹ en vermaerdt. Mach. \'t Doorluchtich leven zy my nimmer soo veel waerdt. Geer. Tijdt is het, vindy \'t goedt om vensterwaert te pooghen.¹¹ i pijnlijk^-verlangen 2 kunnen. 3 standen. 4 buitensporigheid. 5 roekequot; loos weggeworpen. 6 begeeft u 7 opdat hg ondervinde. 8 den lust doen verquot;

faan van iemand leed te doen. 9 van beiden, vriend en vijand. 10 beroemd-1 zich begeven.aan van iemand leed te doen. 9 van beiden, vriend en vijand. 10 beroemd-1 zich begeven.

— 75 —

Mach. Ach! neen, gheen grooter schrick en weet ick voor mijn Die, om hem noyt ghehadt te hebben in \'t ghesicht, (ooghen; Soo gaeren souden, (laes!quot;) verwensehen \'t lieve licht.

En konnen\' in gheen\' schijn hem aensien met vernoeghen.

Geer. Maer luyster, \'k hoor ghewach² en gae my derwaerts gt;Xflc/i.Godtgeve dat ghy uten besten moochtberaên.(voeghen. J Sc^

Geeraeküt van Velsen. Graeve Floris. Gijsbert van Aemstel. Harman van Woerden..

Har. Vw hooghe spronghen zijn, Heer meester, nu ghedaen. /j Ghy suit nae desen tijdt, der voeren niet meer dryven.¹In onser handt ist, u te spaeren of t\' ontlyven.

Geer. \'t Is daer ghekoomen toe. dat ghy vervloecken suit En uyr en stondt, doen wierd verdicht de valsche sohuldt, Tot mijnes broeders last, en\'t trouwloos lack² gheweven, j ^ \'t Welck ghy hem op den hals deed\' werpen, om, nae \'t leven Mem smaedelijck ontrooft, uw klaeuwen klem\' van bloedt, Met holle giericheyt, te slaen in \'t wettich goet.

^Verrader eerloos, streep,³\' en schandtvleck aller grooten.

Gijs. Onsalich Prins, Tioe ver heeft moedwil u verstooten Van d\'eedle gloory, daer ghy toe gheroepen waert.

Door hoochgheboorenheyt, en door den vroomeu aerdt, ^ Rn \'t Vorstelijck gheluck van staetlijck\'⁷. overouwderen :^s Die tot pylaeren van \'s Lands welvaert uwe schouwderen Verkooren hadden: en u inder handt ghebreydt Den erffelijcken toom,⁹ om, met rechtvaerdicheydt.

Te stieren volcken trots: die tot verheven troone V hadden opghevoerdt; van waer uw deuchd ten toone \'Mocht, (nevens \'t loon beset¹⁰ in een vernoechd ghemoedt) Van yder zijn aenschouwt, en loffelijck begroedt. I;

Belooninghen dus hooch en hebben niet vermooghen Dy \'t hart te trecken,¹¹ nocht gheneeghentheyt ghebooghen Tot weldoen, door het welck soo talleloosen tal

¹

1 Zij die het licht zouden vervloeken om hein nooit gezien te hebhen,

²

kunnen enz. 2 beweging, iiedruisch. 3 op die wijze u gedragen. 4 vlek, smet.

³

klam, lauw en vochtig 6 smet. 7 staat voerende 8 voorouders 9 nl. der

— 76 —

— Bedeeghen¹ soude zijn, en vry van ongheval?

• In steede van uw Graeflijk hulsel te veriaeden,²Met deze perlen, soo niinlookende eieraeden.

Hebt ghy u selven (laes!) een\' vuylen hoedt besmet Met ongherechticheyt, op \'t reuckloos hoofdt gheset, quot;Verdoemende³ de gheen\'. dien vry sprack u ghewisse,⁴TMaer wie daer op den mondt klopt het ghetuyghenisse \'Sijns eyghenen ghemoeds verdelght, met onbescheydt, i Het leven vande ziel, dat is de reedhjckheyt.

eruwel, Eelmans eer te doón met valsche schulden!\' Har. \'t En bleef daer by niet./ Geer. Dat heb iok verdient

(met dulden,

■u vC /Men pass\'¹ het den Tyran. Wie door gheen\'vreese swicht, _x Maer dapper is van deucht, hy op zyn hoornen licht :■

En wie dat hjdsaem \'t juck ontfangt met heelen lyve, Daer ist laed op, laed \'op. tot hy daer onder blyvc.

Maer oft ghy my al aensaeoht voor soo slap van moedt. 4 V-jVerrader. dacht ghy niet, dat yemandt van mijn bloedt _ In hoogher eer verweent.⁸ en ridderlijcke maeghen, Die haer in duystre en licht ghewoon zijn preusch⁹ te drae--Dat yemandt van mijn groote en eedle swaghery,^|U (glien. Den Lande deur ontsien, dat yemandt van dit vry En vrank Hollandsche volck zijn dagghe soud\' ontblooten, Om, door zyn\' eyghen borst, oock dij in t hart te stooten; Tot lossing\'¹ van dit alderwaertste Yaderlandt, En wraecke vande God en Eervergheten schandt, Die van uw\' moedwil heeft mijn Eerbre Vrouw gheleeden? ücilar. Daer toe gheboren wy.¹² dat uwer dartelheden Verwaende woestichey^Tdt, die veel te weeldrich klom, Met onse Naem en Haef, na lust soud springhen om u IDat wy, in dienstbaerheydt verblulfet souden teelen Voor beulen onse soons, ons dochters voor bordeelen ? W en zyn van (T11 el den vroom en braeve stammen, die t Noyt vailich was¹³ te smaên, die bastaertspruyten niet.

¹

tot welvaart gekomen. 2 beladen 3 veroordeelende 4 geweten. 5 be

²

schuldigingen. ti betale. 7 dien neemt hij op zijn hoornen Suitmuntend,

³

schitterend. 9 trotsch 10 maagschap. 11 verlossing. 13 dacht gij,dat wij

⁴

daartoe waven geboren? 13 die men niet ongewroken kon.

En dat het Naeneef zy, God ghev\'het t\'gheenen stonde.¹ Xu trecktdenDwinghelandden Handtsehoénuyt den monde: Wat wil hy seggen ? Gijs Welck uytvluehten dicht uw geest? Flo. Ghy Heeren, ben ick niet uw wettich Vorst? Har. Ghe-

(weest.

(ihy waert het, alsoo lang ghy eer en eedt betrachte: Doen die versturven in uw goddeloos ghedaehte, Verstorf- aen ons de staf des vorstelijcken handts.

Gijs. Aen ons, die Leden zyn der Staeten deses Lands, Dien ghy \'t voorneemste der voorwaerden hebt ghebroocken. De welcke waeren op uw Huldinghe besproocken. ^Ghy swoert met daeghing³ Gods, en by gestaefden⁴ eed, Dat. ghy dit vrye volck, in oorlooh en in vreed, Berechten trouwlijok soudt, en vroonielijck beweyren;⁵ I^O-Eer dat het Graefiijck gouwdt⁸ ghenaecken mocht uw hey-Daer zijdy op gehuldt; en is u# toeghezeydt (ren.\' By eede wederom, daer op, ghehoorsaemheydt.

\'T welck doen ghy maeckte los, los wierden d\'ondersaeten. Flo. Soo steldt my dan te recht voor \'tlichaem vande Stacfen. - quot;T gheen my mjjn\' Kransse⁸ gaf, dat oordeel van mijn\' Krans. Geer. De minste van het volck is Halsheer⁹ des tyrans. Har. Des rechts uytroyer is onwaerdich \'s rechts weldaden. Flo. Vw Broeder is ghedoemt¹⁰ by wettich Hof, en Raeden.

Gijs. Ghekooren wettich, maer wel wetteloos van stem Flo. Zy streecken \'t vonnis. Geer. Uyt ghy voerd\' hetquot; teghens

(hem

Flo. Ist recht vervalscht, zy deên \'t: verhaelt het op haer alle. Gijs. Dat\'s eerst de schelm, wien schiedt het schelmstuck te

(ghevallen.¹²

Geer. Welck\' onbeschaemtheydt? dart ghy Vrouwenschen-

(der snoodt

--Ontschuldigingh bereen?¹³ Flo. Mijn leven, €!n mijn doodt Zijn Heeren in uw macht en wildy my ghebieden Te swyghen, \'k weet ick moet gehoorsaem zyn u lieden.

1 dat wij het nooit zij^ 2 kwam ons door sterven toe. 3 aanroeping. 4 geSchrevenT^\'vörÏÏeHTpen. 6 kroon 7 haren 8 kroon. 9 heer over het leven 10 geoordeeld 11 gij voerdet het uit 12 wien het schelmstuk bevalt 13 bepraten.

y pI $/-.•A\'i quot;Vvnrut /VVquot; A, lt;h itic»»ve (? . ^

78 —

4 . Indien ghy my gebiedt te spreecken, ick beken Dat ik gevallen, en niet sender schuldt en ben.

Legt over ghy h.oe ver die schuldt moet zijn ghetrocken. ^ Dit darr\' iok bidden, dat ghy niet en laet verrocken\' Vw reedlijckheyt, door tocht en hevicheydt van moê.\'³ Har. Het gheene dat gliy wilt dat nu een ander doe, /Stondt te betrachten dy doen ghy uw korselheden.\'

Door een vrypostich woordt, en niet dan gulle reden, Geraeckt aen \'t hollen, smeet den toom los in den neck: \' Daer zy niet. waeren self dan veel te hardt van beek.⁴ Flo. My leert mijn schae mijn feyl, u leer\' zy niet te feylen.

Geer. Bevaeren loodsman, sal ons uwe sorghe peylen Te voeren onse Zee ? van waer dit hart soo goedt? Flo. Ik acht dat wijsheyt nut aan vriend en vyandt doet, Des wensch dats\' u versel\': al hadse my veriaeten.

Doen ick in mijn gemoedt, verbolghen boven maeten. Besloot te doen den stap, die my aen \'t glissen⁵ bracht. Laet werden yet⁶ verschoont mijn misslach onbedacht. Door uitstek vande plaets, daer ick op was gheseeten: „ En wilt geen Vorst zyn ruymt\', naer all\' mans deunheydquot;

(meten.

Har. Wat ruymt? De woesticheyt van uwe lusten boos,

En moedwil? Gijs. Wettich Vorst en was noyt wetteloos

__ Hoewel hy, sonder het gemeene best te steuren,

• --Mach onghehouden,⁸ jae moet wesen in veel\' keuren, Voor welcke \'t vollick heeft te buyghen met gheduldt. Want wetten stelt altijdts de gheen die wettich huldt,⁹ Te weeten \'teyndt, waer toe hy yemandt gaet verheffen. Dat is, op dat die \'t volck in deuchdt soud overtreffen. Met meerder wijsheydt, goedt bejaeghen, quaedt verhoên. En stieren \'t al te recht, dan de ghemeent\' soud doen. - Dees\' wet verknoopt¹quot; den Prins, oock binden hem de wetten Die ons den Hemel gaf; en die Natuyre setten. Met diepe letters deed, in \'t reedelijck verstandt.

1 van den weg brengen. 3 heftigheid van \'t gemoed S nadat uw kor-Belheid aan \'t hollen geraakt was enz. 4 d. i. niet te besturen 5 gigden. 6 een beetje 7 bekrompenheid. 8 behoeft niet gebonden te wezen aan 9 want degeen die wettig (den Vorst) huldigt, stelt wetten vast om het doel te weten, waarom enz. 10 verplicht.

— 79 —

Dees\' moet hy volghen: al waer\'t maer ten spieghel, want Den ondersaet is op de wet ghewendt te luyeren,

Maer yder soeckt den Vorst, zijn\' wandel natekuyeren: ^Gheooi-loft achtmen quot;t gheen dat hy ghebooden heeft:

-Maer eerlijck eerst en schoon, het gheen dat hy beleeft.¹ Har. Den harder, als hy dwaelt met reuckelooze beenen ^ Beslommert- sich en \'t vee, in grondelooze veenen.

Flo. Wat eyscht ghy, voor de schuldt, dat iok tot beet\'ring doe? ƒ7* Geer. Vw leven, staat en bloedt zijn te ghering daer toe. Har. Dit is het voordeel vande grootste schelmeryen.

Dat nimmer na verdienst de straf haer kan doen lyen: — En altijdt d\'arme wraeck vindt haer verhael³ te kleen. Flo. Heeft dien zijnmisdaedt rouwt, dannietghenoechgheleên?

Gijs. Ghenoech voor hem; maer niet tot beternis van andren. Har. Leydt ghyliê binnen t\'saem den queller der Holland\'ren; lek gae de ronde doen, en selve nemen acht Hoe brug en poort versorcht, en toorens zijn bewacht.⁴ yerseeckert¹ hem terwijl, ick zal my herwaert spoeyen.

Geer. Waer is mijn Schildknaep? brengt hier ysers om te Men kan bewaeren den verrader niet te vast. (boeyen,

Gijs. Den schildknaep is daer al. Geer. Daer dient wel op ghe-

(past.

Eendracht. Trouw. Onnooselheyt.

Een. Mijn heuchelijcke troost, o lieve ghesellinnen;

Ghy die met suyver snoer, ghewent zijt op te winnen¹¹ —Vw\' vlechten silververw\' ghebleeckt van menigh\' eeuw, ^ En, met het witte floers ophuyft,⁸ dit haylge sneeuw :⁹ Wiens loftenisse¹⁰ noyt quetsuyren leed oft breucken; Die nocht van lief, noch oock van leedt uw woordt laet

(kreucken:

T\' eenvouwdich om te doen¹¹ \'t ghelaet, met schallickheydt. Ja segghen tot het gheen daert harte neen toe seydt;

0 Trouwe groot van moedt. En ghy, dien, fallen tyden,

¹

1 naleeft 2 verwart, verdwaalt. 3 vergelding. 4 van wachten voorzien.

— 80 —

_ ündiachelijcker valt het letten¹ dan het lyden.

Voldoend\' Onnooselheyt ghy siet om heind en veer, -Wat nemen, in dit landt, de saecken voor een\' keer.² Ue Twist met grooter feest ontfaên, is heel aan \'t woeden, Zy heeft doen barsten uyt ontsteeokene³ ghemoeden Der eedellinghen trots; en niet een groote stadt,

I Oft daer en heeft het gift haer adems op ghevat; Den besten leden sit de smet diep in \'t ghebeente, En loopt gheweldieh voort in \'t midden der ghemeente. Die morrend\' t\'saemen rot. Het aardtrijck, daer ik tree. Roept oorloeh oorloch, en ontseydt mijn\' soolen vree; Des ick mijn\' hielen licht, beslooten te vertreoken Vanden ghevloeckten grondt, om \'s Hemels held\'re plecken Te winnen: en van daer een volleok te bespiên, I Wiens open arm my troont,⁴ en my, te jonnen dien.⁵ Trou. Ghy die de Staeten sticht, en spoedich doet bedyen ;^r\' Die zijt der Steden hayl, en gheest der burgheryen. Der volcken vaylicheyt, der Koninckrijcken kracht; Goddin des Lar.dtbestiers, o wereltwijs\' Eendraght:

Waer ghy bevochten wordt ontseydmen\' ons ten stryde; ~Wy missen al te noodt⁸ de luwt⁹ van uwer zyde.

Onno. Grootmoghende Vorstin, \'t vernielende Gheweldt En \'t eereloos Bedroch zijn meesters van dit veldt.

Reyst ghy, wy reysen mede, en zijn van hier verbannen. Een. Aensienelijck ghesticht des Hemels wyd ghespannen,¹⁰

Die buy ten zyt omheynt met muyr van diamant, quot;quot; Ghedoptquot; met levend\' goudt; en binnen d\'heldre want.

Met Son, by Son verciert, aen d\'hooghe welfsels keurich ; ^ Deurvrohjckt met den galm van liefdes aedem geurich, quot;Die d\'aldergoedichst\' is der krachtelheden¹\'- schoon. Vw armen opent ons, o gloryrycken throon Des Alderhoochsten, voor wien alle schepsels knielen: Der sael\'ghen weeldich huys, en burch der vromer sielen: Ontfangt, ontfangt, ons, o ghy tempel overgroot, ^ Ons uw poortressen ouwdt\'^a in uw\' gherusten schoot. _ 1 hinderen,leed doen 2 gij ziet, welk een keer de zaken heinde en verre nemen in enz. 3 ontstoken in woede. 4 lokt 5 en mij aan dat volk over te geven. 6 groeien. 7 roept men op 8 noode 9 bescherming. 10 bedoeld wordt het uitspansel. 11 met gouden doppen\'de sterren.) 12 krachten. 13 vroegere burgeressen.

— 81 —

Rex/ van Hemellieden. Eendracht. Trouw. Onxooselheyt.

Pi. o. H. O Heylighe Drietal wellekom, -f/S

Die \'t wereltlijck beswaeren,¹ /

Komt ontvaeren:

En hebt den weoh ghekooren, om Met ons, volnoechde sohaeren,

Te vergaeren.\'²

Op, opwaerts stycht, al hooghei-, tot In dit verheven blinckend\' slot,

^Vervult door alle leeden,³ Met weeld\' en wel te vreeden Vrolijekheden.

Eend. Ghelucksaelighe reyen,

^Die \'s Hemels vloer beswiert⁴ met suyvre voeten.

Daer ongeneucht¹ met schreyen Haer aelven wars, aen niemant kan ghemoeten,²Noch wrevelheydt,

~~~Met prickend\'³ leydt,

De vensters darf ghenaecken;

quot;^-Noch nestelt \'tsaeghen,⁸ Noch sorghe met haer knaeghen,

Aende daeoken.

R. v. H. Sweeft in, sweeft in, ghy zijt verwacht In d\'hoochverdiepte saelen Vry van quaelen,

En als \'t ondanckbaer aertsch gheslacht

V quaelijck zal onthaelen,

In haer daelen,

Soo sullen u, o landliên mijn.

Dees\' vaederlijcke poorten zijn

Gheslooten t\'gheenen tyen.

Sweeft in, en wilt u vlyen,

Tot verblyen.

Bey van Aemstellandsche lofferen.

0 Rome, rijck van roem, dochter \'s hoochghemelden

¹

1 zorgen 2 vereenigen. 3 deelen. 4 dansen op, zweven over. 5 verdriet.

²

ontmoeten. 7 stekend. 8 vrees

³

p. c. hooft. — i. 6

- 82 —

Grnotmoedioheyts, van soo kloeckquot; opgeschooten leen, /O moeder vruohtbaer van\' boo veel\' vergooder helden, Die zijn door deuohdes kerok² ten eerslot\' inghetreên!

Die inde woleken hebfeertijdts u stoel verheven,

En uw doorluchtioh hooft gekroondt met starren saeoht. En met de necken trots des aertrijeks opgheheven,

En \'s \'t onderbrachten Zees, uw voeten hebt gheschraecht.

Ghy die hebt uytghestreckt u armen kloeck ter daede Daer selden te vergheefs het gladde stael aen blonck, Van \'t rooseroodt prieel der gulden Daegheraede,

Tot \'s laeten avonds sohemervallighe spelonck;

Godin ghebeden aen van allerleye standen;

Ontsiohbre tuchtichster der Koninghen vol prachts; Voochdes der Volcken, sohrick der feller Dwiughelanden, ___Heyl,³ en bevreedichster des mensehlijoken gheslachts.

Nu zydy immers meer niet, dan een onbegraven Ghebalsemt lijck, verselsohapt met bestoven kleên, Beraechde Croonen, opghehanghen Scepterstaven, En waepens uytghedient, en swaerden afgestreên.

Dan peynse niemandt dat hy zal te boven raecken De mooghentheyt⁴ des Luox, oft trouw\' haer wayflen yet: Haer speelkindt, daer zy lang in minnen om te blaecken En op verslinghert scheen ten laetsten zy verliet.

Sich niemandt en beloof dan,⁶ eenich ding ter hoede⁵ Te brenghen, teghens quets van droeve sterflijekheydt, Door sorghen kommersieck, oft stortinghe van bloede. Oft staedich sloven van bezweeten arrebeydt:⁷

\'t Zy dat hy onderstaet,⁸ de Volcken t haeren besten Te stichten burgherliick door wetten wijs; oft tracht Voor eyndeloosen tijdt, Eeldoom⁹ en oer te vesten,

In zijn doorluchtich buys, oft Vorstelijck gheslacht.

Oft dat hy bezich wroedt, met schatten te versaemen, H öVoor zijn\' naeneeven¹⁰ dwaes, soo verre boven maet. Dat zy in \'t darde lidt haer zynes sullen schaemen, — En dichten ouwders valscli¹¹ van heerelijker staet.

1 aan._f 2 vereering. 3 toevlucht. 4 macht van het Toeval. 5 Niemand helove zich zelf. 6 in bewaring tegen de vergankelijkheid 7 arbeid met zweet bevochtigd. 8 onderneemt 9 Adel 10 nakomelingen. 11 valsche ouders van hooger rang.

— 83 —

Ghestellet zijn al t\'onverwiokelycke¹ paelen,

Den aertschen grootheên, van den noodt onwinnelijck Die parst ten gronde \'t swaer, en dwingt het hooch te daelen: Die doemt het murwe fruyt ten pluyck,¹ het ryp ten slijck.

Der saecken beurten, en der Staeten wisselinghen,

Roert om haer handt gheswind en nimmer woelens sat. Dees\' heeft ten laetsten u, o Rome grootst der dinghen.

Door onontworstelbaere stormen afghemat.

Och had zy konnen oock de boose lusten breecken.

Daar uwer Koninghen gheslacht is toeghewendt!¹ En had doch Brutus, met het loffelijcke wreeoken,

Omsiende\' vreese den naekoomers ingheprendt!

Soo souden nu ter tijdt de vreese wy ontbeeren.

Die ons beleeghert heeft met anxten en verdriet.

Maer, laes! het lichte luck noch trouwe wraeok verloeren Der grooten kinderen haer woesten moedwil niet.

Nu is \'s Lands rust ghesteurt, de swaerden uyt de scheeden. Ghy Helden hoochghemoedt, ghy Burghers trots, besiet Erlegt- in u ghedaoht, besint, eer verder treeden, Aen welcken gruw\'len ghy der poorten sleutels biedt.\'

Keert buyten, buyten keert dat beest ontstelt van harssen, Den goddeloosen Krijch: en bouwt hem glieenen brug,

Dien \'t met bebloeden beck in \'t yser lust te knarssen. Men kan wel nauwlijcxs, doch men kan nu noch te rug.

Maar t\'hans,⁸ als \'t al vervuldt sal zijn met schrick en duch-Door \'t overromplen en verwoesten van het landt, (ten, -Der sclmyren droeve smoock, en het verbaesde vluchten Der huysliên opghejaecht. der slooten lichten brandt;

Sal yder achten, dat zijne\' is de grootste schaede,

En zijn de beste kans, in \'t wrockighe ghemoedt;

En luchtich \'oopen doen zijn ooren tot het quaede, /

En niemandt luyst\'ren nae verdrach oft vreedes goedt. \'IV

¹

onwrikbaar. 2 de onverwinnelijke noodzakelijkheid. 3 pluk. 4 toege

Derde Bedrijf.

Harman van Woerden. Geeraerdt van Velsen. Gijsbert van Aemstel.

Har. Ik koom het inder yl daer alles -deur ghevlooghen. De poort is wel bewaert;¹ de brugglien opgetooghen; Op elcken tooren is een schildwacht uytgheset; Hej: wachthuys vol kryoels; een yder rustich, met De waepens byder handt; en niemandt suf van allen. Verseeckert houd iok ons voor schielijck-overvallen: , Ten sy selfs \'s Hemels haet ten oorloch ons ontseg.²Geer. \'T en is de meening niet te wachten na beleg.³Maer, om bequaemelijck de saecke te voltrecken, Vereyscht den tijdt, dat wy \'t verborghen⁴ nuontdecken Aen neef van Aemstel, als een treflijck medelidt Van ons\' verbintenis. Gijs. Wat \'s dat verborgens? Har. Dit: Van al die \'t vaederlandt ghetrouwe liefd\' toe draeghen, De gulden vryheyt, en gherechtigheyt naejaghen, lek wel gheen\' aenstoot vrees\', zy prysen ons verdrach: Maer op haer hulp men oock sich niet veriaeten mach. In quaeden saecken wordt den hevighe bedryver, \\ Met haesten aanghevoert, van⁵ zijn verblinden yver: —Gherechtighe aenslach sloert,⁶ door het beleydt, enraedt Des juysten redens die nauw uyt haer tredt en gaet. Soo sullen zy: des waer daer op te wachten, dooien. D\'onkundighe ghemeent heeft d\'ooghen inde soolen; En blindeling verkiest, en blindeling versmijt;

En vaeck: mijn leven sterf, mijn doodt die leeve, krijt. Des vaylich nerghens wy in \'t landt zijn vande Graeve. Gijs. Hoe dan doch toe ?⁷ Geer. De Vorst die onder zy nen stave,⁸ \'t Ghehooraaem Eng\'landt buycht, en heeft in zyner macht, De kindren effen ryp⁹ te scheyden van gheslacht-¹⁰ En ouwders eeuwelijck (hoe seer het oock doorsnyde, Haer overhangend hart) en prestense ten stryde,

¹

bewaakt. 2 ons oproepe ten oorlog. 3 een beleg af te wachten \'

²

geheim 5 meegesleept door. 6 gaat langzaam. 7 hoe dan toch? 8sob

³

ter. 9 pas volwassen 10 familie.

— 85 —

I Met booghen handich tay, en flitschen scliarp van dop: \'t Zy dat hy drieghe¹ met besohreylijck oorlooh, op Te koomen² den Franchoys, wiens speer hy nietlaetroesten; Oft met verslinnend\' heyrtooht Schotlandt te verwoesten; Olt te versteuren, met het yser blank en \'t vier,

In zyne nachten lang, den ongaatvryen Yer: t j l-f Dees heeft hem vast ghemaekt \' by scliriften, en by apraecke¹ Van eeden digr, ghelooft\' t\' handthaven onse saecke. Des den vep\'aeder hem te geven inde handt Wy hebben, ons in zijn\' bescherming ende landt. / Har. Daer is des Graeven soon de Prince lan met naemen, Dien d\'eer ghebeurt is van in echte te versaemen.¹\' Met \'s Konincx dochter, dees als vande rechte struyck,quot; Een onbesproocken spruyt, sal men, naer ouwdt ghèbruyck, ^Doen sweeren \'t onderhouwt\' van alle vryicheden,

Die \'t land oyt had voorheên, oft hebben mocht met reden; En boo bemoffelen⁹ zijn handen, dat hy \'tspel.

Door hoochmoed, echter ons niet weer in \'t war en stel;

Maer heb eerbiedelijck het Engelsch Hoofdt te vreesen: En als hy sal ghehuldt op dese voorwaerd wesen, Verheffen tot den naem zijns vaders. Dezen vondt Is d\' eenighe uytcoomst die wy hebben, des terstondt, (Want ons gheen ding soo quaodt als sloffen is oft slepen) ^x Bestelt¹⁰ ons, neve, drie vande beseylste schepen ^Ghy kendt dees hoeck,quot; ghelijck u volk de schipliên doet. Gijs. Hoe schepen 1 \'k ben ghescheept daer ick med\' over moet. ^En vind my soo ver t\'Zee¹² met u verhaeste kielen. Dat ick, helaes! vergheefs nu omaie naer myn hielen. Maer weeldrich Wtrecht, o Biaschoppelijcke stadt! Soo ick noch binnen uw strijdbaere vestena sat. Ik braebte den Tyran in handen niet den gheenen, , ^Die min het vaderlandt als eyghen wraecke meenen¹³ --De waerheyt is (ghelijck ick gheenains enbeneen)quot;⁴ ^ Dat ick in handeling en vruntschap¹⁵ ben ghetreen.

¹

dreige. 2 opkoomen = aanvallen. 3 verbonden 4 het uitspreken 5 be

²

loofd 6 zich vereenigen 7 stam 8 het onderhouden, nakomen 9 belem

Op uw aenhouwden, met de Vorsten ons ghebuyren, Eer datmen yets bestonde; om binnen haere muuren ✓ Uytvlucht\' te vinden en niet sender toeverlaet Te weten, by al dien misluckt waer onsen raedt, En aenslach vol ghevaers: die \'k helpen heb beginnen, Met goeden yver, om gheleghentheyt te winnen,

Tot het vergaederen der Staeten, \'t welck dus lang, —De schalcke\'¹ Dwinghelandt door slimmer treecken gang,²- Door dreyghen en ontsioh,⁴ gheweeten heeft te weeren.

Maer toegang in den land t\'ontsluyten vremden Heeren, , vOm groote steeden met driesohende⁵ slooten vast Te dwinghen: \'t platte landt te treên met overlast Van knechten⁶ tuchteloos, en overzeesche koppen; Met oorloohsvolck uytheemsch ons\' vestinghen te stoppen: Te setten d\'Eedlen van haar ampten: Borghers rijck Van hunn\' vryheeden oudt: Huysluyden op den dijck:-,\'t Was noyt mijn meening. Geer. Wie kan ordentlijok ver-

(quicken.⁷

Een\' staet ter doodt toe kranck, en weêr in orden schicken, quot;Als d\'Opperoverheyt⁸ onordlijck wordt beliedt?⁹ Har. Dat konde d\'eerste nocht de tweede Brutus niet.

Nooht die in \'t vrouwenkleedt¹⁰ als mannelijok bevryder | Zijns Vaederlants hem droech. En waar \'t dat het een yder Soo nauw soud nemen als Epaminond en ghy.

Doen Thebe, en Hollandt nu, bleef in de slaverny.

Geer. Dan waer het straffeloos de volcken te verslinnen.^ Gijs. Onordens al ghenoech, laet orden eens beginnen. Har. Dat sal \'t, wanneer de Graef sal zijn in \'s Konincx handt. Gijs. Siet toe, siet toe, ghy scheept \'s Lands welvaert uyt

(het landt.

Geer. Wie is dat? de Tyran, dien wy te samen vinghen?

Gijs. \'s Lands hoocheytquot; ist, die ghy verraedt aem vrem-

(delinghen.

Geer. Men sett\' een\' billick Prins, in Dwinghelandt zijn stoel. Gijs. Hoe lang doch billijck ? tot dat hy sich meester voel ?

¹

soldaten 7 verlevendigen, herstellen. 8 opperbestuur 9 beleid 10 De The-

²

banen, die in een vrouwenkleed hun vaderland bevrijdden. 11 souverein.

— 87 —

Har. Sijn levens heele loop doet hem voor goed befaemen.¹ Gijs. Het sy soo; wie wil borgh zijn voor zijn\' erfghenaemen? sGeer. Dat is te ver ghesorcht. In tusschen dach en raedt,\'³ Gys. Noyt sorchd\'hy ver ghenoeoh, die sorchde voor een\' staet. Har. Ghemeenlijck komen voort de vroomen vande vroomen. Gijs. En als die reghel mist, dan is het omghekoomen.³ /

Geer. Men kan een\' Vorst zijn macht bepaelen by verdrach. \'Gijs. Volvoert dat, als zijn vremdt krijehsvolck u overmaoh.⁴ Har. Wat middel soudt ghy dan goedt vinden te ghebruycken ? Gijs. Den Graef, en Gratflijckheythaer wieken wel te fnuyoken. Doch niet door vremdt ge weidt; maer nae voorouwders seên. Beschrijft de ridderschap, beschrijft de groote steên,

Daar d\'opperheyt⁵ by staet; en laat die wederhaelen⁶ De buytenspoorsche macht in d\'ouwbesette paelen.⁷ Ick waarschuw, noch ist tijdt, verblindt u niet de wraeck. Har. En soo de Staeten haer niet kreunen onze saeck?⁸ Geer. Oft soo zy, den Tyran ten diei;8t, ons teghen spannen? Gijs. Wil \'t beste deel des volcx verbeert zijn van Tyrannen, — Het oordeel staet an haer; des dulden zy,⁹ elck een Die dulde dan met haer, oft geev\' hem elders heen. Want stootmen dit om, \'t bchuym van Burghers en van Boe-Dat sal ghelijck als ghy, den Prins te landt uytvoeren; (ren En soo zy \'t vinden goedt, met lasterlyck bedryf. Hem tasten aen zijn\' croon, hem tasten aen zyn lyf. Des, soo gh\'u niet en wacht hier verder in te moeyen, Soo sullen eeuwelyck verspuwen,¹⁰ en verfoeyen De tydtghenooten en naeneeven uwen naem En. oft ik \'t met u stond,¹¹ soo waer \'t noch onbequaem, Dus inder yle, volck en schepen toe te reeden. Har. Dewyl de saeck by u dus staet, ik ben te vreeden

Dat wy ons in de rust van dese nacht beraên.

Geer. Soo ghy my overstemt, ik moet \'er onder staen. Maar sal doch nimmermeer \'t hier blyven vaylich vinnen. \'-Gijs. Noyt isser heyl ghevolcht uyt raedt van bystre¹² sinnen.

1 bekend staan. 2 ongeveer ens „komt tijd, komt raad ¹¹ 3 gedaan 4 overheerseht S souvereiniteit 6 terugbrengen 7 gebied 8 om onze zaak

9 daarom, wanneer zii iiiden. 10 al spuwend verachten. 11 met uauaoürg. ¹² —

Ay reddet d\'uwen en toont van reden wat meer blycx. Har. Goe nacht soon. Gijs. Neef, goe nacht. Geer. Ick wensche u

(desgelijox.

Geeraerdt van Velsen. Machtelt van Velsen.

Geer. \'t Was wel dat wy de grondt voor Aemstel eerst verswee-

(ghen.

Wy hadden anders hem niet in \'t verbondt ghekreghen. \'t Is quaedt yet aen te slaen\' met nauw ghesette liên. Mach. Myn Heere, zydy daer ? wat quelt u ? over wien (eken.

Is uw misnoegen? Geer.\'t Schynt oft Aemstel soud beswy-Mach. Hoe dat? Geer. Hy nycht tot raedt, die geensins vaylich-

Te werek te stellen\'¹ is, nooht wel gedyen kan. (lycken Mach. Wat doch?\' Geer. Maer sachtelijck te hand\'len den

(Tyran.

Mach. Indien een vrouw betaemt te segghen liaer ghevoelen, Soo bid ick laet den brandt van onse smart bekoelen, Sooveel dat onse leedt, en de besondren haet,²Niet boven liefde van \'t ghemeene best en gaet. Geer.\'klleb groot verlanghen na mijn Schildknaeps wederkee-De welcke ick heen heb,³ om antwoordt te begheeren, (ren, Dat d\'uytcoomst van de saeck, ontdecke naéckt en klaer, Nae Muyderberch gheschickt,⁵ aen Timon tooveraer. Ick gis, hy is nu wel ten eynde zynen paede.⁶ Mach.Wat quaeder raetsman, lief, daer ghy mee gaet te raede! Geer. Wat sal ik maecken?⁷ een begheerte sonder maet, My \'t harte nimmermeer te snerpen af en laet, Om weten wat gheluck wy hebben te verbeyden. \'t Sy dat wy laeten ons van Aemstels sinne leyden: Oft datmen \'t aende gunst der winden hanghen sal; \'t Is rondom vol ghevaers en \'t geit my boven al. (tranen. Mach. Helaes! Geen Soo niet mijn troost, mijn\' siele, spaert u ^ Van⁸ vaeck ick my en van vermoeytheydt voel vermanen.

¹

zonderlijk. 4 boort bij geschikt. 5 dien ik heb gezonden naar M. om

²

antwoord te vragen, dat enz 6 aan het eind van zijn weg, tocht. 7 wat

³

zal ik doen ? 8 door.

— 89 —

Mach. \'t Is wonder dat u die bevinghen niet veel eer.

Geei-, Treed in. Mach. lek volch, mijn lief. treedt in en geeft

(u neer.¹

SCHILDKNAEP.

Myn leven, hoord\' ick vaeck en meenichmael ten breesten Van spoook ghewaeghen, en van toovery en gheesten:

Maer ondervond noyt yet, doch \'t hooren en het sien Van sulck bedrijf somwijl ghetuyghen kloecke lien,²- En die niet zijn ghewoon de waerheyt te bemeus\'leri :^;i Des ick wel \'t meeste deel, maer al niet houd voor beus\'len. _x Als ongeluck my parst, vind ick my heuchlijck som/ En somtijts treurich, dat ick niet kan sien waerom,

Komt dat by gheesten toe,³ die swyghend\' inne sluypen, En onse sinnen, door haer binnenste, becruypen? Oft maecken sonneschijn, oft buyich weer onstuym. Den menschen nu een droeve en dan een blyde luym?

Doet al uw best, somtijts een licht ding sal u missen: En somtijts rolt een\' saeck van selven teghens gissen.⁶ Zijn \'t gheesten, die alsoo beschertsen⁷ ons verstandt? Oft is het wildt gheluck³ des werelts allerhandt? Som schynt te pieken yet op ons van alle zyen: Som waarschuw t yet; oft helpt; en schynt met ons te lyen. Wanneermen daer op let, dunckt my gheloovens waerdt, Hoe datter gheesten zyn, van goede en quaeder aerdt. Den quaeden gheesten eer van wijsheyt toe te schryven; Aen⁰ haer te soecken heyl en raedt in ons bedryven; En is, na dat ick kan bevroên, niet wel ghedaen. S Nochtans belast myn lieer my daerom uyt te gaen. Een ander van zyn hals dus duydend¹⁰ had gheschoven Zijn» Heers bevel! Ick leg de toortsen inden oven.quot; f)} /, Hoe dat ick naerder koom aen Muyderberch gegaen. Hoe dicker lucht; of laet ick \'t my te vooren staen?¹-

¹

leg u ter ruste. 2 kloeke lieden getuigen er van soms gehoord en

²

gezien te hebben 3 bemorsen. 4 soms vroolijk 5 komt dat door geesten.

³

ik het ihij.

— 90 —

Hier, in verloeren hol en hegghen naer beloocken, Timon de Tooveraer van niemant onbesproocken,¹Versclmylt zyn haetlyck² hooft, \'t Verkeerde schepsel leydt En wallecht vanden dach, en alle lieflijckheyt.

/ Zijn eyghen lichaem niet en wenscht hy wel te tieren:³Maer acharp ghebeent, bekleedt met onderaertsche spieren, Is schoonheyt in zyn sin; een\' kinne dien de sohayr 9 ^ fl H®⁶¹quot; ruyeheyt noyt besnoeyde, en onghekemmet hayr,

/ En van gheaohroookten⁴ huydt de rimpels hem vermaecken; Lantaernhoornlch ghesicht, holl\' ooghen, hooghe kaecken. Onsaelioh mensche is dan uw wysheyt onghemeen „ Ghebonden⁵ aen dusdaenighe wanschaepenheên?

Oft kan de dwaesheyt yl van jonghers en van vrouwen, _-Aen desen woesten schijn¹¹ te lichter toe vertrouwen Verborghen weetenschap? voorwaer het mochte wel, Dat dit en al uw doen, niet waar dan guychelspel. Ick sal quot;t doorsien. Wat kan \'t my meer dan u doch deeren? Hou, luystert, constenaer, die met afgrijslijck sweeren,⁷ 9 *\' \'T Haylloose vollick dwingt⁸ des afgronds naer ick hoor. - Tim. Ick hoor.

Schild. Ghy die mijn* eyghen stem te rugghe kaetst in \'t oor.

En antwoordt met mijn mondt, waer zydy met u wonder? Tim. Onder.

— Schild. Indien ghy u vermeet te wesen een\' vermonder⁹ Van \'t gheen dat sal gheschiên, soo gundt dat ick coom in. Tim. Coom in.

—- Schild. Op saecke van ghewicht ick hooren soud\' uw\' sin.¹⁰ Wat raet om \'t hol zijn deur te vinden in dees\'hoecken? Tim. Soecken. (vloecken.

Schild. Ik soeck vergheefs, en soud mijn\' ooghen schier ver-Maer hier is \'t duyster, leydt de wech hier nae beneên? Tim. Neen.

Schild. Alquot; is het dicht, waar ick het loch¹² te vinden meen.

Seght vanden ingang my, bid ick, een merreckteycken.¹³ Tim. Eycken.

¹

door iedereen besproken. 2 leelijk 3 dragen. 4 verschrompeld 5 verbon

²

den. 6 uiterlijk. 7 vloeken 8 behèerscht. 9verkondiger 10oordeel Halles.

³

12 gat 13 kenteeken.

— 91 -

Schild. Hier staetse, maer het oogli gheen\' ingang can be-

Komt buyten liever ghy, verwachten u ick sal. (reycken. Tim. Ick aal.

Schild. Waar wildy dat ick toef, beneden in het dal,

Dat vol van liesen¹ staet, oft liever hier ter stede?

Tim. Ter stede.

Schild. Ick bid u helpt my voort, \'t is middernacht aireede.

Wanneer soo sal u const doch coomen voor den dach?

Tim. Voor den dach.

Schild. Beginnen suit ghy dan al sonder lang verdrach;² De Son, om dees\' tijdt \'s jaars is niet ghewoon te luyen.³ Wat sien ick? d\'eycken leeft. Het aardrijck met de cruyen,-¹ Rondom de wortel schudt. De boom springt uyt zijn\' grondt: Die waesemt roock, en vlam, och dit\'s de hel zijn mondt. ^ O Och, dreyghen vande doodt my noyt soo seer vervaerdey

ScilILDKNAEP. TlMON.

Tim. Hier ben ick Timon, die in waeter, lucht, en aerde,

Voer over gheesten, spoock, en ickers⁵ hecrschappy.

Al, waer de wereldt af verschrickt, dat schrickt voor my. In \'t diepe vander Zee, door cracht van heylloos rymen, pi Becommer ik¹ de Son. Ick doe de Maen beswymen, J Dat zy haar doodtvërw set, de winden, sonder toom - Aen \'t rennen, schut ick² cort,³ en maeck een\' doode stroom. En mits⁹ het my belief, help ick haer weêr aen \'t hollen.

En schud den Hemel, dat de starren suysebollen. fa |/Q Ontbinden¹⁰ can ick de ghemoeden vande min: J En andren weder stuyr ick harde sorghen in.

By naere middernacht niijn\' eunjers¹¹ ick doe draven Het kerckhof om, en driesch¹² de dooden uyt de graven, En brBeck haer ysren slaep: en dwing haer vaerdich, dat Zy my aenwysing doen, van een verborghen schat;

Oft van cleynoodien voor veel jaeren al verlooren.

Oft wil ick weten \'t eyndt eer dat het is ghebooren,

¹

1 lisch. 2 uitstel. 3 luieren. 4 kruiden. 5 aardgeesten. 6 houd ik terug.

²

houd ik tegen 8 in korten tijd. 9 zoodra. 10 los maken 11 toovenaars.

³

12 jaag op

— 92 —

Van eenighe aenslach; sulcx sal by een\' glieest gheschien, Die door d\'omstandigheên vervollichs noot\'can sien.

Eyscht wat ghy weten wilt. Schild. De Velaer heer ontstee-Met eedel gramschap, om de schennisse te wreecken, (eken Bedreven aen zyn vrouw, heeft als een moedich man, Zijn\' handen cloeck ter daedt -gheleydt aen den Tyran: En houwdt op \'t Muyderslot ghevanghen den miadaedighen. — \'t Glieluck^J wat dreycht het? sal\'t sijn aenslach begenaedi-

--Qft waer het beter noyt in dit ghevaer ghetreên ? (ghen ?

—Tim. Vertoeft soo lang dat ick behoorlijck toe mach reên.³ De mondt van eenen gheest u \'t antwoordt sal verclaeren. Verschrickt niet, wat haer voor ghedaenten openbaeren; Want alles is in dwang( van dese roedes craeht.

Schild. Daer coome wat het zy; al quot;t gheen dat ghy verwacht. Dat ben ick wel glietroost, en zijt ghy voor de schaeren Der hellen veylich self, ghy suit my wel bewaren.⁵ Tim. Nu luystert nae my, ghy driekoppigh\' Hecate, Som vol, nu rechts, dan slincx, van trony hallef snee;quot; O grootste dwaelster, die de duyster mindt, van sessen Ghy die in u ghewouwt^ hebt alle tooveressen,

let van liever leede¹ op beevaert, en ghelol;\'quot; Nachtloopster, luystervinck. weêrmaekster, groote kol. En ghy ghekroonde draeck, vol van verbolghen steunng,²Die \'s Hemels burghery afvallich bracht tot scheuring,¹² En worpt u op tot hooft des heyrs dul opgheruydt. Die \'t muytensuyrst bequam. en noch ghestadich muyt, Aenhissend\' Hemelwaerts uw\' boos\' wanschaepen schimmen, Hoe wel nu t\' sinck¹³ soo diep. als ghy dacht hooeh te klim-

(men.

Tyran des sulphurpoels, voor wien den afgrondt beeft. En al wat onder Maen, de wereld ommesweeft. Van toovergheesten, tuck op kruyden en venynen; Oft onderaertsch ghedrocht gaet waeren inde mynen. V lieden ick besweer, door dese teeckens plat,

¹

wat noodzakelijk volgen moet, 3 noodlot 3 spreken i onder bedwang 5 behoeden. 6 de maan. 7 van de zes dwaalsterren 8 macht 9

²

aanhoudend. 10 met dikke tong zingen. 11 verstoordheid 13 nl. Lucifer. 13 in de laagte.

— 93 —

Door dese beelden die ghemaelt staen op dit bladt,

Door dese naemen, groot by Arabiers en Mooren.

Door dese roed\', en door de kracht daer in beswooren,

En door \'t versteurt¹ ghebeent van desen circkel rondt, | Dat ghy versohynen doet alhier voor my, terstondt Een\' gheest, gheswind op reys, deurtrapt, rondommeswie-Betweeter, tydingsieok, bemoeyal, en nieusgierich, (rich,²En die van looghentael te spreecken voor myn schrickt.³De maen ghehoorsaemt reed, zy heeft my toegheknickt: Der hellen Koning meed\'; oft ick ben onervaeren,

Want d\'aarde loeyt van anxt. en arbeydt om te baeren.

Helsciie Gheest. Schildknaep. ïimon.

Hel. De Vorst der diepten sohickt⁴ my, uyt den helschen brandt, Onwillich, maer door dwang zyn\' vaerdighe ghesant. Om, Timon, op de vraech, die ghy hebt voor te stellen, t\' Antwoorden. Vraeeht maer cort, en oorloft⁵ my ter hellen. Tim. Den Graef van Hollandt houdt de Veiserheer gevaên, (7jr-/ \'

Te Muyden op het slot, seght hoe \'t hem sal vergaen./X Hel. \'t Is wel van hem versint,⁶ _ry

Dat hy \'t sich onderwindt.⁷ (tyding draeghen,

Tim. Vaert heen, ghy hebt \\ oldient. Hel. Ick vaer. Tim. Dees Ghy jongman, moocht uw\' Heer, dien zy wel sal behaeghen. Op looghen ghy den Gheest suit vinden⁸ nimmermeer.

Schild. Ik gae dan, Timon, dit laet u te loon mijn Heer, \'t Is onghelooflijck dat soo wonderlijcke saecken Niet inder daedt geschiên, maer dat haer menschen maecken. En ^lieven valschen schijn. Nochtans haer maeckt verdacht, Dat zy dusdaenich spel niet spelen dan by nacht;

Een\' tijdt die gunstich heelt \'t litteecken van de looghen.

Laet sien, hoe aprack de Gheest? icksoudt \'tverghetenmoo-\'t Is wel van hem versint, dat hy \'t sich onderwindt, (ghen. Hoe nu? het woordt versint, men dubbelduydich¹\' vindt.

Is \'t van myn Heer versint,¹⁰ met sinnen wel ghesleepen? ƒ .

¹

verontruste, uit het graf gehaalde 2 rondomdwalende. 3 schrikt om leu

²

gentaal tot mij te spreken. 4 zendt 5 geef mij verlof om heen te gaan. 6 be

³

dacht. 7 onderneemt, durft. 8 betrappen 9 dubbelzinnig. 10 uitgedacht.

— 94 —

Oft heeft hy aioli versint,¹ en wel te deeoh vergreppen? Wie leydt my uyt hoe ick dit nemen sal? Ia, ja,

Nu dat het ommekomt-\' vind\' ick my even na.

Rey van Aemslellandsche loffren.

Och lioe veel beter waer het noyt te zijn ghebooren. En \'t licht te missen.

Welcx min² zoo meenich meenich mensche doet bekooren

_ Tot schendich glissen:³

Als uyt voorouwders snoodt te zijn ghesprooten;

En wesen van \'t veracht,

V/O tOOnsuyvere glieslacht.

Verworpen looten?

Al wie dat het ghenot van haer begheerte vijnen,

Door boose daden,

Dien moet haer lust, met naesmaeck quaet, in cort ver-Den Heer\'¹ tot schaeden. (dwynen,⁴

— En \'t leeljjck ongherucht⁵ sterft t\' gheenen stonden; —Maer wispelf naer en voor.

Met vaele wiecken, door Der menschen monden.

\\ lt;rVO Gheen ding en isser, dat soo seer verleydt de vroomen Van vroomheyts weghen.

Als slimme⁹ voorgang; meest van ouwders, en van oomen

¹

.Tot quaedt gheneghen.

jDttÜIn haerliê spoor, zijn\' voeten onghebonden,

²

— Hoe veelequot; doen te cort, helaes! dan haeren neven. Naecomelinghen,

vO^fiJDe gheen\',¹² die door bedompte tocht¹³ des moeds ghedreven In schanden springhen!

³

1 vergist. 2 ggfoan*flt;, vguffiij r*. 3 de liefde waarvoor 4 uitglüden, vallen.

⁴

slechte roep, kwade naam. 8 zweeft. 9 slechte. 10 bekommert zich niet om zijn

⁵

voeten, waar hij die zet. 11 hoe zeer. 12 onderwerp van den zin. 13 bedwongen

— 95 —

jhelijek de Velaer heer, die gaet besluyten,

Dat hy, om wraeex versaên,

s Lands hooeheyt wil verraên.

Aen macht van buyten.

My lust in \'t claechbadt, (laes!) weemoedelijck te treeden Nae druex vermaenen,¹

En my te wasschen heel van boven tot beneeden;

In laeuwe traenen:

0 raensohen broosoh! hoe glad is voor u allen Heylsaeme deuchdes baen;

Daer niemandt seecker staen En can voor \'t vallen!

Tot noch toe Velsen ging. soo \'t scheen, dat³ niemandt Zijn\' treeden spande. (vaster

Nu is helaes! helaes! zijn lof verkeert in laster:

Zijn roem in schande.

Voortaen sal elck, die plach te prysen, smaelen;

Voortaen sal niemandt meer, j Om d\'onbesproocken eer.

Zijn huys op haelen ³

0 Ghijsbrecht, waerdich\' Heer van onsen vaderlande,

Wijs, goedertieren:

Die daer den claeren Aemstel met zijn\' groenen rande Hebt te bestieren;

Hoe is oock d\'inslacli¹, u bedeckt ghehouwen?

Hoe zydy ingheleydt, c Door uw\' trouwhartieheydt.

En goedt betrouwen ?

Nu vreese een yder, die ghetroont\' wordt om gheswooren Aenslach te maecken,

Dat daer yet anders schuylen mach, dan \'t schijnt ghe-In \'t hol⁷ der saecken; (schooreu⁶ -

Soo datmen liohtlijck comt, door \'t valscli bedieden,³ Niet in ghevaer alleen;

Maer nae te jaeghen \'t gheen Men meent te vlieden.

¹

door mijn lijden gedrongen. 2 zoodat. 3 vermelden. 4_ van het weef

— 96 —

Niemandt verlaet sich hier op edel\' oft oneele,

Vrienden oft maeghen.

Want, die te saemen spannen, doen \'t, ten meestendeele. Door haet te draeghen;

Oft hoop¹ tot hooghei- luck, bey d\'eer vergheeten:²Neemt Aemstel uyt haer rot;

Wiens wit sal liefde tot \'s Lands welvaert heeten? /

Vierde Bedrijf.

Giieest van Velsen. Graef Fi.oris.

Gheest. Wee Graef van Hollandt, wee Graef Floris, wraeck lt; (wraeck, wraeck

Zy over u, die in mijn bloet vondt suloken smaeck. V, die my afghesneên den draedt\' eerst aengheheven,^{4 0}My uyt den arm ontruckt het alderliefstè leven.

En my ontweldicht hebt des blyden lichts glienot; En schendichlyck berooft van \'t costlrjck overschot Der soete, en van natuyr my noch ghejonde daeghen; Van \'t selschap smaeckelyck van vrienden, en van maeghen En alles waar het hart zoo teeder over hing,

Met bitter scheyden en verlies van alle ding.

Ghy die dder hebt ghemaeckt myn lichaem tot een leêghe -- En maxeloose⁵ romp; ten akelighen weghe ^ Ghesleten van het spoor dat nae beneden⁶ leydt. , My stuyrend henen⁷ af, in myner eensaemheyt;

Om met het fluystrend volck der geesten te vergaeren. En sonder sonneschijn en sonder lucht te waêren. Ghy rechter rechteloos, nu is uw tijdt naeby, — Wee Floris, Floris wee, te wraeck ontseg⁸ ick dy. Dit wreeckvyer, dese toors. die seyndt u \'t recht vergheten. De vlamme seng\' u \'t hart, en knaeghe dy \'t gheweten. _ Flo. Oyme! wat schrick is dit, die my de stem besluyt?¹⁰

¹

door hoop nl. op hoop. 2 eervergeten- 3 nl. des levens. 4 pas begon

²

nen. 5 vonnelooze. 6 naar de onderwereld. 7 hierheen. 8 roep, 9 het ver

— 97 —

Mijn hayren staen te beroh, het sweet dat bi-eeckt my uyt. Wat anxt beklemt my\'t hart? och wat is my verscheenen? Mijn tijdt naeby? o ramp! hoe wroecht mijn\' borst toI pee-. Heeft my de gheest gheraeckt? of is het dat, soo flucx, (nen!¹Ick die bevanghen was met dronckensohap des luox, En sluymervallich. word gheweckt van mijn verslegen moedt;²lt;En mijn gheweten nu benuchtert^:1 door de teghenspoedt? Ayme! \'k sie noch den geest, en bloed dat wraecke raest. 0 Velsen, Velsen!

Geeraerdt van Velsen. Harman van Woerden. Gijsbert vanAemstei.. Graef Kr.ORis.

Geer. Wie vereyscht³ my soo verbaest? (pen.

Flo. O Velsen! Geer. Wat\'s \'er gaens? op ridders, op, en knae-Op Woerden, Woerden. Har. Wat ist onraedt? waepen,

(waepen.

Op Aemstel, Aemstel op. Gijs. Hoe? vyand? wat\'s \'er of? —* Beleert* hy \'t slot? oft is hij inden binnenhof?

Har. Waar ist te doen? Geer. Van wien is dit gherucht⁶ begon-Flo Van my, o Velsen! die van anxte ben verwonnen, (nen ?

En sprack u gaeren. Geer. My alleen, oft d\'ander meê? Ho. Alleen. Ick ben gheparst aen u te soecken vree.

Geer. Wat segt ghy Heeren? Har. Doet.⁷ Gijs. \'t Wort van my

(goet gevonden. Har. Wy gaen dan weêr te rust. Gijs. Ghy moooht zijn hart

(doorgronden. Geer. lok sal hem hooren. Wel, wat, Floris, wildy doch?

Geeraerdt van Velsen. Graef Floris.

Flo. lok deed u onghelijck, och, neef van Velsen, och!

Geer. Wat kendy⁸ aen het gheen dat yder oopenbaer is? Flo. Ach! ick heb u vercort,⁹ soo dattet al te swaer is. Geer. Ick voelt, en duydlijck: spaert daer vry de woorden af.

¹

straffen. 2 verslagen gemoed. quot;3 wakker wordt gemaakt. 4 roept. 5

²

waarde kent gij toe aan bekentenis van hetgeen enz. 9 te kort gedaan.

³

P. C. HOOFT. — I. - 7

98 —

Flo. lek viel u broeder streng, en hielp hem in het graf.

Den Raedt met dreyghen doend\' alsuloken vonnis vynen.\' Geer. Gheen argher onrecht als dat enokel recht wil schynen. Flo. \'t Bewijs was niet bestaende¹ en teghens hem te swaok. Geer. Vw bloedtdorst stopt² het gheen dat aen t bewijs ont-— F/o.My deert dat ick oyt deed d\'onnoosel³ anneclaeghen. (brack. I\' liP - Geer. Dat denck ick wel, nu \'t comt dus qualijck te be-

(slaeghen.⁵

Flo. Ick was vol quaet vermoêns en heel verblindt daervani Geer Die yemandt quaedt toe schrijft, eer dat hy \'t weten can, - En uyt vermoeden haet, is waerdich dat hy snevel.⁶ ?

Flo. \'t la Prinssen sieckt; wy gaen altsaemen aen dit evel.\' ft. Geer. Die veeier vrees\' wil zijn. gaet veel te vreezen aen ⁸ ■ Flo. Helaes! noch heb ick u in swaerder stuck misdaen.

Geer. Niet my alleen, maer haer die \'k eeuwich heb te minnen, y Flo. De wederwaerdicheyt⁹ doorsporreMe mijn sinnen.

De spijt die wrong¹⁰ my \'t hart, eri^Jreef my tot/die saeck. Geer. Wel, yder dan zijn beurt, nu drijftse my tot wraeck. -- Flo. Mijn boelschapquot; terchd\' me staech; dees\' heeft de schuldt

(van alle.

Geer. Soo schendt ghy liên van eer, den hoeren te ghevalle. Flo Ick vloek den tijdt dat ik bemind\' haer\' lichten aerdt. Geer. Maer Hollandt vloekt de tijdt. dat ghy gheboren waert. Flo. Ach Velsen ! gheef mijn pays: siet hoe ick my verneder. Geer. Gheef ghy mijn\' broeder \'t lijf,\'² mijn\' vrouw haer\'eere

(weder

Flo. Doet afstandt van \'t orackeel, o Ridder! en ick sal. — Geer. Wat soudy, die nu hebt, wat u is^niet met al?¹³ J Flo. Vw bastaertdochter sal ick trouwen, laet my \'t leven.

Geer. Te waerd is zy me, ik wilse aen gheen verraeder geven. Flo. Hoe hebdy \'t met my voor? oft waar dan wacht ik naer? Geer. Dat werdy t\' zyner tijdt in tijdts ghenoech ghewaar. Ik gae, de reden wordt hier doch om niet versleten.

¹

nu \'t zoo verkeerd uitvalt 6 valle. 7 wij gaan allen aan dat euvel mank.

²

8 wordt door veel vrees overvallen. 9 tegenspoed. 10 kwelde. 11 bijzit.

³

12 leven. 13 dat u volstrekt niet behoort.

Graeve Flohis.

üat is de myne een val! hoe ver ben ick versmeten! ///«? p gist ren sat ik hooch, verselschapt met de pracht es Priesterdoms verwaent, en Heeren groot van macht; i \'t sohoone midden van den drang der eed\'le schaeren; mringhelt met den stoet van lijfwacht, en dienaeren;

Is een vermooghen\' Vorst, en van dit vrye landt Vytsteeckenste- persoon: en soud dees\' gulden bandt,^:,

lie niet dan Graeflijok hayr ghewoon is te verscliuylen, [et meenieh Conincx croon nood hebben willen i-uylen.

lu leg ick als verslenst,⁴ van yder te versmaên,

Inwaerdelijck gheboeyt, en op mijn\' hals ghevaên:

les ick my selven \'t hooft, van troosteloosheyt, plonder.⁵ n een\', in eenen dach, ben ick gheworpen fonder:

In is verdweenen heel myn gloory claer, ghelijck Js van den Hemel valt de sneeuw, en smelt in \'t slijck.

ïaet heen, vertrouwt het luck. My dien, met feestich groeten, )e moffen annebad, den avondt trad met voeten, r .

laer hoe doch? Ay ik dool, mijn scheut\' begon veel eer 1 Len \'t vallen was ick lang, maer gistren quaem ick neer. wneeckende⁷ vyandin, doen ghy \'t onlydsaem raesen,

gt;tet giftighe ooghen, my ten aedren in quaemt blaesen.

)at greep my aen, ghelijck, door den ghebeten wondt, ijn\' schennis⁵\' schiet het schuym van eenen dullen hondt, In onghénadich woedt op al de leên verwonnen loen stiet mijn luck zijn cruin: doen viel ick: doen begonnen Te wanckelen mijn staet, te wagghelen mijn\' croon: 3oen sweecken⁹ onder my de stylen van mijn\' throon.

) valsche vrouw, hoe dier staet my uw loos aenschouwen!

loc dier u lusten! och wat comt er ramps door vrouwen, Jat gheblanckette quaedt! Fy dat ick, ter begheert Jws opgheblaesenheyts, d\'eerwaerdigh\' heb onteert!

laer \'t zoo bederflijck¹⁰ in bestier van alle staeten 1 a, sender eers ghenot, d\'eerwaerdighe te laeten.quot; I

1 machtig. 2 het hoogste standpunt innemende. 3 kroon. 4 verwelkt. 5 de aren uit het hoofdruk. 6 schieten, snel naar beneden glijden. 7 vleiende. 8 crnieling, 9 bezweken. IC schadelyk. 11 de goeden huneer te doen verliezen.

— iOO —

Wat ging my aen? \'k en weets, \'t vernuft\' was slincx en krom: j Een averechtschen wech mijn\' sinnen sloeghen om.

Nu is \'t te laet. O man, onsaelichst uwer tijden :

Wat sal ick! waoker zyn, noch slaepen can ick lyden: Yol kommers \'t waeoken is, de slaep vol anxten straf. Ellend, wort ghy niet mat, soo mat my haestich af.

Trompetter.

De blancken uchtendt met haer\' bloozend roode kaecken, In \'t heucliehjcke kleedt van dundoeck en scharlaeoken, Rust toe ten Hemelvaert. Haer gouden pruyck- al ree In \'t silver schittert van de vlacke Zuyder Zee;

En doet de schaduw vocht des duysterheyds verjaeghen: Het sweeft³ een\' frisschen dauw van roosen om haer\' waeghen De Sonne volcht het spoor van \'s ouden Thitons bruydt, — En steeckt den Hemel al zyn minder ooghen\' uyt. In \'t Ooste daecht het op. De nacht begint te duycken. Wie dat ter schildwacht staet, en laet geen ooghen luycken.

Geeraerdt van Velsen. Schildknaep.

Schild. Ick acht mijn Heere neemt mijn meening seer wel in,⁶

-En siet de tweesprong van dit antwoordt dubbelsin,⁶ — En t strydighe verstandt,⁷ in eenderley gheluyden.

Geer. Men neem\' het soo men will\', voor my, is datmen \'t duy-Ten minsten op den sin can, die my best ghelijckt. (den —Dus, mijn ghemoedt gheensins van eerste raedt⁸ en wijckt: Maer \'t gheen dat ick besuyr, dat sal hy mee besuyren.

Geeraerdt van Velsen..Schildknaep. Trompetter.

Trom. Op, waepen, waepen,mantuwtooren8,mantuwmuyren

Op crijchsluy, vyand op, en vaerdich in \'t gheweer ⁹ Geer. Wat vyand? Schild, iiidders op. Geer. Waer ia hy? heynd¹⁰

(of veer?

1 verstand 2 haardos. 3 er zweeft 4 de sterren. 5 is met mij van meening. -lt; dubbelzinnig 7 begrip, beteekenis. 8 plan. 9 in de wapenen 10nabij.

— 101 —

Aen weloke zyde siet ghy, wachter, haer ondecken?¹

Trom. Ick sie, langs Diemerdijck, een stofwolck herwaerts tree-In rep en roeren is de Waeterlandsohe zy; (ken;

Van schuyten sonder tal grim me It het op het Y.

Gijsbrecut van Aemstel. Schiluknaep. Harman van

woekden. Geeraerdï van Velsen. .

Gijs. Wat issergaens?Schild.Op, op.JIar. Hoe?Sc/iiW.Vyandt.

(Gys. Waer verscheenon?

Geer. In\'t Y, ook op den dijek van Diemen, en dat heonen In groote menicht. Schild. Op, op mannen: op met vlijt;

Beset uw\' muuren Har. \'t Is gheen muyrbesettens tijdt.

Gijs. Soo doet het seecker niet Geer. \'t Is tijdt om te vervaeren.⁸

Har. Een yder rustquot; hom toe. Gijs. Het volleck laet vergaeren,⁴ Om af te trecken Geer. Gaet ghy om den Graef te hael.

Schild. Ick gae. Geer. Datmen terstond de paerden toome en / 2 c-cgt; I Mijn vrouw, waer is zy? isael\'.

Machteld van Vei.sen. Geeraerdt van Yelsen.

Mach. Hier mijn Heer Geer Mijn lieve leven.

De tijdt wil dat wy ons van \'t Huys te Muyden gheven, In suloker yl, en wijs\' dat zy niet toe en laet,

Y liên te voeren mee Mach. Waer blijf ick dan? wat raet Schiedt my dan over? Geer. Mijn vercooren stilt uw weenen.

,-d\'Onwetende ghemeent is sohendich⁵ op de beenen:

Haar oploopenden moedt t\'ontwijcken is ons \'t naest,

En bodt te gheven,⁶ tot dat zy hebb\' uytgheraest.

^ Want wederstandt te doen is haer met spooren noopen.⁷ Maar laetmen sonder stoot, hen t\' eynden adem loopen,

Haer\' dapperheyt verslen8t.^s en hoe zy hoogher olom,

Hoe dat zy loggher ginckt; dan siet een yder om,

Wat loon van zynen dienst hy hebbe te verwachten:

Dan schieten huys, en vrouw, en kindt inde ghedaohten.

Dus hoopt ten besten, Godt zy met u lief; ick gae.

1 hen zich ontdekken 2 dien\'kant uit. 3 weg te trekken 4 zich verzamelen. i 6 om te schenden. 6 vgl botvieren. 7 aanzetten. 8 vermindert.

m

Mach. Hier blijv\' iek dan alleen op \'s woeden\' volcx ghenae.

Helaes wat overlast sal my al staen te lyen!

Geer. De vrouwelijoke staet sal u ghenoech beyryen; ^ En \'t mededooghen van het leelijok onbescheydt.² Daer ghy mêe zijt vercort; en uw* onnooselheydt De droefheyt bindt uw\' tong, och! laet dit sehreyen achter, Dat doch verlooren is, en set uw hart wat sachter. Schild. Als \'t u belieft mijn Heer, \'t gheselschap is ghereedt. Mach De Godt ghedenke aen u, die \'t schijnt dat my vergheet

En wil u. betren wech, dan \'t hart my tuycht, gheleyden Geer. Een blijd\' versaemen³ jon hy ons nae \'t droevioh schey

(den.

Rey van Amstellandsche loffren,

s Den oopenbaeren⁴ Dwinghelandt Met moed te bieden wederstandt.

En op den harssenpan te treeden;

Om, met het storten van zijn bloedt, Den vaderlande \'t waardste goedt.

Den gulden vryheyt te bereeden ;⁵

Dat is, van ouwder hercoomst wydt. By d\'aldertreffelycxt altijdt Beloondt met eerebeelden dancklyck.

De roem is uytgheblaesen, met Gheleertheyts heldere trompet,

(*)ylj, fj In schrift, en dichten onverganckljjck.

De lofkrans groenens nimmer moê,

Die comt het hayr der sulcken toe,

Die \'tal,¹\' voor \'t alghemeene⁷ waeghen:

Ghelijck den Heer van Aemstel tracht.

Hoewel zijns selschaps overmacht,

Hem lef zijn voorstel te bejaeghen.⁹

Dan wie met wensch om goede\'⁰ crijt;

Maer allerhande Prinssen lijdt;

En \'t gheen hem overcomt te dooghen,²

¹

woedenden 2 onverstand. 3 vereenigen. 4 ieder bekend. 5 verecliafFen.\'

²

alles. 7 algemeen welziin. 8 belet. 9 door te zetten, tü nl. Prinssen, 11 ver dragen.

— 103 —

Sacht opneeDit, dof in hoop en vrees; En \'t ongelijck van weeuw, en wees, Can annesien met goeden ooghen,

Sulok een blijft onvermaert, en muyt Niet, met het hooft doorluchtich uyt:¹ Zijn\' doove faem can hem niet bringhen Is \'s werelds ooch, en aenghesicht;

Nocht, uyt de duysterheyt, in \'t licht

— Optrecken, tot aen \'troer- der dinghen.

Zijn naem heeft clanck by oudt, noch jong, I taONoch soetheyt op des vollecx tong,

Oneêl by burghers, en by boeren. Stilzwyghend\' glipt zijn leven deur;

Maar Bonder stoot, en sonder steur, En sonder trom in \'t hart te roeren. Ulf Hem angt,³ gheduyrende \'t beliedtr\' Van zynen aenslach, d\'ontrouw niet, Oft liclitheyt,⁵ van die t\'saemen swoeren; Nocht misluck⁶ als het annegaet:⁷ Nocht de vervaerelijcken haet.

Des blinden vollecx nae \'t uytvoeren.

De minste twijfel van gheluydt En jaeoht hem \'s nachts ten bed niet uyt:

- Noch vluchtens noodt³ van vrouw en vrinden Het veel bestaen⁹ can nauw bestaan: Ghemackelijck is vaylichst gaen:

En groote rust cleên onderwinden, j-

Vijfde Bedrijf.

Graeve Floris. Rey van Naerders.

Flo. Ach ! mijn ghetrouwe, set; en draecht my verder niet:

Mijn swackheyt is te groot. Een\' beeck van bloede vliet My door de wonden af, en verwet all\' de cleeden. / ,

_1 munt niet uit. 2 bestuur. 8 beangstigt. 4 beramen, 5 lichtzinnigheid. 6 mislukking. 7 begint. 8 noodzakelijkneid om te vluchten. 9 ondernemen.

f

En bleeckghedaene flaeuwt becruypt miju\' laffe\' leeden. Ik heb volleeft,- en ben ten eynde mynen pat.

Van deae wereldt heb iok wel mijn deel ghehadt: Gheboortens hoooheyt, liohaems frischeyt, macht van stae-Üntsich\' by vreemdelinghen, gunst by ondersaeten. (ten, Gheluckioh, och! al te gheluokioh, soo my maer In \'t hooft de dampe niet des lucx ghesteghen waer: Oft had iok noyt aensohouwt het vrouwenbeeld aenminnich, Waer onder school vermomt lichtvaerdichey t cranoksinnich! V lieden danek ick, voor den dienst, en trouwe groot, Die ghy bewesen hebt my, in mjjn\' laetsten noodt:

__En moeyt my,⁴ dat ick quot;t niet nae wensche kan beloonen.

Maer wie mijn naesaet zy. Vorst zijnde, sal hy toonen Dat hem der Vorsten val, met mededooghen, sny:⁵ En weygheren gheensins dees\' laetste beede my;

Dat is, dat hy alhier ter pleck\' een\' keroke bouwe,⁶ Waer by d\'aencomend\' eeuw my in ghedachten hou wc. En mijn\' danckwillicljamp;yt. Het jaerelijcksche geldt Tot noodich onderhouwt dat zy daerby bestelt.

Maar langher nu en heb ick cracht in gheenquot; ghewrichte. De leden slappen aen ten slaep\', en het ghesichte Wort van een\' ysren vaek verovert. Het gheluydt Ontsinckt my t\'elken maele, en kan ten keel\' nauw uyt, — Ick sijgh, ick sijgh, ick ben ghecomen op het spade.⁷ X.iquot; O Schepper, ick ontschep,⁸ ontsluyt my uw ghenade.

Rey van Naerders.

Hy is verscheyen.

Heft nu aen⁹ te schreyen,

longhers en grijsen:

Droefheyt wilt bewysen:

Cleeren verscheuren:

Gheeft u op tot treuren,

d\'Hollandsche Graeve,

1 slappe, zwakke. 2 genoeg geleefd. 3 eerbied. 4 het moeit .li ij, doet mij leed. 5 pijn doe. e door Graaf Willem III in 1324 volvoerd.7 laatste (van mijn levenj. 8 word los van het lichaam, slerf. 9 begint.

— 105 —

Is om hals en have¹Deerlijck verslaeghen.

Deerlijck verslaeghen!

Went u stem tot claeghen.

Traenen laet vlieten ;

Suchten opwaerts schieten.²Siet hem versmooren :³ Hem, die was ghebooren,

Vyt \'s wijd bekenden Roomsche Conincx lenden.

\'t Leven is heenen.

\'t Leven is heenen!

Ach wat eyndt van weenen!

\'t Hooft sal verrotten,

Dat de Croon der Schotten Had mooghen draeghen.

O bedroefde daeghen!

■ : i li-AVeeslijcke\' Landen.

Slaet in \'t hayr uw\' handen.

0 swaer verliesen!

O swaer verliesen!

Wie sal nu de Vriesen ^.Echter⁵ bedwinghen.

Als zy boudt bespringhen \'s Kennemers grensen?

Hard is \'t om te pensen.¹¹ quot;Hy deed haer tsaeghen,⁷ En het juck verdraeghen.

Tijd is \'t te kennen.

Tijd is \'t te kermen,

Wie sal nu beschermen \'s Lands innesitter,⁸ Voor den Vlaoming bitter?

Dees\' keerd\' haer vlooten.

Van de Zeeusche slooten:

Plach te vernielen,

¹

van leven en goed beroofd. 2 gaan. 3 sterven. 4 zonder vader. 5 later. 6

²

bedenken. 1 deinzen. 8 ingezetene.

— -106 —

d\' Haettehjcke kielen.

Nu is \'t yerlooren.

Nu is \'t verlooren.

Brenghet rouw te vooren.

Thans sullen treeden,

Inde swarte kleeden,

Burghers en Eelen;

Sonder haer juweelen,

Treuren de Paerden;

\'t Gouwdt moet vande swaerden.

\'t Lichaem ter aerden.

Machtelt van Vei.sen. Rey van Aemstellandsche Iofferen. Trompetter.

Mach. Trompetter, wel wat is \'t dat u te rugghe jaecht?

Quae maere speur ick uyt uw aenghesicht vertsaecht.¹Verolaert u ras. Trom. Mijn\' vrouw quae tijding mach wel

(schromen²

Van haesten. Mach. Niet. Zy can al meê te spade comen. Vw uytvlucht my benauwt, oft is mijn Heer ghevaên ^ Trom. Naeby.^:lt; Maar zijt ghetroost: hy is het toch ontgaen?

Mach. Dat set my wat van \'thart. En wat\'s hem wedervaeren? -—Trom. Toen wy aen \'t koorenlandt te Berch⁴ ghecomen waren, / Verhief sich uyt de laech een drommel⁵ ysre⁶ liên.

Mijn Heer van Velsen reedt voor aen, om uyt te sien. ; -Hy hield zijn paerd cort op,quot; en vraechd\'haer wat zy zochten; Haer antwoordt was: den Graef, dien wy ghevangen broch-Dat mist u,^s seyde daer de dappre Velsen op; (ten.

En wendt, dewijl hy spreeckt, \'t gheswinde ros den cop ; En stoot\' ten Graevewaerts, daer sit hy vanden paerde. En treedt zijn\' vyandt toe, met uytghetooghen swaerde. Die schrickt: en waende met een sprong t\'ontgaen de doodt, Ghebonden op het paerdt, maer snevelt¹⁰ inde sloot. De strenghe Ridder volcht, en gheeft hem soo veel\' steecken. Dat ick hem seecker min niet als voor doodt en reecken.

¹

verschrikt. 2 aarzelen. 3 bijna. 4 Muiderberg. 5 drom. 6 gewapend. 7 kort

²

aan den teugel, ö daarin vergist gij u. 9 rijdt snel. 10 valt.

— 107 —

Het volck was liandtghemeen gheworden mid\'ler tydt. Eer Velsen ommesach, was hy zijn paerdt ver quyt: Dea (\'t veld viel ons te nauw, die schier omringheltstreeden) Besohrijdt zijn Schildknaeps paerd; en isser\' afghereeden. Wy worpen om;² en boon den vyandt al den rug; En spreyden-\'¹ elck zijns weechs, vrees\' maeckt de voeten vlug. — \'k En ben \'s gheen verder tuygh,⁴ oft yemand quam in han-Oft op de plaetae bleef, oft werwaerts de vyanden (den Ghetooghen coomen, is my gantscblijok onbekent.

Maar vaylich houd\' iok my noeht hier, nooh\'t hier omtrent.⁵ Des bid verlof, dat iok my elders heen mach gheven. Mach- Gaet daer ghy seecker meent te wesen van uw leven. Maer waer blijft dese vrouw? waer heenenneemts\' haerkeer? W\'aer soeokt zy vaylicheyt, aen⁶ leven oft aen eer? i^Waer vindt zy troost? mijn hoop gheleghen inder assohe, Is, dat in \'t eedel bloedt d\' oneedel handen wassche, Het onvermurruwt volck, eer dat den avondt stort.\' (wprt R.v A. Mijn vrouw, ach! rust uw hart; dat vaeok bevonden

Meedooghen en bescheydt⁸ in ons ghemeent, wy weten. Mach. Wraeckgiericheyt te seer haer harten heeft doorbeten: ¹ l( wDes iok de doodt het best, dat my ghenaeckt, vermoê Doch sterven vrees ick niet; alleene vrees iok hoe. Ach! dat, op dese ruy,⁹ gheen woestaert onverstandel, Vyt vuyle bitterheyt, dit lichaem en mishandel; Oft spotter¹⁰ en voltooy, uyt dartelheden snoodt, \' li quot;Mijn leelijck ongheval, met een mismaeckte doodt!

O God, wat knellen \'t hart my toeghewronghen schroeven! R v /. De seeckre ramp is groot; dus wilt u niet bedroeven In \'t gheen onseecker is. Mach. lek bid \'s laet my alleen Vertrecken, dat ick my begheve tot ghebeen.

Rey van Aemstellandsche lofferen

O roos vol geurs van deuchd, aensienelijckste spruyt, —Die \'t edel Woerder huys oyt heeft ghegheven vyt;quot;_x

¹

van het veld. 3 wendden de teugels. 3 verspreidden ons. 4 Ik ben daarvan geen getuige. 5 in de nabijheid, (i voor. 7 valt. 8 verstand. 9 onder dezen oploop. 10 bespotte. 11 voortgebracht.

— d08 —

Wat liebdy, in uw may, getroffen straften weer! Wat valt\'er onghenaêd des Hemels op u neer!

O claeren spieghel van ghetrouwicheyt en zeên,

Hoe seer beswalcken\' u des\' eeuws verdorventheén!

O eere des gheslaohts der vrouwen, vol van druck, Hoe eerloos doet by u \'t ondeuchdighe gheluck!

0 wel ghebooren vrouw! besohreyelijok voorwaer, Voorwaer beclaechlijck zijn soo veel\' ellenden swaer, Die uw verwonnen borst, met droefheyt opghevuldt, Bedrucken altesaem, en gheene tot uw\' schuldt.¹

Maar moeten noch veel meer d\'ellenden zijn beclaeoht Des gheenes die, tot schuldt, daer mede wort gheplaeoht: Want, als de voorspoedt vliedt, soo comen de misdaên. Die hy verborghen droeoh, den boose om \'t harte slaen.

Waer heenen dan ghewendt? waer heenen dan ghekeert? Van binnen is \'t ghemoedt verettert en verseert;²\'t Voorlachend³ schellemstuck toont ysselijok ghelaet: quot;Van buyten houdt de plaech⁵ op lichaem aen, en staet.

De rampsaelighe Graef van Hollandt, is, door \'t stael, Verlost onlancx geleên, van dusdaenighen quael.

O Velser Ridder! vleyt ghy u met sulcken wraek,

Waer uw doodtvyandt door uyt alle lyden raeok?

Te vooren vreesd\' hy \'t klem van uwen strenghen moet; Te vooren kond de schrick haer⁵ prenten in zijn bloedt; ■Te vooren vreesd\' hy d\'hoon des baksen\' onghevals: Nu acht hy niemandt, en is schootvry teghen als.⁸

En ghy eenvouwdioh volok, wat\'s dat ghy claechlijck mort Om \'t bloedt, oneelder wijs, in vanghenis ghestort? Dat iïierlijcker aen \'t spits eens hayrs in \'s oorlochs brandt \'Ghevloaten hebben soud, ten offer \'t vaderlandt?

Dit\'s laete rouw. \'t Was tijdt te schreyen, doen de ziel Van Vorstelijcken lof, oneelder wijs\', verviel In laster⁹ grondeloos; en storf, aen ontrouw groot,

En aen meyneedicheyt, een\' schandelijcker doodt.

Tijd is het, tijd is \'t nu, om te beschreyen (laes!)

¹

bracht dat iemand toelacht. 5 de straf na de misdaad. 6 zich. 7 weerbar

²

stig. 8 alles, 9 schande.

³

besmetten. 2 door uw schuld. 3 door pijn vernietigd, tot wanhoop ge

— 109 —

Den jammerlijcken val der Eedelinghen dwaeg,

Die door wraeckgiericheidt soo verre zijn gheraeckt,

Dat zy tot onrecht hebben haer goedt recht ghemaeckt.\'

Nu is het tijdt om op u sèlven \'t ooch te slaen. En schouwen u ellend, en eyghen quaelen aen,

En te beschrejen, met droef opgheheven klanck, Vw scheuring, nederlaegh, verwoesting, onderganok.

Want Hollandt sie ick heel in \'t war, 10 droeve schijn!)⁵ De Goeyers, Kennemaers, en buyren vanden Rliijn In roeren; op de been Weatvries, en Waeterlandt;

Het Huys te Velsen plat; en Woerden inden brandt;

Gheverwet van het bloedt, den Aemstel en de Vecht; Oneens den Adel, het ghemeene volleck slecht¹ \'Gespouwen⁴ en gesplist: en (dat ick meest beween)

Een yder stuyrt zijns weechs, en niemand weet waar heen.

0 edel Aemsterlandt, o meenich maegh\' en vriendt. Wat komt u over dat ghy niet en hebt verdient!

O heylich\' Eendracht ghy verlaet ons! en wanneer,

Wanneer welvaerens stut, wanneer sien wy u weer ? (gen ;⁰ d\'Oochscheelen⁵ worden swaer, en^*cht van vaeck gejdüe-Het droevich harte stemt met d\' uy^Wkeckte ooghen.

De Vecht. Rey van AemsteUanclsche Jo If eren.

Vecht. O harten pijnelijck bedooven in uw leydt, s d\'Oorsaeck is groot, dewelck\'Tieeft uw weemoedicheydt: Want ghy onwetend zijt hoedanich het besluyt is \' -I \' , /Des Hemels ende waar het noodlodt over uyt is.\'

Niet schiet⁸ \'er te vergheefs: veel min gheschiet \'er quaet: / Maar \'t soet met suyrheyt soawtquot; de goddelijcke raedt. / In plaets van jammerklacht, ghy grooten danckzijtschuldich Den gheenen, die door dees quellaedjen meenichvuldich / Uws lieven vaederlandts, verr\' siende¹quot; maekt den baen, Waer lancx, ter eeren, u naeneeven sullen gaen.

1 hun goed recht tot onrecht hebben gemaakt. 2 gedaante, beeld 3 eenvoudig. 4 van elkaar getrokken, verdeeld 5 oogschillen, oogleden, ö ondervinden, gevoelen de kracht 7 wat het noodlot zoo besloten heeft b geschiedt 9 vermengt als zout 10 het gezicht op de baan ver maakt.

- HO -

En telt \'t gheen u verachijnt niet onder ydle droomen: lek ben de Vecht, de Gheest en Godtheit vander stroomen En silververwich nat, daar ghy uyt rijsen siet Dees\' frissche grysigheit, gheraytert\' met het riedt. VVaarsegghend is mijn\' tong: dus luijstert nae \'t verclaeren; \'k Sal die verborghentheyt des noodlots openbaeren; ,, En spelen voeren² \'t ooeh van uw vervreemd ghedacht, . in_schiedeiiissen, diep verhooien onder nacht;

c Die van de Parcken eerst op rocken zijn ghewonnen,³ En sullen werden, ter ghesetter tijdt, volsponnen. Den Aemstelheer gheparst⁴ door desen overval. Tot noodtweer van zijn\' staet, sal d\'ouwde burrechwal ^Van \'t nedrich Amsterdam, en de begraven pereken,⁵ Nae zijn vermooghen eerst omheyndt met eyeken wereken. Voor overrompeling, verheffen, uyt zijn plat.

Met vest en toorens; en voltooyen \'t tot een stadt. Van deser tijdt af, sal \'t beginnen, vol van moede Te beuren op het hooft, en met den teghenspoede Worstlende meenichmael, weêr t\'elkens uyt zijn asch Heerlijcker opstaen, dan het oyt te voeren was;

En seer ontsien van zijn\' ghebuyren, lang, door desen,¹Van zijn\' Landsheeren, lang, met jonst ghetroetelt wesen; Tot dat het eyndelijck verwerf door diensten mildt. Des Caisars hoochste pracht, tot top van zynen schildt.²Dan andre tyden, dan ghenaeoken andre stonden. Een wreecker vanden hooghen Hemel afghesonden, Welhem ghenaemt verschijnt in [lollandt, en herplant De vryheyt onderdruckt, in haeren ouwden standt. \'t Uytheemsch gheweldt wordt uytghedreven fallen steden; De groot\' onmenschlijckheit, de groote afgrjjslijokheden ^-Des Spaenschen Tyrannijs, die stal_had^s als een post;⁹ d\'Iphigeniaes en Polixenaes verlost

Van d\' altaers bloedich. Het verworghen, branden, kerven -flaet af;¹⁰ en echter,¹¹ gheen begraven voor het sterven. Dan moocht ghy Amsterdam, en Hollandt alghemeen

¹

1 bekranst 2 laten, weiden 3 gewonden 4 gedrongen 5 door grachten om

²

geven muren (gt; hierdoor 7 de Keizerskroon boven het Amsterdamsehe wapen

Wat adems scheppen in uw borst schier toeghetreên. \'s Lands Staeten, die ghespaert en hebben bloedt noch

(schatten,

Nocht sorch, in vryheyts dienst, die sullen dan hervatten Het aensien en ghesach, dat haer van oudts toequam: En stellen eenen Ileldt, van Caisarlijcken stam\' En Nassausch bloedt, (hetwelck men siet in desen daeghen Als \'s Christenwerelds hooft de Roomsche Croone draeghen) In \'t Vorstelijck bestier; die Mauritz zy ghenoemt, j Na des verlossers naem van Duytsland hooch beroemt I Voor wien all\' oorlochsman in zynen tijdt sal wijcken. lae teghens zijne coomst de Spaensche Coninckrijcken, En overbuyren van den trouweloosen Moor,

Op \'s aerdtrijcx eynde,¹ nu alreedc schricken, door Waersegghren duydenis; en aen liaer Monarchie, En haepert anders niet als dese Prophecie.

Soo veel onmaetigh\' hoops, ghelucx, beleyds, ghewelds Stuyt (wil \'t den Hemel) op den schildt af eenes Helds. Dees is \'t, die wederom vercryghen sal, in hande. Van Ghelder, de voochdy, van Zutphen, en den lande Van Wtrecht; die berecht te desen daegh\' altsaem i Door zijne maeghen zijn, en den Nassauschen naem:²\' Wanneer zy van die stam, en zeer doorluchte rancken Een\' wijl zijnd\' afghedwaelt haer sullen dies ontdancken:⁵ Dees seven landen vry beschermen te gheljjck:

En tziddren doen van verr, Ilabsburch en Oostenrijck. Want, als een blixem snel ten slingher uytgedreven Des yverighen Gods, zal hy ten stryde slreeven. Afwerpend\' en vertreênd\' al wat zijn\' spits ontmoedt, Omheynf\' met aerdsche Goön, en helden van zijn bloedt: Met Heynrick dapper, zijn\' beleyder van de paerden;\' Met Welhem Vrieslands heyl, Philips den onvervaerden. Den vroomen Luydewijck, beyd\' waerdich andermael , Te leven; en lohan braef als een punt van stael;

¹

sedert de He eeuw uit het geslacht Nassau 5 zullen het zich berouwen 5 on

²

geveer 7 bevelhebber der ruiterij.

— 112

Den nemmerauffen Ernst; Nassausche al met elckander\'. Ghelijck des werelds roem de grooten Alexander,

Bestuwt met al de schaer der Vorsten trotsberaên En Coninghen, die uyt zijn hof zijn opghestaen,

Viel in het Persisch heyr, aenvoerende de Griecken. m. Elk van zijn vrienden streokt\' een slachveêr aen zijn wieckon: De schrander\' Eumenes, de kloecke l\'tolomeêus,

Perdicca, Lysimach, veroveraer¹ des leeuws Oft eer, als een luppijn, die (doen vermetel stiofte²\'s Aerds onbesuyst ghebroedt) van boven neder bofte De lyven diokgespiert der reusen groot en grof;

___Die lomp en overdwaelsch,³ \'s ouden Saturnus hof,

Met cracht van armen swaer, te meestren haer vermatten; Jïn schansten beroh op berch, aan Hemelhooghe katten.⁴ De Coning stondt in t mid: de Crjjchsgod onvertsaecht; Latonaes kindren beyd\'. en I\'allas d\' oorlochs maechdt, Neptuin en Liber hem stijfden aen wederkanten;

Alt\'saem van zijn gheslacht, alt\'saem zijn bloedtverwanten. Alsoo sal onsen Vorst; en sullen werden zijn\'

Vyanden hem ghewaer, in een soodaenen schijn.⁵ ^ Dat seg\' de Tielsche hey⁶ van zijn gherit⁷ vertreden;

Dat seg\' de blyde stem dei¹ vryghemaeckte steden: - Dat seg\' het yslijck veldt vol uytghestreckte doon:⁸ Daar zeghes guide wieck hem toevoer\' Laurencroon. Des zyne faem met lof van yder wijd gheblaesen Tot onser wereld uyt sal barsten, en verbaesen

___De volcken, dien de Son zijn slinckerzijd⁹ toewendt,

J-\'Als noch self \'t hierlandsch spoock, en gheesten nauw bekent: En \'t schittren van sijn zwaerdt sal wyder vrees verwecken. Dan, met haer\' straelen, som van onse starren strecken.¹⁰ Hollander ende Zeeuw sal zijn vernaemtheidtquot; groot S Uytbreyden onder hem, rondom den Aerdekloot; En onbepaelden¹³ roem ten hemel hooch verheffen. Zy sullen seylen dan voorby, en overtreffen Al wat \'er is van volck dat haven heeft oft ree:

¹

overwinnaar 2 snoefde 3 overmoedig 4 bolwerken 5 gedaante 6 bn Turn

²

hout. 7 ruiterij. 8 bij Nieuwpoort 9 het zuiden 10 reiken 11 roem 12 onbe-

³

grensden.

— Ha —

En bruysen door het blaeuw als Vorsten van de Zee. Dit sal haer konst, dit haer vermeeten zijn, te dwinghen * d\'Oploopend\' Oceaen naer haeren liandt; en wringhen \'t Ohebit den winden wederspannicli inden moudt; En \'t morren te versniaên der baeren sonder grondt. ^0 borsten van bedrijf!¹ o raoeden onbesneeden!² ,, O harten kloeck! o onverleemde\' dappeifieeden!

Rondom uw vaederlandt, suit ghy zijn alleen vuyr, Vw hooftman min nocht meer dan een metaelen muyr. Die sal, verlaeden\' met den roof\' den Castiljaenen, De waepens van Leon, en de Bourgoensohe vaenen ^-Iiesprenokelt van het bloedt, becTOOsen^ van het stof, t\' Huys voeren seghenrijck, en hanghen op het hof.quot; Te weten Arragon dorst dencken, en Graenaeden,

Dat zy de Zeeusche jeuchdt met keetens soude laeden; d\'llüllandsche Maechden slaen, zijnd\' eerst haer eer gherooft.⁷ Toledo val die vloeek, en Saragoss\' op \'t hooft Ghy volcken van een bloedt,⁸ houdt Eendracht met u beyden : Vertrouwt u God, uw saeck, uw Vorst: by sal beleyden Uw rotten¹ streng, te veld: uw vlooten trots, ter Zee; En kneusen¹⁰ \'t woest gheweldt; en helpen ons aon vree. Dat apoedich Amsterdam sal onder hem vermaeren,¹¹ En luycken op; ghelijeic, aen \'t eyndt der kindtsohe jaeren, Een eedle maeehdt, die in haers Jeuchdes bloeyen treedt: \'t Ghesioht ontfonckt; en \'t rypen van \'t vernuft¹² ontcleedt¹³ ^ [Iet vlytig\'cquot; ghelaet, van slechtheyt vlack tot sohroomen;¹⁵ ^De stal¹⁶ des liehaems, hals en heup begint te vroomen;¹⁷ En maxelquot;^, crijoht het gheen dat haeren bosom sluyt: * Achtbaerheyt voeghlyck blinckt ten schoonon aenschyn uyt: Dan perlen, goudt, en sleep : zy wort gheviert van voelen. Verborghe nydt ontfaên haar\' mindere ghespeelen.

De ver vernacmde stadt verdaedicht door zyn dolck, , Sal nemen toe in macht, en menichte van volck,

Meer dan te vooren, in driehondert sonneringhen En wijder uyt den oreyts van haere vesten dringhen. t 1 ondernemend 3 door niets beperkt 3 onverzwakt 4 zwaar beladen a be-inrst \'i Binnenbof in den Haag 7 als eerst enz. 8 Hollanders en Zeeuwen 9 troepen l¹\' breken 11 vermaard worden li verstand 18 berooft. 14levendige iö scliroomvalligc eenvoudigheid l i liouding 17 sterker te worden 18 vorm.

i\'. c. hooft. — i. 8

^oJL

Hi —

Want. al, wie tyranny te woediolilijk ontstelt,

Bebloede wetten, oft vyandelijck gheweldt Ellendelyck sal uyt haer vaederlandt verjaeghen. Met vrouwen, kind\'ren jong, en hoop beroyde maeghen. Door open poorten zy ontfaên sal, naeckt en bloodt; En met meedooglientlieyt verquicken in haer sehoot. De trouwe burghery haer nyver sal gheneeren Ij ij \'t ploeghen van de Zee:\' by coopen en verteeren; Eu spijsen landen vreemdt, en Coninckrijoken groot, In diere tyden en vertwyfeld\' Jionghers noodt,

Met lijftocht allerhand, en voorraedt uyt haer\' schuyren:

\'t afval van \'t ghenot² verovren³ haer ghebuyren. \\\'an schepen af, en aen, om waer, om goudt te hael, i Sal \'t krielen op het Y, en swart zyn inde Wael.

1 ^ Al sal \'t \'er besich zyn, al woelen met onlede,⁴

Van voeren, lossen, laên, met waeghen, schuyt, en slede. ; \'t Ghewin ghedijt tot pracht, tot cier de rijckdoom swaer. Dan boutmen wel seshondert huysen op een jaer.

\'t Ghetal der kercken wast, daer sietmen sluysen graven; Een leegher arbeydsliên hier delven aen een haven.

Daer slaetmen eenen grondt, zeediep, van paelen sterck, ^.En kroont den Aemstel, met ghewelleft metselwerck,⁵ ünwickbaer door zijn wicht; om boven op te laeden Weldighe zuylen, \'s Beurs voortrefljjcke cieraeden. Zoo besich Somerssons de byen zijn in \'tGoy,

Daer soete boeckweyt bloeydt; als zy (om inde koy Te seer bevollickt, niet elck ander te verdringhen) Uytleyden haers glieslachts mondighe anwasselinghen :⁶ üï\'t als zy vlieghen d\'een\' den andren in \'t ghemoedt; En nemen af den last van \'t aenghewonnen goedt:

üft als zy yverich den claeren honich vaeten,⁷ / Met soete leckerny opvullende de raeten:

^ Oft als sy keeren uyt,⁸ mot al haer burghery,

t Den bojnimel, een ghediert zoo nyver niet als zy.

liet is \'er drang, en drock, en nerghens sietmen luyen: Den honich geurich ruyckt nae d\'uytghesooghen kruyen.

1 bevaren 2 door den afval van hun tafel 3 nl. het hart van 4 onledigheid i» voor de Beurs G aankomolingen 7 vatten 8 uit den mand keeren.

1-15

I O welcke soliatten! o welck over grof ghewin Sal komen aengeweydt tot haere paelen in,

En vullen \'tlandt; wanneer het Y sal doen verflaeuwen Den Lissebonsohen Taech, en neêrslaen zijn winckbraeuwen: Al hanghen zy, van oudts begruyst,\' vol gouden sands! Wat sal \'t ghemeene best ghevoelen onderstands, Als haere jeuclidt³ den hoop van F\'ovtugal sal pluoken In \'tOosten; en den Oegst t\'huys haelen der Molucken? \'t Bestaen sal manljjok zijn, maer wat voor woorden smeên Sal menschen tong, om yet te segghen van de gheen\'. Die reysen sullen uyt, waar lancx zy noyt en hoorden Dat yemandt was ghekeert; en soecken, in het Noorden \'t Welok nimmermeer ontdoyt, door \'s pekels korter sway,³ Een\' weoh nae \'t machtich Chine, en rijoken van Cathay? Die terghers van de doodt, die henen sullen slippen %Door midden \'t driftifilLys\' aen IFemelhooghe klippen; Daer schors op sohorse schuyft, en loyt in \'t lang, en \'t breê, Als kercken boven, en als kercken onder zee:

Die door den haeghel blindt en onghebaende plecken, Ghelijk ter hollen, vande Son af, sullen trecken.

Tot daer de maendt oen deel is van den daoh, en daer Een daoh en nacht alleen volmaecken \'t heele jaer.⁵ Die, veele maenden van do wereld af ghescheyden.

Begraven onder sneeuw haer leven sullen leyden, By \'t hongrioh huylen van \'t ruyoh onghedierte fel, In \'t Coninckrijck des nachts ghelijck als inden hel. Voorwaar Alcmenaes soon en heeft sich noyt vermeten Zoo onvertsaeohden daedt; al heeft men uytghekreten. Dat hy \'t volck onderaerdtsch deed beven van ontsach, En sleypte Cerberus gheketent voor den dach.

Nochtans en sal haer roem wjjdtvluchtich hier niet marren;¹\'

Als oft zy aende weet\' op seylsteen, vaste starren,__

Graedbooeh, en Astrolaeb, alleen ghebonden was, En \'t waelen⁸ van de Naeld aen \'t luysternauw Compas. \'t Sal Crijchsvolok wesen. Dat wil voelen en beschreyen De Zee van Hercules:⁹ dien (als hy breedt gaet weyen

1 vol gruis on zand 2 jongelingschap 3 door do korter kromming van den Oceaan 4 drjjfijs 5 liet Noorden 6 toeven? kennis 8 draaien 0 Middelland-sche Zee.

I IC) —

Den Oceaen te trots, mot uytg\'helaeten vloedt)

liet Amstevdamsch beieydt\' doen siiicken sal zijn moedt:

Soo dat hy golf, op golf, beteutert door \'t vervaeren,⁵

slorpen aerseling,¹ ter straet in, met zijn baeren.

lok sie d\'llollandsohe vloot den Andaluz aen boordt; De roook en vlam van quot;t solmt: de pekel roodt van moordt: ■ \'t Bestorven Gibraltar van vrees om \'t hart beneepen: En all\' de Westerstrandt gheplondert van haer schepen: Dien baet het niet te zijn als sloaten opghebouwt,

Nocht dat zy spieghlen doen He dyninghen, van \'t goudt. Soo mannen harten, soo, soo moedon van vermoghen.

Dat \'s in zijn\' croon, den Vorst des ondergangs ghevlooghen : i)En, van \'t vermetel hooft, de pracht ghemaeckt tot schandt.

Zoo seyndtmen \'t oorloch uyt, en haeldmen vreed\' in \'t landt. ^ O voorspoed spoedich !² des my \'t wonder doet verstommen; Dat ghy zoo flucx, o stadt! suit wosen opgheklommen, Kn hebben u gheset, in suloken hoochte, daer Zoo meenich, te vergeefs, nae steyghert duysent jaer! Men bidd\' de Maeticheyt dan maer, dat zy te vreedon Zy, u te blijven by. in uw gheluokicheden,

En vestigh\' uwen stoel: Want nerghens is soo veyl Den onverwachten val, als op de toppen steyl;

CJSoo slibbrich staen, als op den cruyn; soo te bedincken⁵ —-Het gyben,⁶ als voorwind, en soo ghereedt het sinoken, Ghelijck ick sie, uyt wenst tot weelde, te ghemoedt Al wat⁷ verbasterings der ouwde zeeden goedt;

En, om het snood ghewin, in last de goede wetten.

—Doch sullen daer de best\' haer voorgang⁸ teghen setton, Uytblinckend\' als in goudt het heldere ghesteent:

Soo dat daer schaemroodt door de goedighe ghemeent Sal raeken omtesien, en rouw haer hart te roeren. En volghen op het licht dat d\'Overheden voeren.

Oft oock, o groote stadt! u eenich misverstaen,⁹ Tot altenauwen voet van heerschen¹⁰ socht te raên,

Waer door weêr Tyranny mocht komen inghesloopen;

¹

1 zinspeling op Heemskerk\'s tocht naar Gibraltar 2 vrecEen 3 achterwaarts

²

voorspoedig 5 overdenken 6 doen overslaan 7 al eenige 8 voorgaan 9 verkeerd inzicht 10 tot al te streng hcerschen.

j (

K- ⁶ \') It

INiet edol llooi\'ttack, niet Croondraeohster van Europe, y

TToudt vry der volcken toom wel sfaedioh inderhandt:

:Maer voor het uyterst sell room¹ den teughel, met verstandt

Van wicht,² den breydel rept, wat styver oft wat sachter.

Te ruyrn dat struyckelt vaeok, en al te oort leydt achter.

In vryheyt ordentlijck uw burghery laet treên

Recht tusschen dienstbaerheyt en wetteloosheyt lieon.

Soo groeydt, soo bloeydt, soo wast, o rechterhandt der Staeten,

In mooghentheidt,³ gheluck, en tal van ondersaeten.

Kn gliy, o vrouwen, wischt uw traenen atquot;, en Ijjdt,

Om den toekoomendcn, gheduldich desen tjjdt.

Bcij van Amslellandsche lolfren.

O wat heb ick ghesien met mijn\' beslooten\' ooghen!

Wat heeft my inden droom verscheen en, staen vertooglien,⁴ De Vecht voorsegghende, daer wonderheyden al!

Voorwaer do llomel weet wel hoe by \'t scliicken sal:

Kn seghent dickwils, als hy uyt schjjndt op verdelglien.

Des laet ons d\'onspocdt als gheneesedrank verswelghen. Die, onvermaecklijck op de tong, den glieest wel smaeckt.

Door hoop van\'t smaecklijck goedt, dat lijf en siel vermaeckt. gt;i

\\ wees voorzichtig mot-met kennis van het gewicht ^m^cht4 vertoond.

]■: Y N D T.

\\

L