BIBLIOTHEEK UNIVERSITEIT UTRECHT

2943 940 7

_/;6y Vak_/155

HELP IJ ZELF

OP REIS

MET

FRANSCH

EEN HANDBOEKJE VOOR HEN, DIE FRANSCII MOETEN OF WILLEN SPREKEN

DOOK

SEKVAAS DE BRUIN.

(D e r d e (1 r u k.)

BiBLiOl h ./c K i ! vi w- K.SUN fef---i_--\' 1 \'^L quot; ^ _f

UTRECHT 1 W

CCLL. THOWAASSE i

, . .. .. r CUT,

Gebr. van der pop 1888.

SNELVEUSDUl\'IC VAN II. C. A. Til IK AI F., TE NIJMEOE.V.

V O O li 11 E 1) E.

Bij de verschijning van dezen Derden druk meen ik ie kunnen volstaan met dezelfde ivoorden, waarmede ik den Eersten druk aan het Publiek heb aanbevolen, en die luidden als volgt:

Met dit boekje hoop ik van dienst te zijn aan velen, voor wie het fop reis als anderszins) aangenaam en nuttig zou wezen zich van do Fransche taal te kunnen bedienen.

Aan velen, zeg ik :

1°. Aan allen, die niets van het Fransch kennen, en wie het aan tijd en gelegenheid ontbreekt, om zich door studie daarin te bekivamen;

2°. Aan hen, die ivel reeds eenigen tijd het Fransch hebben beoefend, maar toch niet voldoende, om er zich vlot in te kunnen uitdrukken.

Voor ieder, die met Fransch in aanraking komt, moet het

Practiscli nut

van dit boekje hierin bestaan, dat men, met dit boekje in den zak, de overtuiging heeft: „ Ik behoef niet hang te zijn,

dat ik ergens met den mond rol tanden zal staan Mogen velen zich in die overtuiging bevestigd vinden!

Servaas de Biiure.

DE FRAN SCII E TAAL.

Do Letters en de Uitspraak.

Vocalen : a, e, i, o, u, y.

De vijf eerste heeten juist als in bet Hollandsch. De y heet ,,i grecquot;, dat wil zeggen „Grieksche iquot;.

Consonanten; h, c, cl, f, (j (genaamd „zjeequot;), h (genaamd „asjquot;), j (genaamd „zjiquot;), It, l, m, n, p, q, r, s, t, v, x, z.

Op de drie na, die bare benaming acliter zich hebben staan tusschen haakjes, heeten al deze consonanten juist als in het Hollandsch.

Samengevoegde vocalen : ai en ei (worden, zoo-dra ze eene consonant achter zich hebben, beiden uitgesproken als de „equot; in ons woord „kerkquot;, doch iets gerekter, b.v. zooals wij dikwijls dien ,equot;-klank hooren van hen, die „pèèrdquot; zeggen in plaats van „paardquot;, „wèèrdquot; in plaats van „waardquot;, enz., ol\' gelijk de bier vetgedrukte e in „wereldquot;, dat bijna altijd, ofschoon steeds in twee lette r gr e-p e n, wordt uitgesproken als heette het „werldquot;).

NB. Dien gerekten klank zullen wij afbeelden met èè. — Wanneer ai geheel alleen staat, klinkt liet als

1

,eequot; in het Hollandsclie woord „zeequot;; en diezeifde uitspraak heeft ai ook als eindletters van een woord.

au en eau (worden uitgesproken als „ooquot; in de Hollandsclie woorden „doorquot;, „poortquot;, enz.).

eu en ocu (worden uitgesproken als onze „eu\'in de woorden „scheurquot;, „sleur\'\', enz.).

oi (wordt uitgesproken als onze „wquot; met eene korte „aquot; er achter, b. v. zooals in onze woorden „wakkerquot;, „watquot;, enz.).

ou (wordt uitgesproken als onze „oequot; in de woorden „moederquot;, „bloedquot;, „roestquot;, enz.).

NB. Wanneer, van de hier bovenvermelde twee naast elkander staande vocalen, de eerste afzonderlijk uitgesproken moet worden, staat op de tweede een trema (quot;).

ie, met een of meer consonanten achter zich, klinkt bijna als onze „jequot; in het woord „sjerpquot;. Zieblz. 8.

ui, mits geen y of cj vóór zich hebbende, klinkt gelijk „wiquot; in het Hollandsch.

Uitspraak van de e.

Vóór a, o of u, of vóór eene consonant staande, en ook als eindletter van een woord (mits geene n vlak vóór zich hebbende) klinkt de c als in het Hollandsch de „kquot;, b. v.: car (beteekent: „wantquot;) wordt uitgesproken als het Hollandsche woord „Aarquot;; clair (beteekent: „klaarquot;; „helderquot;; „duidelijkquot;) wordt uitgesproken „klèèrquot;.

Vóór e, i of y staande, klinkt de c als eene Hollandsche scherpe „squot;, b. v. cieZ (beteekent: „hemel\') wordt uitgesproken „si-èlquot;.

NB Somwijlen moet de c ook vóór a, o of «(als eene scherpe „squot; uitgesproken worden, maar dan wórdt

dit altijd aangeduid door een haakje o ii d e r dec (dat haakje heet in het IVansch cedille, spreek uit; see-diej), aldus : 9 of r,.

ch klinkt bijna altijd nagenoeg als „sjquot;, h Y.cliou (beteekent: ,koolquot;) wordt nagenoeg uitgesproken als „sjoequot;.

NH. Er zijn ettelijke woorden, waarin de ch als „kquot; klinkt,h.v. Jt\'sus-Chr\'tst (beteekent: „Jezus Christusquot;) wordt uitgesproken „zjee-zu-kriquot;. Zooals men hieruit ziet, worden de laatste s van Jésus en de s en t van Christ in het geheel niet uitgesproken ; dit noemt men „die consonanten zijn hier stomquot;. Over de „stomme consonantenquot; zie blz. 10.

Uitspraak van de g.

Vóór a, 0 of u, of vóór eene consonant staande, heeft de (/ eenen eigenaardigen klank, die eenigszins naar dien van de „kquot; gelijkt, doch oneindig zachter. Wij zullen dien zacbten „kquot;-klank van de afbeelden met eene g, h.v.: (/ai (beteekent: „blijquot;, „vroo-lijkquot;) wordt uitgesproken: cee; gras (beteekent: „vetquot;) wordt uitgesproken: ora (dus de s is hier stom, zie blz. 10).

Vóór e, i oi y staande, klinkt de/7 als „zjquot;, b.v.: (;ewic(beteekent: „ vernuftquot;)wordtuitgesproken:zjee ni.

NB. Er zijn in het Fransch vele woorden, waarin⁰ de c/, ofschoon vóór a, 0 of ?lt; staande, tóch moet worden uitgesproken als „zjquot; (dus niet als zeer zachte „kquot;); maar om dat in de spelling aan te duiden plaatst men er dan eene e achter \'), die dan echter niet uitgesproken wordt, maar stom is, b.v.: geai (beteekent: „meerkolquot;) wordt uitgesproken: zjee.

1) p zonder toonletOvHii. Zit\' Ij 1 adz. 5.

4

En evenzoo zijn er vele woorden, waarin de (J, ofschoon vóór eene c, i of y staande, niet als„zjquot;, maar als eene zeer zachte „kquot; uitgesproken moet worden ; en om dit in de spelling aan te duiden, plaatst men dan vlak achter de g eene u, die in de uitspraak stom is, met andere woorden eene u, die niet uitgesproken wordt, b.v.: guerre (betee-kent: „oorlogquot;) wordt uitgesproken : oèèr.

Uitspraak v a n gu e n qu.

Zooals men (zie 2 regels hooger) aan het woord guerre gezien heeft, wordt de u vlak achter de g niet uitgesproken : dit is altijd het geval, en evenzoo is het bijna altijd met de u vlak achter eene q. gu wordt dus uitgesproken als eene zeer zachte „kquot;, qu heeft den klank van eene zeer h ard e „kquot;, b.v.: gui (beteekent: „gijkquot;, „giekquot;) spreekt men uit: oi. qui (beteekent: „diequot;; „wiequot;) „ „ „ ki.

Klemtoon en Toonteekens.

In ieder woord van twee of meer lettergrepen is _c ééne lettergreep, die met meer nadruk of klem uitgesproken wordt dan de overige, b.v. deze Holland-sche woorden:

„kabeltouwquot;heeft den klemt, op de 1° lettergr. Jca „kabeljauwquot; „ „ „ „ „ o⁰ „ jauw „kaboutermanquot;, „ „ „ „ 2⁰ „ hou. In het Pransch is dat zeer gemakkelijk: de klemtoon ligt in Pransche woorden altijd op de allerlaatste lettergreep.

De Pransche taal b(3dienl_J zich van drie toont.ee-kens, namelijk :

accent aifjn (^\') = scherp toonteeken ;

accent grave (\') = zwaar toonteeken ;

accent circonflexe ( ^A) = omgebogen toonteeken. Ofschoon de beide laatste ook wel op de overige vocalen voorkomen, kan men zeggen, dat die drie toon-teekens hoofdzakelijk gebruikt worden op de vocaal e.

Uitspraak van de e.

1) De c zonder toonteeken, als eindletter van éénlettergrepige woorden, wordt uitgesproken juist als de e in de Hollandsche woordjes „dequot;_; „zequot;, „gequot;, „tequot;.— Als eindletter van meerlettergrepige woorden is de c zonder toonteeken stom, b. v. cWe (beteekent: „zijquot;) wordt uitgesproken als het Hollandsche woord „elquot;; somme (beteekent: „somquot;) wordt uitgesproken als het Hollandsche woord „somquot;.

Met eene s achter zich in de laatste lettergreep van een\'woord, zijn die e en s beiden stom; anders wordt de e zonder toonteeken met eene s achter zich uitgesproken als iu de Hollandsche woorden „mesquot;, „zesquot;, „ fleschquot;; doch in Fransche éénlettergrepige woordjes (waarin de eind-s stom is) klinkt de e iets gerekter, b. v.: mes (beteekent: „mijnequot;) wordt uitgesproken „mèèquot; (zooals wij in \'t Hollandsch het geblaat van een schaap nabootsen).

Den korten klank als „equot; heeft de e zonder toonteeken ook overal, waar zij twee consonanten en eene stomme e achter zich heeft, zooals (15 regels hooger) in elle, b. v.: cctte (beteekent: „dezequot;) wordt uitgesproken „setquot; (juist als de laatste lettergreep van onze woorden „lancetquot;, „corsetquot;).

6

Met eene r of z acliter zich (welke letters dan stom zijn), wordt de c zonder toonteeken uitgesproken als onze „eequot;, b. v.: aller (beteekent: „gaanquot;) wordt uitgesproken „al-leequot;; assaz (beteekent: „genoegquot;) wordt -■) uitgesproken „as-seequot;. — Dooli in éénlettergrepige woorden, die op r uitgaan, is die r niet stom, en klinkt ook de e niet als „eequot;, maar als de hierboven bedoelde gerekte „èèquot;-klank, b, v.: fcr (beteekent: „ijzerquot;) spreek uit: fèèr ; mer (beteekent: „zeequot;) spreek uit: mèèr.

In den meervoudigen derden persoons-uitgang der werkwoordsvervoeging zijn de letters ent altijd stom.

2) De e met accent aigu (é) klinkt altijd als onze Hollandsche „eequot;, b. v.: étê (beteekent: „zomerquot;)

wordt uitgesproken : ee-tee.

3) De e met accent grave (è) klinkt altijd als de hierboven bedoelde „èèquot; in het schapengeblaat mèè, b. v.: mere (beteekent; „moederquot;) wordt uitgesproken : mèèr (dus juist als mer, zie 10 regels hooger ;

want de eind-e hier, zooals men weet, is stom).

4) De e met accent circonflexe (ê) klinkt bijna als de Pransche è (e met accent grave). Het onderscheid is zoo luttel, dat men zich daarover het hoofd niet behoeft te breken, b. v.: même (beteekent: „zelfdequot;)

wordt uitgesproken : mèètn.

Uitspraak van de i.

Als de i met m of n achter zich eenen neusklank-vormt (zie blz. 8) heeft zij een geheel eigenaardigen klank. Anders klinkt de i in het Fransch altijd als onze Hollandsche „iequot; in de woorden „tienquot;, „zienquot;,

enz., b. v.: Ut (beteekent: „bedquot;) spreek uit: li; courir (beteekent: „loopenquot;) spreek uit: koe-rier.

7

U i t s p i- ti a k van de u.

Met m of n achter zich vormt de u zeer dikwijls ceiien neusklank (zie blz. 8). Anders wordt de Fransche altijd uitgesproken gelijk de Hollandsche ,uuquot;, b.v.: sar (beteekent: „opquot;) spreek uit: suur ; bal (beteekent: „doelquot;) spreek uit: buu; hulte (beteekent: „mikpuntquot;) spreek uit: buut.

Uitspraak van do h.

Eigenlijk wordt de h in het Pransch, als het goed gesproken wordt, nooit gehoord. Men onderscheidt echter eene stomme h en eene geaspireerde li, welke laatste eenige overeenkomst heeft met de Hollandsche „hquot;. Het voorname onderscheid is dit: vóór de stomme li worden de lidwoorden le en la (zie blz. 12) en het voorzetsel da geapostrofeerd, en voor de geaspireerde h blijven zij onveranderd, b.v.: Vherbe (beteekent: „liet gi\'asquot;) spreek uit; IcrK

la hache ( « „de bijlquot; ) quot; quot;la asj.

quart (Vheure ( » „kwartierquot;) quot; » kaar deur. conji de hache ( ■\' „bijlslagquot; ) » » koe de asj.

Uitspraak van de s.

Als aanvangsletter van een woord klinkt de s altijd scherp gelijk in het Hollandsch; zoo ook als aanvangsletter eener lettergreep, wanneer de voorgaande lettergreep met eene consonant eindigt Doch staat de s tusschen twee vocalen, dan klinkt zij zacht als do Hollandsche „zquot;, b.v. :

salie (beteekent: „zaalquot;) spreek uit: sal.

dorsal ( // „van den rugquot;) » » dor-sal. nasal ( \'/ „van den neusquot;) « » na-zal.

Uitspraak van de t.

Als de t niet stom is, wordt zij uitgesproken gelijk in het Hollandsch, behalve in één geval, dat nog al zeer dikwijls in het Fransch voorkomt, namelijk : wanneer zij vlak achter zich eene i en daarachter nog eene andere vocaal heeft; in dit geval wordt de t uitgesproken als onze scherpe „squot;, b.v.

partial (beteekent; „partijdigquot;) spreek uit: par-si-al.

N.J gt;. \'Dat de i dan slechts vluchtig gehoord moet worden, leert men mettertijd vanzelf. Van de verbinding tien en tion kunnen wij hier nog niets zeggen, omdat die n er den neusklank aan geeft; doch ook in deze twee verbindingen wordt de i slechts vluchtig gehoord. fW Vooral moet men zorg dragen (hoe vluchtig de i dan ook zij) altijd „siquot; uit te spreken en nooit „sjquot; : het woord partial, b.v., mag niet par-sjal worden uitgesproken. Onze Nederlandsche tong is zeer geneigd tot die uitspraak „sjquot;, maar men moet daartegen op zijne hoede zijn.

Neusklanken.

De letters m en n, met eene vocaal achter zich, worden in het Fransch uitgesproken juist als in het Hollandsch.

Staan zij echter zeiven achter eene vocaal, dan vormen zij daarmede eenen eigenaardigen klank, die door den neus komt, en waarbij van m of n niets gehoord wordt. Dien klank af te beelden is onmogelijk ; wij zullen voor die afbeelding eene kleinkapi-tale letter gebruiken (n), want m en n klinken vol-

9

komen eenerlei. Wie de letter n tracht uit te spreken door zijnen neus, maar zonder de tong aan het verhemelte te laten raken, zal vrij wel den Pransehen neusklank treffen (dien wij hier met n gaan afbeelden):

am, an, cm, cn worden uitgesproken ; aN. aim, ain, eim, chi, im, in klinken alle zes als : èN. Bij um en un heeft de u bijna den klank van den Hollandsellen tweeklank „uiquot;, maar zonder het „jquot;-klankje, dat wij aan het eind laten hooren. Wie wel eens plat Haagsch heeft hooren spreken, kan opgemerkt liebben, hoe gemeen het Haagsche gepeupel do woorden „tuinquot;, „schuinquot;, „bruinquot; en dergelijke uitspreekt: Zoo de n van die woorden slechts iets méér door den neus uitgeblazen wierd, zou de plat-Haagsche uitspraak van „uinquot; volkomen navolgenswaardig zijn, om de zuivere Fransche beschaafde uitspraak te krijgen van um en un (welke uitspraak wij dus zullen afbeelden met uiu.)

oin wordt uitgesproken bijna als : waN.

Do zoogenaamde „Son mouillóquot;.

Deze eigenaardige klank bestaat hierin, dat ettelijke letterverbindingen, waarin l of 11 voorkomt, worden uitgesproken alsof er geene „1quot;, maar eene „jquot; in S aangetroffen wierd.

ail, aille, eil, eille, cnail, ocil, oiiil zijn de letterverbindingen, die den „son monilléquot; hebben, b. v.:

travail (beteekent : „werkquot;) spreek uit: tia-waj. bouteille ( » „ilescliquot;) -/ » boe-loj.

oeil ( quot; „oogquot;) if w ui.

10

U i t s p r aa k v a n gn, ph e n v.

ijn kan ook nog als „son mouilléquot; besoliouvvd worden, daar ook bij dit letterteeken ons „jquot;-klankje achteraankomt, terwijl de g gebeel en al in de uitspraak verdwijnt, b. v. :

Alleviagne (beteekeut: „DuitschUmd\') spreek uit: al-miinj, ri-gtie ( » „vegeorin^quot;) » quot; rècnj. digne ( » „waardigquot;) « » dienj.

besogne ( quot; „bezigheid\') quot; quot; be-zonj.

ph wordt uitgesproken als onze „fquot;.

y ïj V !ï » »^ *

Stomme Eind-consonanton.

Aan het einde van een woord worden de volgende letters en samengestelde letterteeköns gemeenlijk niet uitgesproken:

d, r/, p, s, t, x, s, ds, gs, ps en ts, b. v.:

jned (beteekeni: „voel ) spreek uit: pjee.

loup ( \'/ „wolfquot;) quot; quot; loc.

vous ( quot; „gijquot;) quot; quot; ^woc\'

tout ( quot; „alles \') quot; quot; toe.

nez ( quot; „neusquot;) quot; quot; nee.

Over de c aan het einde van een woord is reeds gesproken op blz. 2.

si wordt wel uitgesproken in:

est (beteekent: „oostquot;) spreek uit: est;

maar niet in :

il est (beteekeut: „hij isquot;) spreek uit: iel c.

NB. De stomme eind-consonanten worden, ter be-

11

vordering van de welluidendheid, wel uitgesproken, zeer dikwijls, wanneer hot volgende woord met eene vocaal ot\' eene stomme h aanvangt. Hierbij ont-0 houde men:

1) et (beteekent: „enquot;) wordt uitgesproken: ee.

Van dit ieder oogenblik voorkomende voegwoord

ct wordt do eind-t nooit uitgesproken, al begint het volgende woord met vocaal ot\' met stomme h.

2) Als de eind-s of de eind-a; wel uitgesproken wordt, heeft elk dezer beiden den klank van onze „zquot;, b. v.: vons ave:: ( Week.; „gij hebtquot;) wordt uitgespr.: woe-za-wee. (ku.r oeufs ( » „twee eierenquot;) » » deu-zeii.

Dus van oeufs in \'t meervoud ook de fs stom ; doch in \'t enkelvoud oeuf (= ei) wordt de /\' wèl uitgesproken : euf.

Vooral te onthouden (zie blz. 4): In meerlettergrepige woorden ligt de klemtoon altijd op de laatste lettergreep !

u

BEKNOPTE SI \'KA A K KUNST.

Geslacht.

De Fransche taal heeft twee geslachten : masculin = mannelijk.

féminin — vrouwelijk.

Mannelijk zijn over het algemeen de substantieven, die op aga, ége, iga of uye uitgaan, en /.onder uitzondering alle met den uitgang ment.

V r o u w e 1 ij k zijn over het algemeen de substantieven, die uitgaan op eur, ion of aisou.

Lidwoord.

Het bepalend lidwoord is

voor het mannelijk geslacht; le, „ , vrouwelijk „ la, in \'t meervoud voor beide geslachten : les.

Het onbepalend lidwoord :

mannelijk : nu (spr. ; uix), een,

vrouwelijk ; tme (spr. : uun), eene.

N13. Dus mannelijk (un) met den neusklank,

vrouwelijk (une) met den natuurlijken n-klank.

Verbuiging.

De verbuiging der zelfstandige naamwoorden heeft plaats met behulp van de voorzetsels de en lt;gt;, die óf vóór het lidwoord geplaatst worden, of daarmede ineensmelten als volgt:

Masculin {Mannelijk).

Féminin (Vrouwelijh).

Zooals wij weten, als het substantief met eene vocaal of met eene stomme li aanvangt, wordt (i n li e t enkelvoud) het bepalend lidwoord geapostrofeerd.

NB. In het meervoud is het juist als hierboven; doch nu worden de s (van les en des) en de «(van aux) beiden uitgesproken als „zquot; (zie blz. 11).

1

Sincjiilicr (spr.: sen-ou-ljee) = Enkelvoud.

Pluriel (spr.: pluur-jèl) ₌ Weervond.

14

Singulier. P 1 u r i e 1.

tarbre, de boom. les arhres, de boomen.

de Varbre, des booms. des ar bres, der boomen.

d Varhre, den boom. avx arhres, den boomen

Varbre, den boom. les arhres, de boomen.

Onbepalend lidwoord.

M a s c ii li n. F é m i n i n.

nn roi, een koning. nne reine, eene koningin.

d-un roi, eens konings. drime reine, eener koningin.

a un roi, eenen koning. a nne reine, eener koningin.

nn roi, eenen koning. nne reine, eene koningin.

Deelwgs-lidwoord.

(Article p a r t i t i f.)

Wanneer niet van een ding in zijn gelieel, maar slechts van een gedeelte des geheels gesproken wordt, gebruiken wij in het Hollandsch geen lidwoord; doch de Pranschen bezigen dan hun article partitif, b.v.: M a s c n 1 i n. F e m i n i n.

du pain, brood. de Ja viande, vleeseh.

de pain, van brood. de viande, van vleeseh.

a dn \'pain, aan brood, a de la viande, aan vleeseh.

dn pain, brood. de la viande, vleeseh.

P 1 u r i e 1.

des (jens, lieden. a des gens, aan lieden.

de gens, van lieden. des gens, lieden.

Staat vóór het substantief een adjectief, dan is de verbuiging van het lidwoord eenerlei voormasculin en féminin, in singulier gelijk in plnricl, b.v.:

Na woorden, die eene hoeveelheid of menigte be-teekenen, staat het voorzetsel de alleen (zonder lidwoord), b. v. :

un grand nombre de livres, een groot aantal boeken.

beaucoup de soldats, vele soldaten.

une douzaine de boutcüles, een dozijn üesschen.

Doch achter la plupart en achter hien staat bet voorzetsel de ineengesmolten met het lidwoord, b. v.: la plupart des hommes, de meeste menscben. hien des femmes, vele vrouwen.

M e e r v o u d v o r m i n g.

Zooals men reeds heeft kunnen opmerken in de bovenstaande voorbeelden, wordt bet meervoud, zoowel der bijvoeglijke als der zelfstandige naamwoorden, gevormd door achter aan het enkelvoud eene s vast te hechten. Daarbij valt evenwel het volgende te onthouden ;

de op av of op en uitgaande woorden, en ook eenige

I(]

üiet den uitgang oi(, nemen in het meervoud (in plaats van s) eene x achter zich.

de op al of op aü uitgaande woorden veranderen in het meervoud dien uitgang in atix.

Woorden, die reeds in het enkelvoud op s of « of ^ uitgaan, blijven in het meervoud onveranderd.

Geheel onregelmatig zijn de volgende :

le del (de hemel) wordt les deux (de hemelen);

Voeil (het oog) » les yeux (de oogen);

Monsieur (mijnheer) » Messieurs (mijne heereu);

Madame (mevrouw) » Mesdames (dames);

Mademoiselle quot; 3Iesdemoiselles (jonge dames).

Adjectifs (Bijvoeglijke naamwoorden).

De adjectieven regelen zich in geslacht en getal naar de zelfstandige naamwoorden, waarbij zij behoo-ren. De adjectieven, die eene stomme e tot eindletter hebben, blijven in het/ïjwwim onveranderd; doch allo andere adjectieven worden van masculin tot féminin vervormd door er eene stomme e achter aan vast te hechten, b. v.: grand (groot) wordt in het vrouwelijk geslacht grande ^).

Woorden, die mannelijk op f uitgaan, worden vrouwelijk door die f in v te veranderen, b. v. : vif (spr. : wief) = levendig; vrouwelijk vive (spr. : wiew).

Woorden, die mannelijk op eux uitgaan, worden vrouwelijk door de eind-o; in sc te veranderen, b.v. :

hcureux (spr. : eu-reu) = gelükkig; vrouwelijk henreusc (spr.: eu-reuz).

]) {/rand, mannelijk; uitspraak: orax (neusklank en d stom). grande, vrouwelijk: uitspr.: oraxd (neusklank, en d niet stom).

17

Vele adjectieven, die op l, n, s oi\' t uitgaun, verdubbelen die eind-consonant, eer /.ij voor het vrouwelijk de stomme e achter zich nemen, b.v.:

hel (~ schoon, mooi) wordt belle,

bon (zie blz. 15) quot; bonne, enz.

Er zijn verscheidene adjectieven, die hun vrouwelijk onregelmatig vormen, b.v. :

dov.x (spr.: doe) — zacht; zoet; wordt dqüce (spr.: does), faux (spr.; foo) r= valsch; » fausse (spr.: loos),

frais (spr.: frèè) rr versch, frisch; quot; (spr.; frcèsj).

Onder de op eiü\' uitgaande woorden (substantieven en adjectieven) zijn er, die hun féminin vormen eenvoudig door achteraanhechting vau de stomme c ; andere weder veranderen de eind-r in seen nog andere nemen, in plaats van eitr, den uitgang rice ; b.v.:

M a s c u 1 i n. F é m i n i n.

meilleur (spr.; mcj-eur) — beter; meilleure (spr.; mej-eur), danseur (spr ; daN-seur) ~ dan- danseuse (spr.; daN-seuz).

ser; danseres.

acteur ~ tooueelspeler ; actrice ~ tooneelspeelster.

Adverbos (Bijwoorden).

Het bijwoord wordt in de meeste gevallen gevormd door achter aan het adjectief de lettergreep ment \') vast te hechten. Gaat het adjectief echter op eene consonant uit, dan brengt men het eerst in den vrouwelijken vorm door er de stomme e achter te voegen, eer men er ment aan vasthecht, b.v. :

1) Spreek uit: iikin (met neusklank).

2

18

Adjectif. Advcrbe.

ntile (spr.: u-tiel) ~ nuttig; v.tilement (spv.; u-tiel-maN). parfait (spr.: par-fèè) =; volmaakt; parfaiteinent (spr.: par-fèèt-

maN).

De adjectiefs-uitgangen ent en ant worden bij het adverbs emment en ammant, b.v. :

a dj e c t i f: jmtienf (spr.; pa-si-aN) =r geduldig;

a d v e r b e : patiemmeiit (spr.: pa-si-am- maN).

Trappen van vergelijking.

De vergrootende trap wordt gevormd door plus (= meer) vóór het adjectief of adverbe te plaatsen.

Den overtrelfenden trap der adverben vormt men door er le plus (= het meest) vóór te zetten.

De adjectieven vormen den overtreiïenden trap mas-culin insgelijks door leplus vóór zich te nemen ; doch féminin zijnde, nemen zij la plus vóór zich, b.v.:

severe (spr.: see-weer) = streng.

plus severe (spr.: plu-see-wèèr) = strenger. M a n n e 1 ij k : le plus sévère — de strengste.

V r o u w e 1 ij k : la plus sévère — de strengste.

Meervoud: les plus sêveres — de strengste.

Adverbe: le plus severement } , , . . , , , w = het strengst.

(spreek uit: le plu see-\\Yecr-maN) \\

/labile (spr.: a-biel) ~ knap, bekwaam.

plus /labile (spr.: plu-za-biel) =: knapper 1). M a n n e 1 ij k : le plus habile — de knapste.

V r o u w e l ij k : la plus habile ~ de knapste.

M e e r v o u d : les plus habiles — de knapste.

Adverbe: le plus habilement ( , _t i. _t (spreek uit: le plu-za-biel-maN) ( ^{ie vUa}P^s •

1) De s vóór stomme h wordt als „zquot; uitgesproken. Zie blz. 11.

19

r

4

Buitendien worden de pronoms ingedeeld in vijt\' ioorten, die wij thans willen nagaan.

Tot bovenstaande voornaarawooiden rekent men ook ;

i/_} er, daar. en, daarvan.

21

NB. De voornaamwoorden je, me, Ie, Je, la, vóói eene vocaal staande, worden geapostrofeerd.

Do „pronoms personnels conjointsquot; staan v ó ó r hot werkwoord; bij samengestelde tijden vuór hel hulpwerkwoord.

liij eene ontkenning (die uitgedrukt wordt door wc. .. . pas) staat ne vlak achter het voornaamwoord, dat volzins-onderwerp is, terwijl pas achter hot werkwoord (doch in samengestelde tijden vóór het deelwoord) staat. De volgorde is derhalve aldus:

1. Het pronom, dat volzins-onderwerp is, b

2. De ontkenning ne,

3. Het pronom, dat in Sen

of 4en naamval staat,

4. Het hulpwerkwoord,

5. De ontkenning pas,

6. Het deelwoord,

In vragende volzinnen staat het voornaamwoord van het volzins-onderwerp, evenals in het Hollandsch, achter het werkwoord, en bij samengestelde tijden achter het hulpwerkwoord, b.v.: Fenscz vous? denkt gij ?; veut-il? wil hij?; Vastu-dit? hebt gij het gezegd?

Bij de Gebiedende wijs staan de „pronoms personnelsquot; achter het werkwoord ; we en fe worden veranderd in moi en toi. Is de Gebiedende wijs een ontkennende vorm, dan ondergaat de plaatsing en do vorm der voornaamwoorden geene verandering, b.v.: dis-moi, zeg mij ; ne me dis pas, zeg mij niet.

Wanneer de Gebiedende wijs gevolgd wordt door het voornaamwoord en, wordt me en te niet veranderd, maar slechts geapostrofeerd, b.v.: donnés m\'en, geel\'

22

mij daarvan. Staat en echter vóór de Gebiedende wijs, dan worden me en tc veranderd in mol en lol, b.v.: m donnez-moi, geef\' mij daarvan.

Wanneer 3e en 4e naamval van liet pronom personnel conjoint vóór het werkwoord bij elkander staan, zet men de 2e naamvallen me, te, se, notis, vous vóór de 4e naamvallen le, la, les, en de 4e naamvallen Ie, la, les vóór de oe naamvallen lui en leur, b.v.: je ne le Vai pas dit, ik heb het u niet gezegd. Slechts bij de Gebiedende wijs, als deze niet ontkennend is, staat de 4e naamval vóór den 3en, b.v.: dites le wol, zegt het mij.

|l, Pr ononis possessifs. Bezittelijke voornaamwoorden.

Conjoints, bij het substantief geplaatst:

woh, ma, mes, mijn, mijne. notre, nos, ons, onze.

ton, ta, tes, uw, uwe. votre, vos, uw, uwe.

j zijn. zijne ; 7 , j hun, hunne : son, sa, ses, 1 , ,^J leur, leurs 1 . .

\' \' * ^{ haar, hare. \' ^ haar, hare.

Deze voornaamwoorden worden verbogen met de en a.

Voorbeelden:

■mon père, mijii vader. notre roi, onze koning.

ma more, mijne moeder. vos parents, uwe ouders.

mes enfanfs, mijne kinderen, leur malheur, hun ongeluk.

De voornaamwoorden son en sa regelen zich in geslacht en in getal steeds naar hetgeen bezeten wordt, niet naar den persoon, die bezit; zoodat sa plume, b.v., evengoed „zijne penquot; kan beteekenen, als „hare pen.quot;

In plaats van ma, ta, sa, gebruikt men ook vóór vrouwelijke substantieven mon, ton, son, altijd als zulk een substantief met vocaal of met stomme h aanvangt, b.v.: mon arnic, mijne vriendin; ton honneur, uwe eer.

23

A b s o 1 u s, alleenstaande.

Je mien, la mienne, de (liet)tnijne. Ie (/«) nólre, de (het) onze.

/ es mlens, les miennes, dc inijuc. les nofres, de onze.

Ie iieu₃la fienne^t \\\\\\\\amp;. Ie {la) voire, de (hei) uwe.

les tiens, les Hennes, de uwe. les voir es, de uwe.

₇ . . . ( de (het) zijne. 7/7,7 j de (het) hunne.

Ie sien.lasienne \\ , ), . , Ie Ua) leur ) , ^ 1

\' ( de (hel) hare. ^{x 7 1} de (het) hare.

j . j . ( de zijne. , , 5 de hunne.

les stens, les siennes . . •\' les leurs j . .

( ile hare. ¹ de hare.

Het pronom leur, leurs heeft altijd betrelddng op meer clan één persoon. Heeft het Hollandsclie voornaamwoord „haarquot; de beteekenis van „haarlieden,quot; dan wordt leur en tors gebruikt; beteekent „haarquot; slechts één persoon, dan gebruikt men son of sa (naarmate het volgende substantief mannelijk ot\'vrouwelijk is) of scs (als het in het meervoud staat).

c. Pronomsdómonslralifs. Aanwijzende voornaamwoorden.

Mannelijk; ce _(lin Meervond voor ] _ce, ₍₌ foze)

Vrouweiijk; cetteX \' \' beiilegeslachten:) -

Vóór mannelijke substantieven, die met vocaal of met stomme /lt; aanvangen, zet men eet (in plaats van ce).

De alleenstaande „pronoms démonstratifsquot; zijn : Voor \'t mannel. geslacht. Voor \'t vrouwel. geslacht. In li e t. e n k e 1 v 0 u d.

cel?ez, degene, celle, degene.

celui-ci, deze. celle-ci, deze.

celui-la, gene. celle-la, die.

In he t m e e r v o u d.

ceux, degenen. celles, degenen.

ceux-ci, deze. celles-ei, deze.

ceux-la, die. celles-la, gene.

NB. Deze alleenstaande voornaamwoorden worden met de en a verbogen.

24

(1. Pronoms inlerrogalifs. Vragende voornaamwoorden.

E u k e 1 v o u d. M e e r v o u d.

Mannel.: quel ) ,, „ nnels ) ,, „

ir i . ;/ [ welke ? welk} \' welke ?

Vromvel.: quelle I quelles j

Alleenstaande gebruikt men voor personen qui, lequcl (Jaquellé) = wie? welke?

Voor dingen gebruikt men que, quoi = wat?; de quoi, waarvan ? ; ü quoi, waaraan ?, waartoe ? Voorplaatsen: oü = waar?, waarheen ? ; d\'oü = van waar ?

e. Pronoms relatifs. Belrekkelijha voornaamwoorden. De betrekkelijke voornaamwoorden zijn de volgende :

Tquel= ! ^die\' ^{dat; we,ke}\' ^W0lk-ce qui = dat, hetgeen.

clont (of de qui) — wiens, wier; welks, welker. (\'( qui — aan wien, aan wie; waaraan. que = dien, die; dat, hetwelk ; hetgeen.

Vóór eene vocaal of eene stomme h wordt que geapostrofeerd aldus : qu\'.

Als voornaamwoorden worden ook nog beschouwd :

C o n j o i n t s.

chaque (= iedere, elke, ieder, elk); certain, certame (= zekere, zeker); quelque (~ eenige, eenig); quel-ques {— eenige); queleonque (= wie ook; welk ook ; wat ook.

A li s o 1 u s.

oh, men; chacun, chacune, ieder, elk, een iegelijk ; nc . .. pcrsonnc, niemand; cjuclqu\'un, iemand; (jticl-ques-nns, sommigen, ecnigen; quiconquc, wie liet ook zij, wie ook ; ne . . . rien, niets.

Conjoints en A b s o 1 u s.

aucun, nul, geen, geene; plnsieurs, versclieidene ; lont, (zonder lidwoord :) iedere, elke, ieder, elk, (met lidwoord :) geheel; tons, alle.

Verbe (Werkwoord).

Er zijn vier conjugation of vervoegingen, die te onderscheiden zijn aan den uitgang van het werkwoord in de onbepaalde wijs, namelijk :

de le heeft den uitgang er, b.v. : parler, spreken, de 2o „ „ „ ir, „ fmir, eindigen, de 3e „ „ _ oir, _v recevoir, ontvangen, de 4e „ „ „ re, „ vendre, verkoopen.

NB. De werkwoorden avoir (= hebben) en ctre (-= zijn) hebben eene eigenaardige vervoeging.

Vervoeging der werkwoorden avoir en être.

avoir, h e b b e n.

I n d i c a t i f.

P r u s e n t.

nous avons, wij hebben.

vous avez, gij hebt.

\'ils 071/, zij hebben.

elles onf, zij hebben.

26

2) Ook; ik had gehad, enz.

27

Subjouctif

P r ó sent.

que wfl/w dat wij hebben, que nous ay ons hebben/ S.

que vous ayez, dat gij hebbet. que vous ayez eu_% d. g. hebbet\\\' qiCils aient, dat zij hebben. quils aient eu, dat zij hebben)

I m p a r f a i t.

que feusse, dat ik badde. que tu eusses, dat gij haddet quil eut, dat hij hadde.

que nouseusszons, dat wij hadden. ^«t-c iumo cnooiuuo ci\'j₎ \'i«it wij ^

hadden/ ^

que vous eusslez, dat gij haddet. que vous eusslez eu, dat gij\\ quot;

haddetj

qtCils eussent, dat zij hadden, quils eussenf eu,(\\.7A]\\\\{u\\(\\£\\\\

I m p é r a t i f. Aie, heb.

ayons, laat ons hebben. ayez, hebt.

I n f i n i t i f et P a r t i c i p e.

ê t r e, z ij n.

I n d i c a t i f

I m p a r f a i t.

28

1) Ook : ik ware, enz.

2) Ook: ik ware geweest, enz.

29

S ii b j u ii c t i f.

que nous fussions, dat wij waren, que nous eassions etc, dat wij

waren

, dat gij waret. que vous eussiez ctc, dat

que vous f ussie* q/tils fussenl.

dat zij waren.

Impérati f.

sois, wees.

soyons, laat ons zijn.

soyez, w-eest.

I n f i n i t i f et P a r t i c i p e.

zijn. Parfait: avoir ctc, geweest zij n.

Gerond, passé : ayant cté, geweest zijnde.

In de Pransclie Conjugatie heeft men vier stamvormen, van welke alle andere vornjen afgeleid worden, namelijk:

1. De infinitif: parler, spreken.

2. De présent de l\'indioatif: je parle, ik spreek ; nous parions, wij spreken; ils parient, zij spreken.

3. J)e parfait défini: je parlai, ik sprak.

4. Het participe passé: paria, gesproken.

so

Eerste Conjugatie.

par Ier, spreken 1). I u d i c a l i f.

]) Om duidelijk te doen zien wat in de vervoeging aan den stam-vorm wordt toegevoegd, plaatsen wij in onderstaand model overal een ■ tusschen den stam-vorm en het aanhechtsel, liet spreekt vanzelf dat dit streepje er niet in behoort.

31

¥ u t u r si m p 1 e. F u t u r co m pose.

je parl-e-rai, ik zal spreken, f aural parl-c, ik zal Vjq

lu parl-e-ras, gij ztilt spreken, tu auras parl-c, gij zult IJZ il \'parl-e-ra_i hij zal spreken, il aura parl-c, hij zal f ^ 7iousparl-e-rons, wij zullen nousauronsparl-c, wij zullen / nquot; vous parl-e-rezy gij zult J «L vous aurez parl-c^ gij zult \\ ^ ils parl-e-ront, zij zullen ] 2 ils auront parl-c, zij zullen ] .³

C o ii d i t i o ii n e 1.

Présent. Passé.

je parl-e-rais, ik zou 1) \\ j\'atirais parl-c, ik zou 2) ja?

tu parl-e-rals, gij zoudt f tu aurais parl-c, gij zoudt

ïl parl-e-rait, hij zou il aurait parl-c, hij zou y

nous par l-e-rions, wij zouden/ S 7ious aurio}is parl-c,wiy/.owdcnl ^

vous parl-e-rlez, gij zoudt \\ ^r vous auriez parl-c, gij zoudt \\ g

ilsparl-e-raient, zij zouden / ils aurdient parl-c, zij zouden, F

S u b j o n c t i f.

Présent. que vous parl-assiez, dat gij

que je parl-e, dat ik spreke. spraket.

que tu pari-es, dat gij spreket. ⁽l^u i\'l⁸p^l\'^ssent, dat zij spraken. qiSil parl-e, dat hij spreke. P a r f a i t.

que 7i o us pari-ions, d.w.spreken, que j* ale parl-c, dat ik gesproken que vousparl-iez, dat gij spreket. hebbe

qiC\'iXs parX-ent, dat zij spreken. ^ _{tu a}i_es parl-c, dat gij gesproken hebbet.

I m p a r f a i t. qu\'ll alt parl-c, dat hij gespro-

que je parl-asse, dat ik sprake. ken hebbe.

que tuparl-asses, dat gij spraket. q_{Ue n}Q_US ai/ons parl-c, dat wij qu il jiarl-ut, dat hij sprake. gesproken hebben.

que 7ious pari-assions, dat wij q_{Ve V0lls} ayez parl-c, dat gij ge-spraken. sproken hebbet.

qiClls alent parl-c, dat zij gesproken hebben.

1) Ook: ik sprak, enz.

2) Ouk: ik liad gesproken, enz.

82

P 1 u s q u e p a r f a i t du S u b j o » c t i f.

que feusse parl-c, dat ik ge- que nous eussious parl-é, dat wij sproken liadde, gesproken hadden.

que tu eusses parl-é, dat gij ge- que vous eussiez parl-ó, dat gij sproken haddet. gesproken haddet.

quil eiit parl-é, dat hij ge- qu ils eussent parl-é, dat zij gesproken hadde. sproken hadden.

Imperati f.

parl-e, spreek.

pari-ons, laat ons spreken.

parl-ez, spreekt.

Infinitif et P a r t i c i p e.

Present: parl-er, spreken. Part. passé: parl-é, gesproken. Parfait: avoir parl-é, gespro- Géi*, passé: ayant -parl-é, ge-ken hebben. sproken hebbende.

Gérond: parl-ant, sprekende.

Alle regelmatige werkwoorden, die op er uitgaan, worden geconjugeerd naar bovenstaand model (slechts eenige hunner met het Hulpwerkwoord êtré).

Aanm. 1. Bij de werkwoorden op ger wordt achter de y eene e gezet, wanneer eene « of o daarop volgt, b v : manger, eten, nous mange ons, wij eten.

Aanm. 2, Bij de werkwoorden op eer wordt onder de c eene cédille geplaatst (p) wanneer eene a of o daarop volgt, b.v.: commencer, beginnen, nous comment ons, wij beginnen.

Aanm. 3. De werkwoorden op ayer, oyer, uyer veranderen de y in eene ï, wanneer eene stomme e daarop volgt, b. v.: payer, betalen, je paie, ik betaal.

Aanm. 4 I)e werkwoorden op eler en eter verdubbelen de l en t voor eene stomme e, b.v. : appeler, roepen, ils appel-leut, zij roepen ; daarentegen wordt bij alle andere werkwoorden, welke eene stomme e of eene e in de voorlaatste lettergreep hebben, op die e of é een Accent grave (quot; ) gezet, wanneer eene lettergreep met stomme e daarop volgt, b.v : préférer, de voorkeur geven aan, je préfère, ik geef de voorkeur aan.

33

Tweede C o n j ii g a t i e. 1)

Derde Conjugatie.

recev-oir, ontvangen. rec-cvant. regu.

3

34

Vierde Conjugatie.

35

F u t u r simple. F u t u r compos é.

je se ral aimó, ik zal bemind faurai 6té almé, ik zal bemind worden. geworden zijn.

nous serons aimcs, nous aurons ótó aimés.

O o u d i t i o n n e 1.

P r é s e n t. Pass é.

je serais alma, ik zon bemind faurals ctéalmc, ik zon beniind worden. geworden zijn.

nous serions aimés. nous aurions cté aimés.

Subjonctif.

Présent. Parfait.

que je sois almé, dat ik bemind quefaie étéalmé, dat ik bemind worde. geworden zij.

que nous soy ons aimés. que nous ay ons été aimés.

I m p a r f a i t. P 1 u s q u e p a r f a i t,

que je dat ik beniind que j\'eusse été almé, dat ik be-

wierde. mind geworden ware.

que nous fusslons aimés. que nous eussions été aimés.

I m p e r a t i f.

Sois almé, word bemind.

soyons aimés, laat ons bemind worden.

soyez aimés, wordt bemind.

1 n f i n i t i f.

étre almé, bemind worden. ayant été almé, bemind gewor-avoir été almé, bemind gew. zijn. den zijnde.

étant almé, bemind wordende, almé, bemind.

Het participe passé.

Wanneer het verleden deelwoord zonder hulpwerkwoord gebruikt wordt, regelt het zich in geslacht en in getal naar het substantief, waarop het betrekking

heeft, b.v.: nnc chosc finic, eene afgedane zaak ; des femmes punies, gestrafte vrouwen.

Waar het participe passé met êtrc geconjugeerd is, regelt het zich in geslacht en getal naar het volzins-onderwerp, b.v.: cetle villa est attaquée, deze stad wordt aangetast.

lïij de met avoir geconjugeerde werkwoorden regelt zich het participe passé naar den van hetzelve afhangenden 4^on naamval, wanneer deze aan het participe voorafgaat; doch gaat de 4^e naamval niet vooraf, dan blijft het participe daarentegen onveranderd, b.v.: Quelles letlres avez-vous regues? Welke brieven hebt gij ontvangen ? J\'ai regu ces lettres, ik heb deze brieven ontvangen.

De gebruikelijke onregelmatige werkwoorden.

I. In de eerste Conjugatie.

Aller, gaan. P. Je vais, tu vas, il va, nous allons, vous allez, ils vont. i\'. d. S. J\'aille, ailles, aille, alliens, alliez, aillent. Farf. Ind. Je suis allé. Fut. J\'irai \').

Envoyer, zenden. P. J\'envoie, es, e, yons, yez, ient. F. J\'enverrai.

II. In de tiveede Conjugatie.

Acquérir, erlangen. P. J\'acquiers, s, t, acquérons, ez_; acquièrent. P. d. S. J\'acquière, es, e, acquérions,

1) De vervoegingsvormen, dio niet liier opgegeven staan, worden regelmatig van de stamvormen afgeleid.

37

iez, acquièrent. P. I). J\'acquis. P. I. J\'ai toquis. F. J\'acquerrai. Zoo (jaat oolc conquérir, veroveren.

Coiu-ir, loopen. P. Je cours, nous courons. 1\'. d S. 3n coure. P. ü. Je courus. P. I. J\'ai couru. F. Je coiuTai. Zoo gaan oolc accourii-, aansnellen; discourir, redekavelen; secourir, bijstaan.

Cquvvir, bedehlcen. P. Je couvre, es, e, etc. P. I. J\'ai couvert. Zoo gaat oolc decouvrir, ontdekken.

Dormir, slapen. P. Je dors, nous dorraons. P. d. S. Je donna. Zoo oolc s\'endormir, in slaap vallen.

Puir, vluehten. P. Je fuis, nous fuyons. P. d. S. Je fuie. P. I. J\'ai fui. Zoo gaat oolc s\'enfuir, ontvluchten.

Mentir, liegen. P. Je mens, nous mentons. P. d. S. Je niente.

Mourir, sterven. P. Je meurs, s, t, mourons, ez, meurent. P. d. S. Je meure, es, e, mourions, iez, meurent. P. J). Je mourus. P. 1. Je suis mort. F. Je mourrai.

Offrir, aanbieden. P. J\'oftVe, nous offrons. P. I. J\'ai offert.

Ouvrir, openen, als couvrir.

(Se) Repentir, berouw hebben. P. Je me repens, nous nous repentons. P. d. S. Je me repente.

Partir, vertrekken. P. Je pars, nous partons. P. d. 6\'. Je parte. P. I. Je suis parti. lievviïjdienen.P.Je sers,nousservons.P.(LS\'.Je serve. Sentir, voélen, als mentir.

Sortir, uitgaan. P. Je sors, nous sortons. P. d. S. Je sorte. P. I. Je suis sorti.

Souffrir, lijden, als offrir.

Tenir, houden. P. Je tiens, s, t, tenons, ez, tiennent. P. d. 8. Je tienne, es, e, tenions, iez, tiennent. P. I). Je tins. P. I. J\'ai tenu. F. Je tiendrai. Zoo gaan

38

ooh s\'aljstenir, zich onthouden-, appartenir, toehchoorcn; maintenir, staande houden ; soutenir, ondersteunen.

Venir, Icomcn, als tenir {doch met „êtrequot;)- P- I-Je suis venu. Zoo gaan ook devenir, worden; par-venir, geraken; revenii-, teruglcomm.

III. In de derde Conjugatie.

S\'Asseoir, gaan zitten. P. Je m\'assieds, ds, d, nous nous assej\'ons. P. d. S. Je m\'asseie. P. JD. Je m\'assis. V. I. Je me suis assis. F. Je m\'asseierai.

Fall oir, moeten. P. II faut, men moet. P. d. S. Qu\'il faille. P. J). II fallut. P. I. II a fallu. F. II faudra.

Mouvoir, bewegen. P. Je meus, s, t, mouvons, ez, men vent. P. d. S. Je meuve, s, e, mouvions, iez, raeuvent. P. I). Je mus. P. I. J\'ai mu. F. Je mouvrai.

J^leuvoir, regenen. P. II pleut. P. d. S. Qu\'ilpleuve. I. II pleuvait. P. I). II plut. P. I. II a plu. F. II pleuvra.

Pouvoir, hunnen. P. Je peux {oolc Je puis), peux, peut, pouvons, ez, peuvent. P. d. S. Je puisse, es, e, puissions, iez, puissent. P. B. Je pus. P. I. J\'ai pu. F. Je pourrai.

Savoir, weten. G. sachant. P. Je sais, nous savons. P. d. S. Je sache. P. D. Je sus. P. I. J\'ai su. F. Je saurai.

Valoir, gelden. P. Je vaux, x, t, valons. P. d. S. Je vaille, es, e, valions, iez, vaillent. P. D. Je valus. P. 1. J\'ai valu. F. Je vaudrai.

Voir, zien. P. Je vois. s, t, voyons, ez, voient. P. d. S. Je voie, es, e, voyions, iez, voient. P. D. Je vis. P. I. J\'ai vu. F. Je verrai.

Vouloir, willen. P. Je veux, x, t, voulons, ez, veulent. P. d. S. Je veuille, es, e, voulions, iez,

39

vcuillent. P. Tgt;. -Te voulus. P. I. J\'ai voulu. F. Jo voudrai.

IV. In de vierde Conjugatie.

15oire, drinJcen. P. Je bois, s, t, buvons, ez, boi-vent. P. d. S. Je boive, es, e, buvions, iez, boivent. P. D. Je bus. P. 1. J\'ai bii.

Ceindre, omgorden. P. Je ceins, nous ceignons. P. d. S. Je ceigne. P. B. Je ceignis. P. I. J\'ai ceint.

Conduire, leiden. P. Je conduis, n, conduisons. P. B. Je conduisis. P- L J\'ai conduit.

Connaitre, hennen. P. Je connais, il connait, neus connaissons. P. d. S. Je connaisse. P. P. Je connus. P. I. J\'ai connu.

Coudre, naaien. P. Je couds, nous cousons. P. d S. Je couse. P. J). Je oousis. P. I. J\'ai cousu, Craindre, vreezen, als ceindre.

Croire, gelooven. P. Je crois, il croit, neus croyons. P. d. S. Je croie. P. B. Je crus. P. I. J\'ai cru.

Cuire, kelten. P. Je cuis, n. cuisons. P. D. Je cuisis. P. I. J\'ai cuit.

Dire, zeggen. P. Je dis, nous disons, vous dites, ils ^disent. P. B. Je dis. P. I. J\'ai dit.

Écrire, schrijven. P. J\'écris, n. écrivons. P. d. S. J\'écrive. P. B. J\'écrivis. P I. J\'ai écrit.

Faire, maken. F. Je fais, nous faisons, vous faites, lis font. P. d. S. Je fasse. P. B. Je fis. P. I. J\'ai fait. F. Je ferai.

Instruire, onderrichten, als cuire.

Joindre, samenvoegen. P. Je joins, nous joignons. P. d. S. Je joigne. P. B. Je joignis. P. I. J\'ai joint.

Lire, lezen. P. Je lis, n. lisons. P. B. Je lus. P. I. J\'ai lu.

40

Mettre, plaatsen, zetten, leggen. P. Je mets, nous mettons. P. d. S. .Je melle. P. D. Je mis. P. 1. J\'ai mis. Zoo gaan ook admettre, toegeven ; penuettre, vergunnen; promettre, beloven; remettre, ter hand stellen; soumettre, onderwerpen.

Naiti\'e_; géboren worden. P. Je nais, il nalt, nais-sons. P. d. S. Je naisse. P. D. Je naquis. P. I. Je suis né.

Paraltre, schijnen, als connaltre.

Plaire, bevallen. P. Je plais, il plalt, plaisons. P. D. Je plus. P. I. J\'ai plu.

Prendre, nemen. P. Je prends, nous prenons. P. d. S. Je prenne, es, e, prenions, iez, prennent. P. Jgt;. Je pris. P. I. J\'ai pris. Zoo gaan ook apprendre, leeren ; comprendre, begrijpen ; entreprendre, ondernemen ; se méprendre, zich vergissen ; surprendre, overrompelen.

Résoudre, besluiten. P. Je résous, s, t, résolvons. P. d. S. Je resolve. P. D. Je résolus. P. I. J\'ai résolu (résous, zonder Pém.: opgelost).

Eire, lachen. P. Je ris, s, t, rions. P. d. S. Je rie. P. I). Je ris. P. I. J\'ai ri.

Suffire, genoeg zijn. P. Je suffis, s, t, suffisons. P. ]). Je suffis. P. I. J\'ai suffi.

Suivre, volgen. P. Je suis, s, t, suivons. P. d. S. Jo suive. P. I). Je suivis. P. I. J\'ai suivi.

Se taire, zwijgen. P. Je me tais, s, t, taisons. P. 7). Jo me tus. P. I. Je me suis tu.

Vaincre, overwinnen. P. Je vaincs, cs, c, nous vainquons. P. d. S. Je vainque. P. T). Je vainquis. P. I. J\'ai vaiiicn.

Vivre, leven. P. Je vis, n. vivons. P. d. S. Je vive. P. I). Je véeus. P. I. J\'ai vécu.

41

Telwoorden.

HangscJiihhende telwoorden.

1) Zijn er in het geheel slechts twee, dan zegt men second: doch zijn er meer dan twee, alsdan bezigt men deuxième.

42

me dizaine, een tiental. une vingtainc, een tioinligtal.

me douzaine, een dozijn. une soixantaine, een zestigtal.

ine demi-donzaine, een half doz. mie oentaine, een honderdtal. me (juinzaine, een vijftiental, im million, een millioen. m millier, een duizendtal. un milliard, 1000 millioen.

Aanm. Men zegt\', une fois un fait un, 1 maal 1 is l: trois fois quatre fout douze, 3 maal 4 is 12.

Men zegt: le premier janvier, op den 1. Januari: doch 1c deux janvier, op den 2. Januari, le trois juin, op den 3. Juni, enz.

In jaartallen vertaalt men duizend met mil, h.v.: fan mil huit cent quatre-vingt-neuf, het jaar 1889. Gaat er een ander getal vooraf, dan loordt het mille geschreven, h.v,: Tan cinq mille six cent du monde.

Les milles, he et en „de mijlenquot;.

J\'ai douze ans wil zeggen-, ilc hen twaalf jaar oud.

Frédéric premier, Frederik de Eerste.

Frederic deux, of Frederic second, Frederik de Tweede

(i ustave trois, Gustaaf de Derde.

Henri quatre, Hendrik de Vierde.

Prépositions, Conjonctions, Interjections.

P rép osi tio n s. Dc gébruikelyJcste Fransche Fo or-zetsels zijn, hehalve de {dat den 2en naamval) en a {dat den 3en naamval aanduidt): dans en en, in; sur,

43

op ; sous, onder; devant,• voor {plaats-aanduidend)-, avant, voor (tyd-aandimlend) ; pour, voor, ten behoeve van, of: in plaats van {volyt er eene onbepaalde tvijs, dan betcelccnt het „om tequot;); entre, tusschen; vers, naar-, en vers, jegens; contre, tegen-, pendant, gedurende-, avec,?«ei; par, door ; chez, bij ; derrière, achter; après, na ; sans, zonder; parmi, onder; depuis, sedert; malgré, in weerwil van; selon, d\'a-près, volgens ; jusqu\'a, tot.

Deze voorzetsels worden allen door den 4en naamval gevolgd.

C o n j o n c t i o ii s. De gebruiJcelijkste voegwoorden ziin : et, en ; pourtant, toch ; done, dus; puisque en parceque, omdat; et .... et, zooivel.... als; si, indien ; quand en lorsque, toen ; non plus, ooJc niet: ni.... ni, noch .... noch ; ni, ooli niet; aussi, ooli; mais, maar ; ou, of; ou .... ou, hetzij .... hetzij ; non seulement .... mais encore, niet slechts .... maar ooli; cependant, echter; car, ivant; c\'est-a-dire en savoir, namelijlc -, par conséej^uent, bij gevolg; depuis que, sedert; de manière que, zoodat; pendant que en tandis que, terwijl; jusqu\'a ce que, totdat-, quoique, ofschoon-, afin que of pour que, opdat.

Interjections: all 1 ha ; eli bien ! welnu ; allons ! komaan ; liélas ! helaas ; fi ! foei; ouf! oei; gare ! pas op ; dame ! verduld ; cliut! stil!

V E li / A M E L I X lt;;

VAN

Onmisbare zelfstandige naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden en werkwoorden.

vi. beduidt masoulin. — ƒ. beleelccnt féminin.)

45

46

47

48

49

de gestalte, la taille, (clier. het gevoel, (zintuig ■.) le tou-het gezicht {zintuig-.) la vue; (gelaat:) le visage, la figure. de gezondheid, la santé. het glimlachen, le sourire. het haar, les clieveux, m. de haarlok, la mèche de

clieveux.

de hals, la gorge.

de hand, la main.

hei hart, le coeur. de hersenen, le cerveau, la cervelle. de heup, la hanche. de hoest, la toux. de honger, la faim. het hoofd, la tête. het hoofdhaar, la clievelure. de hoofdslaap, la tempe. de huid, la peau. de huidkleur, le teint. de ingewanden, les entrail-de jicht, la goutte. (les, f. de kaak, la macho ire. de keel, la gorge, le gosier. de kin. le menton. de knevels, les moustaclies, f. de knie, le genou.

de koorts, la fièvre. de kracht, la force. de krullen, les boucles, f. het lachen, le rire. \\de leden, les membres, m.

4

50

1

52

—

53

54

55

56

57

58

59

60

fil

de brief, la lettre. het brievenlak, la cire a ca-cheter, la cire d\'Espagne. de bril, les lunettes, /. het cachet, le cacliet.

het dak, le toit.

dc deken, la couverture. de deur, la porte.

da doos, la bolte.

dc eetzaal, la salie a manger. de emmer, le seau.

het erf, la cour.

de gang, 1\'entree, /. de garderobe, la garderobe. de glasruit, le carreaude vitre. het gordijn, le rideau. dc grendel, le verrou. de haarborstel, la brosse a cbeveux. de haard, la cheminée. de haarschuier,

la brosse a cbeveux. cene haarspeld,

une épingle a cbeveux. de hamer, le marteau. le /ifmcWoe/t.ressuie-mains,»».. het hangslot, le cadenas. het hekje, la grille,

le garde-fou. de hoededoos, l\'étui è obapeau. het hoofdkussen, Toreiller, m. het horloge, la montre. het hout, le bois.

de huisdeur, la porte.

G2