NEDERL. LEESZAAL

K 69

il en heeft nuyt Mcyh^eiionicii

OjjOAo iijr/ .{/ jüpmi )in:

---

D A G B O E K

VAN

CONSTANTYN HUYGENS.

A:

//J\'

D A G B O E K

VAN

CON STANTYN HUYGENS

fow de eerste maal naar het afschrift van diens kleinzoon

uitgegeven,

DOOR

J. H. W. UNGER,

Ai/Jiiiirt Ribliothecarïs-Archivaris der gcmeeuL Rotterdam,

A M S T E R D A M,

G E B R ü E D E R S BINGE R. 1885.

INLEIDING.

E vous ay tres grande obligation — aldus schreef Rexé Descartes den 6 April 1635 uit Utrecht aan „Monsieur Golius, Professeur en Mathé-matique et en langues orientales :\\ Leydenquot; — je vous ay trés grande obligation du soin, que vous avez eu de me faire avoir la connoissance du tourneur, dont vous m\'escrivez, et je ne manqueray pas de Taller voir en cette ville A la première commodité, rnais ce qui vaut mieus que tons les tourneurs du monde, eest que Monsieur de Zuilicom, que i\'ay eu l\'honneur de voir ces iours Amsterdam après avoir eu la patience d\'ouir lire une partie de ma Dioptrique c\'est offert d\'en faire faire lui mesme quelque espreuve, ce qui me met entièrement hors de peine de ce costé, car ie m\'assure que s\'il est possible que la chose reussisse il en trouvera les expédiens plustost que personne. Véritablement c\'est un homme qui est au dela de toute estime qu\'on en scaurroit faire, et encore que je 1\'eusse ouy louer a l\'extreme par beau-coup de personnes dignes de foy, si estce que ie n\'avois encore pil me persuader qu\'un mesme esprit se pust occuper il tant de choses et s\'acquiter si bien de toutes, ny demeurer si net et si present parmi une si grande diversité de pensees, et avec cela retenir une franchise si peu corrompue parmi les con-traintes de la cour. II y a des qualités qui font qu\'on estime ceux cjui les ont sans faire pour cela qu\'on les ayme et d\'autres qui font, qu\'on les ayme sans qu\'on les en estime beaucoup davantage mais ie trouve qu\'il possède en jierfection celles qui font ensemble 1\'un et 1\'autre, et ie ne tire pas pen de vanité de ce que ie ne luy ay seen dire aucune chose qu\'il ne comprist quasi avant cjue i\'eusse comrnencé de l\'expliquer car si la Metempsicose et la reminiscence de Socrate avoient lieu, cela me feroit croyre que son ame a esté autrefois dans le corps d\'un homme, qui avoit les mesmes pensees que i\'ay maintenant, et je |trens de la occassion de iuger que mes opinions ne sent point trop esloignées de ce que dicte le bon sens, puisque estant en luy trés parfait, comme il est, elles ne laissent pas de lui estre si familieres. Et ie vous ay voulu .escrire cecy tout au long affin que vous sachiez combien ie vous ay d\'obligations de l\'honneur de sa connoissance, car ie scay que eest principalement a vous que ie la doy.quot;

De beroemde wijsgeer Descartes, over wiens bevoegdheid tot oordeelen ik wel niet zal behoeven te spreken, geeft hier van Constantvn Hltgens een getuigenis, dat te meer waarde heeft, dewijl het in het geheel niet bestemd was om onder de oogen te komen van den besprokene zeiven. We kunnen er zeker van zijn, dat de briefschrijver hier geen laffe vleierij, maar zijn oprecht gemeend oordeel geeft.

Zoo het na de studiën van de Heeren Jorissen, Jonckbloet en Van dek Land, om slechts die van den allerlaatsten tijd te noemen, nog noodig is te bewijzen, welk een veelzijdig ontwikkelde persoonlijkheid de heer van Zuilichem geweest is, zou deze brief zeker voldoende zijn om aan allen twijfel een einde te maken. Gelukkig zijn genoemde heeren reeds begonnen een helder licht over menige

I N L E I D I N G.

duistere plaats uit Huvgexs\' leven te ontsteken. Een werkkring als de zijne maakt het samenstellen van zijn biographic in alle onderdeelen tot een veel tijd en vooral veel bronnen eischend werk.

Eerst wanneer we in het bezit zullen zijn van de uitgave zijner volledige briefwisseling en van al zijne gedichten, eerst dan zal het mogelijk worden het beeld van Constantvn Huygens met groote nauwkeurigheid en in alle bizonderheden te schetsen. Ook ik wil trachten hiertoe een kleine bijdrage te leveren door het uitgeven van zijn Dagboek, dat tot heden slechts door enkele bevoorrechten is gebruikt kunnen worden. De heeren Schinkel, Van Vloten, Alberdingk Thym en vooral Dr. Th. Jorissen hebben een groot deel van de door hen medegedeelde biographische bizonderheden aan dit handschrift ontleend. Toch meen ik, dat er nog genoeg belangwekkends in te vinden is om het in zijn geheel onder ieders bereik te brengen.

Oogenschijnlijk moge de lectuur van dit Dagboek eenigszins dor en droog lijken, voor hem, die meer dan oppervlakkig belang stelt in het leven en de werken van den geestigen dichter, is dit geenszins het geval. Tiet doet ons vol bewondering opzien naar den man, die, niettegenstaande hij, gedurende zijn zestigjarige ambtsvervulling, bijna altijd voor zijn meesters, de Prinsen van Oranje op reis was, toch tijd wist te vinden, zoowel voor letterkundige en muzikale oefeningen als voor een uitgebreide correspondentie, terwijl hij boven alles een zorgzaam beheerder zijner bezittingen en een uitstekend vader voor zijn kinderen was, wier opvoeding hem zeer ter harte ging, zooals vooral uit Bijlage C blijken kan. Met verbazing vraagt men zich af, hoe Huygens voor alles tijd heeft weten te vinden; hij zelf heeft ons daarvan in een brief aan Hooft een voldoende verklaring gegeven: de kladden van zijn vertaling van Donne\'s puntdichten „werden \'t voorleden jaer te velde, te schepen, te waghen, te paerde meest geboren.quot;¹)

Een nauwkeurige opgave in chronologische volgorde van al de plaatsen, die hij bezocht heeft, is dus een onschatbare bron om telkens den datum van zijn gedichten of brieven te kunnen bepalen. Ik meende ook daarom den beoefenaars onzer letterkunde een dienst te doen met een volledige uitgave van het Dagboek.

In het laatst van het vorig jaar was mijn vriend De Vries bij toeval op het spoor gekomen van dit lang door ons gezochte handschrift en kort daarna had de bezitter, de heer AV. J. Huygens te \'s Gravenhage, hem met de meeste bereidwilligheid het manuscript toevertrouwd. Met de hem zoo eigen geestdrift toog de Vries dadelijk aan het werk om het in zijn geheel over te schrijven en voor de pers gereed te maken. Evenals ik tot heden bij zijn literarische studiën steeds zijn medewerker was geweest, zouden wij ook thans te zamen het Dagboek in het licht zenden.

Ons eerste plan was het te laten drukken in den vorm, zooals het nu verschijnt, maar dit veranderde, nadat De Vries, gedurende zijn verblijf in Londen, (October 18S3), vooral ten gevolge van het bestudeeren der rijke verzameling brieven en bescheiden, Huygens betreffende, in hel Britsch Museum, meer en meer tot de overtuiging kwam, hoe noodzakelijk het was, de briefwisseling-van en aan Huygens in haar geheel uit te geven.

Reeds lang vóór zijn reis naar Engeland was een dergelijke uitgave herhaaldelijk door ons besproken, maar een vast besluit te nemen was niet gemakkelijk. Samensprekingen met anderen over het al of niet uitvoerbare van deze grootsche onderneming hadden het gevolg, dat we in het laatst van Januari besloten deze taak op ons te nemen. Ruim veertien dagen later maakte de onverbiddelijke dood een einde aan zijn geestdriftvolle werkzaamheid. Het overlijden van mijn voortreffe-lijken vriend heeft, althans voorloopig, deze plannen vernietigd; wellicht zal ik later gelegenheid vinden, met flinke medewerking aan ons voornemen uitvoering te geven. Daarom ben ik tot ons vroeger plan teruggekeerd en heb in de allereerste plaats mijn aandacht gewijd aan het Dagboek, waarvan De Vries slechts de copie tot 1634 had kunnen voltooien.

De uitgave geschiedt naar het eenig bekende handschrift, dat eertijds in het bezit was van den welbekenden boekverkooper A. D. Schinkel, en op de auctie zijner fraaie verzameling met vele andere stukken van en over Huygens aangekocht werd door den Heer W. J. Huygens.

Het manuscript is gebonden in een half perkamenten band, op welks rug staat: Dagboek van Constantvn Huygens; het is 58 bladzijden groot, waarvan er 54 beschreven zijn. Het is geheel door Constantyn Huygens, den zoon van Lodewijk Huygens, en dus den kleinzoon van den Heer van Zuilichem geschreven; gelijk we leeren uit verschillende marginale aanteekeningen, zooals bijv. op blz. 78: Nascor ego Gorichevii.

¹

Hooft. Hrievcu, 11 bl. 354,

DAGBOEK VAN CONSTAXTVX HUVGKNS.

Waarschijnlijk is hij ook wel voor den samensteller dezer aanteekeningen te houden. Uit andere handschriften is mij gebleken, dat hij de literarische nalatenschappen van zijn grootvader Constantyn en van zijn oom Christiaan onder zijn berusting heeft gehad; hij scheen het aandenken zijner beroemde voorvaders zeer in eere te houden. Hij maakte ook een copie van de ruim vijfhonderd Latijnsche brieven zijns grootvaders; toen \'s Gravesande in het begin der achttiende eeuw de werken vat) Christiaan Huygens in het licht wilde geven, was het Constantyn, die hem in een nog heden te Leiden bewaarde memorie de noodige inlichtingen verschafte over het leven van den beroemden wiskundige.

Zoo heeft hij ook zorg gedragen alle, zich onder de familiepapieren en in almanakken of op losse blaadjes bevindende aanteekeningen te verzamelen en ze in een gebonden boek over te schrijven. Dat het Dagboek aldus moet zijn ontstaan, is op te maken uit het ontbreken van de jaren 1634 en 1662, terwijl aan andere soms een of meer maanden ontbreken. Terecht merkt Dr. Th. Jorissen op ¹), dat het niet aan te nemen is, „dat hij, die tot 1685 volhardde in het opteekenen, het heeft nagelaten gedurende enkele jaren.quot; Een ander bewijs voor deire veronderstelling is het drietal manuscripten van Constantyn, die ik hieronder als handschrift A, E en C beschrijf.

AVat de wijze van uitgave betreft, merk ik alleen op, dat ik getracht heb het handschrift, niettegenstaande de vele grammaticale fouten, zuiver en correct weer te geven.

Verkortingen zijn door mij, voor zoo ver mogelijk, voluit gedrukt, slechts op enkele plaatsen heb ik ze moeten laten staan, daar mij de ware bedoeling van den schrijver niet duidelijk is geworden. Constantyn Lodewykszoon schijnt evenmin in de Hollandsche als in de Latijnsche grammatica goed te huis te zijn geweest. De door hem opgestelde aanteekeningen betreffende Christiaan Huygens (Bijlage C) en zijn afschrift der\'\'Latijnsche brieven van Constanter kunnen dit bewijzen. Hij raakte in de verbuigingsuitgangen van het Latijn, vooral bij plaatsnamen niet zelden verward. Soms vindt men op éénzelfde bladzijde de verlatiniseerde namen van steden en dorpen op twee, drie verschillende wijzen gespeld. Had ik eenheid willen brengen in de spelling en de grammaticale zuiverheid willen herstellen, dan zou de plaats, die ik behoefde om ook de lezing van het handschrift mede te deelen, veel te groot geworden zijn. Bovendien is de tekst zoo duidelijk, dat deze zonder dergelijke emendaties toch zeer goed te begrijpen is. Ook Dr. Jorissen heeft in zijn citaten nergens iets aan verbuigingsuitgangen of plaatsnamen veranderd, zoodat ik mij voor mogelijke terechtwijzingen op zijn voorbeeld meen te mogen beroepen.

Behalve dit Dagboek bestaan er, zooals ik boven reeds met een enkel woord zeide, nog drie handschriften met eigenhandige aanteekeningen over Constantyn\'s leven. Ik heb ze A, B en C genoemd, de eerste twee bevinden zich onder de papieren van Huygens, die in de Bibliotheek der Koninklijke Academie van Wetenschappen te Amsterdam bewaard worden, het derde is door Dr. Jorissen als Bijlage achter zijn Studiën geplaatst (blz. 341—343).

Handschrift A is vier bladzijden groot en bevat aanteekeningen over de jaren 1595 tot 1629, handschrift B beslaat slechts anderhalve bladzijde; de aanteekeningen loopen hier over de jaren 1629 tol 1677. In den linkerbovenhoek van handschrift B leest men 18 Jan. 1678 als den datum, waarop Huygens deze aanteekeningen \'schreef. Alhoewel beide handschriften reeds in de Verslagen en tnededeelingen der Koninklijke Academic afgedrukt zijn, heb ik ze volledigheidshalve onder goedkeuring van den heer J. C. G. Boot, voor de in het Dagboek ontbrekende jaren 1595 tot 1626 op blz. 6 tot 11 tusschen den tekst ingelascht en de overige aanteekeningen als noten aan den voet tier bladzijden geplaatst. Het eerste handschrift is zeer fragmentarisch en op vele plaatsen zeer gekrabbeld, zoodat het slechts met veel inspanning te ontcijferen is; blijkbaar is het ook gedeeltelijk uit losse aanteekeningen in almanakken saamgesteld, daar bij de jaren 1618 en 1619 (bl. 8 en 9) het woord Almanack in de marge is geschreven.

In een belangrijke verzameling papieren van en aan Huygens, die eenige maanden geleden bij den bekenden autographen-handelaar Charavay te Parijs aangekocht werd voor de Academische

¹

De heer Jorisskm zegt op blz. 350 zijner Studiën over Huygens, dat \'s Gravesande een uittreksel uit het Vagboek ontving en omdat „hetgeen \'s Gravesande daaruit over de jeugd van Christiaan mededeelt, juist niet in dit Diarium staatquot;, meent hij, dat er nog andere biographischc aanteekeningen van Constantyn geweest zijn. Geheel juist is dit niet; het Dagboek, dat thans het licht ziet, bevat m. i. alles wat Huygens zelve betreft. Gelijk uit Bijlage C blijkt, teekende Constantyn ook de voornaamste voorvallen in het leven zijner kinderen op, totdat zij oud genoog waren om dit zelve te doen. Het waren deze aanteekeningen over Christiaan, die door \'s Gravesande gebruikt werden.

I N I, E I D 1 N G.

Bibliotheek te Leiden, bevonden zich twee bladen met aanteekeningen van den ouden Christiaan HuvGens over zijne kinderen, naar ik meen zijn ze door Consïantyn geschreven. Daar ze eenige onbekende bizonderheden omtrent die kinderen bevatten, geef ik deze hier als eerste Bijlage.

Om op een voldoende wijze de bloedverwantschap aan te toonen van de vele personen, die in het Dagboek voorkomen, heb ik in de Bijlagen eenige genealogische tabellen gegeven, betrekkelijk Huygens en de aanverwante geslachten Hoefnagel, Vogelaer, van Baerle, van Dorp en Doublet. Ik heb daarbij zooveel mogelijk authentieke bescheiden gevolgd, terwijl ik voor de Amsterdamsche geslachten een ruim gebruik heb kunnen maken van de registers van den burgerlijken stand.

Verder heb ik in de Bijlagen opgenomen een copie van dan Koninklijken brief, waarbij Constant vn Huygens begiftigd werd „met adeldom en wel met de ridderwaardigheid, zoowel wegens de gedachtenis aan zijn zeer achtbaren vader, die reeds vroeger zich jegens ons heeft verdienstelijk gemaakt, als wegens de vaderlijke deugden in den zoon.quot; De tekst is hier gegeven naar een copie, die zich onder de pas aangekochte handschritten te Leiden bevindt. Het origineele stuk is, volgens een aanteekening van De Vriks, in het Britsch-Museum.

In de verzameling handschriften over Huygens in de Bibliotheek te Leiden vindt men ook een manuscript, groot 12 blz., aanteekeningen bevattende over het leven van Christiaan Huygens, den zoon. Het eerste gedeelte, over de jaren 1629—1647 verschaft ons een zoo aardig kijkje op Huygens\' vaderlijke bemoeiingen, dat ik niet nalaten kon het eveneens een plaats te geven onder de Bijlagen.

Het portret van Huygens, dat deze uitgave versiert, is een heliogravure van de prachtige prent door Abraham Blooteling gesneden naar de scliilderij van Caspar Netscher. De prent werd vervaardigd voor de tweede uitgave der Korenbloemen in 1672 en stelt Huygens dus op ongeveer 76-jarigen leeftijd voor. Het geschilderde portret bevindt zich in het Rijks-museum te Amsterdam.

Ten slotte een woord van hartelijken dank aan den Heer W. J. Huygens te \'s Gravenhage die mij met de meeste welwillendheid niet alleen de uitgave van het handschrift vergunde, maar bovendien mij al zijn andere HuvoENs-papieren ten dienste stelde; aan den heer Dr. W. N. du Rieu, die mij verblijdde met de toezending der bovengemelde belangrijke verzameling, zoo pas door hem uit Frankrijk ontvangen; aan den heer j. C. G. Boot, voor het mij in gebruik geven van de handschriften A en B; aan den heer A. de Roever te Breukelen voor de belangrijke genealogische handschriften, die hij mij toevertrouwde; aan Dr. Tn. Jorissen en mijn vriend Mr. N. de Roever Az. voor hun genealogische opgaven betrekkelijk het geslacht De Vogelaer en eindelijk niet het minst mijn hartelijken dank aan mijn vriend Dr. P. C. Margadant, die mij zijn onmisbare hulp verleende bij het nazien der proeven.

Moge het uitgeven dezer handschriften de belangstelling voor Huygens in zoo hooge mate opwekken, dat binnen een niet te lang tijdsverloop het eerste deel zijner volledige briefwisseling het licht kan zien.

Rotterdam, 14 Juni 1884.

DAGBOEK VAN CONSÏANTYN HU^\'GENS.

ANNOTATA IN Dl AR I IS

manu 1\'roavi, l\'roaviae et avi mei

HUGENIORUM ET HOEFNAGLI/E

ab an7io 1606 usque (id annum 1685,

MANU PRO AVI CHRISTIANI HUGENII.

1606.

6 November. Comt joannes Deedel tot onsent.

1609.

11 September. Begint Maurits alleen te leeren op de luyt van M\'. jEROxquot;\\ oor 3 gl. ternuiendt. Myngrootevaeders October. Arithmetica begost by M\'. Samuel. \') oudtste Broeder. November. 6 November 1606 venit Joannes Dkedei, in mj-n dienst om de kinderen

te leeren.

1613.

De Armade onder P. Verdoes hadde \'t landt gecost wel 1.500.000 gl. en\'t retour beliep geen 15.000 gl.

12 Mey. Cymbalum Constantini.

19 „ Incipiunt filii mei institutiones Juris discere.

\') Samuei, Clout, zie bi. S.

DAGBOEK VAN CONSTANTYN 1IUVGENS.

18 July. Moeder nae Bergen op Zoom, die Godt geleyde met haer geselschap.

Graef Hendkick vertreckt uyt den Haege, om van \'s Graevenweert\'t convoy van Provisie tot Gulick te doen.

23 1, Trekt deselve nacmiddagh met \'t Convoy van \'s Graevenweert nae Gulick en logeert een myl booven Cleef.

7 Augusti. ValkenbORGH met der Staten beslooten brieven aend\' Eertshartogh, nae Brussel.

21 ,, Redit valkenborgh.

1616.

5 January¹). Van Welv door Jan Parvs, Camerling en La Vigne leelyck vermoort in

\'t huys van syn Excellentie.

15 Maert. \'t Lyck van Welv gevonden in den Asput van hct Hoff.

6 Mey. Jan Parvs ende La Vigne gevangen, cnde Gospvn om suspicie van Broeders⁸)

gelt gestoolen te hebben.

8 „ Bekennen eerst van \'t gelt, en daer nae met torture Parvs oock de moort gedaen

te hebben.

9 ,, Idem La Vigne sonder pynen.

20 ,, Maurits en Constantvn myne lieve soonen vertrekken nae Leyden in de studie. Godt wiltse wysheyt gheeven en bewaeren.

22 „ Artritis redit.

20 July. Profectus sum Ultrajectum, cum mauritio et constantino.

28 ,, Abii Ultrajecto Amsterdamum.

2 Augusti. Redii Amsterdamo.

15 November. Decessimus Antverpia.

18 ,, Revertor Antverpia.

1618.

18 January. Les goutes.

15 Maert. CONSTANTIN gaet nae Zierikzee.

23 Mey. Ambassadeurs gaen nae Deenemarken.

7 Juny. CONSTANTIN mon fils pour Angleterre.

12 ,, Vertrock ick nae Utreght met maurice myn soon.

18 ,, Myne lieve doghter Catiiarina gestorven s\'avonts omtrent 10 uyren.

31 July. Syn Excellentie licentieert de Waertgelders tot Utreght.

24 September. S. Ex. vertreckt alomme de magistraten te versetten als Delft, Schiedam,

Gornichem, Hoorn amp;c.

¹

Zie over dezen moord op den Amsterdamschen juwelier van Wely, Baudarth s Mentonen, Arnhem 1624,

VIllquot; boek, bl. 39 en de Sententie by den Hove van Hollandt bij Tielic, Bihl. van Ned. Pamflettc, No, 116(3.

DAGBOEK VAX CONSTANTVX IIUVÜKXS.

28 en 29 September. Tusschen die twee daegen, \'s naghts Leedexbkrüh sigh selven 0111-gebraght, synde gevangen in den Haege.

2 November. Rediit feliciter CONSTANTINUS filius. Gratias Deo.

6 December. Lier moritur.

12 „ Lier sepultus.

1619.

Trouw, Eer en Reght Naemen Schalck tot een kneght,

Schalk neegh en boogh Tot dat men hem in den raedt toogh,

Nu heeft Schalk soo geneegen en geboogen Dat Trouw, eer en reght in den Raedt niet en mogen.

Oostende ter maent bereekent 200.000 pond aen polver verschoten, meest 1500 pond daegs. Bergen op Zoom A⁰ 1622 verschiet aen polver d\' een door d\' ander 6000 pond Polvers daeghs.

7 January. Syn Excell\'\'⁰ nae Utreght, constantin met.

Myn night de Wed^e van J. Backs sterft savonts omtrent k. 10 uyren.

12 „ S. E. rediit Ultrajecto, et una filius meus constaxtixus.

13 „ Night Backs wordt begraeven.

3 (February.) Moeder cum filiis filiabus Amsterdam ad nuptias MARCI AUCUPIS X

v ooge\'/aer.

14. „ Mater rediit Amstelodamo.

13 Maert. Barnevelt onthalst \'s morgens nae 9 uyren, op \'t Hofif voor de groote saele. 15 „ Gesententieert teegens Leedenbergh.

18 „ Gereyst nae Breda.

22 ,, Van Breda nae Antwerpen.

28 „ Van Antwerpen tot Breda.

29 „ Van Breda in den Haege.

27 J^uly- Nae Middelburgh et redux.

2 Augustus. Gekoomen te Sluys.

8 ,, Van Sluys.

9 „ Thuys gekoomen.

October. Aen myne huysvrouwc gegeeven tot betaelinge van onse schulden by provisie — 400 gulden.

• Voor den Treves hadden wy wel 56.000 voetvolks en 4400 Paerden assistentie van Vranckryck en 1.950.000 gl. in \'t jaer. De Bie¹).

¹

Zonder twijfel wil Christiaan Ui ygkns, evenals in de beide eerste aanteekenin^eii op het jaar 1622, te kennen geven, dat Dk Bh: hier zijn zegsman goweest is.

dagboek van constantyn huygens.

\'t Seedert 1594 tot 1614 alle jaer by Hollant ten aghteren gegaen heteenjaer door het ander, wel Sooooo gl. De leghers kosten beliepen niet min als 1.200.000 t\'eiken jaere.

Natalitas mea 22 Aprilis op S\'. Joris avondt woonsdagh 1551 \'s naghts tus-schen 10 en 11 uyren reght voor elven.

Grofgeschutgietcr heeft 6 gl. voor salaris op \'t hondert en geniet 10 ponden voor lacage op \'t hondert, ende gebruyckt 2 deelen Sweetse zeughen, en 1 deel Mongers cooper, of van ander gegooten geschut.

1620.

Teegen \'t Flerecyn seyt my Ph^l. bourgeois, dat moet necmen, Hoppe gesoo-den in roeden wyn, \'t selve omslaende terstondt versaght, en in 3 daegen heel geneest.

gt;5 April. Nae 2 uyren nae middagh vertreckt myn lieven soone constantyn nae Venetien met den Ambassadeur aerssen. Godt wil hem over al syn leydsman syn. Amen. gt;7 „ Aen myn huysvrouwe gegeeven 200 gl. tot betaelingh van schulden. In October

1619 nogh gegeeven 400 gl.

3 Aley. Les gouttes.

50 Juny. Ick gae weeder in den Raedt, uyt het Herecyn.

25 July. Night vogelers met 5 doghters en een maet komt t\'onsent speelen.

7 Augustus. constantin rnon fils retourné de Venise sain et sauf graces ;i Dieu. 11 „ Son Exc: part vers le camp a s Graevenwaert. Dieu le garde de mal. 1 1 September. Myn Huysvrouw, 2 doghters en ick vertrekken met myn Clercq en eer meyster nae Antwerpen. Neme met tot reysgelt 200 gl. en nogh voor my, omtrent apart ^ •^St^rs\'

17 October. Vertrokken van Antwerpen nae \'s Graevenhaege.

19 „ Syn wy wel t\' huys gekoomen.

1621.

23 January. Myn soon constantyn vertrekt reght op de noen mette Ambassadeui nae Engelant, als Secretaris van de Ambassade. Godt wil hem geleyden en bewae-ren. Amen.

26 July. Ick, myn huysvrouw, soonen en doghters vertrekken nae Amsterdam. 17 Augustus. Weedergekeert van Amsterdam.

23 „ S. Excell. vertrekt nae \'t Leeger, Godt geleyde hem.

5 December. Vertrekken de Ambassadeurs nae Engelant en met hun myn soone constantyn, die Godt bewaere, Amen.

1622.

Vrankryck heeft ons de laet.ste 3 jaeren geassisteert met 1.900.000 gl. s\'jaers. Bye. Olie van sout\') gesmeert op \'t flerecyn versaght terstond. I hreso^r. de B\\h.

Ij liet is niet duidelijk te zien, of men hier sent of sout moet lezen.

1623—1623 DAGBOEK VAN CONSTANTYN HUYÜENS. 5

In den jaere 1622 furneeren de 7 Pi\'ovintien soo ordinaris als Extraordinaris 12 millioencn, 4 mael hondert, twee en twintigh duysent, 317 gl- en daer teegen de Drenthe nogh 1 ten 100 weesende 1.242.332.

7 January, \'t Proces van van dorth in rapporteurs handen.

8 _M \'t Flerecyn valt my aen.

3 Maert. Ben weeder van \'t Flerecyn geneesen en in den Raedt gegaen.

13 „ MAURICE myn soon vertrekt op de verpaghtinge.

15 „ Oogentroost in \'t werck gestelt.

27 April. Potns ex China.

18 Mey. Myn Heer Prince Hendrick trekt te velde. Godt geleyde ende bewaere hem. 13 July. S. Excell^tle trekt met het Leeger te velde. Godt wil hem en al den leeger j,] bewaeren. Amen.

27 ,, Geintercipieerde brieven seggen, dat de Coning van Bohomen is tot Sedan afge-coomen. Hertogh CllRlSTlAEN VI en graef van Maxsvel r, ende heuren hoop, sterk synde 15.000 man en wel 10.000 Paerden, schynende nae Trier te willen comen door Lorraine en voorder nae Luxemburgh. Quid tandem ?

26 October. Chyragra en het huys en kaemer gehouden.

13 December. Ick vertreck nae Amsterdam op \'t Huwelyck sluyten van Night Ysabeau Vogelers.¹)

22 „ Weer t\'huys gekoomen van Amsterdam.

Van Depesches en paspoorten en vereeringen van gelde binnen dit heel jaer

beloopt t\'saemen......................................... 4194

Van geschenken wel........................................... 300

Van Sauvegarders door de ontf^rs uytgegeeven \'t seedert 10 Sept. 1621. 308

Van Sauvegarders uytgegeeven seedert April 1622............... 308

5110

5000 pond broots uyt een last Rogge, eer meer als min.

1623

12 January. Wy vertrekken.

\'3 v) Myn huysvrouwe en Soonen, en beyde doghters nae Deedels bruyloft t\' Amsterdam. 29 April. Gaet de Vloote uyt Goeree, Godt geeve se voorspoet.

10 Augustus. P^r. Hendrick vertreckt nae \'t leeger, Godt geleyde ende bewaere hem, Amen. ¹S « S. Excellentie vertrekt nae \'t leeger, Godt geleyde ende bewaere hem, Amen.

) In liet KerU-inteekenboek van Amsterdam lezen we haar ondertrouw op 19 December aldus: Johan Dkeoel, Raed-ordinaris in tien hove van llollant ende Seelant, out 34 jaren, geass. niet syn vaeder wili.km JoosTEN DbdeL, wooneude in den Ilaege, ende isabbau vooblaer, out 25 jaeren, geass, met MaroriETA van vai.kenuuroh, haer moeder, wonende in de Barndesteech.

DAGBOEK VAN CONSTANTVN HUVGENS.

Remedie teegens \'t Flerecyn.

R. Sassafras 2 Oncen.

Rad. China 2 Oncen.

Polypod : 3 Oncen.

Rhabarb. 1 Once.

Seneblad 1 Once.

Grof gestooten in cen groote stoop wyn gewykt en alle morgen een 1 oomeiken.

1624. MA NU PROAVLE SUSAN NA-i HOEFNAGEL.

9 January. Werdt onsen soone MAURICE, Secretaris van den Raedt van Staeten gemaekt. 7 February. Is myn lieven man deeser waerelt overleeden op cen Woensdagh smergens ten 9 uyren, nae dat hy omtrent 7 wecken was sieck geweest, de eerste 3 weeken van \'t flerecyn, dewelke doe oovergingh, en de leste 4 weeken van cen slytende coo;:se, en is seer christelyk in den Heer ontslaepen, en den 1₁ e _ci_er selver maent seer eerlyck begraeven in de Groote kerk in \'s Haege nghter op \'t Coor, in \'t selve graf daer myn saelige Moeder ende 2 doghters begraeven syn geweest, alwaer ick nu eene kelder van bebbe laeten maeken.

[Zooals ik reeds in de Inleiding zeide, bestaan er nog een paar bladen met eigenhandig door HUVGENS geschreven aanteekeningen over zijn leven en zijn daden, welke handschriften ik ter onderscheiding A. en B. genoemd heb. Daar zij een belangrijke leemte in het Dagboek aanvullen en vooral over de jeugd van onzen dichter cen heidei licht verspreiden, laat ik de opgaven over de jaren 1595 tot 1626 hier volgen, terwijl ik de aanteekeningen over het tijdvak 1626 tot 1678 als noten aan den voet der bladzijden plaats. In handschrift A leest men het volgende:]

1596.

4\' de Septembre je fus 11e. Babtize. Parains. Ko anno le Cardinal AlbERI entie en Gouvernement. L\'expedition des Anglois et Hollandois sur Calis. Hulst perdu. Le Roy de Danemarq, etc couronné.

1567. 1.

Entre Juin et Juillet je cheminoy seal a l\'aage moins tie io mois, et en mesine

temps commenqoy a parler parfaictement.

1598. 2.

Environ Janvier j\'eschappoy le feu, a quelques moiz moins tl un an et demi.

In handschrift C. (overgenomen uit Jorisskn Constantin Huygens I bl. 341):

Je fus né A la Haye en la Noblestrate 1\'an 1596 le 4™ de Septembre, qui fut lors mercredi.

je fus babtisé jeudi après a la ehapelle de la Court.

Mes parains furent le eonseil de Braband et de par icelui les S\'» Nicolas Bruyninck et Axdries Messi-LS, conseillers dud. Conseil, et aussi de sou Exc., ainsi que le S\' Louis Meoanck, Conseiller de Brabant. Item le Sr Justin de Nassau, lors admiral de Zelande. Ma paraine fut la ville de Breda et de par icelle Uan. Ai.Ni.ta van der IIaghe, femme du S\' GodeeroY Montens, lors Bourguemaistre de la .vhio.

Je clieminay seul, n\'ayant encore 10 mois du tout. Quando locutus!

A quelques mois moins d\'un an et demy, j\'echappay le feu, ut in Mauritio.

dagboek vax constantyn huvgens.

Je fus frottc a ik an.

Environ Decembre a 1\'aage de 2 ans et 3 moiz je chantoy les X conimandemens

1599- 3-

1600. 4.

1601. 5.

En cet an ayant 5 f¹¹¹³ j\'^ay apprins la musique: dancer.

1602. 6.

1603. 7-

En febvrier h 6 ans 5 moiz de la viole.

Environ Octobre (ayant 7 ans et un moiz) dominique le fran^ois. 6 moiz.

1604. 8.

En febvrier a 7 ans 5 moiz j\'apprins du luth. prés de la Princesse souvent.

Après Dominique, en May, Brouart vint, regul. gram, comediae gall.

1605. 9.

En Juliet soubs BROUART je commencoy le Latin.

En Aoust Brouart partit.

Apres d\' Anrald le Latin (ik₂ an). Puis de Philippe.

1606. 10.

Petite verole credo.

6 Novembre Dedel vient. leges latine loquendi.

Patris regulae.

1607. ¹ ^

1° Novembris coepta prosodia Latina. Dedeli prosodia. vid. ipsam. De poesi mea, belg. praesertim.

1608. 12.

21 Octob. Rhetoricae figurae coeptae.

1609. ¹3-

Julio.- Grammatica graeca.

In handschrift C.:

A 1\'aage d\'un an et demy {onleesbaar).

A deux ans et.... raois je chantay les X conimandemens.

Mon père n a point marqué A quel aage j\'apprins a lire, mais que fort jeurfe je l\'apprenois aveq grande facilité comme mon frère; hie de fratre sed ego (onleesbaar).

écrire {onleesbaar) après la main italieune bonne.

La musique il m\'enseigua en 6 Seniaines et chantay parlaitement devant les 6 ans.

A six ans et 5 inois j\'appris 647 sepmaines a toucher le violet d\'un Anglois.

A 7 ans et un mois nous commen^ames le francais soubs Dominiq, ó mois de suite.

A 7 ans et 6 mois, qui fut en febr. 1604, je commenfay la luth et continay l\'/^ ans; depuis j\'appris encore un \'/j ans A 10 ans: j\'exccllay.

Apres Dominiq, Brouart vint et demeura 15 mois de May 1604 jusqu\'en Aout 1605. Vide Maur.

A S ans et S mois je commencay le Latyn soubs qui {onleesbaar) ce fut en Juillet 1605 soubs Brouart, apres d\'Anrald \'/2 an: depuis de Philipi\'s. Turn Dedel 0 1606; bic abiit 6 Aug. 1613.

DAGBOEK VAN CONSTANTVN HUYGENS.

I2^mc d\'Octobrc. Arithmétique Sam. Cloot.

A cheval circa hoe tempus 6 sepm.

1610. 14.

25 Martii Prosodia graeca.

Hoc anno Praecepta Rhetoriccs a fratre.

1611. 15.

Hoc anno hondius. Die de miniatura, Boetseren, gieten.

Perspective —

ad mathematica ventum erit.

et tune de pictura Lauterahonii(?).

25 Novembris cum Patre Bruxellas.

1612. 16.

In Jan. cum Patre apud Jesuitas.

30 Jan. Bruxellis decedimus.

In Feb. ad Patrem in Zelandiam.

8 May. ELISABETH¹) obit.

Martio. in Zelandiam ad Patrem. Batrachomyomachia.

Hoc anno coepi perspicillo uti. Julio Logicam sub Eglizf.MI\' gt;.

1613. 17.

25 Apr. Pique mousquet.

30 Octobre. seller brider etc., chevaux; fac huius hic(?) mentionem quamvis supra

facta sit. Glande marqueren.

1° may. Sphera soubs EguZEM⁸). Eodem die saltationes.

Aug. 13. Dedel abit Disputat. seribo jambos.

SeiTbo ei graecam epistolam³). Physiea. Medica. Alehym. Profum. Methaph. Ethica.

Graeca mac epist.

1614. iS.

Fratris morbus.

12 May. Espinette.

19 May. Institut. sub avunculo. — Escrime.

In handschrift C:

Je fis des vers premiers que bien s^avois grammaire ou syntax.

1\'An 1609 12 Oct. Arithmétique de Cloot. A cheval 6 Sepmaines (onleesbaar).

Marquer chez IloNDlus 3 mois. Paint, échanché (onleesbaar). Miniature.

Piques, mousques 1quot; de Pooten begost te woonen

Logique Egusem ²5 Ap¹\'^{1 ,6l}3

n^a turn picques ct mousques.

iquot; May (onleesbaar) begost ( Pater) snubs Egusem 16 Jul! I.ogica.

Ce même jour a danser Langue Italienne, 2« Juny 1613 Philips navigat (?)

it Een zuster van Constantyn IIuygeNS. 1

2 16 Jnlii, Logicam xvat hier eerst stond, is doorgehaald, even als vele andere woorden, waarvan de meeste

tengevolge van het doorschrappen geheel onleesbaar zijn geworden.

Bewaard onder de Latijnsche brieven van Huygens n⁰. i8.

DACIlol.K VAX COXSTANTVN IIUVGI\'.NS.

1615. 19.

Fcbruarquot;. In Italicac ling, ruclimentis cum lilOXlii, ct: I,[EKi; dcpuis. diu intellexeram lingua 111.

11 May cum matrc Amersfort. discours pracstitissc nou habere, sm Patrom. 29 Septemb. Praxin incipimus.

1 Foe anno in Geometricis fui sub CüHUK).

1616. 20.

In feb. Geometriam patri obtuli, quae et a Principe visa. I lie de omni mathesi mea. 20 May Leidam. — Ars memoriae. Semina Linguae Anglicae.

Dechiffrere varie excrcui.

1617. 21.

.... May disputo publico.

22 Aoust. Praxin incipimus.

4 Septemb. Praxin absolvimus.

1 Novemb. frater in Secretaria.

1618. 22.

19 Januar. Forestiere.

In Febr. (lores Sydneianos excerpo.

15 Martij. Ad IluiiKRT Zierixzcc.

7 Jun. En Ang^re aveq Carlktox.

uS. Catherin¹) meurt.

2 Novembre reversus ex Anglia cum episcopis³)

In handschrift ( .:

Instiiutior.es Justiniani 19 May.1614.

Espinette sous Mr. Pierre, 12 May 1614.

Chez le procureur Boo r.

11 May 1615 cum fratre L\'ltraj. ct Amersfort.

29 Septemb. 1615 praxin cepimus.

A Leiden 20 May 1616. Ad (?) meam disputationcui.

Kickherg vien lt;?) 24 May 1617.

22 Aug. 1617. Praxin incip. id. post l eiden.

4 Sept. 1617. Praxin Absol.

1 Novemb. Malrits comptoir.

19 Jan 1618. [onlt\'tsluiar).

15 Marti! 1618. Je vay «i Zierixzee.

7 juni 1618. Je vay en Angleterre avee Cari.i ton. ^ hie qua iS dito C atiirin meurt. ^ Aug. Gcstasant

2 November 1618. Je reviens d\'Ang. avecq les evesques.

Dorothea van Dorp, zie Jorissen. Conslantin fluy(jeUS I. bl. 171. i)e zuster van C unstantyn.

DAÜBOEK VAN CONS l ANTVX HUVGENS.

löig. 23.

11 i«cbr. Annai: Roemer iuuotui, ut I Iooedio cctcrisq.

7 Jan. cum Principe Ultrajectum nilii!.

imauacli. ²-\' Dordrocht ad Synod, cum Patrc.

22 Mart. Antenuptialia Bi.austi;.

Julio, iter cum d⁰ AsrERl N.

1620. 24.

25 A pril is. Vonelias.

Junio versus sacros cdidi et Scptembri. Bclgicc.

7 August, revcrsus.

Iloc anno in ]i[)itaphiis Delphicis lui.

1G21. 25.

23 Jan. cum 6 Lcgatis in Angliam.

Epitaph. Dolph. 3° Aprilis rcvcrsus.

Hoc anno circa Anagrammata fui. IIOOKDIO innotui.

5 Dcccmb. cum Aersknio, Has,¹) in Angliam.

TilORIO³) innotui.

.........rcversus.

1622. 26.

jun. versus Anglicos tento.

22 Octob. diploma equestre.

27. 1\'Accolladc. Et ab equo lapsus.

1623. 27.

13 [\'quot;eb. ex Anglia rcvcrsus.

1624. 2cS,

9 Jan. frater secretarius.

7quot; Feb. obit pater.

26 Feb. in Angliam cum AkuSSENIO et JoAClllMI.

Mayo. Apprentissage Espagnol sub ....

5 Jul. revcrsus.

Decemb. equum prinuim emi.

In hamlschrift C:

7 Jan 1619. uuui priucip. Ultraj.

25 April 1620. Ver.i Venise.

7 August. 1620 rcuens,

23 Ian. 1621 avecq les 6 Ainb^rfl vers An^^{f C} C Hcc. 1621 avee Ai.KSSK.N, Has, ami), vers Angquot;^ . , _t

,, Hier volgt nog ecu wo.nxt, .lal ik niet heb kunnen ontcijteren; Oe heer J. ( . U Booi mcemle, (lat

korten voun Sccrclarius stond. Dit staat er echter m. i. niet. , . . •/■ ...... k

-) I)t Kapuam. \'riloRIus, ecu bekend Engelsch dichter onder de regeermg \\nn vomn.; ¹¹

JouissiA-, I bl. 74 en 117 eu hel daar aangehaalde artikel in Bayi.k Dutio». II,star,que, IV 3,7.

DAGliOICIC VAN COXST.Wrv.V 11UYGENS.

14 Jun. vers Waclwyck.

15 ,, Principcni saluto.

16 „ Co!loc[uor ct remittor ad paucos dies.

1; ,, Remittor ad postridie mane.

1 iS „ Recip\'or Secretarlus. et lla^am.

29 „ Redeo in castra. postridie occupor.

25 Jul. e castris rcdinnis.

16 Septe/iib. Delphis in fuiiere principis.

21 Octobre. Voyage en Flandre etc.

9 Novemb. redimus.

MANU AVI MEI CONSTANTINI HUGRNIT.

1626

20 July. Son Excel!, part pour 1\'armée.

8 September. Ego Amstelodami.

1 1 „ Uitrajecti.

12 „ Arnhemi.

13 „ Emmerici.

15 1\'Armee a Millingen.

21 „ 1\'Armee a Vyaen.

3 October. Caniisade du cointe VAN DEN Beiuihi- \') au quartier dc nostre Cavallcric.

27 „ I\'Armee part de Vynen, nous logeons a Roseau.

28 a Doornick.

1 November, a Emmerick. rinfanterie ès bateaux.

10 „ a Aernhem. les troupes en garnison provisionelle.

13 ,, S. Excel!, installe au Gouvernement de Gueldres.

iiS ,, Festin dc ceux de Gueldres.

19 „ S. Excel!, a Utreght.

In liandschrift A:

Ae^cr circa Jun. et qiiocjucversusl

20 Jul. principes sine me in castru.

S Sept. AmHterodanum et in castra.

13 ,, lunmerick apud Principem.

15 .. Armee A Millingen.

21 ,, A Vynen.

3 Oct. Camisade Com. van dkn Bicr»;.

27 „ Armée de Vynen.

13 Nov. S. Kxc installe Gouverneur dc Gueldres.

iS ,, festin A Aernem.

1) Hendrik, graaf van «.leu Ikrgh, een de r zonen van (Iraal W ii.i r.M, den zwager van Prins Wilm.m 1; hij was dus de volle neef van Fkeüi.kik IIi.ndrik.

DAGBOEK VAX COXSTAN\'TY.V IIUYOKXS.

20 Novcniijcr. S. I-xc. instullc ct fcstoyc pnr les Llsttits cl IJtics^ht 22 „ Festin dc la villc d\' (Jtreght a soa Ivk.

2 ^ „ Son Ex. a la Maye. ego Amstclodami.

25 „ Ego Hagac.

29 December. Ego Haga Amstctodainum.

1627

10 February. Nascitur primogenitus Dori\'II.

_• 1 \' „ Ego Leidae.

22 „ Amsterdaini cuin sororc Gkertruua ct fratre.

24 ,, Pacta nuptialia conclusa, et coram consistorio.

13 Maerl. 1 Annonces.

20 „ Amstelodanuim cuin sorore Gkkktruda.

21 ² Annonces.

28 ,, 3 Annonces.

6 April. Uxorem posthuine duco.

27 ,, Ego cum matre, sororibus ct uxore i lagam.

i(s Julii. Emmerico ad cxercitum Milligen.

ry „ A Millingen, Aelten usque.

20 ,, Gastra metatur ad Grollam.

, Prima valliductio ad urbem.

, Tormenta majora adhibita.

18 Augustus. Grolla dc compositione mittit. Occidit GuiMKLMüs\') Nassovju.S 1 lollandia;

Admiralis summae spui. die connubii 136.

20 ,, Presidium hostile Grolla educitur. Deo laus in secula.

, Stabroek cum omni turma ad nos transcurrit.

, Cari.KTOX legatus in castra pervenit.

2 September. GarI-ETONIUS discedit e castris.

In hauclsclirift A;

20 Nov. S. Kx¹- installii ut festuyó A l Irecht.

24 „ S. Ex^c. Hagam. ego Amstelodamum.

25 „ Ego Hagam.

211 Deccmb. cc;o Amsteroilamum.

1O27. 31.

22 Jan. iter Amsterodauuun cum fratre et sororc.

24 „ Nuptialia conclusa. et coram cousistorio.

20 Mart. Amst. cum sorore Gkertri\'UA.

ó Apri\'.. 3° paschat. uxori\'m duco.

27 cum uxore Matre etc. Hagam. ob oculuiu sororis tanlius.

8 Jul. enm principe in castrn.

2u ,, Castrametatur alt;l Grollam.

20 Aug. hostis GrollA exit.

1) \\Vii.i.i.M van X\'assau, heer van la l.eck, ilo oudste tier bastaardzonen van Prins Mai rms; hij was gehuwd met Anna van ukr Nooi\'.

*

l.iAlt;jliiJKK VAN\' COXSTANI Y.N HUYCICXS.

September. Gastra movemus et ad Lochtm ponimus. „ Ad Zutphauiam.

,, Intrat Princcps Zutphauiam, et exercitum dimittit.

„ Princcps Daventriae.

October. Princcps Arnhemi.

,, Ego Doreweert.

„ Princcps Burae.

„ Culemburgi et Vianac.

Hagam reversi omnes.

,, In domuin nostram intramus.

Obit Sara van Erp, Uxor fratris Davidis van\' Ijaf.rm-. „ Ego cum fratre Amstelodamum sepeliendae sorori vesperi. ,, Hagam reversi summo mane.

November. Principissa parit filiam.

,, HOOF\'Iquot; ducit 2^:im uxorem.

1628.

January. Obil Ultrajecti MlHRo.WML\'s VAX UFFEI.EN.

February. Nascitur patri\') DORPIO (ilia, circa 10 matutinam.

,, Discedit Princeps Bergam. ego ob valctudinem Hagae relinquor. Mart. Nascitur Primogenitus mcus.

„ Baptizatur filius CONSTANTIXUS.

April. Ego cum Principe Amstelodamum.

„ Domum redimus.

„ Goon Thesaurarius, Mus Graphiarius creatur.

May. D^r,s RüMmn Giirjstiaxi Gonstaxtixi baptismati adsto.

Junii. Gum uxore, fratre et sororibus\') Delphi, Roterodami, Goudae, „ Ouwaeter, Montfort, Ysselstcyn, Vianae.

Gulemburgh, Burae.

Wyck, Amersforti.

In handschrift A:

26 Septembr. castva mota.

Per Buren, Cnlemb. Vianeu Hagam omnes reversi 11 Octob.

13 Octob. in doimim meam intro.

162S. 32.

iS Feb. Princeps Lilio etc., ego propter valetudinem domi.

10 Martii. nascitur Cons\'I\'antints.

18 ditto babtizatur.

10 Apr. ego cum Principe Amsterdamum. 14 reversi.

4 May. filium dm RuMl\'lin ad sacrum fontem levo,

22 Jun. cum uxore, fratre etc. speelreis. 7 Jul. reduces.

1 Het handschrift heelt hier duidelijk: m. i. moet hier echter /rn/ri gelezen wordcii.

21 ü¹. In. JORisSliN leest hier, m. i. ten onrechte: Sorori C{onsfiigt;ida), zie zijn Constautin Huygcns J, bi, 2on

II DAGBOEK VAN CONSTANTVN Hl\'VGKNS,

26 Jun)\'. Naül\'Clcn, Mudac.

27 Wesip, Amstelodami.

1 Jul)-. Purmer, Bccinstcr, I\'urmcrcnd. Amstelodami cum matre.

6 „ Wyck, 1 lacrlcmi.

7 „ Hagam otnncs reduces.

2 September. GkorgIVs DVX uVCkInoaMIak iuterimitur.

4 „ Ego cum l\'rincipe Roterodanuim Dordnici.

5 „ Geertruydenberg.

6 ,, Willemstadt.

7 „ Steenbergen.

.S „ Bergae ad Zomam.

1 3 „ S\'⁰ Maertensdyck et Berga reversi.

15 „ Berga dccessum per Steenbergam.

id „ llagae reduces.

16 October. Harlemum cum uxore et sorore GkertrCDA.

, - ^ Frater David¹) uxorem Rachel (jodin clucit.

20 ,, Beverwyck, etc.

21 „ Hagam reversi.

26 „ Principissa parit filiam 2^am.

27 „ Cum frewl: PoRTUGAM.lAE et uxore Leidam.

23 November. Henkiette Amai.ia, Princesse d\'Orange, se baptise a la cour. Parains ceux de Zelande, de Dordreght et d\'Amsterdam. Comtesses de CULEMBURCU

et Dame de Brederodi\'..

1629.

14 January. Hagam redit P. PlEiNlUS ab expeditione velleris Aurei.

17 „ Rex Bohemiae naufragium facit, amisso filio primogenito et nobilibus tribus. 16 Mart. Obit Genevae Aemieia\'), Princeps Portugalliae.

29 „ Obit Jacobus de Ghe.vn³) Pater.

Ciiuisiiam\'.s Hr- 4 April. Ego I,eidac.

orNirs Patmus. ^ Nascitur secuudus filius meus.

]8 ,, Baptizatur CilRlSTlANUS meus.

In handschrift A:

4. Septemb. cum Principe Bergam etc. 19 Hagam reduces.

1629. 3J.

14 April, nascitur CilRlSTlANUS meus. 18 Baptizatur.

n Davii. v^N Baerlk, de broeder van CONSTANTYN\'S echtgenoot. , _t i.-„_AN1.,.,

Kmiua, dochter van prins \\Vii,i.i:m I. geboren 10 April 1569 en gehuwd den 7 November b97 met Lman .1..

, 1 \\coquot;^S schilder en plaatsnijder, die zich in .615 had laten opnemen onder de broeders van het

^J) St. I.ucasgilde in\'sGruvcnha.c; daar HuvoENS de plaats niet noemt, zal h, daar overleden z.jn. £* ArcA.cJ

Xcd. Ifunstgt\'schii\'dcms, ^ \'•

Jlt;149 DAGÏIDKK VA\\ CONSTANTVN IIUVUKXS. 1:.

24 April Princeps acl exercitum pfoficisciUir,

1 Mey. Princeps ad Sylvam Duels castra metatur.

3 11 Ego cum fratre Goudam. deinde solus per Scl;o mhovani, Gornichem.

4 „ Bommel et in castris Comitis ErnKS\'I\'I.

5 „ Mane apud Principem Vugtae in castris.

5 ,, Obit ScHMELSTNG¹) mane hora fere u post median) noctem.

28 ,, Prima tormenta in urbem cxplodit comes Ernest*.quot;S.

i6Juny. Equum Wolfium a DKSCHAMPIO emo 250.

2.S „ Obit Avunculus ZUERIUS hora .S matutina. /.uickus avuncu-

1 July. GUIUKLMUS F am aks²) sclopo ictus interit ad Sylvam Ducis. ^{1115 Avi mei}-

2 ,, Avunculus ZUKKIUS sepclitur me absente.

4 ,, Haro Mauve proeliando interemtus. Comes ld EN k ILL\'S (Bercexsis ) tentat Sylvae ducis immittcre 2000 sclopetarios.

9 „ Cornu niajoris propugnaculi deseritur et occupatur.

10 ,, BOUROGER interimitur.

11 ,, Cap: COUVRKAU interemptus,

12 „ RacHON Judaeus L.usitanus Hispanicam lectionem meam inchoat.

17 „ Conies Henricl\'S castra amovct.

1 gt;S ,, Deserit. hostis propugnaculum majus.

19 Idem et minus, et pone mole nova expellitur et princeps hostium castra lustrat

23 ,, Affertur de transitu hostis in Velaviani.

27 „ Cum principe Crevecoeur.

30 ,, Gkkxu¹) nocte vulneratur.

3 Augustus. Cor: Racquet obit ex morbo. ego cum principe Crevecoeur.

4 ,, Cnniculo inverso Galli repelluntur.

6 „ 2° Cuniculo nihil profectum.

9 „ Hostes molem penultimam Comiti Mauri jjo cedunt.

10 ,, Obit Grenu.

1 1 „ Plurimae litterae GuoiiENDOXKl] ad nos deferuntur.

In handsclnift A:

-4 Piinccps Sylvainlt;liicis uhsrs um proftciyciUir, fgo 3 \\Inv sequor oh puei\'pL\'rituu.

S May. ScHMF.i./.ii s obit Vuchtae.

aS Junii. obit avunculus ZUERIUS,

hi Julio Hispan. a Judaeo Raciion clisco fundamenta,

Augusto. literas Gkobendonquu oxplico, et ante alias.

In liamlschrift B:

lózy, CnRlSTiANi s nascitur 14 April. *

1) Xk.oi.aas Smeltsing, Ritmeester van den Piins van Oranje; bij werd in Ilcusden begrawu, Zir • )i;i)i.Mi(j\\ 1 n

Jkschrjvinge der stad! IleusJcn, 1743, bl. 203.

2) I-01 is i)i;. I.i-ain, heere van I-AMARs, Kolonel in dieiisi van dc Stalen-Gencranl; hij werd den s lull in

Hi isden begraven. Zie t. I. a. p.

¹

P.M\'Li de Grenu, Overste, Goeverneur van Vzendyke. Zie over zijn betrekking met Huvgj-Ns de Jüj./.-ajc\'

tot «/• kennis cn het karakter ran Constanten Huygcns door Scminkki., b], 14.

DAGBOEK VAX COXSl\'AXTVN\' I1UVGEXS.

Augustus. Flume», et fosso Urbis iniplcri cocptu.

C\'um principe Crcvccoeur, et circum cast ra univcrsa. eodem die Amersfortia

Csesarianis redditur.

19 „ Weesel a Didenio¹) iavasa, et expugnata.

Gratiarum Actio pro victoria Wesaliana, et obit vere J.t. Coronel.

Cfesariani Amcrsfortiam direptam descrunt,

Cuni principe Crevecoeur. Nascitnr [\'ratri doupio filia 2quot;.

is September. Cuni principe Crevecoeur. Copiae I\' i.rl\'.x ts lustrantur.

10 ,, Molcm uttimam semilunarcm expugnant Angli.

11 ,, Obsessi de deditione mittunt HerheRTO imperati obsides intrant BrOCIIEM²) et

f. carrey.

, Adferunt postulata, Abbas Bern. decanus, Bus Bequius et Af\'pef.max. , Obsides exeunt HerAUGUIERE et BerEVOETS.

Uxor, et sorores Geertruda et Sara Cr;evecocuruni.

Signantur conditiones. Uxor et sorores in castris.

, Exit pnesidium, et Eccicsiastici urbe Sylva; ducis.

Do mum abit uxor et sorores. ego una Crevecoeur.

S Octobcr. Equum candidum pro Cantlierio Sauterii permuto.

9

23

24

25

3

17

19

27 December. J. Hixo.iosa ^;i) ducit Macii i : Wassexakiam. 1630

16 January. Kacit uxor abortum.

20 Maert. Mittor Amerongam.

23 ,, Redeo Hagani.

12 April. CHRFSTIANUEO Lac ademptum.

In handschrift A;

Scpterabvi uxor mo invis.it. v 1

24 Sept. Princeps Wesaliam, cro Hagam cum princip^sa redeo 25- ¹ rinceps , NovcmK

In handschrift B:

ló-jo. 15 Jan. Znlichemum intro.

1) Otto van GknT, heer van Dieden.

3\'. Deze was Ritmeester en Baljuw van Bergen op Zoom. Pnnccsse

9 jou an ri\'IliNojcsA, Ruwart van Putten en Machtf.i.d van Wassknaer, ee.ste Siaet-Jnffci Nan dc Pi incest

van Oranje.

DAG HOEK VAN COXSTAXTViS\' HUVGENS.

28 May. Incipit Collatio Hagae super Suylesteyn.

8 Juny. Nascitur primogenitus Angliae.

15 July. Cum uxore, Eyckberg et sorore Geertruda Zulichem.

19 „ Bommeliam.

20 „ Asperam, Vianae, Ultrajecti.

21 „ Leydae, Warmontium.

24 „ Hagam reduces.

11 Aug: Obit Henrietta Amelia Nassavia circa : 1 vesper^iuam.

26 „ Obit Elizabetha Zueria circa 4 matutinam.

29 „ Cum Principe Ysselsteinam.

1 Sept: Buram.

2 „ Princeps Rhenam. ego iimites Zuylesteyn defiaio.

3 „ Ego cum Brakelio Zuiiichem.

4 „ Redeo per Beest Buram.

6 „ D¹¹\'¹. Princeps Bura, Sylvam ducis.

7 Nos Bomelii jentamus. Sylvae ducis prandeinus.

9 „ D^na Princeps Ej-ndhoviam.

10 „ Sgt;\'lva ducis Princeps Ravesteinium et Graviam.

11 „ Gravia, Neomagi pransi, cubamus Emmerick.

12 „ Princeps s\' Heerenbergh prandet.

13 „ Resae prandet, Vesaliae cubat.

¹5 » Junius Vesalia Ultrajecti missus.

16 „ Cum principe Vesalia Arnhemum.

17 ,, Rhenae pransi apud Regem. Amersfortii cubamus,

18 ,, Huys ter Eem, Naerden pransi, Muyden Wesep cubat, ego Amsterdamum.

20 ,, Princeps VVesopa. Hagam redit.

21 ,, Ego cum matre et sorore Hagam redeo.

15 Octob: Cum principe Roterodamum et per maximam tempestatem Dordracum.

16 ,, Dordraco discedimus usque ad Slaeck.

17 ,, Zierikzeam appellimus.

18 ,, Veram appellimus remis. . Cc..miliarias

19 i) Middelburgum appellimus. Ego tristi de matre nuncio, revocor, et post coenam

Consiliarii munus a principe obtineo.

20 ,, Mora 7 Middelburgo decedo. 4 Dordraco, 7 Rotterdamo, 12 Hagam appello,

24 ,, Haga cum BeaumoNTIC, discedo hora 12^ diurna.

26 ,, Veram et Middelburgum appello.

In handschrift li;

19 Uctob. in consilium admittor, 15 Nov. ingressiis.

DAGBOEK VAN CONSTANTVN MUVGENS.

29 Octob: Cum principe Flissingae epulamur ct cubamus.

30 „ Princeps Groedae cubat, ego Slusae.

31 „ Princcps Slusam appellit.

Bl. 9. 1 Nov: Princeps Ardeburgum it ct rcdit.

2 „ Oostburgi prandemus, Ysendicae cubamus.

3 „ Biervlitii pransi, vela facimus tota fere nocte.

4 „ Lilloam anchoram jacimus 4^a matutina.

5 ,, Pransi in Keyzershooft Goesiorum. Middelburgum redimus 5-\' vespertina.

8 ,, Nocte Princeps male se habet.

11 ,, Middelburgo et Vera discedimus meridie, media nocte Delfshaviam appellimus.

12 „ Mane circa 7^mam Ilagam redimus.

15 )gt; Ingredior in Senatum Principis.

4 Dec: Princeps primam concionem a morbo audit.

9 » JUNIO¹) controversia numaria facio.

24 ,, Iterum cum JUNio discepto.

1631.

19 Jan*. Obit Sara Vogeler³) Nieuportii Uxor.

12 Maert. Soror DORl\'IA²) nlium parit LodOVTCUM WOLl\'ilARDU.M S^a vespertina. I lincipis-sa abortum facit noctu.

I.udovicus llu- 13 „ Nascitur mihi liberorum tertius LUDOVICUS circa id¹quot;»quot;¹ vespertinam.

genius Pater. ₃₀ ^ Baptisma LUDOVICl mei

9 April. Ab^R. PAEUW Syndicatum Hollandiae adipiscitur.

17 Mey. Cum principe Ultrajectum.

iiS ,, Arnhemum. PlIILIPPUS dorp saram Baerliam³) ducit.

20 ,, Emmerick.

25 ,, Emnierika cum nostra classe supra Fielam, Ocliten.

26 ,, Ante Willemstadt.

27 ,, Ad Rammekens.

30 „ Watervlietii cum omni exercitu.

1 Jany. Maldegcm.

2 „ Fossam Brugensem trajicimus.

4 „ Muelen castra metamur.

5 , Maldegcm.

6 „ Coperyck.

7 „ Waetervlitii.

In handschrift ]gt;:

1631. 13 Mart. Luuovicrs nascitur. Chalouppes.

1) Junius was eveneens Secretaris van 1\'rkdekik Hendrik.

2) Zie over deze personen de genealogische Bijlagen.

dagboek van constantyn iiuygens.

0 Juny. Ad Ysendyckium naves conscèndimus.

10 ,, Ad Rammekens in anchoris.

11 ,, Ad Arnemuyden.

12 ,, Ad Stavenisse, cum principe S^te Maertensdyck.

14 ,, Prandemus Dordi\'cght, ad Slierick in Anchoris.

15 ,, Curru Gorkom, ibi Uxores.

16 ,, Uxores Zulichemum. Princeps Workom. Domina Gorkom.

17 ,, Ego Zulichemum. Uxores Heusdam. Dquot;³ princeps Workom.

18 „ Princep.¹; cum exercitu Drunam, prandemus Heusdae.

20 „ Heusdae cubo.

26 „ Obit justinus Nassavius. Princeps Sylvae ducis prandet. Uxor Zulichemum.

28 Princeps Heusdae cubitum it, ego Zulichem eo, rodeo.

30 „ Uxor cum sororibus Zulichemo Hagam revertuntur.

4 July. Princeps Heusdam mane cubitum it.

5 ,, Omnem equitatum lustrat.

14 ,, Mane Princeps Heusdam cubit.

18 ,, Regina Mater Galliae in Hannoniam se proripit.

19 Ordines Gelriae futuri Imperii diploma Principi guiliklmo deferunt.

21 „ Princeps Heusdam cubit.

25 „ Princeps Heusdae cubat. SHERWOUTERS arrive d\'Orange.

1 Aug: Princeps Heusdae cubat. Exit Bouillon cum 300 equitibus.

2 „ Hanau, Beringuen, S^t. surin ad Bredam proeliantur feliciter.

3 „ mlerop in Cameram Rationum Hollandiae adsumitur.

7 „ Cum principe Gecrtrudinbergam, et reversi, Principissa rcdit 1 leusdam.

9 „ Princeps Heusdae cubat. Cecvll mihi equulum.

10 ,, Mittor Hagam ad Pawium.

11 „ Appello Hagac.

13 ,, Redeo Drunam in castra.

14 „ Rcx Bohemiae principem in castris invisit.

15 11 Princeps Heusdae cubat. Rcx cum Principissa in castris prandent.

19 „ Obit Ducissa Tremouillk, Chateaurenardi.

20 ,, Princeps Heusdae cubat.

28 „ Rcdit JUNIUS in aulam.

30 ,, Princeps Heusdae cubat,

3 Sept: ibidem.

4 ,, Principissa in castris prandet.

5 „ Castra movemus Gecrtrudinbergam. Navigo cum principe usque ad Willemstadt.

6 „ Hora i2^:i nocturna ad Bcrgam in anchoris.

dagboek van constantyn huygens.

7 Sept: Sub meridiem intramus Bergae.

8 „ Castra metamur Noortgeestii.

10 „ Princeps Steenbergae prandct.

12 „ Hostis Rosendael et in Princelant castra metatur.

13 „ Classem Antverpiensem 80 velorum expugnamus.

18 „ Hostis exercitum Rosendalio, et ex Princeland educit Antverpiam versus. 24 „ Princeps rciicta hostis castra lustrat. Steenbergae prandet.

3 Octob: Cum principe Lillo.

In castra reditur.

Princeps Valkenissam.

Redit sub auroram in castra.

Obit a meridie RlHOVlUS Bergae.

JUNIUS excedit castris.

Equitatum omnem noctu dimittimus.

Hostis copias in praesidia ducit.

3 Nov: Copias in praesidia dimittuntur, princeps Bergae cubav.

Bergii discedimus.

Clunderti cubamus.

Platae cubamus. .

Sommeldickae cubamus.

Goedereedam, Brilae cubamus.

Hagam feliciter redimus.

Joannes Spyck famulatum meum ixit.

1632.

28 Jany. Pingor a VAN DvcKIO, cum arbor in aedes lapsus esset.

2 Feby. Cum uxore Leidam.

3 „ Uxor natam fratris DAVIDIS\') SUSANNAM ad fontes exhibet.

4 „ Redimus Hagam.

8 „ Obit Rocii. Nieulandius.

18 „ Mittor Leerdam, principis Ratzeviui causA.

24 ,, Soror Uxoris Sara \') parit primogenitum.

Obiit Dudley CarLETON senior in Anglia.

25 „ ludoviculo nutrix ademta.

i Maert. Rheda nostra subversa.

In handschrift B:

1632. 28 Januar. van Dyck me depingit. Arbor in domura lapsa.

1) Zie over hen de genealogische Bijlagen.

1632 dagboek van constant vn 1iuvgens. 21

16 Maert. Cum Uxorc, ct sponsa GeeRTRUDA Leidam, et renuo(?).

25 „ Obüt Justus Vogelaer. \')

26 ,, Causam dico contra JUNIUM in camera ordinum.

28⁵) „ Soror GEERTRUDA nubit PHILIPPO DOUBLET. \') Avia Uxoris

a .1 T-» • 1 ... _r,. . . ... meae Soror Avi

April. Parit dⁿ» pnncipissa nham tertiam circa ii^m!l antemendianam. nostri.

20 May. Baptismo Isabellae Chart.ottae Nassaviae assistunt Ordines Ultrajectini

Curia suprema et Provincialis Rationarii Hollandiae Annulum perdidcram.

25 „ Cum principe Hag4 ad exercitum. Isselsteini cubat.

26 „ Prandeo Vianae, cubo Burae.

27 „ Prandet Burae, cubat Neomagi.

30 ,, Moocki castra metatur.

31 „ Well castra metatur.

1 Juny. Arsen Arx capitur, castra metatur ad Veenlo.

3 „ Cum Venlona de deditione transactum, et obit comes ErnesTUS¹).

4 ,, Postero die Stralenses exeunt, item praesidjum Venlonense.

5 ,, Ad Ruremundum castra et cum iis transactum.

6 „ Exit praesidium Ruremundanum, ego immittor.

7 „ Castra ex adverse Maseyck, in pago Roesteren.

8 „ Castra non mota ob pontem.

9 ,, Castra in pago Haeren.

10 ,, Castra ad Maestright.

14 „ PlNSSEN prima tormenta explodit. Pinssen duciss. Lantsp. appell.

15 ,, Noctu vineas incipimus,

18 „ Noctu tormenta ex castris principis incipit.

\'9 » Equulum cecvlium, marchioni Gevre dono.

2 July. Mostis pontem teutat. Obeunt d\'EsTIAULX, FOUII.lou, etc. Uxor Zulichemum

profecta.

4 „ Parit primogenitum D^a. DE ASPEREN.

6 ,, Obit de Fresne. Vulneratur Morgan.

7 „ Dolman vulneratur.

16 „ Noctu nepos Calvardi caesus. Bezu vulneratur.

¹

Ernst Casimir van Nassau, stadhouder van Friesland.

33 dagboek van constantyn muvgkn\'s. 1632

19 July. Hostium equitatus equos aurigarios praedatur. S^T. SuRiN vulneratur. Varixls

interemptus.

22 „ Obit Comes UK HANAU circa meridiem. MARQUE\'!\' vulneratur, noctu proxime

sequenti Mostis iterum ad Mosam repellitur 70 captivis.

1 Aug: Obit marquette.

5 ,, Cum principe Argenteau. Obit St, SURIN circa 11 matutinam.

11, 12,, Preces publicae. Obit Harwood. Appellit Dux NlEUliURGH. It, redit NlEUWRURGlUS

in castra hostium et cx iis,

13 „ It iterum.

17 ,, Grandis eruptie obsessorum, Angli multi cacduntur. Obit comes oxford; et 1\'apeniieym mane incipit et repellitur fclicitcr. Boermania obit.

20 .. PATENMEIM caslra mutat. BROUN obit etc. Maestright do deditione tractat.

23 ,, Exit praesidium Maestrighti.

27 ,, Exercitus Hispaniensis castra movet.

31 _ti Sub vesperam versus Rhenum redit papenhelm.

2 Sept: Exercitus Hispaniensis Diestam it.

5 ,, StakenbrOEK cum PlNSSTO Limburgum.

5 ., Exit praesidium hostile Limburgo.

15 „ Princeps ct Comes Menricus van pen Bergh conveniunt Genlis.

23 Iterum ibidem conveniunt.

25 ,, Appellunt deputati Ordinum Brabantiae etc.

27 ,, Prandeo Peterschenii.

28 ,, Dccedunt deputati Bruxellcnses.

4 Octob: Rcdditur Randwico Weert oppidum,

11 „ Appellunt 10 deputati Ordinum Hispaniensium 17 ,, Exit omnis noster equitatus in Brabantia,

20 „ Redit equitatus, capto Landen et Manuto.

21 „ Obit BenthuSII filius et Vivant.

24 „ Redcunt perestevn et HaerSOLTE in castra.

26 „ Princeps Bruxellensium epulo excipitur.

28 ,, Appellit Bruxellam Dux NlEUBURGlUS.

26 ,, Bruxellenses epulo excipiunt Principem.

2 Nov; Discedit Princeps cum exercitus Trajecto, castra metatur ad Beelc.

„ Castra metatur Honingen, visitur a Comité Henrico.

4 quot; Prandemus Annendacl. Princeps de ClUMAV in via, Castra metatur Herkenbosch

et ad Roeram.

6 ,, Princeps Roeremundam ambulat.

7 ,, Comes GUILIELMUS Orsoiam cum copiis mittitur.

8 ,, Comes Henricus (Bergensis) principem invisit.

DAGBOEK VAN CONSTANTYN HUYGtNS.

9 Nov : Dux NlEUBURGll Dalembroeck cubat.

10 ,, Prandit cum principe.

11 „ Cum illo princcps.

13 „ Castra metatur Kaldckirch, Brcil et Broght.

14 „ Castra metatur Wanchem, amp;c.

15 ,, Comit. stauffen venit. Nocte incendium Witsi.

16 ,, Princeps per Wagtendonck Kcmpas, ubi cum Electore prandemus.

18 ,, Castra metatur Tuistien, Obit Rex Bohemiae Moguntiae.

19 ,, Castra metatur Afferden.

20 ,, Castra metatur Moke.

21 „ Exercitus in praesidia missus vehementi frigore. Princeps Neomagi prandit cum

magistratu.

23 „ Princcps infra Gornichem navigat. cubo Zuylicheni.

24 „ Princeps prandit Roterodamo, cubat Hagae. Ego Dordraci coeno.

25 Prandeo Roterodami. cubo Hagae. Laus Deo.

4 Dcc: Appeliunt Plagae deputati hostiles.

7 „ Prima Deputatorum allocutio ad Ordinum.

9 ,, Obit Heu! Albus glrardus, vir incomparabilis.

14 „ Appellit Hagae Conies HliNRICUS BergenSIS.

16 ,, Appellit Hagae Comes de warfusé.

20 ,, Obit Lucretia ])E Famars, morte nobilissima.

24 „ Obit Maria Nobelaria Archclii Uxor.

If333.

5 Jangt;\'. Alluunt chart: due: Aurelian: Gravesaudte.

8 „ Obit Hagae ps et Veenhusius circa 8 matutinam.

16 ,, Nubit Soror CoNSTANTIA domino WlLMIO. Soror Avi mei.

25 ,, Parit Soror Sara Admiralis Dorpii\') Uxor filiam alteram circa undecimam Soror Aviae meae.

vespcrtinam.

28 ,, Soror GeertRUDA P. doublet!!\') Uxor parit primogenitum circa 4^am matutinam. Soror Avi mei

9 Feb^y. Assisto Baptismati jacobae Charlottae fratris Admiralii in Templo majore. p^nmo«^elllta-23 „ Pompa funebris comitis Hanovii Haeae.

⁰ Avus online

27 „ Dcfertur mihi per Beringamium, ordo S. Michaelis cum litteris Rcgiis etc. S- Miehaeli.s a

6 [Maert] Obit infans Dorpii quam ad baptisma susccperam. ^{Ivei;e (,!l}\'^!iac \'\'⁰\'

noratus

9 ,, Sepelitur.

In handschrift B;

Obit Maria Nowci.akia Archelii 24 Doc.

iójj. 16 Jami. nubit soror Cünstantia Wilmio.

27 Febr. ordo Michaelis mihi coilatus 21 Mart.

Plantantur tiliae ante aelt;les mens.

i) Zic over hen de genealogische Bijlagen.

/

DAGBOEK VAN CONSTANT VN IIUVGENS

Arnhemi cubat.

Cubat Princeps Embrici, ego ad Concilium Electoris mittor.

Princeps supra Santen cubat.

Ego ibidem appello.

Exponitur exercitus et castra in monte metamur.

Prope Rhynberkam procedimus.

Ad urbem progressi, redimus in prima castra.

Ad urbem castra metamur.

Inchoantur vincae ad urbem. Obit Magae mater chanssima 3=\' matutma.

Affertur mihi ad Rhynbergam nuncius de obitu matris.

Sepelitur.

En castris primo flumine Arnhemu.n ad Principissam eo.

Arnhemo Neomagum et cubo Zulichemii.

\'^«\'cubo Arnhemi. Kheynbcrgam * .■ecldltioi.e Inetat Acleo Principissam aegrani.

Emmericum co, comitatus uxorem et fiham JUMI.

Ilias Vesalii linquo et in castra redeo.

Exit obsidium Rhynberga.

Cum Principe Maenam, Rocroort et reduces.

Nocte Calrand\') Legionem ROEVEROSll invadit fcliciter.

Cum principe Vesaliam, et ad castra reversi.

,, Cum principe Orsoiam et rcveisi.

Ecaiitatus Rhynberga Cliviam.

quot; Exercitus in naves imponitur et Neomagum navigat. Princeps Arnhemun .

a Hulv²) 1 Princeps GUILIELMUS caligas viriles sunut. .

4 LJ^U1gt; /\'J ¹ . „j Voornam descendo, ineo solus,

7 ,, Cum principe Arnhemo Neomagum et ad Voornam

meliae aeger cubo.

Zulichemium appello.

Incipitur Zulichemi moles viminca mea.

Aeger Zulichenio Magam proficiscor et pervenio.

ï)^-HeThamlsclivifl heefl hier duidelijk Cai.kand; hel moei echter zijn Cau.knwkk.,. /.e Commkun

is duidelijk, dal dit foutief is.

DAGBOEK VAN CONSTAXTVN HUVGKNS.

8 Aug. Naeldtwici decimas principis vendo.

9 ,, Uxor GeorGII Zuerii parit secundogenitum.

10 ,, Henmeriam eo cum Uxore.

13 „ Leidae prandemus cum Huberto.

15 ,, Prandemus Harlemi, cubamus Alcmariae.

16 „ Prandemus in Huygemvaert, rcdimus per Hoogvvoude etc.

17 ,, Musicae vacamus Alcmariae.

18 „ Prandemus Harlemi, cubamus in Hemmeria.

19 ,, Redimus Hagam.

24 Proficiscor Haga per Gorichem, cubo Zulichemii.

25 „ Per Bommel Sylvae ducis appello et cubo.

26 ,, Boxtelii in castris appello.

4 [Sept.] Princeps castra movet Boxtel et nocte quiescit in apertis campis propter Roy.

5 ,, Castra ponit Geldorpii.

6 ,, Castra ponit Leendae.

14 „ Leenda Dommelam et castra metamur.

15 ,, Dimmeria in Italiam proficiscitur 25 „ Princeps mihi dat equum dono.

29 „ Castra mota, quiescimus apud Peer et Groot-breugel. jji_ ,₄

30 ,, Castra posita Soetendael et Bessem.

i Octob. Castra ponimus in pago Laufifelt.

3 „ Castra metamur in monte S. Germani e regioni Viseti.

12 „ Parit uxor PHILIPPUM meum hora io^a pene excurrente matutina. Cubo Leodii. Phiuppus Huv

_t1 . , , . ti»- . . genius patruus.

13 „ Princeps castra movet, pontem Mosae transit.

14 ,, Ipse quiescit Messchi, copiae passim, ego Leodio redeo.

19 ,, Affertur mihi nuncius de Uxoris puerperio, Mazanieli.

8 Nov. Redimus cum Principe Hagam.

10 „ Baptizatur PHILIPPUS mens.

i Dec. Obit Isabella Clara Eugenia Infanta Hispaniae, circa 5^am matutinam.

21 ,, Soror CoNSTANTlA parit primogenitum suum circa meridiem.

Deficit Annus

£634.

In handschrift ü:

12 Oct. PuiLiPi\'L\'s natus.

22 Dcc. Nascitur Constantinus Wilhmio. i(jj4. deest.

DAGBOEK VAN CONSTANT VN lU\'VOENS.

1635.

25 Mart. Constant!nus caligas sumit.

29 „ Cum uxore, de morio et constantino Amstelodamum.

6 April. Amstelodamo discedimus, cubamus Hemmerii.

7 ,, Domum Redimus.

15 „ Princeps pede laborat. Cmristianui.us globulum dcglutit. _

20 Adsto baptismati Mauritii, J acobi fratris secundogeniti loco N. Campii affiais ejus.

25 „ Van der Hoevium in carcerem duco.

18 Mey. Cum principe Haga Ultrajectum.

19 „ Pransi Zuilistenii, cubamus Arnhemi.

20 „ Vesperc Neomagi.

23 ,, Cum cxercitu Genapii.

24 „ Welti.

25 ,, Harringae prope Venlonam.

26 ,, Hazelroy prope Rurmundum. Occurrit calvander.

7 ,, Transimus Roeram, et Flodorpii cubamus.

28 ,, Milten. Occurrit dux Bui.LlONlus.

29 „ Meerssen. Occurrunt CasttlioneUS et Brezeus.

2 Juni. Exercitus Gallicus Mosam transmittit.

3 „ Noster transit et cubamus Rcimpst.

4, Coninghsheim prope Tongram, quam viso.

- \' Gelmae\') prope S\'. Truden. Galli Hoppertingen et Scepperen¹).

6 ,, Montenaci, ubi templum altissimum munitione cinctum. Hanutio ptaesi

exit. Galli Gingelum.

Quiescimus,

8 ,, ........

9 ,, Tirlemontium expugnatur, diripitur, incenditur.

10 ,, Quiescimus.

11 ,, Roosbekae prope Boutersum castra facimus.

12 Diesta a BULIONE occupatur, praefecto de Bic.

16 Areschotem a nostris occupatum. _ , .

o quot; Discedimus Roo.sbeka. per Bossutum profecti. Klorival.ae Dylam quot;mto host.

quot; transniittimus. proclio accinghnur l.ostiu,,, copiis reductk ... n.onte tw*—» nocte conscdimus.

Tn liandsclivift 1!:

1635. 25 Mart. CoNsiANTlNUS caugas sumu.

15 April. Ciiristianus globulum degliitit. a.,,. . 1635 lieeten deze plaatsjas

, , Het handschrift heeft hier Gelrac en S.p^en, volgens den Atlas Cel men en Scepperen

dagbokk van constantyn muygens.

21 Junii. Meridie castra movemus, Tombeki Lanam transimus, castra facimus Overyssche. ¹

23 „ Per S^tae Catharinae Duysburgh, Vossecapellam profecti, hic considimus. Ego

Vurae castram lustre. Princeps equitatu aliquo ad Bruxellam praemisso, ambulat ipse Crayeaheym usque.

24 „ Galli exercitum ad Lovanium ducunt, nos impedimentis Kienii detenti, quiescimus.

25 ,, Circa meridiem profecti, a sinistra Lovanii considimus.

26 „ Castra paulum mutamus.

²7 » Oppugnare Urbem incipimus, apud Gallos Marchio Varewius interimitur.

29 „ Oppidani vehementi eruptione Morgantium adorti, ipsum pene, ex copiis multos interficiunt, Locstinint: (?) signifer: alios, etiam Neelsonium, vulnerant, postea defunctum.

3 Julii. Accepto hostem .per Vilvordam ad nos ire, ne Ariscoti ac Diestensi commeatum

nos intercludat, illico convasamus.

4 „ Pontibus Dylam transmittimus.

5, 6 „ Galli Weesemaliae, nos Geelroy prope Arschptum considimus.

7 „ Per Rillar et Aspricollem profecti, ad Diestam castra facimus.

8 ,, Lustramus mane Aspricollem. Lipsii calamo votivo scripsi in Aspero Colle:

„V^rll Julii CO OC XXXV CONSTANTER.quot; Circa vesperam Diestam.

9 „ Demera, et Swarte Waeter pontibus transmissis infra, Diestam (Galli supra)

ad Tabernam Witlap considimus ¹/_!! horae itinere a Beringen. Galli Lummen.

10 „ A dextris Peere. Galli Helchteren castra facimus.

11 „In itinere aciem erga hostium nunciatum adventum instruimus, castra ad Weert,

Galli Stramooyen facimus. In Itinere nuntiantur Galli contra Croatas in acie stare, subsistimus, et per Leveroyen Heerthuysen profecti. Neerae castra facimus Galli Woggenum.

12 ,, Diesta per WVNBERGIUM AVTONl deditur.

27 „ Castra movemus, Mos A trajecta sub Ruremunda considimus Beselen.

28 ,, Castra facimus sub Venlona. Galli supra oppidum; nuncius fertur de Schen

kenschans capto. Princeps media nocte in 20 Turmis equitum et 2000 pedi. tum discedit.

29 ,, 4a Pomeridiana Neomagi appellit. Exercitus uterque magno itinere sequitur Ge-

nappam usque.

30 ,, Appellunt Mokam et Neomagum.

31 „ Gravis deliberatio inter principem et Ordines.

5 Aug. Princeps Neomago Panderen in castra profectus.

17 ,, Obiit Marchio d\' Avtona hord 8 matutina Gochii.

1 Oct. E castris discedo 3quot; matutina et Randenbroek appello 3» pomeridiana Uxor Ul-trajectum 7^a.

4 „ Appello cum Uxore et constantinulo et ludovico Arnhemium.

₂₈ DAGBOEK VAN CONST ANT YN UUYGEXS.

5 Oct. In castra rcdco.

7 „ Van Campen in castris.

Una Rosendalium excurrimus, et Arnhcmi cubanuus.

In castra redeo.

17 „ Cum principe Arnhemum.

23 „ Ad exercitum redimus.

5 Nov. Obit Dux Lekmae Imperator exercitus Hispamci, Hamoiuu.

12 „ Cum principe Zuylesteynium.

15 „ Redimus Arnhemum.

18 „ Arx Bylandia sivc Halt hosti erepta.

19 „ Eo Princeps.

21 ,, Redit Arnhemi.

14 Dec. Principissa Arnhemo Hag am, et uxor mea.

i c Equot;o cum principe Neomagum et Graviam. .

?6 l ènvia s\' Andreae usque c. ibi in anchor!. Uxor _eaclc„. noc.e .« penculo

naufragii infra Schoonhoviam.

17 „ Sylvae ducis appellimus.

18 „ Discedimus SylvA ducis.

in „ Appellimus Vlaerdingiae et Honselerdici. ^ , ,

20 „ Redimus I lagam salvi, post 7 mensos ct dies duos, Deo laas u, saecala.

₉ Fcb\'Nascitur Sorori Doum-KHAK filius secaadus cirea secuadam pomeridiaaam. 30 April. Castellum Schenkii recuperatum.

8 Mey. Princeps Honselaerdyckum.

13 „ Redit Hagani.

2, Juni. Sepditur ll.A, iafans affinis Down Architalassi. _TlNTI..™

6 ].,li. Parit soror WIUIMIA mm prtaum. liberorum tcrt.ura Co^TANmOü.

6^am matutinam.

Parit soror HuGENIA (ilium tertiam CoNSTANTINUM «1«. .C

Hugenii Fratri.« j ^

^Avi quot;fquot; et Mariae Becker.

i₉ „ Mudae prandemus, cum VOSSIO, BarlaBO, etc.

21 ,. Harlemi cubamus.

22 Tcilingii apud Haulterivium prandemus, Hagam redimus.

Z [Aug.] Cum principe llagS discedo ad exercitum per Delfsl,avian, us_que ad Uord.aeun, navigamus.

In handschrift 15.

16^6, Tul. Nascitur Wilhmius.

Deze woorden zijn echter weder door IluYGKNS doorgeschrapt,

DAGBOEK VAN CONSTANTYM IIÜVGKXS.

22 [Aug.] Ad Herwerdam in anclioris.

23 „ In pago Litte ad exercitum appellimus.

26 „ Ego cum principe Buram pauco comitatu. Ibi Landtgravius appellit.

29 „ Redimus ad exercitum, appellit Lantgravius.

4 Sept. Natali meo, cum exercitu discedimus ad Hedicksche Maes.

7 „ Sprangam usque profecti castra metamur.

5 Nov. Cum principe Hagam salvi redimus, exercitu dimisso.

16 ,, Assisto cum M. C. DORPIA, Baptismati, PniLIPPl CONSTANTINI filii 2. Affinis

mei Admiralis Dorpii.

1 Dcc. Dominus de leck.e et BeeveRWAKRT inter nobiles Hollandiae adsciscitur.

9 „ huygens Serg\'. Maj¹\'. Legionis Walonicae ducit uxorem filiam unicam PAWII Heemstedil

13 ,, Obit subito PllILlPPUS CONSTANTINUS Admiralis Affinis.

1637.

11 Jan^r. Turnebia Comitissa Rheni parit filiam primo,genitam.

12 „ Incipiraus mandata Principis Titulo Celsitudinis inscribcre.

1 Feb¹\'. Obit Graphiar ee Saige, biduo ante apoplexia tactus.

5 „ Sepelitur.

7 „ Vendo domum meam Apoeeonio SciiOTTO Senator!.

10 „ Parit Principissa circa i^am a meridie filiam quintam.

15 „ Obit Ferdinandus I Imperator Viennae.

17 „ Parit soror Doubeetia filium tertium Joannem circa 4^a;n matutinam, nisu duarum

dumtaxat horarum.

22 „ Assisto Baptismati joannis doubeetii.

4 Mart. Proficiscor cum Constaxtinulo meo Ultrajectum. bl. 17.

5 „ Charissimum puellum VAN DER GALLIC, doctori medicinae trade, quod bene

vertat.

6 „ A meridie Ultrajecto discedo.

7 ,, Appello Leidam mane, a meridie circa 6^am domi redeo. Susanna Huge-

13 „ Nascitur circa 20 minut: post undecimam vespertinam SUSANNA mea, filia i^a, niamynmoeyeeu

• , naemaels Schoon-

qumta hberorum.

16 „ Baptizatur a lotio, testibus Afifine Admirallio, Sorore\'wleheemia, et cognata

Dedeeia.

30 „ Acutissimo morbo, sub horam duodecimam nocturnam affligitur charissima

puerpera mea.

6 [April.] Apparent Aspht⁶ miserae uxori meae.

In handschrifi 15:

1Ó37. 12 Jan. Princeps Celsitudinis titulum assumit 13 Mart. Susanna nascitur

daguoek van constantyn huygens

16 [April,] Trucidatur Leodii consul i,A RuKlJ,E in aedibus comitis DE WARFUSE, qui poenas

atroci morte protinus dat cum 45 conjuratis Hispanis et omni famulitio. 29 „ Effcrro aegram mcam in donium affinis Admiralii et nocte insequenti prostei-nitur in gravissimam recidivam.

1 May. Transfero familiam in acdes novas.

Obit GeorüIUS Zuerius circa 5 postmeridianam.

Spiritum Deo reddit 30 min: post quintam vespertinam Heu! delicium meum. Heu anima mea.

„ Terrae cadaver mandatur frequentissimo comitatu.

„ Intro in novas aedes, Heu! sine mea turture.

„ Redeo in Aulam a Principe vocatus.

„ Introiit in contubernium meum cognata CATHARlNA ZUERIA.

Junii. Rediit Ultrajecto CONSTANTINULUS cgregie restitutus et sanatus.

Obit Martina Joachimi, uxor cognati Martini Snoeckaert.

Cum Principe Ilaga discedo. vesperi ad Killam ancliora jacta.

Transimus Killam, et expcctamus reliquam classem.

Navigamus Piatam usque.

Procedimus usque in Slaekium quem transire nequimus validiore vento contrario impcditi.

Progredimur usque ad Goesam, quam lustro.

Appellimus ad Classem, ad Rammekens.

Intrat in familiam meam Abraham Mirkenius paedagogus.

Discedimus e Zelandia, et exscendimus in littus Noortgeestii.

Profiscimur cum exercitu Rosendalium usque.

23 ,, Ad Bredam castra locamus.

14 Aug. Exercitus hostium RynbergA discedit.

15 „ Nocte vineas ducere incipimus. MORGAN leviter sauciatur.

i Sept. Fossa operis coronati transita. Goringio perfractus ictu tormenti ininusculi.

Cl 1ARNACAEO caput glande fcrrea trajectum.

7 „ Cornutum opus iortiter expugnatum.

araVsIVs breDaM eXi\'Vgnat

seXta ( )CtobrIs.

6 Getob. Bredani de deditione agunt.

10 „ Exit Breda Praesidium Hostile.

In handschrift B:

10 May. Uxor obit. Breda.

DAGBOEK VAN\' CONSTANTVX IIL\'YGKNS.

auxu.io souvs dki

Avsncns

CON\'F/T-DERATI lii\'.l.UII IN OCVLIS liTSr\'ANORVM XXIII IVLII OüSESSAM XIIX AVGVSTI OPrvCXA\'l AM

iikeDaM araVsIVs kXpVonat seXta oCtobrIs

3 Nov. Exercitus in praesidia, Princeps Breda proficiscitur.

7 „ Cum domino domiiiAque salvus Breda Hagam redco, Deo huis in saecula.

18 l^ec. Excidit mihi Adamas.

tq „ Oijit subito Petrus Coexius amanuensis.

31 ,, Assisto nomine D. vogelaer cum Sl\'lerlngio, baptismati joanxae, filiae sororis constantiae.

1638.

5 Jan. Imponit mihi Princeps functioncm defuncti coenii.

11 Feb. I. Wot,ril ardus Brederodius ducit Louisam Christin am Soemiam.

15 ,1 Nascitur Dedelio filia.

19 „ Obit Apoplexie J. Hes Piershilli dominus.

20 „ Hastiludia Brederodia. Excipio Reginam Bohemiae, Principes etc. domi meae.

22 „ Hastiludium rursus.

23 „ Hastiludium postremum.

25 Mart. Obit.... de houthain Hoogwoudae Dominus post meridiem phtisic:

16 April. Obit circa meridiem , Leidae Petronella van Baeree dilectissimae quondam

uxoris meae soror.

4 Majv Cum doubeetiis, sorore et cognatA zue.ria Harlemum et vicinos hortos lustro.

6 ,, Hagam redimus.

25 „ Cum Principe et domina IJsselsteinii prandemus. Burae cubamus. 28 „ Cum Principe Vornam ad exercitum appellimus.

2 Juny. Princeps Buram.

3 „ Ad exercitum redit.

6 „ Cum principe Buram proficiscor.

7 v Redimus ad exercitum.

10 „ Cum omnibus copiis Vorna discedimus. Ad Workomium subsistimus.

11 „ Navigamus usque in Blaeck.

12 „ Noctu circa auroram ad Bergam anchoram jacimus.

DAGBOEK VAN CONSTANTYN MUYGKNS.

13 „ Exscendunt copiac. Princeps ad Bergam prandet, cubat Noortgeestii.

Comes guilielmus paludes ditionis Waes superat nocte.

14 „ Comes GUILIELMUS capit propugnacula Verrebroek, Steelandt et Calloo etc. 17 „ Occumbit comes MAURITIUS A NASSAU, GuiLIELMl Filius Adolescens.

6 July. Princeps praesidia aliquot Flandriae lustrat, ego Valkenissi Cloetingam iter facio.

7 „ Aliquot pages Zuydtbevelandiae Occidentalis permeo, Goeze prandeo et in Castra

redeo.

8 „ Princeps ad exercitum revertitur.

i Aug. Obit cognata mea uxor, Cor¹ BALFOUR Bergae circa meridiem.

11 „ Cum principe et exercitu Noordgeesta Sprundel usque profecti.

12 „ Bredae prandemus. Exercitus Teteringen per Bredam.

13 „ Loonae.

14 „ Sylvae ducis prandemus. Exercitus Hintum. Regina mater Galliae appellit.

15 ,, Princeps Reginae valedicit, et in castra se recipit.

, 16 „ Exercitus Reeckii prope Graviam pernoctat.

17 „ Masam trajicimus ad Graviam et prope Neomagum castra facimus. Bi. 19. 18 „ Claerenbeek circa Cliviam castra facimus.

19 „ Steenberge circa Sonsbeeck castra.

20 „ Prope IJssem castra.

21 „ Castra prope Geldram facimus. Comités dk Roxas, et constantini vulnerantur. 26 ,, Sex tormenta aenea inter Prirfcipis et Comitis HliNRlci castra amittinius. Princeps Portugalliae, comes predericus Nassavius et aliii capiuntur.

29 ,, Obit Emmerici Comes de Rocab.

5 [Sept.¹)] Exercitum Geldrfi Rhynberkam ducimus.

Ludovicus XIV 6 „ Rhynberka discedimus, ad castra. Nascitur Delphinus Galliae hora 1 1 \'4 ante

Galliarum Rex nas- meridiem S. Germani.

citur. . , . T-» 1 1

7 „ Ad monastenum Bebbcr.

, 8 „ Ad Craneburgum.

9 „ Ad Neomagum.

11 „ Velpii prope Graviam castra metamur.

13 Octob. Dimittitur exercitus in praesidia. GraviA discedimus, ego cubo Zulichem.

14 „ Princeps Hagam appellit mane, ego vespere, Deo laus infinita.

5 Nov. Princeps guilielmus introducitur in consilium Statüs.

1 Dec. Obit circa sextain vespertinam ]?erg op Zomii c\'alvartius praestissimus for-tissimus. Praecedenti nocte obit P. cuneus, magnum Academiae lumen.

In handschrift 1gt;:

1638. Calloo.

1639. Nihil.

1) Het handschrift heeft hier bij vergissing;

DAGBOEK VAX CONSTAN1 \\\'N IIUVGKX-v

1639

2 May. Cum Principe per Dordracum Geertrudinbergam.

3 „ Bredam appellimus.

6 „ Hagam redimus.

20 „ Obit 4^ matutina Uxor Gkorcmi Douih.kt.

21 „ Obiit Parisiis 4^a matutina P. CAMPAXKl.f.A annorum 71.

23 „ Cum Principe Hagam discedo. Prandemus IJsselstein, cubamus Burae.

25 „ Zuylestenii prandemus, Buram redimus.

26 „ Vornam ad exercitum appellimus.

9 July. Zuilcchemium viso cum Brederodio. Hacften prandemus, Vornam redimus.

13 ,, Cum exercitu vela facimus, propc Martigsvelt anchoras jacimus.

14 ,, Summo mane progedimur. Vesperi ad Berg op Zomum anchoras jacimus.

16 „ Vela facimus circa meridiem, Vesperi ad Barland in anchori;;.

17 „ Summo mane progress! circa meridiem exercitum exponimus ad Philip])inam.

31 „ Philippina cum exercitu discedimus, ad Rtunmekens anchoras jacimus et navem F. Henricum ex India reducem Princeps lustrat.

1 Aug. Circa S\' Maertensdyck in anchoris.

2 „ Summo mane Bergam appellimus et exercitum exponimus.

3 ,, Woudam profecti, ibidem pernoctamus.

4 „ Sprundel pernoctatur.

5 ,, Bredae prandemus. Teteringen cubamus.

6 „ Loon cubamus.

7 ,, Sylvae ducis prandemus, Mintem cubamus.

8 „ Reek cubamus.

9 „ Mosam ad Graviam transimus, cubamus ad molam Moock.

10 „ Claerenbeek cubamus.

11 „ In Monterbcrgii Sylva cubamus.

12 ,, Ultra Santen cubamus.

13 ,, Ad Rynberck castra metamur. In oppido cubamus.

17 ,, Princeps prandet Meursae.

25 ,, Cum principe Vezalii prandeo.

26 ,, Foeda tempestas, tonitru Rhenobergae.

4 Sept. Khynberka cum exercitu secundo flumine descendimus usque ad Emmerick.

5 ,, Anchoras ad Zulichemium jacimus. Ego Tiela solus Zulichemium navigo, et cubo.

6 „ Navigatur usque ad Willlemstadt.

7 ,, Ad S^t! Annelandt anchoras jacimus.

8 ,, Progedimur Vianam usque. j. ,₀

9 Circa meridiem vento deficiente et ad verso anchoras ad Berg op Zomum jacimus.

DAGBOEK VAN CONSTANTYN 11UVGENS.

io Sept. Post meridiem ad S^tc Annam appellimus. In Cruyspolder castra metamur.

21 ,, Cum Principe ad Cruysschans, Liefkenshoeck et Lillo et in castra rcversi. 30 ,, Exercitus in naves impositus.

1 [Oct.] Bergh op Zomum appellimus ct cubamus.

9 „ Berga discedimus. Steenbergae prandemus, cis Willemstadt anchoras jacimus. 12 „ Per Delfshaviam Hagam redimus sub vesperam, Deo Laus.

Incipio fcbricitare.

30 Nov. Nascitur ad 2^am matutinam filius¹) 2⁰ gcnitus Principis mei. Deo Laus aeterna. 1640.

15 Febr. Cum Campio Harlcmi cubo.

16 ,, Amstclodamum appellimus.

22 ,, Hagam redimus, per gelat; lacüs Harleniensis angulum rheda et equo vecti.

10 Mart. Obit D^a. DE Heenveiet circa 5^am vespertinam.

19 ,, Obit affinis SAMUEL BECKER circa 5^ain vespertinam.

4 April. Terrae motus in Belgio et latins, inter 3 et 4 matutinam.

8 Mayi. Cum principe Dordracum ad exercitum profectus.

11 ,, Ad finem Killae tempestate detinemur.

12 ,. In Mosselkrekam pervenimus.

13 ,, Circa vesperam anchoras ad Rammekens jacimus.

14 ,, Obit P. P. RUBENIUS Antwerpiae Pictor incomparabilis.

15 „ Comes Guilieemus cum 4 exercitus Stampershoeckum missus.

ió „ Rammcka discedimus, ad Philippinam appellimus.

17 ,, Equitatus demum advenit.

18 Exponimus exercftum, et Assenedae pernoctamus, Comes HeNkicus praemittitur pontem straturus.

19 ,, Eeckelonae castra facimus.

20 ,, Comes Henricus frustra transitum tentat, nos subsistimus in canipo Maldegemensi.

21 ,, Comes Guilieemus nocte Soudam transit, nos retrogrcssi Maldegemii castraponimus_ 21 Juny. Cum Principe sub moenia Gandavi accedimus, et in castra redimus.

29 ,, Cum excrcitu Eeckelodam retrogressi.

gt;0 Assenedae castra facimus. Comes llENRK\'Us Frisius cum copiis praemittitur.

S^l. Annam. Polder Namurcnsis Haulteria io jungendus.

1 July. Exercitum Philippinae in naves imponimus. IIAUTERIVIUS castellum Nassau ad

1 lulstam capit. Comes II; NR1CUS Aloervacrt oppidare tentat.

2 Summo mane vela facimus, et ad Polder Namurensis appellimus positio castrorum

In handschrift B:

1640. Assenecla.

i) Dit kind, Hendrik Lodkwijk ^eheeter, stiori rccds den 29 December 1639.

DAGBOEK VAX CONST A XT Vy [lUVGEXS.

ad pagum Cuytart, unde Comes HEXRICUS discedens cum principe prope Haulti -RIVIUM castra facit.

3 July. Vespere ingens pugna ad Quaedtpeerdegat, saucio comite Hexrico cum multis cacsis.

Obit dominus METZ Junior.

Obit Ritmeester WENGEX et bolsum ex vulneribus.

Ex castris missus, io¹^ vespertina Roterodamum appello.

Summo mane agfellum lustre, et Hagam intro. ■

• ö I totwicum.

Haga discedens mira celeritate in castra rcdeo, ante IPquot;¹ vespertinam.

Exercitus in naves impositus nocte vela facit.

Bergh op Zomum appellimus.

Woudam profecti, ibi cubanms.

Sprundelae. ^ ^

Bredae prandeo, ab Haul i\'ERIVIO Princeps excipitur ad exercitum. Teteringae cubat. Geersbergae castra facimus.

Cum principe Sylvae ducis cubo. Exercitus Hintum.

Ad niolam Reeck exercitus. Principis GuiLlEUIl prima militia, quod bene vertat Exercitus Mosam transmisimus, ad niolam Moockii castra facit.

Claerenbeeck.

Inter Nieuwe Clooster et Gogh.

Twistede.

Ad Geldr am castra metamur.

Nocte prima, incredibilis tempestas, cum pluvia et vento terribili.

Durat tempestas.

A Geldnl discedimus.

Aen den Reusderbergh.

Ad Rhjmberck castra po\'nimus.

Pedites in naves impositi. Eques terra iter facit cum curribus. Santenum usque navigainus.

Ad Schenkenschans ancoras jaciinus.

Ad Neomagum usque descendimus.

Prope Vornam ancora jacta, foeda tempestate et mira pluviorum nocte.

Cum principe Buram excurro, et vesperi redimus ad stationem.

lota Mosae ripA continua plu\\\'ia inaccessibili. gt;

Alo.sam cum tota classe ascendimus, usque ad horae iter infra Gra\\ iam.

lu handschrift 1»:

Hknricus Nass: caesus. A Gelclra tempestate pulsi. Groning i) 11kndriic Casimir I, de zoon van Krnst Casimir, was Stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe; hij word don 7 Januari 1O41 mei groolo praal ie Lccuwarden beijravei:.

₃₆ DAGBOEK VAN CONSTANTYN UUYGENS. 1640 1641

30 Aug. Ante meridiem prope Vclp appellimus.

U ,, Excrcitus ad Graviam castra metatur. Princeps in urbc diversalur.

16 Sept. Gennepenses tentant pontem nostrorum adurere.

25 „ Exereitus dimissus in praesidia.

26 Princeps per Neomagum Arnhemum tendit, Rosendael etc adit.

27 „ Arnhemo Ultrajectum.

28 „ Princeps per Leccam Magfi it, et sani domum appellimus, Deo laus in aeternum.

16 Nov. Cum principe Haga Groeningam proficiscor.

17 „ Mane cum diluculo Ultrajecti appellimus. Amersfortium cubamus.

18 „ Elspeet prandemus, Hattmn cubamus.

19 ,, Swollae cubamus.

20 „ Hasselt prandemus, profecti per Rouveen, Staphorst, Dichlingen et Cockanglc,

Echten cubamus.

21 „ Beylen prandemus. Assen cubamus.

22 „ Groninghen a meridie intramus magnifice accepti.

2^ Principi GuiUELMO in Putris obitu Praefectura decernitur

27 ,, Convivio publico splcndide Princeps excipitur.

28 ,, GOMARUM inviso.

29 ,, Groninga discedimus. Rolden cubamus.

„ Coevordiae cubamus.

1 Dec. Hardenbergae cubamus.

2 „ In domo GARSSEN ad pagum Dalfsen prandemus. Swollae cubamus.

3 „ Per Hattum profecti, Elspeet cubamus.

4 ,, Amersforti prandemus, Ultrajecti cubamus.

5 ,, Princeps per Rottcrodamuin cum pauco comitatu; ego cum OliüAMiO et Rlmmio

eques per Leidam, cymba I lagam adeo.

At the end of April LlUOVJCUS et Pilli.iri\'US both an ague both very sluir-vie (?) but he most after his sicknesse, which in both was (?) short.

Presently after Christian complained of paine in the backe, as if it had beene stone, got some dayelais fevers too, and recovered.

The 6 of May, Constantin came suddenly pale and sicke from die kermisamp;e, casted much, and fell into a continual fever, with a sore troath, which troubled me much, parting the 8 with the Prince.

CONS TANTIiNUS post, continuam 9 dierum, quum sanatus ipse ad me senberet cle-

^antem epistolam. Wise in his sicknesse.

CHRIST 1 ANUS kept a swollen face, ot the livor as they saki.

1641.

q M:iyi. Nubit Loisa 1)K Hoi rilAIX J. HlNDERSONIO.

DAGBOEK VAX CO.VSTAXTYN IIUVGKNS.

6 Mayi. Obit eadeni.

(2 „ GUILIELMUS Princcps ducit uxoreni AIariam Britannicam.

13 „ Sepelitur Loisa de Houtiiain.

14 „ Cum Principe et uxore Haga discedimus, Cubatruis Vianae.

15 ,, Prandemus Vianae, cubamus Burae, colico dolore Princeps laborat.

1 Juny. Cum principe Vornam ad exercitum appc\'.limus.

2 ,, Lustrat princeps exercitum.

6 Cum exercitu terra proficiscimur Megam usque.

7 „ Mega Graviam usque progredimur.

9 „ Ad Genepani castra metamur, et transit comes Guiuelmts Mosam cum 11 legion ibus.

ie ,, Princeps GUILIELMUS ex Anglia Buram appeliit.

11 „ KnüYTIUS Hu ra in castra venit.

[2 „ Legati Bri;dekodius, Somelsdicus et Meewli til\'s in castra appellunt.

25 ,, Redit in castra felicissime Princeps GUILIEL;M(JS.

6 July. Caesus Regis Galliae cxercitus sub CllATli.LON, per Duce DE BOUILLON et Lambov. 14 ,, Niersam ponte sterni vidimus.

19 ,, Obsessi fïcta de caussa ansam Colloquii dant. Noctu interemptus coroneli L\'. Huvghkn \') ende Bexkle ²) Architalassus castrorum.

26 „ Preston de Genepae detitione obsides mittit.

²7 Pransigitur. Ayre deditur. Liefkenshoeck frustra oppugnatur et Tirlemontium invaditur caesa captaque turma Bar: de Boisdelessiquot; (?).

30 „ Exit praesidium hostile Gennepa Venlonam.

2 Aug. Cum Principe Neomagi cubo.

3 ,, Redimus ad exercitum.

5 Sept. Exercitus Neomagi in naves imponitur.

(gt; ,, Descendimus Bommeliam usque.

quot; „ Zulichemium adeo, navigamus extra Killam.

8 In Staeck et ad S\'. Annelandt.

10 Cum Principe ibi ambulamus expectando caeteram classem.

1 i ■■ In \'t Goes-diep pernoctamus.

12 „ Ad castrum Rammekens appellimus.

ij - Ad Phillppinam castra metamur. Regina mater Flissingae ippellit ex Angliae.

In haiulschrift IJ:

1641. (iemiep Assenetlam rursus. „7 Uecemb. ol it Aeussknivs.

1) Uoor Ct\'MMEi-iN in lut Le- u ::i bedrijf van Pr^Jerik Hendrik I ici .ordt hij gcnoiiiud „iloii vaillauten Kolonel Jan HuygeNS, die «len 20 op ccn toe-wagen met Swart Laken behangen, binnen Arnhem gevoert is. •. vrgesclschaiVL van velo [\'Crsoru-n. \'

f Bij Co.MMELiN wordt hij Be.nkel, b!j Aytsema Sait/t - gt;111 Staet eit Oorlog 11 7S3 Beuckei. genoemd. In het haiuischvit ï. i;i i en n nkt dui ! ijk •lt; \'.derscheiden.

DAGBOEK VAN\' COXSTAXTVX HUVGEN^ l(Ul-m2

17 Sept. Regina mater Flissinga Dordracum proficiscitui.

28 „ Exercitus denuo Philippinae in naves impositus.

29 „ Sex horis Bergam tenus navigamus.

^0 Exercitus ad Noortgeest castra metatur. Aula in oppido.

,0 Octob. Noch, Mn » «9 ItoB» op ^Z»^{mB VAN DEK B0SCHl sravi 1,a,r,ae}

damno.

13 ,, Obit Berg op Zomii dominus DE AmkrONGEN.

14 „ Obit noctc media dominus DE BrOUCKEM, tnane(?) D A\\ LA.

21 „ Obit Berg op Zomii 6^a matutina Baro Slav ata,

T2 , Bergh op Zomo discedimus. Prandeinus Steenbeigac.

23 Hagam appcllimus sani. Nisi quid Princeps 0 podagra debilior. Deo Laus in

aeterniun.

27 Dec. Obit Hagae Franciscus d\'AeksseN de Sommelsdyck.

1642

6 May. Saluto cominus Reginam Angliae Hagam.

19 „ Cum Regina et Principe Amsterodamum profcctus, Harlemi cubo.

20 ,, Amsterdamum appellimus.

-gt;3 ,, Reditus Hagam, ego Hofwici prandeo cum amicis.

29 „ Cum Principe ad exercitus proficiscitur. Cubamus Vianae, ubi mcend.o tur-

bamur.

30 „ Cubamus Burae. Pransi Culcmbuigi.

31 Vornae ad exercitum appellimus.

1 Juin\'. Regina Goudae prandet, Vianae cubat.

2 „ Regina Buram appellit, ct nos

3 ,, Cum ca Vornam.

₄ „ Lustratur onmis exercitus et a caena sclopetis et tormentis gauchum testanua. Cum Principe Sylvae clucis prandemus ct in castra revertimur.

Cum exercitu Voorna profecti usque molam Roek.

18 „ Trajecto Mosa usque Middelaer.

,_y „ Usque Udem in itinerc Princeps monasterium Nieu Clooster mvisu.

20 ,, Usque ad Rhinbcrcam.

21 „ Inter Rhinbcrcam\'ct Orsoniam Bodbergi castra metamur.

24 „ Ma re schal GukhRIANT Principem invisit.

-gt;8 Comes ERBESTEINIUS Principem invisit.

\'1 Julv Rheyn Gravius ad Venlonam cacno i.mncrsus, atque a suis dcsertus capitur. 2 : Obit Regina mater Maria Medicaea, Coloniac Agrippinae circa mend.em.

¹¹ \'quot;IÏÏ\'r\'U Au^iao Gl KURiAM. 24 Sept. tVate.- u,.. K.o adsun. « c.n, „ope Ccuue,..

i

DAGliOEK VAN CONSTANT VN IltJVUENS.

July. Hagam Regii luctus causa proficiscitur Princeps GULIELMUS.

„ Princeps Maersae prandct. Roervortum visimus et in castra revertimur. ,, Cum Principe exercitum Wynniaricuni or Hassicum, item Ordingen et Lintz

lustramus. Obit hora post meridiem Conies GULU\'.LML\'S¹) Mareschal, Orsoye. „ Cum principe Dynslakam ambulamus.

„ Moltium cum Principe ambulatum. Rcverso Principe GUMKLMO. „ Cum Principe Duysburgi prandemus, vespero rcversi.

Sept. Obit l^ucissa \\)K BuiTLON, mater, circa 11¹quot;.¹quot;¹ matutii;am Sedani.

„ Parit Pr\'ncipissa filianr) — circa 5 matutinam.

,, Castra movemus Zonsbtkum usque profecti. Princeps in urbe.

„ Circa Gocham nocti quiescit excrcitus. Princeps in urbe.

„ Ad Gennepam considemus. Princeps in i:rbe.

„ Vocor Hagam ad charissimum fratrem aegrum.

,, Discedo Gennepa afflictissime!

„ Accedo 9^a matutina, ct ab aegro ainplexibus.,ardcntissimis excipior.

„ Obit IQquot; vespertina Unicus frater et amicus mens, constante judicio Christianis-simo ad finem. Heu! pulcherrimum, piissimumque finem! Sic mihi fas, et meis, o mens Deus! et sileo, quia tu fecisti.

Octob. Terrae mandamus cadaver fratris optimi.

,, Joannks Evckhkkgj i succeilit in munus fratris 7 suffralt;dis

\' o

„ Cum GLEZER Ilaga discedo, cubamus in nave ad Slydrecht.

,, G01 nichemum appellimus. Monnikkelandt lustramus, coenamus Gornichem, et ,, secundo flumine ad Slydreght dcvecti post median! noctem vela facimus. Hofwici prandemus. Hagam redimus.

1643.

Jany. Die natali principis mei, discedit Sceverino 7 Navibus Regina Magnae Brittaniae,

totos inde 7 dies ac noct\'es honenda tempestate jactata.

Maert. Obit Domina Stkit.andia.

April. In Vitaulio cubo.

„ Harlemi prandeo et cubo.

,, Harlemo Mudam cum VICOFORTIO, dominis treslong et Barlaeo.

Amstcrdamum redimus, cum Barlaeo coenamus.

,, Per Harlemum Hagam redimus.

In handschrift

1643. Assenedam nerum, Victor Princ. (Juilielmus ad Antver]gt;;ain.

t) Graaf Willem van Nassau, rjeb. 12 Aug. f; 12. was dezoon van JoHANde Middelste, Graat van Nassau-

Katsenellel)ogen-l)ietz-Viandc\'n en/.

2) Deze dochter van Frkm kik Hkndrik, Mai; wijk Hkndrik Mat Kirs, Iiertog van ^immoren.

DAGBOKK VAN COXSTANTVN lll\'VGKN.s.

18 April, Principeni Muda accersitus, Honselardici adeo.

14 Mey. Obit ludovicus XIII Galliae a meridie circa horam qua Pater Hknricus iv

interimebatur Ao 1610.

26 ,, Cum Principc Haga desccdimus, cubanuis Ricdac.

2 Juny. Breda discedimus. Prope Loon praiidemus, Sylvae ducis cubamus.

3 „ Cum Principe Vornam ad cxercitum appellimus. Principissa Buram.

4 „ Incipit Princeps male habere, ex morbo regio.

6 ,, Cum Principe Buram concedimus.

7 „ Serio aegrotat Princeps ex eodem increbrescentc morbo,

15 „ Otho de Limburg et Stirum ducit Burae.... de Dona.

18 „ Redimus Vornam ad cxercitum.

20 Discedo Vorna ad Bommelam in anchora cubo.

21 Zulichemium lustro, et usque extra Kiliam navigo. Princeps cum exercitu Vorna

supra Dordracum descendit.

22 „ Ad Kiliam accersor in Principis navem. Navigamus circa Platam usque. Mer-

gitus in introitu Killae unus ex Principis nautis Cornell; HERBERTl navis aham militibus onustam obruit mersis omnino paucis.

23 „ Procedimus usque ad Scaldim.

24 ,, Bergam appellimus.

25 „ Appellimus ad arcem Si Annae Polder Namurcensis.

26 „ Exponimus exercitum, ct lustrato utrimque aditu ad Moervaeit et Nassau, nihil

tentamus, considimus ad Cuytaert.

1 July. Cuytarto discedimus S\' Annam. Inde solvimus circa 4 pomeridianam, et. mon

navigium Principis in brcvia defertur.

2 ,. Ouarta matutina vela facimus, et circa meridiem ad Philippinam appellimus.

3 „ Exponitur cxercitus, et Assenedam ductus castra facit.

10 A-iir. Redditur Thionvilla Gallis.

23 Exercitus Asseneda discedit, ct ad Philippinam navibus impomtur, navigamus

ad Goesam usque.

24 ,, Berg op Zomium appellimus.

29 ,, Cupit Princeps potionem I). knoh i-i-\'i sumeic.

4 Sept. Natali meo, Princeps GUIEIELMUS de CaNTEEMI equitatu victor Bergam reditcum

500 captivis, quorum 40 c praecipuis.

₉ , Exercitus per legiones in praesidia misso. Princeps per Steenbergam. Hagam

proficiscitur, ego vesperi ad Dordracum mutatè navi cubo.

,0 „ Princeps 4\' matutina Hagam appellit, ego Zulichemum circa mendiem.

In handschrift h:

t\'rinccps Knofi kui potionem incipit biheve.

DAGBOEK VAN COXSTAXTVN HUVGKNS.

11 Sept. Cognata cum 5 liberis meis Zulichemum appellit circa meridiem.

23 „ Discedimus navi Zulichemio, prima post meridiem. Ad Delfshaviam in rado haeremus, expositi circa vesperam Hagae appellimus, Deo laus aeterna.

1644

12 April. Haga cum Principe Zutphaniam ad Comitia proficif-cor, Ultrajecti cubamus.

13 „ Per Amersfortiam Voorthusae pervecti, ibi prandemus, Beeckbergi pernoctamus.

14 ,, Versus meridiem Zutphaniam appellimus.

21 „ Princeps publico epulo Zutphaniae excipitur, ego Dortae prandeo.

26 ,, Cum Principe Zutphania proficiscor Doreweerdam, ibi ipse prandit, et a meridie

navem conscendit, ego ante prandium, navigio conscenso Ultrajectum tendo. Ad Vaertam cubo.

27 ,, Princeps Ysselmundam usque vectus, conscenso curru Hagam appellit, ego lustrato

Gheinio \') Ultrajectum, ubi cubo.

28 ,, Per Cameryck, Aghtienhoven, Noorden, Nieukoop, ubi prandeo, Arlanderveen,

Alphen et Leidam Hagae redeo, Deo laus.

20 [Mei]. Cum Principe Ysselsteinium profectus.

21 „ Vianae pransi, Burae cubamus.

25 „ Zulesteinii prandemus.

30 ,, Vornam ad exercitum appellimus.

31 ,, Princeps exercitum lustrat, cum Principissis.

1 Juni. Bredkrodius¹) cum \'/3 exercitus, versus Austriae Polder navigat. 81,25.

2 ,, Cum exercitu reliquo Voorna discedimus, ad Slydreght cymba cum 12 nautis

obruitur, quorum 3 submersi ad navem meam, ad introitum Killae anchorasjacimus.

3 ,, Tempestate in Killa distenti, ad exitum Killae promovemus.

4 ,, Navigamus usque ad Goesclie Diep. Obit Amsterdami charissimus affinis meus

joiiannks van BaERLE.

5 „ Brederodius Rammekd discedit, nos usque in Isthmum Arnemudae (de Slouw)

pervenimus.

6 ,, Ad Philippinam appellimus, exscendimus, et ibi cubamus.

7 ,, Summo mane Brederodius²) ad Austriae Polder appellit, copias exponit, et visis

hostibus subsistit, Principi mandans quid facturus sit, respondetur, quod utile Reipublicae videbitur, nos Assenedae cast ra facimus.

9 „ Sepelitur affinis meus J. van Baerle Amsterdami.

28 „ Castris motis, Eeckeloam usque progredimur.

29 „ Maldeghemii castra facimus,

¹

In het handschrift staat ürederorius.

²

De schilder JacOE de Gheyn.

DAGBOEK VAN CONSTANTYN HUYGENS.

¹3 July. Princeps Slusam visit.

25 ,, Sub noctem pedite equis imposito proficiscimur in expeditione fossae Gandavensi.

26 „ Sub aurora tempore elapso, Oost Eeckeloae subsistimus, sub noctem progredimur.

27 „ Ante crepusculum Fossam quatuor pontibus trajicimus felicissime. Circumval-

lationem Sassi designamus.

29 „ Pene absoluta circumvallatio. Occidit Abraham de Bye d\'Albranswaert, sunimo

bonorum omnium luctu.

26 Aug. D^na Princeps Middelburgum appellit.

5 Sept. Saxum Gandavense de deditione agere incipit.

6 „ Signantur conditiones.

7 „ Exit praesidium, Deo laus infinita.

12 Octob. Exercitu in naves imposito navigamus cum Principe Arnemudam deinde noctu

praeter Goesam.

13 ,, Circa meridiem Bergae appellimus, incendio praetoriae navis feliciter extincto. 17 „ Obit Bergae Herman Otto, comes dc Stierum vesperi.

20 „ Berga Steenbergam profecti, ibi naveni conscendimus.

21 „ Mane hora septima Princeps Hagam redit, ego Dordraci appello.

22 ,, Vespere liberi appellunt Dordraci. A meridie Zulichemium appellimus.

26 „ Conscensa navi ad Herwinam pernoctamus.

27 „ Vela facimus 7^a matutina, 2quot; Roterodamum, 6^a Hagam redimus sani ct salvi.

Deo Optimo Maximo laus.

1645.

11 Jany. Conflagrat tectum templi uovi Amstelodami.

11 Mey. Discedunt Leidam constantinus et cilristlanus¹) meus.

27 „ Cum Principe per Swyndreght, Pietershoeck et Sgraevendeel, Bredam profectus, a meridie hie appello.

6 Junii. Breda Bergani proficiscimur cum equitatu, comitante Sprundelum usque Prin-

cipissa Regia, et Auriaca.

7 „ Omnis exercitus Bergh op Zoom appellit.

11 „ brederodius Moervaertam trajicit.

12 „ Berga in Flandriam navigamus, praemisso peditatu.

13 ,, Philippine appellimus, et Selzati castra facimus.

14 ,, Caeduntur comes Jacouus de Waldeck, de Netz, Jonvilliers, Geversiiem

et alii selecti milites nullo usu aut necessitate. Dies precium et jejunii. 24 „ Obit D^r. cliristianus romphius opio infclicitcr sopitus.

In handschrift B:

1645. Leidam Constantinus et Christianus.

2) Zij werden den 12 Mei door den rector Johannes Polvander als student aan de Leidsche Academie in.L -

schreven.

DAGBOEK VAN CONSTANTYN HUYGENS.

5 July. Discedimus Selzata. Oost Eekelo castra metamur.

29 „ Oost Eeckelona discedimus, Maldeghemi castra facimus.

6 Aug. Tormenta per Slusam, Niewershaviam mittunt uquot;. Impedimenta Aerdenburgi bl. 26.

7 ,, includuntur. Exercitus versus vesperam. Ysendikam pedes profiscitur, ibi summo

mane ad pontem appellimus ettrajicimus.

8 „ Statuitur Maldeghemum redire.

9 „ Uno tractu Maldeghem pervenimus.

23 ,, Maldeghemi discedimus, et Cost Eeckelonae castra vetera insedimus.

13 Sept. Obit media nocte Oost Eeckelonae Abraham de Mori Ecclesiastes Gallicus,

amicus integerrimus, et heu! mihi instar fratris. FagIL s chirurgus CanterIUM cervici meae applicat, veteri loco.

15 „ Obit Oost Eeckelonae petrus rooclaes famulus meus.

16 „ Ibidem terrae mandatur.

26 „ Galli sub Gassione et Randzovio Lotharingum fugant a fossA Brugensi.

28 „ Castris motis Eeckelona Mariekerckam usque proficiscimur et cum Gallis con-

venimus.

29 „ Lovendighem proficiscimur transmissa fossa.

i Octob. Fossa Brugensi denuo_ trajecta, proficiscimur usque ad Lisam, ad S\'. Jans-leer prope castellum Odonck, Galli Deinsam occupant.

3 ,, Trajecta Lisi ad Scaldim superiorem Zevergem accedimus, et ponte fluvium

sternimus, transimus 3 Octobris celebri die, ad Scaldim inferiorem trajicimus ad Mellam, propulsato et fugato Beckio; deinde in terra Wasia, ad Beereveld Capelle pernoctamus.

4 „ Lokerae Durmam trajicimus et Stekae pernoctamus.

5 „ Obsidionem Hulstae aggredimur, quod faustum sit, Moervaertum propagnaculum

et alia expugnamus.

6 „ Nocte Nassavium propagnaculum capimus.

7 „ Nocte Ferdinandum.

14 „ Propugnaculum Spinola deditionem facit.

15 ,, Exit praesidium 200 militum.

3 Nov. Hulsta de deditione agit.

4 „ Deditur. Deo Optimo Maximo Laus in aeternum.

19 „ Castra solvimus, et copias ad naves ducimus foedissima tempeste.

20 „ Cum Principe Bergh op Zomium appellimus.

1646.

30 Mayi. Discedo cum Principe Haga. Cubamus Vianae.

31 „ Appellimus Burae.

In handschrift lï;

Maldeghem. Eeckelo. Hulsta.

6*

DAGBOEK VAN CONSTANTYN HUYGENS.

14 Junii. Discedo Bura. Jcnto Bommel, cubamus Sylvac ducis.

15 „ Discedo SylvA ducis, Prandemus Lonae, cubamus Bredae.

11 Julii. Discedo Breda. Cubamus Berg op Zomii.

17 „ Navigamus Philippinam, exercitu praemisso Cubamus Selzatae in castris.

21 ,, Princeps GUILIELMUS occurrit Duci Andegavensi et in Buscampfelt et in copias

auxiliares ab exercitu Gallico adducit sub Marechallo DE GRAMMONT, qui Oost-Eeckelo castra facit.

22 „ Princeps Pater GraMMONTIO obviam it.

25 „ Proficiscimur cum exercitu Stekam usque.

27 „ Lokerae castra facimus.

10 Aug. Per Waesmunster profecti Arcem aggreditur. GLEZER vulneratur et IIUYGHENS

letaliter.

11 „ Expugnamus Arcem. Galli discedunt Moer Spuyam,

12 „ Discedimus et S\'. Gillis castra facimus. Galli redeunt.

17 Sept. Peditatus Gallicus Flissingam, et inde in Flandriam missus. Castra movemus

et una cum Gallis exercitu navibus impositus ad S\'. Annam.

18 „ Bergh op Zomium appellimus, et exercitum exponimus.

2 Octob. Equitatus Gallicus Maestrichtum proficiscitur comitante Mauritio NassoVIO.

3 „ Berg A cum Principe et Principissfi Bredam, ad exercitum Sprundel relicto Prin

cipe Gulielmo,

Bl. 27. 4 „ Exercitus Teteringam usque proficiscitur. Nos Bredae rcmanemus.

5 Prandemus Loonae, cum exercitu Geestbergii cubamus.

6 ,, Prandemus Sylvae ducis, cum exercitu Hintemii cubamus.

7 „ Progredimur usque ad molam Reeck.

8 ,, Prandemus Graviae, cum exercitu ad Gennep, traject A Mesa, Offerden cubamus.

9 „ Progredimur Veldam usque.

10 „ Ad Venlonam castra facimus.

1647.

14 Mart. Obit 5^A matutina clementissimus Princeps mens Frhdkkicus HknricUS Auriacus. Deus misereatur Populi sui.

25 Maji. Cum Principe GULIELMO HagA. discedo, cubat ille Burae.

26 „ Per Amersfortum proficiscimur Nyckerkam.

27 „ Niekerkae Swollam pervenimus.

28 „ Princeps concessui Ordinum Tiansisalaniae praesidet et convivio excipitur.

In handschrift 13;

1646. Gkamont et Princeps aeger obvius. St. G llis.

1647. 14 Mart. Obit Princeps Fr. Henricus.

Circa hoc tempus, Constantinus, secretarius de Dorpius affinibus quid, de Zeelhem. Princeps Guii.ei.mus in Geldriam et TransysaUnia exceptus.

DAGBOEK VAN CONSTANT VN IIUYGENS.

29 Maji. Princeps Daventriae prandit, ego apud bentingium in villa Schoonheda.

31 „ Princeps in concessu Ordinum Gelriae Sacramenvum dicit, et convivio excipitur.

4 Juni. Zutphania discedimus. Cubamus Arnhemi.

5 „ Appellimus Ultrajectum.

6 „ Princeps concessui Ordinum et Curiae Provincial, praesidet, epuloque ab Ordinibus

7 ,, excipitur, mox Buram volat salutandae sorori Electnci et marito. Ego Annam

SCHUVRMANNAM inviso.

8 ,, Princeps Ultrajecti redit, epulo splendissimo ab urbe excipitur eademque vespera

Teilingam volat.

9 „ Hagam redeo. Princeps media nocte.

30 „ Mauritia, Principissa Portugalliae nubit Comiti Fredekico NassoVIO.

11 Julii. Principissa Spadam proficiscitur, a Principe filio conducta Yssdsteinium et Buram.

Nos Hagae manemus.

16 „ Princeps in Nort-Hollandiam excurrit exiguo comitatu, ego cum filio constantino

Goudae cubo.

17 „ Pransi Gornichemii, Zulichemii cubamus.

19 „ Pransi in Monnikkelandia, Gornichemii obviam habemus affinem et sororem

Doublet.

20 „ Spykam adimus, Vianae pransi, lustratis aliquot locis Ultrajecti cubamus.

21 „ Ultrajecto Amersfordium profecti, ibi cubamus.

22 „ Ultrajectum redimus et ibi pernoctamus.

23 „ Hagam redimus.

12 Aug. Princeps Regalis Bredam profecta.

15 „ Cum Principe Haga discedo. Bredae recipitur.

16 „ Decima vespertina Breda discedimus cum 18 cohortibus equitum.

17 „ 7^a matutina Eersel appellimus, vespera discedimus.

18 ,, 9^a matutinê. Maestrigtum appellimus. Sub occasu Solis aucti 10 cohortibus Mosam

trajicimus.

19 ,, Hora i» matutina in pagum Heef intramus. 5\'quot;¹ matutina per arduas vias pro

fecti, sub meridie Spadae Principem matrem etc salutamus.

23 „ Ego cum Rummio et Glezero Leodici cubo.

24 „ Princeps Leodici exceptus, a meridie Herstallum it, et nocte discedit.

25 „ In pago Genck prandimus. Lommelia cubamus.

26 „ In pago Poppel pransi. Vespera Bredam redimus.

27 „ Hagam salvi reversi. Deolaus.

16 Sept. Princeps noctu Plaga discedit.

17 „ Pransus Zulestenii. Diaram excurrit

In handschrift B;

Breda Spadam. Venatio Velavi.

48 dagboek van constantyn huygens. 1647—16 is

18 Sept. Redit Zulestenium, ego Ultrajccti cubo.

19 „ Zulesteinium appello.

Bl. 28. 22 „ Princeps post coenam nocte pluvia et obscurissima, solo BUATTIO comitatus Zulestenio Dieram equitat.

23 „ Cum totd nocte oberrasset 8ü matutina Dieram venit. Nos Eedam venando appel-

limus. Princeps eo accedit ad vesperam.

28 „ Princeps exiguo comitatu Cliviam proficiscitur.

29 „ Redit Eedam.

30 „ Dieram it, comitatus solo BUATIO.

1 Octob. Cum filio CONSTANTINO Domain, Lambroek, Starkenburgh, Beverweert, Odyck,

Bunnik, utrumque Meliswaert lustro, Ultrajecti cubo.

2 „ Comitatus Principis Zulesteinii prandet. Princeps eo vespere appellit.

3 ,, Hagam Ultrajecto proficiscor.

1648.

24 Jan. Princeps culielmus Gubernator Hollandiae in Curiam Provincialem introducitur.

25 „ Obit Joannes Spyckius mens.

21 Mayi. Hora S⁴ matutina Princeps LUDOVICA Electrix parit filium primogenitum Cliviae.

20 [Junii.] Haga Willemstadt proficiscor.

21 ,, Beyerlandiae cubo.

22 „ Hagam redeo ante meridiem.

30 Julii. A meridie Haga discedo, Leida nave vehor.

31 ,, Ultrajectum appello. Rhenii pransus, Arnhemi cubo.

1 Aug. Neomagi pransus, Cliviae cubo.

2 ,, Baptisma Guli elm i Henrici, Principis Brandcnburgici.

7 ,, Clivia Neomagum redeo.

8 ,, Nave Zulichemum vehor.

12 „ Curru Tielam, hinc nave Neomagum advehor.

20 „ Princeps Haga Neomagum advenit.

21 ,, Princeps CONDAEL\'S acicm LEOPOLD! profligat.

22 „ Princeps Cliviam proficiscitur.

25 „ Redit Neomagum,

27 ,, Princeps Dieram, nos Arnhemum profecti.

28 „ Nos Beeck Bergae cubamus.

29 ,, Swollae, cum adveniens Diera Princeps venatum iret.

30 ,, Dichlinge pransi, Echtae cubamus.

31 „ Beilae pransi. Assen cubamus, et appellit Princeps.

In handschrift B;

1648. In Curiam Hollandiae introducitur Princeps. Baptism. Cliviae.

DAGBOEK VAN CONSTANTYN HU /GENS.

i Sept. In coencbio Assen pransi, Groningam appellimus.

5 „ Princeps Hagam excurrit vano rumore de aclventu Principis Walliae, ego cum

filio, Wvnbergio, Ehrenreiteriis duobus, et V/elderen Delfzielae pransus,

Embdae cubo.

6 „ Pransi Embdae, Aurici cubamus.

7 „ Santhorsto reduces, cum Comite Oostfrisio pransi. Logen cubamus.

8 „ Jentaculo sumpto Lierortam visimus trajectoque Amaso per Hoogbunde in

Langackker pervenimus, et ibi cubamus.

g ,, Per Bellingwoude Zuydtbroekiam usque navigamus.

i O „ Redimus Groeningam.

ii ,, Princeps Groeningam redit.

29 ,, Princeps 2^do Hagam excurrit ad Principem Walliae. Ego cum Filio, RllMMIO et

Mansarto, per Reiderdiep Oostmahornum usque navigo.

30 „ Per Aignum Doccummam navigamus, ibi pransi Leewardiam usque nave vehimur.

Princeps a meridie Hagam appellit.

1 Octob. Princeps Brielam it ad Principem Walliae et redit. Nos lustrata Lewardia

pransi Franekeram navigamus.

2 „ Mane Harlingam vehimur et pransi per Franequeram Lewaerdiam redimus.

3 „ Groningam redimus impulsi tempestate validissima.

15 „ Princeps 7\'\' matutina Groningam redit. Bl, ay.

24 „ Discedo Groninga, cubo Runae.

25 „ Princeps GroningA discedit. Ego ad Swartesluys conscensa navi Principis, circa

meridiem, septima matutina Amstelodamum appello. Princeps Hagam redit.

26 „ Amsterdami maneo.

27 „ Hagam cum filio constantino salvus redeo. Deo Laus.

10 Nov. In Brabantiam ablegatus, cum filio, juniore BERINGAMIO et POSTIO. Dordracum

appello.

11 „ Ad Zypam usque navigamus.

12 „ Ad Berg op Zomum anchoram jacio.

13 „ Antwerpiae appello.

14 „ Magistratui mandata publice expono.

21 „ Discedo Antvverpia et Willebroeck usque navigo.

22 „ Willebroek discedo et sub meridie Bruxellam appello.

24 „ Nomine Principis ut Vicecomitis Antwerpiae sacramentum. . . curiae Brabantiae dico.

In handschrift 1?:

Groningam iter et introitus.

Vicecom. Antwerp, causa Antverpiam et Bruxellas mittor. Antverpiae a Jesuitis coena exceptus, prandeo a magistratu.

dagbokk van constantyn HUVGENS.

26 Nov. Archiduce Lropoldo convento, navem vespere conscendo.

27 „ Discedo Bruxella, et Antwerpiam appello.

28 „ Successum itineris, magistratui Antverpiensi publice refero.

29 „ Prandio a magistratu, coena a Jesuitis excipior.

1 [Dec.¹)] Antverpia discedo 7» vespertina.

2 „ Versus Killam anchoram jacio.

3 „ Hagam redeo. Deo Laus.

26 „ In Frisian! Orientalem ablegatus Ultrajecti cubo.

27 ,, Elspeet cubo.

28 „ Swollae pransus Ruynam usque pervehor.

29 „ Suydlaeren cubo.

30 ,, Bellingwoldae cubo.

31 „ Leerae pransus Auricum appello.

1649.

3 Jan. Aurica discedens Leerae cubo.

4 „ Transmisso per glaciem Amaso, difficillimo itinere Bellingwoldam pervenio.

5 „ Iterum molesto itinere Westbroekam pervenio, pransus Suytbroekae.

6 „ Groningae prandeo et cubo.

7 „ Assen pransus, Bcilae cubo.

8 „ Ad vicum pransus, Swollae cubo.

9 „ Cubo Voorthuzae.

10 ,, Prandeo Amersforti, cubo Ultrajecti.

11 „ Ultrajccti quiesco.

12 „4 horis (pransus tamen Bodegraviae) Lcidam equo decurrens, Hagam post meri

diem appello.

i Feb. CONSTANTINUS meus cum Legato PAWIO in Angliam proficiscitur.

3 ,, Exiguo navigio, vento prospero sed intenso, Roterodamo discedentes navigant.

4 „ Quinta pomeridianê. Graenowici appellunt.

5 „ Londinum properant.

9 „ CAROLUS I Magnae Britanniae Rex inaudito parricidio capite truncatur.

11 Mart. CONSTANTINUS meus ex Anglii redux, Deo Laus,

21 ,, CONSTANTINUS meus in Galliam proficiscitur. Habeat te comitem. Deus meus!

7 Juni. Ad Electorem Brandenburgiae ablegatus Cliviam. Haga Rhenam usque provehor.

8 „ Appello Cliviae.

12 „ Discedo Clivia, prandeo Ravesteinii, cubo Sylvae ducis.

¹

Het handschrift heeft hier abusievelijk Nov.

1649 DAGBOEK VAN CONSTANÏYN HUYGENS. 49

13 Juiiii Appcllo Bredae ad Principem re bene gcsta.

18 „ Cum Principe Hagam redeo circa 3^am pomeridianam. quot; 3⁰\'

25 „ Cum Principe per Stryam rursus Haga Bredam appello.

29 „ Rex magnae Britanniae Breda Antwerpiam proficiscitur.

30 „ Princeps Breda discedit, in navi cubat. Ego per Sevenbcrgam et Clundert Wil-

lemstadium eo.

1 Julii. Princeps Hagam redit. Ego Willemstadio Dortam usque provehor et in navi cubo.

2 „ Exceptus a magistratu Dordraceno Hagam eo, et appello vesperi.

8 Aug. Cum Principe Roterodamo vela facien.s, praetoria conscensa ad Cataractum Stri-anam, Bergam usque navigo.

9 „ Lustrato propugnaculo Crucis, solus Antverpiam navigo, et ibi pernocto.

10 „ Antverpia 5 horis Gandavum excurro,

11 „ Gandavum lustro.

12 „ Brugas appello navi ordinaria.

13 „ Slusae cubo, inopiA curruum. Principe Middelbtirgum pervecto.

14 „ Per Flissingam Middelburgum advehor.

19 „ Cum Principe post meridiem Vera discedo.

20 „ Princeps ad Ysselmundam cum curru lapsus, medid nocte Hagam pervenit. Ego

sesquihora subsequor.

22 Sept. Cum Glezero et filio christiano Haga discedo, et cubamus Monnikke-landiae.

25 ,, Per Poederoyen, GansOyen, Waelwyck et Loon Tilburgum pervenimus.

26 „ Turnhoutae pransi, Herentalii cubamus.

27 n Inspecta Tongerlofi et Westerlofi in Aspricolle prandemus et Diestae cubamus.

28 ,, Lustro Zeelhemium meum, et ibi prandeo apud Carthusios.

29 „ Baalae pransi inspecta Postel Abbatia, Hilvarenbecae cubamus.

30 „ Oosterwici pransi per Heusdam et Pouderoyen, illi in Monnikkelant, ego Zuliche-

mium diverto.

j Octob, In Monnickelandia cubo,

2 „ Goudae pransus, solo cum filio Hagam rcdeo.

12 „ Cum christiano filio Harlemi profectus Amsterodamum appello 3^a pomeridiana

post coenam Ultrajectum navigo.

13 11 Mane Ultrajecti Principi occurro, atque una Rhenae pransi, vespere Dierae

cubamus. Christianus Arnhemi.

14 ,, christianus per Dieram proficiscitur Ter Burgh, atque inde postero die Ben-

15 „ themium ad Comitem HenricuM, in Daniam euntem.

16 „ Dier;v Beekbergam profecti, ibi manemus.

In handschrift H:

Christianls in Daniam cum comite Henrico. Retlit 20 Dec., discesserat 14 Oct.

DAGBOEK VAN CONSTANT VN HUVGENS.

1 Oct. Princeps Embricum excurrit Principi Electori valedicturus.

2 „ Princeps terra Hagam it, ego Harclerovici pransus, magna tenipestate 5 horis

Amsterdamum navigo, ac tota nocte in anchoris maneo.

3 „ Egressus navi Amstelodami per Lacum Harlemensem 3 horis Leidae navigo, et

versus ó³¹quot; vespertinam Hagam redeo. Deo Laus.

o Uec. Redit christianus meus a Dani^ sospes. Deo Optimo Maximo Laus inacternum.

8 „ Haga cum Principe Ultrajectum profectus.

9 ,, Arnhemum ad Comitia appellimus,

1650.

3 Jan. Arnhemo curru, ego in equis, discedimus Ncomago navigamus Creveceuram

usque. Princeps Sylvam ducis equo intrat, nos Heelae cubamus.

4 „ Syivae ducis copias lustramus.

7 „ Eredam profecti, ibi cubamus.

0 ,, Breda discedimus. Sylvae ducis cubamus.

1 „ Graviae pransi Neomagum appellimus.

2 ,, Magistratu formato, a prandio navem conscendimus.

3 „ Hagam salvi redimus, Deo Laus, circa meridiem.

8 „ Assisto nomine Principis Baptismati Henrici gulielmi, filii glsbertl van Heekdt

Roterodami.

3 April. Cum Principe Haga profectus, cubo Bredae, ubi Rex Magnae Britanniae. -O „ Hoogstratum lustro.

1 „ Sub vesperam Breda discedimus, ad Moerdyck navcm conscendimus..

2 ,, Mane Hagam redimus.

8 Junii. Cum Principe ac deputatis Ordinum Generalium Dordracum appellimus. Gornichemi cubamus.

Schoonhoviae cubamus.

3 ,, Goudae cubamus. Princeps Hagam excurrit.

4 „ Redit Princeps Goudam.

Rotterdami cubamus. Princeps Hagam excurrit.

Redit Princeps, me praemittit Brielam, et sequitur, ibi cubamus.

7 „ Praemittor Schiedamum, sequitur Princeps. Delfis non accepti. Hagac cubamus.

8 ,, Alcmariae cubamus Alcmariae subsistimus.

0 „ Hornae prandemus. Enckhusiae cubamus.

1 „ Purmurendae cubamus.

Praemittor Edamum, Monnickendami cubamus.

Amsterdami cubamus.

In handschrift H:

1650. Iter per Hollandiam. Lovesteinii. Amstelodamum obsessum, Beeckberg.

f

1650 DAGBOEK VAN CONSTANTYN HUYGENS. 51

24 Junii. Harlemi cubamus.

25 „ Hagam redimus cum Principe,

27 „ Ego Amsterdamum proficiscor cum Christiano ad nuptias jacobi becker et

j. Gasparis Hattingii.

28 „ Nubunt.

1 Julii. Redeo Hagam solus.

2 „ ClIRISTIANUS rcdit.

16 „ Obit Margareta Valckenburgia, vidua Marci V ogelarii 3quot;\' matutina Amstcrdami,

30 „ Dctinentur de WttX, de wael, ruyl, DuYST van voorhout, reiser et

Stellingwerf.

31 „ Cum Principe Amsterodamium proficiscor; detenti Louvesteiniam vehuntur.

1 Aug. houtsteinius cum litteris Amsteldamum missus. Exeunt de Graef, verdoes

Cloeck et Tulp.

2 „ Redeunt 7^il matutina et 8^a vespertind, et m castris manent.

3 „ Mane concludunt pacem. Vesperi referunt ratihabitionem.

4 ,, 2-i matutinA discedo. Princeps circum meridiem. Omnes Hagam revertimur.

26 „ Princeps HagA Dieram usque currit, ego Ultrajecti cubo.

28 „ Cubo Arnhemi.

29 „ Dieram appello.

30 „ Beeckbergae cubamus.

4 Sept. A prandio Putenam profecti, ibi manemus.

6 „ Cubo Amersforti, Princeps Ultrajecti.

7 „ Princeps Hagam redit, ego Ultrajectum.

9 „ Prandeo Spyckae, cubo in Munnikkelandia.

10 „ Cubo Zulichemii.

11 „ Cubo in Munnikkelandia.

12 „ Cubo Hofwici.

13 „ Redeo Hagam.

8 Octob. Cum Principe Zutphaniam profectus, navicula Woerden, inde equis meis

Ultrajectum. _ ,

9 „ Rhenae cubo cum Principe in pago Rcinkom.

10 „ Arnhemi cubamus. Princeps venatur et Dierac cubat.

11 „ Zutphaniam appcllimus. Princeps frustra expectatus circa mediam noctem appellit.

15 „ Beeckbergam venimus. Bi. 32.

22 „ Dieram venimus.

28 „ Princeps subaeger Arnhemum vectus, navi Rhenum descendit et post mediam noctem Ilagae appellit. Ego equis Renkom usque, inde curru cum postio Ultrajectum feror et ibi cubo.

7*

DAGBOEK VAN CONSTANTVN IIUVGENS.

29 Octob. Princeps e variolis discumbit.

30 „ Ego cum postio, navi A.mstelodamuni vehor.

1 Nov. Per Harlemum, Nordwicum et Sceverinam Hagae redeo.

6 „ Obit salus Patriae GUILIELMUS clementissimus Princeps meus, prope nonam ves-

pertinam. Miserere populi hujus ct₍ mei, o Magne Deus.

14 „ Parit Princeps Regia Principem Posthumum incredibili gaudio omnis populi.

15 Dec. Circa mediam noctem obit CORNELIUS Muscri, Graphiarius ordinum Generalium. 17 „ Graphiarii munus......RUYSCH.

1651.

7 Jan. ROSSETER SUSANNAM meam incipit instituere ad Citharam.

8 Mart. Pompa funebris Haga Delphos ducto Principis Gulielmi Auriaci.

4 [—\'] Comité CHRlSïlANO meo, S\'. Martensdyckam proficiscor, decimas Principis

venditum.

5 „ Ibi decimas vendo, et meridie affinem et sororem in S^te. Annclandia viso.

6 „ Decimas in Scherpenisse vendo, cum iisdem amicis a Stryen. Antwerpiam

usque navigo.

7 et 8 Antwerpiae moramur.

9 „ Bruxellas appellimus, lustrata prius Vilvordia.

10 „ Ibi manemus, sub noctem discedimus.

11 „ Lustrata Rupelmunda Antverpiam a meridie appellimus, nocte discedimus.

12 „ 10quot;¹ vespertina Willemstadt appellimus.

13 „ Conscensis curribus Oudenboschi prandemus. Bredae cubamus.

14 „ Bredae moramur.

15 „ Tilburgi prandemus et cubamus.

16 „ Sylvae ducis moramur.

17 „ Zulichemii prandemus ct cubamus.

18 „ In Monnikkelandt prandemus et cubamus.

19 „ Ibidem moramur.

20 „ Hagam redimus.

3 Octob. Filia Clavicymbalo doceri incipit.

11 „ PiiiLlppus Leidam ad studia.

2 Nov. Proficiscor navi Zulichemum.

3 „ Appello.

I11 handschrift 13:

Princeps GUILIELMUS obit 6 Nov.

14 Nascitur Guilielmus Henricus Princeps.

1651. Funus Principis Gulielmi 8 Mart.

11 Oct. Pmilippus Leidam ad studia.

LudovicüS cum Catsio, etc in Angliam.

1) In liet handschrift niet ingevuld.-

DAGBOEK VAN CONSTANTYM 1IUYGEN.S.

7 Nov. In Monickelandia cubo.

8 „ Gornichemi cubo.

9 „ Ultrajecti cubo.

11 „ Secuiido RheMio-lecca Roterodamum navigo et Hagam redeo.

so Dec. LUDOVICUS mens cum Legatis Catsio, SCHAEPlO, et VAN DE PëRRIO in Angliam proficiscitur. Deum habeat comitem,

1652.

7 Mart. Princeps Avia Cliviam profüciscitur.

11 April. Cum PoSTio Hag^ discedo et cubo in Glundert.

12 „ Rationibus agrorum ex mandato Senatus praesideo cum beaumontio Collega,

Cubo Willemstadii.

16 „ Hagam redeo.

22 „ Obit vir et amicus eximius mens Glezer. \')

26 „ Cum Cnuitio et beaumontio Collegis Cliviam ablegatus ad contractum ante-

nuptialem Principissae Albertinae. ³) HagA \'discedo et Leidae cubamus.

27 „ Ultrajecti quiescimus.

28 „ Arnhemi cubamus.

29 „ Neomagi pransi, Cliviam appellimus circa vesperam.

2 Mayi. Nuptiae peraguntur splendidissime.

4 „ Ferior violento militis pugno deinceps o(mnes) ³) visi.

5 „ Ad sanctos excurro cum BreDERODIO.

10 „ Cum Brederodio navigo St Andreae usque, et ipse porro Gornichemii cubo.

11 „ Ultrajecti cubo.

12 ,, Hagam redeo.

23 ,, Obit Hagae D^ns d\'Asperen.

11 Juny. Obit prope Antverpiam affinis meus A. van Dorp.

12 „ Cum Knutio et beaumontio in Frisian! evocatus. Amsterdami cubo, assumpto

Christiano filio.

13 „ Per Wormeram, et Bemestriam, cis Hornam, Enchusam usque vehimur.

14 n Vento valido et adverso versus vesperam in de Lemer a )pellimus.

¹5 11 Principissa cum Comité GuiLIELMO et uxore in \'t Heerevepn appellunt. 18 „ Principes magno comitatu et splendore Leowardiam vehuntur.

²4 11 Ego cum Collegis Leowardia discedens apud dominum Walta prandeo. In handschrift B:

1652. üleser obit. Cum Knutio et Beaumontio Cliviam ad contractum antinuptialem Albertinae. Cum iisdem in Frisian! evocatus, nupta principissa.... Guilielmo Com.

\') Gi.eser was Hopman geweest van den Prins van Oranje, „zynde een kryghskundigh, ervaren en bemint Heer.quot; Hij was gehuwd met Isabeau Ratali.er Doublet. Zie de genealogische Bijlage Doublet.

²) Graaf Willem, Stadhouder vau Friesland, Groningen, enz., huwde met Albektina Agnes, tweede docliter van Frederik Hendrik

•\'j Het handschrift heeft hier; ó.

dagboek van constantvn huvgens.

25 Juny. Bolswarda et Sneka lustratis, Worcomi cubamus cum illi per Franekeram et

Harlingam iter fccisseiit, et Bolswardiac occurrissent. Cum Beaumontio in practoria Coniitis Henrici, Medemblicam transnavigo (lustrata 1 lindelopiè, Molkwera et Staverd) duabus horis et k KnüTIUS Amstelodamum solus navigat, ego lustrato Huygenwaerdt, Schagae cubo,

26 „ Lustrato het Oogh, et Pettenii pransus, Egmondae op de Hoeve cubo.

27 „ Per Leidam in Vitaulium vehor et ibi cubo.

28 „ Hagae sanus redeo. Deo Laus.

9 July. Cum Christiano meo in Flandriam profectus Dordraci cubo.

10 ,, Tholae cubo.

11 „ Sandae in Agro Hulstiensi cubo.

12 „ Ibidem decimas Principis veudo. Hulstae apud Comitem Henricum Nassavium

comiter exceptus diverto.

13 „ ChriSTIANUS Gandavum excurrit, ego in equo Aggeribus Calloanis lustratis Ant-

werpiae cubo.

15 „ Ducissae Lotharingiae in domo DuARTlé. innotesco, cum me visum venisset! CHRISTIANUS Antverpiam venit.

17 „ Antverpia curru Bergh op Zomium vectus, alio item curru Willemstadt appello.

18 „ Navi Roterodamum vectus. Hagam redeo. Deo Laus sit.

4 Aug. Dispersa classis Reipublicae ad Hitlandiam foeda tempestate.

6 „ In Monnikkelandt et Zulichem proficiscor (quo CONSTANTINUM pracmiseram) cum

Ludovico et Philippo rheda.

9 „ Obit Fredericus Mauritius de la Tour Dux Bullioneus.

10 ,, Redeo Hagam cum tribus filiis, navi.

20 ,, Philippus Institutionis Juris incipit sub ten Ulio.

7 Nov. Obi. Hulstae Comes Henricus Nassovius amicus meus non e multis, ingenti

meo maerore.

5 Dec. Obit hora 2^d;quot;¹ matutina affinis meus PHILIPPUS DORPIUS.

1653.

12 Jan. Obit D^na sommelsdyckia mater.

15 „ Obit Bredae isabella Alewijn.

17 ,, Obit Thomas Morgan Hagae.

18 Febr. Vitaulium Typographo excudendum trade.

14 Mayi. Ultrajecti cubo.

15 „ Vianac Dominum de Brederodium inviso.

17 „ Vianac Ultrajectum, cum BrederODIO redeo.

18 „ In Vitaulio cubo.

19 „ Hagam redeo.

3 Julii. Geertrudinbergam assumpto ludovico proficiscor, et a meridic appello.

1853—1664 DAGBOEK VAN CONSTANTYN HiJYGENS. 55

4 Julii. Decimas Principis vendo.

5 „ Decimas Zwaluwae vendo, et Rosendaliam usque excurro.

6 „ Bergis ad Zomam conscensA nave ad S^te Annae munimcntum appello et in

domo Zande cubo.

9 „ Decimas Principis ibi vendo, et mox Antverpiam adnavigo.

13 „ AntverpiA Sevenbergiam currü vectus, conscensa navi vento et aestu adversante

extra Killam obhaereo.

14 „ Dordraci pransus, curribus Hagam redeo. Deo Laus.

3 Sept. Obit Spadae claudius salmasius.

3 Oct. Obit Leidae Marcus Zuerius Boxhornius.

12 Nov. Obit Antverpiae Gasparus Duarte aetatis 710.

2 Dec. Fonticulum mihi supra genu sinistrum applicant d^r. LansbeRGIUS et Chirurgus

Pierre Francois.

29 „ Alteram mihi fonticulum in brachio dextro iidem faciunt.

1654.

19 Jan. Fonticulum in cervice factum A⁰ 1645 occludi sino.

14 Mayi. Obit Albertus Joachimi Senex nonagenarius, et quod excurrit contutor mens 5quot;¹ matutinA.

20 „ Obit excellentissimus Musicus Petrus de Vois caecus 4\'\' matutina.

10 Junii. Obit Catharina Reinst, vidua Samuelis Bloemaerts.

4 Julii. Hag A disccdo, comitibus CHRISTIANO ct LUDOVICUS mcis, et nepote PlIILIPI\'O Fmi.ips Dou-

DOUBLETIO. Goudac cubamus. ih.k r myn Oom en

5 „ Prandemus Gorichemii. Cubamus in Monnikkelandia.

6 „ Prandemus et cubamus Zulichemii.

7 „ Prandemus Bommeliae, cubamus Sylvae ducis.

8 „ Prandeo cum Brederodio et fratribus Marianis.

9 ,, Prandemus cum zueriis, HaeNWICI, cubamus Eyndhoviae.

10 „ Decimas Principis Eyndhoviae vendo.

11 „ Prandemus Cranendonck, cubamus Breae.

12 „ Appellimus a meridié Maestrightum.

13 ,, Prandemus ad stein Callenfeldium, a meridie monteni s. Petri visimus.

14 ,1 Jentaculo Maestrighti sumpto, cubamus Leodii, visimus Jesuitas etc.

15 ,, Leodium lustramus comité van der Vekio. Don^am de S\'. Sepulchro visimus.

16 „ Rcdimus navi Maestrichtum.

\'7 11 Jentaculo sumpto Maestrighto Aquisgranum appellimus.

In liandsclirift B:

\'653. Obit Spadae Salmasius 3 Sept., Leidne Boxuorn 3 Oct., CiASl\'. Duarte 12 Nov. aet. 71. 1654. Obit 14 Maii Joachimi nonagenarius. 20 May Petrus de Vois caecus. Spadam iter etc.

56 dagboek van constantyn huygens. 1654

18 Julii. Borcheti lavamus. Aquisgrani prandemus, templum etc lustramus.

19 „ Limburgi prandemus cum Comitissa GROBBENDONKla Gubernatrice et Spadam

appellimus,

20 „ Appellit Spadac Rex magnae Britanniac.

22 „ Occipio potum aquarum Spadanarum.

10 Aug. Franchimontum Arcem, et Polecram pagum lustro.

13 „ Stavelo excurro.

18 „ Finem bibendi aquas Spadanas facio.

21 ,, Cum Steincallenfeldio et Romero Spada Lutzenburgum versus in equis

proficiscor, cubamus Butgenbach.

22 ,, Lustro Principis nemora, Richelbosch, Schut(?)Bosch, 3 dominorum nemus et

Kuchelscheid.

23 ,, Lustro nemora Hasselt, Sleiden, Rurbosch et Eicht, cubamus St. Vithi.

24 „ Lustro nemus Wampacherhard, ubi occurrit J. BlENES, et me Duysburgum conducit. Bj. 3_Sgt; 25 „ Lustro nemora de Haghe et Utersbosch.

27 ,, Lustro nemus Camerforst et appello Viandae.

28 „ Steincallenfelts Lutzenburgum proficiscitur.

30 „ Lustro prope Viandam nemus Paelscheid.

31 ,, Iterum lustro nemus Camerforst.

i [Sept.] Red it steincallenfelts Viandae

3 ,, Vianda Treveros profectus. Echternachii cubo, cum Abbate coenatus.

4 „ Circa meridiem Treveros appello.

5 ,, Navicula prone Mosella Treveris profectus cubo in pago Leinen. steincallenfelts

et ROMER Aquisgranum proficiscuntur.

6 ,, Cubo in pago Reilen, pransus Traerbach.

7 ,, Pransus Cocheim, cubo in pago Caerden.

8 „ Circa meridiem Confluentiae appello. Lustro arcem Hermanstein Ehrenbretstein.

9 ,, Prono Rheno, Lintzii pransus, cubo Bonnae.

10 ,, Ante meridiem Coloniae appello.

12 ,, Colonia discedens circa vesperam, Dusseldorfiae appello.

13 ,, Versus meridiem discedens circa 3^am pomeridianam ad Enkenbergh. Relicta

navicula pedes Moersam ambulo ubi eodem die appellit Princeps GUILIELMUS Nassavius cum uxore.

14 ,, Princeps Aquisgranum proficiscitur.

16 „ Cum Gubernatore ClgeTIO et GEORIO Linnii incessum venditioni bonorum

Principis, et Creyveldae cubo.

17 „ LustratA arci Cracovia, Moersam redeo.

I) I Iet handschrift heeft abusievelijk: AUG.

DAGBOEK VAN CONSTANTYN HUYGKNS.

19 Aug. Moersa discedo. Viso Ysselsteinium Orsoniae, et Principem Fredericum Nas-savium Rhynberkae, prandeo in Ossenbergh, et ibi navem conscendo.

21 „ Neomagum comitibus meis ostcndo.

22 „ Sani sospitesque Hagam redimus. Deo laus in saecala.

12 Oct. Delphi incenso pulvere pyrio miserrima clade afflicta.

30 „ Obit dominus Berchemius, Consiliarius Status.

6 Dcc. Obit Middelburgi 3a pomeridiana I. Knutius, Collega rneus.

1655.

8 Jan. Brun filiam meam institaere incipit.

16 ,, Nascitur proles mascula Electoris Brandenburgiae Stetini circa io^am matutinam. 20 Martii. Cum Bf.aUMONTIO, BusERO et KETTING ablegatus, appello Amstelodamum.

23 „ In Senatu Consilium verba facio.

24 ,, Hagam redimus.

2 April, Obit Antverpiae insignis artifex JOANNES COUCHET. \')

7 „ Obit Collega mens CrOMMOM, juvenis bravissimo morbo, 10,. matutina.

28 Juni. CHRISTIANUS et LUDOVICUS mens cum cognato P. DOUBLETIO in Galliaiii profecti. Utantur duce Deo Optimo Maximo.

i Juli. Obit 4^?l matutina TliEOPHILUS a CATS.

4 „ Cum Constantino meo Haga discedo, prandeo in Beyerlant, cubo Willemstadt.

5 „ Cubo in Princeland.

6 „ Decimas ibi vendo.

7 „ Steenbergae decimas vendo.

8 ,, Sororem et affinem viso in S^te Annelandt.

9 ,, A Stryenham navigo in Polder van Namen, et in Zande cubo.

13 „ Decimas in Zande vendo, appellunt eodeni soror et affinis.

14 „ Trans Hulstam curru vehiniur Antvcrpiam,

17 „ Saluto marchionem New Castel.

18 „ Vespere cum Swannio et Duartio Bruxellas proficiscimur.

19 „ Appellimus Bruxellas ante meridiem. Saluto ducissam Lotharingiae.quot;\')

20 „ Saluto reginam Sueciae, et intersum una Tragoediae.

21 „ Denuo accedo Reginam, et commeatu accepto discedo.

In handschrift B:

1655. Amsterdamum cum Beaumontio, Büsero et Ketting ad magistratus mittor.

2 April. Obit Couchet.

Christianus et Ludovicus cum P. Doublet in Gailiam profecti 28 Jun.

Reginam Sueciae Antverpiam saluto.

1) Zie over dezen beroemden vervaardiger van muziekinstrumenten Dr. W. ƒ. A. jonckb loet en Dr. J. P. N. Land, Musique ct Mujiciens an XITId Siiclc, Id. CLXX.

2) Zie over Beatrix de Cusance, princesse de Cantecroix, gehuwd met Karel IV van Lotharingen, het laatst aangehaalde werk, b . CCXXX en de aldaar geciteerde Bulletins de l\'Académie Royale de Belgique, 2e Serie; tome XXXI, p. 871.

DAÜÜOKK VAN CONSTANT V.N\' HUYGLNS.

22 Juli. Vuram visimus ct Lovanii cubamus.

23 „ Montacutii prandemus, Diestae cubamus.

24 „ Bladen cubamus, pransi Balen.

25 ,, Sylvam ducis appellimus.

27 „ Soror et affinis Aelstae me exponunt, ipsi Hagam teudunt, ego Zulichemuin.

28 „ Monnikkeland viso et Pouderoyam.

30 „ Prandeo Bommelii.

31 „ Sub vesperam navigo domum cum familiA.

1 Aug. 5^a matutiua Roterodamum appellimus. S-\'¹ Delphos, ibi prausus. Hofwici cubo,

caeteri Magam eunt.

2 ,, Magam redeo. Laus uni Deo.

gt; 1 O

3 Sept. Obit pridic Natal is mei D. de Bredhrode Petershenii hydropicus et Erysipelate

COlTCptUS.

Mairitii fratris ²⁶ Octob. CllRISTlANUS I iugemus\') uxorem ducit Bruxellis.....do BERGAIGNK raptam.

avi mei, filius. 27 „ Princeps Avia Berlino redux.

ió Dec. Molestum iter Zulichemum ineo, cubo Alblasserdam.

17 „ A 4\'¹ matutiua curru Goniichem veccus, cubo in VIonnikelandt.

18 ,, Prandeo Zulichemii, cubo Bommeliae.

19 „ Trans Wahalim pedes, Gornichemum eo.

20 „ Curru domum vehor. Deo laus.

1656.

17 Jan. Princeps Regia in Galliam proficiscitur.

9 Mart. PlliLiiTUS mens cum legatis ad Regna Sueciac et Poloniae SLINGELAND, Dorp van Maesdant, dk Hubert et Ysmkants HagA discedit.

20 Cum Christians et Ludovico Zulichemum proftsciscor.

21 „ Appellimus Zulichem.

26 „ Cubamus in Monuikkelandt.

28 „ Redimus Hagae.

2 April. Cum Kettingio et Grotio Haga discedo. Roterodami cubamu:

3 „ Prandemus Dordrcchti ct in Killa, navcm Obuamii consce\'idimus,

4 „ Prandemus Willemstadii ad Vianam in anchoris pernoctamus,

5 „ Ke ttinglum versus Tholam exponimus, tempestate cogimur

subsistere.

6 „ Ad Antverpiam post portas clausas anchoram jacimus.

7 „ Diem unum Antverpiae moramur.

I11 handschrilt 1^ :

Obit Petershem Brederodius 3 Sept.

1656. PniLiiTUS cum Legatis Sl.lNUELANn, Doki\', ok IIuiiert, Ysurants in Sueciam ct Polonium 9 Mart.

Cum Beaumont ad ArchUluccm Li;oroi.ui^!M missus comitc Grotio.

1) Zie de genealogische Bijlage 1 Iuygkns.

dagboek van const a. n\'t y.v iiuvgkn\'s.

8 April Bruxellas appellimur, quo BeaumONTIUS praecesserat.

24 „ Archiducem convenimus.

29 „ Archidux Leopoldus suft manu auspicatur fossam Rruxellis Hallam, et porro ad Mosam pcrducendam.

1 May. Obit mane neptis mca joanna de wllhem.

2 „ Intcrsum musicae privatac Archiducis ab ipso invitatus.

3 „ Eidem denuo, rogatus itcrum. Archidux donat mihi Pocmatum suorum Italicorum

librum novum.

6 „ Archiduci valedico, humanissime exceptus et dimissus.

9 Conmiissanis Regiis mandata nunc primum cxponimus.

11 „ Don Ian CoMt to brVsseL.

29 „ Obit jacoiius Sanglier prope Bruxcllam Etterbekac.

3 Juni. Don Estkvax de Gamarra Bruxellam vcnit. hi, .57. 20 „ Dominus joannes Austriacus ad cxcicitum proficiscitur.

22 „ Bruxella per Dilighom Abbatem Grimbergam \'profectus, ibi cubo.

23 Loudezeel et alios pagos visito, prandeo Mair, per Vilvordam et Epcgiiem Mach-liniam profectus, ibi cubo.

24 „ Prandeo in Abbatia S^li. Bernardi, Antwerpiae cubo

26 „ Antverpia curru per Zcvcnbergam Moerdikam profectus. Dordraci cubo.

27 „ Hagam redeo. Deo Laus in saeculo.

18 Aug. Per lacum Harlemensem Amsterdamum profectus, ibi cubo.

19 „ Cum Maerssevenio, Vogej.ARIO et Pi son K Maersseveniae cubo.

22 „ Per Woerden profectus, 1 lagam redeo.

4 Sept. Cum affine et sorore doublet, item Constantino et Christiano filii Ultra-

jectum profectus, ibi pernocto.

5 „ Lustratis \\\'eclitac ripis, Nieuwerslusae cubamus.

6 „ Amsteldami prandemus, cocnamus et cubamus.

7 „ Harlemi suburbana lustramus.

8 ,, Heemsteede pransi, lustrata arce, Leidam pergimus et ibi pernoctamus.

9 „ Voorburgi prandemus, ego in Vitaulio subsisto, caeteri Hagam redeunt.

1657.

20 Jan. Cum Bf.almoxtio Bruxellam ablegatus, Roterodami cubo.

21 ,, Trajecta Mos a pedites imus ad Cuypersveer, et pransi Pietershoeckii cubamus

ad Stryensvelt.

22 „ Trajecto Hollants Diep curribus Bredam vehimur, in pago Sundert pernoctamus.

23 „ A meridie Antverpiam appellimus.

24 AntverpiA. moramur.

fn handschrift B:

1657. cum beaimcntio ad principe in doniimr.n johanni.m ahle^vitus.