I»

Z. oct.

?Si9

quot;

lt;-

_

-.fye, ......

■

••• ■ ■

¹

I

I

EEN SLEUTEL

TWEEDE DEEL.

RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

0374 6827

doxgt;tr,

EEN SLEUTEL.

TEU V00KBE11EIDINÜ VAX

DE STUDIE ONZER LETTERKUNDE,

VEKZAMELD DOOK

TK GKONINGKN JUJ J. 1gt;. WOLTKHS, 1894,

Stoomdrukkerij van J. li. Wolters.

VOORBERICHT.

„Bedriegen wij ons, of is \'t een feil, dat liet „jonge Nederlandquot; onzer dagen geen bijzonder groote voorliefde toont voor de voortbrengselen der Nederlandsche letterkunde? — dat de zoogenoemde „Hollandsche boekenquot;, welke men in zijne banden ziet, grootendeels tot de vertaalde romans behooren, die plaats maken voor de orgineelen, zoodra de jeugdige lezer zich genoegzaam thuis gevoelt in de vreemde talen?

Zoo \'t een feit is — en onze ervaring pleit er voor — wat mag er de oorzaak van zijn? Ligt de schuld aan onze bloemlezingen of aan de jonge lezers en lezeressen?

Wij meenen: aan geen van beiden. Wij hebben voortreffelijke bloemlezingen, op tal van Gynmasien en Middelbare scholen in gebruik, die — zelfs door de ijverigste leerlingen — alleen „voor en in de lees- of litteratuurlesquot; worden ingekeken.

Een onzer jonge vrienden, een vlugge, scherpzinnige leerling van de vierde klasse eener H. I?., gaf met jeugdige, onverholen schalkheid de volgende verklaring van het verschijnsel. Op de vraag: „Waarom leest gij thuis nooit in uwe bloemlezing voor de Nederlandsche letterkunde?quot; luidde quot;t antwoord: „De stukken in dat boek zijn te mooi voor ons!quot;

Te mooi. Dat woord in dien mond moest natuurlijk beteekenen: „Onze leeraar verklaart en betoogt ons de schoonheden onzer dichters en prozaschrijvers, en wij gelooven hem gaarne op zijn woord, maar — — wij blijven er vrij onverschillig onder; — als er een traan in ons oog welt, is die eerder het gevolg van ee i half onderdrukten geeuw dan van innerlijke aandoening. Wij vinden datgene, Vat gij zoo schoon vindt, met uw verlof — vervelend.quot;

Alzoo onverschilligheid, geboren uit onrijpheid. Daarmee meenen wij \'t kind bij zijn waren naam genoemd te hebben. Wij vreezen, dat onze leerlingen niet altijd voldoende voorbereid worden voor den dikwijls zwaren kost onzer klassieke schrijvers. Van de gewone schoolleesboeken tot de bloemlezingen met Hooft en Vondel is de sprong wat heel groot. Kn om die gaping aan te vullen, moet — als wij onze taak van verzamelaars goed volbracht hebben — de rij van prozastukken (gedichten) dienen, die in dit boek zijn opgenomen.

Wij willen de andere goede bloemlezingen niet overbodig maken, integendeel — wij wensclien juist het nut er van algemeener en grooter te doen zijn.

Omdat ons doel was, onze jongen lezers en lezeressen die stukken te geven, welke bij een pittigen inhoud een aangenamen, licht bevattelijken vorm hebben; met één woord: stukken, die door hen uit eigen beweging en gaarne worden gelezen, hebben we ons in onze keuze de meest mogelijke vrijheid veroorloofd: we hebben alleen op bet letterkundig voortbrengsel en niet op het meer of minder beroemde van den naam eens schrijvers gelet.

Zal onze bloemlezing met vrucht in de middelklassen van Gymnasium en Middelbare school gebruikt kunnen worden?

Wij hopen het van harte, i5n om onze aankomende jongelingen en jonkvrouwen, die daardoor naar onze overtuiging eene soort van sleutel tot de schatkamer onzer letterkunde zullen verkregen hebben, èn om onzen wakkeren uitgever, èn — ter vergoeding voor ons schommelen, zoeken en schiften — voor ons zeiven.quot;

Zoo luiden de ophelderende woorden, waarvan wij het proza-de el dezer bloemlezing lieten vooralgaan.

Wat konden wij beter doen, dan ze voor deze Rij van dichtstukken nog eens te laten drukken? Wat voor \'t éene geldt, dat geldt ook volkomen voor \'t andere. We hebben er daarom niets bij te voegen dan de bekentenis, dat ons de samenstelling van dit deel met het oog op ons bijzonder doel veel tijd en moeite heeft gekost.

Voor de groote wilwillendheid, die wij van de meeste dichters en uitgevers mochten ondervinden, zijn we zeer dankbaar. Moge deze tweede „sleutelquot; evenveel jonge vrienden vinden als de eerste.

Augustus 1877. de verzamelaars,

BERICHT VOOR DEN VIERDEN DRUK.

Ken paar veranderingen uitgenomen, is deze druk gelijk aan den vorigen. December \'93. de v.

DE NOORDAMERIKAANSCHE JAGER.

De jachtstoet vloog bij d\' eersten straal Der najaarszon uit kamp en dal, Met wapenklank en horenschal ,

Met spriet en mes en roer in \'t zadl; De jachtschreeuw klonk door bosch en velden \'t Zou buffel, ree en eland gelden.

Zoo ving het aan, zoo ging het voort. De drift naar buit, de dorst naar eer Ontgloeiden \'t hart van knecht en heer; Het vluchtend wild werd nagespoord: De rossen brieschten , schuimden, snoven , De brakken roken in de kloven.

Zoo ging het voort, berg op en af, De wouden in, de grebben door,

Langs heiden, met of zonder spoor,

Door stof en slijk in ééuen draf,

Langs rotsen en verbrokte paden,

Den spriet geveld en \'t roer geladen.

Eén hunner echter, min verhit.

Maar meer op kunst en list gevat,

Verkoos een min gevaarlijk pad En dwong zijn ros tot zachter rit:

Hij liet de makkers voorwaarts stuiven En spottend hem van verre wuiven.

Hij was wel zeker van zijn buit:

Hij had van jongs door \'t woud gezwierd, De taal geleerd van al \'t gediert\';

Hij wist, hoe \'t loeit of blaat of fluit. En, wat in veld of bosch mocht leven, Kon hij verstaan en antwoord geven.

M. en L. LEOPOLD, Sleutel, II. 4e druk

2

Zoo lokte hij uit hol en grot,

Uit ieder veld, uit ieder bosch,

Gazel en bever, wolf en vos En kreeg hen langzaam onder \'t schot; En, als zij \'t minst, aan onraad dachten , Dan brandde \'t lood hun door de vachten.

Ook kwam hij telkens — hij het meest — Met keur van wildbraad \'s avonds weer. De beker ging te zijner eer Op menig nachtlijk jagersfeest,

En, liep de kans eens allen tegen,

Hij liet de braadspit nooit verlegen.

Ook nu — nu school hij weer in \'t loof, En hield den spriet aan d\' eenen kant, Het dubbel roer in de andre hand: Zoo keek hij uit naar klip en kloof. En, wel bedekt door struik en doren.

Liet hij somwijl zijn lokstem hooren.

En zie! terwijl hij rondom schouwt,

Daar schiet een hinde, vliegensvlug. Van uit het loof — in \'t loof terug — Nog eens vooruit, en weer in \'t hout . . Verwilderd kwam zij aangestoven.

Verdeeld in twijflen en gelooven.

Zij had, verschrikt van \'t jachtmisbaar, Beducht voor \'t weerloos jong vooral, Zich voortgerept langs berg en dal; Zij dacht, het veulen volgde haar:

Maar toen ze in \'t loof zich nedervlijde — Geen veulen kwispelde aan haar zijde.

Och, raadloos sprong zij ijlings op; Zij riep, zij kreet, zij blaatte luid; Het kille doodszweet brak haar uit, Zij vloog langs dal en heuveltop, Zij zwom door kreken en door vlieten En gaf om roeren noch om sprieten.

3

En hoor! daar klinkt op eens de stem Des jagers, die haar kreet verstaat: Hij antwoordt haar, hij lokt, hij bhsat; Zij hoort, zij hoopt, zij nadert hem .... Wel wijkt zij telkens in \'t gebladert\',

Maar luistert weer en hoort en — nadert.

En eensklaps — eensklaps staat zij pal . . . . Dat is geen dwaling, geen bedrog!

Al ziet zij \'t niet, zij hoort het toch!

Haar veulen zoekt in \'tzelfde dal .... En, \'t oog geboeid aan struik en boomen, Wacht — staart ze, vandaar \'t op zal komen.

De sluwe jager, oog en oor.

Legt middlerwijl bedachtzaam aan:

\'t Zal lijnrecht door de hersens gaan, Te midden van de horens door ....

Geen schooner schot van heel zijn leven! Dat zal hem nieuwen jachtroem geven.

En vast van hand, en vast van blik,

Loert, mikt en richt hij wisser steeds;

Zijn vinger raakt den trekker reeds . . . . o God! hij deinst in eens van schrik!

Zijn boezem jaagt, zijn leden trillen:

Hij dreigt zijn huivring uit te gillen.

Hij zag, — terwijl de hinde tuurt. De vreugd der hoop in \'t zoekend oog, De vrees, dat haar de hoop bedroog, De twijfling, die te pijnlijk duurt, —

Hij zag een traan haar oog ontrollen: En \'t bloed scheen hem om \'t hart te stollen,

o God! zoo stond ook in zijn jeugd Zijn moeder dikwijls op de wacht.

Als hij te laat kwam van de jacht, — Zoo fonkelde ook haar blik van vreugd. Ook zulk een traan dreef haar in de oogen, Tot weer de vreugd dien op deed drogen.

4

Neen, dacht hij, neen! bewaar ons, Heer!

Als toen een wouddier mij en haar Op eens gescheurd had van elkaar ....

Doch neen! hij had geen denkkracht meer;

Zijn ziel was \'t besef doordrongen:

De dieren minnen ook hun jongen.

En, kort beraden, ras gedaan!

Hij brandt zijn roer af in de lucht.

De hinde schrikt en rilt en vlucht.

Haar hoeve liet geen teeken staan;

Langs heuvels op, in dalen neder Zocht zij haar veulen elders weder.

Maar toen bij \'t feestmaal in den nacht Weer heer en knecht zich had verzadmd,

Toen stond de jager diep beschaamd,

Die niets ten disch had aangebracht,

Hij liet de makkers brassen, klinken.

Maar kon niet eten, kon niet drinken.

En toen hij eindlijk, lang gekweld.

Hun had verhaald, wat hem weervoer,

Toen steeg de spot met luid rumoer En schaterde om den weeken held; —

Doch, hoe verguisd en uitgefloten.

Ik had hem graag aan \'t hart gesloten.

(Gezamenlijke Dichtwerken, bij Hugo Suringar //. Tollens Cc. (1780-1856).

te Leeuwarden).

DE WENSCHEN.

Ali, in zijn bedecel.

Smeekt den engel Gabriêl Om geleerdheid en verstand, — En ontvangt het van zijn hand.

Drie jaar later bidt hij weer.

En zijn wenschen zijn om eer.

5

Zijn begeerte wordt voldaan. —

Nu ontbreekt er rijkdom aan;

Nauwlijks vraagt hij geld of goed,

Of hij zwemt in overvloed.

Thans zijn \'t vrienden, die hij smeekt,

En hij heeft die, eer hij spreekt.

Daarop haakt hij naar gezag:

Hij bezit het nog dien dag.

Eindlijk dorst zijn ziel naar rust;

Hij verkrijgt zijn hartelust.

Die verveelt hem wederom

Kn — de wanhoop maakt hem stom.

Wreevlig, dof, en buiten raad,

In een deerniswaarden staat,

Mijmrend, kwijnend zonder end,

Slaat hij \'t oog naar \'t firmament:

„Zie, o Hemel, hoe ik lij!

Is er geen geluk voor mij ?quot;

Gabriêl verschijnt op \'t woord.

Zoo als hij dit zuchten hoort:

„Slechthoofd (zegt hij), die daar klaagt!

Hebt gij ooit geluk gevraagd?quot;

{üichtwerkcn, bij A, C. Kruseman te Haarlem). IV. Hildeniijk (I / 5\'\'—¹ lt;gt;3¹)•

GEVEINSDE HEILIGHEID.

Hoe deftig, ernstgelatig, Hoe stemmig en hoe statig Treedt deze man op straat! Elk oogt, waarheen hij gaat.

Dan kijkt hij naar den hoogen Met opgeslagen oogen,

Of hij bij klaren dag Den hemel open zag.

Komt hem een arme tegen, Hij geeft hem geld — of zegen; Hij bidt in \'t openbaar Gebeden, luid en klaar.

li

Op kreuken en op vouwen En zoomen zijner mouwen Staan titels van de wet Met letteren gezet.

\'t Volk, om zijne eer te tuigen, Doet niet dan stuipen, buigen Kn groeten, zoo wanneer Hem voorkomt zulk een Heer.

En met die ijdelheden Toont hij zich wel tevreden —

Is dat wel \'t recht bescheid Der ware Heiligheid?

[Gedichten, te Rotterdam). Pie ter Kahus. (1660 -1708).

HET VLIEGEND SCHIP.

VADERLANDSCHE LEGENDE.

I.

DE VLOEK.

„Land! Land in \'t Oost! roept schel en luid l)e wachter in den mastkorf uit. En \'t scheepsvolk vliegt in want en touwen, Om eindlijk na de lange vaart De kust, ook \'t ruwste hart zoo waard. De vaderlandsche kust te aanschouwen.

Of is \'t misschien een ijdle waan?

Zoo vaak reeds zijn de turende oogen Des wachters door een wolk bedrogen ....

Neen, neen! aan \'t eind der zilte baan Verheft zich \'t rond der bleeke duinen. Die Hollands dierbren grond omtuinen

En schutten voor den Oceaan;

Neen, \'t is geen ijdle schijn! Zij naadren. Zij zien het weer, het land der vaadren,

7

En ongekemle zaligheid Doortintelt aller hart en aadren Bij \'t vroolijk uitzicht, dat hen beidt.

En \'t luid en schaterend; „Hoezee!quot; Begroet de vaderlandsche ree,

Die, aan der golven nacht onttogen.

Haar kruin steeds hooger opwaarts beurt Ka , door het zonlicht roodgekleurd ,

Zich vroolijk spiegelt in hunne oogen. „Hoezee!quot; zoo heft men juichend aan, „Hoezee! de zeetocht is gedaan; Wat onheil kan ons nu nog treffen ?

Hoezee! reeds zien wij Hollands vaan Zich van Kijkduin ten hemel heffen!

Hoezee! eer \'t licht ten avond neigt Kn wegsterft aan de westertinnen

Zijn wij, door vloed noch storm bedreigd, Behouden Tessels reede binnen!quot;

Die dwazen! — Zou dan ongewroken Het schuldloos bloed ten hemel rooken,

Waarmee hun nooit gestilde dorst Naar goud het vroolijk lachend Eden Van \'t rijk Guinea heeft bemorst? Zoo zouden dan de wraakgebeden Der moeders, kermend neergeknield Bij \'t kroost, door hunne vuist ontzield, Niet opwaarts tot Gods zetel rijzen? Zoo wanen zij het bloed der grijzen, Dat roekeloos hun staal vergoot,

Verstomd in \'s aardrijks diepen schoot? Die dwazen! — Moog \'t verstaald geweten Al voor een oogenblik vergeten,

Dat bloed aan hunne schatten kleeft, Dat boven nog een Wreker leeft .... Vergeefs! Het uur der straf rukt nader Kn treft den snooden gruweldader,

Hoe lang hij haar te ontkomen streeft.

Doch \'t onheildreigend Schilbols-rak \') Is lang uit aller oog verdwenen,

M Eene bekende zandbank voor Texel.

8

Thans, na het wijken van \'t gevaar,

Laat zorgeloos de woeste schaar Den vollen welkomstbeker klinken;

Steeds sneller zwiert van mond tot mond De feestelijke kruik in \'t rond,

En dol verheft zich bij het drinken.

Met vloek gepaard en smaad en hoon,

De schaterende jubeltoon,

Als waar het, om die stem te smoren.

Die vaak nog, vreeselijk en luid,

Zich in de ruwste borst doet hooren.

„Nu, jongens!quot; roept het scheepshoofd uit,

„Kan Hel noch Duivel ons meer deren:

Vrij moge ons God met onzen buit —

Kan Hij \'t! — van gindsche kusten weren!

Gij weet toch, wat die slavenhond.

Eer hem dit staal ter helle zond,

Ons van zijn Goeden Geest vertelde?

Gij weet wel, hoe hij ons voorspelde.

Dat niemand onzer ooit den grond Van \'t vaderland weer zou betreden;

Gods wraak verzelde ons aller schreden, —

Zoo sprak die dwaas, en, heeft zijn mond Geen valsche orakeltaal verkond,

Dan dient die wraak wat aan te treden:

Één uur —- wij zijn op Hollands grond!quot;

Nauw was \'t afgrijslijk woord den snooden mond ontvaren,

Daar schokt en deinst de kiel, daar rijst elk, schrik in \'t ocg, De wang van angst verkleurd, het hart versteend, omhoog; Want zie, het schijnt hun toe, alsof van uit de baren.

Die, straks nog kalm en stil, nu eensklaps als verwoed. Met akelig gedruisch om \'t kreunend vaartuig waren, Een brekend, stervend oog, welks aanblik siddren doet, Hen aanstaart. Nog een hoofd duikt opwaarts uit den vloed; Daar rijst een romp omhoog; nog honderd andren beuren Zich uit den afgrond op en staaplen, zwart als git,

Een dam van lijken op, wier bloed het glanzig wit Van \'t schuimend golvennat met purper schijnt te kleuren.

De storm groeit staag in kracht, grijpt machtig \'t vaartuig aan,

9

Dat vruchtloos weerstand biedt, wendt ijlings boeg en steven Geen roer, geen anker baat; door hooger hand gedreven, Stuift straks de kiel terug langs de afgelegde baan.

II.

DE VERVULLING.

Wanneer de nacht zijn zwarte vlerk Ter neer spreidt op de onstuime vloeden, Die, door een noodstorm aan het woeden,

Nu steigren tot aan \'t vliegend zwerk,

Dan weer, ten afgrond ingedreven ,

Het slingrend, hortend, krakend schip Met ziedend golvenschuim omgeven

En \'t smakken doen op rif en klip, -— Dan hooren soms de schepelingen

(Zoo zegt men), trots \'t geloei der zee. Een angstgehuil, een snerpend wee Door \'t buldren van de orkanen dringen.

Bij \'t flikkrend vuur der bliksemschicht. Die kronklend lucht en zee verlicht.

Ontwaart hun oog op \'t eind der baren

Een zwarte kiel, wier lichte spriet.

Een pijl gelijk, den boog ontvaren.

Door \'t woedend zeeveld henen schiet. Het scheepsvolk slaat met angstige oogen Het naadren van dien steven ga;

„God sta ons bij! \'t Is ons reeds na!

Het Zwarte Schip komt aangevlogen!quot;

Zoo stamelt aller bleeke mond En smeekt den Vader in den hoogen Om bijstand in zoo bangen stond.

Steeds luider wanhoopskreet doorboort Hun luistrend oor; de bliksem gloort — Wat zien ze? \'t Spookschip, voorwaarts hollend.

Laat ijlings de oude sloep van boord, Die, Hollands vale vlag ontrollend,

In spijt van wind en zee en vloed Met bliksemsnelheid tot hen spoedt.

Zij naakt, zij klampt, — de wrakke haken

10

Slaan dreunend vast in wand en plank, En met een doffen jammerklank Hoort men de doemelingen naken.

God! geeft het graf zijn prooi weerom? Die uitgeteerde, bleeke drom,

Die met de lijkkleur op de kaken

Uit de oude boot te voorschijn dringt, De dorre handen huilend wringt,

Zijn \'t geesten, die bij nachtlijk duister. Ontslagen van de zwarte kluister.

Waarin de dood hen hield geboeid,

In storm en nevel ommewaren.

Totdat de morgenscheemring gloeit?

Daar treedt er een met grijze haren

Te voorschijn uit den dichten kring ;

Zijn dracht tuigt van vervlogen jaren;

Zijn blik, die zielloos rond blijft staren.

Verwekt een kille huivering.

Ken lach omspeelt zijn holle koonen, — Een lach, die ieder ijzing baart! —

Nu hij de kleuren weer ontwaart,

Die zich op Hollands vlag vertoonen.

Hij reikt de dorre hand ten groet Den stuurman, \'t scheepsvolk te gemoet,

Maar niemand strekt een hand hem tegen.

Maar niemand, die de zijne omvat:

Ze is rood, met menschenbloed bespat

„Weest welkom!quot; hoort men van zijn lippen Ken hollen, sombren graftoon glippen;

„Weest welkom, landsliên, weest gegroet! Zoo lang reeds hebben we op den vloed Geen vaderlandsche kiel ontmoet,

Geen mensch aanschouwd, die kond kon geven Van \'t vurig aangebeden land.

Waar velen, duur aan ons verpand,

Waar gade en kroost en magen leven.

Eens naakten wij dat dierbaar strand; Een storm heeft ons teruggedreven;

Sinds zoeken wij het vruchtloos weer,

11

Ons oog blijft er vergeefs naar staren,

Wij zwalpen hulploos op de baren

En weten raad noch uitkomst meer.

Doch nu — de rampspoed is geleden,

Vergeten \'t uitgestaan verdriet!

Nu zullen we eindlijk weer \'t gebied,

Dat Willems vuist beschermt, betreden!

Wij zien hem weer, den dappren vorst,

Die Spanje\'s ijzren juk verbreken

En Hollands rechten schutten dorst.

Laat landsliên, ons niet vruchtloos smeeken!

Huist medelijden in uw borst,

Dan voert ge ons spoedig naar die streken,

Waar alles, wat ons hart bemint,

Waar ouders, vrienden, gade en kind,

Waar allen , die ons dier zijn, wonen!

Wij kunnen vorstlijk u beloonen.

Wij hebben geld en goed en schat;

De helft van \'tgeen ons schip bevat Zij \'t uwe, hoort gij onze bede;

Ons tal is klein en breed uw boot:

Brengt ons terug naar Hollands reede,

En \'t loon zal heerlijk zijn en groot!quot;

Hij zwijgt. Elk hoorde \'t angstig aan.

Met woord, dat van zijn lippen vloeide;

Maar, schoon op veler wang een traan Van meelij en ontferming gloeide.

Zijn zoekend oog dwaalt vruchtloos rond.

Poogt vruchtloos op des scheepshoofds mond Een woord van zoeten troost te ontwaren.

„Spreekt,quot; kermt hij, „spreekt, gij hoort mijn beó, \'k Bezweer u bij dees grijze haren,

\'k Hezweer u, landsliên, voert ons mee,

Erbarmt u! Neen, dat duldloos wee ,

Wij kunnen, willen \'t niet meer dragen!

Ontzielt ons, rijt ons \'t lijf in twee.

Geen marteling zal ons versagen.

Maar wijken, neen, geene enkle schree!quot;

„Zwijg, Grijsaard! Spaar uwe ijdle klachten!quot;

Voert thans hem \'t scheepshoofd te gemoet:

12

„Wij kunnen \'t oordeel niet verzachten,

Dat u Gods Almacht lijden doet.

Die God is liefderijk en goed,

Van Hem slechts moogt gij uitkomst wachten, Hij slechts kan redden uit den nood; Ons wacht vernietiging en dood,

Zoo wij \'t ons roekeloos vermeten.

Wij kennen u, wij allen weten,

Welk lot de hemel u beschoor;

Sinds eeuwen ploegt ge \'t zeeveld door En tuurt vergeefs naar Hollands kusten.

Wat zoekt ge er? Kind en echtgenoot? Gij vindt ze er niet! — Sinds eeuwen rusten Ze in \'s aardrijks diepen, stillen schoot; Zoo menig nieuw geslacht ontsproot En werd weer \'t offer van den dood,

Sinds gij, ter prooi aan vloed en baren,

De zee doorkruist......quot;

„Gij liegt, barbaren!quot; Zoo gillen de armen \'t uit en treên,

De hel in \'t oog, om \'t scheepshoofd heen. „Gij liegt! Zij leven! — lange jaren

Verbeidden ze ons met droef geween Maar stierven niet! — Verlaten zwerven Ze op \'t woest en eenzaam zeestrand rond En vragen met bestorven mond Naar man en vader, dien zij derven.

Maar sterven? Neen! Wij stierven niet, Kn waarom zouden zij dan sneven?

In \'t vaderland knaagt dat verdriet, Die helsche wroeging niet aan \'t leven, Die vlijmend ons het hart doorboort;

Daar leeft men kalm en rustig voort .... Wij Amen nog! — Mocht God het geven. Dat ons de dood .... maar, ijdle waan! Er kan, er mag geen God bestaan! Wij hebben hem om hulp gebeden.

Met tranen \'t heilig beeld doorweekt; Hij hoorde \'t niet! — den dood gesmeekt: Vergeefs! — Wij hebben onze leden Met riemen tot op \'t been doorwroet,

13

Maar vruchtloos vloot ons gutsend bloed:

Hij zag het niet! \'t Is prlesterlogen,

Geen Godheid leeft! Neen, \'t is geen God, Die straffeloos zoo kan gedoogen,

Dat men hem lastert, hem bespot!

Wij deên \'t, wij vloekten hem, wij baden Zijn gramschap af ... . geen bliksemstraal Verloste ons van de onduldbre kwaal,

Waarmede \'t lot ons heeft beladen!

Wij hebben in den oceaan Ons afgemarteld lijk bedolven :

Geen rustplaats boden ons de golven,

Ken grimmig spooksel greep ons aan En sleurde ons weer terug in \'t leven. — Dat schrikbeeld volgt alom ons spoor En grijnst ons hoonend in het oor:

„Nooit, nooit zal ik u ruste geven!quot; ....

Ha! Zie het ginds te voorschijn zweven,

Daar ginds! Reeds breidt het de armen uit.

Het wenkt, — zijn vloek boort door \'t geluid Der ratelende donderslagen, —

Ha! \'t roept! — Maar neen! geen goochelspel,

Geen ijdel vloekgedrocht der hel Zal ons van deze kiel verjagen!

Reeds naadren wij het vaderland,

Reeds zien wij op het verre strand Onze arme kindren om ons weenen,

Zij strekken de armpjes naar ons henen,

Wij komen .... God! neen, makkers, ziet. Die kindren, neen, \'t zijn de onze niet!

Die moeder, die met nokkend stenen Aan de ijslijk opgereten borst De lijken van haar kindren torst.

Zij noemt ons . . . . moorders! — Ja, wij bluschten

De vonk des levens in haar borst,

Wij deên na bittre zorg haar rusten.

En toch, zij vloekt ons? Zalig zijn,

Die vroeg, die spoedig mogen sneven

En van der wroeging folterpijn,

Die langzaam \'t hart doorvlijmt, ontheven,

Ter ruste gaan in \'t vredig graf! ₍

Wij hebben lang genoeg geleden,

14

Neemt, landslicn , ons de kluisters af,

Die ons aan \'t duldloos leven smeden!

Wij zeegnen u, geen vloekgebeden

Vervolgen u, schenkt ge ons den dood;

Gods rijkste zegen volgt uw schreden;

Hij wil; wie schuldloos bloed vergoot,

Diens bloed moet m\' op z ij n beurt vergieten,

En wij — Guinéa\'s kust is rood Van \'t schuldloos bloed, dat wij deên vlieten —

Wij vordren wraak en straf en dood,

Wij zijn vervloekt, zijn moordenaren,

Geens moorders leven moogt gij sparen!

Wij wijken niet! Aan \'t vaderland Zult gij ons dor gebeent vertrouwen,

Of levend zullen wij \'t aanschouwen,

Wij wijken niet!quot; —

„In naam van God,

Den Opperheer van dood en leven,

Rampzaalgen! weg van dezen steven!quot;

Roept nu het scheepshoofd. — Voortgedreven Door hooger, onweerstaanbre macht.

Klemt zich de schaar met reuzenkracht Aan steng en mast, maar — ijdel streven!

Die macht sleurt hen verheerend voort;

Hun krijschend angstgeluid versmoort In \'t stormgeloei. En schip en golven,

\'t Is alles weer in nacht bedolven.

[Gezamenlijke Gedichten en Rijmen, bij J. J, A, Goei\'ervenr. (1809—1889).

y li. IVolters, te Groningen),

HET GRAAN,

\'t Gezaaide graan lijdt onder de aarde last

Kn boven de aarde, en worstelt, daar het wast, Met regen, zon en vorst en schrale vlagen.

\'t Wordt dikwijls van een hagelbui geslagen,

Terwijl het bloeit of in zijne aren schiet En zwelt, — het lijdt van mist en lucht verdriet.

ir.

En, schoon de zeis het maaide op \'t veld terneder,

Nog worstelt het met wisseling van weder

En winden, eer het op den dorschvloer raakt;

Daar gaat het op een beuken, dat het kraakt;

De vlegel spaart den halm, noch kaf, noch koren: — De korenaar wordt tot verdriet geboren.

Vier tijden gaan in arbeid van dees vrucht:

De herfst ontvangt het zaad, de winterlucht De teere spruit, de lent de groene stelen,

De zomerzon begint den halm te gelen

En kroont de vrucht, die \'t leven onderhoudt,

Om \'t blonde hoofd met eene kroon van goud,

Met straal op straal. Nog moet ze in \'t einde lijden ,

Dat \'s maaiers vuist haar koom\' met zeisen snijden ,

Dat de akkerman haar binde en sleepe en tors\'.

De vlegel haar op \'s huismans dorschvloer dorsch\'.

De wan haar wann\', de molensteen haar breke,

De voet haar knede en \'s ovens gloed haar steke Op \'t hoofd en sluit\' de kruim in eene korst.

Zoo dekt ze op \'t lest de tafel van den Vorst Kil spijst en voedt de koninklijke monden:

Zij stond op \'t veld, nu wordt ze op \'t hof gevonden.

Fluks dekte haar de schuur en grove zak,

Nu dekt haar \'t hofgewelf en gouden dak.

O edele aar! laat treffen, wat kan treffen:

Gij neigt uw hoofd, om \'t hoofd omhoog te heffen ;

Laat hagelen, laat maaien, dorschen, slaan:

Gij valt, om eens op \'s konings discli te staan;

\'t Vernederen schijnt vruchteloos en deerlijk,

Doch geeft in \'r. eind meer luisters aan het heerlijk.

{Dichtwerken, bij Gebr. Binger J. Van iten Vondel. ^5^7—gt;lt;\'79).

Ie Amsterdam.

GOEDEN NACHT VAN DE ARMEN AAN DE RIJKEN.

Een goeden nacht! een goeden nacht! Gelukkigen, uw bed is zacht:

Gij moogt het hoofd op pluimen strekken; Al kraakt de sneeuw, al vriest het fel,

Gij hebt het warm, gij hebt het wel,

Die u met dons en wol moogt dekken.

16

Dat mag niet elk, die \'t gaarne zou: Zoo menig slaapt niet in van kou, Die hongrig op zijn peul gaat leggen.

God gaf niet elk. — Hij gaf niet ons Een dek van wol, een bed van dons,

Noch zooveel stof om dank te zeggen.

Maar hij, die \'t heeft, hij slape zacht! Een goeden nacht, gerusten nacht,

Gij, rijk bedeelden met Gods zegen!

Geniet, geniet! het is Zijn wil.

En dat geen schepsel Hem bedill\',

Omdat niet allen \'tzelfde kregen.

Ja, \'t is wel wis benijdenswaard,

Een milde disch, een warme haard, Een donzen bed en luttel zorgen!

Hem is wel wis het leven zoet.

Die voor den nacht niet schrikken moet, Noch beven voor den dag van morgen.

Hem is het aanzijn wel een schat, Die zooveel bloemen langs zijn pad Ook nog des winters ziet ontspruiten;

Die na \'t genot van eiken dag De handen \'s avonds vouwen mag En dankbaar de oogen dicht mag sluiten!

Een goeden nacht, gerusten nacht!

Slaapt dankbaar in en sluimert zacht En dekt u warmer dan we ons kunnen. Ons bed is hard! . . . Maar elk zijn lot! Geniet het uwe; \'t komt van God: Wie zou Gods zegen u misgunnen?

Maar — is \'t niet, als gij slapen gaat. Of soms een schrikbeeld voor u staat. Dat, hoe gij \'t afweert, niet wil deinzen? Kwam niet somwijl — en \'s avonds meest Ons treurig lot u voor den geest En deed u huivren bij \'t bepeinzen?

17

Zegt, rijken! zegt, heeft aan uw bed Zich soms geen bleeke schim gezet, Die klappertandt en rilt van koude?

Zaagt gij daar soms geen moeder staan, Die op haar kind u \'t oog deed slaan En de uitgedorde handen vouwde?

Dat was wel aaklig om te zien!

Het hield u uit den slaap misschien En bleef u in den droom verzeilen;

Al sloot gij de oogen vaster dicht. Het kwam alweer, dat naar gezicht,

Alsof het lust had, u te kwellen.

Een goeden nacht! gerusten nacht! — Er is een heulsap voor bedacht,

Er is een raad voor zulke spoken:

Beproeft het maar! het kost u min, En — blijder beelden treden in.

Zoo ras gij de oogen hebt geloken.

Helpt, redt, wie roepen! voedt en kleedt. En denkt het na, wat goeds gij deedt, Hoe veler tranen gij mocht drogen.

Wat hulp gij bracht, wat troost gij liet, En welk een voorrecht gij geniet.

Dat alles in Gods plaats te mogen!

Ziet! — \'t is een heerlijk nachtgezicht — Daar knielt een moeder met haar wicht En zendt voor u tot God een bede!

Hoort! \'t is een danktoon, die daar rijst, Van wie gij laafde en hebt gespijsd En van de naakten, die gij kleedde.

Dat geeft een kostbaar slaapvertrek, Die weduwen met brood en dek,

Die blijde weezen in haar midden!

Zoo velen gij hebt welgedaan, Die scheemrend langs uwe oogen gaan, En, als gij sluimert, voor u bidden!

Dat kunt gij hebben, rijken, gij!

Beproeft en onderzoekt het vrij:

De proef kan daaglijks zijn genomen.

M. en L. LEOPOLD, Sleutel, U, 4e druk.

IS

Gevoed, gelaafd, het leed verzacht,

En — goeden nacht! genisten nacht!

Gij zult genoeglijk droomen.

[Gezamenlijke Diehlwerken, bij Hugo //. Tollens Cz. ^1780—1856). .

Sm itigar te /.eetrwarden).

MOEDER EN ZOON.

uit: „dk r.Kir/.HN.quot; XIIdu zang.

Wanneer, door bitt\'ren nood gedrongen,

Uit Oud\'ren huis een eenig zoon,

Van zijne moeders zij gewrongen,

In verre landen houdt de woon,

Dan leeft de moeder in verlangen,

Geen rust kan hare ziel ontvangen:

Ze hoopt, ze wenscht, dat zij den dag,

Den blijden dag eens mag beleven,

Die \'t waarde pand zal wedergeven,

Dat eens aan haren boezem lag!

Maar, als het tijdstip is gekomen,

Dat ze onverwachts de tijding hoort,

Dat op de kusten is vernomen

Een schip met haren zoon aan boord, —

Dan wegen uur en oogenblikken,

Het minste windje doet haar schrikken,

Door hare vrees tot storm gemaakt!

Haar zorgen zijn niet opgeheven,

Eer in haar arm is weergegeven,

Die \'t moederhart zoo teeder raakt.

Dan dwaalt de stem op hare lippen,

Dan zoekt vergeefs het kortste woord Uit haren mond verhaast te glippen,

Door nieuwe woorden weer gestoord.

Zij wil verhalen, zij wil vragen,

Wat zij, wat hij al heeft verdragen.

Terwijl de vreugd den gorgel sluit:

Ze weet slechts zuchten uit te brengen,

Daar zich tie snikken onder mengen In heesch en stamelend geluid!

{Dichterlijke Werken, bij M. Westerman O. Z. van Haren. (1711 — 1779).

te Amsterdam).

]!)

OP DE GESTOLEN KAT VAN PHYLLIS.

Is het niet een groote spijt?

Phyllis is haar puisje kwijt,

\'t Katje meen ik, dat voor dezen

Placht haar tijdverdrijf te wezen

Nevens Lobben, haren hond.

Die zoo breed is in zijn bont.

Deze vriendelijke dieren

Placht ze te eeren en te vieren,

Deze had zij in haar schoot.

Deze deelden in haar brood

En ontnamen haar de beten.

Die ze zelve meende te eten,

En in plaatse van de roe

Kregen zij een kusje toe.

Nu is Phyllis\' puis gestolen,

En de dief die blijft verholen,

En zij is in groot verdriet.

Wat haar puis mag zijn geschied;

Of ze leeft, dan of ze dood is.

Of ze weer in iemands schoot is.

Of ze nog loopt over \'t huis,

Of ze speelt met rat of muis,

Of ze zachtjes wordt getroeteld

Of gestooten of gehoeteld,

Of ze niet en is gestroopt.

Of men niet haar vel verkoopt.

Of dit niet en is te touwen \')

Om, wanneer \'t begint te kouwen,

In een mof van hare puis,

\'t Zij of in of buitenshuis,

Zijne handen te verwarmen.

Phyllis roept: och heer, och armen!

Is \'t ook niet een groote spijt?

Phyllis is haar puisje kwijt.

{Alle de Gedichten bij A. en J. \'Tengerloo J. Westerbaen. (1599—1670).

te \'\'s- Graven h agé).

\') Bereiden.

2\'

20

GROOTMOEDER.

In haren lederen zetel Zit Groütjen, en met spijt Herdenkt zij heure jonkheid,

Den goeden ouden tijd.

„Hoe wordt de wereld zieklijk!quot; —

Zoo lispelt ze, schudt het hoofd,

„Steeds korter schijnt de zomer,

Steeds bitterder smaakt het ooft.quot;

„Kn de winter, die zoo streng is,

Die zich oneindig rekt!

En menschen- en plantenziekte,

Die immer ons kommer verwekt!quot;

„De bloem verspreidt geen geur meer Als vroeger in mijne jeugd;

Vaal zijn hare verven en kleuren,

Weg is alle wereldsche vreugd!quot;

„Wel praat onze Karei van kringen,

Van dansfeest en banket, —

Wat is \'t moderne springen Bij \'t lieflijke menuet?quot;

„Heen zijt ge, o gulden eeuwe,

O eeuwe van vreugd en geneugt!

Wat liefde en vriendschap beduiden,

Dat wist men in mijne jeugd.quot;

Kn Grootjen aanschouwde droevig \'s Egaas beeld, gelijst in goud.

En zei dan, hevig kuchend:

„Ach, wereld! wat wordt gij oud!quot;

6\'. y. Dodd. (1821—).

21

WELDADIGHEID.

Zij zaten gedoken in duffel en bont,

Zij bibberden braaf met hun achten,

Kn opende éen hunner eens even den mond,

Dan was \'t voor hartroerende klachten;

\'t Is waar: met den postwagen \'s winters op reis Is hard, doch — de zaken, ze doen soms dien eisch.

Koud waren die acht, me: de kragen omhoog,

Alleen aan den neus te herkennen;

Het vroor dan ook hard, en quot;t behoeft geen beloog,

Dat lui van fatsoen zich verwennen.

Het Noorden blies geeslend en snijdend en fel En speelde ongedeerd zijn meedoogenloos spel.

Eén plaats was er ledig, en \'t strekte tot grief

Der twee, die tie voorbank bezett\'en;

Zij hadden toch beiden de warmte zoo lief

En peinsden op een van haar wetten:

Zoo daar nog een derde, zoo dachten ze, zat,

\'l Was zeker, dat elk er wat warmte van had.

Dat diep te overdenken, had veel van een straf;

Zij zaten ook zuchten te slaken.

Toen plotsling de voerman der viervoeten draf

Tot aller verwondring deed staken;

Toen kwamen de neuzen uit kraag en uit bont En zag men naar de oorzaak van \'t oponthoud rond.

Daar stond aan den heerweg een klagende vrouw

En riep: „Conducteur! zie mijn lijden!

„Och! laat mij — \'k bezwijk van vermoeidheid en kou

„Och! laat mij een poos met u rijden!quot;

En —■ in een minuut had de man der trompet Haar tusschen zich zelf en den voerman gezet.

22

Voort draafden al klinglend de dampende vier,

En de acht gluurden sluik door de ramen;

Zij zagen, hoe bel, conducteur en koetsier,

De kleumende tusschen zich namen,

Kn hoe van pijekker en mantel een baan De vrouw om het siddrende lijf werd gedaan.

Wat ging in hen om bij dat heimlijk bespiên?

Wie kan daar het antwoord op wenschen,

\'t Is nooit nog aan punten van neuzen gezien.

Wat omgaat in \'t harte van menschen.

Ze doken maar dieper en dieper in \'t bont En openden zelden tot spieken den mond.

Daar klonk de trompet vreugdewekkend en schel

Voor de eenzame halt op de heide.

Waar \'t vuur, als een mutsaard zoo groot en zoo fel.

Ons hunkerend achttal verbeidde;

Zij lachten vernoegd op het zien van den haard En stonden er spoedig en dicht om geschaard.

Toen kwamen de neuzen uit kraag en uit bont,

En \'t werd een tooneeltje vol leven;

„Kop koffie! Grog! Wijn!quot; klonk het driftig in \'t rond,

„Zoo heet, als je \'m, hospes! kunt geven!quot;

De neuzen ontdooiden al vast bij het vuur,

En \'t hart onderging door de dranken die kuur.

— „Voorwaar, conducteur!quot; ving er deftig een aan. En knikte beschermend hem tegen,

„\'k Had vast, als gij deedt, in uw plaats ook gedaan;

„Het vrouwmensch was nedergezegen!

„Voor mijn part! — de deur dicht! de wind is zoo kil „Rij \'t schepsel zoo ver met ons mee, als ze wil.quot;

Dat vonden ze alle acht, medelijdend van ziel.

Gevoelig voor kou en voor lijden;

De vrouw mocht voorzeker, zoolang \'t haar beviel. Waarachtig! ze mocht met hen rijden!

— „Hei, hospes! geef spoedig dat kleumende wijf,quot; Zoo riep de trompet — „wat verwarmends in \'t lijf.quot;

•2\'ó

In eens viel ons achttal een slot op tien mond,

\'t Gesprek wou nu vertier niet vlotten;

Ze keken gansch doelloos naar buiten: daar stond

Ken hooglandsche koopvrouw in potten. —- „Wel, mensch!quot; klonk het zeker wat schel en wat luid „Ben jij met die plunje in zulk weer er op uit?quot;

\'Toen streek ze met twijfel op \'t eerlijk gelaat De kleumende vrouw langs de kleeren.

— „God zegen ons!quot; riep zij, „is dat me een gewaad! „Dat vod kan de koude niet keeren!

„Mier, menschlief! ik laat je zoo verder niet gaan: „Toe! rep je als de wind! doe mijn overrok aan.quot;

En vlug liet het kloeke, schel sprekende wijf

Den kostlijken baaien rok glippen Kn schoot dien de kleumende aan \'t siddrende lijf, Die dankte met staamlende lippen.

— „Opstijgen!quot; klonk \'t ietwat bevelend voor de acht; „God zegen je!quot; — hoorde de pottenvrouw zacht.

Toen hebben de acht heeren in duffel en bont

Ken poosje nog stom zitten denken;

Maar eindlijk toch opende een hunner den mond

Voor zuiver menschlievende wenken;

Daar voor op den bok was ze vinnig, de kou.

Een man kon het harden, wel ja .... maar een vrouw?

Toen stelde de tweede, hoe heerlijk het waar\'

Voor \'t vrouwmensch, als \'t ophield met waaien; De derde had tegen die stelling bezwaar,

Wou liever den wind laten draaien,

En werd naar den wil van den vierde gehoord.

Het Zuiden verhuisde dan eensklaps naar \'t Noord.

Toen meende de vijfde: \'t was Gode geklaagd,

Dat de arme gedoemd was tot wandlen,

Was hem vóór de postwet zijn meening gevraagd,

Hij had dan wel anders doen handlen.

Dien gruwel — hij had dien al jaren verfoeid:

De Kamer zou dra met de zaak eens gemoeid.

24

Hij ijverde voor een afzonderlijk hok,

Van iederen postdienst te vergen;

Daar kon dan „zoo\'n schepsel als voor op den bok,quot;

Voor weinige centen zich bergen;

En, had ze geen centen; wel! lui van fatsoen Zijn altijd gereed, om een weldaad te doen.

Dat, meende de zesde, was afdoend, maar kras!

Een mensch in een hok te logeeren!

Een mensch bleef een mensch, en dat gaf toch geen pas,

Men kon het ook anders begeeren:

Een bijwagen was zoo\'n afzonderlijk hok;

De naam was maar beter: die klonk als een klok.

Toen wou ook de zevende, een snuggere bol,

Zijn duit in het armzakje gooien;

De wagen was, docht hem, niet gansch en al vol;

De zaak waar\' hier beter te plooien:

Wanneer maar de heeren zoo dachten als hij,

Dan hielden ze saam hun beschermeling vrij.

— „Uitmuntend!quot; riep de achtste, adspirant-philantroop

Voor dieven, maar — dieven in cellen;

„Ziedaar, wat reeds lang als een wensch mij bekroop,

„Maar \'k wou me op den voorgrond niet stellen; „De man maar een kwartje, \'t is lichtlijk te doen; „Een voorbeeld te geven, past lui van fatsoen.quot;

Toen werden de „marenquot; in \'t midden gebracht.

Gevolgen van wikken en wegen;

De zaak was door allen reeds lang overdacht.

Een was er aanvanklijk nog tegen:

Hij strooide zijn weldaden nooit in het wild.....

Maar eindlijk zijn alle bezwaren gestild.

Toen hebben die acht in hun beurzen getast,

Men zegt, zonder zuchten en klagen;

Elk heeft toen zijn beurs van een kwartjen ontlast,

Om samen de kosten te dragen;

Toen werd op de ruiten van \'t voorraam getikt En —- wijd voor het „schepselquot; een plaats ingeschikt.

25

Als nu de koetsier of de man der trompet

Toevallig dit alles verhalen,

Dan hebben die altijd onheblijk veel pret

Om \'t juist-met-acht-kwartjes-betalen:

\'t Is zucht om te schimpen op lui van fatsoen;

Zoo is het kanalje — daar \'s niets aan te doen.

//. G. Roodhuyzen.

MOEDER EN KIND.

Wanneer ik , weeldedronken, Mijn rozig kind beschouw, En die \'t mij heeft geschonken,

Mijne aangebedene vrouw; Zoo vraag niet, wie van beiden

Mijn hart het meest bemint: Mijn hart en kan niet scheiden De moeder van het kind.

Ik doe mijne armen open En sluit ze er in bijeen,

En vreugdetranen loopen

Mij langs de wangen heen ....

„Ach! wist gij,quot; spreek ik stille,

„Hoezeer gij wordt bemind,

Gij, kind, om moeders wille !

Gij, moeder, om uw kind!quot;

{Liederen, bij y. li. IVo/tcrs te Groningen). Frans lie Cort. (1834 1878\'.

DE BESTE VRIEND.

Ik heb een vriend met ijzren hand

En koel gebiedend oog, Met recht gevoel en kloek verstand. Doch vaak wel norsch en droug.

26

Zijn woord voor mij, zijn wil is wet,

Zijn wenken is gebod;

Wee! zoo mijn ziele zich verzet —

Hij rooft mij elk genot.

Hij stoort mij soms in \'t zaligst uur Bij lust en feest en lied.

Als in de weelde der natuur Mijn droomend hart geniet.

Hij jaagt mij van de liefste plek,

Hoe zoet de morgen lacht.

En sluit mij op in \'t eng vertrek.

Daar lastige arbeid wacht.

Hij dwingt mij kalm te zijn en sterk,

Terwijl mij \'t harte bloedt;

En als ik ween, dan zegt hij: werk!

Als ik niet kan: gij moet!

Hij baart mij strijd, hij geeft mij rust,

In zorg of zweet verdiend;

Hij is mijn Last, hij is mijn Lust,

Mijn Plaag en toch — mijn Vriend.

Want volg ik hem, dan rondom mij Schept hij mij vrede en licht,

En stemt mij \'t hart zoo ruim, zoo vrij....

Hoe is zijn naam? — De Plicht.

{Dichtwerken, bij Gcbr. Kraay P. A. de Génesiet. (1829 —1861).

te Amsterdam).

AFSCHEID VAN DEN ZEEMAN.

Toen ik voor de eerste maal ging varen En van mijn moeder afscheid nam,

Ik zal het nooit, neen! nooit vergeten, Hoe toen mij \'t vocht in de oogen kwam; En hoe ze mij, die Lieve Moeder! Al weenend in hare armen sloot.

Ik zal het nooit, neen! nooit vergeten. Al is zij nu al jaren dood.

27

Al snikkend sprak ze bij het scheiden: „O! blijf toch altijd flink en goed! Word nooit losbandig, beste jongen! Maar blijf in \'t diepst van uw gemoed God en Zijn heilgen wil vereeren , Zoek in gemeenheid nooit uwe eer, En kom van al die verre tochten Steeds als mijn jongen tot mij weer!quot;

Dat woord — het klinkt mij nog in de ooren,

Als \'k in de stilte van den nacht

Aan haar gedenk, die mij zoo liefhad,

Met zooveel zorg heeft grootgebracht.

In menige ure van verzoeking

Was \'t mij, of ik mijn moeder zag,

Of \'k weer haar lieve stem mocht hoorcn,

Als o]) dien eersten afscheidsdag.

( Tijdspiegel, hij D. A. T/tieme te Arnhem). IK Mallinckrodt. (1844—).

HEIMWEE.

Wanneer de winter ons verlaat En naar het noorden vlucht. Wanneer \'t viooltje, in blauw gewaad.

Naar \'t lentelachjen zucht.

Wanneer de Mei naar \'t liedjen hoort.

Dat hem de kever bromt,

De zwaluw weer uit warmer oord Naar \'t wiegenestjen komt:

Dan roept een stem in mijn gemoed;

„Wat suft gij in uw kluis?quot; Dan trekt het mij zoo sterk en zoet

Naar \'t vroeg verlaten huis;

Dan zie ik achter berg en bosch Ken dal, voor storm beschut;

Daar tooit de lente in schooner dos De vaderlijke hut.

28

In Limburg ligt de stille plaats,

Die zoo mijn hart bekoort; In Limburg stroomt de breede Maas,

Niet ver van \'t dierbaar oord; En vogellied en lentepracht,

En wat de ziel verheugt,.

Verlokken mij met wondre macht Naar \'t erfdeel mijner jeugd.

Ik speelde vroolijk daar als kind

Langs beek en bloemenwei,

En met met mij speelde menig vrind

Door \'s leven bonten Mei; O, mocht mijn oog nog eens u zien.

Die mij zoo dierbaar zijt,

En ii den trouwen handslag biCn, Gelijk in vroeger\' tijd!

Thans dwalen velen, ach! als ik. Door streken, minder schoon. En werpen vaak een droeven blik

Naar hunner oudren woon; Die ginder bleven, spelens moê.

Verlieten kolf en schijf En snelden reeds ten grave toe. Tot rust voor ziel en lijf.

Eén vriend liet mij des hemels wil

Van al dat vriendental.

En die alleen herdenkt nog stil

Ons spel met kaats en bal; Die leidt mij dan van huis tot huis,

Kom ik ten dorpe weer,

Verklaart op \'t kerkhof ieder kruis: „Zij slapen in den lieer!quot;

Dan schenken wij een weemoedstraan

Aan eiken zaal\'gen vrind En denken, als wij henengaan: „Wat hebben we u bemind!quot;

29

Wij scheiden traagzaam van elkaar,

En teeknen eerst een plek Op \'t kerkhof, achter \'t hoofdaltaar:

„Dat die ons beide eens dekk\'!quot;

(Gedichten, hij C. Muquardt te Brussel). J. M. Dautzenberg. {|8(,8—1869I.

EEN VERS, DAT ALS EEN NACHTKAARS UITGAAT¹).

In een diligence zaten

Negen menschen bij elkaar;

\'t Was een dag van groote iiette,

En de lucht was drukkend zwaar.

Alles, wat die menschen zeiden Kwam zoowat op \'tzelfde neer:

Niemand hunner sprak ten minste Anders dan van \'t heete weer.

Naast een jongen, dwazen dandy Zat een onderofficier;

Nevens hem een rijzig zeeman,

Over dien een rentenier.

Naast den rentenier een nufje,

Als een uitgeknipte prent.

En naast haar een burgerjuffrouw Met een Amsterdamsch accent.

\'t Was een ruwe paardenkooper,

Die weer achter deze zat

En gewoon was, zóó te spreken,

Of hij hooge ruzie had.

Aan zijn zijde een reizend hand\'laar,

In zijn spreken razend vlug,

En daarnaast een rimp\'lig bestje,

Bevend en gekromd van rug.

\') Bepaaldelijk geschreven met liet oog op uitspraak en mimiek.

30

„\'t Is fameus!quot; zoo spreekt de dandy,

En daarbij wordt uiterst net Met twee vingers en twee duimen \'t Kneveltjen in krul gezet;

„\'t Is fameus vandaag, meneeren!

Etouflfant is de atmosfeer!

Men gaat waarlijk languisseeren

Naar wat vocht, — mijn woord van eer!quot;

„Ja!quot; zoo antwoordt hem de zeeman,

En zijn dasknoop zit al laag,

Maar hij trekt dien nog wat lager,

Tot zoo wat de streek der maag:

„Krger nog as in Oostinje

Brandt de zon hier op je huid;

\'t Merg druipt weg uit al je knokkels,

\'t Pek loopt al de naden uit.quot;

„Ja, \'t is warm,quot; zoo zegt de man nu,

Die stil van zijn renten leeft,

En wiens hals een hooge heining.

Wit en helder, om zich heeft;

„\'t Is zeer warm,quot; vervolgt hij, — keurig,

Of \'t zoo naar de drukpers moet:

„Anders is de zon zoo lieflijk,

Maar thans kwelt derzelver gloed.quot;

„Stel je voor,quot; zoo zegt de krijger. Trekkend aan zijn kinnebaard, — Hand\'ling, waar een ernstig fronsen Van het voorhoofd zich mee paart:

„Stel je voor, \'k heb met zoo\'n hette

Kens vijf uren gemarcheerd;

\'t Was wat! Maar — in mijn carrière Dient bepaald geobedicerd.quot;

„Nou maarquot;, spreekt de paardenkooper

Op zijn ouden ruzietoon, —

En zijn pet, heel schuin gestooten,

Dekt zijn hoofd niet, maar zijn koon, —

81

„Nou maar, wat wou jullie praten!

\'k Leg hier de verklaring af,

Dat ik eens een dag beleefd heb,

Dat een perd geen schaduw gaf.quot;

,,\'k Was op weg; ik wou wat schuilen

Achter \'t perd, maar, ja! toen scheen -\'t Is zoo waar, als ik \'t je zeg, hoor! — \'t Zonnelicht er dwars doorheen.quot;

„\'k Weet nog wel,quot; zegt nu het bestje,

En het bruine bovenvlak Van haar hand loopt langs haar neus heen Dat de musschen van het dak

„Zoo maar morsdood kwamen vallen ,

Doe ik nog een meiske was;

En het vee kreeg \'s zeutners koeken,

Want er ston geen spiertje gras.quot;

„Ja, enfin!quot; zoo spreekt de hand\'laar

In een snellen woordenvloed:

„Zie je? een glaasje grog van bessen. Straks in \'t Posthuis, dat doet goed.quot;

„Ik ben altijd reizend, zie je ?

Nu, enfin! dan kent men dat.

Grog of Beiersch, — prachtig! heerlijk! Van dat Beiersch, frisch van \'t vat!quot;

„Och!quot; zucht nu de burgerjuffrouw,

„Lieve minsch! \'k bin sou verhit;

\'t Mot wel sijn, sou \'k haast gelouven, Da \'k sou an de sonsij sit.

„Op uws plaassie is \'t nog beiter.

Maar hier zweit een minsch zich doud, \'k Mot u seggen: van mijn handen Loupt een plassie in me schout.quot;

32

Van de hette spraken allen, —

Maar die eene, stijve nuf?

Wel, die zei daarbij maar telkens,

Met haar zakdoek waaiend; p f!

In meer dan éénen zin, maar ook door dat besluit

Gaat dit verheven dicht gelijk een nachtkaars uit.

{Ernstig en los, bij L. F. J- Haspels Lanrillard, (1830

te Amsterdam).

JAROMIR TE PRAAG.

Een Oud-Student, dien \'k Jaromir zal noemen,

Ken Theoloog, befaamd aan IC a re Is \') School te Praag Vóór twee paar eeuwen, mocht zich roemen Van een gezonde maag;

Maar ach, zijn beurs lag ziek! De Wissel veertien daag Ontbrekend, was \'t crediet verdwenen

liij Schacher-Ephraïm, zijn weibeklanten buur; Het, anders lokkend, etensuur Dreef Jaromir \'t Boheemsche Athenen

Als een verstootling uit; en bergwaart sloop hij voort. Op \'t eenzaam pad in de overlegging niet gestoord: Hoe met een platten bull een maaltijd te vereenen.

De reiszak, dien hij wandlend droeg,

Was licht genoeg En kon hem weinig hinder baren :

Een Plautus ^ï) en \'t Studenten-zangboek waren Het meest omslachtig deel van \'t pak,

Dat in \'t herbergzaam juchtleer stak.

Hij zweette niettemin! De rommlende ingewanden,

Schoon bol van enkel wind,

Bezwaarden onzen vrind In \'t lest tot flauwens toe, — als over de akkerlanden Zich \'t avondkoeltje, net van pas, vermeien ging En hij \'t, met open borst, op dorre lippen ving.

\') Keizer Karei IV, de stichter (1348).

²) (De gedichten van) een beroemd blijspeldichter.

o O oo

Dus nieuwgesterkt, jaagt weer zijn blik den kring\'

Rondom hem zoekend af.

Een dorp verheft zijn daken Rechts, tusschen ooftgeboomt\'. Links breidt zich aan den weg Een perk uit, voor de leuze omsingeld met een heg.

Die hier zijn handwerk drijft, vaart best, wanneer de zaken Der boeren slechter gaan, en droes of runderpest Haar zetel in hun stallen heeft gevest.

Dan is hij daaglijks hier als anatoom te vinden En pleegt de kraaien aan zijn mildheid te verbinden.

Hier valt thans Jaromir nabij de heg in \'t oog,

Wat fluks het radertuig van zijnen geest bewoog En zijn verbeelding spande: „O schat, waarmede een Heilig\' Mij redding biedt!

Gespijsd, gelaafd voor niet! Voor niet Gekoesterd als een prins, rust ik den nacht door veilig In gindsche herberg!quot; riep hij uit.

„Wat vond hij dan?quot;

Iets, wat bij u of mij de hebzucht niet zou tergen:

Twee paarde voeten en een koestaart vond de man.

Hij spoedt, ze bij zijn Plautus weg te bergen.

En stapt nu, trotscher dan een haan,

Op \'t uithangbord der „Zeven Slapersquot; aan.

„Heer waard, een goeden schotel eten!

Maar geen getalm! ik val wat haastig, moet ge weten.

De wijn — van \'t beste vat — begrijpt gij!quot;

In dien toon

Houdt Jaromir het vol, — eet, drinkt, dat elk zich wondert, — Schimpt, scheldt er tusschen met een basstem, of het dondert, En snauwt nu: „Wijst me een bed!quot;

Het loon

Van die, bij \'t nachttoilet, zich naar zijn laarzen bukte. Voorkwam het dienstbewijs: een treó.

Die klinkt! waarmee De ongure gast, wiens zool zijn lenden drukte,

Te kooi sprong.

m. en L. LEOPOLD, Sleutel, it, 4c rlruk. 3

\'64

\'t Machtwoord: „Grijp!quot; besloot hierop de klucht,

Terwijl de laarzen, als twee zwaluwen, de lucht Doorscheerden; en \'t gordijn viel neder.

Den andren morgen rees het weder

Met d\'aangebroken dag. Een schrikkelijk rumoer Van trapplend klossen op den vloer,

En „Laarzen! laarzen!quot; tot men admloos komt geloopen.

„Gaan de ezelsooren hier te negen uur eerst open?quot;

Die vraag gold d\'eigen hals van gistren. Wit als krijt,

Staat hij en gaapt met mond en oogen even wijd.

De laarzen laat hij slippen: uit de deken

Van \'t veldbed, waar de bulderbas Na zijn gemaakt alarm weer ingedoken was.

Zag Jochem een ontzettend voorwerp steken.

En keerde in \'t volle zweet, dat hij van angst vergoot.

„Helpe ons Sint Nepomuk! wat is mij wedervaren!quot;

Berst hij in \'t einde los. „Ik kom . . . daar kijkt een poot — Een paardepoot met lange, zwarte haren Kijkt uit het bed van onzen Gast!quot;

„Loop naar de pomp, en drink u nuchtren, kwast!quot;

Voegt hem zijn Meester toe; maar naadrend, om de kamer Van Belzebub op zijn beurt in te gaan,

Vergeet hij niet, een kruis te slaan,

En, bleef hij op den drempel roerloos staan.

Begon ook hem het hart te kloppen als een hamer,

\'t Had dubblen grond: niet één — twéé hoeven staken \'t bed Thans uit! — Hij komt terug, onmachtig, dat hij stamer\' Van \'tgeen hij zag, en zwijgt geheel verplet.

Toch moest een Derde nog gaan kijken!

Een Invalied, naar \'t land in rust verzet.

Zijn knevels streek hij op; zijn kuif rees zonder strijken Vanzelve omhoog, zoodra hij binnenkwam En, bij twee hoeven, nog een langen staart vernam. Die kwisplend heen en weder speelde.

Weg liep ook nommer Drie! en \'t scheelde

De Waard alleen, zoo liep het huis leeg. Voor \'t ontbijt Bezorgd, laat Jaromir aan hem geen vluchtenstijd.

Met huivrende angst gediend, roert deze nu zijn kaken Vannieuvvs, — tot hij beveelt, de reekning op te maken.

De Waard, bij dit gebod, voelt zijn bevrozen bloed Straks weder tintiend slaan in de Aren,

Daar \'t blijkt, dat zonder hem de Vijand heen zal varen.

Hij wil erkentlijk zijn; ook valt hem in: \'t Waar\' goed.

Zich daar beneden voor den nood wat gunst te sparen.

Dus antwoordt hij: „Genadig Heer!

Dat kost en drank alhier tot uw beschikking waren ,

Is plicht geweest, en \'t strekte mij tot eer,

Bleev\' deze kleinigheid de vriendschap onderhouen.quot;

„Goed!quot; spreekt de Gast, „het zij. — Dit zal u ééns niet rouwen.

Heer Waard! — Wij zien elkander weer.quot;

{Gedichten, bij A. C. Kntseman A. C. IV. Staring. (1776—1840).

ie JJaariem).

ZOMERAVOND.

Wij hadden gestoeid en gelachen

Als kindren, wild en blij,

En zaten nu neer op den bergtop.

Gezellig zij aan zij.

De zon goot, reeds dalend ter kimme,

Een zee van purper uit,

En in de vallei, in het dorpjen.

Werd de avondklok geluid.

We hadden gestoeid en gelachen,

Gedarteld, ongestoord,

Nu zaten wij stil en eerbiedig.

En niemand sprak een woord.

Een adem van heiligen vrede

Drong door in ons gemoed,

En in plechtige stilte bracht ieder Der zon zijn avondgroet.

3\'

8(i

Maar wij, onbezorgd en vol leven,

Wij lachten spoedig weer.

En daalden met luide gezangen Langs \'t steile bergpad neer.

Daar lag op de helling een landgoed.

Gekleurd door \'t zonnegoud,

Met bloeiende rozen omgeven En statig beukenwoud.

Men sloot er voorzichtig de vensters

Voor de avondkoelte dicht,

Bevreesd voor den jeugdigen kranke Met mager, bleek gezicht.

Die zag naar de gloeiende stralen

Van \'t stervend avondrood.

Al luistrend naar \'t luidende klokjen,

En denkend aan zijn dood.

[Gedichten, bij S. en IV. IV. van Nooten C. P. Tiele. (1830

te Schoonhoven),

VROOLIJK LEVEN.

Waar is mijn citer toe bereid? Wat klanken wil ze geven?

Wat zing ik, daar een ander schreit? De vroolijke blijgeestigheid Is \'t leven van het leven.

Wat laat zich \'t volk door ijdlen schrik En mijmerende zorgen Beknellen? Vrienden, doet als ik: Gebruikt toch \'s levens oogenblik.

Zoolang de dood wil borgen.

Zoudt gij gestaag bekommerd zijn? Zou druk uw vreugd besnoeien?

Neen, neen! Verdrijf die boezempijn: Ge woont zoo ver niet van den Rijn, Waar muskadellen groeien!

7

Ó\'t Ol

Hoeft gij geen kleeren nochte kost Van goede lión te prachen:

Wat scheelt \'t u, hoe de wereld host ?

Waar Herakliet om schreien most,

Most Demokriet om lachen.

Maar, zegt gij, och! het weer wordt zwaar,

Ons dreigt een felle donder! —

Geen nood! ai, beidt een luttel maar:

De nevel scheurt, de lucht wordt klaar.

Het onweer is al onder.

Dan — \'t licht is ook aan \'t ondergaan.

De nacht zal u benarren. —

Mij niet, nu komt de blanke maan Met haar vergulde horens aan En honderdduizend starren.

(Gedichten bij S J. Baalde te Amsterdam). //, C. Poot. (1689—1733).

TWEE OOSTERSCHE ZINNEBEELDEN,

I.

„Zijt gij amber?quot; sprak een wijsgeer Tot een nietig klompje stof.

Dat door zoeten geur hem trof. —

„Neen!quot; was \'t antwoord van het klompje,

„Maar ik woonde een korte poos In gezelschap van de roos.quot;

H.

De glans en de vreugd van \'t herbloeiende jaar.

De roos en de nachtegaal minnen elkaar.

En nergens is liefdegevoelen oprechter.

En nergens een paar aan elkander gehechter.

Zoo haast als de schoone haar tooisels ontvouwt,

Klinkt \'s minnaars gezang door het geurige woud,

En als zij zich kleedt in haar prachtigen luister.

Dan plengt hij zijn tonen bij dag en bij duister.

En, als zij verwelkt, — ach! de schoonheid is teer! —

Dan hoort men in \'t loover geen nachtegaal meer.

(Gedichten, hij A\'. L. Ledeganck. (1S05—1S47).

/. S. Van Doosclacrc te Geut).

DE HANDDRUK,

O, tintel\' uw hart in den druk van uw hand;

Ik dank voor een vinger twee, drie!

Ik walg van een kneepjen, koket en pedant,

Een pink van een man van genie . . .

En, vrindlief, uw bevende, klevende hand Is waarlijk mijne antipathie!

Verstijve de hand, die den hoveling speelt:

Beleefde, verneedrende hand!

Verdorre de hand, die verraderlijk streelt:

\'k Voel liever een klauw of een tand!

Den handdruk, die louter „een gunstjenquot; verbeeldt,

üien wijs ik bepaald van de hand!

Ik weiger uw handjen, zoo keurig en teer,

Mij angstig en huivrend geboón!

Ik vraag u geen handschoen: ik weiger die eer,

Al waart gij Jouvin in persoon!

Uw harige rechte, mijn Bello! zegt meer,

Dan \'t pootjen zoo keurig, zoo schoon!

Een hand zonder zenuw of leven of kracht,

\'t Is onzin, \'t is laster, verraad!

Een ledige vorm, dien de liefde veracht.

De vriendschap, de geestdrift versmaadt!

De hand, die mij treft, die mijn lijden verzacht.

Die hand zij een druk! zij een daad!

Neen, \'k vraag u geen woorden, geen ijdel verhaal:

Uw hand zij mij tolk van uw hart!

Uw handdruk, mijn vriend, zij welsprekende taal Bij weerzien in blijdschap en smart!

Ja, teeder en trouw, of veerkrachtig als staal —

Uw hand zij de tolk van uw hart!

{Dichlwerkcn, bij Gebv. Kraay P. A, De Géncstct, (i H29—1S61).

te Amsterdam),

39

DE GOUDEN BRUILOFT.

Twee kinders uit éen dorpje: Zij gingen school te gadr;

Nu was \'t hun gouden bruiloft, Zij zaten naast elkaar.

En nicht en neven kwamen In bonten feestdos uit;

Des bruigoms oude zuster, De broeders van de bruid.

Hij streek zijn zilvren lokken En zeide stil tot haar;

„Zoo zaten we aan ons bruiloft „Met wit gepoederd haar.quot;

En de oude vrouwe lachte En zei aan d\' ouden man:

„Dat is zoo lang geleden, „En weet gij daar nog van?quot;

Zij zaten aan de tafel.

En zang en kout begon:

Zij zong het oude liedjen. Het eenig, dat zij kon.

Zij zong niet luid, niet helder: Zij zong alleen voor hem;

Was \'t de ouderdom, die beefde In hare trage stem ?

Een traan zwol in zijne oogen, Hij glimlachte en hij dronk:

Hij dacht aan \'t kleine meisje, Dat ze eens in slaap zoo zong!

Och! \'t was hun eenig kindje. Het groeide in schaatrend spel —

Dat is zoo lang geleden.

En \'t heugt hem nog zoo wel.

40

Op zijne knieün zat het En speelde met zijn ring

Of met de gouden keten,

Waaraan zijn uurwerk hing.

En vader lachte, en moeder Zei, dat hij \'t kind bedierf. —

De koorts kwam in de woning:

Het kleine meisje stierf.

Toen gaarden zij haar kleertjes En \'t kinderspeelgoed op:

Een paar versleten schoentjes.

Een valhoed en een pop.

Daar lag \'t gesloten grafje,

Daar stond het kleine kruis.

En vader zat bij moeder.

En \'t was zoo stil in huis!

En lange, lange jaren Zijn sedert heengegaan.

En andre houten kruiskens Op kindergrafjes staan.

Nu was \'t hun gouden bruiloft;

De gasten waren heen,

En de oude vrouw zat weder Met d\' ouden man alleen,

Alleen na vijftig jaren:

Waaraan dacht de oude man?

Wat dacht zijne oude huisvrouw?...

Daar spraken zij niet van.

{Gedichten, bij J B. Walters Rosalie Loveling. (1834-1875).

te Groningen).

\'11

HET LIEDJE MIJNER KINDSHEID.

Wat in de kinderjaren

Het harte boeit en tooit,

Blijft eeuwig in \'t geheugen,

En men vergeet het nooit.

Als men \'t eenvoudig liedje

Van mijne kindsheid zingt,

Dan denk ik aan de liefde,

Waarmede ik was omringd, -—

Dan denk ik aan de stemme,

Die \'t liedje klagend zong.

Wanneer de zonne daalde.

Wanneer het maantje blonk,

Wanneer de sterren schenen,

Wanneer de zwaluw zweeg En alles op den buiten In zachte sluimring zeeg.

Het lied weerklonk zoo troostend

In halve duisternis.

Gelijk de zucht van \'t windjen In \'t hangend waterlisch.

Het wiegde \'t hart in ruste,

Gelijk het zoet gezang Van \'t klokjen in de verte Bij zonnenondergang.

O zachte en stille tonen!

Gij hebt mij vaak ontroerd En in vervlogen dagen Van heil teruggevoerd.

O oud, eentonig liedje,

Hoor ik u thans niet meer,

Toch klinkt gij in mijn harte Zoo helder als weleer.

(Gedichten, hij J. B. Welters Virgiuic Lovcling. (1836

Ic Grotüngeti).

42

VRIJHEID.

Het kopje in de veertjens,

Zoo donzigjens fijn,

Wat is wel uw krankte,

Zoet vogelijn?

Het kopje in de veertjens,

Wat zaad men u strooi\',

Hoe zacht ook uw nestjen,

Hoe weeldrig de kooi!

„Ik hoor ze daar fluiten

„In \'t ruim van de lucht,

„Tk hoor ze daar zwieren „In klepprende vlucht!

„O, mocht ik ze volgen

„Bij \'t juublend geschal „Van twijgen op twijgen „Langs heuvel en dal!

„O, mocht ik ze volgen „In \'t verre verschiet,

„\'k Ontplooide er mijn wiekjens,

„Ik zong er een lied!quot;

Het kopje in de veertjens,

Zoo donzigjens fijn.

Wat is wel uw krankte.

Zoet vogelijn?

(Nieuwe Gcdifhtcn, bij J. C. Lokman Jr. //. J, Schimmel,

te Amsterdam^..

43

HET GENEZEND MAAL,

\'t Zat Klaas in d\' onderbuik: hij wou gedurig sterven!

Maar \'t liep in \'t achtste jaar,

Hij kwam er niet mee klaar,

En neefje niet aan \'t erven.

Zijn vrienden lachen: ongestoord Gaat hij terwijl met sterven voort.

Tot eindlijk slaagt (voor \'t minst naar zijn gedachten),

Waarop hij ze al zoo lang liet wachten.

Eens \'s ochtends luiert hij; men komt aan \'t bed: „Wel, man, Hoe is \'t?quot; - „Gedaan! - \'k ben dood!quot; - „Dit van uzelv\' te hooren.

Geeft troost! - Ge ontbijt toch mee? - Een lijk, dat spreken kan. Heeft wist ook d\' eetlust niet verloren.quot;

„Ontbijt! — toen \'k leefde, had ik boeken, vol van \'tgeen „De dooden spraken! Dat zij aten ? noem er een,

Waarin dat staat! mij kwam het nooit te voren.

Dus — weg, verleider! \'k wil een Doo met eere zijn.quot;

Hij zegt het, houdt het vol, — heet Vrind en Dokter zwijgen.

En kost, noch drank, noch medicijn Is onzen Klaas in \'t lijf te krijgen.

Begraven moet men hem; dit eischt hij met geweld.

Wat zou men doen? Een klein vertrek werd tocgesteld.

Gelijk een Grafgewelf. Drie Kisten langs de wanden.

Waarop men naam en sterfdag leest.

Verkonden, wie er eerder zijn geweest En sluimren, bij den schijn van lampen, die daar branden.

Intusschen was met een bedeesd gezicht De droeve mare aan Klaas bericht.

Dat vroeger reeds de Dood naar andere offers tastte En elk onthutst is van het plotslijk sterfgeval Dier tafelvrienden, drie in tal.

Waarmee hij zich, een week vóór hem zijn eind verraste.

Nog op een Mosseltjen, in \'t Zeeuwsche Jacht, vergastte.

„Die Mossels! ja, daar heb je \'t al!

Die deden \'t ons!quot;

4-1

„Het kon licht wezen!

Wij gisten \'t mee en spraken af,

Dat, daar u \'tzelfde lot hier wegnam, ook na dezen

Een zelfde Graf U saam vereenen zou. Gij maakt dus nog op heden Het Viertal vol, met hen, die u zijn voorgetreden.quot;

De nacht kwam aan, en Klaas werd, naar zijn wensch, gebracht, Waar reeds in iedre kist een Levende op hem wacht.

Stil was \'t een klein half uur; daar slaat de stadsklok negen;

Metéén begint Vriend Dirk zich te bewegen.

„\'t Is etenstijd; waar of de Koster blijft!quot;

Gromt hij, als in zichzelv\'. Eene echo volgt — van woorden

Uit Heins en Jaspers kist; „Ik wed. Sint Velten drijft Hem weer zijn kroegen langs!quot; — „„De Grafprovisors hoorden Zoo\'n lap te ontzetten, als hij Dooden hongren laat!quot;quot;

„Vergiffnis, Heeren!quot; spreekt hij zelf, die binnen staat. Hij brengt een tafeltjen; hij dekt het: uit den oven.

Snikheet geland, zendt een Pastei haar walm naar boven.

Haar geur in \'t rond; een smaaklijk toebehoor Omringt ze, en, wekt zij dorst, daar staat de Lankhals voor.

Dirk, Hein en Jas hun kist uit! „Welkom, Klaasje!

Gij óók hier, na die Mossels? \'k Drink een glaasje

Te meer deez\' avond, op ons weerzien, oude Vrind! —

Maar hoe zoo roerloos? toch niet blind? —

Kijk! ik ben Dirk — die Hein — en die Jas! — Op de beenen! Uit liw maag zijn de Mossels vast verdwenen.

Gelijk uit de onze, toen wij, boven, zijn gekist.

Het Maal wacht; kom!quot;

„Dat \'s meerder, dan ik wist,quot;

Zegt Klaas, „dat Dooden eten!

Maar, als liet zijn moet, \'k ben het kauwen niet vergeten, En, bleef ik weigerig, om \'t, na mijn eind, te doen.

Ik hield, als Doó, zoo \'k meende, mijn fatsoen.quot;

Zij zitten aan; zij leegen bord en beker.

En \'t einde spreekt vanzelf; voor Klaas was door d\'apteker

45

Ëen spiritus bezorgd, die, in zijn glas geplengd

Met handigheid, hem tot bezinning brengt--

En radikaal geneest! — Helpt Eskulaap de zieken Prozaïsch traag — zijns Vaders \') hulp heeft wieken!

(Gedichten, bij A. C. Krnseman A. C. /K. Staring. (1776 -1840).

te //(lariem).

BUITENLEVEN.

Die (f onrust niet in \'t hart en heeft, Leeft zalig, nis hij buiten leeft.

Gelukkig mensch, wien \'t is gegeven 13ij \'t vreedzame en onnoozle vee,

Dat nooit noch kwaad, noch onrecht deó, In \'t veld zijn dagen af te leven! De bloemenkrans^braveertMe gouden kroon,

Die \'s konings zorg bij nacht doet waken.

Geruster zit men onder daken.

Van riet gebouwd, dan op den hoogen troon.

O! hoe pleizierig is \'t, te kruipen Ter kooie op eenen veedren zak In \'t landhuis, onder \'t lage dak.

Wanneer de regenvlagen druipen,

Een koele wind in hooge beuken ruischt!

De krekel, die geen zorg wil dragen Voor winter, zingt uit ruigte en hagen.

Totdat men wordt in zoeten slaap gesuisd.

Daar ligt me\' en ronkt en droomt in vreden!

Niet als de vorst, die onverwacht Uit zijnen slaap springt, en bij nacht Het klamme zweet vindt op zijn leden.

Omdat hem docht, men stak hem naar het hart, — Maar — hoe het veld begint te gelen,

Hoe in het groen de geitjes spelen,

Hoe Bloem erts fluit de nachtegalen tart.

\') Apollo,

4(5

De hofhond bast met zijnen makker; Wanneer de huisman \'s morgens vroeg Vóór dag met omgekeerden ploeg, Al zingend trekkende ten akker,

Op zijnen guil \') voorbij de hoven rijdt, Dan waakt me en hoort de wakkre hanen. Die ons tot naarstigheid vermanen. Gelukkig mensch, die zoo zijn jaren slijt!

Men opent vensteren en deuren,

Men ziet de starren dun gezaaid, Men voelt, hoe \'t westenwindje waait, Dat met een schat van versche geuren Van vlierbloem en violen suikerzoet. Van wijnruit, thijm en hagerozen.

Die als een rood scharlaken blozen, U in uw huis zoo liefelijk begroet.

Daar ziet men \'t bloode haasje loopen, Ginds zeilt de havik door de lucht, De klokhen raast en is beducht.

Dat hij haar komt heur kiekens stroopen; De tortel kirt, de zwarte lijster fluit,

Men hoort langs \'t veld de beesten loeien, Terwijl de dag begint te gloeien En langs hoe meer zijn licht te spreiden uit.

Men ziet den hof met vruchten prijken; Men zaait of plant of ent den boom. Of kweelt een deuntjen aan den stroom: Zoo gaat de zomermiddag strijken.

Totdat de zon, in \'t west aan \'t ondergaan, De schaduw rekt langs beemd en heide, En jaagt de beesten uit de weide Ter kooie met hunne uiers vol gelaAn.

Bij winter, als de waatren sluiten.

Wanneer het snerpen van de vorst Het land met eene harde korst Bedekt, dan blijft men in de muiten⁸).

\') Guil — werkpaard.

²) In de muiten = letterl. in de kooi, hier: t\'huis.

47

Mrii steekt de lamp heel vroeg des avonds aan,

De deeren zit er bij te spinnen,

Men sluit den lauwen zomer binnen lin laat gerust den winter buiten staan.

Dan groeit het roet in schoorsteenhoeken,

Dan knapt de harde beukestam En roost de schenen met zijn vlam.

Terwijl men gaat te gast in boeken;

Men braadt in de asch kastanjes of vertelt Elkander sprookjes; zoo met vreden Verwacht men weer de zoetigheden Der zomerzon, die koade bergsneeuw smelt.

Dit leven loofden alle wijzen,

Dit haagde Cats en Westerbaen,

Die prijzen \'t ons met verzen aan;

Dit leven zal ik altijd prijzen.

O! dat het lot mij zulk een leven gaf!

Mijn zanglust zou veel schooner bloeien En met de wilg aan \'t beekje groeien:

Gelijk een zwaan leide ik het leven af.

Gelukkig menself, wien \'t is gegeven Bij \'t vreedzame en onnoozle vee,

Dat nooit noch kwaad, noch onrecht deé,

In \'t veld zijn dagen af te leven!

De bloemenkrans braveert de gouden kroon.

Die \'s konings zorg bij nacht doet waken.

Geruster zit men onder daken,

Van riet gebouwd, dan op den hoogen troon.

{Duytiche Lto\', te Ainsteniam). y, Luyken. (1649—1712).

EEN KUNSTSTUKJE,

I.

Kom! ik wil-je, als Kunstje, leeren, Hoe een Perzik \'t lekkerst smaakt!

4S II.

Eerst moet gij ..aar lang begeeren,

Eer ge tot den pluk geraakt;

Hebt ge lang clan haar bekeken,

U vermeid in vorm en kleur,

Recht genoten van haar geur,

Dan moet gij het steeltje breken, —

Dan haar brengen naar uw mond, —

Dan . .. djlt zeg ik u terstond!

HL

Dan — wanneer ze haast de tippen Van uw lippen Sappig aanraakt... en gij ziet,

Eér zij in uw mond gaat slippen.

Dat uw vrouw of dat uw kind,

Dat uw liefste of dat uw vrind U bespiedt . . .

Moet ge uw perzik laten glippen —

In zoo\'n mondje welbemind!

IV.

Maakt ge dein mijn Kunst te schande . . .

Zegt ge dan niet, één, twee, drie,

„Dat nooit Perzik in den lande U zóó lekker smaakte als die. ..quot;

Dan verbeur \'k een volle mande!

{Al de Volksdichten, bij G. L. Funke J. P. Heije. (1S09 - 1876).

te Amsterdam).

HET GESCHENK,

Bood dikwijls Japiks schaamle grond Hem knollen, smaaklijk en gezond.

Een teelt nochtans, als nu gerooid. Zoo groot, zoo zwaar! — hij dolf ze nooit; Wie ze ook te zien kreeg, vreemde of buur, Elk riep: „\'t zijn wondren der natuur!quot;

4i)

Maar wat nu (ja, daar wrong de schoen)

Wat met dit puikgewas te doen ?

Dat onze Lieve Heer het niet

Voor arme lui zoo groeien liet,

Dit leed geen twijfel. — Iedereen

Dacht toen als Jaap. \'t Is lang geleOn. —

En (\'t merk almee diens ouden tijds) Monarchen golden nog hun prijs.

Men zag niets groots, niets ongemeens. Of aan een koning dacht m\' op eens. Zoo wekte ook nu een groote raap Het denkbeeld van zijn vorst bij [aap.

Die vorst (het Hoofd van \'t • Lelierijk, Met name de Elfde I,odewijk) Was buitendien een duchtig Heer,

Die \'t groot geboefte ging te keer En knappe kleintjes vaak verhief:

En daarom juist had Jaap hem lief.

Zoo kiemde er in zijn brein een plan;

Doch (Dames, hoort, hoe braaf een man!) Eer hij iets zetten wilde op touw.

Kwam hij gulhartig bij zijn vrouw.

Hij vroeg heur raad en wijs van zien:

Geen zegen, wist hij, zonder dien.

„Onze akker, liefste! droeg (niet waar?) „Een prachtig knollensoort van \'t jaar; „Een kost, niet voor een boerenmond, „Neen, waard, dat ze op een hofdisch stond; „Mij is \'t, als riep mij elke raap: „„De koning moet me proeven. Jaap!quot;quot; —

„Juist, manlief! (viel ze hem in \'t woord) „Iets heerlijks bracht ons landje voort; „Wel zijn we verre van Parijs,

„Doch, ja, zoo\'n spijs is koningsspijs;

„Hoor, schiet het keurigste uit den hoop „En vent het aan het hof te koop.quot; — M. cn i,. I.nopüi.i), Sleutel, II. 4c dnik

50

,,„Te koop! (hernam hij, half te onvreón,

Maar lachte er gauw weer overheen)

„„Uw zuinige aard doet, wijfje! u eer;

„„Doch \'t geldt hier, schat! \'s rijks Opperheer: „ „Wat.. . zoo de vorst van onzentweeg „„Het beste ten geschenke kreeg?quot;quot; —

„Wel, kostlijk! (zei ze) wijs bedacht!

„Zijn Hoogheid een present gebracht!

„Of ook de man verblijd zal zien,

„Want zoo iets schoons... nu, wacht, misschien.

„Doch ga, mijn Japik! en onthou,

„Dat ge ook den vorst groet van uw vrouw.quot; —

Mèt ging de boer vol vroolijk vuur Aan \'t knollen kiezen in zijn schuur:

De grootste lei hij naast zich neer.

Zocht flus daaruit de grootste weer,

Ivoos toen nog eens en nam een zak,

Waarin hij niet dan reuzen stak.

En \'s andrendaags bij \'t ochtendrood Met luttel reisgeld en wat brood Verliet hij \'t huis, tevreón en vlug, (De zeldzaamheden op zijn rug)

Door Grietje van een heuvelhoogt\',

Zoo ver ze kon, nog nageoogd.

Aanvanklijk viel hem \'t reisje mee;

De lucht was helder, \'t land in vree.

Wierd soms de zak wat zwaar, hij koos Een plek in \'t lommer, sliep een poos Rn droomde, dat een hof vol pracht Verbaasd stond van zijn knollenvracht.

Dan ging hij weer met verschen moed Van vroeg tot laat vooruit de voet;

Maar de ijver vergde \'t lijf te veel;

Zijn kracht verging, ze week geheel,

Zijn beenen weigerden hun stut:

Krank zeeg hij neder in een hut.

51

Van huis en krank, dat \'s dubbel krank! Wat woog — wat viel de tijd hem langk ! Maar liefde woonde in de enge stulp; Zij schafte raad, rust, spijs en hulp, F,n, zonder lekkers uit de ap\'theek, Was Jaap hersteld in ééne week.

Ziek, had hij reeds zijn plan vergooid; Nu, kras weer, vond hij \'t fraai als ooit! Nieuw leven tintelde in zijn bloed: Na krankte smaakt eerst \'t welzijn zoet! Hij liet zijn dank aan \'t gastvrij dak En toog weer voorwaarts met zijn zak.

En blijde liedjes hief hij aan.

En deuntjes floot hij onder \'t gaan;

Maar (korte vreugd!) de dag verging,

Daar zag hij iets — een leelijk ding,

Waar menigeen de koorts van kreeg! — Hij zag en schrok: zijn beurs was leeg.

Daaraan had Jaap (\'t is de oude klacht)

Bij al zijn blijheid niet gedacht.

Wat nu? Ja, wat? Geen geld, geen spijs,

En ver van huis en van Parijs!

Dak, dek — daarbuiten kon hij nog —

Maar eten, eten moest hij toch.

Inmiddels werd het (wreede plaag!)

Volslagen oproer in zijn maag:

Of hij al slurpte uit beek en vliet,

Te paaien was de honger niet.

Hij stak — maar \'t pijnde hem verbruid -

Uit nood de hand tot beedlen uit

Doch elk, dien hij een penning vroeg, Vroeg bot daarop weer, wat hij droeg: En zei hij \'t — „schaam je!quot; was het dan Foe! beedlen! eet jou knollen, man!quot; En, dorst hij reppen van \'t present. Dan was het lachen zonder end.

52

Mismoedig, flauw en afgesloofd,

Zat, zuchtte, krabde hij zich \'t hoofd.

„Dood (zei hij) kan ik toch niet voort;

„Dan komt geen enkle knol, waar \'t hoort.

„Welaan, mij met een deel gevoed!

„Zoo krijgt mijn vorst nog iets! Ja, \'t moet!quot;

En na dit droef, maar wijs besluit,

Schoot hij, wat minder gaaf scheen, uit, En, ging \'t hem ook aan \'t hart, hij at Bij \'t maangegloor een beet of wat. „\'t Is zonde!quot; riep hij tusschentands, „Zóó lekker smult geen koning thans!quot;

De zon, toen ze in het Oost verscheen.

Vond Jaap weer vlijtig op de been;

Maar ver verwijderd (droef gevoel!),

Nog dagen verre lag zijn doel;

En, of hij langzaam ging of ras,

Zijn eetlust hield gelijken pas.

Zoo zag aldra de tweede dag Denzeifden strijd, dien de eerste zag;

De maag wou spijs, kreeg niets, werd boos. Dwong, eischte . .. nog weerstond m\' een poos; Maar, bij verdrag, trok, haar ten buit. Op \'t laatst een knol den zak weer uit.

Die nederlagen — wat hij vocht —

Jaap leed ze telkens op zijn tocht;

\'t Was weg, dat schouderkrommend pak; Hij droeg op d\' arm den schralen zak, En, zuchtend, wischte hij er vaak Ken traan mee van zijn dorre kaak.

In \'t einde, raadloos van verdriet.

Daar speurt hij torens in \'t verschiet.

Hij trilt, hij vraagt: o blij bericht!

Ja, \'t is Parijs, dat ginder ligt!

Parijs, o vreugde! en \'s konings hof!

Hij heeft nog éénen knol, God lof!

53

Slechts éénen knol, maar — welk een knol

Van de antlren allemaal tien bol!

Eene aardvrucht zonder haars gelijk!

Een olifant in \'t plantenrijk I

Een knol, als Reekers, zoo \'k vertrouw,

Een paradijsknol schildren zou.

Een etmaal reeds had Jaap gevast En, smakkend, vaak dien knol betast; Een duivel (scheen \'t hem) dreef hem aan, Het graag gebit er in te slaan;

Doch „neen!quot; dus riep de brave steeds, „\'k Verslond veeleer mijn eigen vleesch!quot;

Nu voelde hij geen honger meer.

Maar vloog den weg langs als een veer; Al nader glansden trans en tin,

Dra hupte hij de stadspoort in;

Men wees den blijden man het pad.

Zoodat hij \'t hofplein flus betrad.

Hest trof hij \'t. Juist viel \'s konings oog Op Japik, toen hij binnentoog;

Hij hoorde, dat de boer hem vroeg,

Slechts hem wou toonen, wat hij droeg; \'t Bevel weerklonk, en Jaap verscheen, \'t Nieuwsgierig hofvolk om hem heen.

Nauw had de boer den vorst gezien, Of needrig bogen zich zijn knicn; Hij beefde; maar een milde blik Gaf Japik moed, verdreef zijn schrik;

Straks dorst hij spreken. Klonk het plat, \'t Was, of men toch er schik in had.

Welk pronkgewas zijn knollenveld

Van \'t jaar hem schonk, werd eerst verteld,

En hoe \'t hem voorkwam en Margriet

(Die wel Zijn Hoogheid groeten liet),

Dat iets zoo keurig en /00 vremd

Voor \'s konings tong slechts was bestemd.

54

Zijn reis, zijn rampen volgden toen: Wat bittre nood hem dwong te doen; Moe hij gevast had, dood bijkans. En rammelde van honger thans. (Een ronding, uit zijn vest gehoord, Bekrachtte zeer van pas dit woord.)

„Maar (riep hij eensklaps, blij vervoerd,) „Dit, dit toch bleef onaangeroerd! „Een veldmirakel, nooit gezien,

„Mag ik mijn grooten koning bión!quot;

En met een triumfanten lach Trok hij de prachtraap voor den dag.

De vorst nam ze aan met gul gebaar,

Keek, woog ze, of hij een kenner waar\': „\'t Is (sprak hij) boertje, een oogenlust; — „Doch spijs behoeft ge, spijs en rust; „Verkwik u. — Dienaars! helpt den man! „Tot morgen, vriend! Ik spreek u dan.quot;

Jaap stond verrukt. Des konings taal Beviel hem zeer, niet minder \'t maal;

Want, dra geplaatst bij bord en flesch,

At hij voor vier en dronk voor zes.

Totdat hij wierd naar bed getorst.

Een liedje zingend op den vorst.

En \'s andrendaags, goed uitgedut,

De kracht door forsch ontbijt gestut,

Zocht Jaap, dien \'t harte huiswaarts trok, Den vorst weer, — klaar met pak en stok -En dankte, dankte duizendmaal Voor \'t lekker, overrijk onthaal.

„Vaarwel, braaf man! \'k waardeer uw trouw „Ga, leef gezegend met uw vrouw, (Zoo sprak de koning) „trek in vree:

„Neem dees gedachtnis van mij mee.quot;

En op zijn arm ving Jaap , ontsteld, Een zware vracht — een zak vol geld!

Hij gaapte en leek een beeld van steen:

Nooit zag hij zooveel schats bijeen.

„Droom, droom ik steeds? dampt nóg de wijn?quot; Maar \'t wichtig pak weersprak den schijn. Nu, lijke ook op een droom, wat kan, Ken geldbuil heeft het minst er van.

Dank stottrend, buigend — lang en diep — Verliet hij \'t hof. — Ken poos verliep,

Eer \'t denken hem weer vlotten wou. — Hij kocht wat tooipronk voor zijn vrouw En schafte zich een ezel aan ;

Geen man meer, om te voet te gaan.

Snel toog hij af, snel toog hij voort,

Door vreugde en ongeduld gespoord;

En eindlijk — heil hem! — „ja! dat is \'t!quot;

Zijn dorpje rijst uit de ochtendmist:

Waar ginds die rook het loof ontzweeft.

Daar toeft hem \'t liefste, dat hij heeft.

„furt!quot; schreeuwt hij, en een forsche schop Zet d\' ezel in een handgalop.

\'t Is Jaap, bij \'t schokken en den spoed, Als danst hem de afstand te gemoet;

Hij nadert: luid weergalmt zijn „hou!quot;

Jaap ligt in de armen van zijn vrouw.

Wat smaakten hem die kussen zoet!

Wat deden hem die tranen goed!

Wat klonk (schoon onverdiende grief)

\'t Verwijt om \'t lang vertoef hem lief!

Praal\' \'s konings slot met trans en tin,

Zijn hut was meer met Grietje er in.

Nu gaf hij haar zijn reisverhaal,

Van blijdschap warrende in zijn taal;

Vergeten waren nood en druk;

Hij meldde op eenmaal al \'t geluk,

En welk een schat hij medebracht,

En hoe de vorst ook haar bedacht!

56

En de oogen hel, de wangen rood,

Zag Grietjen al het kostbre ontbloot.

„Dank, (riep ze) Jaaplief! — Welk een vorst!quot;

En drukte Japik aan haar borst.

Nog eens zoo groot leek hem zijn schat,

Nu \'t vrouwtje er zooveel pret van had.

{Gezamenlijke Dichtwerken, bij si. Bogaers, (1795 -1870).

Km se man en Tjeenk IVillink te Haarlem).

AVONDWANDELING.

Als de avondzon in \'t nederzinken

Haar afscheidsgroet aan de aarde geeft, Het koeltje door cïe toppen beeft En paarlen op de grasspriet blinken, — Als \'t veld herademt, de omtrek geurt, Nog slechts een enkle vogel neurt, Eer hij zich toedekt met de vlerken, —

Als alles stil wordt, lucht en grond, Dan dool ik liefst de wandelperken. De dreven en de beemden rond;

Want heerlijk. God! zijn al uw werken,

Maar heerlijkst is uw avondstond. Dan kruis ik eenzaam door uw loover. Bekoorlijk R ij s w ij k ! op en neer En geef in \'t zwerven heen en weer Mij aan \'t genot der mijmring over.

Wat is die kalmte streelend zoet, Dat suizen en in sluimer zijgen. Dat plechtig stil en stiller zwijgen,

Die rozenkleurige avondgloed!

\'t Is, of de rust rondom ons henen Een zachter inborst in ons stort; \'t Is, of ons harte reiner wordt En wat er boos was, is verdwenen.

Een onbestemd en diep gevoel Ontwaakt en trilt er in onze Aren . . . Wie mocht dien indruk nooit ontwaren ?

57

Wien laat dat purprend Westen koel? —

Dan zweven als op donzen schachten Geliefde beelden om ons heen;

Dan wemelt droom aan droom dooreen En zielsgepeinzen en gedachten.

De ontroering grijpt ons in \'t gemoed,

Haars ondanks wordt de ziel bewogen;

Er klopt een heimwee in ons bloed;

Soms wisschen wij een traan uit de oogen,

Onwetend, wat hem drupplen doet.

{Gezamenlijke Dichtwerken, //. Tollens Czn, (1780—1856).

bij Hugo Suringar te Leeuwarden).

LENTEMORGEN.

Hoe schittert de zonne zoo helder,

Zoo kleurig de dropplende dauw!

Hoe zijt ge zoo geurig, gij geuren!

Gij, heemlen, hoe zijt ge zoo blauw!

Hoe koost ge onder \'t juublen der vooglen

Zoo lustig, gij vlinder en blom!

Hoe stuiven de sneeuwige bloesems Zoo dartel op \'t windeken om!

Mij duizelt, o vriendlijke Lente,

Van kleuren en geuren en zang.

En tranen verduistren mijne oogen ...

Mijn bede versmelt in mijn dank!

{Licht en Schaduw, bij y. L. Bejers Soera Rana [/. Esser \'//■.] (1845—).

te Utrecht).

INVALIDEN DER ZEE.

Daar liggen, geworpen op \'t zilte strand.

Vier oude ribben van pinken.

Doortrokken van teer, verweerd en verbrand. Met duchtig verroeste klinken.

58

Ze liepen van stapel zoo glad en vlug,

En sprongen van \'t strand op der golven rug, En werden wel vaak bedolven, —

Maar kwamen weer thuis niet den kostb\'ren buit, En zagen niet veel, jaar in en jaar uit,

Dan duinen en lucht en golven.

Nu liggen ze stil, waar het lot hen liet,

En \'t is nu gedaan met varen, —

De pit is er uit, maar het zeewater niet,

De pekel der zilte baren.

Daar babblen, gezeten aan \'t zilte strand,

Vier oude robben, en smoken.

Doortrokken van teer, verweerd en verbrand,

Met jichtige, stramme knoken.

Ze liepen de zee in, zoo rad en vlug,

Ze vlogen omhoog op der golven rug.

En werden wel vaak bedolven,

Maar kwamen weer thuis met den kostb\'ren buit, En zagen niet veel, jaar in en jaar uit.

Dan duinen en lucht en golven.

Nu praten zij druk over wind en weer.

De zee, de vangst en de prijzen,

En drent\'len, als kenners, het strand op en neer.

En zien er de pinken rijzen.

Zoo blijven zij stil, waar het lot hen liet.

En \'t is nu gedaan met het varen, —

De pit is er uit, maar het zeewater niet,

De pekel der zilte baren.

{Eigen //auril, 1S82, hij II. /gt;. Tjeenk Willink Jo. Je Vries. (1838

ie Haarlem\').

PUNTDICHTEN.

DU VEUWAANDH HOLI.ANDSCHE KRANSCHMAN.

Als ik het wel considereer.

Vind ik het Hollandsch detestabel;

\'t Klinkt dégoutant, abominabel... — „Ja, zeker... in uw mond. Mijnheer!quot;

59

OP HET OVKRUJDI\'.N VAN EEN\' LUIAAKIquot;).

De dood heeft luien Kiliaan Een onbetaalbren dienst gedaan,

Met van de moeite hem te ontslaan Van alle morgen op te staan.

BEHOUDEN TANDEN.

Het komt mij als geen wonder voor,

Dat sedert veertig jaren Koosje Geen enklen tand of kies verloor,

Want zij bewaart ze \'s nachts zorgvuldig in een doosje.

GEESTIG.

Wees geestig, dat is goed, Marlijn!

Maar \'k raad u, wil niet geestig zijn.

AAN TURPIJN.

De vroomheid, zegt ge, ontstaat uit domheid. O Turpijn! Hoe vroom moet gij dan zijn!

GRAFSCHRIFT VOOR EEN* LUIAARD.

Hieronder rust Sebastiaan,

Die nooit iets anders heeft gedaan.

{Puntdichten, bij C. L. Sc h U ij er /\'. G. IVitsen Geysbeek. (1774—¹ lt;quot;gt;33)-

te Amsterdam).

DE AKKERMAN,

(Uit een\' rei van den Pahvnedes.\')

Die in een liefelijke streek Bij \'t ruischen van een klare beek Zijn landhuis sticht en akkerwoning — Wat is dat een gezegend koning! Die nimmer vlamt op ijdlen lof En zijne lusten bij zijn hof

CO

Bepaalt en indrinkt met zijne ooien Den vooglenzang, die zich laat hooren,

Als de uchtenddauw als paarlen leit Bij druppels, hier en daar gespreid,

Op rozebladen, versch ontloken, —

Wanneer zich opdoen duizend roken En duizend kleuren voor het oog Van bloemen , als een regenboog,

Als Iris\' bruiloftskleed geweven :

Een schilderij, vol geest en leven.

Hij plant, hij poot of hij verzet.

Belaagt de vooglen met zijn net,

Of, overlenende met ijver.

Trekt spartelvisschen uit den vijver Met zijn gebogen hengelroó;

Of, is hij zulke spelen moe,

Hij spant zijn paarden in vóór \'t dagen En gaat met honden \'t knijn belagen,

Of rijdt bij klaren zonneschijn Door wegen, die gestrengeld zijn Als voormaals der Cretensen doolhof.

Hier bloeit een afgetuinde koolhof.

Daar lacht een beemd, een klaverwei,

Omsingeld met een boomenrij.

Men melkt der koeien uiers wakker;

Hier zwoegt en ploegt men op den akker.

En ginder hoopt men op \'t gewas;

Daar zaait men boekweit, ginder vlas;

Hier groeit en bloeit het weeldrig koren.

Omheind met stekeligen doren;

Daar spoeit een speeljacht over \'t meer;

Hier rookt een dorrep, ginder veer Wil in \'t verschiet een slot verflauwen En hoogerop \'t gebergte blauwen.

Ver dwaalt hij van dit leven af.

Dien de onrust nagaat tot in \'t graf.

Die tot den avond van den morgen,

Geknaagd, geplaagd wordt van de zorgen.

(/)ichtuh\'r/\\\'ii, hij Gcbr. /linger van den Vondel (15S7 167\'j).

te Amsterdam).

61

JONG-HOLLANDSCH BINNENHUISJE.

\\ \'s Wintersavonds houd ik mij Cgt;_v-^ In mijn bezig leven

Graag, als \'t mag, een uurtje vrij , _N \\\\ ,v Zoo van zes tot zeven :

. \\j .vH

_x Dan is \'t vrooiijk woonvertrek

Vol gezelligheden ;

Nieuwspapier en boekenrek Laat ik meest rnet vreden:

s)\' o\' Kn genietend staar ik om,

V ^ lt;

yjquot; ty Met mijn dank verlegen,

^ S \\v\'v ^ In dit dierbaar heiligdom

_v-^v Van mijns Heeren zegen.

quot;) .lt;1^V

\\f -_vv Alles stemt er vroom en blij,

^ U\' Kleuren, tonen, beelden,

Al uw zoete poCzij,

Kleine levensweelden!

Praalziek was ik nimmermeer,

\'t Rijmt niet met mijn zeden; Ik benijd geen mensch zijne eer,

Geld noch heerlijkheden;

Maar ik ben \'t gezelligst dier,

Kn zie! mijn vriendinnen Stichtten mij een kluisje hier, Stemmend ziel en zinnen.

\'t Leven is mij lief en waard

In dat hartlijk uurtje. Levenslustig in den haard

Knapt het knettrend vuurtje; Hij der vlammen heldren gloed.

Schept men fantazietjes, Neuriet, stillekens en zoet,

Ras vergeten liedjes, Allervriendlijkst begeleid Door het lief geluidje, \'t Liedje der gezelligheid, Uit het stoomend tuitje.

62

Poëzie schuilt overal,

Overal, mijn vrinden!

\'t Is de vraag maar, wie haar al,

Wie ze niet kan vinden.

Menig schilder heeft geen oog

Voor een binnenhuisje,

\'k Weet pocten, duf en droog,

In hun smaakloos kluisje,

Menig boezem blaakt alleen

Voor het hoogverheven\' — Mij trekt alles, groot en kleen, In dit lieve leven!

Doch, mijn kleintjes! gij het meest.

Springende gedichtjes,

Tintelend van leest en geest,

Aangebeden wichtjes!

U ook moet deze avondstond

Allermeest behooren,

U , mijn oudste , zacht en blond ,

Lieflijke eerstgeboren!

U , mijn jongste, dwaas en blijd,

Pittig donkerbruintje, Die voorwaar geen schaduw zijt In ons levenstuintje!

Haalt uw schatten voor den dag!

Zal ik u een toren Bouwen, dien we met één slag

Schaatrend weer verstoren?

Moet ik ook, al wederom, \'t Beestenspel verklaren ? Leeuwgebrul en beergebrom

Pogen te evenaren ?

Wilt gij met de koomenij

Of de zuurkraam spelen ?

Wat zal \'t wezen „nu ereisquot;? Mij kan \'t, heusch, niet schelen.

Niets van alles! — half tevrec

Komt men vleiend nader: \'t Liefste speelgoed van mijn twee. Dat\'s haar jonge vader!

68

Als zoodanig meer geliefd

(\'k Zeg het zonder jokken,

Schoon \'t mijn eigenliefde grieft) Dan — de doos met blokken! Meer dan \'t wilde beestenspel

Zelfs, trots aap en beren!

Van uw kinderen kunt gij wel Eenige\' ootmoed leeren!

\'t Speelgoed dan wordt nu met list,

Vleien , plagen , lokken , (Kinderliefde is egoïst)

Naar den vloer getrokken,

En daar vangt je \'t leven aan!

Lustige oogjes gloeien.

Mondjes, handjes, voetjes gaan,

Bij het rustloos stoeien!

\'k Geef mij aan uw armpjes prijs,

C) mijn krullebollen!

\'k Laat, naar koninklijke wijs, \'t: Volkje met mij sollen.

Moeders oog staart vroom en zacht

Op het dwaas tooneeltje;

Ik geloof wel, daar ze lacht,

Dankt ze voor haar deeltje. Ik geloof wel, zij geniet

(Schoon haar de ooren tuiten!) Meer dan eens, bij \'tsmachtend lied,

Dat ons streelde, buiten,

Als wij samen hand in hand.

Aan zijn toon gekluisterd, Dwaalden door het droomenland. Daar men dweept en fluistert.

Half gebluscht is \'t eerste vier,

Purpren koontjes blozen!

Op het wild gegier, getier

Volgt een zoet verpoozen. Dan , bekomend van \'t gejoel,

Onder duizend grappen,

64

Zitten we in den grooten stoel

Alle drie te snappen.

\'k Word beloond soms met een keur

Geestige gedichtjes,

Altemaal van Goeverneur,

Lievling onzer wichtjes.

Zeven men slaat de klok ;

Weelde moet niet duren;

En mijn kippen gaan op stok

Klokke zeven uren!

Liefde wenkt en niemand dwingt,

Om te blijven hangen;

De oudste noch de jongste zingt

\'t Liedje van verlangen.

Slechts mijn hart, vol zaligheid,

Stemt het voor d\' Algoede,

Die mij al dit heil bereidt,

Die ons huis behoede!

Om dees vroolijke avondrust

In Zijn gunst te smaken.

Wil ik, al mijn dag, met lust Werken, zorgen, waken; — (Is \'t niet voor het daaglijksch brood,

\'t Is om \'t brood des levens. Dat slechts de arbeid klein en groot

Schenkt, met vreugde tevens!) Wil ik, onvermoeid en trouw,

Kleine kruisjes dragen.

Die mij God óók schenken wou In Zijn welbehagen.

Wat mij toch daar buiten griev\'

In \'t aandoenlijk harte.

Immers bij ons huislijk lief

Bloeit weer troost voor smarte. Wat me ook treurig tegenviel

In deze aardsche dreven.

Niet de reinste droom der ziel, \'t Zoet van \'t huislijk leven!

65

i

Niet de weelde en \'t rijk genot,

Dat uit kinderoogen

Straalt — ten trooste in \'t menschenlot,

Vrede, zegen, licht van God,

Glimlach uit den Hoogen!

{Dichtwerken, bij Gebr. k\'raay p, A. de Gênestet. (1829-

te Amsterdam},

UIT: „DE GEUZEN.quot; XXIlDE ZANG.

\'t Geweld der winden, aan het woelen, c

Heeft niet alleen aan Vlaandrens kant Zijn woeste werking doen gevoelen,

Maar ook langs Walchrens westerstrand. Ter Veer, het oostlijkst\' van de steden Heeft door het onweer niet geleden,

Maar hoorde \'t buldren van den wind. Wie kan gerust in stormen wezen,

Wanneer men heeft in zee te vreezen Voor \'t lot van vader, man of kind?

Maar niemand heeft in deze wallen

Met meerder\' angst den avondstond In zwarte wolk zien nedervallen,

Dan gij, deugdrijke Rozemond!

\'t Is juist acht jaren thans geleden, Dat Rozemond, zoo zacht van zeden,

Haar trouw, De Lange! aan u verbond, I )at gij, gelukkigste aller menschen !

Genoot het toppunt uwer wenschen In \'t blij bezit van Rozemond.

\'t Is waar, wanneer de lentedagen

Met d\' eersten milden zonnegloed De felberoerde wintervlagen

Verdreven van den breeden vloed. Dat jaarlijks uwe nijvre zorgen U maanden lang voor \'t oog verborgen M. en L. LUol\'oi.i), Sleutel, 11, 4e druk.

fi6

Van echtgenoote en huisgezin;

Maar welk een vreugd in najaarstijden, Als vader kroost en gd verblijden En voeden kwam door zijn gewin!

Hoe glijden dan de lieflijke uren

Van \'t weer vereende jonge paar,

Wen ze in de kou bij goede vuren De winst bereeknen van het jaar, Als, samen aan den disch gezeten,

Na vroeg en matig avondeten ,

In \'t langzaam naadren van den nacht Zij hem verhaalt, wat kinders zeiden,

Die om zijn afzijn dikwijls schreiden.

En wat zij al tot troost bedacht.

Of wel, als hij, in Kersttijds rusten. De Zeekaart toont aan Rozemond En aanwijst, waar, op Groenlands kusten,

Hij \'t laatst de beste nering vond.

„Hier,quot; zegt hij, „ziet men Hekla branden, „Daar was \'t, in \'t ijs, op Spitsbergs randen,

„Dat storm ons \'t noodgebed afwrong. „De Hemel in deze oogenblikken „Zag mij voor u alleen verblikken!quot; —

Haar oog en hart volgt zijne tong.

Zoo lang de Dwinglandij, aan \'t woeden.

Noch wederstand, noch palen kent,

Is \'t al haar zorg, voor drift te hoeden

De Lange, aan haren raad gewend;

Doch, als nu God, getergd door Spanje, De Vrijheid toonde bij Oranje,

Toen was zij de eerste, die haar\' man Vermaande, in \'t dringen der gevaren Zijn bloed en leven niet te sparen.

Daar God en \'t land hem roepen kan.

„Nooit!quot; sprak zij, „zoude ik overleven,

„O waarde, dierbare echtgenoot!

„Den dag, die u den dood zou geven „Voor \'t Vaderland op kust of vloot;

67

„Maar \'k wensch het einde mijner dagen „Veeleer, dan dat de Spanjaards zagen, „Dat voor \'t gevaar De Lange beeft, „Dat ik \'t verwijt zou moeten hooren, „Dat laffe rust hem kan bekoren,

„Als \'t Vaderland hem noodig heeft.quot;

Hij antwoordt: „O mijn zielsbeminde!

„Mijn welzijn is altijd gewis,

„Mits Rozemond slechts ondervinde,

„Dat haar De Lange waardig is.

„Ik ga voor \'t recht der Nederlanden, „Voor Rozemond en onze panden

„De vrijheid zoeken of den dood. „Het zal Oranje nooit berouwen,

„Wat mij zijn zorg mag toebetrouwen, „Hetzij te Land of op de Vloot.quot;

Hij scheen nog meer te willen spreken;

Maar \'t zwellend oog verkropt een vloed Van vocht, gereed om door te breken,

In weerwil van zijn taaien moed.

Doch Rozemond durft vrijlijk storten Die tranen, welke ons leed verkorten!

Een kus scheidt haar en haren man: Een teedre kus, die op de lippen Hun beider zielen saam doet glippen En echtemin maar geven kan.

Wijl tweedracht, uit de hel ontsloten, Gansch Nederland in onrust zet En \'t menschenbloed, alom vergoten.

Rivieren, kust en zee besmet,

Vult zachte vreê, de deugdbelooning, O Rozemond! uw hart en woning, —

In beide is alles even rein!

Geen driften gaan in \'t harte zweven.

Geen weelde stoort de rust van \'t leven: Het zedig huis is net en klein.

Drie kindren, zoete en waarde panden, Gewenschte vruchten van haar trouw, Vernauwen nog de teedre banden.

fi8

Zoo heilig bij de kuische vrouw! De grootste zoon, nu zeven jaren,

Spreekt reeds van over zee te varen;

Het meisje speelt aan Moeders schoot; üe meerdre gunst schijnt haar te spijten, Wanneer de moeder, onder \'t krijten Van \'t zuigend wicht, de borst ontbloot.

Een weinig melk, een weinig water.

Met meel of luttel broods gemengd,

Geeft d\' eenen vroeger, d\' andren later. Het voedsel, eerst op \'t vuur gezengd. Terwijl gaan Moeders oogen dwalen: Zij zoekt, op wien zij \'t meest kan pralen;

\'t Is echter, of zij \'t meeste prijkt Op hem, die \'t eerst haar is gegeven.

Die \'t verst gevorderd is in \'t leven,

Die \'t meest op haren man gelijkt.

De buien, die zich laten hooren,

\'t Gehuil der winden door de lucht Komt deze zoete vreugde storen

En wekt zoo menig bangen zucht. „Wie weet,quot; dus zegt ze, in zwaren regen, „Wie weet, waar hij nu is gelegen,

„Of zwerft, verwaaid in woeste zee! „Zij spraken laatst van uit te varen „En nergens Spanjes vloot te sparen, „Al waar\' het op de Britsche reó.

„O dat men tijden mocht beleven ,

„Dat ieder teedre, jonge vrouw „Niet hoefde voor haar man te beven,

„Noch wie haar weezen voeden zou!quot; „„Haar weezen!quot;quot; — Rozemond, bewogen. Voelt tranen duisteren hare oogen,

Haar vinger veegt ze spoedig af;

Maar de oudste kindren laten \'t spelen, Om door hun zoentjes \'t leed te heelen, \'t Geen ieder vreesde, dat hij gaf.

Die kinders eischen nieuwe zorgen. De kindsheid vordert vroege rust,

(59

De aanstaande nacht kweekt voor den morgen

Weer nieuwe kracht en nieuwen lust.

Vermoeidheid rekt hun teere leden,

De slaap vervangt hun korte beden;

Hun rust is zuiver, ongestoord,

Wijl Rozemond, diep in gedachten Op \'t zeemanslot in zulke nachten.

Met siddring eiken rukwind hoort.

Maar, denkt ze, \'t zorgen kan niet helpen!

Hij is, o God! in uwe hand,

\'t Zij hem de golven overstelpen,

Hetzij zijn plicht hem vinde aan land!

Ik moet voor deze kindren leven :

Nog eens de borst aan \'t klein\' gegeven!

En, als de lamp is uitgebluscht,

Keert Rozemond zich in gebeden Tot \'s Hemels goedertierenheden.

En hare slaap is ook gerust.

(Dichterlijke Werken, bij M. / Vest er matt O. Z. van Haren. (1711—1779)*

te Amsterdam).

OUDE ZEDEN.

Moeder had het brood gesneden.

Vader had zich neergezet.

Krulkop Anna kijkt tevreden,

\'t Goudblond Mieken joelt van pret. Karei met zijn roode wangen Had zijn deel als andre\' ontvangen;

Maar de stouterd spiedt rondom,

Past op \'t zijne en vlamoogt tevens Op zijn zusjens eigendom.

Vader wenkte, moeder knikte;

Moeder stemde in vaders bee.

Allen zwegen; quot;t klokje tikte.

En het water raasde mee.

Karei staart naar vaders dopjen,

Mieken buigt het blonde kopjen.

Pinkt •— \'t gevouwen handjen bloot — Met de wimpers, om te toonen Dat ze de oogjes deeglijk sloot.

70

Smaaklijk werd het brood gegeten,

Karei kreeg een dubbel deel.

\'t Was, dit kon zijn vader weten,

Voor een jongen niet te veel. \'t Laatste kruimken was genoten.

Vader had het Woord ontsloten,

En de man, zoo vroed, zoo kloek , Las als met een kinderstemme Uit het oude bijbelboek.

En hij las er van den Heere,

Die op aarde had gediend,

Van den Koning zonder eere,

Van den lieven Kindervriend, Die zoo minlijk had gesproken Tot den wijze, in toorn ontstoken;

„Word den kinderkens gelijk;

„Laat de kleinen tot mij komen. Hunner is mijn Koninkrijk.quot;

Moeder hield het hoofd gebogen;

Vaders stemme trilde wat.

Karei had een traan in de oogen,

Mieken knipoogde, of ze bad.

Anna hoorde, bloode en blozend;

Want dien Heer, een kleene koozend.

Had zij op een prent gezien, — En die kleene — mocht zij \'t denken! Was een meisje als zij misschien.

Vader docht het wèl voor heden.

\'t Boek ging dicht — \'t gezin uiteen. Moeder dribbelt naar beneden,

\'t Kleine goedjen schoolwaarts heen. Vader, in zijn cel gesloten.

Gaat den gang na van zijn vloten,

Die er dobberden op zee,

Deelt bevelen uit aan \'t Oosten,

Geeft den krijg of schenkt den vree.

En toen de avond was gevallen,

\'t Moede lijf was afgestreên En om rust vroeg, drongen allen

71

Zich om vaders leunstoel heen.

En zijn hand lag innig teeder Zeegnend op hun hoofdjens neder,

En zijn groet was: „goedennacht!quot;

Goed geschud was ieders peluw:

Oude\' en jongen sliepen zacht.

{Nieuwe Gedichten, hij J. C. Loman Jr. //. J. Schimmel (1824-

te Amsterdam).

HET MOEDERTJEN,

— SCHETSJF.N NAAK DE NATUUR. —

Vóór dag en vóór dauw is de vader er bij,

Des arbeids nimmer moe;

Zijn wijfjen staat hem trouw ter zij En zwengelt er lustig op toe;

Blond Aagjen van zeven jaren Zal deftig het huis bewaren.

Haar post is de dorpel: daar zet ze zich neer

Met vroolijk krijgsmuziek;

Daar overziet ze heinde en veer\'

Haar woelige republiek:

Haar Broertjen, \'t klein boertjen, haar schatjen, De kippen, de kiekens, het katjen.

Zij doedelt haar deuntjen en neuriet haar lied

Voor \'t kleine huisgezin;

Want meisjensaard verzaakt zich niet: Het moedertjen zit er al in!

Zij snapt en zij snatert met lusten,

En laat er hare oogjes niet rusten.

En alles zingt mee, want het windeken waait

Door \'t wingerdloof voor \'t raam.

Het poesjen spint, het haantjen kraait,

De hennekens klokken te zaam.....

En \'t broertjen ?... Hoe kun-je \'t nog vragen — Giert het uit van de pret in zijn wagen!

(Dichtwerken , bij A. W. Sijthoff J. J- L. Ten Knte (1819—1

te Leiden).

72

STUURLUI.

De beste Stuurlui staan aan wal

En turen door hun vuisten;

Ze weten \'t nóg — ze wisten \'t Al —

Ze zijn, van louter wijsheid, mal....

Maar roeren vin noch knuisten!

Ik ken er éen, ik ken er twéé,

Ze staan op alle kaaien,

Ze sturen alle scheepjes mee: —

\'t Is, of de winden van de Zee Op hun koramando waaien!

Hoor, Jongens! als ik steek van wal,

Tot zeilen of tot roeien,

\'k Geef om die praatjes niemendal....

De beste Stuurlui staan aan wal:

Ik — vaar maar .... met de goeien!

{Al de Volksdichten, bij G. L. Funke J, p, Ueye. (1809___1876).

te Amsterdam\').

TOEN WIJ NOG KINDEREN WAREN.

Toen wij nog kindren waren, Wat was toen alles mooi! Hoe blauw was toen de Hemel! Hoe lekker rook het hooi!

Wat bloeiden alle boomen Toen prachtig in den tuin! Oneindig hoog verheven Scheen ons der eiken kruin.

Met open monden staarden Wij aarde en hemel aan. Wij konden nog zoo weinig \'t Waarom en \'t hoe verstaan.

Die tuin, wat was hij heerlijk! Wat hebben wij gerold Daar op het groene grasveld, En met den hond gesold!

73

De sloot, de schuur, \'t prieeltje, De poort, den hazelaar:

Ik zal ze nooit vergeten, Al word ik honderd jaar!

Wij maakten mooie bergen Van \'t helder witte zand I Met kittelsteenen trappen En palm aan eiken kant.

AVij staken groen en bloemen Rondom in \'t mulle zand: Zoo werden onze bergjes Een keurig bloemenland.

Wij vouwden kaartenhuizen En zett\'en die daarin: Dat waren onze buitens, Zoo gansch naar onzen zin.

Wat voelden we ons gelukkig In onze frissche jeugd,

In die vervlogen dagen Vol kinderlijke vreugd!

Dat huis, waarin wij woonden, Is \'t onze nu niet meer. Die tuin, waarin wij speelden, Heeft lang een andren heer.

Wellicht is hij veranderd En niet meer als voorheen, En verre scheidde \'t leven. Geliefden, ons vaneen.

Maar eeuwig blijft de liefde. Die, daar in \'t hart ontwaakt. Ons samen blijft verbinden, Ons nog gelukkig maakt.

[De Tijdspiegel, bij D. A. te Arnhem).

74

HET KINDERBAL.

EENF, TRAGISCHE HISTORIE.

I.

De balzaal straalt van honderdduizend kaarsjes;

\'t Jong-volkje danst op schoetjes en op laarsjes.

En alle hartjes kloppen blij en tierig;

Eén hartje slechts bonst bang en onpleizierig.

Dat is het hart van juffer Annekoosje:

Pas ellef jaar, maar snoeprig als een roosje.

Ze was al voor een derde of vierde keertje

Ten dans geleid door Frits — zoo\'n lief jongheertje!

Maar \'t was gezien door Hein, wiens ingewanden Daarop van woede en ijverzucht ontbrandden.

Waarom hij ging tot Frits en zei: „Kom even Naar buiten mee: daar wil ik je doen sneven.quot;

II.

De maan speelt in den tuin door groene abeeltjes. Weergalmend van \'t gekweel der filomeeltjes.

De jongheer Hein trekt fluks zijn pennies nakend; De jongheer Frits staat ook van moordlust blakend.

„Wèt, mispunt! jij, wou jij me een beentje lichten?quot;

Brult Hein. „Dat nooit .... óf jij, óf ik moet zwichten.quot;

„Maak maar geen praat,quot; zegt Frits, „want wis, jou mol ik, Daar \'k meester ben op \'t mes en op den dollik.quot;

Mèt gaan zij op elkander los en houwen En steken, dat het aaklig is te aanschouwen.

75

Ach, eer nog vijf minuten zijn verloopen,

Daar liggen ze al, dood en met bloed bedropen.

III.

Pas hoort men in de zaal de messen klinken, Of ieder denkt van schrik omver te zinken.

\'t Stormt al naar buiten, juffers en jongheeren;

Doch ach, te laat, om \'t ongeluk te keeren.

Annkoosje kermt: „Och hemel en geen ende,

Daar liggen ze al.....wat is \'t een bittre ellende!\'

Zoo roept de juffer, eerzaam, pas elf jaren, En trekt een naald uit heure blonde haren,

Kijkt naar de maan nog, naar den lindebloesem En stoot de naald ter plaatse van heur boezem.

Waarop ze neerzijgt op de beide lijken — Die dood, en zij ook dito van \'s gelijken.

LEER ING.

Och, lieve jeugd! och, wil je op kinderbals gaan, Pas op, pas op, je waagt er licht den hals aan.

Jaloerschheid kan van allerlei gevaren:

Nijd, ruzie, twist — ja, moord en doodslag baren.

Hoe, meisjes! je ook \'t verdriet komt te overstelpen,

Je doet nooit wijs, je zelv\' van kant te helpen.

{Gezamenlijke Gedichten en Rijmen, bij J* jf A Coevemenr. (1809- 1889).

J. /gt;\'. Walters te Groningen).

76

v

DE REUS VAN SPAERNWOUDE.

(1298).

Aj \'i \\ ^ v — y ^_t ^ w -— y\' wj ^ v ) l)e vesper ging uit op den dag des gebeds,

Het groepte om ilen lindeboom heen;

De kleenen, uit vreeze, wat ver van den kring, 1

Die koutende en snappend den landreus omving.

Wiens blik dien van alle overscheen.

— „Landreus Claes!quot; sprak een visscher en zag tot hem op Met een blik, half benijding, half schroom:

,,Ik verdubbel het loon voor een krachtig gerijf,

„Stelt ge uw arm mij ten dienst bij het moeizaam bedrijf, „Met de fuiken op \'t diepst van den stroom.quot; —

— „Visscher Crijn!quot; sprak de landreus en zag op hem neer Met goedhartigen ernst, zonder spot:

„Daartoe viel mij de kracht van mijn arm niet ten deel,

„Om de winzucht te stijven met weinig of veel:

„Wees te vree met uw dagelijksch lot.quot;

— „Landreus Claes!quot; sprak een veldman: „bederf in het nat „Niet de kracht van uw kostelijk lijf!

„Gij hebt sterkte voor vier; ik heb arbeids genoeg:

Over huis op den darsch, op het veld aan den ploeg — „In mijn dienst vindt ge loon naar gerijf.quot;

— „Bouwer Borts!quot; en zijn oog viel met straffenden blik Op den rijzigen landbouwer neer:

,.\'k Waar\' een hartlooze dief, zoo ik \'t werkloon ontstal

„Aan vier nijvere knechten, mijn tasch ten geval, „En \'t waar\' bloedschuld in \'t oog van den Heer!quot;

— „Makker Claes! laat dien dorpers hun vrekkigen aard!quot; Zoo ried hem een speerman van \'t slot:

„Het schubbejak past u wat beter aan \'t lijf.

„In \'t veld met de heirbijl, op \'t huis met de schijf —■ „Dat is een begeerlijker lot!quot; —

77

— „Al min ik de schijve en het werpbord een keer — „Uw schubbejak acht ik geen oort!

„Ter heirvaart was nimmer Van Kyten een laf;

„Maar buiten de beurt leg ik \'t wapentuig af:

„Ik vind geen geneugte in den moord.quot; —

— „Ook leidt daar een zekerder weg ter fortuin,quot; Zoo viel hem een schuitevaar bij:

„De penning is zoet, dien men wint buiten nood:

„\'k Voer u rond in mijn praam — en dan half iedre groot „Voor wie zien wil, in dorp of in steê.quot; —

— „Ook zonder dien oorbaren tocht ter fortuin, „Alf Seileman! houden we peis.

„Als een aap of een woudheer te dolen door \'t land,

„Is geen aas, dat verlokt, voor een man van verstand: „Nog heugt mij mijne Engelsche reis!quot;

Hij sprak nog • — toen klonk er een kreet uit de vert, Die trilde door merg en door bloed.

Een kreet, waar ontzetting en doodsangst uit sprak;

Ken kreet, als de stormvlaag, die \'t spieglende vlak Verkeert in een bruisenden vloed.

— „Berg u \'t leven! de stier van Bart Amse brak los „En rent in zijn dolheid hierheen!....quot;

En bouwers en visschers, tot speerlién incluis,

Ze vloden, en schuilden in stulp en in hui

Toen stond er de landreus alleen.

Alleen .... neen: een moeder nog, jeugdig en teer,

Ontzet door \'t gekrijt en gekerm.

Scheen verstijfd van den schrik; en in \'t eind, toen ze vlood, Toen was \'t, of heur luttele kracht haar ontschoot,

En gleed haar het wichtjen uit d\' arm.

En het monster stoof aan, van een stofwolk omhuld —

Maar toen was heur zwakheid daarheen:

Zij stortte zich neer op het schreiende wicht En bood aan het ondier, ten aanval gericht,

Heur eigen, heur tengere leên.

78

En \'t monster sprong toe met een brullend gesnuif, Den schuimenden muil nog bebloed.

En de adem, verhit als zijn vuurschietend oog,

Scheen een stormvlaag, die wild om heur kleederen vloog,

En om \'t stof, van zijn hoeven doorwroet.

Toen boog hij den kop en stiet toe — maar een vuist Als van staal had zijn horens omkneld;

En de kracht van den reus wrong hem brullend ter aard.

Al zweepte hij loeiend den grond met zijn staart,

Al ploegden zijn hoeven het veld.

Toen schoot van rondom de gemeente weer toe En knevelde \'t ondier de leên.

Ze wreekten zich fel van ontzetting en schrik:

Ze knelden het horen en hoef in den strik En sleepten het jubelend heen.

Maar zoeter gevoel vloot door \'t tintelend hart Van den trouwe, die hulp had gebracht.

Hij hief het trouwhartig gelaat naar omhoog,

En \'t zwol uit zijn borst, met een fonkelend oog:

„Ik dank U, o Heer! voor mijn kracht.quot; —

En toen zich de moeder daar wierp aan zijn voet,

(Den blik vol weisprekenden glans!)

En luid schreiend hem dankbaar heur kind hief omhoog —

Toen boog hij het hoofd, met een traan in het oog;

En nooit was hij groot er dan thans.

{Kennemerland, Balladen, bij IV. J. Hofdijk. (1818—1888).

y. van der Endt en Zoon te Maassluis).

79

HET MELKMEISJE.

Daar speelt de eerste zonstraal met \'t haantje der kerk, Daar licht \'t eerste vogelijn lustig de vlerk,

Daar bomt de eerste kloktoon — en \'t wekkend gebrom Zendt leven in hoven en huttekens om.

En op is het maagdlijn, en op is de knaap,

En weg zijn de droomen, en weg is de slaap,

Ei spoedig! de spade of den paardtoom gevat,

En de eenen naar \'t landwerk en de andren naar stad.

Daar staat reeds èn klepper èn karre gereed, En \'t snuggere melkmeisje, netjes gekleed,

Springt, licht als een ruiter, op \'t aardig gespan En vliegt door de ruimte met vaatjen en kan.

Zij snelt naar de stad langs de stuivende baan:

Heur liedje wekt \'t dravende klepperken aan,

Maar nog slaapt de wachter — de stadspoort is dicht. — „He! wachtertje!quot; roept ze, „open! open! \'t is licht!quot;

En op is de wachter — en open de poort,

En blij rent het hunkerend klepperke voort, En \'s maagdelijns mondeke roept: „Goeden dag,

„Heer wachter!quot; — en rijdt hem voorbij met een lach.

Al heeft zij voor troon maar een bosselken hooi, Al draagt zij voor kroon maar een hoedje van strooi, Nooit trad er in stad een vorstinne zoo schoon,

Nooit blonk majesteit, als de blos harer koon.

De tred van heur klepper, heur ramlende trein Dat klinkt in der burgeren oor als een sein;

De deuren ontluiken — als wachtte reeds elk Het lieve gezichtje — nog eer dan haar melk.

De knapen betwisten den moeders de pan En wachten ten drempel op \'s meisjes gespan,

En koopen haar melk, als amandels zoo zoet, En smeeken een lonkje af, nog zoeter dan zoet.

80

Zoo deelt zij in straat en in steeg hare waar,

Men roept en men wenkt heur langs hier en langs daar;

Heur arremke rond rijst bevallig omhoog,

En \'t kruikje geeft melk, tot de bodem is droog.

Heur kruiken zijn ledig — en \'t maagdelijn lacht Gelukkig en vreugdig: heur taak is volbracht.

„Keer, klepperke, keer!quot; roept ze, en \'t dier hoort heur aan. Schudt blijde zijn manen en snelt langs de baan.

Maar \'t klepperke rijdt snel en sneller nu voort;

Daar beidt al de wachter, daar staat al de poort,

En \'s maagdelijns mondeke roept: „Goeden dag!

„Tot morgen!quot; en rijdt hem voorbij met een lach.

{Ncderlandsch Letterkundig Jaarboekje hij Willent Hogghé (1824—).

/. S. Tan Doosselaere te Gent).

KOFFIELIED.

Het Gersten heb ik steeds geprezen, Het Leuvensch valt in mijnen smaak, Den Bruinen drink ik met vermaak. En de Uitzet mag er stellig wezen; Met Faro, Beiersch, Porter, Ale, Verfrisch ik gaarne mij de keel,

En, zit mijn buidel vol vijffranken, Zoo vul ik zingend mijnen nap Met rood of gulden druivensap --Mij smaken allerhande dranken:

Maar boven alle spant de kroon De zoete drank der mokkaboon!

De koffie laat ik voor de vrouwen, Zoo roept een logge brouwer fier : Ons mannen past het sterke bier. Dat wij niet voor de ganzen brouwen! — Een dokter vat me bij den kraag: De koffie deugt niet voor de maag . . .

81

Een giftdrank is \'t, die traag, maar zeker, Al wie hem lust ten grave leidt... Zoo doe veel liever mij bescheid Met helder water in den beker!

Ik echter roem op blijden toon Den zoeten drank der mokkaboon!

Want medicus en brouwer slagen Den spijker vast niet op den kop: U roep ik tot getuigen op.

Wier schedels lauwerkronen dragen; Voltaire, Goethe, Walter Scott,

Die op de koffie waart.... verzot! Ja gij, wier naam de wereld huldigt, Gij zijt, daar twijfelt niemand aan,

Niet slechts uw langgerekt bestaan,

Maar uwe scheppingskracht verschuldigd En dankt dus uwen glorietroon Den zoeten drank der mokkaboon!

\'t Is in het land der Arabieren,

Volop gekoesterd door de zon. Dat, eene weelde- en wellustbron, De koffieboom vooreerst zou tieren; \'t Is daar, dat hij, als pyramied. De flinke kruin naar boven schiet.. . Men kweekt hem wel in andre streken En brengt er zelfs op Java voort. Die vruchten geeft van beste soort.

Maar wie van koffie mee mag spreken. Verkiest, aan goeds en fijns gewoon, Den zoeten drank der mokkaboon!

Den eedlen nectar zelf bereiden Is vast mijne allergrootste vreugd. Het malen doet mij zulke deugd,

Dat ik er nooit mee uit kan scheiden; En als de moor \') zijn liedje zingt, Dan zing ik mede, dat het klinkt! Ik laat het water dapper stoomen,

En vul dan langzaam mijne kruik, Die juist bevat in haren buik

\') Moor, koffie- of theeketel.

M. en i.. LEOPOLD, Sleutel, II, 4e druk.

6

82

Wat ik behoef, om toe te komen . . .

De geur is fijn, de kleur is schoon Des zoeten dranks der mokkaboon!

\'k Beklaag ze diep, die melk en suiker Er tusschen mengen op zijn Fransch!

Ik laat hem zijnen maagdom gansch:

De drank is — puur — oneindig puiker!

Ik krijg hem daags twee keeren dus In puris naturalibus,

Des morgens bij de warme weggen,

En bij de pijp na \'t middagmaal. ..

O, machteloos is menschentaal,

Om klaar en duidelijk uit te leggen,

Wat heil u dankt mijns vaders zoon,

O, zoete drank der mokkaboon!

{Liederen, bij J. B. Walters Frans De Corl, (1834 -1878).

te Groningen).

WILLEM VAN ORANJE.-

A, D. 806.

„Nu, \'t zij zoo! \'t is waar. . . het is Sinte Matthijs!

„Wel, schaf dan voor heden min sobere spijs;

„Want anders. . . gij weet, in den tijd van de vasten,

„Zou \'k noode de Abdij op forellen vergasten.

„Wat groente, wat brood .... \'t is al meer dan betaamt: „De voortijd maakt ons in zoo véél reeds beschaamd;quot;

Zoo, zittende voor een kwartijn van Cyrillus,

Sprak de Abt van Gellone tot broeder Camillus.

„Maar wie zal.. . ?quot; — „Wie gaan zal ? \'t Zij de eerste, die kan,... „Wien hoor \'k in de gangen? Hij zij onze man!

„Ha, \'t is broeder Willem... Ja, \'k wenschte wel, broeder,

„Wat visch voor vandaag; geef de merrie haar voeder.

83

„En neem een paar korfjens en \'t stalknaapjen mee.

„Een uur of wat rijdens ... tot waar Sint-André „Zijn needrige torenspits zichtbaar laat worden . . .

„Daar wonen de visschers, daar komt gij in orden,

„Geef gij aan den broeder het noodige geld!quot;

Nu dit hem meteen in de hand is geteld,

Knikt Willem genoedlijk en keert op zijn schreden En was ook al gauw uit het klooster gereden.

Hij draafde vrij stumprig en sukkelend voort.

De bles was \'t ontwend; en die pij en dat koord . . . Die monnikskap, wapprend om slapen en ooren . . . Het kenschetst hem niet als tot ruiter geboren.

Zoo\'n kloostergeleerde — \'t staat vreemd op een paard! Die staljongen — is zonder grond niet vervaard:

Gezeten van achter (de bles was vrij sterrek)

Klemt hij zich wel vast aan den wigglenden klerrek.

Zoo denkt ge! — maar och, hoe bedriegt soms de schijn! Wat spreekwoorden zelfs al vol leugentaal zijn! —

Al lijken de kappen een haar op elkander,

Toch zeit de eene monnik niet altoos den ander.

Nu rijdt broeder Willem zoo zachtjens door \'t bosch;

Twee korfjens, een knaap, voert hij mee op zijn ros; Een inktkruikjen steekt uit zijn tasch, en die scheede Bevat slechts een penpunter, argloos van snede.

Maar de sprong van den grijzenden baard op de borst —

Maar de glans van den blik, die soms rondschouwt en vorscht, Moe lang men nog zuidwaarts zal hebben te rijden —

Maar het hoofd, dat soms rijst als in jeugdiger tijden —

En de vuist, die den slappenden toom soms vervat —

En de knie, die zich spant en het bergachtig pad Den klepper op éénmaal soms over doet schieten,

En springen en waden, waar beektakken vlieten,

Of heester en kloof hun den weg soms verspart —-Tuigt kracht in de spieren en moed in het hart.

Geen wonder, geen wonder! de bode, die heden Om visch voor het klooster daarheen gaat gereden,

Hem sierde eens een naam, in de wereld vermaard.

Hij droeg eens een schild, waar der Heidenen zwaard Op splinterde in Duitschland, Itaaljen, en Spanje:

Dat schild was het wapen van \'t Prinsdom Oranje!

6*

84

Oranje! geen held, onverwinbaar als hij!

Een Roelant alléén streeft dees Willem op zij.

Waar Ronceval davert op d\'aanren diens braven,

Daar vluchten geen Franken, noch buigen als slaven.

Daar klieve \'t Verraad hun den helm van de romp:

Zij knabblen op ketens de tanden niet stomp;

Daar steek\' Groote Karei met droelheid zijn horen, Herroepend zijn helden ; . . . . Geen dooden, die hooren!

Oranje! — steeds galmden de harpen zijn naam!

Niets kon hij benijden: geen\' Koning zijn faam! De dichters, na eeuwen, weerhielden hun tongen — Eer Willem den roem van zijn Heer hadd\' verdrongen!

/ Nog schalt soms den vreedzamen Benedictijn

De strijdleus in \'t oor van den krijgspaladijn;

Nog treden somwijlen hem beelden voor oogen.

Daar levend voor jaren, sinds jaren vervlogen.

\'t Is lang geleên! — hij had, na fel gevochten strijd, Van \'t Saracijnsch geweld de Oranjestad bevrijd.

Toen nog maar erfzoon van de Graven van Narbonne,

Bezat hij geen gebied aan de oevers van de Rhóne. Doorblaakt van Christenvuur, sloeg hij \'t beleg er neer. Sneed iedren toevoer af en nooddwong \'t Moorsche heir, Dat op de wallen van de leeggeroofde veste Zijn vaandels had geplant, bij \'t krijgstuig, dat hun restte, De stoutste plonderaars te leevren in zijn hand En aan den dood; hun trillende Emir, zelf in band, Om wien de hoofden, prachtige edelliên, zich schaarden Met tal van vrouwen, bood de halve-maan-standaarden Geknield den Veldheer aan. Hij trok de straten door Bij vreugd- en noodgeschrei der burgers, die de Moor, Na kneveling en schimp en schade aan lijf en have,

Naar wellust martlen wou, den jongen Christen Grave Ten schouwspel, op den wal geblakerd en geslacht —

Toen d\'arme burgerij een muurbres uitkomst bracht.

En de Emir, dol van spijt, doch met betoomde woede De poorten openstelde, en voor des Veldheers roede \'t Getulband voorhoofd boog. Een hoog schavot verrees; \'t Geboefte ontving zijn straf. Toen klonk: „Gij, Emir, wees

85

„Mijn krijgsgevangen: om uw dapperheid van dada,

„Me op \'t open veld getoond, geworde u lijfsgenade!

„Uw woord tot onderpand — en, om mijns Heilands wil, „Ontboeit hem, knechten!quot; — Maar op eens, wat luide gil! Een jonge maagd schiet toe; zij dringt zich uit de scharen; Een parelsnoer doorkranst haar blinkend zwarte haren;

Den sluier hief zij van het beeldschoon bleek gelaat,

Waar zich, in tlukschen blos, een vreugde zonder maat Op uitspreekt; met de ziel in eiken blik der oogen,

Die lichtend langs de rij der Christen krijgers vlogen,

Zoekt zij den Veldheer, stort ter aarde voor zijn ros Kn barst in dank op dank en tranenstroomen los.

„Gij schenkt hem \'t leven!... O, de dochter kust uw voeten! „En wat de vader deed — ik wil daar nóg voor boeten, „Grootmoedig Veldheer, neem mijn schatten, neem mijn bloed „In dank vbor zooveel deugd. O, zeg mij, wat voldoet „Voor deze weldaad?... Is hij, is hij wel behouön?...

„O, vraag een losprijs! — dat mijn harte moog vertrouwen!quot;

— „\'t Is om mijns Heilands wil, die mij de liefde leert,

„Die mij mijn vijand leert beminnen — die begeert:

„Doet wel aan wie u haat, dat ik den vader heden

„Der dochter weergeef; \'k wil geen losprijs! Gaat in vreden!quot;

Reeds lag het schoone kind den Emir aan de borst, —

Maar toch, eer ze aan haar heil (een droom ?) gelooven dorst

En hupplend aan de zij des grijsaards henentreden —

Zag zij tot Willem op (wiens harte bij haar reden

Een schuchtre gloed doordrong) en sprak met teere stem:

„Dien Heiland, Dien gij dient, waar. Heer, waar vind ik Hem?quot;

„O! dat tooneel wordt in zijn rustig later leven Den Kloosterbroeder vaak herschilderd en hergeven.

Geen wonder! \'t heeft voor hem beslist van heel zijn lot:

De God van Willem werd der teedre maged God,

En — knielend voor den troon van Keizer Charlemanje,

Kroont haar als hem de kroon des Prinsdoms van Oranje.

Wat zegen, wat geluk, wat bittre rampspoed viel Hem sedert al te beurt! Vermoeid naar stof en ziel.

Trekt hij, uit strijd op strijd, aan lauwren rijk en wonden. Ten zijnent. O, zijn hart waant reeds \'t geluk hervonden In de armen van zijn gade en kindren... Wreede slag!

86

Hij naakt zijn stad, betreedt zijn slot: — de volle dag,

Zijn gloónde heilzon, keert in middernachtlijk duister.

Hij zinkt ter aard; de krans van licht en rozenluister

Is hem van \'t hoofd gerukt; daar kwam hij aangetreên —

Daar draagt men, die hij riep, naar de eeuwge rustplaats heen I ... .

Nu wil ook hij de rust; ja... hij is oud van dagen! ...

Ja!... de arm verloor zijn kracht... ja! \'t hart telt minder slagen;

Ja, \'t was te lang zich-zelf met zoo veel werks belast.. .

Zijn erfzoon zij de zorg op \'t schoudrenpaar getast

Bij \'t streelend mantelbont. Hij drukt zijn kroost aan \'t harte

En zoekt een heulbron op voor Hemeldorst en srnarte.

Ze is door hem-zelf gesticht, de wijkplaats, die hij mint,

Kn waar hij \'t oud geluk bij meerder vree hervindt.

„Heer! — Heer! — hoort ge ginds niet dat joelend gedruisch? „\'k Ben bang in dit bosch, lieve Heer!quot; met een kruis Kn een ril sprak, van achter op \'t lastpaard gezeten,

De knaap dus tot Willem, zich-zelf haast vergeten.

„Wat?... Onraad?... Wel foei! Wees niet bang, beste man, „Zóo zijn wij het bosch uit. .. Ons valt men niet dn:

„Mijn tasch is te dun, om tot roof te bekoren;

„Kom, laat mij veel liever uw liedjen eens hooren.

„Gedraafd en gezongen met vroolijken zin!

„Dan halen niet eens die kornuiten ons in.quot;

— „Heer!... \'k durf niet... Maar toch — daar ge \'t wilt — zal \'t gebeuren.quot; Kn bevend begon hij een liedjen te neuren.

Zij draafden vrij hard. Bij het blaadrengeruisch Denkt telkens het knaapjen : „och, waren wij thuis!quot;

Ken windvlaag verheft zich; de kruinen der boomen ,

Zij spellen den Stalknaap: ze komen, ze komen!

Kn Willem, al zwijgt hij nog, wat hij gelooft.

Keert somtijds met zorgende blikken het hoofd.

Daar hoort hij al dichter het trapplen van paarden.

Die ginds langs het loover de takken ontbladrden,

Het kruisen van stemmen, gevloek en gelach,

Kn \'t sleepen eens wagens; en eindlijk, hij zag.

Den een na den ander, een zevental ruiters,

Dat vlak op hen aanreed; \'t zijn Moorsche vrijbuiters!

87

„Heer Jezus! wees mét ons!quot; zoo fluistert de knecht, Terwijl hij zich krampig aan \'t monnikskleed hecht. En Willem rijdt door. „Sta, gij monnik! bij MAmet!

„Eer ik op uw rug met den sabel mijn naam zet!quot;

„Sta, monnik! , . Uw buidel! . . Voort, mannen! dat pak „Van zijn rug! waar hij zeker zijn goud in verstak . . .quot; En Willem betoomt zich met moeite van binnen En antwoordt, als past, met zachtmoedige zinnen:

„Dat pak? — \'t is mijn dienstknaap! Wat, Heeren, kunt „Voor schatten vermoeden in grauwharen pij ?

„Ik bid — laat mij gaan, en trekt rustig uw wegen! . . „Aan \'t rooven op klerken is voordeel noch zegen.quot;

— „Wat, klerken!quot; zoo joelt men, „\'t is juist uws gelijk, „Die \'t meest ons belemmert . . . maar üit heeft uw rijk! — „Hier, mannen, den knaap in die kreek daar gesmeten! — „En beiden de plunje van \'t lichaam gereten!quot;

Ze ontkleeden den halfdooden stalknaap op steö,

Zij binden hem handen en voeten; en reê,

Den monnik, dien zij met hun vijven omringen. Tot afstappen en tot ontkleeding te dwingen.

Smaalt schaatrend hun hoofdman: „Gij zijt, arme bloed, „Gelukkig niet de eerste, dien \'k heden ontmoet . . . „Wij hebben daar ginder een lijk of wat leggen . . . „Zoo varen zij, die zich niet laten gezeggen.

„We maakten hun goud, en wat anders nog, buit,

„Gepakt in die kar ... \'t Zag er slecht met u uit,

„Zoo de hongrige wolven voor \'t eerste verlangen „Niet reeds een kapoentje of wat hadden gevangen:

„Geen lid bleef u heel! Nu maar straks van uw beest! „Toe! voort uit den tabberd! Het minst is óns meest! „Die tasch en die rozenkrans! Kousen en schoenen . . . „Uw pij uit! — Die hoofdkap bij de andre kaproenen!quot;

„A.i God !quot; bidt de knaap, en hij heft uit de kreek Zijne armen ten Hemel, „ai Heere, verbreek „Het opzet dier boozen! Wend af hunne handen!

„En spaar, spaar mijn edelen meester die schanden!quot;

Heer Willem staat barvoets; zijn opperkleed gaat Den huifwagen in met het zadelgeraad;

88

„Foei!quot; spreekt hij, en denkt: O mij! hadde ik een wapen! . , „Slechts vloek zult gij u uit dit boevenstuk rapen . . . „Een weerlooze monnik! — maar geeft me mijn knecht „Voor \'t minste dan weder!quot; —„Dien knaap? - Gij hebt recht „\'k Vergat \'em al haast,quot; sprak het hoofd van de Mooren; „Den knaap in de kar! — en den paarden de sporen! — „Vaarwel, vrome vader! en als ge in dit bosch „Alleen u verveelt in uw luchtigen dos, —

„Dat kan toch den beste\' eremiet overkomen, —

„Hier hebt gij een koord ... en daar ginder staan boomen!quot;

Zoo sprekend, en sporend zijn ros in den draf,

Ontrent hem de hoofdman; maar spottend en straf Roept Willem op eenmaal, terwijl ze alle zeven Met huifkar en schreienden knaap hem begeven:

„Fraai, mannen! fraai, helden! — Uw prooi lacht u uit: „Het best van zijn goed werd niet eens nog uw buit! „10e gordel, die schuilt in mijne onderste kleeren,

„Is meer dan uw dubbele roof te waardeeren!

„Een gesp is er aan van het edelste goud,

„Die pronkt met een krans van robijn, esmeraud „En keurdiamanten; voor tweeduizend ponden „Wordt iedere goudsmid hier kooper bevonden.

„Gij kweet u voorbeeldig!quot; De troep wendt den kop. De hoofdman rijdt nader: „Zou \'t waar zijn? — Pas op, „Vrome klerk! heeft uwe arglooze scherts ons belogen,

„Dan stoot ik mijn priem door die tong en die oogen! . . „Te voorschijn die gordel!quot; — „Ik schenk hem u. Heer,quot;

Zegt Willem, .. „maar, eer ik hem geef (bij uwe eer, „Gij moogt mij niet weigren!) schenk mij dan dien leedren, „Opdat ik mij gord met de rest van mijn kleedren!quot;

— „Dat gaat!quot; roept de hoofdman en stijgt van zijn paard, „En haakt zich den riem van het lijf, en, ter aard Zich buigend, om \'t kleinood van Willem te ontvangen,

Daar steigert den monnik het bloed naar de wangen,

Daar heft hij de vuist, en met morslenden slag,

Een slag, als geen hamer op \'t aanbeeld vermag.

Verplet hij de hersens van \'t hoofd der bandieten.

Dat breinstof en bloed door het scheilelbeen schieten.

Mèt rukt hij het kromzwaard den Moor van de zij;

Hij springt in den zadel: geen vreeslijk als hij!

89

Hij stort zich te midden der wanklende knechten,

Die denken aan bijstand, noch vluchten, noch vechten.

„Oranje vooruit! — Ha, gij, wolvengebroed!

„De Leeuw is ontwaakt, en hij smacht naar uw bloed! „Voort, schurken! of \'k laat naar het diepste der hellen „Elk uwer zijn eerloozen meester verzeilen!...

Een bliksem gelijk, zwiert het staal in zijn vuist;

Hij houwt en verminkt, en verjaagt, en vergruist.

Daar liggen drie roovers, en weerloos, ter aarde;

Daar vluchten vier andren zijn doodlijken zwaarde.

Zij kreunen om lijken of huifkar zich niet;

Reeds zijn zij geweken in \'t verste verschiet.

En Willem, van d\'aakligen rechtsplicht ontslagen.

Vereent\'zijn gebed... met een toon uit den wagen.

Hij nadert dien, opent de huif.. . Groote God!

Zijn knaap niet alléén werd geboeid door het rot:

Twee andre gevangnen, wien doeken en banden Het roepen belett\'en en \'t roeren der handen!. ..

De schaduw der huive floerst Willem het oog;

Daar kerft hij de boeien . . . Neen, God! hij bedroog Zich niet in zijn zielsdrift: daar klinken hun stemmen...

Daar schalt het „mijn vader!quot; „mijn kindren!quot; daar klemmen Zijn zoon en zijn dochter Heer Willem aan \'t hart. „Hoe dus?. .. hoe gij beiden!.. . Dank, God! dat die smart „In vreugde gekeerd is! .. . Gij waart overvallen „Door \'t helsche geboefte!... en alleen . .. tegen allen .. .quot;

— „Neen, vader! mijn mannen, het offer der trouw,

„Zijn ginder verslagen . . .de schaamte en de rouw,

„Dat ik ze overleef... haar kon niets weer verzoeten „Dan \'t uur van dit roemrijk, dit zalig ontmoeten:

„De vader voltoog, wat de zoon niet vermocht...quot;

— „We aanvaardden,quot; zoo koosde de zuster, „dees tocht, „Om u in het klooster te komen verrassen ...

„We hebben steeds in de Cortesische plassen „Niet ver van het burchtslot zoo heerlijke visch „En hadden die heden bestemd voor uw disch;

„Zij hangt in een korfjen hier achter den wagen.quot; — „Zoo waarlijk!quot; schertst Willem, „dan mocht ik toch slagen

90

„Om visch weid de reis dezen morgen aanvaard ..

En glimlachend lei hij de zweep op het paard;

De staljongen moest met den bles het maar stellen,

Kn de Abt kreeg twee gasten en — goede forellen.

\'Karolingsche verhalen, bij J. A. Albei-dingk Thijm. (1S20—1S89).

C. L. van Langenhnijsen te Amsterdam).

ELEGIE.

AAN EEN SPELEND KIND

Wees niet zoo druk en woelig, lieve Kleene!

Wend niet uw hoofd half spijtig van mij af!

Verstoort het u, dat ik om Moeder weene,

Nu pas haar lijk geborgen werd in \'t graf? — Het treurig zwart omhuift uw bruine lokken

Kn tengre leest — en toch, gij schreidet niet,

Toen \'t vreemd gewaad u \'t eerst werd aangetrokken,

Maar danst van vreugd, nu ge u in \'t rouwkleed ziet

Ach, speel zoo niet! — Uw blijdschap breekt mij \'t harte!

Staak voor een poos dat hupplen, dat gedruisch! Uw vreugde scherpt den angelsteek der smarte,

Ze is wanklank in den treurtoon van dit huis! Uw lachje is als de zon, die straalt en schittert

In \'t doodsch vertrek door luik en vensterreet, —

Wier vroolijk licht de droefheid meer verbittert.

Als spotte zij gevoelloos met ons leed!

Uw zon betrok in \'t vriendlijk uchtenddagen;

Geen zevenmaal ontlook de Lenteroos,

Of, half verweesd, moet gij dat rouwfloers dragen —

Geen zeven jaar! —■ reeds zijt gij Moederloos! Uw Vaders stem blijft in zijn tranen smoren.

Slaat hij op 11 de vochtige oogen neer —

Gij lacht, gij juicht, als hadt gij niets verloren;

Gij speelt — en, kind, gij hebt geen Moeder meer!

Wat was zij trotsch op u! — Wat reine weelde Sprak uit haar blos en schitterde uit haar oog,

91

Als \'t zoet gefleem van uwe stem haar streelde,

Toen \'t eerst uw voet zacht tripplend zich bewoog,

Als ge om haar stoeide, aan hare knie gedrongen,

Of \'t strooien hoedje aan \'t rozekleurig lint —

Op \'t zonnig pad haar blij vooruitgesprongen —

Los in de lucht liet wappren op den wind!

O! \'k zie u nog, hoe gij in \'t grasperk bukte

En bloemen, in een ruiker saamvergaard.

Van \'t bont terras u tot een kransje plukte,

Dat in den schoot van Moeder werd bewaard. — Dat kroontje, dat de wind hief van uw lokken,

Die kaarslichibloem, waarmee gij hebt gespeeld,

Die, toen gij bliest, verstoof in grijze vlokken —

Aanvallig Kind! het was uw Moeders beeld!

\'k Zie nog, hoe ge, op uw teentjes aangetreden,

Stil luistren kwaamt, of Moeder waakte of sliep,

Gelijk een schim langs \'t ledikant gegleden.

Als haar uw mond zacht: goeden morgen! riep.

\'k Zie nog, hoe ge eens met teedre schuwheid blikte

De plooien langs van \'t gapend bedgordijn,

Maar voor \'t gelaat der doodlijk kranke schrikte,

Als \'sprak uw oog: „Kan dat mijn Moeder zijn?quot;

Haar smart heeft uit en werd in vreugd herschapen.

De dood nam haar, als vriendlijk Godsgezant, De doornenkroon van de ingevallen slapen;

Thans draagt ze omhoog den palmtak in tie hand!

Haar siert de kroon van \'s Hemels uitverkoornen,

Maar ons, om wie zij de aarde had bemind,

Vlocht haar gemis een nieuwen krans van doornen — Ach, speel dan niet, maar ween met ons, lief kind!

Maar neen, speel voort! - Gij haat het smartverduren;

Gij, vroolijk wicht, zijt nog voor droefheid bang!

Als wist gij \'t reeds: men telt de vreugd bij uren.

De tijd der smart duurt dikwijls jaren lang!

Onnoozel lam!— Uw jeugd heeft niet berekend.

Wat schrikbre slag, zóó vroeg, uw schedel treft!

Wat wees te zijn, op \'t zesde jaar beteekent: —

\'t Is weldaad, Kind, dat gij het niet beseft!

{Gedichten, bij D. A. Thievie te Arnhem). H. Ter Haar. 1807—1880;,

M C

92 lb o v

2 5

xu

VOOR DE TERECHTSTELLING.

I.

- o . 0 ■ o ^ ^

Het was nog nacht: zij timmerden \'t schavot . . . De Groote Markt weergalmde van het kloppen; Er staken dra uit al de vensters koppen;

Maar niemand sprak, en ieder dacht aan God.

„Snel doorgewerkt! — Laat ons wat stiller slagen . . Zei de oudste tot den jongsten timmerman;

En allen, die door de oopne vensters lagen, Verdwenen éen voor éen er uit, — en dan Ging de arbeid voort, alsof hij hen beschaamde.

Maar of eene onweerstaanbre macht hen praamde. Het was uit vreeze voor het daglicht. — ,Jan,quot;

Sprak nu de jongste, „ik kan het u niet zwijgen, \'k Maakte al zoo lief mijn eigen doodkist; \'k zou, Zoo ik niet moest voor kinderen en vrouw,

Neen, \'k zou het over mijn gemoed niet krijgen . . .quot; En de oude sprak: „Spoed! maken wij gedaan. De meester wil het, en op mijne jaren Weet Goil alleen, hoe droevig ik zou varen,

Zond hij mij weg. Het staat ook mij niet aan,

Maar ik kan toch van honger niet vergaan .... Och, Kasper, vriend! hadde ik het kunnen droomen. Dat het met mij zoo verre eens zoude komen! Meewerken, oude Jan, aan iemands dood, —

Wat is het zuur, mijn duur gewonnen brood!quot;

Twee zware tranen rolden uit zijne oogen .... Die beide mannen met eene eedle ziel In \'t ruwe lichaam onder eenen kiel.

Gevoelden, dat een gruwel ging geplogen.

Wat gaf het, dat hij \'t worden zoude met Den schijn des rechts, de ontzaglijkheid der wet? Een gruwel moet toch steeds een gruwel heeten, En \'t was een moord, zoo zegde \'t hun geweten! Wetgevers! zij begrepen niet, hoe gij Gerust kunt slapen en niet gruwt als zij;

Hoe slechts één mensch het zijne bij wil brengen, Om, zoo hij brood heeft, menschenbloed te plengen.

93

II.

Hun werk was af, de stelling was aanéén,

Rn beide mannen gingen zwijgend heen.

En, als de zonne nauwlijks was verrezen,

Werd in de stad reeds t\' allen kant gezegd.

Dat het schavot dien nacht was opgerecht,

Doch — niemand zegde \'t met een lachend wezen.... Kr lag iets sombers over elk gelaat,

En geen, geen droeg nog doodelijken haat.

Meer vrouwen dan op andre dagen togen Ter kerke heen, met neergeslagen oogen;

En geene kleedden hunne kindren aan,

Om naar de school te loopen, of zij zeiden Hun, kussend en met moederlijk vermaan.

Dien dag op strate niet te blijven staan;

En streng bevalen zij aan knechts en meiden,

Die kinderen naar schole moesten leiden.

Toch niet langsheen de Groote Markt te gaan... (Drie menschen, van de wieg tot in het graf, J. de Geyter. (1830

bij Willem Rogghê te Gent).

HEIDEBRAND. I.

Zij leefden er zoo rustig In hunne kleien hut. De goede bessembinders,

Voor zon en wind beschut. Het barre kruid der heide Was hun geheele schat, En de afgemaakte bessems Verkochten ze in de stad.

Grootvader was der kindren

Getrouwe speelgenoot; Zij kropen op zijn knieën Gelijk op Moeders schoot.

94

En de ouders, onder \'t binden,

Van op hun manken stoel, Aanschouwden \'t lustig leven Met liefderijk gevoel.

Het was vooral hun Willem,

Op wien hun oogslag viel,

Hij, de oudste hunner kleinen,

Een zoon naar hunne ziel.

Ging Vader of zou Moeder Rijs snijden in het zand, De vlugge knaap liep mede, Al hupplend aan hun hand.

Dan zocht hij vogelnesten,

Liep in de heide rond.

Verstak zich achter duinen,

Of lei zich op den grond;

Zoovele leeuweriken

Sloeg hij ten hemel gd En snelde, waar zij daalden, Hen glurend achterna....

Eene ekster wist hij houden.

Niet hoog in eenen mast,

En eens trok hij den tak neer En nam een jongsken vast;

Doch ijlings pikte de oude,

Dat hij een angstschreeuw liet: „Mijn Willem!quot; sprak zijn moeder, „Verstoor hun liefde niet. . . .quot;

En weder thuis gekomen,

Sprak hij Grootvader aan; Hij zegde hem, al snikkend,

Wat de ekster had gedaan;

Maar de oude, om hem te troosten,

Vertelde van zijn jeugd.

En ras blonk Willems wezen Van kinderlijke vreugd.

Weer sprak de goede grijsaard Hem van den heidebrand.

95

Den brand, die schrik verspreid had

Door gansch het Kempenland, Die mijlen wijd de bosschen

Verteerde in asch en rook, — En spijtig vroeg dan Willem: „De kleine vogels ook? ..

II.

Zoo leefden zij gelukkig In hunne kleien hut,

De eenvoude bessembinders,

Voor zon en wind beschut. Zij vreesden geenen heibrand,

Maar, dankbaar om hun lot.

Lei \'s avonds elk het hoofd neer, Rn dacht alleen aan God.

Doch eens, wen heel de huiskring

Het middagvoedsel nam,

Sloeg plotsling in de verte

Een slingerende vlam.

„Brand!quot; riep Grootvader huivrend, „Brand! brand!quot; hernam hij luid, En met gehevene armen Liep hij de woning uit.

Ginds in de onmeetbre vlakte Ginds rees een rookkolom, Die breed, in zwarte golven. En traag ten hemel klom.

Geen vlamme was meer zichtbaar.

Doch , rollend in het rond,

Steeg immer breeder, breeder. De rook op uit den grond.

Zoo snel als van een vuurberg.

Wiens lava overkookt.

Liep in de hei de brand voort.

Door kruid en wind gestookt. Slechts toen de rook, als slangen, Zich kronkelde op een duin.

96

Kon men een wijl de vlamme Zien flikkren op de kruin.

Grootvader zuchtte droevig:

,,\'t Is met de hei gedaan .... De wind drijft naar de bosschen:

Daar helpt geen blusschen aan.quot; Met Willems vader liep hij

Waar moed nog nuttig scheen ; En, wat de moeder wilde, Ook Willem snelde er heen.

Zij hoorden, hoe de dorpsklok

Het volk ter hulpe riep,

En zagen in de verte,

Wat drom er henen liep.

Geen kindren merkte Willem,

Slechts mannen in den drom; Uit vrees, verjaagd te worden,

Liep hij een eindweg om . ..

Met oogen vol van tranen En nauw benepen hart Zag de arme knaap, hoe \'t heikruid

Als afgeschoren werd,

Hoe ras de leeuweriken

Opvlogen vóór den brand, En kermden, daar hun jongen Verbrandden in het zand.

Maar, toen de wind het vuur in

Het eerste mastbosch joeg.

Toen plots de vlamme krakend

En hoog ten hemel sloeg,

Toen half het bosch in gloed stond,

Een helschen kolk geleek En zelfs zijn koene vader Een eind terugge week: —

Toen hoorde de arme Willem

Het jammerend gekras Der eksters om hun jongen,

Wier nest nog redbaar was.

97

Met roekelooze stoutheid

Liep hij er heen, ontzind,

Ontheven \') als een moeder Ter redding van haar kind.

Grootvader ziet en roept hem,

En al zijn bloed wordt koud;

Doch spoedig komt de kleine

Al juichend uit het hout;

En wen de grijsaard, weenend,

Hem kust en met hem vliedt.

Spreekt Willem, \'t nest hem toonend:

„Nu pikte de oude niet!quot;

En reeds na \'t eerste mastbosch

Heeft de aangeblazen brand Met zijne lange tongen Een ander aangerand.

Al sneller slaat de vlamme

In dezen nieuwen buit, —

Doch ijlings keert de wind, en Hij jaagt ze \'t mastbosch uit.

Een lange juichkreet stijgt er

Uit honderd monden, en Het vuur loopt ras de hei in.

Zich richtend naar een ven.

Een ven, die breed en verre

Zich door de vlakte strekt: —

De brand sterft op zijn oever,

Zoohaast hij water lekt . . .

En thans, wanneer een zwerver

Zich in de hut bevindt.

Ziet hij er twee paar eksters.

Gehoorzaam aan een kind.

Zij zitten op zijn schouders

En eten uit zijn hand;

En Willem zegt, vol hoogmoed:

„Die redde ik uit den brand!quot;

J. De Geyter. (1S30—^).

\') I luiten zicli zeiven.

M. en I.. LEOPOLD, Sleutel, II, 4c druk, 7

98

PUNTDICHTEN.

INSCHIKKELIJKHEID.

Twaalf mannen spreken recht naar de oude Britsche wetten.

Men vraagde, wat voor twaalf een dief wou, dat hem rechtten;

Hij zei: de Apostelen. Dat waren fijne liên.

Daar sprak een statig man: die zou men niet weer zien,

Vóórdat de jongste dag de wereld zou doen scheiden.

Mijn\' Heeren! zei de dief, ik wil zoo lang wel beiden.

C. Jluygeus.

AALMOES ONTLEGD.

Jan zag een arm man naakt, maar zocht geen geld te derven.

Ik sterf van kou, zei de arme man.

Zoo doen wij allegaar, sprak Jan;

Want, wierd een mensch niet koud, een mensch en zou niet sterven.

C. Jluygeus.

MIJN SCHOOTHOND GEKJE\'S GRAFSCHRIFT.

Dit is mijn hondje\'s graf;

Ik zeg er niet meer af,

Dan dat ik wenschte — en de wer\'ld waar\' niet bedurven — Dat mijn klein Gekje leefde en all\' de groote sturven.

{Korenbloemen). C. l/uygens. (159^—\'öSy).

AANGEBRAND.

Aagt Morsebel nam kleinen Piet In kost, en, als het kind, te raiddag aangezeten,

Haar soms zijn walging merken liet:

De vieze bijsmaak van heur knoeisels werd geweien

Aan kaarsvet, roet, noch snuif; \'t was altoos: „Lekkertand, Wat zou het zijn, als aangebrand?quot;

Nu kwam er eens een schotelvol groen eten

Te voorschijn, die kok Aagt spinazie had geheeten.

Hiervan kreeg kleine Piet zijn deel op \'t bord gesmakt; Hij roert er in; hij vindt twee achterpooten

99

Van d\'armen kikvorsch, onder \'t warmoes kort gehakt, En legt, met de oogen half gesloten,

Zijn eetvork neer, terwijl hij vraagt:

„Heeft „aangebrandquot; ook voetjes, moeder Aagt?quot;

A. C. W. Starin^

hans tonka\'s zoon.

Hans Tonka\'s fiere spruit kwam van \'t Bataafsche strand

Schatrijk terug in Zwabenland —

En kocht een adelbrief, \'t Waar\' beter nooit geschied!

De helm , op \'t wapen van den kinkel,

Herinnert elk, die \'t ziet,

Den snuifpot voor zijn vaArtje\'s winkel.

A. C IV. Staring

aan pegasus.

Pegaasjen, hou\' eens stil!

Ik ben geen vriend van vitten;

Ik zuiver slechts uit goeden wil üw schoone manen van de klitten

En lees de noppen uit uw staart:

Laat Pluto \'t haavloos kinhaar zitten,

Apollo scheert zijn baard.

A. C. IV, Staring

aan een te zedigen schrijver.

Waarom uw boek aan \'t licht onttogen ?

\'t Verschijn\' gerust, al is \'t niet groot:

Wordt eikenschors bij \'t pond gewogen,

Men weegt kaneel bij \'t lood.

{Gedichten, hij A. C. Krusevwn A. C. IV. Staring. (1776 — 1840

te !tan riem).

100

IN DE KAMER.

Ze waren in de kamer.

De vader zeide, dat De winter voor de deur stond;

De moeder deed het huiswerk,

Terwijl hun eersteling,

Een lieve, blonde kleine,

Met zijnen kaatsbal speelde.

Maar nu betrok de lucht;

De zon verdween, de wind

Bedaarde langzaam, en

De sneeuw bestoof het stroodak.

„Van waarquot; — zoo sprak het kind,

Terwijl het opkeek — „komen

Die leliewitte pluimen?quot;

Waarop de moeder zeide:

„Mijn kind, de heilige engelen

Bereiden in den hemel

Het zachte, warme beddeken,

Waarin de kleinen rusten

En slapen moeten, die

Vandaag verhuizen naar

Het hooge vaderland.quot;

„Ik ga niet mede, ik ga

Niet mede,quot; — kwam het kind —

„Ik slaap gerust en goed

In mijne kleine kribbe.

Die ge alle dagen opmaakt.quot;

De moeder zweeg en kuste Het goede, lieve kind.

{Kozen en Doornen, bij IV. Kogghé Th. Sevens. (1848

te Cent).

101

TURKSCHE BEELDSPRAAK.

U volgen op uw levenspaAn Twee Englen, die u gadeslaan,

Ter rechte en linke; beiden schoon En goed, twee milde hemelboón.

En als ge een eedle daad verricht,

Den zwakke steunt, den arme geeft,

Den lijder troost — dan aanstonds zweeft Omhoog, naar \'t rijk van Vrede en Licht, Die wachter aan uw rechte, en grift In heilig schrift Het werk uwer Liefde, met dankend genot,

In \'t Hoek des Gerichts voor den troon van zijn God.

Doch als gij haatlijk onrecht pleegt,

Als booze drift uw hart beweegt.

Dan weent van rouw en medelij Die Engel aan uw linkerzij.

En teekent op de booze daad.

Het bitter woord; doch hij verlaat Uw zij nog niet en vaart daarheen —

Maar blijft! Hij teekent op alléén Wat gij misdeedt... en toeft.. . en wacht Tot middernacht.

Met stille gebeden, met engelentrouw,

Of ge ook uwe schuld nog erkent met berouw.

En — zoo uw hart nog eindlijk breekt En gij voor \'t kwaad vergeving smeekt, Dan wischt hij de aanklacht uit, terstond. En hij blijft waken aan uw spond!

Maar sluit gij onboetvaardig \'t oog.

Dan buigt hij \'t blonde hoofd en staart U somber aan een poos — en vaart Op matte vleug\'len naar omhoog.

Als die een harden, harden plicht.

Maar noó verricht.

En dan eerst, de ziele van weemoed vervuld, In \'t Boek van de Toekomst vermeldt hij — uw {Dichtwerken, bij Gehr. Kraay P. A. de Génesiet

te Amsterdani).

102

ARBEID.

De wetenschap steekt in geen bed met pluimen:

Wie leeren wil, moet vroeg de veeren ruimen;

Wie eerdt noch egt, die heeft geen kans van graan; Wie dorschen wil, moet eerst den ploeg doen gaan;

Wie niet en turft, kan zich daarna niet warmen;

Wie winst wil doen, die reppe hand en armen;

Wie prijs begeert, die stelle zich ter loop;

Voor arbeid heeft God alle ding te koop.

Alle de Gedichten, bij A. en J. Tongerloo IVes/eriaen. (1599—1670).

te \'s-Gravenhage).

VREDE,

Schoon is het goud, het schoonste der metalen.

Schoon \'t alebast en \'t luchtige kristal;

Schoon is het licht, wanneer de zon gaat dalen,

Schoon \'t elpenbeen en \'t rozenrood koral;

Schoon is de Mei met bloemen zonder tal.

Schoon is de zeeg\' met haar bekranste zweerden;

Maar, die de kroon moet dragen bovenal:

Schoon is de VREE, de schoonste op der eerden! — {Over-yssclsche Sangen en Dichten, J. Reef sen. (1581—1C49).

te Deventer).

TAFELRECHT.

Al die zit aan mijnen disch.

Drinkt zooveel als noodig is!

Ket naar uwes hongers eisch,

Maar — en eet geen menschenvieisch; Weet gij niet, wat dat beduidt?

Hoort, ik zal \'t u leggen uit:

103

Spreekt niet kwalijk van een vriend,

I )ie dat niet en heeft verdiend;

Spreekt niet kwalijk van een man,

Die zich niet verweren kan;

Neemt hem niet met uwen mond,

\'tGeen gij hem niet geven kondt.

Zijt gij anders van manier,

Mijnenthalve blijft van hier;

\'t Zij u eens vooral gezegd:

I)4t is hier het Tafelrecht. —

\'^Over-yssclsche Sangcn en Dichten quot;J. Keef sen. (1581 1649). te Deventer}.

GEEN ROOSJE ZONDER DOORNEN.

Een roos, die zonder doornen bloeit.

Waar mag ze zijn te vinden ?

\'k Vrees, dat ze in weinig hoven groeit;

Je zoekt vergeefs, mê-vrinden!

En, of ze ook al te vinden waar\'.

Licht, dat ze u zou mishagen;

Het \'hoort nu eenmaal bij elkaar.

Dat roosjes Doornen dragen.

Wat leed in lust, wat lust in leed,

Zóo is ons aardsche leven;

En, als het ons geen goed en deed,

\'t Ware antlers ons gegeven.

Dies neemt de roosjes, als ze zijn,

Het leven met zijn nukken;

En doet het soms een beetje pijn ....

Het leer\' voorzichtig plukken.

(Al de Volksdichten, bij G. L. Fnnke \'J■ J\'- Ueye. (1809 1876). te Amsterdam).

104

DE AANHALING.

Eens ging een kommies aan den zeekant in \'t rond:

(\'s Mans naam wil ik liefst u verzwijgen)

Hij dacht, zoo hij hier eens een smokkelaar vond,

Wat lof en wat loon hij zou krijgen.

Hij was er geweest van des morgens al vroeg, —

Wanneer hij Louw Hendriks ontmoette, Die, zwoegend, een fustjen met brandewijn droeg. En dien hij dus minzaam begroette:

„Vriend Louw! in dat fustjen is meer dan één kan:

Kunt gij het biljet er van toonen?quot; —

„Wel zeker,quot; sprak Louw; „maar gij zult mij, goé man

Daarvan, vooralsnog, wel verschoonen.quot; — „Hei! hei!quot; riep nu de ander, „er wordt met de wet

Zoo makk\'lijk de draak niet gestoken,

Onthoft gij uw dag maar. Gij hebt geen biljet: Die drank is voorzeker gesloken.

„Gij loopt in het net, en dat vaatjen is prijs.

Kom! breng het maar fluks naar d\'ontvanger.quot; — „Wat zou ik?quot; zei Louw: „wel, dan ware ik niet wijs.

Is \'t prijs — dan draag ik het niet langer.quot; — Zoo sprak hij en zette het neer in het zand,

Wijl ile ander niet lang zich beraadde,

— Er was hier noch kruier, noch kar bij de hand — En \'t fust op zijn schouderen laadde.

Nu kuierden beiden de weilanden door.

De zon was ten toppunt gestegen.

Het was nog twee uren naar \'t naaste kantoor.

En hobbelig waren de wegen.

Louw floot soms een deuntjen, wijl de arme kommies

Niet afliet van blazen en hijgen,

Maar echter hij gaf om vermoeidheid of niets.

Hij zou er zijn loon wel voor krijgen.

Zij hadden een uurtjen geloopen omtrent,

Toen Louw zei: — \'t leek d\'ander wel drooraen —

105

„Zet neer maar uw vracht, want de reis is ten end:

Wij zijn aan mijn woning gekomen.quot; —

„Neen,quot; zei de kommies weer, „het fustjen moet mee.

Ik mag u volstrekt niet verschoonen.quot; —

„Och vriend,quot; hernam Louw, „laat het fustjen met vree:

Ik zal het biljet u vertoonen.quot; —

„\'t Biljet? — En waarom dat zoo straks niet gedaan?quot;

„Wel, vriendlief! waarom het verzwegen?

Ik meende, toen ik aan den dijk u zag staan,

Je waart om een vrachtjen verlegen.

En zie, ik was juist met een helper gediend:

Dat fust viel zoo zwaar te behandelen.

Heb dank voor je moeite en ik wensch, goede vriend!

U verder pleizierig te wandelen.

{Dichtwerken, bij D. A. Thienie J. Van Lennep. (1802—1868).

te Arnhem).

TWEE VUURTJES.

Ik ken een vuurtje, brandendheet,

Steeds fel en feller gloeiend,

En hem, die \'t al te dicht genaakt.

Soms lijf en ziel verschroeiend.

En nimmer heeft het in dien haard

Aan brandstof nog ontbroken :

De Haat met heel zijn norsch gevolg Zorgt voor \'t gedurig stoken.

Maar ginder brandt met schooner gloed

Een liefelijker vuurtje,

Daar koestert zich zoo jong als oud Soms menig zalig uurtje.

Het zengt niet, maar verwarmt alleen;

Uw hand hier, wie mij griefde! —

De haat bevriest, maar \'t hart ontgloeit Bij \'t vuurtje van de Liefde.

(XX Kleine Liederen, bij \'J. L. Beijers J. N. van Hall, (1840—).

te Utrecht).

106

CHINEESCHE WIJSHEID.

Hoe lieflijker de Pekoe geurt,

Hoe eer zijn pluim wordt afgescheurd.

Om \'t schittren van d\' ivoren tand

Vermoordt de jager d\' elefant.

De vogel Tsu viel nooit in \'t net,

Was niet zijn wiek met goud bezet.

En de oester bleef in \'t veilig diep,

Als in zijn schulp geen parel sliep.

De schildpad doodt men om heur schaal,

De mijn doorwroet men om \'t metaal.

Zoo slijt ook zelfs het kunstwerk af

Door alles, wat het waarde gaf.

Ten langelesten berst de klok

Door \'t galmen van den klepelschok.

En na een korte flikkring zwicht

De fakkel door zijn eigen licht.

Helaas! niet anders ondervindt

Het wankelmoedig menschenkind.

Zoo waak, dat uw voortreflijkheid

Niet juist uw diepsten val bereid\'!

{Dichtwerken, bij A. IV. Sjthoff J. J. L. Ten Kate. (1818—1889).

te Leiden).

ZONDAGMORGEN AAN \'T STRAND.

Blauw en wolkloos welft zich de hemel Boven de wijdgestrekte zee.

Van zongloed wemelt de tintlende dampkring;

Parelkleurig rust het zeevlak.

Ongerimpeld, zilverglanzend;

Aarde en hemel vloeien ongescheiden ineen.

Meeuwtjes, duiven der zee, zittende op \'t spieglende vlak, Droomen van eeuwigen vrede,

Spartlend gaapt een vischjen even boven.

Ginder drijven slapend voor hun anker Enkle visschersscheepjes;

Slap is \'t zeil, en roerloos hangt naar omlaag

107

\'t Wimpeldoek, en als een zwarte kanten sluier Plooit zich sierlijk \'t drogende net langs het want.

Nauwelijks hoorbaar suist \'t eentonig zingen van den knaap aan boord In de doodsche stilte.

Op \'t heet gestoofde zand vlak ligt een stille plas,

Door de ebbe nagelaten Als een groot stuk blauwe zielevrede üit kinderlijken tijd.

Visscherskinderen spelen aan zijn rand:

\'t Knaapje heeft een klomp getuigd met mast en spriet En eindjes pikdraad;

Rood geverfd staat achterop een hart En: „Vrouw Katrijnequot;;

\'t Zusje had tot zeil getooverd quot;t Lapje groen en paars gespikkeld sits.

Aan \'t roer staat, oud en verveloos, een poppetje Als vader.

Zachtjes blaast het meisjen in het zeil.

Maar den knaap was \'t te stil;

Hij roerde in den plas,

Om storm te hebben,

En hij plonst en hij stampt met de voeten in \'t nat,

Dat de blauwe spiegel rimpelt en golft,

Tot hobblend \'t klompje kantelt,

En \'t popjen over boord valt in den plas.

Ach ! klaagt het meisje :

Zoo is ons vadertjen ook vergaan.

En zoo bederf je ons schuitje heel en al.

{Vogels van diverse pluimage, bij C. Vosmaer. (1826—1888).

A. W. Sijthoff te Leiden).

108

DE BALLING.

(1310).

De kleurige aster tooit den gaard,

De krekel zingt in \'t groen.

Reeds geelt het fijne berkenblad En kleurt reeds hier en daar het pad En spreekt van \'t na-seizoen.

Als sloeg ze een gouden sluiergaas

Om \'t hooggegloeid gelaat,

Zoo dook de zon aan d\'avondtrans En wierp een laatsten rozenglans Op \'t veld, in dauw gebaad.

Waar \'t Rynegommer binnenpad De baan naar Egtnond kruist.

Daar vangt een bruine popeltop Den adem van het koeltjen op. Dat door zijn loover ruischt.

Een grijsaard zat er aan den voet.

Als aan den stam geschroefd. Der jaren sneeuw vlokte om zijn kruin. Zijn oog was dof, zijn kaak was bruin, Zijn voorhoofd diep gegroefd.

Zijn serge-kap was grauw van \'t stof.

Van \'t slijk zijn hozen grijs. Een kleene harp stond aan zijn zij; Daar lag een oude palster \') bij,

Naar arme Pelgrims wijs.

Ginds, tusschen Egmonds gevelgaard,

Rijst Raaphorst\'s landkasteel. Nog speelt de laatste purperglans Op geveltop en torentrans.

Op ringmuur en kanteel.

109

De grijsaard hing met vochten blik

Aan trans en torenboog.

Een lange, lange jarenrij Ging in de schaduw hem voorbij,

Die langs zijn wangen toog.

— „Welop! welop, mijn appelgrauw!quot; Zoo klonk het langs de baan.

En op een fier en trapplend ros, En schittrende in zijn edeldos,

Sprong daar een Jonker aan.

„Gegroet, gij Minstreel! God ten groet!

„Ei — waarom hier gemard ?

„Neem \'t nachtverblijf, dat ik u bied, „En trooste een zacht, een teeder lied „Mijn droeve moeder \'t hart.quot; —

De grijsaard sidderde en verschoot

En lei zijn handen saam:

„Uw moeder — schoone Jonker! spreek (Zijn bruine wang werd doodlijk bleek): „Wie is ze — hoe heur naam?quot; —

„Zij stamt van d\' eedlen Raaphorst af,

„Een Vrouwe, wei-bemind.

„Mijn vader trok voor lang uit \'t land; „Sinds bleef ze bij heur bloedverwant, „Als weduw met heur kind.quot; —

De grijs kromp met een zucht inéén.

De Jonker sprong van \'t zaal: „Kom met mij, kranke man! kom mee: „Ik biede u spijs en legerstee „En minnelijk onthaal.quot;

— „Neen!quot; nokte nu de grijsaard: „neen! „Maar stijg te paard met spoed:

„En breng uw moeder dezen ring, „En zeg, dat haar de Banneling „Van verre heeft gegroet.

no

„Zeg, dat zijn oog nog eenmaal hing „Aan \'t landslot, zoo bemind;

„Zeg, dat hij met een dankbaar hart

„Haar heeft gezegend uit de vert „Voor zich en voor zijn kind.

„Zeg, dat zijn oog den zuigeling „Als jong ling heeft aanschouwd.

„En dat hij toen is heengespoed —

„Wel met een diep verscheurd gemoed,

„Maar dat op God betrouwt.quot;

Toen zag hij lang met wondren blik Den schoonen Jonker aan.

Sloot hem met sombre drift aan \'t hart,

Wrong zich weer los met wilde smart —

En was aan \'t oog ontgaan.

De Jonker reed de heirbaan op.

Maar spoorde traag zijn ros.

En toen de Burchtvrouw straks den ring

En \'s Ballings afscheidsgroet ontving,

Toen brak ze in tranen los.

— „Hoe!quot; —- sprak de Jonker, wien heur smart Door hart en ziele ging;

„Hoe kunt ge toch zoo droevig zijn?

„Wat weent ge, liefste moeder mijn!

„Dus om een vreemdeling?quot; —

Toen hief ze \'t bleek gelaat omhoog .

Met tranen overplast.

Toen kuste zij den gouden ring

En snikte: „Kind! een vreemdeling?.. ..

„Uw arme vader was \'t!quot; —

{Kennemerlavd: Balladen, bij J. vati der IV. y Hofdijk (1816—18S8).

Endt en /,11. te Maassluis).

Ill

DE TEMPEL VAN DEN ROEM.

(Kene oude fabel, opnieuw berijmd).

„Maakt ruimte! ruimte! plaats! op zij!quot; Zoo schreeuwde een voerman van zijn wagen „Gij, die uw pakje zelf kunt dragen,

„Maakt ruimte! ruimte! plaats voor mij! „Laat een fatsoenlijk man voorbij.

„Ziet, beuzelende treuzelaren ,

„Die altoos hinkende achterbleeft „En mooglijk ieder tiental jaren

„Ternauwernood één boekdeel schreeft! „Ziet, tijdverkwisters! trage knechten, „Die Phoebus\' akker braak liet staan, „Ik heb wat meer mijn best gedaan, „Om mij den krans om \'t hoofd te vlechten;

„Nu rijd ik met mijn arbeid aan „En doe, naar aanspraak van mijn rechten,

„Den glorietempel me opengaan.

„Ziet I wat al korven, wat al balen

„Voer ik als eertropeeën heen!

„Het zijn gedichten, \'t zijn verhalen, „Recensies, drama\'s en journalen:

„Die allen schreef ik, ik-alleen! „Weg! uit den weg! men zit te toeven;

„Het eergestoelte wacht me in \'t koor. „Voort, bles en schimmel! rept de hoeven!

„Rijdt, overrijdt en breekt er door!quot; Zoo riep de auteur, die alle dagen

Zijn naam deed klinken langs de straat, En weeklijks bij een breed plakkaat Zijn werk te koop zag aangeslagen.

Hij had medaljes om den hals,

Hij droeg juweelen in zijn linnen,

En ringen — \'t zij dan echt of valsch — \'t Geschenk van vorsten en vorstinnen.

Zoo draafde hij den heuveltop (Het voetstuk van den glorietempel) De lauwerlaan en \'t voorplein op En steeg van \'t rijtuig aan den drempel.

112

„Doet open! open! knapen, hoort!

„Ontsluit mij onverwijld de poort:

„Hier ben ik met mijn letterschooven!

„Verzorgt mijn paarden in den stal, „Draagt kist en koffer op naar boven „En wijst mij, waar ik zeetien zal.quot; — Men keek op \'t hooren van zijn naam Eens even uit een bovenraam En sloeg een glimlach op zijn wagen.

„Neen, heerschap! (riep men) ga voorbij, „Wij hebben hier geen pakhuis vrij, „En niemand om die vracht te dragen .. . „Dus, goede reis, waarheen het zij.quot; — De schrijver stond versuft van schrik: „Ik ben het! (riep hij luidkeels) ik !quot;

Maar poort noch venster ging weer open; Men liet hem schreeuwen, lachte en zweeg. En — of hij elders herberg kreeg . . ? Wij willen \'t beste daarvan hopen.

Doch, waar men hem ook binnenliet, De Roem deed in zijn tempel \'t niet.

Intusschen stonden, vroeg en laat,

Meer andren voor de poort op straat, Die op hun beurt een zitplaats vroegen;

En enklen, niet te zwaar belast,

Of die hun eigen reiszak droegen.

Ontving men er somwijl als gast.

De éen bleef er acht of veertien dagen; Een ander soms een week drie, vier:

Veel langer houdt men \'t zelden hier.

Waar passagier op passagier Weer beurtlings bed en tafel vragen.

Doch, schoon het drok en woelig was En maagd en knaap te hijgen zaten Van \'t binnen- en het buitenlaten.

Toch keek men door het vensterglas Nog telkens uit langs plein en straten; Er werd sinds lang, en dag en nacht, Nog op een andren gast gewacht;

Zijn naam stond in een nis geschreven,

Zijn stoel was onbezet gebleven

lis

En nieuw bekleed en ruim en zacht. —

In \'t eind, toen weer des ochtends vroeg Een knaap het oog naar buiten sloeg,

Daar zat de vreemdling, half verstoken,

Bedeesd en zonder aanspraak, neer,

Als had hij weinig recht op de eer,

Dat hier ;;ijn plaats reeds was besproken.

Maar ijlings steeg een luid geschal Door voorportaal en hof en hal:

„Daar is hij! leidt hem plechtig binnen!quot;

De knapen bogen langs zijn pad,

De gansche schaar der zanggodinnen

Bestrooide \'t met gebloemte en blad,

Rn \'t klonk tot aan de tempeltinnen :

„Treê in, en neem voor jaren lang „Hier de eerste plaats in d\' eersten rang!quot;

Rn welk. een kleinood bracht hij aan,

Dat hem het koor deed opengaan ?

Hij droeg zijn rijkdom in een doekje.

En, bij \'t ontknoopen van zijn schat,

Wat denkt men, dat hij bij zich had?

Het was een klein-octavo boekje.

{Gezamenlijke Dichtwerken, //, Tollens Czn. (1780—1856).

bij Hugo Suringar te Leeuwarden).

TROLLHETTA.

De wateren ruischen Met dond\'rend geweld, — De gierende wolken, In rennende vaart,

Jagen voorbij De blinkende zon. Dwarr\'lend en fladd\'rend Vliegen de bladers Hoog door de lucht. Dwarr\'lend en fladd\'rend Vallen zij neder

M. cn 1,. i.KOPOi.D, Sleutel, II, 4e druk.

114

In \'t rollende water, Dat schuimspat en kookt. De wateren ruischen Verder steeds voort, Tot waar de gapende Afgrond ze grijpt.

Rollend en klaterend Storten zij neder,

Sissend en spattend In \'t zwartbewolkte dal. Dan gaan zij verder,

Verder naar zee, En brengen haar konde Van \'t sombere lied,

Dat op Trollhetta Een grijsaard hun voorzong. Woester en wilder Bij deze tonen Schuimspat de zee.

Hooger en sterker Gaan hare golven En breken krakend Tegen de kust.

Ver in het ronde Klinken en dreunen Donderende echo\'s. —

Een grijsaard staat Op Trollhetta\'s hoogte, Zijn vingeren tokk\'len Een gouden lier.

Droevig en somber Klinken haar tonen;

Verder en verder Dragen de winden Het ernstig gezang, De trillende tonen Der gouden lier.

„Ik heb gezongen ,,Zoo menig lied „Van bloedigen kamp.

115

„Wanneer door de dalen

„De waapnen der Zweden

„Kletterend klonken,

„Of galmend de strijdklok

„Riep door het land.

„En, was de strijd geweken,

„De zege behaald,

„Dan heb ik gezongen

„Bij \'t juublen der snaren

„Zoo menigen zegezang

„Ter eere van \'t land mijner vaadren. —

„Maar de roem is gestorven,

„De lauwer verdord.

„Nu kan ik slechts zingen

„Van neerlaag en smaad.

„Vertrapt en vertreden

„Is \'t land mijner vaadren :

„Het heilige Zweden

„Ligt in smaadheid terneer.

„Ik wil niet meer zingen!quot; . ..

Wild en driftig Grijpt hij de lier;

Zijn ving\'ren verpletten Haar tegen den rotswand;

Verbrijzeld stort zij Terneer in de diepte.

En dreigend verheft zich De hand van den grijsaard In wanhoop ten hemel. —

Droeve melodieën

Murmelen de waatren

Van den Trollhetta.

Zachtkens voeren

De donkere golven

Het lijk van den zanger

Met zich naar zee.

[Liederen, bij IV. A. Kirberger IV. L. Welter Jr. (1849

te Amsterdam].

8*

11(5

DE KLEINSTE.

In \'t groene dal, in \'t stille dal,

Waar kleine bloempjes groeien,

Daar ruischt een blanke waterval, En druppels spatten overal,

Om ieder bloempje te besproeien . . . Ook \'t kleinste]

En boven op der heuvlen spits,

Waar forsche boomen groeien,

Daar zweept de stormvlaag fel en bits ,

Daar treft de rosse bliksemflits.

En splijt, bij \'t daavrend onweersloeien, Den grootste!

Omhoog, omlaag, op berg en dal,

Ben \'k in de hand des Heeren!

Toch kies ik, als ik kiezen zal.

Mijn stille plek, mijn waterval;

Toch blijf ik steeds, naar mijn begeeren.

De kleinste!

(/4/ de Volksdichten, bij G. L. Flinke te Amsterdam).

JAN JANSZEN.

Eer brengt een arme Vader met vreugd zes kindren groot,

Dan dat zes rijke kinderen

hem koestren in den nood.

Jan Janszen had gehamerd, gezaagd, geboord, geschaafd.

Bij dag en nacht gezorgd, gezweet,

geploegd, gezwoegd, geslaafd.

Zijn wijfje wist van sparen en zuinig overleg;

Zoo brachten zij zes kindren groot,

en legden nog wat weg.

117

De zonen kregen vrouwen, de dochtren kregen mans:

Geen vader was gelukkiger

of rijker dan Jan Jansz.

Jan Janszens haar werd grijzer, maar dat was niemendal!

Maar hij verloor zijn brave vrouw —

dat was een treurgeval;

Maar hij verloor zijn wijfje, dat was een bitter kruis;

Daar zat hij oud en eenzaam neer

in \'t uitgestorven huis.

Daar zat hij, oud en eenzaam, te suffen bij den haard;

En menig, menig dikke traan

rolde in zijn grijzen baard.

Daar zat hij, oud en eenzaam, en sloeg zich voor den kop:

„Och, dat hij maar wat jonger waar\',

hij nam het werk weer op!quot;

Hij zat zoo lang te peinzen in doffe mijmerij:

Zoo mager werd hij als een hout

en zag den dood nabij.

Zijn kindren kwamen dikwijls en aten aan zijn disch;

Maar dubbel woog hem de eenzaamheid na korte lafenis.

„Kom,quot; sprak hij, ,,\'k heb drie zonen, en elk zijn huisgezin;

„Kom, ik verkoop mijn have en goed,

en woon bij d\' oudsten in.quot;

Jan Jansz verkocht zijn boéltje en deelde met zijn kroost.

„Vriend!quot; sprak hij tot zijn oudsten zoon,

„ik zoek bij u mijn troost.quot;

\'t Ging goed in de eerste weken, wat minder op den duur.

En, eer het jaar verstreken was,

kwam menig moeilijk uur.

En op een vroegen morgen riep zoonlief vroolijk uit:

„Heeft vader niets gehoord van nacht?

Ik kreeg een jonge spruit!

118

En eer nog de avond daalde, sprak hij zijn vader aan:

„Hoor, vader, waar uw armstoel stond,

moet nu het wiegje staan.quot;

„Wij wonen wat bekrompen en in een klein bestek:

Gij moest bij broeder Gerrit gaan:

die heeft een groot vertrek-quot;

Jan Janszen zuchtte in stilte; Jan Janszen zei: „Heel goed!quot; Dies trok hij naar den tweeden zoon

en schepte nieuwen moed.

\'t Ging best in de eerste dagen, in de eerste maand misschien; Maar, eer \'t een half jaar verder was,

had vader \'t al gezien!

En op een kouden avond, daar hoorde de oude man: „Gij stookt de kachel veel te heet;

ik krijg er hoofdpijn van.quot;

„Maar warmte hebt gij noodig; welnu, ik weet goed raad; Uw derde zoon is bakker, best,

dat gij daar wonen gaat.quot;

Jan Janszen zuchtte in stilte; Jan Janszen zei: „Heel goed!quot; Dus trok hij naar zijn derden zoon,

maar met een droef gemoed.

\'t Ging heerlijk de eerste dagen; \'t ging goed een week of wat Maar eer \'t drie maanden verder was,

was hem de bakker zat.

En op een schoonen morgen sprak hij zijn huisvrouw aan, Daar vader in den leunstoel zat,

zoodat hij \'t kon verstaan;

„Een bakkers huis, lief wijfjen! is net een duiventil;

Een ieder loopt er in en uit,

en vader houdt van stil.quot;

„Ik wil den man niet jagen, maar beter leek hem wis Het stille huis van Leentje-zus,

dat op den stadsmuur is.quot;

119

Jan Janszen zuchtte in stilte. „Maarquot;, dacht hij: ,.\'t is ook waar, Een dochter hangt veel teerder aan,

veel beter ben ik daar.quot;

\'t Ging best in de eerste dagen; \'t ging goed nog menig week; Maar ook het dochterhart liet los,

eer \'t eerste jaar verstreek.

En in \'t begin van \'t tweede, daar kwam de schoonzoon aan En zei: „Hoe graag ik vader hield,

\'t is niet om uit te staan 1quot;

„Mijn vrouw sterft duizend dooden, als zij haar vaders stap Bij uitgang of bij thuiskomst hoort

op deze steile trap.quot;

„Zij zegt wel duizend malen: De man zou denken, dat Hij ons te veel was: ver van daar!

maar anders, weet je wat?quot;

„Hij moest bij Betje wonen; die is nog wel jaloersch,

Dat vader ons gekozen heeft;

daar woont hij gelijkvloers.quot;

Jan Janszen dacht: „Mijn Leentje, die meent het zeker goed, En Betjen is jaloersch! Kom aan,

dat geeft een burger moed!quot;

\'t Ging extra, de eerste dagen; \'t ging goed een langen tijd; Toen ging ook Betjes teeder hart

zijn eerste warmte kwijt.

„Och vader! lieve vader, die booze rheumatiek:

Ik vrees, het aan mijn huisje ligt,

gij zijt hier altijd ziek.quot;

„Wou Grietjes man u hebben, dat was zoo mooi, als \'t kon! Haar huisjen, dat bij \'t kerkhof staat,

heeft altoos lucht en zon.quot;

Jan Janszen dacht: „Mijn Betje heeft gansch geen ongelijk;quot; Dus nam hij met een hoopvol hart

bij Grietjes man de wijk.

120

Hij was in \'t kurkdroog huisje geheel op zijn gemak.

Doodgraver was zijn Grietjes man:

dat was geen vroolijk vak.

\'t Ging goed in de eerste dagen; maar na een week of wat:

„Grootvader!quot; zei het jongste kind,

daar \'t op zijn knieën zat:

„Weet u, wat Leenmoei zeide, toen zij bij Moeder was?

Dat u geen kamer beter leek

dan onder \'t groene gras;quot;

„Een kamer, zoo als Vader er daaglijks maakt en sluit . . .

„Kind!quot; riep Jan Janszen, zuchtte diep,

en — blies den adem uit.

Straks maakt de man van Grietje zijn kamertje gereed.

Nu komen al de kindren op,

in \'t effen zwarte kleed.

Jan Janszen wordt begraven met plechtig rouwmisbaar,

En op zijn grafsteen staat: HIER RUST.....

En dat is dan ook waar.

Eer brengt een arme vader met vreugd zes kindren groot.

Dan dat zes rijke kinderen

hem koestren in zijn nood.

{Dichtwerken, bij IV. //. Kirberger N. Heets. (1814

te Amsterdam).

121

HERINNERING.

AAN MIJNEN VADER.

o Moeder...................

. . . Alles, wat de ziel door klanken of vertoogen

Kan aandoen, brengt me een schijn, een zweem van uw gezicht.

K. L. LEDEGANCK.

Vurig bemin ik de plek,

waar de zonne me vriendelijk toeloeg,

Toen ik een kind was, — en vurig

verlang ik mijn nederig dorpken Ieder jaar te groeten.

Daar lacht me de lieve natuur zoo Minzaam tegen, daar klinken

de klanken, die moeder me leerde. Murmelend snelt daar de beek

door de weide en omarmt onderwege Koozend het hangende riet;

en onder het loover der eiken Schuilen de hoeven, waarachter

de zonnige moeshof zich uitstrekt.

Met eene omheining van hulst of palmen.

De dalende zonne

Hing in het Westen, toen

ik den weerhaan der kerke zag blinken Boven het dennenwoud.

Schoon glansde de schepping; de vogelen Zongen hun avondlied

in de bosschen; wemelend goud en purper Kleurde lt;Je vlakte en den groezigen

heuvel bezuiden ons stroodak.

Maar nu klonk het getamp

van de brommende bedeklok plechtig Over het dorp, — en de landman,

stakend het zwoegen en zweeten,

Keerde vermoeid en langzaam naar de rustige hoeve

122

Weder, waar wenkend de rook

van het schaddenvuur opging. Hier wipte Vlug een boer op den schimmel;

daar kwam eene jeugdige deerne Die eene kruikar met geurende

spurrie naar huis reed; en verder.....

Maar het gernisch van den dag

verstierf; het uur van de rust en Stilte was daar, en, terwijl

de maan zich verhief aan den hemel, Zat ik alleen, op het doodsche

kerkhof, te midden der graven. . .

Vader, ik zat op het graf

Van mijne moeder; ik weende,

Bad en gevoelde — en dien stond

zal ik nooit in mijn leven vergeten.

{Letteroefeningen, bij li. en J. Vanderpoorten Th. Sevens. (1848

te Gent).

OUDE JANS.

Wat is \'t keurig in \'t vertrekjen. Wat is \'t zindlijk op de deel!

Wit geschuurd is bord en rekjen, Nergens iets te min, te veel!

Aan de tafel kleeft geen pluisken, Tin en blik is nieuw van glans . . . .

\'t Is dan ook het nette kluisken Van onze oude Jans.

Zie, haar mutsje is stijf gesteven,

Maar wat lichtblauw doorgehaald!

\'t Jak is altijd heel gebleven.

Dank den knijpbril en de naald,

123

Zie, daar zit ze ... . In \'t zonnelichtjen Stooft ze de oude leden thans....

\'t Is hetzelfde goed gezichtjen Van onze oude Jans!

„Jans, je weet nog.. . . ? Hoe je vaagde, „En ik vuil bracht op die steê?

„Hoe ik je met vrijers plaagde „En je blij waart, dat ik \'t deé?

„En dan \'s avonds! \'k Leerde rooken, „En je spraakt van Moeder Gans .. .

„Zoo \'k nog angstig ben voor spoken, „\'t Is jou schuld dan, Jans!quot;

Ze antwoordt niet, maar glimlacht goedig, \'t Heet zoo veel als: Of ik \'t weet!

Eindlijk zegt ze, maar weemoedig: „Jongen! zoo \'k dat ooit vergeet!

„\'k Was als van je vaders magen;

„Het is waar: ik was wat mans;

„Maar ook — in haar laatste dagen „Geeft hij \'t brood aan Jans!quot;

Zij is dankbaar, kleen in \'t wenschen. De arbeid boog haar schouders krom;

Toch dankt zij de goede menschen Voor haar zorglooze\' ouderdom.

Wèl verdient zij \'t voor haar sloven. Sloven onder vreugd en grief. ..

Wie goed dient, is rijp voor boven. Wie goed dient, heeft, ook veel lief.

Zij werd ouder, zij werd zwakker. Zij verlangde naar de rust.

Eens sliep ze in en werd niet wakker; \'k Heb haar toen goê-nacht gekust.

\'k Wou haar naar het graf geleiden, \'k Was ook de eenigste bijkans.

Weenend sprak ik bij het scheiden: „Wel te rusten, Jans!quot;

124

Oude Jans is lang vergeten :

\'t Leven is zoo\'n snelle vliet!

In die lange menschenketen

Mist men zulk een schakel niet.

Maar ik zie het bevend kruisken,

— \'t Schrift van Jans — nog dikwijls aan;

\'k Denk nog vaak aan \'t nette huisken ;

Maar \'k ben \'t nooit weer langs gegaan.

(Nieuwe GeJichleit, hij J. C. Lom an Jr. //. J. Schimmel. (1824-

te Amsterdam).

NURK NURKSCH IN \'T VOORJAAR.

„Wordt het dan al weer lente, Daan? — „ „Mijnheer, \'t is hemelsch buiten.quot; quot; — „Och, dan is \'t met mijn slaap gedaan. Dan vangt de nachtegaal weer aan, Dat men geen oog kan sluiten.

„\'k Heb met die lente niets van doen, \'t Is toch maar \'t oud spectakel:

De hemel blauw, de boomen groen. Wat bloemen, al naar \'t oud fatsoen , En \'t oude haangekakel.

„Als ze eens van dracht verwisslen wou En zich wat anders kleeden:

De lucht in \'t groen, het veld in \'t blauw, Licht, dat mij dit verleiden zou,

Me ook eens te gaan vertreden.

„Maar nu, och hemel, neen, ik pas!

Al is m\' ook zóo voorzichtig En stopt zich in zijn dikste jas: Dat wandlen in het koude gras Maakt rheümatiek en jichtig.

125

„Wat gaan mij bloei en bloesems aan?

Ik houd het met de vruchten.

De herfst, de herfst is mijn kompaan!

Die brengt ons nog wat deeglijks aan En niet maar ijdle kluchten.quot;

(Gezamenlijke Gedichten en Rijmen, bij J. J. A. Goevernenr. (1S09—1889).

7. li. Walters te Groningen).

VADER EN MOEDER.

„Het is vandaag zijn bruiloft,quot; sprak hij En toen welde er een zucht uit zijn herte,

„De bruiloft van ons eenig kind!quot;

Hij hoorde \'t geschut in de verte.

„Ja,quot; zegde de moeder, „het eenige kind,

„Dat de hemel ons liet van de zeven —

„Zoo vroeg aan het werk steeds, de vreugde van \'t huis, „En nu het verdriet van ons leven.quot;

„Ik wil er geen traan meer om laten,quot; zei hij,

„Ik zal \'t hem niet langer beletten;

„Maar nimmer, dat weet hij, zal hij hier met haar „Den voet op den huisdrempel zetten.quot;

„Ja,quot; sprak weer de moeder, „wanneer hij vertrok,

„Ik wou het voor \'t laatst hem nog zeggen,

„Dat hij zoo verblind is, en dat hij ons bel „Van verdriet in het graf nog zal leggen.quot;

Toen zag de oude vader aan \'t raam, waar hij stond, Zijn zoon op den naadrenden wagen

En zegde bedroefd, wijl die aankwam: „Ik zou „Hem nog liever naar \'t kerkhof zien dragen.quot;

De zonschijn lag over den weg, en het zand Vloog op voor de paarden, die stoven.

Hoe blonken de wielen, hoe wapperde hoog Het sneeuwwitte linnen daarboven!

126

De bruid en de bruidegom waren op eens Aan \'t hof uit den wagen gestegen

En kwamen voor vader en moeder nu staan,

En baden hun beide om den zegen.

Zij kenden haar niet, en zij stond daar zoo stil En zoo bang de oude moeder te aanschouwen,

Een traan in het oog en geen woord op de tong:

Zij stond met de handen gevouwen.

En moeder wist niet, wat zij deed, want zij hief Hare hand als een zeegning ten hoogen.

En wendde het hoofd van hen beiden weer af,

En hield toen de hand voor hare oogen.

En hij zegde zachtjens met bevende stem:

„Leeft, kinderen, samen ir.. vrede!quot;

En vader en moeder ging mede ter kerk:

Zij vierden het bruiloftsfeest mede!

{Gedichten, bij J. B. IVolters Rosalie Love ling. (1834-1875).

te Groningen).

DE SCHOONE REIS.

Zij hadden lang daarvan gesproken:

Een zotnerreisje naar de zee.

Zij trokken vroeg van huis des mor-gens. En beide kindren mochten mee.

De lucht was grauw, en weinig wandlaars,

En fel de wind, en \'t water hoog.

Daar lag de zee in al haar woestheid Zoo grootsch en eindloos voor hun oog.

Hij zag bekommerd naar de wolken.

— Mij dunkt, wij hebben, sprak hij toen. Een taamlijk schoonen dag gekozen;

Het is in \'t beste van \'t seizoen.

vn

\'k Heb liever dat betrokken weder

Dan al te warmen zonneschijn,

En \'t is hier beter om te wandlen,

Dan als er zooveel vreemden zijn.

Zij gingen langs de hooge duinen;

Daar blies de wind zoo scherp en koud; Een arme man, langsheen den oever,

Gadrt de uitgeworpen stukjes hout.

Zij stapte zwijgend aan zijn zijde;

Het jonge knaapje liep vooraan;

Zij trok het kleine meisje mede,

Dat schreide en niet meer voort wou gaan

Daar vielen groote regendrupplen

En bluschten \'t stuivend oeverzand, En wilde baren rolden schuimend En immer verder over \'t strand.

Toen zonk de treurnis in hun harte, Zij keerden naar het gasthof weer. Het meisje brak haar schelpenmandje. En \'t knaapje had zijn schop niet meer.

Dat was een droefheid en een schreien!

— Zwijgt, sprak de moeder toen met spijt Wat zouden wel de lieden denken

Van stoute kindren als gij zijt!

— Ik zal u straffen, sprak de vader. De kindren weenden traan op traan,

En legden \'t hoofdje op moeders knieün, En vroegen om naar huis te gaan.

— Zij waren best te huis gebleven, Die kindren zijn te jong, zei hij,

Waarom op reis hen medebrengen?

— Gij hebt het zelf gewild, sprak zij.

Daar brak het zonlicht door de wolken.

— Laat ons terug, sprak hij, kom mee! Wij gaan in \'t gasthof hier niet blijven,

Wij zijn gekomen voor de zee.

128

— Ach, laat ze slapen, sprak de moeder, Die arme kindren zijn zoo moe;

Zij zijn te vroeg gewekt deez\' morgen, En zie, hunne oogjes vallen toe.

Zoo ging de dag allengs ten einde

Met blauwe lucht en zonneschijn: De kindren sliepen vast, — en de ouders Zij wenschten om te huis te zijn.

II.

Sinds was zoo menig jaar verloopen;

Zij zaten rond het open vuur Bij \'t lamplicht, in de warme kamer, In \'t huislijk winteravonduur.

Hij staroogt in de roode kolen,

Terwijl hij stil inwendig lacht, Als weggedwaald in zoete droomen.

Toen vroeg zij hem, waaraan hij dacht?

— O, aan de zee, de zomervreugden, Aan \'t vroolijk reisje, sprak hij nu,

Dat wij eens met de kindren deden, In \'t badseizoen, herinnert ge u?

— Ja, sprak zij, in den warmen zomer: Die schoone reis vergeet ik nooit.

En al die duizend vreemdelingen , Zoo bont gekleed, zoo rijk getooid.

En hoe de kindren ginder speelden!

Zoo lief als englen waren zij,

Dat aller oog hen achtervolgde;

Helaas, het is nu ook voorbij.

Vervlogen tijd, wat schijnt gij zalig!. .. .

Zoo zaten zij in stillen kring Te kouten, op den winteravond. En leefden in herinnering.

129

De dochter had dat al vergeten.

— Gij waart toen nog geen drie jaar oud ;

Het ware een wonder, sprak de moeder,

Dat gij er iets van weten zoudt.

Toen sprak de zoon, zich half herinrend:

— Mij dunkt, ik weet nog iets van \'t strand,

En dat wij door den regen gingen.

En dat ik weende aan vaders hand.

— O, gij vergist u, riep de vader.

Nooit zag ik schooner zonneschijn;

En zij: — Gij zat met ons aan tafel

Zoo wijs, als groote lieden zijn.

{Gedichten, bij J. /gt;. IVolters Virgin ie Loveling. (i S36

te Groningen).

KONING KNUTS FAMILIEZWAK.

De booswicht had gebrand, geroofd, Vermoord, wie zich te weer wou stellen;

Nu hing de straf hem boven \'t hoofd, Hem en zijn snooden bentgezellen.

Hij was op heeter daad gevat:

De dag verscheen, de rechter zat. Om vonnis naar de wet te vellen.

De schurk was leep en glad van tong; Koelbloedig stond hij overende,

Hoe fel \'t bewijs hem drukte en drong; Doch, wat hij voorloog of ontkende. De waarheid schoot haar licht er op: Hij werd verwezen tot den strop,

Hij met zijn gansche rooverbende.

Maar, zoo was niet de doem gehoord, Of: ,,Gunt me (riep hij) \'t woord nog even!quot;

Men liet den schelm nog even \'t woord. „Ja, (zuchtte hij) \'k heb zwaar misdreven;

M. en I.. LEOPOLD, Sleutel, II, 4e druk.

130

„Doch dezen brief... leest dezen brief! „\'k Ben neef des Konings, rechterslief! „Men hangt zoo maar geen koningsneven!quot;

Ze namen \'t schrift, te recht mistrouwd; (Er zat daar menig letterkloover)

Maar \'t was bezegeld, echt en oud. De rechters lazen \'t, lazen \'t over En riepen straks eenstemmig uit: „Ja, \'t huis, waaruit de koning spruit, „Is ook het stamhuis van den roover!quot;

Nu was men toen nog bijster dom: Vanzelf, met zeker welbehagen

Trok zich de rug voor grooten krom. Een klein verschil met onze dagen,

Nu \'t volk zijn recht kent op zijn duim, En zelfs wel, in een kwade luim,

Zijn koning soms durft weg te jagen.

Maar toen nog ging \'t zoo niet; de moed. Als m\' aan een vorst maar dacht, bekoelde.

Niet vreemd dus, dat de wijze stoet Verlegen op zijn zetels woelde.

En, spijt al \'t vuige wanbedrijf.

Voor \'t vorstlijk bloed in \'t schurkenlijf Een heimelijk ontzag gevoelde.

Daarbij, al spaarde koning Knut Tot heden nooit een plichtverbreker,

Hij, steeds van \'t Recht de trouwste stut En Onschulds onverbuigbre wreker.

Of toch \'t hem wel bevallen zou,

Een neef te zien aan \'t galgetouw — Dit scheen bij lange na niet zeker.

Er werd gewikt, gegist, getwist;

Elk zei, hoe best de zaak te klaren.

Men stemde, en (wat wel eensjes mist. Wanneer collegiön vergaren)

De beste raad verkreeg gehoor:

Met éene stem ging \'t plan er door, Om \'t rijkshoofd alles te openbaren.

131

En daacilijk zag men de achtbre rij Naar \'s vorsten woon de schreden richten

In plechtdos, en (dit hoort er bij)

Met veelbeteeknende aangezichten.

\'t Janhagel volgde in bont gewoel,

Benieuwd, of \'s konings rechtsgevoel Voor \'t eedle neefschap niet zou zwichten.

Zoo kwam men aan het breede plein,

Waar \'t hofgebouw blonk met zijn tinnen;

Een poosje stopte daar de trein lïn stapte toen ter poorte binnen.

De voorman opende den tocht.

Terwijl hij zijden woordjes zocht,

Om \'t hard bericht er in te spinnen.

Ter zale deftig ingeleid.

Waar niets de ontzagbre stilte stoorde,

Boog alles voor zijn Majesteit,

Wiens blik tot ernst en eerbied spoorde:

„Vorst! (sprak de voorman) leen uw oor!

„Een wondre rechtszaak kwam ons voor,

„Ze raakt een man, die stal en moordde.

„Hij heeft geplast in \'s naasten bloed,

„Misdaan op velerlei manieren,

„En, ja, \'t is in abstracta goed,

„Dat uil en raaf zijne uitvaart vieren;

„Er blijft maar ééne zwarigheid:

„De schelm is (met verlof gezeid)

„Zoo wat.. . van uw famielje, Sire!quot; —

„„Famielje? (riep de vorst) kan \'t zijn!quot; quot;

(Zijn wang werd rood, zijn blikken gloorden)

„\'t Is, Sire! uw neef.quot; — „„Geen looze schijn?quot; quot; — „Wij hebben schrift, geen bloote woorden.quot; —

„„En de euvlen? blijken ze evenzeer?quot;quot;

„Nóg zijn we suf, genadig Heer!

„Van al \'t getuignis, dat we hoorden.quot;

„ „Zoo . ..quot; quot; zei toen Knut en zweeg. — \'t Was stil. Hij scheen in diep gepeins te raken. —

9*

132

Eerst na een poos klonk dus zijn wil:

„\'k Mag de eer mijns stambooms niet verzaken: „\'t Is Vorstenbloed, hoe boos \'t misdreef;

„Laat, achtbre rechters! voor mijn neef „De galg een endje hooger maken.quot;

{Gezamenlijke Dichtwerken, bij d- Bogaers. fiycjs—1S70).

Krust\'mdn en Tjeoik Willink te //uuvleni).

LIEDJE.

Daar sluipen giftige adders Door \'t mos in \'t zangrig woud,

En klamme paddestoelen Bekruipen \'t levend hout;

Daar knaagt in \'t geurig bloemeken Een heimelijke worm;

Het rozig avondwolkje Voorspelt een wilden storm.

Het dartel stroomend water Verkilt tot brokklig ijs;

Die glanzig zwarte lokken Zijn spoedig dof en grijs.

Het is een oud, oud liedeken,

Dat alles gaat voorbij;

Geen ding, — dat leert ons quot;t leven wel — Of \'t heeft zijn zwarte zij!

En zie, wanneer uw lachje niet Soms plaats maakt voor een traan:

We kunnen op den levensweg Onmooglijk samengaan.

Maar, zoo gij altijd ernstig kijkt Of jammert steen en been —

Dan loop ik even zeker weg En zing mijn lied alleen.

(Licht en Schaduw, bij J- L. Beljers Soera Rana. [/. Esser Jr.] (1845—\\

te Utrecht).

133

OUD-VADERKEN IN HET GROEN.

Niet waar, het doet uw harte goed,

Zoo vaak ge ginder poost,

Waar \'t klimop kronkelt aan uw voet

En \'t bloempje u tegenbloost. In \'t dichte lommer van \'t prieel,

Door \'t kind uws kinds gebouwd,

Daar zijn uw jaren niet zoo veel.

Daar voelt ge u minder oud.

Te schuilen onder \'t groene dons.

Te luistren, uren lang,

Naar \'t bladgesuis, het biegegons Of naar der vooglen zang, —

Terwijl de zonne buiten gloeit

En noodt tot loome rust.

Het windeke\' in uw haren stoeit En u de wangen kust.

Daar binnen was het kil en koud

En hing de lucht zoo zwaar,

Schoon Moeder \'t hoekje er open houdt.

Het best\' voor BestevaAr.

Maar onder de essche- of lindenbocht

Daar vlamt een beter vuur,

En sneller gaat er de ademtocht Bij \'t aadmen der natuur.

Best vaderken, die \'t grijze hoofd

Zoo vriendlijk nederbuigt,

Wiens blik, hoe mat ook en gedoofd.

Van zoeten vrede tuigt;

Wat plooit dien glimlach om uw mond?

Wat knikt ge blij te moe? Wat stemme fluistert er in \'t rond, En spreekt u vleiend toe?

Gij hoort gewis de zoete taal. Die kindren \'t best verstaan, Die murmelt in den waterstraal En langs de bloemenpadn;

134

Die als op eiken boomtak beeft,

Der heide een toon ontlokt,

De taal, die woord noch zegel heeft En toch de ziele schokt.

Er rijst een stemme uit gindschen boom.

Ten leven weer verjongd.

Uit d\' eens in band geslagen stroom.

Waar \'t schubbig vischjen vonkt;

Ze ruischt het groene loover door.

Dat eens zijn verve dierf.

En zingt van \'t zaadjen in de voor.

Dat, om te leven, stierf.

En ruischend buigt de korenhalm

Zijn volgeladen aar;

En \'t ruischen wordt een zegepsalm

In \'t oor van Beste-vadr;

En stem bij stem, ze plant zich voort,

Zoo snel de vooglen spoên: —

Wat ge al niet hoort, wat ge al niet hoort,

Oud-Vaderken in \'t groen!

{Gedichten, bij J. C. Loman Jr. //. y. Schimmel, (1824—).

te Amsterdam).

KRELIS LOUWEN ALS ALEXANDER DE GROOTE\').

(Uit: „Krelis Louwen of Alexander de Groote op met Poéetenmaalquot;). kees (opstaande en om zich ziende).

Waer bin ik? droom ik ook? ja wel.

Ik weet niet, wat ik denken zei!

Ik bin nou wakker, en ik slaep niet meer, zou \'k mienen. Wel ja, \'k bin wakker: ik sta immers op men bienen,

\'k Bin wel te weten wakker. Maer Wat zijn hier alle dingen raer!

\') Krelis (Kees) Louwen, een boer, die zeer hoog tegen zicii zeiven opziet, is op zekeren avond, nadat hij te lang in de herberg heeft gezeten, in de handen van een gezelschap Rederijkers vervallen, die hem in zijnen slaap opnemen en in een rijk versierd vertrek brengen, waar hij bij zijn ontwaken als Alexander de Groote wordt aangesproken.

135

O, sinte Julfus, wat is dit een mooie weuning,

\'t Lijkt wel een kamer van een Prins of van een Keuning

Hoe kom ik op dut mooie bed ?

Wie, drommel, heit me hier \'ezet?

o Pimpernikkel! hoe bin ik hier in \'ekomen?

Ei, bin ik gek, ik leg nog op mijn bed te droonien.

piETER. {Evenals de anderen, in Grieksch gewaad).

\'t Kus met eerbiedigheid de koninklijke voeten Van zijn geduchte Majesteit,

En ben tot uwen dienst bereid In alles, wat gij mij, uw\' dienaar, zult gebieden.

KEES.

Wel hoe, wat zeit die vent? wat of hier zei geschieden?

PIETER.

Ik hoorde u roepen onverwacht

In \'t midden van den naren nacht;

Derhalve ben ik hier in dit vertrek gekomen.

Mijn Vorst! ei zeg, wat doet u zoo onrustig droomen?

KEES.

Wat zeg je daer? Ik droom niet, vent!

Ik stae hier ummers overend.

PIETER.

Zijn Majesteit schijnt op zijn slaaf vergramd te wezen; Ik bid ootmoedig, dat gij zegt, wat u doet vreezen.

Heeft u een droom zoo zeer ontsteld?

Ik bid u, zeg mij, wat u kwelt.

Gij kent mijn deugd en trouw, gij weet, dat ik veel jaren Uw dienaar ben geweest, wil mij uw droom verklaren.

KEES.

Dat is al praet, die niet en sluit.

Jij lijkt wel met den kop \'ebruid.

Maer zeg me, waer ik bin, dat kan ik niet begrijpen,

Ik bin al bezig, mijn verstangd er op te slijpen. .. .

PIETER.

De vorst is nog niet heel ontwaakt,

Zijn zinnen schijnen wat geraakt.

De slaap had nauwelijks uwe oogen toegesloten ,

Of gij zijt schielijk in uw droom uit \'t bed gescholen.

Al \'t hofgezin gaat reeds ter rust.

136

KEES.

Ik merk wel, fijnman! jij hebt lust

Mit mij te gekken, maer ik laet me zoo niet loeren!

Ho! ho! ik bin almee een hachje bij de boeren!

Maer, zeper, zeg me, waer ik ben?

\'k Zweer, dat ik \'t niet begrijpen ken.

PIETER.

De vorst belieft zich met zijn dienaar te vermaken. Ik ben tot uw pleizier, mijn heer, in alle zaken: Het past een hoveling altijd.

Een grooten koning, als gij zijt,

Te dienen, in al \'tgeen, dat hem vermaak kan geven.

Ik ben uw slaaf, gij kunt mij sterven doen en leven:

Gij, die de wereld sidd\'ren doet

Voor uwe macht en heldenmoed,

üie meester zijt van zooveel groote koninkrijken

En vorst Darius doet voor uwe macht bezwijken.

KEES.

Wel, maetjelief, wat zeg je daer?

Ben ik je keuning? dat is raer!

PIETER.

Helaas! wat schort mijn vorst! O wakkere Alexander!

Gij, die gansch Azie deedt buigen voor uw stander.

Die aan den oever van d\' Eufraat

Ons voorging als een kloek soldaat.

Alwaar de Perziaan moest vluchten voor uw sabel;

Gij, die nog gistren hebt getriumfeerd in Babel,

O groote vorst! en \'s werelds heer.

Kent gij Haefestion niet meer ?

Uw allergrootsten vriend? Helaas! waar zijn uw zinnen? O Macedoniörs! wat zult gij nu beginnen ?

Uw vorst is van \'t verstand beroofd!

KEES.

Wel man, het schort je zelf in \'t hoofd.

Ik bon een melkboer en gien keuning, zoete vaertje, Ik hiet Kees Louwen, en mijiv wijf \'er naam is Klaertje. PIETER.

Maar — is mijn naam u onbekend?

KEES.

Dat \'s raer! weet ik, wie dat je bent?

137

PIETER.

o Vorst! waar is uw groot verstand?

KEES.