Agemus 1° de subjocto dumiiiii; \'•i⁰ do rnodis illud acquiretidi.

CAPUT I.

SUBJKCTU.M DUMIN\'II.

ARTICULUS I.

DOMINIUM riLIOUUMI\'WMILIAS.

1. — I. Liberorum conditio. In jure nostro minorennigt;-i simt, (|iii mmiim 23¹¹¹¹¹ nondum compleverniit, nisi inatrimonio jiincti sint vel emaneipationem (liand-li,ilt;ting) obtinnerint. Qui annum 23^UI11 compieverunt, vel matrimonium inienmt, vel emancipati sunt, mdjorennes dicun-tur. (art. :tö5.)

Emancipatio nunquam datur ante annum \'2ü^um completuin; quamvis post annum IS¹¹¹quot; completum impotrarl possit imperfecta quasdam emancipatio. Perfecta emancipatio conceditur a Suprema Curia (Hoogen Raad), sed a Uege ap-probanda est; imperfecta a judice can-tonali concedi potest, (art. 474. 480.)

Majorennes sui juris sunt; sed emancipati adliuc indigent consensu pareutum ad nuptias contraliendas. Miuorennes patriio subsmit potostati, (|u;e post obitum amborum vel unius parentum transit ad tutorem. (m-l. 354—356. 385.)

\'i. — 11. Dominium minorennium. 1° Habent dominium nudum omnium rerum, qute eis justo titulo, e. g. hacreditate aut donatione, obveniunt; linde babent jus striatum ut li.ec bona sibi serventur, aut non nisi in suum commodmn alienen-tur. {(irl. 303—305.)

\'2quot; Administratio patri compotit, eoque deficiente, itiatri, donec filii sui juris sint; nisi donatores aut testatores alium vel alios adniinistratores assignavcrint. («/•(. 302, 355.)

3° Ususfructus est penes patrom, eoque defuncto, penes matrem, usque ad liliorum annum \'2ü^ul11 completum, nisi ante illam irtatem matrimonium inierint. Ex proventibus tarnen proles pro fortu-iiie sine conditione ali et educari debet. {avt. 300. 307. 372.)

Ab boe usufructu exeipiuntiir bona, quaj 1° lilii compararunt industria et labore separate; 2\' iis obtingunt sub ex-pressa conditione ut parentes usufructu careant. {art. 308.)

Amittitur ususfructus ab alterutro parente, si post mortem compartis intra tres mensen bonorum inventarium con-dere neglexerit; et a matre insuper, si

ad secundas nui tias transeat. (art. 370. ³⁷¹,-)

Ex dictis c.olligitur pro praxi; ex jure adniiiiistrandi [lotest pater liliis minoribus prsecipere ut mercedem extra domum perceptam sibi tradant; ([iioil si niliilo-minus (ilii partem mercedis sibi reti-neant, per se peccant contra obedien-tiam , nou vero contra justitiam ; quia jus administrandi patri non competit ex justitia commutativa. Per aecidens, ex pacta cum parentibus inito tie victu pro

mercede pricstando, possunt justitiam violare. (Marres. De juslit. n. .\'{I).)

3. — 111. Quaestiones. Qu/eu. 1° Quid inlelligalur nomine industrice vel labo-ris \'iepar atv?

Hesp. Reputantur separata, quando (Mins, etsi in domo paterna liabitet, non in commune cum patre operam confert, sed sifo nomine operatur, e. g. si sue nomine mercatnram facit, artem ab arte patris plane diversam exercet, munere publico fungitur, in opificinam extra domum paternam laborat, qua rnerce-narius operam suam locavit. (Marres. Üe jus til. n. !29.)

Qu/ER. 2° An propter negleclum in-ventariian vel propter secundus nuptias parens superstes ipso fado amiltat usumfructiim ?

Hesp. Probabile videtur earn privatio-nem non ante judicis sententiam incurri; propterea , si parens , seclusa fraude , lideliter adimpleat onera usuifructui adnexa, in foro consciehtiiJü iuquietandus non est. Ita legem interprctantui\' jui\'is-periti et Theologi. (Van Egeren. Solui, fascic. 9. n. 213. 2i-i.)

ARTICULUS II.

dominium conjuoum.

4. — Dum Jus Romanum separatione bonorum nititur. Jus nostrum in coinmu-nione bonorum fundatur. Ex jure ambo conjuges communiler liberis provident; quare in commune conferunt bona sua, sive universa, si pactum nuptiale non ineant, sive allqua, do quibus pacto nuptiali conveniunt. (art. 159. 2i8.)

Pactum porro nuptiale ante matrimo-niurn confici debet; nam stante matri-monio nihil amplius pacisci, nihil in pacto inito mutare possunt; imo sibi inutuo nihil donare valent, exceptis donis manualibus non niagni valoris. (art. 174. 204. 1715.)

Adhicc de uxore Jus generatim statuit: 1° Sub quocumque regirnine nupserit uxor, non potest bona sua inter vivos donare, alienare, oppignerare, vel bona aliena titulo sive gratuito sive oneroso acquirere, absque mariti assistentia in instnnnento, ant scri])to ejus coneensu, vel, eo renuente, absque judicis aucto-ritate. (avl. 1(J7.) Iltec dispositio, lit ox verbis colligitur, ad eos contractus restringenda est, qui instrumento inenntur.

2° Sub quocumque regimine, etiamsi publica mercatrix sit, uxor non potest comparere in judicio absque auctoritate mariti, vol, eo renuente, judicis; nisi tamquam delicti rea in jus vocetur, vel actionem institnat ad separationem. {art. 105-107.)

Duplex proinde pro conjugibus viget bonorum regimen: legale et conventionale.

§ 1. Ileghnen legale.

5. — 1. Notio regimlnis. Si conjuges sine pnevio contractu nuptias inierint, ox-sistit let/alls bonorum cornmunio, (pun universalis est, ita ut ex cunctis utnus-(pie bonis cum suis commodis et in-commodis constituatnr dominium commune. (art. 174.) Ab liac communione excipiuntur ea legata vel dona, qua! testator ant donatur a communione diserte exclusit.

0. — II. Bonorum administratio. 1° Ma-

ritus habet pleuam communium bono-rum administrationem, ita ut propria auctoritate ea alienare et obligare possit. Non potest tamen donalione inter vivos immobilia alienare, neque universa mo-bilia aut quotam partem illorum, nisi ut liberis ex matrimonio illo natis vitie statuin procuret; imo nec singularem rem mobilem, si hujus usumt\'ructum sibi reservet.

2° Uxor potest a) ex praesumpto mariti consensu, ordinarias et quotidianas rei familiaris expensas facere; b) si cum expresse vel tacito mariti consensu publica mercatrix est, obligationes con-trahere, quie suum commercium con-cernunt; c) pruevia facultate judicis cantonalis, bona communia obligare et alienare in casu urgentis necessitatis, quando maritus ob absentiam vel aliam causam voluntatem suam aperire nequit; d) de parte sua testamento disponere. (art. 104 108. 173. 180.)

Pncterea, si maritus bona dilapidet, potest uxor a judice impetrare vel bonorum separationem, vel ut maritus curateke subdatur. (art. 241. 488.)

7. — III. Communionis dissolutio. 1° Conjuges non possunt propria auctoritate bonorum communionem solvere. F,x jure vero solvitur a) morte altei\'ii-trius conjugis; b) sententia divortii, aut

separationis a mensa et tlioro; c) sen-tentia separationis bononim. Communio restituitnr, in casu separationis a mensa et tlioro, conjuguni reconciiiatione; a tlioro tantum, inutiio eorum consensu; sed requiritur instnimentum publicum et publicatio. (arl. \'181. 303. 251. et seq.)

\'2° Soluta commimione, bona bipar-tiunlur inter conjuges eorumve liairedes. ])cl)ita communitatis a marito solvi de-bent, salvo tarnen ejus jure repetendi medietatem ab uxore ejusve hieredibus; propria antem cujnsque conjugis debita ante rnatrimonium contracta, ille, qui ea contraxit, solvere debet, salvo sem-per jure repetendi medietatem. {art. 181 -\'18(5.)

3° Ne uxor ejusve haeredes cogantur solvere debita, quue vires partis sibi obtingentis superant, jus illis tribuitur repudiandi medietatem sibi ex commu-niono obvenientem; ba-c autem renun-tiatio fieri debet intra mensem a die dissolutie communionis, per actum in tribunali deponendum. llujus effectus sunt, quod uxor nihil procter proprias vestes, et ejus hasredes prorsus nihil, exigere possint; sed e converso nee de debitis communitatis conveniri possint; solvere tamen debent debita, quoo uxor ante matrimonium, et ut pubiica mer-catrix contraxit, salvo jure ea cuncta repetendi a marito hujusve hieredibus. {art. 187—189.)

Prfedictum privilegiurn repudiandi amittitur, non per nudam administra-tionem, sed si qua; bona communia sibi usurparint vel occultarint. {art. 191.192.)

§ II. Regimen conventionale.

8. — I. Regula* generales. 1° Futuri conjuges possunt pacto antenuptiali a legali bonorutn communione recedere , eaque de bonis suis statuere, qua; nee bonis moribus, nee ordini publico, nec juris priDscriptis in art. 195—198. ad-versantur. Pncflitus autem contractus coram Notario celebrandus est, et, si sponsiininorennessunt,assistere debent ii, quorum licentia ad eorum matrimonium requiritur. {art. \'202. 203. 200.) Quo-ruiiinam licentia exigatur, exponunt art. 92—104.

2° Qiuccumque pacto nuptiali a legali communione exclusa non fuerint, cum-munia sunt, {art, \'208.)

IJinc: a) exclusa bononim communione in genere tantum, remanet communio lucri el damn\', nisi et ha\'c formaliter vel vii\'tualitcr excludatur. b) Si qua limitata communio contrahatur in Jure no-stro descripta, satis est earn indicare; contra vero, si quod regimen iueatur in Jure non descriptum , illud ad amussini describi debet, c) Si omnis cjinmunio excludatur, dednienda est summa, (piam uxor quotannis in rem f\'amiliarem libe-roruinque educationem coutribuere debet; quo omisso, redditus bonorum uxoris omnes addicuntur marito. {art. 199. 219. 201.)

3° Juris pnecepta in legali communione de bonorum administratione, de comirunionis flissolutione, valere per-gunt, in quantum pactum nuptiale ab iis non recedat; insuper salvum semper manet jus uxoris repudiandi communio-nem post obitum mariti. {art. 208.)

Unde a) administratio bonorum pro-priomm uxoris, nisi contrarium ferat nuptiale pactum, penes maritum est, qui tamen sine uxoris consensu bona ejus immobilia alienare ant obligare nequit. b) Etiamsi uxor dictam administratio-nem sibi reservaverit, non potest tamen sine viri concursu quidquam alienare aut acquirere, juxta dicta n. 4., casibus exceptis quos n. (i. sub 2° recensuimus. {art. 195. 103—169.)

9. — 11. Pacta. Prajcipua nuptialia pacta sunt hiec tria: 1° communio lucri et damni, \'2° communio fructuum et reddituum ; 3° plena bonorum separatio. Horum notio ex dictis satis colligi potest, quantum pro scopo nostro convenit.

Notandum. Ad praecavenda incom-moda, quie ex bonorum communione oriri possunt, suadendum est sponsae ho nest a; conditionis ut patrimonium suum pacto nuptiali tutetur. (Marres. n. 79.)

§ III. Conditio conjugum in secundis et ulterioribus nuptiis.

10. — Ut Integra serventur jura li-berorum e priori thoro, lex cavet ne novo conjugi ex bonorum communione majus emolumentum obvenire possit, quam minima pars unius ex liberis e priori thoro, nec unquam illud excedere possit quartam partem totius huoredita-tis biuubi conjugis. Cavet insuper, ne

obliquis mediis, e. g. donationibus sub ficto titulo aut interjiositis personis f\'ac-tis, definita pars excedi queat. \' {art. 236— 239.)

Ex dictis colligitur: 1° Hucc logis pruo-scripta obligant in conscientia, sed non-nisi. éx justitia legali. Unde donatarii, qui contra ilia prsescripta aliquid acce-perint, ante petitionem liberorum ad resltutionem non tenentur.

2° Liberi ex priori thoro jam habent dominium , saltern nudum , liaureditatis defuncti parentis; jus quoque strictum habent ne mediis injustis fraudentur bonis sibi debitis. Proinde ad restitutio-nem erga illos tenentur a) illorum parens sujierstes, item vitricus aut noverca, qui haereditatem a defuneto parente illis i\'e-lictam laedunt; b) qui medio injusto, v. g. ficto contractu, petitionem partis illis vi legis debita; impediunt. (Marres. n. 91. 92.)

ii. — Notandum. Quod matrimonia alienigenarum attinet, regula generalis est, conditionem conjugum quoad bono-rum regimen regi etdefnnri legibus illius regionis, ubi post nuptias domicilium flgere intendunt, eamque conditionem postea, mutato domicilio, non amplius mutari. (Mari\'es. n. 94 95.)

CAPUT II.

MODI ACQUIRENDI DOMINIUM.

Jus nostrum quinque enumerat dominii acquirendi modos, qui sunt 1° occupatio (toeëigening), 2° accessio (natrekking), 3° prajscriptio (verjaring), 4° successio legalis aut testamentaria (wettelijke of testamentaire erfopvolging), 5° traditio (levering). Ita art. Ö39. De traditione agemus in parte III. n. 60.

ARTICULUS I.

OCCUPATIO.

12 — Juris naturae axioma est: »Res nullius fit primi occupantis.quot; Nihilominus

\' Intcrpositae persona; reputantur turn liberi alterius conjugis ex priori matrimonio orti, turn consanguinei, quorum haeres fore praesumitur filter conjux. (art. 239.) civilis legislator vi alti dominii de qui-busdam rebus aliter disponere valet. Porro lex civilis statuit res mobiles, quae nullius sunt, fieri primi occupantis, iis tamen exceptis quae ad vacantem bacre-ditatem pertinent; res immobile ft omnes cedere publico fisco. (art. 040. 57Ü.) Vacat bacreditas, si htcredes vel nulli adsint, vel omnes hajreditatem repudia-rint. (art. 1172.) Praofata lex (iscmn hoeredem acquali jure constituit, quo consanguineos remotiores; proinde eam-dem vim obligandi babet. (Van Gestel, iu Kpliemer. Studiën, torn. 7. Ons erfrecht. pay. 34.)

Notandum lioc loco superest, bona naufragorum, qua; nempe in tempes-tate levandaj navis causa ejiciuntur, nequaquam nullius esse ; non enim eo animo ejiciuntur quod domini ea habere aut recuperare nolint, sed ideo tantum, ut cum ipsa navi maris periculum efl\'u-giant. Unde, qui inventa dicta bona surripiunt auimo sibi habendi, furtum coinmittunt. Ila;c bona aut illorum pre-tium per decennium servanda sunt; inter-ea magistratus dominos inquirere debet; elapse eo tempore et dominis non com-parentibus, bona vacantia reputantur, et hoc titulo fisco cedunt; illi, qui bona servarunt, jus ad mercedem habent. (Wetb. v. Kooph, art. 550—5Ö3.)

ARTICULUS II.

ACCESSIO.

13. — Generale juris principiurn est: quidquid cum re conjunctum est aut cum ilia unum corpus efficit, domino illius rei cedit, cum onere tamen, si materia aliena usus est, hujus pretium solvendi, et damnum, si quod alteri illatum fuerit, resarciendi. {art. 043— 004.)

ARTICULUS III.

PIMSSCRIPTIO.

14. — Prajscriptio in Jure nostro de-finitur: modus aliquid acquirendi vel ab ali(iua obligatione se liberandi per defiui-tum temporis lapsum, sub conditionibus lege requisitis. {art. 1983.)

§ I. Requisita ad prcuacriptionem acqumtivam.

15. -— Requiritur 1° res pracscriptibilis, 2° iiossessio per tempus lege delinituni, ;i⁰ titulus, 4° bona fides.

I. Res praescriptibilis. Ex legis dispo-sitione pi\'iescribi nequeuiit: 1° res,

extra commercium sunt, quales gene-ratim censentur, qua) publica) utilitati tantum inserviunt, ut vix\' publicsc, ecclesia) et coemeteria, qua) adhuc fini suo inserviunt, et similia. (art. 1900.) —■ 2° Servitutes invisibiles et non continuo;, v. g. prohibitie altius tcfiificandi, jus transeundi, jus aquam luuniendi. (art. 740.) — ;3⁰ Actus nierto facultatis aut tolerantiw, qui nempe ob amicitiam, viciniatn, etc. conceduntur. (art. 1993.) 4° lies furtiva), qua) prsuscribi nequeunt, non a f\'ure tantum, sed neque ab ejus hajredibus; post .\'50 tamen annos actio coram judicio eliditur. (art. 1993. 597. 2004.)

10. — II. Possessio per tempus lege definituiii. Possessio in Jure delinitur : detentio vel fruitio rei, quam quis velut suam per se aut per aliurn in sua po-testate babet. In bac delinitione detentio refertur ad rem comoream, fruitio ad incorporearn, e. g. jus quoddam; per alium, v. g. per conductoren), (art. 585.)

Ad praesenbendum requiritur: 1° possessio legitimis vestita conditionibus, ut nimirum sit a) certa, i. e. de qua dubitari non potest an nomine alterius habeatur; b) inturbata, i. e. a nulio competitore legitime interrupta; c) publica, ita ut a vero domino cognosci possit, quippe qui alioquin jus suum vindicare nou posset; d) conlinua, i. e. per totum tempus a jure definitum non intermissa; e) animo domini habita, i.e. ut rem velut suam possideat, non nomine alterius. (art. 1992.)

2° Tempus lege definitum. Ad acqui-renda a) bona immobilia, necnon census vel aliud creditum exhibenti non solubile (aan toonder niet betaaibaar), requirun-tur 20 anni, cum bona fide et titulo; sine titulo, 30 anni (art. 2000); b) bona mobilia, lex tempus nullum definit; sed statuit: »Uespectu mobilium possessio valet ceu perfectus titulus;quot; id est: j)os-sessio bona fide et animo domini liabita ex se sola transfert dominium. Usee re-gula comprehendit tantum res corpoi-eas et singulares, necnon credita exhibenti solubilia. Ab ea excipiuntur res deper-diUv aut fur to ablalaj, quas doininus potest per triennium , computandum a die, quo deperditio aut furtum contigit, a quocumque detentore repetere; neque tenetur detentori refimdere rei pretium ab eo forte solutum, nisi detentor rem bona fide emisset in f\'oro publico, aut in auctione publica, aut a mercatore publico tales res vendente. (art. 2014. 037.) Nomine detentoris, ut claret, non venit fur vei alius possessoi\' malie lidei, quippe qui rei furtiva) dominium nun-quarn acquirere potest.

17 — Quaestiones. Qu.kb. 1quot; An predict a dominii trandatio solo tilido possessio nis valeat in foro conscientue!

Ilesp. Controo. l^a Sententia extrinsece saltern probabilis affirmat; quia lex juste sic statuit in favorem commercii, pro ejus nempe securitate. ItaGury, liouvier. Van Egeren, Marres, Martinet, etc.

2^a Sententia, quam probabiliorem cen-seo, negat; legislator enim non potest vi alti dominii de bonis civium disponere, nisi cum bonum commune ill exposcit; atqui commercium ex dicta lege nullam notatu dignam seenritatem accipit, cum casus ejusmodi rari sint. Pneterea, si bonum commercii earn legem exposceret, eamdem multo magis postularet pro rebus amissis et furtivis, cum casus isti frequentiores sint; atqui pro hisce rebus nullus est qui bonum commercii testimat; ergo neque pro aliis rebus a)stimandum est. Unde infert Gury retinendum esse antiquum jus commune, quod triennium exigit pro pnescriptione mobilium. Ita Carrière, De jus tit. n. 1038. Gousset, Lyonnet, lialleritii, etc.

In j)raxi, cum res sit dubia, inquie-tandi non sunt, qui legem sequuntur.

Qu/KU. 2^j An just a sit lex, qua; de-cernit dominum non posse intra triennium rem suam deperditam vel furto ablatam vindicare, nisi possessori solvat pretium, quo hie cam emit in foro, in auctione, vel a mercatore¹!

Res p. Affirmant Theologi moderni communitcr; quia cum justo tempera-mento providet simul et juribus domini, quippe qui rem rcpetere potest, et securitati commercii, cum alioquin nemo tute emere posset nisi [)ost inquisitiones onerosas, (Carrière. De just it. n. 1041. sub I⁰.)

QUiGR. -\'5° Quando secundum Jus nostrum prcescriplio interrumpaturf

Hesp. 1° Si possessor re ejusve fnti-tione ultra anni spatium a tertio (]U0-dam privatus fuerit. \'2° Si de re, quarn possidet, sul) pnescripta forma in jus vocetur, etiam coram judice incompetente; nisi tarnen li®c actio denegetur, revocetur, aut nulla declaretur. .quot;i⁰ Si possessor aut debitor, verbis sive fiictis, jus alterius, contra \'qnem praïscribit, agnovei\'it. {art. \'2015—\'2019.)

Qu/ER. i⁰ Quando prcescriptio sus-■pendatur?

Besp. Regula generalis est: «Contra «agere non valentem non currit ])ric-»scriptio.quot; Unde non currit 1° contra minorennes et interdictos, nisi agatur de prijcscriptione liberativa; 2° inter cou-juges, i. e. alter contra alterum non prcescribit; Ü⁰ contra hoeredem pro sibi debitis ex han-editate, quam cum bene-ficio inventarii accepit. {art. 2024—2028.)

18. — 111. Titulus. I» Ad prncscriptio-nem 20 annorum requiritur et sufficit titulus coloratus, modo tarnen non labo-ret vitio forma;, i. e. non careat aliqua solemnitate a lege sub poena nullitatis requisita; 2° ad pnescriptionem 30 annorum nullus titulus requiritur; 3° atl pricscribenda mobilia possessie valet titulurn. {art. 2000. 2001. 2014.)

19. — IV. Bona fides. J us nostrum lias dims statuit regulas: 1° bona tides semper prtesurnitur, mala est probanda; 2° suflicit quod initio acquisitionis exsti-terit. {art. 2002. 200:5.)

Prior regula valet pro foro externo, in quo non judicatur de internis; sed pro conscientia nihil juvat, nisi bona fides vere adsit. Altera regula adversa-tur juri natural; quocumque enim tempore ante completam prsescriptionem conscientia rei alieme adveniat, praiscrip-tionem impedit, et possessor tenetur rem domino restituere.

§ 11. Requisita ad praiscriptionem liberativam.

20. — IliL\'O requisita ad duo reduci possunt, quai sunt bona lides et legiti-mum tempus.

I. — Bona fides. Consistit in inculpata debiti ignorantia, eo quod certo credatur solutum vel condonatum, vel quod oni-nino memoria exciderit. llarius occurrit in ipso debitore; sed facilius contingere potest in ejus lueredibus.

Bona fides non requiritur ad prasscri-bendum 1° contra ea debita, qua; solvere non tenemur, si intra certum tempus non exigantur, v. g. mulctas; 2° contra servitutes passivas, qua; exstinguuntur per non-usum jus habentis. {art. 754.)

21.-11. Tempus legitimum. Ex Jure nostro 1° tempore I!0 annorum exstinguuntur omnia jura pnescriptibilia, sive realia sive personalia, quin aut titulus exigi aut mala fides opponi possit. {art. 2004.)

2° Tempore 5 annorum pra\'scribuntiir omnes praistationes annua\' vel periodica» intra annum, i. e. qua;cumque annuatim vel certis intervallis intra annum sol-venda sunt, et alia quccdam debita in Codice recensita. {art. \'2012. 2008.)

3quot; Tempore 1 vel 2 annorum pra?scri-buntur varia debita, qiue Codex singil-latirn recenset. {art. 2005—2007.)

Ad liioc, prajscriptio contra ser vit litem passivam et contra usiimfructum requirit non-usum per 30 annos conti-nuos. Contra servitutem anni computandi sunt a die, quo positus est actus noto-rius servituti contrarius. {art. 754. 854.)

Circa praxlicta notanda sunt: 1° debita in art. 2005—\'2008 recensita non praiscribuntur, sisyngrapba sen obligatie exarata sit. {art. 2009.) — \'2° Quoad eadem debita potest creditor debitori, qui praiscriptionem opponit, deferre jn-ramentum, quo hie se solvisse juret, et, nisi hoc juramentum prtestet, solvere tenebitur, Istud juramentum exigi quo-que potest a viduis et hajredibus, vel, si hi miiiorennes sint, a tutoribus, ut declarant se debitum ignorare. {art. 2010.) -— 3o Pra\'scriptiones debitorum currunt etiam contra minorennes et interdictos, salvo eorum recursu contra tutores et curatores, qui earn impedire debuissent. {art. 2013.)

\'22. —■ Quaestlo. An prcedictai prcuscrip-tiones vedeant in conscientia?

Hesp. Dist. 1° Valent et vere liberant a debito, modo reapse bona fides adsit, turn praoscriptiones 30 annorum, turn pnescriptiones 5 annorum quoad pne-stationes annuas. Ratio est, quia pro illis legislator vere intendit debitorum exstinctionem, idque propter justa mo-tiva, nimirum ne debitores cogantur apochas sen solutionis testimonia din

custodire, et ne prscstationes annuoo lapsu temporis nimium accrescant sicque tni-seriatn ac paupertatem creent debito-ribus.

2° Ceeterai praiscriptiones debita non exstinguunt, sed lox dumtaxat solutio-uern prsesumit, et propterea actionem negat. Constat ex art. \'2010, rpio decer-nitur creditores posse a debitoribus, qui pnescriptionem opponunt, exigere jnra-rnentum de facta debiti solutione. Iloc juramcntum emittere possunt tum de-bitores, qui moraliter credunt se sol-visse, tmti vidua aut lucredes, qui debi-tum ignorant aut merito prtesumunt illud a defuncto soiutum f\'uisse. Emisso tali juramento, deinceps liberi esse videntur. (Van Egeren. n. 385.)

ARTICULUS IV.

SUCCESSIO 1I/EREDITAUIA.

Agemus 1° de successione htcreditaria in communi; 2° de successione legitirna sen legali; 3° de successione testamentaria.

§ I. Successio in communi.

23. — I. Notio haeredis. In Jure Uteres vocatnr quisquis succedit titulo universalis !. e. qui aut integram hoereditatem aut quotam ejusdem partem, puta dimi-diam, tertiam, etc. accipit. Qui vero succedit titulo particulari, i. e. aliquam aut aliquas res determinatas acquirit, v. g. donium, agrum, summam pecu-niie, omnia mobilia, etc. legalarius dici-tur. (art. 1001—1004.)

24. — II. Capacitas succedendi. Ut quis haires vel legatarius esse possit, debet conceptus vel natus esse eo ino-mento, quo hcereditas aperta est. Si quis autem mortuus in lucem edatur,. nunquam vixisse reputatur. (aii. 3. 883. 946.)

Quinam porro a successione legali aut testamentaria excludantur, exponetur suo loco.

25. — ill. Jura hseredum. Ex Jure nostro htcredes 1° ipso mortis tempore succedunt in cuncta defuncti bona, jura et actiones. Hoe privilegie non gaudet legatarius, qui legata sibi ab hierede peters debet; neque Respublica, qua; vacantem hicreditatem nonnisi post ju-dicis sententiam occupare potest, (art. 880. 1002. 597. 1175.) 2quot; Possunt aper-tam luereditatern adire vel repudiare. 3» Possunt cam adire vel simpliciter vel sub beneficio inventarii. {art. 1090. 1091. 1096.)

Quocirca nofanda sunt; 1° Quandoque luoreditas nonnisi sub beneficio inventarii adiri potest, scii. a) ea, (piai mino-rennibus et interdictis obvenit; b) ea, qua; obvenit publicis Institutis, sive jiro-fanis sive religiosis; c) si lueredes inter se dissontiant num luni\'editatem simpliciter an sub beneficio inventarii adire vel int. (art. 1092. 1096. 459. 500.)

2° Hairedibus conceditur jus deliberandi. de htereditate vel adeunda vel repudianda vel de modo earn adeundi, idque per 4 menses; quod tempus non-nunquam a judice prorogari potest. Qui hoc jure uti vult, documento id decla-rare debet in tabulariis tribunalis depo-nendo. Interea tenentur lueredes lia\'i\'e-ditatem diligenter administrare. (art. 1070—1074.)

3° Quisquis hasreditatem repudiare vel sub beneficio inventarii adire vult, debet id quoque documento declarare in tabulariis tribunalis deponendo. (art. 1070. 1103.)

4quot; Si quis repudiarit, baereditas divi-ditur ac si repudians boeres nou fuisset, et pars repudiata ceteris hseredibus accrescit. (art. 1104. 1105.)

5° Simplex luereditatis aditio lit vel expresse, quando ((ins scripto sive au-•tlientico sive private lueredis titulum assumit; vel tacite, quando ponit actum soli hiuredi competentem. flujusmodi actus non sunt ii, qui tantum ad sepul-turam defuncti procurandatn aut ad l»a;reditatem administrandam pertinent. (art. 1094. 1095.)

26. — IV. Onera haeredum. 1° Han-e-des, qui simpliciter adeunt hiereditatern, tenentur solvere omnia debita, legata, aliaque onera defuncti, etiamsi luereditatis vires superent; attamen, ubi plu-res sunt hajredes, unusquisque pro rata tantum parte, quam ex htereditate obtinet. Haeres, qui propter bonum pigneratitium, quod sibi obtigit, ultra suam partem solvit, coluieredes convenire potest pro parte, quam singuli solvere debuissent. (art. 1146. 1147. 1149.)

2° Iheredes, qui luereditamen sub beneficio inventarii adeunt, non tenen-

tur debita et onera defunct! solvere ultra vires hicreditatis; imo jus servant petendl solutionem creditorum, qua; contra defunctnm habent. {art. 1078.)

Quaestiones. Qu/KR. 1° An dispositio Jurin, qua singuli hceredes, post divi-sionem hcereditalis, solvere tantum tenentur pro rata, non in solidum, valc.at in conscientia?

Jiesp, Affirm.; quamvis enim hu\'rcdes personam defimcti i\'epra;seiitent, adest tamen, difl\'erentia, videlicet def\'unctus fuit tola ilia persona, ac ideo habuit totiiin obligationein; quilibet autem hugt; res est pars illius persona), et consequenter partem tantum obligationis sul)it. (S. Alph. n. 790.) Si ergo unus vel plures hioredes ratam suam partem solvere renuant, cicteri eam partem supplere non tenentur. Creditores vero hoc incommoduin prsocavere possunt exigendo solutionem ante liaireditatis divisionem, vel impediendo commixtio-nern bonorum (ief\'uncti cum bonis luc-redum. {art. 1147. 1153.)

Qu/EB. \'2° An lueres, qui simpliciter adiit hcereditatem, tenealur in conscientia solvere ultra vires hcereditalis?

Resp. Confer opus nostrum n. 421. ubi negavimus.

27.— V. Haereditatis divisio. ¹ Satis nobis erit pauca liac de re adnotare, 1° Quilibet hoores potest quo vis tempore a cohiuredibus exigere adit® hicreditatis divisionem. Unde luereditatis communio nonnisi ex communi hsoredum consilio permanere ])otest; pactum vero com-munionis non ultra quinquennium valet, sad jugiter renovari potest, {art. 1112.)

2° Creditores defuncti et legatarii possunt impedire divisionem, usquedum debitum vel legatum liquidum solutum fuerit. {art. 1113.)

3° Quando omnes luBredes sui juris et prscsentes sunt, divisio fieri potest modo quo eis libuerit. Sin autem inter hiere-des sint minorennes, interdicti, ant absentes, divisio non valet nisi servatis Juris prfficeptis. {art. IMG—1118.)

4° Cohaeredes tenentur singuli pro rata sua parte mutuo pra-stare evictionem, nisi hcCC obligatie peculiari pacto, par-titioni addito, exclusa fuerit, aut coIixtcs

\' Hie titulus Codicis nostri anno 1843 mutaliis est; unde utendum est Codice post ilium annum edito.

sua culpa evictionem subeat. (art. 1130. 1131.)

5° Parentes caiterique ascendentes possunt ipsimet testamento aut instru-mento coram Notario confecto sive in-tegrarn haireditatem sive partem illius inter omnes liberos aut descendentes dividere, servando legis pracepta. (art. 1167—1171.) Ihuc a parentibus facta partitio nonnunquam suadenda est, nt prtecaveantur lites et familiarum dissi-dia, qua) stupe ex lioureditatis partitione nascuntur, aut etiam ut vitentur molest!» legis solemnitates, quando mino-rennes aut interdicti inter luuredes sunt. (Marres. n. 280.)

28. — VI. Collatlo. In commodum co-htui\'edum tenentur Iwcredes descendentes in hicreditatem referre omnes donationes inter vivos, quas a defuncto receperunt; nisi defunctus donatarium hoc onere expresse absolverit. {art. 1132.)

Dicitur 1° in commodum coh/EREDum ; ergo non obligat in commodum legata-riorum aut creditorum. {art. 1137.)

Dicitur 2° hwredes descendentes; ergo non tenentur referre legatarii, neque htcredes collaterales aut ascendentes, neque (jui htcreditatem repudiarunt. Ihc-redes collaterales et ascendentes tuin solum ad collationem tenentur, cum defunctus illud onus eis diserte impo-suit; ii autem, qui hicreditatem repudiarunt, eo tantum casu et eatenus tenentur referre, quo et quatenus portio legitima cohteredum hederetur. {art. 1132. 1133.)

Dicitur 3° donationes inter vivos; intellige, si pro conditione donatoris notabiles sint; legislator enim modica curare non prasumitur, et consuetudo ita legem interpretatur. (Van Egeren. Fascic. 2. n. 16. Mari\'es. n. 278.)

Circa nonnullas donationes parentibus, filiis, et conjugibus factas particularia statiuintur in art. 1135 et 1136.

Quaestiones. Qu.eu. 1° Qum specialim in Jure nostra conferenda receme-anturl

Resp. Ea, qutu defunctus dedit 1° ut lnuredi vita) statum aut officium aliquod procuraret; 2° ut hujus debita solveret; Ii¹» tit dotem ci constitueret. {art. 1142.)

Qtj/EU. 2° Quae specialim conferri non deheant?

Resp. 1° Expensa) ad sustentationem et educationem procurandam; ad mer-caturarn, artem aut opificium addiscen-

(him; ad studia absolvenda; ad libera-tionem ab onere militioc obtinendam; expensao in convivia nuptialia, vestos ct gemmas (kleinoodjen) in dotem data. \'i⁰ Fructus et focnera rei donata;, nisi a die mortis donatoris. 3quot; Ros, (iiiie sine culpa donatarii periit. {art. H43—H45.)

Qu/ER. 3° Quomodo collalio fieri ]tonsil?

Resp. Triplici modo, ncmpe vel res acceptas in nulura conferendo, vel refundendo eanun pretium, quantum tempore donationis erat, vel deducendo valorem rei donatae a parte ïinoreditatis donatario obveniente. {art. 11:38—1141.)

§ II. Succcssio legalis seu ab inlcslalo.

1. Succesdo fdionon legitimorum.

Expendendum 1° quinam succedant ab intestate; \'2° quinam a successione excludantur; 3° quomodo htcredes succedant; 4° quo ordine succedant.

\'20. — I. Qui sint haeredes legates. Sunt 1° consanguinei usque ad 12^,lm gra-dum de jure civili; 2° deficientibus con-sanguineis, supèrstes conjux; 3° defi-ciente quoque conjuge, succedit fiscus. (art. 87!). 880. 908.)

30. — II. Qui sint exhaeredes legales. Tamquam indigni exbiwredantnr 1° qui defunctum occidit vel occidere conatus est; \'2° qui eum calumniose accusavit criminis, quod inf\'ami poena plectendum est; 3° qui vi vel facto eum impedivit quominus testamentuni conderet vel con-ditum revocaret; 4° qui testamentuni abdidit, destruxit aut adulteravit. Kxliie-redatio porro non ipso facto, sed tantum post jndicis sententiam incurrititr. (arl. 885.) Niliilominus in foro couscientiic tenetur injustus damnilicator, qui aliquod ex recensitis dejictis patravit, damnuni illatum quoad (ieri potest resarcire. Consule opus nostrum n. 34\'^,2. 343.

Indignitas tamen parentis non nocet filio, qui propria nomine, non parentis repnusentalione, ad luereditatein voca-lur; quod autem sic (ilio obvenit, pa-renti prodesse non jiotest. {art. 887.)

Legis dispositio, qua paler cogitnr filii sui indignitateiri coram judice pro-bare priusquarn |iossit eum exböeredare, non paruin depriniit patriam auctori-tatein, atque ideo bono communi adver-satur.

31. — III. Modus succedendi. Consanguinei triplici modo ad bsereditatem vocantur, nempe in capita (boofdsge-wijze), in stirpes (staaksgewijze), et in Uneaa (starnsgewijze.)

Quod successionem in stirpes attinet, reprcesentatio conceditur 1° in linea recta descendentium in infinitum, ita ut posteri semper suos parentes repiwsen-tent. Non admittitur vero in linea ascendentium, ita ut ascendentes non repnesentent posteros suos. \'2° In linea collateral! in duplici casu, nempe a) postori fratrum et soronim illius, cujus hicreditas est adeunda, suos parentes ropnosontant; b) posteri fratrum et so-rorum propioris hceredis; illi ergo jure roprnesentationis cum hoc lueredo suc-codunt. (art. 889—892.) Nemo porro potest personam viventem reprmsentare. {art. 894.)

Quod successionem in tineas attinet, notandum est: 1° pars uni linea; obve-niens ad alteram nunquam transit, nisi in illa linea nullus litores superesset. 2° Qui in sua linea defuncto propior est, totain partem sum linone assignatam acquirit, casu tamon repnosentationis excepto. 3° Si plures sint in eadern linea propinqui, bi partem sine lineto obtin-gontom in capita dividunt, salvo itonirn casu reprajsontationis. {art. 8!)7. 898. 900. 905.)

32. — IV. Ordo successionis. Consanguinei ad lucreditatom vocantur juxta sequontos regulas: i⁰ Primo loco vocantur descendenles defuncti, exclusis ciu-teris consanguineis. Dividunt bioreditatem in capita, si omnes sint lilii defuncti: in stirpes vero, si qui jure repra\'sontatio-nis succedant. Prantoroa, si filii sint ex diversis matrimoniis orti, qniquo proprio tantum parenti succedunt; communis vero parentis lia\'i\'oditatem omnes ajqua-liter inter se dividunt. {art. 899. 904.)

2° In defectu dcscendcntium, vocantur paler et maler defuncti una cum ojus-dem fratribus et sororibus, borumve descondentibus. Succedunt autom hoe modo: a) quaudo parentes ambo viviint, singuli accipiunt trientem (\'/,) lia;redi-latis, si dofunctus unmn dumtaxat fra-trem aut sororem reliquerit, qui reliquum trientem obtinot; si vero plures fratres vel sororos sint, singuli parentes quar-tam partem accipiunt, alteram dimidiam partem obtinent fratres ct sorores. b)

1 \\ supplem

Quavido alteruier tantum parens snpe-rest, hic dimidiatn partem accipit, si unus tantum frater vel soror adsit; trientem, si duo adsint; quartam, si tros vel plures sint. Reliqua; partes fratribus et sororibus obtingunt. (art. lt;J01. 902.)

30 In defectutum descendentium turn parentum, fratres et sorores eornmve repriESentantes integram ha-reditatern inter se dividunt. Htcc porro divisio (it in capita, si omnes ex eodem matri-monio, in lineas vero, si ex diversis connubiis nati sunt; in lioc posteriori casu fi\'atres et sorores germani in utra-()iie linea, caiteri vero in una tantum linea partem suam obtinent. Si nonnisi consanguinei vel uterini sint fratres et sorores, totam lucreditatem consequun-tur et in capita dividunt. {art. !)ü:i. 904.)

■4° In defectu turn descendentium turn fratrnm et sororum, eornmve reprassen-tantium, superstites parenten, alteruter vel uterque, integram bcoreditatem obtinent. {art. 906.)

5° In defectu tum descendentium tnm parentum tum fratrnm et sororum, lio-rumve repiwsentantium, luereditas bipar-titur in lineas. — Singular istie partes ulterius hoc mode dividuntur: a) imam partem inter se dividunt avns et avia paterni, alteram partem avns et avia materni, qui supersunt. b) Ascendenti-bus in una linea deficientibus, hujus lineie pars obtingit propioribns consan-guineis collateralibus ejusdem linea?. c) Htcc dimidia luereditatis pars ab una ad alteram lineam turn solum transit, cum in ilia linea deficiunt consanguinei usque ad 12quot;^mgradum. {art. 900. 905. 908.) Exemplo hanc regulam illustre-mus; defuncto supervivuut avus pater-nus, duo patrui et tres avunculi; avus, utpote propior hicres in sua linea, dimidiam consequitur lucreditatis partem, tres avunculi alteram dimidiam partem obtincnt inter so in capita divi-dendam, duo patrui nihil accipiunt.

Quandonam hsereditatis pars inter recensitos ha3rcdes in capita, quandonam in stirpes iterum sit dividenda, ox supra dictis facile deducitur.

2. Successio fdiorum illegilimorum.

Ue liac materia 1° qua\'dam pricnotu-birnus de filiis illegitimis, de eorutn agni-. pars i.

tione atqhc legitimatione; 2° exponcmus jus successionis ; 15° adjungenius aliquas quaestiones theologicas.

3;5. — I. Praenotanda. i⁰ Filii stante matrimonio nati vel concepti, ex Jure nostro sunt legitimi, vel tales saltem prsesumuntur donee probetur contrarium. Illi ergo, qui ante matrimonium concepti sunt, si stante matrimonio parentum eorutn nascantur, eo ipso fiunt legitimi. Disceptatio porro de legitimitate in judi-cio nonnisi in certis casibus admittitur. {art. 305. 306. etc.)

2° Filii illegitimi legaliter agnosci pos-sunt, dummodo naturales sint; adulte-rinorum et incestuosorum agnilio non admittitur. Est antem ea agnitio authen-tica declaratie unius vel utriusque parentis, qua prolem illegitimam suam esse profitentur. Fieri debet vel in actis nativitatis, vel in actis matrimonii, vel quocumque instrumento autlientico. Agnitio quicdam jura tribuit agnitis, {art. 335. etc.)

Notandum porro est, nomen matris in-fanti impositum in actis nativitatis, absque authentica ipsius matris declaratione, ad legalem infantis agnitionem non sufficere.

3° Filii naturales etiam legitimari possunt. Adnlterini et incestuosi non le-gitimantur; unns tamen casus pro in-cestuosis excipitur, si nempe parentes eorum cum regia dispensatione matrimonium contrabant. Legitimatio fdiorum naturalium lit per subsequens matrimonium parentum eorum, modo parentes eos nntca jam agnoverint vel occasione matrimonii agnoscant. Filii vero incestuosi in casu excepto non aliter legitimari possunt quam per eorum agnitionem in actis matrimonii. In casu neglectaj agnitionis legitimatio naturalium aliquan-do per rescriptum Regis obtineri [)otest. Legitimati iisdem juribus potiuntur, (pii-bus legitimi gaudent. {art. 327. etc.)

34. — II. Jus successionis. Qu.er. i^u Quomodo succedant filii illegitimi^

Resp. 1° Snccedunt parenti ant utrique parenti, rjui illos agnovil : non vero snovum parentum consanguineis, nisi hicreditas secus fisco adjudicaretur. {art. 909. 919. 920.)

Pars autem, qiw illis obtingit, hflcc est: a) si defunctus reliquerit descen-dentes legitimes, obtinent trientem partis, quam accepissent si legitimi essent; tripliceturergo numerus omnium prolium.

ot naturalis filii |iars habebitur, b) Si reliquerit tantum ascendentes, vel fratres et sorores bommve desccindentes, dimi-dium hajreditatis aecipiunt. c) Si super-sint dumtaxat consauguinei remotiores, dodrantem (■\'\'/,) consequuntur. d) Si nullus lucres adsit, totam hicreditatetn obtinent. {art. 910—913.)

2° Filii naturales a parentibus non acjniti omni jure successionis ab intestato expertes sunt, atque ideo nihil consequuntur. Deducitur ex art 335. et 909.

30 ImIü adullerini et incesluosi luo-redes ab intestato non suut; attameu necessariam sustentationem consequuntur. Quod si parentes eis aliunde de sustentatione provideriut, nihil ex succes-sione postulare possunt. (art. 914—-916.)

Qu/ER. 2\' Quomodo film illegitimis mccedatur ?

Hesp. 1° Filio naturnli leyaliter agni-to succedunt a) ejus descendentes; in liorum defectu b) parentes, unus vel uterque, qui eurn agnoverunt; c) ejus fratres et sorores, sed cum hac distinc-tione; bona, quic a parentibus acceperat, trauseuut ad fratres aut sorores legitimos; cictera, vero ad illegitimos, si adsint, vel ad 11 lorum posteros; d) ejus conjux; e) propiores consauguinei parentum, uuius vel utriusque, qui emn agnoverunt; f) fiscus, (art. 917. 918. 920.)

2° Filio legaliter non agnilo, sive nalurali sive adullerino vel incestuoso, lex hacredes nullos assignat; unde, si lllios habeat, legitimos vel illegitimos, ad eos transit lucreditas. secundum hac-tenus tradita; secus devolvltnr vel ad conjugem superstitem vel ad fiscum.

35.—III. Quaestiones theoiogicae. Qu/er. 1° An valeat in fora conscienticv dis-positio legis, qua; filiis naturalibus non legaliter agniiis nihil oinnino assignat

Hesp. Negative; de jure naturie sub giiivi tenentur parentes, quantum fn ipsis est ot quautum lllii sihi ipsis con-sulere nequeunt, liliis providere neces-sai\'iam vitio sustentationem secundum conditionem suam. Ratio est, quia qjii causa suut quod homo exsistat, providere ei debent ea, qufc ad vitam humanam, id est, naturalem et socialem, nam ad earn natus est homo, necessaria sunt. Ita S. Alph. n. 951. Grotius. De jure belli et pacis. lih. 2. cap. 7. n. 4. Lugo. De iustü. d\'isp. 24. n. 163. Van Gestel, in ephemer. Studiën, lom. 7. Ons erfrecht, pag. 40. 45. 50. ¹

Si ergo parentes huic pietatis officio defuerint, tenentur lueredes ex charitate et sub gravi defectum parentum sup-plere. Huic doctrinro non obstat lex civilis, quippe quic eos filios dumtaxat pnnterit.

Qü/ER. 2° An parentes in conscientia tnneantur legaliter agnoscere, aut oc-casione nuptiarum legitimare prolem suam illegitimain, ut eidem procurent favores lege civïli concessos ?

Resp. Secluso infami;c periculo, dis-tinguendum esse ceuseo : 1° Si matri-monium inter se non contrahant, tenentur vel prolem agnoscere vel alio modo necessariam sustentationem ei providere, juxta supra dicta; valde tarnen optandum est ut primum modum eligant. 2° Si matrimonium ineant, tenentur omnino earn legitirnar\'e; turn ut* maculam et prsejudicium, quod ei intulerunt, auferant, turn ut statrmr et conditionem honestam ei procurent, ad quod parentes obligantur.

Quapropter, rrisi sat grave impedimenturn obstet, tenentur matrimonium inter se contrahere; natura quippe cla-mat ut parentes prolem suam secum retineant, earn(|ue a gravi illegitimitatis macula immunem servent.

Qu/ER. 3° An injuste agant nuptu-rientes, qui occasione matrimonii f\'also agnoscunt et legitiuiant prolem illcgi-timam, qua\', nempe non utriusque, sed tantum altemtrius proles est 9

Resp. Negandum censeo; futuri euim lueredes legitimi nullum jus strictum babent ad horum conjugum hiereditatem, et justa exsistit causa, bonum scil. prolis illegitimoo , eamdem sic adoptandi; quapropter, meo judicio, non peccant, quiuimo laudabiliter agunt. Necpre con-traria est lex, ut colligitur ex art. 306. et 960.

^ 111. Successio testamentaria.

Exponemus secundum Jus nostrum 1° uotionem et conditiones testarnenti, 2° habilitatem testaudi, 3° habilitatem ex testamento accipiendi, forrnam testamenti, 5° portionem legitimam, Oquot; substitutionem, 7° resolutionem testa-

¹ Commendamiis lectionem egregioe hujus tiactationis : Ons cr/recht.

menti, 8° ejusdem exsecutionem ct in-terpretationem.

36. — I. Notio et conditiones testa-menti. Testamentum est instrumentum, qno quis declarat quid jiost mortem suam fieri velit, et quod ante mortem ab co rumpi potest, {art. O\'iÜ.) Ad illud igitur non requiritur ut lucres institnatnr.

Ut testamentum ratum sit, requiritur 1° ut testator testandi juni gaudeat; \'2° ut liac facultate lib ere usus fuerit; ;gt; ut hacres testamentarius aut legata-rius ex testamento acquirere possit; 4° ut testamentum suhslitutionem lege prohibitam non contineat; 5° ut solem-nitates lege prsescriptaj servatoo fiicrint.

Denique, ut testamentum insuper integrum suum eflectum obtineat, legitima lucreditatis portie sit incolumis. ~ ;37. —II. Habilitas testandi. Quicumque rationis usu gaudent eo tempore , quo testamentum condunt, habiles sunt. Kx-cipiuntur I⁰ rninorennes ante annum •18^unl completum ; \'2° curatelce subjecti; nisi oh prodigalitatem interdicli sint. (art. 942-945. 5()ü.)

Oportet etiam ut testator libere testetui^- , non vi coactus vel fraude aut dolo inductus. {art. 940.) In foro autem externo factum violentino, fraudis aut doli probari debet.

:}8. — UI. Habilitas ex testamento accipiendi. Quisquis vivit tempore quo testator moritur,item omnes qui, quarnvis nondum exsistant, ex pio institute com-modum consecuturi sunt, babiles sunt ad acquirendum ex testamento, nisi loge inbabiies declarentur. {art. 940.)

Inhabilitas autem alia est absoluta, qua quis ex nulio testamento quidquam accipere potest: alia relativa, qua a quibusdam personis accipere nequit.

Absolute inbabiies sunt: 1quot; qui tempore, quo testator obit, nondum conceptus est, iis tamen exceptis, qui ex pio institute f\'ruituri sunt. Infans, qui rnortuus in lucorn editur, nunquam vixisse roputa-tur. {art, 940. 3.)

2° Institutiones publicoe, Instituta re-ligiosa, Ecclosiic et instituta pauperum, nisi in quantum Hex eorum administris acceptandi facultatem concesserit. {art. 947.)

At tamen ox art. 29. leg in dc succes-sione pecunia; summa relicta ad Sacra facienda pro defuncto intra annum post obitum, non reputantur stricte dicta larjata, sod pertinere ad exsequias. Unde pro bisce Regis facultas non requiritur. (Marros. n. 315.)

Prajfata legis dispositie, qua; decernit ecclesias et loca pia sine previa Regis licentia inbabiies esse ad accipiendum ex testamento, sacris Ecclesia) juribus adversatur. Uan-edibus ergo non licet ob defectum regia; licentias pia legata exsecutieni non mandare.

39.— Relative inbabiies sunt: 1° con-jux, qui ex priori matrimonio liberos babet, posteriori comparti nibil relin-quere potest ultra minimam partem, qua! competit uni ex legitimis prolibus prioris thori; imo nunquam ultra quar-tam partem bonorum suorum eidem legare potest, (art. 949.)

Aliam inlmbilitatem art. 948. utpote parum practicam, omitto.

2° Tutor, nisi consanguineus sit in linea ascendente, nihil acquirere potest a suo pupillo rninorenni, imo neque a majorenni, si gestionis suoe rationem nondum reddiderit. (art. 951.)

3° Prsoceptores et praoceptrices, edu-catores et educatrices accipere nequeunt a convictoribus suis minorennibus, nisi legatum aliquod remuneratoriurn. (art. 952.)

4° Medici, chirurgi, pbarmacopoltc, et ministri sacri, accipere nequeunt ab iis, quibus in ultimo morbo adstiterunt. si concurrant h;n conditiones: a) ut testamentum durante ilia morbo factum fuerit ; b) ut testator eo morbo obierit; c) nt testatorem in eodem morbo auxilio siii muneris adjuverint.

Excipiuntur tamen a) legata reniune-ratoria non immodica; b) dispositiones in gratiam conjugis testatoris, vol c) in gratiam consanguineorum usque ad 4^um gradum, quando lucredes in linea recta Hesunt. (art. 953.)

5quot; Notarii et testes nihil obtinere possunt ex testamento, quod confece-runt vol cni adstiterunt. (art. 954.)

0quot; Eilii illogitimi l(!galiter agniti, si adsint etiam legitimi, a parentibus nihil acquirere possunt, nisi quod eis al) intestato obvenit, juxta dicta n. 34. (art. 955.)

Non legaliter agniti in Jure alieni reputantur, et proindo qua baeredos testamentarii non excluduntur.

7° Adultori et adulters eorumque complices ab invicem nihil acquirere

possimt, modi) ante mortem testatoris de adulterio per sententiam judicis constat. (art. 950.)

8⁰Iiidignus, de quo per sententiam judicis constat quod testatorem aut oc-ciderit, ant vi impediverlt quominus tcstamentum rumperet vel mutaret, aut testamentum abdiderit, destruxerit vel adulterant. Pneterea illius indigni neque conjux neque liberi quidpiam consequi possunt. (art. !)5!).)

Dispositioues in gratiam inhabilium irritic sunt, etiamsi interpositis quibus-dam personis (iant. In Jure interpositi habentur parentes, liberi ac posteri, et conjux inhabilium. (art. 958.)

Notandum superest pro pra.ri, recen-sitos inbabiles posse tuta conscientia accipere et retinere stbi legata, donec ab lucredibus ab intestato repetantur, dummodo testamentum jure uaturn\' validum sit; null t is cnim testamento-rum ex jure positivo, a judice decla-randa est. Cfr. Marres. v. 3(58.

39. — IV. Forma testamenti. Primo monendum est, ad omno testamentum requiri scriptmam, ila ut bodie in f\'oro externo non valeat testamentum viva voce factum, quod olim vocabant nun-cupatimnn; deinde, duas pluresve per-sonas nunquam posse uno codemqne imirumento testaii. (art. 977. 978.)

Ratione formsn requisitie quadrnplex distiuguitur testamentum, nempe i⁰ ho-lographuin, quod maun propria testatoris integrum scriptum est; \'•2ⁿ publicum, (piod instrumento publico a Notario con-ficitur; mysticum sen clausiim, quod testator clausum et obsignatum tradit Notario ; amp; privilegiattnn, quod eo tem-pore conceditur, quo solemnitates ordi-naritc servari nequeunt.

Hajc genera testamentorum singula suas solemnitates sen formas sub po na nullitatis requirunt (art. \'I0Ü0.), d(,\' quibus modo agendum.

Testamentum holographum requirit ut 1° integrum scriptum et subscriptum sit manu testatoris; \'2quot; a pert urn aut clausum, pro libitu testatoris, tradatur Notario custodiendum; 3° de liac tradi-tione Notarius coram duobus testibus idoneis instrumentum autlienticum con-(iciat, cujus formas pnescribit art. 979. Si testamentum tradatur clausum, testator insuper coram Notario et testibus in involucro adscribere et subscriptioue H.

flrmare debet in eo testamentum suum contineri. (art. 979.)

Testamentum publicum debet 1° a Notario ejusve scriba conscribi; \'2° con-scriptum testatori coram duobus testibus prtclegi; 3° a testatore, Notario et testibus subscribi. Ihec omnia miuutim in lege describuntur. (art. 985. 986.)

Testamentum mysticum requirit ut 1° a testatore saltern subscribatur; \'J¹\' clausum et obsignatum a testatore tradatur Notario coram quatuor testibus, quibus testator simul declaret lioc instrumento suum contineri testamentum a se vel ab alio conscriptum et a se subscriptum; 3\' dc bac traditione autlienticum instrumentum a Notario con-(iciatur, cui testator, Notarius et testes subscribunt. (art. 987. 988.)

40.—Circa recensita testamenta notandum superest; 1° si testator subscri-bere non potuerit, impedimenti ratio a Notario in instrumento reddeuda est. \'2° Omne testamentum, quod Notarius clausum accepit, post mortem testatoris a .ludice cantpnali aperieudum est. 3o Notarius vi officii instrumentum custodire debet, et post mortem testatoris eos, quorum interest, de testamento certiores reddere. i⁰ Testes debent esse masculi, majorennes, regnicolie, lingua; testamenti gnari, ot jure testimonii ferendi ob delictum non privati. Insuper iu publico testamento testes esse nequeunt ipsi literedes vel legatarii, eorumque consan-guinei vel affines usque ad 4^l,mgradum inclusive; item consanguinei usque ad \'2quot;¹quot; gradum et familiares Notarii. (art. 984. 989-991. Wcth. v. Strafrecht, art. 28.)

41. — Testamentum privilegiatum, ()iiod conceditur militibus aliiscpie exer-citui aduexis tempore belli, naviganti-bus in mare, et personis, qua; in loci\'s exsistunt, quibuscum communicatio ob contagiuni interdicta est, fieri potest duplici modo: 1° instrumento authentico coram Offlciali exercitus, coram navar-clio in mnri, coram quovis publico ministro in loco contagii, cum duobus testi-bus, et tarn a testatore, ((nam ab eo coram quo confectnm est, et ab uno saltem teste, subscripto; \'2° iustrumento privato, manu testatoris intcgre conscripto et subscripto. Diei adscriptio in omni testamento exigitur. Testanientum privilegiatum jiriori modo confectum vim suani

aniittit sex mensibus elapsis post ces-sationem caussc; posteriori moxlo con-fectum, elapsis tribus mensibus. (art. 903-999.)

42. — Prater testamenta admittitur in-strumentum privatum, sen quidam codicillus, quo quisque potest designare tes-tamenti exsecutores, exseqnias ordinare, et legare vestes, determiuata corporis ornamenta, ac peculiaria mobilia; sed nihil amplius. Hoc instrumentum requi-rit tantum ut integrum a testatore conscHptum sit et al) eodem subscrip-tum, cum diei appositione. Post mortem testatoris Judici cantonali tradendum est. {art. 982. 983.)

43. — Demum monendum est, nostra-tes, qui in terra aliena morantur, non-nisi instrinnento authentico et servatis iliius regni juris soiemnitatibus, tesla-miuilum condere posse. Codicillus tarnen admittitur, ut supra, (nrt. iM)2.)

44. — Portio legitima. Hoc nomine intelligitur ea bonorum pars, qua) con-sanguineis in linea recta, ex lege ad ha;reditatem vocatis, ita competit, ut defuncto neque donatione inter vivos neque testamento de ea disponere licue-rit. {art. 960.) Unde bona in duas quasi partes dividuntur, quarum altera dicitur legitima, altera disponibilis.

Nomine porro donationum intelligendao sunt donationes notabiles, liberales\', (non autem remuncratoriie), et facta* ex substantia bonorum, non ex redditibus.

Jus modernum exiguam relinquit pa-rentibus f\'acultatern disponendi de bonis suis; immodicam qnippe decernit por-tionem legitimam. Etenim luec ita defl-nitur: 1° In linea descendentium, si unus adsit litres legitiriins, est dimidia lue-reditatis pars; si duo sint, bes (\'/3) si tres vel plures, dodrans (^:,/₍). Si adsit bajres illegitimus, sed legaliter agnitus, dimidium iliius partis, quue ei ab intestate obvenit, est ejus legitima. \'2° In linea ascendentium, dimidium partis, quic cuique ab intestate obtingeret. {art. 961-—963.)

Quaestiones. Qu/icn. 1° An lex portio-nis leijitiiHie sit j 11 sta at in conscientia obliqet?

lU tsj). Per se loquendo, affirm; bo-mnn namque commune postulat ut lex ali(|iiam portionem luereditatis filiis i\'e-servet, ut liac ratione eos contra inor-dinatuni parentum arbitrium tueatur.

Quare etiam in Jure Romano vigebat Ita DD. communiter.

Verum portio in Jure novo statuta immodica et ideo juri naturali adversa videtur; quia \'1° jus dominii parentum nimis coarctat; adeo quidem, ut filii bajreditatem suam legi magis quam parentum arnori debeant, et inde falsa opinio invaluerit in populo lilies jus strictum habere ad parentum lueredita-tem; 2° ordinem familise facillime tur-bat, cum patriam auctoritatem enervet ad continendos lilies in obedientia, et comprimendam eorum insolentiam, qua sue jure bona parentum sibi promitten-tes de eorum mandatis parum curant; 3° prosperilati temporali tarn familiariim quam societatis noxia est, cum avitas for-tunas jugiter in minutiores partes discin-dat. Nihilominus non tantopere juri naturali adversatur, ut lex prorsus injusta dicenda .sit. (Van Gestel, loc. cit. n. I⁷.)

QU/ER. 2° Qualis et quanta sit obli-gatio pwfatu; legis?

Hasp. 1° Obligat ex justitia legali; non ex justitia commutativa, quia hic-redes ad quamcumque huureditatis partem jus strictum nonnisi post ipsius domini mortem acquirunt.

2° Lex portionis legitima;, generatirn loquendo, sub gravi obligat (fl. A. tr. 10. n. 237.); attamen hesio (antic legitima¹, quanta in Jure nostro statuitur, non facile pertinget ad gravem culpam; prwterea, si ex justa causa fiat, omni culpa vacabit, v. g. ad favendum Klio probo ac bene merito praj alio prodigo, ad peculiari unius iilii necessitati pro-videndum, et similia; lex enim odiosa, quaj parentum libertatem tantopere coarctat, strictissime interpretanda est.

Pro bono communi generatim oplan-dum est ut bona immobilia in familia conserventur, et de ca\'tero, nisi justa causa alind suadeat, parentes ajqualita-tem inter filios servent, ne invidiam et simultatem inter liberos coucitent.

QU/ER. 3° An de jure valeat donatio inofficiosa f

Ilesp. Affirm., valet nempe et tuta conscientia retineri potest, donee exces-sus ab iis, quorum legitima la\'sa est, repetatur. Etiam partis excedentis fruc_ tus reddendi sunt, a die, quo (lonato₁, obiit, si petantur intra annum post do_ natoris mortem, secus a die, (juo petit, fuerint. {art. !X)7. 974.)

•45. — VI. Substitutio. {iM fstcllin^ over de hand). Substitutio itgt;i medial a ad-miltitur. Mediata vero sen fideicommis-sum in Jure nostro est prohibita, et propterea irrita, quin etiam irritam rodflit flispositionem respectu ipsius Iworedis vel legatarii sic constituti, dummodo tamen hwc tria concurrant: ut liaires vel legatarius jnbeatnr, bona sen-are tamqunm dominus, et postca Integra vol pro parte tradere tertio. {art. 0\'i().) Posted, id est, post mortem suam, ut plerique jurisperiti censent.

Ilinc, 1^u ex defectu prima} conditio-nis, valet fideicommissum, si testator precatur tantum; \'2° ex defectu secun-da;, valet fideicommissum da residua, seu de ilia parte, quae haeredi post mortem supererit {art. 028. -lO.\'iG— 1038.); H⁰ ex defectu terti.\'o, valet, si testator haeredi imponat rem alteri tradere post definilum tempus, e. g. post 10 auuos, prout censent plerique jurisperiti.

Onus a testatore impositum hseredi-tatem vel legatum ejusve partem uon alienandi, tamquam nou scriptum repu-tatur, et proin i\'es sine onere transit. {art. O.\'il.)

A vetita substitutione excipitur substitutio pro wia generatione in beneficium omnium fratrum et sororum. Unde 1° possunt parentes portionem disponi-bilem legare filio, cum onere earn postea tradendi ejus liberis, sive natis sive nascituris. Avus et avia idem onus im-ponere possunt nepoti suo, cujus parentes defuncti sunt. 2° Potest quis bona sua relinquere fratribus ant sororibus, cum onere ea postmodum tradendi eorum liberis, aut, si frater vel soror jam obierit, hujus lilio idem onus imponere. {art. 1020. 1021.)

46. — VII. Resolutio testament!. Tes-tamentum rite confecturn resolvitur ejus-dem vel revocatione vel destitutione. •

Quoad revocationem, testator potest quodvis testamentum suum valide ac licite rumpere aut mutare, etiamsi pro-miserit se illud non mutaturum esse. ¹

Revocatio piiccipue lit duobus modis: 1° Testamento posteriori, quod prioris rescissionem vel explicitr. statuit, vel implicite continet.

.Si primum, tunc prius testamentum prorsus corruit; si secundum, tune prius testamentum eatenus solum revocatur, qualenus dispositiones posteriori» a priori discrepent. 2^U Instrumento a Notario confecto, quod prioris testamenti rescissionem disertis verbis statuit, {art. 1039—10i2.)

Pneterea a) Testamentum hologra-phum, auctori suo restitutum, eo ipso revocatum est. Potest autem testator quolibet tempore illud a Notario repe-tere, dummodo pro Notarii defensione authentico instrumento de redditione fidem faciat. b) Codicillus, de quo n. 42, posteriori codicillo vel ejusdem destruc-tione revocatur. c) Legatum revocatur rei legatao alienatione. {art. 981. 982. 10«.)

47.— Quoad destitutionem, testamentum effectu suo destituitur, seu corruit, 1° quando liaores testamentarius vel legatarius hsereditatem aut legatum repu-diat; 2° quando inhabilis esse detegitur; proinde etiam quando ante testatorem moritur; 3° quando rnoritur ante imple-tam conditionem, quae pendet ab eventn incerto, cui testator dispositionem suam alligavit. (art. 1044. 1048.)

Legatum corruit insuper rei legatao interitu. {art. 1046.)

Tandem liaeredes ab intestate possunt post mortem testatoris rescissionem testamenti petere a judice, si conditiones a testatore positae ab bajrede testamen-tario vel legatario non adimpleantur; quo casu bona defuncti ad haeredes legales redeunt ab omni onere libera, {art. 1051.)

Circa praedicta notandum superest : Si haereditatis vel legati pars corruat, ea regulariter accrescit haeredibus ab in-testato; tum solum accrescit cohseredibus testamentariis vel colegatariis, cum testator vel diserte illud stipulavit vel rem singularem illis conjunctim reliquit. {art. 1049. 1050.)

48. — VIII. Testamenti exsecutio et Interpretatio. Quantum ad exsecutiomrm, testator potest unum vel plures exsecu-tores designare; idque facere potest vel ipso testamento, vel codicillo, vel instrumento a Notario confecto. Hoc munere excluduntur minorennes, interdict! et uxores. Si testator nullum exsecutorem designaverit, exsecutio ad haeredes per-tinet. {art. 1052. 1053.)

Exsecutor designatus debet 1° bonoriun

inventariiim procurare , prscsentibus aut convocatis hicredibus.

2quot; Eflicere ut sigilla apponantur, si inter liajicdes sunt minorennes vel in-terdicti, qui tutorern aut curatorem nondum habent, rel nonnulli haeredes neque in persona neque per procuratoren! ])ra)sentes adsunt.

Curare ut ultima testatoris voluntas impleatur.

4quot; Haredes, qui ejus auxilium postulant, juvare in haoreditate dividenda.

5quot; Gestionis sua; rationem reddere. {art. 4056-1063.)

Ab inventario conficiendo et rationem reddendo nequit testator exsecutorem eximere. (art. 1065.)

Qiuenam ei facultas competat hacre-ditatis res vendendi et debita exigendi, exponunt art. 1059—10(51. Jus ad ex-pensarum restitutionom et ad mercedem tradiint art. 1004. 10(58.

Ex pra dictis patet exsecutoris officium non esse credita et debita ex a;quare.

49. — Quod interprelationem attinet, prajcipuaj regidsc sunt: 1° Verba clara mterpretationem non ferunt.

2° Quando verba ambigua sunt, atten-dendum est potius ad testatoris mentem, quam ad testamenti litteram , atque is pnw cifiteris eligendus est sensus, qui indoli et objecto dispositionis magis con-gruit.

3° Conditiones, quoo vel intelligi vel impleri non possunt, vel bonis moribus aut legibus repugnant, non scriptie re-putantur. (art. 932—!gt;35.)

50. — Effectus testamenti irriti. Non abs re erit pro conclusione hujus materia! inquirere num testamentum ex Jure nostro irritum, ipso facto an vero post judicis sententiam robore carere consendum sit. Quocirca dicendum vi-detur, ejusmodi testamentum , si jure natural validum sit, ratum et firmum manere, donee sententia judicis aut rescissum aut irritum fuerit declaratum ; ast post judicis sententiam in utroque fore irritum esse. Ratio est, quia turn jurisperiti turn Summa Curia legem in hoc sensu interprotati sunt, ut ostendit Marres. n. 368—371.

Unde colligitur pro praxi: 1° Hieros testamentarius tuta conscientia potest ex testamento hajreditatem adire et re-tinere; similiter legatarius legatum petere et retinere, quin moneat haeredes legales de testamenti vitio. Potest quoque jus suum coram judice justis mediis defen-dere; attamen, si prtevideat fore ut testamentum a judice rescindatur , ex charitale debet absque judicis sententia hajreditatem tradere luuredi logali earn petenti, ne hunc ad litis impensas in-utiliter compellat. Dico : ex charitate; quia donee testamentum rescissum est, jus habet agendi qua hsores.

2° Hferes ab intestalo tuta conscientia potest jus sunm, quod ex lege habet, omni legitimo juris adminiculo defendere; proinde a) agendo coram judice vitium testamenti probare, ut hajreditatem sibi evincat; b) excipiendo ¹ testamenti vitium objicere, ita ut hajreditatem vel legatum tradere renuat. Non potest tarnen contra hicredem testamentarium vel legatarium, qui jam possident, occulta compensatione uti. (Marres. n. 372. 373.

*

¹ f.xcejtlio in judicio vocatur clefcnsio , (iua excluditur actio adversarii.

Agemus 1° do possessione; 2° de usn-fruclu; 3\'\' de usn ; do sei\'vitute.

CAPUT I.

POSSESSIO.

51. — Lex civilis possessor! bona) fidei plura tribuit jura, uempe 1quot; ut, donee res vindicotur, ipse dominus prajsuma-tur; \'i⁰ rei dominium pra,\'scrijjtione ac-quirendi; 3° suos faciendi rei fi uctiis, donee res vindicetur; 4° possessionem retinendi, donee res evincatur. (lt;irt. 004. 0150.)

Quaestio. ^1» valeat in f\'oro comcientice ler/is dispositio, quce possessori boute jidni jus tribuit retinendi omnes rei fructus, quos percepit usque in diem, quo eoiclionis actio contra ipsum inca\'ptum fuif?

Hesp. Theologi moderni eommuniter afllrmant; quia 1° nnllius jura lied it; nam ante omnem evontum quiiibet idem timendnm et sperandum habet: et certe ut iniquum non liaberetur pactum, quo civos ita inter se convenirent. \'2° Favet paci et securitati familiarum, cum (jiiis-que sic possit secure annuas suas im-pensas statuere jnxta\' redditus suos. It⁰ Bonuin publicum promovet; secus enim in singulis casibus expendendum foret quantopere possessor evaserit di-tior; porro nemo non videt quantis dif\'ficultatibus luec investigatio obnoxia sit, et quot litibus januam aperiat; luce autem incommoda prajcaventur per legem, tie qua agimus. Ergo lex justa est. (Carrière, De justit. n. 105;). 1054.)

CAPUT II.

ususraucrus ET usus.

52. — 1. Jura usufructuarii. 1° Percipit omnes rei fructus, et friutur omnibus iis juribus, qua) rei adnexa sunt, ut servitute, venatione, piscatione. 2° Potest nsnmti\'uctnrn aliis locare, vendere, ant donare. Debet tamen in omnibus servare loci consuetudinem tnoremque domino-rnm. (art. 808—821.)

53. — II. Obligationes usufructuarii. Tenetur 1° conlicere inventarium bono-rum, quorum usufructn gandet, pra-sente aut convocato domino. 2° Facere modicas reparationes, quibus res Integra servetnr; non verb majores, nisi res illius incuria deperierit. ;{\'gt; Fen-e annua seu ordinaria onera, quae ex rei fructibus solvi solent, ut tributa, census reales (grondrenten), etc. 4° Dominunfi monere, si qnis hujus jura la)dere conetur; quod si negligat, illatum damnum compensare debet.⁰ 5\' Reparare damnum, quod vel ipse, vel illi, pro quibus spondere debet, culpa-biliter intulerint rei. 0° Rem domino sartam tectam reddere eoque in statu, in quo tunc versatur. (art. 82!). 830. 840. 843. 84!).)

54. — III. Obligationes domini. Tenetur \'1° I\'acere reparationes majores, quas receuset art. 841. Qua) vero vetustate aut casu collabuntur, nec dominus nec usufructuarius reficere tenetur. 2° Ferre onera insolita, quibus res tempore usus-fructus grayatur; horum tamen f\'oenera usufructuarius domino solvere debet. (art. 840. 844.)

ISota. De usu satis dictum est in Opere.

CAPUT III.

SER VITUS.

55. — Servitus in Jure nostro distin-guitm 1° continuu) cujus oxercitium pormanet absque bominis actiono, v. servitus aquaductus, stillicidii, luminis; interrupta, cujus oxercitium postulat hominis actionem, v. g. servitus transi-tus, aqucohaustus, 2quot; Visibilis, de qua

Agemus 1° de contractibus in genero; 2° de donatione; .\'3° de ernptiono-vendi-tione; \\⁰ de censn; i)⁰ c\'o locatione-conductiune; (i⁰ do .sociotuti*.

CAPUT I.

CONTIUCTUS IX GICNKP.E.

ARTICULUS I.

RKQUIS1TA AD CONTUACTUM.

50. — I. Personae habiles. Ex Jure nostro ail contraliendum inliabiles sunt 1° miiioreunes, nisi matrimonio juncti vel emancipati sinf. Ex parte ernancipati nonnisi ad determinatos contractus ha-bilos sunt. Possunt tarnen minorennes pactum nuptiale inire, juxta dicta n. 8.

2° Interdicti, qui nempe judicis sen-tentia dedarati sunt incapaces bona sua administrandi, et propterea curateko subjecti sunt. {art. 487. etc.)

Ji⁰ Uxores, nisi cum mariti vel Judicis licentia. Excipiuutur tamen nommlli casus, in quibus uxor de bonis mob\'di-bus disponere valet, nirnirum a) pro ordinariis et quotidianis expensis rei familiaris; b) pro omnibus actibus com-mercium spectantibus, si cum mariti consensu publicum commercium exer-ceat; c) de bonis propriis, si sit sub regimine separationis. Deniqne de omnibus bonis suis disponere potest per testamentum, salva portione legitima. Recole dicta n. 1. 4. et (i. {art. 136(5.)

Circa pi\'oedicta quaouituh; quomodo invalidi suit contractus initi a persona inhabili ?

Besp. 1° Dempto contractu nuptiali legitime inito, inhabilis ipse, vel Hie cut subest, potest a) exceptione uti, et non stare contractui inito; b) uti etiam actione, et a judice impetrare contractus rescissionem. Uac rescissione inhabilis restituitur in integrum; ita quidem, ut quidquid vi contractus inhabili solu-tum f\'uerit, eatenus tantum repeti possit, quatenns penes inhabilem adliuc («xstet vel hie inde ditior evaserit. (art. 1482. 1483. 1487.)

Actio porro rescissoria intendi potest jier quinquennium; rxceptio semper opponi potest, (art. 1490. •14i)2.) Atvero contractus nnllitas amplius opponi ne-(jnit, si inhabilis post adeptam liabilita-tem contractum ratum habuit. Adipis-citur an tern habilitatem, niinorennis a die majorennitatis, interdictus a die sublatte curatela¹, uxor a die solutionis matrimonii.

2° Habilis, qui cum inhabili contraxit, non potest liujus inhabilitatem opponere, sed, si persona inhabilis jure suo uti nolit, tenetnr slai\'e contractui inito.

Habilis iusuper, contra quern actio rescissoria decreta est, tenetnr expensas, damna et interesse compensare, si locus detnr. (art. 1307. 148!).)

57. — 11. Materia apta. Debet esse 1° in comrnercio; 2quot; saltern quoad spe-ciem determinata, et quoad qnantitatem saltern postea determinabilis. 3° Potest esse res futura, excepta luereditate nondum aperta. {art. 13(38—1370.)

Prteterea contractus ex falsa vel illi-cita causa, robore caret, lllicita causa est, qua? vel lege prohibita vel bonis moribns aut publico ordini adversa est. {art. 1371—1373.)

Ex dictis colligitur, pacta de actione turpi, utpote qua: extra commercium est, ipso jure invalida esse. Quatenns ejusmodi pacta censentur contractus sub condilione turpi, insuper art. 1290 irrita sunt.

58. — 111. Consensus legitimus. De ejus impediinentis Jus decernit: 1° Solus error circa substantiam rei irritat contractum. Error circa personam tuin solum irritat, cum principaliter intuitu persona; contractus initur. {art. 1358.)

2° Dolus ab uno contrahentium com-missns, si manifeste causam dedit contractui, reddit contractum rescindibilem. Dolus autem probari debet, {art. 1304.)

3° Violcntia sen metus gravis ipsi

\'24 SUPl\'LKM.

contruheiiti ejusve conjugi aut consan-guineo in linea recta incussus reddit contractum rescindibilem, etiainsi a tertio incussus fuerit. Metus gravis cense-tur, quo notabile et imminens (lamnum timen potest, {art. ID.VJ -lIJlil.)

4° Siin|)lex licsio ex Jure nostro re-gulariter nullain confert parti liesue actionem coram judice. {art. 148(). 10!)!). 1158. 1170.) Potest tarnen aliunde, ex titnlo nempe erroris aut doli, actionem tribuer^.

5!).—IV. Forma raquisita. 1° Forma lege prmscripta ro(|uinliir ad valorem contractuum matriinonialium, testamen-torum, donationurn, hypothucarum, so-cietatum anonymarum commercii. {art. 131—135. \'202. 1000. 1719. 1217.)

2° Alii contractus ad legitimam diun-taxat probationem requirunt vel instru-mentum scriptum, vel testes, aliasve legitimas pi\'obat-ones, quas recensent ai\'t. 1!)02. 1903. Porro a) in commercio libri inercatorinn regulariter (idem f\'aci-unt. Extra commercium, b) ad proban-dum contractum, cujus materia excedit valorem 300 lloreuoruin, requiritur in-strumentum scriptum; c) locatio-con-ductio, si nullatenus adliuc exsecutioni mandata sit, absque scriptura probari nequit, attamen parti neganti juramen-tum decisorium deferri potest; d) contractus transactionis requirit scripturam. {art. 1919. 1933. 1004. 1888.)

ARTICULUS II.

EFFECTUS CONTRACTUS.

00. — Ex Jure nostro contractus est titukis, qui confert tantum jus ad rem; niuiquam vero jus in re seu rei dominium, nisi contractui accesserit traditio; traditio proinde est modus acquirendi dominium. Contractus ergo de transfe-rendo rei dominio, puta venditio, donatio, obligat personam ad rem tradendam; dominium vero reips\'i transfertur, quando prior dorniniis rem alteri tradidit.

Traditio porro pro rerum diversitate diverso modo fieri debet, nimirnm l⁰ Immobilia traduntur transcriptione instru-menti in acta publica.

2° Res mobiles corporetc, et credita ornni exhibenti syngrapliain solvenda (aan toonder betaalbaar), traduntur vel de mami ad manum, vel traditione cla-

PAllS III.

vis cediflcii\' aut capsulie, ubi res illue servantur; vel rei pnesontis solo visu oblatione, vel rei ven(lita3 signatione, etc.; imo nova traditio non re(juii\'itur, si alter rem jam possidet.

3o Credita soli creditor! inscripto solvenda (niet aan toonder betaalbaar), caeterajque res incorporeal traduntur instrumento publico vel private, quo lia\'c jura transferuntur in alterum, cujus nomen instrumento inscribitur. Debitor tarnen novum suinn creditorern agnos-cere non tenetur, nisi postquam liuec translatie illi demuitiata fuerit aut ipse illam scripto agnoverit. Syngraplue nnm-mariai (wissels) traduntur transcriptione in aversa pagina (endossement). Wetb. v. k()0)tli. art. 133.

4° Debita nationalia in magnum codi-cem (grootboek der nationale schuld) relata, et actiones nomine signatai (op naam staande) societatum, tradi de-bent juxta specialia eorum statuta. {art. 607—671.)

J)e obligatione contractuum, deque damnorum rejiaralione ob contractus violationern, lex et Tlieologi tere eadem tradunt. Cfr. art. 1271—1288.

CAPUT II.

DONATIO.

Agemus 1° de donationo in communi; 2° de donationibus nuptialibus.

ARTICULUS I.

DONATIO IN COMMUNI.

01. — Jus novum non aliam agnoscit donationem, nisi inter vivos, qu;e irre-vocabilis est. {art. 1703.) Unde de dona-tione mortis causa, quam donator ad ejus obituin usque pro libitu revocare potest, idem resolvendum est, quod n. 50. de testamento irrito statuimus.

Hoc pruimisso, exponemus donationis requisita secundum Jus nostrum, quie sunt l⁰ babilitas donandi, 2° liabilitas donationem acceplandi, 3o apta donationis materia, 4° ejus legitima forma, 5° modus acceptandi, 0° irrevocabilitas.

02. 1. Habilitas donandi. Ad donan-dum inhabiles sunt: 1quot; minorennes, casu

excepto quo nuptias inonnt, tune corn-parti donare possunt ox consensu eonmi, qui in rnutriinoniurn .cousentife debent. 2° Interdicti. 3quot; Uxores, nisi do licentia mariti vol judicis. -iquot; Conjuges stanto inatriinonio nihil sibi inutuo donaro possunt, uisi moliilia corporea non immo-dici valoris. (art. 1714. 1715. 5UÜ. lOIi. 249.)

Prujfatic inbabilitates extendondic non sunt ad modicas donationos manuales, prout usus fert.

63. —II. Habilitas accipiendi. Absolute inbabiies sunt, quos n. ItcS diximus.

Relative inbabiies sunt, quos n. 3ü. sub 2° , 4° , 7° , inclusis interpositis personis, recensuimus. {art. 1713—1718.)

04. — 111. Materia apta. 1° Donatio bonoruin faturorum invalida est. (art. 1701)

2° Donatio, qua portio legitima Iwdi-tur, post mortem donatoris reductibilis est. (art. !)07.)

3° Maritus nequit ex bonis eommuni-bus donare immobilia, nec aliquotam partem mobilium, excepto casu quo proles legitima hnjus matrimonii vita; statu providendus est; imo nec mobilia determinata, si hornm usumfructum sibi reservaret. (art. 179.)

4° Donationes facta: ab obiorato possunt, si creditores petant, a judice rescindi, modo probetur eas factas fuisse animo fraudaiuii creditores.

Adhaic, si debitor sit mercator, rescindi possunt quiovis donationes facta; intra 00 dies ante cessionem bonoruin, et factie consanguineis vel aflinibus intra 120 dies ante cessionem ; ante illud tempus facta; etiam rescindi possunt, dummodo actio rescissoria instituatur priusquam cnratores gestionis suai ra-tionem reddiderint, et creditores probent quod debitor miserum suorum negotio-rurn statuin cognoverit eo tempore quo donavit. {art. 1377. Kooph. art. 775. 77(),)

05. — IV. Forma legitima. 1° Donationes manuales mobilium, et obligationum exiübenti solvendarum, formam non exigunt, sed sola traditione perficiuntur. (art. 172*,)

2° Alia; donationes sub nullitatis po;na exigunt instrumentum publicum, cnjus protocollum penes Notarium conservari debet, (art. 1719.)

Nihilominus donationes sub titulo sen contractu oneroso palliatie, jure non in-valida) censentur, modo fiant inter per-sonas babiles et nullius jura fraudentur. (Van Egeren. Fuscie. 3. n. 33.)

00. — V. Modus acceptandi. 1° Donatio acceptari debet ab ipso donaturio, vel a tertio qui ejusdein vices legitime gerit. Porro acceptare per seipsum nequit, qui donare non valet.

Unde a) pro minorenni, si ambo pa-rentes vivant, acceptat pater, alias tutor; b) pro interdicto acceptat curator; c) uxor acceptare nequit sine consensu mariti vel judicis cantonalis; d) pro pi;-blico vel religioso Instituto acceptat Superior, prajvia Regis licentia. Notan-dum autem, quod tutor vel curator acceptare nequit, nisi cum licentia judicis cantonalis, qua; licentia valet etiarnsi donator ante ejus concessionem obiisset. {art. 1720-1722. 1717.)

2° Donatio solemuis expressis verbis acceptari debet, nimirum vel in ipso instrnmento donationis vel diverso in-strumento autbentico, cujus protocollum conservari debet. Si diverso instrnmento fiat, donatio vim non obtinet priusquam acceptatio donatori intimata fuerit. {art. 1720.)

Donatio manualis nullam formam exigit, sed sola rei acceptione perficitur. {art. 1724.)

3° Donatio rite acceptata confert do-natario jus ad rem; si accedat rei traditie, acquiritur jus in re sen dominium. (art. 1723.)

07. — VI. Donationis irrevocabilitas. Ex Jure nostro ad substantiam donationis pertinet quod irrevocabilis sit, extra casus lege ipsa delinitos. Lex porro con-cedit ut donator possit 1° sibi vel aliis reservare rei donatoe usumfructum; 2° sibi reservare facultatem disponendi lie certa pecunioc summa ex bonis do-natis; 3° sibi reservare jus revocationis pro casu, quo donatarius, sive ipse solus sive ipse ejusque posteri, ante donato-rem obirent. {art. 1725. 1705—1710.)

Deinde donatio ex Jure revocari potest vel ob non impletas conditiones, sub quibus facta est, vel ob enormem do-natarii ingratitudinem erga donatorem, puta si reus aut complex esset facinoris contra donatorem, vel si donatori ad egestatem redacto sustentationem ne-garet. Reqniritur tanien ut actio rescissoria intra annum instituatur. {art. 1725. 1729.)

08.— Effectus donationis irritae. De

efl\'ectu donationis ex ,lure civili irritae, sive quia est donatio mortis causa, sive ob inhabilitatem, sive oh defectum formal, idem dicendum videtur, quod n. 50. de testainento diximus. Propterea do-natarius potest rem donatam accipere et retinere, donee legitime repetatur.

ARTICULUS II.

IJONATIONES NUPTIALES.

(if). — Paeto nuptiali, non antem stante matrimonio, possunt 1\'uturi con-juges sibi muluo pro libitu donare, salva tarnen portione legitima; imo istie do-nationes inter futuros conjugcs plurilms gaudent privileglis, qmc lex in favorem matrimonii iis attribuit.

11,re privilegia sunt: Iquot; possunt donare etiam bona fnttira, id est, totam vei quotam hajreditatem ; 2° non exigitur r.cprt\'ssa aceeptatio donatarii; .\'i⁰ possunt apponi conditiones, quarum impietio a donatoris arbitrio dependet; 4quot; ob solas non iinplelas conditiones revocari possunt. (art. 22:3—228.;

Circa pnemissa notanda sunt: 1° Casu quo donator donatario supervivit, donatio futurac! haireditatis ipso jure revocatui\' et redit ad donatorem; donatio vero bonorum praïsentium transit ad haïredes donatarii, nisi oppositum expresse pactum fuerit. {art. 229. 2:t0.)

2° Conjux, contra quam sententia divortii prolata est, amittit omnes dona-tiones sibi a cornparte factas. (art. 278.)

70. — Etiam aliie persona\', v. g. con-sanguinea!, possunt futuris conjugibus pro libitu donationes facere, salva tamen portione legitima ; idque possunt vol in pacto nuptiali vel alio publico instru-mepto a Notario confecto. Use donationes iisdem gaudent privilegiis, quie supra recensuimus; attamen, si non in pacto nuptiali, sed diverso instrumento fiant, expressam acceptationem requi-runt. Prseterea donatio futune hatredita-tis turn solum ipso jure revocatur, cum donator donatario hujusque posteris ex matrimonio ortis superviveret, nisi oppositum pactum fuerit. (art. 2:}l—2)54.)

CAPUT III.

EMPTIQ-VENDITIO.

ARTICULUS I.

EMPTIO-VENDITIO IN GENEUE.

71. — 1. Notio. 1° Hie contractus est consensualis; attamen dominium rei vemlituj nonnisi traditione transfertur. Unde, si venditor rem venditam , sed nondum traditam, postea alteri vendat et ti\'adat, bic rei acquirit dominium, sed primus emptor babet actionem contra venditorem pro compensatione sump-tuum ac damnorum. (art. 1494. 1493. 1272.)

2\' Ante rei traditionem, si res veudila sit carta at dctenninata, periculum et ususfructus ejus penes emptorem sunt, nisi alitor conventum sit. (art. 1490— 1499. Ktüü.) Nihilominus periculum rei penes venditorem est, si res interim pereat a) ex vitio intrinseco, tempore venditionis jam exsistente; vel lgt;) ex culpa venditoris; vel c) tempore quo venditor erat in mora culpabili ad rem traden-dam. (art. 1510. 1271 —127:!.) Consule dicta in Opere. n. 4()9. 470.

:i\' Expensa) contractus spcctant ad emptorem; expensaï vero Iraditionis m\\ venditorem; nisi aliter conventum fuerit. (art. 1502. 1512.)

72. — 11. Obligationas vanditoris. Ex Jure civili tenetur l^u rem venditam emptori tradere; 2quot; emptori rem venditam cavere de evictione et de vitiis redlnbitoriis, nisi contrarium pacti sint. (art. 1510. 1527. 1529.)

Quoad l^uln, res tradenda est in loco et in statu, quo venditionis tempore erat, nisi de loco aliter conventum fuerit. Si traditio ex venditoris uegligentia deficiat, potest emptor venditionis rescissionem petere. E converse, venditor non tenetur tradere rem, si pretium ejus sibi statim nou solvatur, nisi dilationem cou-cesserit; vel si emptor solvendo impar factus sit, et cautionem non prajstat. (art. i51:i—1515.)

Quoad 2^um, l^u quamvis exdusa fuerit cautio evictionis, venditor niliilominus tenetur in casu evictionis pretium rei restituere, nisi tempore venditionis emptor periculum evictionis cognoverit vel suo periculo rem emerit. (art. 15:il.)

2° Vitia rcdhihitovia dicuntur ea occulta vitia, qua! efficiunt rem inliabilein vol lam paruin liabilcm ad usiim destinatum, ut, si emptor ea novisset, rem vel ind-latenus vel notmisi minori pretio emisset. Porro ejusmodi vitia conf\'eruiit emptori pro libitu vel actionem redhibitoriam sen rescissoriam, vol actionem quanti rninoria ad pretii diminutionern, dimi-modo ea actio brovi iustitiiatur, Non conceditur autem actio, in venditionibus, qua) judiciai\'ia auctoritate limit.

Dictum est: vitia occulta; quia, si appareant, ita ut emptor ca agnoscere potuerit, venditor de lis 11011 tenetur.

Denique venditor bonai (Idei tenetur tantum restituore emptori pretium rei et sumptus contractus ac traditionis, quos fecit; venditor vero mate fidei tenetur insuper componsare omnia damna emptori illata. {art. 1540—1548.)

7:5. — 111, Obligationes emptoris. Tenetur lquot; solvere pretium tempore et loco praefixis; alias tempore et loco quo res tradenda est. Solvere debet insuper sumptus , quos pretii solutio nonnunquam secum fert. Defectus solutionis contort venditori actionem rescissoriam. {art. 1549. 1550. 15quot;):j. 1431.) \'J⁰ Ferro sumptus instrumenti publici venditionis, trans-vectionis roi, aliosque necessaries, (art. 1502. 1512.)

Notandum. La;sio in pretio ex Jure nostro nullam contort actionem rescissoriam, nisi f\'raus adfuorit. (art. 1304. 1485.)

ARTICULUS II.

VEND1TIO PEU PBOXENETAS.

74.-—Agimus de proxenetis ex officio, qui nempe nogotiatoris intermedii mu-nero funguntur. Alii sunt a municipio nominati ac juramento ligati (makelaars); alii, qui nequo nominati neque jurati sunt, sed simplicos maudatarii (beunhazen); alii demum sunt, qui pro-prio nomine (op eigen naam of firma) ac pacta morcode pro alio commercium exercont (commissionnairs). Commissa-rius ergo semetipsuin erga alteram con-trahentem directe obligat, non autem suum committontem; ctrtori ocontra non seipsos, sod suos mandantes obligant, (Kno^h. art. 02. 03. 70.)

Ex Jure nostro vetitum est )iroxoiiotis jurati* quominus in negotio vol negotiis, in quibus proxonota; sunt, pro seipsis nogotientur, vel fidojuboaiit pro mer-catibus quos fecerunt. Prohibontur autem negotiari sive per seipsos, sive jier in-terpositas porsonas, sive socialüer cum aliis, sive ut commissai\'ii. {art. 05.)

liaic probibitio comprobondere non videtur umim alterumve actum coiomerci i , quippe qui sub nomine ncijotialionis (bandoldrijvon) non vonit. Niliilominus vetila negotiatio (vulgo lippen) adeo factitatur, ut fere in consuotudinem ab-iorit, lex vero in dosuotudinem; at, proxenetae timoratio conscionfisD, ne ju-ramentum infringant, solent aliquod sui nominis (buriner firma) membrum sen commissarium habere, utpote cui plena facultas est negotiandi.

Pioxonoticum (vulgo courtage) vol locorum consuetudine vol spociali pacto statuitur. Consistere solet in quoto per centum.

75. —■ Fraudes, quas proxeneta) com-mittere possunt, pruicipue sunt; 1® emptiones vol vonditionos, pro man-danto factas, velnt carius vol villus factas in librum leforro, ut indo lucrum percipiant. 2quot; Do industria contraliceri, ut majus proxeneticum exigoro possint. 3quot; Vilos merces emere cum damno mandautium. 4quot; Falsas ajstimationes facere. 5° Absque legitime titulo majus proxeneticum exigoro, quam usus per-mittat. In dubio de actionis cujusdam justitia Confessarius consultus anquirat quid in mercatorio conciliabulo (do Beurs) viri probi de ea judicarent; hoc judicium dubio resolvondo multum conducet. (Van Egoren. Fascic. 4. n. 102—105.)

CAPUT IV.

census.

70.—1° Census realis reservatus vel consignatus (voorbehoudene of gevestigde grondrente) ipsi fundo adlueret. Semper redimi potest, non obstante couvontiono coutraria; sed pacisci licet ut redimi nequeat intra certum tompus, 30 annos non excodons. (art. 784, 780. 798.)

2quot; Census personalis perpetuus est ex so rodimibilis; soil pacisci licet ut

redimi nequeai intra certum tempus, 10 ainios non excedens.

Debitor potest ad redemptionem cogi, 1quot; ob defectum solutionis per duos an-nos continuos; \'2° ob neglectuin pacta} cautionis; .\'I\' ob impotentiam declara-tam. {art. \'1808—1810.)

IJ⁰ Census vil edit ins constitui potest ad vitam sive creditoris, sive debitoris, sive tertiie persona\'. Dei)itor non potest censum redimere. Creditor potest census resoiutiouein petere eo solo casu, quo debitor pactum cautiouem non pnestat; de cietero potest debitorem ad census solutionem cogere. {art, 18115. 1818—18^l21.)

CAPUT V.

I.OCATK)—CONDUUTIO.

AirncuLus i.

LOCATIO— CONDUCTIO RKULIM.

77. — I. Obligationes locatoris. Tene-tur 1° tradere rem, eamque idoneam usui intento; quare tenetur earn cavere de vitiis occultis, qme usum impediunt, et reparare damnum inde conductori emergens, etiarnsi vitia ilia ignoraverit. In f\'oro couscientiic tenetur quidem ad contractus rescissionern aut pretii dimi-nutionem; ad danina vero compensanda, ubi culpa tlieolugica def\'uit, non tenetur ante judicis sententiam.

\'2° Facere reparationes extraordinarias, quantum opus est, ut res conductori inserviat.

i)⁰ Etticere ut conductor re locata tranquille fruatur, quin ulia lite vel juris contentione perturbetur; alias liic jus liabet ad pretii immiuutiouem. {art. 1580—1594.)

78. — II, Obligationes conductoris. Tenetur lo adliibere rem conductam in usum proprium, secundum ejus destina-tionem sive expressam sive rationabiliter pr.\'esumptatn, ac demum tamquam bonus paterfamilias, {art. 1590.)

Inde a) nou potest, sine expressa licentia, rem conductam sublocare; sola excipitur sublocatio alicujus partis domus, (juam ipse conductor inbabitat, attamen suo periculo. {art. 1595.)

b) Si ex\' ejus culpa, vel ex culpa domesticorum, aut eorum quibus ipse sublocavit, res damnum patiatur, tenetur ad compensatiouem.

Conductoris est probare damnum absque sua culpa eveuisse. Excipitur inceu-dium, nisi locator probet illud culpa conductoris eveuisse. {art. 1000—100^l2.)

c) Facere debet modicas et quotidia-nas reparationes conservationi rei ne-cessarias, nisi ex vetustate aut vi majore faciendie proveniant. {art. 1019.)

\'2° Conductionis pretium statute tempore solvere. Potest tamen pretii dimi-nutionem petere, a) si pars rei conductie fortuito perierit, nisi malit contractus rescissionem petere; b) si reparationes urgentes ultra 40 dies duraverint; tunc pretium minuitur pro rata temporis et partis rei, qua conduclor privatus fuit. [art. 1596. 1589. 1591.)

H⁰ Finito conductionis tempore, rem conductam locatori restituere in bono statu. Vide particularia in art. 1598. 1599. 1603. 1035. 1636.

79. — III. Resolutio contractus. Dis-solvitur 1° finito conductionis tempore, nisi contractus expresse vel tacite reno-vetur;\' tacite renovatur, si conductor, sciente et patiente locatore, remaneat in re conducta. Porro, nisi contractus scripto initus fuerit, tempestiva, ut mos est, requiritur pricmonitio. \'2° Interitu totim rei locata\', v. g. incendio. {art. 1606—1609. 1623. 1034. 1589.)

Non resolvitur conductio morte sive locatoris sive conductoris; neque vendi-tione rei locatie; neque voluutate locatoris domurn locatam ipsemet inbabi-tandi; nisi tamen pro dictis casibus aliter conventum fuerit. (art. 1611.1012. 1615.)

Prabterea, locator resolutionem loca-tionis in judicio petere potest, si conductori⁰ absque facilitate rem sublocave-rit; 2° re utatur ad usum uon concessum vel locatori damnosum; 3° domum suf-licienti supellectili non instruat, nisi de pretii solutione caveat; item si agrorum culturam non ut oportet procuret. {art. 1595. 1597. 1017. 1025.)

Vicissim, conductor resolutionem petere potest, si res conducta 1° ex parte perierit; 2° ejusmodi refectione indi-geat, ut inbabitabilis fiat. {art. 1589. 1591.)

Denique, uterque resolutionem petere

potest oh non impletas conventiones i\'iictas. (itrl, l.\'JO\'i.)

ARÏICULUS ÏI.

I.OCATIO—CONDUCTIO OPERARUM.

Tres in Jure distinguuntnr hujusnioili locationis species, nempe 1° operariorum et famulorum, \'2° susceptornm aliciijus operis conficiendi, IJquot; vectorum.

quot;1. Conductio famulorum et operariorum.

80.— Jus generatim duo statuit:

1° Nemo potest operarn suam locare, nisi ad tempus vei ad determinatum opus. {cirl. KiliV.) Nihil tainen obstat quotniuus herus se* ohliget ad servan-(Inm famulum per totam ipsius heri vitain.

2° Si contentio exoriatur inter herum et famulum, fides adhihetur iiero aflir-rnanti (cum juramento, si petatur) circa quantitatem pacti stipendii, hujus solu-tionein factam, et circa tempus ad quod conductio facta est. (art. 1(1 ;8.)

1. Obligationes heri. Ex Jure nostro, famuli et operarii, ad definitum tempus condncti, ante tempus conventum di-mitti nequeunt sine causa legitime. Ile-rus tameu non tenetur rationem reddere de dimissionis causa, dummodo ultra mercedem meritam eis solvat pro in-demnitate mercedem sex hehdomadarum; sin vero conductio ad minus tempus, quam sex hebdomadas, inita fnit, vel infra sex hebdomadas complebitur, jus habent ad integram mercedem. (art. UW.)

In foro conscientiii\', si herus famulum expellat ex justa causa, sed non allegata, nou tenetur ad compensationem (lamni ante senteutiam judicis. Si vero famulum invitum expellat sine justa causa, tenetur ad compensationem damni jure naturfc dehitam; post sententiam aulem judicis tenetur ad compensationem lege taxatam, imo etiam acl ma-jorem, si jus natural majorem exigat, secundum dicta in Opere n. 50i. (Van Egeren. fascic. 5. n. !)8,)

81. II. Obligationes famulorum et operariorum. Famuli et operarii, ad definitum tempus condncti, ante tempus conventum discedere nequeunt sine causa legitima. Si intra conventum vel usitatum conductionis tempus sine justa causa discedant, meritam mercedem currentis conductionis amittunt. (art. i«:«).)

H:cc posterior dispositie pccnalis est, ideo famulus non tenetur in conscientia prjenam suhire ante judicis sententiam. Contra, si hero constet famulum absque justa causa discedere, nou tenetur e.c justitia mercedem solvere. (Van Equot;erquot;u. n. 102.)

2. Conductio operis conficiendi.

82. — I\'ro scopo nostro pauca notasse sufïiciat. 1° Opus aliquod rnandando pa-cisci licet ut opifex vel solum laborem, vel etiam materlam pruibeat. In priori casu, si opus ante ejus traditionem sine opificis culpa pereat. perit mandanti; at simul tnerces perit opifici, nisi man-dans in mora fuerit opus auferendi, vel opus ex vitio materia! perierit. In posteriori casu, quomodocumque opus pereat, perit opifici, nisi mandans in mora fue-rit ojius auferendi. [art. 1(540—1643.)

2quot; Si quod opus partito probetur (bij het stuk of bij de maat wordt opgeno\'-men), censetur approbatum pro singulis partibus, quarum pretium solutum est, si mandans operario pretium solvat pro rata parte operis confecti. (art. 1644.)

.\'i⁰ Si tedificium, pro certo pretio sus-ceptum et confectum, totum vel ex jiarte pereat ob constructionis vitium vel soli inhabilitatem, architecti et sus-ceptores per decern aunos conveniri possunt. (art. 1645.)

4quot; Susceptor cavere debet de operariorum suorum actionibus. (art. 1649,)

3. Conductio vectorum.

83.—■ 1° Quemadmodum caupones et hospites, ita. et vectores cavere debent de amissione et deterioratione rermn, qua) ipsis commissai sunt, nisi ea acci-(lerit vel ex vitio intrinseco rei, vel ex vi majore, vel ex culpa sive negligentia expeditoris. (art. 1653, 1746—1748. Kooph. art. 91.)

2quot; Acceptatie rerurn transvectarum et solutie pretii veetuivo exstinguunt actionem contra vectorem, si rerum defectus exterius visibilis erat. Si defectus exte-rius visibilis nou erat, potest, etiam post

acecptutioncm ot solutioniTii, jiuücia\'ia inspectio poti, (lummodo intra 4lt;S horas post acceptationem petatur, et de l erum identitate constet. (Kooph. art. !K).)

CAPUT VI.

■ SOCIETAS.

^ 1° Societas iniri potest vel ad quodlibet negotium licitum, vel specialiter ad commercium. Potest vel universalis esse vel particularis.

Uniuersalem soeietatem lex nou ag-noscit, nisi solarn lncri societatein. Ideo proliibet societatein sive omnium bono-rum, sive quota.\' illonun partis, pr.X\'ter-quam in matrimonio. Pariicnlaris socie-tas est, quic complectitur tantum res determinatas, vel oarum usum aut fructus, vel initur ad determinatum susceptum, vel ad alicujus negotii aut artis exercitiurn. {nrt. 1(150—iOGC.)

\'2° Tres sunt societates commercii, nempe a) sub called ivo nomine [onder eene firma), quando socü sub uuo nomine negotiantur; b) per pecunia) col-laiionem (hij wijze van geldschieting, anders compagnieschap en commandite genaamd), quando inita est inter unum vel plures negotiantes et unum vlt;^,l ]ilu-res pecuniam tantum conferentes; c) anonijma, \' qua! nomen sortitur a solo objecto commercii. {Kooph. art. 14. 16. 1!). 30.)

Societas potest simul esse sub nomina respectu sociorum agentium, et per pecunüo collationem respectu collatoris. (Kooph. art. 19.)

3° Societas sub nomine iniri debet publico vel privato instrumento, in acta publica rel\'erendo. Societas anonijma iniri debet instrumento publico, a No-tario confecto, sub poena nullitatis, ac insuper a liege approbari. Ambaj deinde in diariis pubiicaudaï sunt. {Kooph. art. \'22—29. 30. 38. 39.)

Sors seu capitale societatis auonynuu in partes dividitur, quoe actiones vocan-tur, et objectutn commercii esse pos-suut; lucrum dividitur inter socios, et pars cuique obtiugens dividenda nuncu-patur.

4° Collatori pecuuiic non licet ullum actum adininistrationls nee ullam opera m in societatis negotiis peragere. {Kooph. art. 20.)

5quot; Obligationes soeietaturn commercii reguntur partium conventiouibus, legi-bus commercii, et jure civili. {Kooph. art. 15.)

Istie obligationes recensentur praeci-pue in Burg. Wetb. art. 1601—1082.— De modo dividendi lucra et datriua agi-tur in art. 1070—1072.

Caput I. Subjectum dominfi Aur. I. Dominium fiiiorumfumiliiis Aiit. II. Dominium conjugum . !? I. Rogimon logalo S IF. Rugimon convontionnlo § lil. Conditio conjugum in socuu-dis et ultorioribus nuptiis Caput II. Modi acquirondi dominium Aiit. I. Occupntio Aut. II. Aocossio .

Aiit. III. Prtcseriptio S I. Roquisita nd prajsóriptionon acquisitivam .

•\' § R- llpquisita ad pnusoriptionom

quot; liberativam ....

(i i Art. IV. Suceessio Inuroditaria S J. Succossio in communi . II. Suooessio logalis sou ab in-tostiito ..... I. Succossio filiorum legitimo-rum ..... \'2. Succossio filiorum illogitimo-rum ..... ,§ IR. Succossio tostamentaria

Caput I. Contractus in gonoro Aut. I. Roquisita nd contractuni Aiit. II. Eftbctus contractus Caput II. Donatio Aut. I. Donatio in communi Aut. II. Donntiones nuptialos . Caput 111. Emptio-vonditio .

Kmptio-venditio i;i gonoro . Venditio per proxonctas

Caput IV. Census .... Caput V. Locatio-conductio . Aut. 1. Locatio-conductio rerum Aiit. 11. Locatio-conductio operarum 1. Conductio famulorum et opera-riorum ..... \'2. Conductio oporis conficiendi ii. Conductio vectorum Capui\' VI, Societas