„TIJDTAFEL

X DKR ^

GESCHIEDENIS

i

HET \'VADERLAND

IN TWINTIG LESSEN,

DOOR

P. BEST.

NEGEN DERTIG S TE J) K U K.

Prijs 7\'/^ Cent.

ZWOLLE. — W. E. J. TJEENK WILLINK

chtsgesch isse, ^

ïRH-ïV

ies

lt;3 ^7.0

TIJDTAFEL

freschiedenis van het Vaderland.

IN TWINTTIG LESSEN,

P. BEST.

Vele zaken in een kort bestek.

Wester.

Negendertigste druk.

PRIJS 7i CENT.

ll

ZWOLLE. — W. E. J. TJEENK WILLINK. 1 8 8 6.

RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

VOORBERICHT VOOR DEN ACHTSTEN DRUK.

quot;Deze lessen late men den kinderen woordelijk uit het hoofd, leer en. Bij eerstbeginnenden kan men de voornaamste gebeurtenissen eerst kiezen, om, wanneer men de geschiedenis bij wijze van cursus geheel heeft doorloopen, bij eene herhaling de geheele les te nemen.

quot;Mondeling onderwijs of schriftelijke opgaven moeten elke les behoorlijk uitbreiden en toelichten.

quot;Behalve de tijdtafel in twintig lessen, vindt men ten gerieve des onderwijzers eene beknopte opgave van uitvindingen enz., waarop ons vaderland\' roem mag dragenquot;

Zoo ver de voorrede van den eersten druk.

Be achtste druk heeft geene verandering ondergaan. Ik hen dank-

ê

haar voor hel meer en meer toenemend geiruilc; het strekt mij ten he-wijze, dat mijn arheid niet nutteloos yeweest is. Dat,dil werkje.de gunst mijner medeonderwijzers moge behouden en steeds nullig in het gebruik bevonden, icorde, is de wensch van

DEN SCHRIJV3R.

l)e negend-ertigsle druk is zorgvuldig herzien.

A. G.

TIJDTAFEL DER GESCHIEDENIS VAN HET VADERLAND.

VERDEELING.

Van de vroegste tijden tot het begin der grafelijke regeering: van omstreeks 100 v. C. tot 922 n. C.

Van het begin der grafelijke regeering tot het vertrek van Leicester in 1587.

Van het vertrek van Leicester tot de komst der Franschcn : van 1587 tot 1795; het tijdvak van de republiek der Ver-eenigde Nederlanden.

Van de komst der Franschen tot de bevrijding van de Fransche overheersching: van 1795 tot 1813.

Van het herstel van Nederlands onafhankelijkheid tot heden: van 1813 tot heden.

1^STE LES.

EERSTE TIJDVAK.

Jaren vóór Chr.

100. De Friezen, Bataven enz. hier te lande.

54. De Romeinen. De Bataven worden hunne bondgenooten. Julius Cesar.

11. Drusus onderwerpt de Friezen.

Na Chr.

14. Germanicus.

28. De Friezen staan tegen de Romeinen op. Apronius.

48. De Friezen door de Romeinen opnieuw onderworpen. Corbulo.

70. De Bataven staan tegen de Romeinen op. Claudius Civilis.

71. Vernieuwd verbond tusschen de Bataven en Romeinen. Cerealis. 120. Keizer Hadrianus sticht het forum Hadriani, nu Voorburg. 260. Invallen der Franken en Saksen.

400. De naam Bataven gaat in de geschiedenis verloren.

2^DE LES.

500. Clovis, eerste Christenkoning der Franken.

628. De Frankische koning Dagobert overwint de Friezen, maakt zich daarna meester van het slot Wiltenburg bij Utrecht en sticht aldaar eene Christen-kapel.

650. Eerste evangelieprediking in ons vaderland. Eligius, Willebrord.

tijdtafel der geschiedenis

755. Bonifacius bij üokkum door de Friezen vermoord.

768—814. Regeeriug van Karei den Groote.

785. Karei de Groote overwint de Friezen en dwingt hen tot het Christendom.

810. Invallen der Denen en Noormannen.

Squot;¹\' LES.

TWEEDE TIJDVAK.

de grafelijke r e g e e k i n g.

Stamhuizen:

1. Het Oude of Hollandsche huis (10 Graven, 1 Gravin: van 922-—1299).

2. Het Henegouwsche huis (3 Graven, 1 Gravin: van 1299—1354). .

3. Het Beiersche hnis (3 Graven, 1 Gravin: van 1354—1433).

4. liet Bourgondische huis (2 Graven, 1 Gravin: van 1433—1482).

5. Het Oostenrijlcsche hnis (3 Graven: van 1482—1581).

a) Het HoUandsche huis (377 jaren).

Dirk 1, Dirk II, Aiwoud. Dirk III, Dirk IV, Floris I, Dirk V, Kloris II, Dirk VI, Floris III, Dirk VII, Ada, Willem I, Floris IV, Willem II, Floris V, Jan I.

922. Dirk I wordt door Karei den Eenvoudige in het graafschap bevestigd.

985. Begin der oorlogen tegen de West-Friezen onder Dirk IL 998. Graaf Arnoud sneuvelt in een slag tegen de West-Friezen. 1010. Laatste inval der Noormannen in ons land.

.1015. Dirk III sticht Dordrecht.

1018. Slag bij Dordrecht.

1073. Godevaart de Bultenaar maakt zich meester van Holland en sticht Delft.

4^I,F- LES.

Begin der kruistochten. Godfried van Bouillon.

Groote overstrooming. Men vangt zeevisch bij Utrecht.

Ada van Holland.

Willem I verovert Damiate in Egypte.

Graaf Willem II wordt tot Roomsch-koning verheven.

Willem II vindt in een oorlog tegen de West-Friezen sijn dood in het ijs.

Amsterdam krijgt zijn eerste handvest van graaf Floris V. De Dollart ontstaan.

Floris V wordt vermoord.

Dood van Jan 1. Einde van het Hollandsche huis.

van het vaderland.

5^DE LES.

ö) Huis van Henegouwen (55 jaren).

Jan II, 1299—1304. Willem III, 1304—1337. Willem IV, 1337—1345. Margaretha, 1345—1354.

1300. Amsterdam tot eene stad verheven.

1304. Inval der Vlamingen in Holland. Witte van Haamstede.

1313. Hongersnood en pest in West-Europa.

1323. Einde der oorlogen met Vlaanderen

1339. Gelderland tot een hertogdom verheven.

1345. Willem IV sneuvelt bij Stavoren.

1349. Gravin Margaretha van Henegouwen stelt het bewind over deze landen in handen van haar zoon Willem. Begin der Hoeksche en Kabeljauwsehe twisten.

1350. Eerst gebruik van vuurwapens hier te lande. Beleg van Naarden.

1351. Margaretha overwint bij Veere, maar verliest een slag op de Maas. 1354. Margaretha doet afstand van de regeering.

6^DE LES.

c) Huis van Beieren (79 jaren).

Willem V, 1354—1389. Albrecht, 1389—1404. Willem VI, 1404—1417. Jacoba, 1417—1433.

1357. Willem V wordt krankzinnig. Zijn broeder Albrecht wordt ruwaard (regent).

1361. Slag bij Tiel tusscheu Reinoud en Eduard van Gelder. Heeckerens en Bronkhorsten.

1390. Schieringers en Vetkoopers in Friesland; Lichtenbergers en Lokhorsten in Utrecht.

1417. Dood van Willem VI; zijne dochter Jacoba door de Hoskschen gehuldigd.

1421. Amsterdam door brand vernield. St. Elisabethsvloed. I)e Bies-bosch ontstaan.

1425. Slag bij Alten. Filips van Bourgondië als ruwaard erkend. 1428. Verdrag van Delft.

1433. Jacoba huwt met Van Borselen en moet hare graafschappen en

titels afstaan aan haar neef Filips van Bourgondië.

1436. Jacoba sterft op het huis Teilingen.

7^DE LES.

iï) Huis van Bourgondië (49 jaren).

Filips I, 1433—1467. Karel [, 1467—1477. Maria, 1477—1482.

1465. Twist tusschen Arnoud en zijn zoon Adolf in Gelderland. 1477. Karei I, bijgenaamd de Stoute, sneuvelt bij Nancy. Zijne dochter

TIJDTAFEL DER GESCHIEDENIS

Maria volgt hem op. Groot-privilegie Maria huwt met Maximi-liaan, aartshertog van Oostenrijk. Adolf van Gelder sneuvelt bij Doornik.

1482. Jan van Schaffelaar springt van den toren te Barneveld. Maria wordt opgevolgd door haar zoon Filips van Oostenrijk, onder voogdij van zijn vader Maximiliaan.

e) Huis van Oostenrijk (99 jaren).

Filips TI, 1482—1506. Karel 11, 1506—1555 Filips IIL, 1555—1581.

1490. Jonker-Fransen-oorlog.

1491. Kaas- en broodvolk door Albrecht \\an Saksen beteugeld.

1492. Üc Hoeksche en Kabeljauwsche twisten eindigen.

1494. Filips de Schoone aanvaardt de regeering.

1496. Filips II huwt met Johanna, dochter van Ferdinaud van Arragon en Isabella van Castilië.

1500. Karei II te Gent geboren.

1515. Karei II wordt graaf van Holland en Zeeland, in

1517. Koning van Spanje, onder den naam van Karei I, en in

1520. Keizer van Duitschland, onder den naam van Karei V. Hervorming.

8^STE LES.

1521. Eerste plakkaat tegen de harvorming.

1528. Maarten van Kossum plundert \'s-Gravenhage. Karei V wordt heer van Utrecht.

1536. Karei van Egmond staat Groningen en Drente aan Karei V af.

1543. Gelderland onder Karei V, waardoor al de Nederlandse he gewesten onder één hoofd komen.

1550. Bloei van Antwerpen.

1555. Karei V doet afstand van de regeering aan zijn zoon Filips 11, die daardoor koning van Spanje en vorst der Nederlanden wordt.

1557. Overwinning door Egmond behaald bij St. Quentin.

1558. Karei V sterft. Slag bij Grevelingen.

1559. Margaretha van Parma wordt landvoogdes. Prins Willem van Oranje (Willem I) wordt stadhouder over Holland, Zeeland, Utrecht en West-Friesland. Filips vertrekt naar Spanje.

1564. Vertrek van Granvelle.

1565. Onlusten in de Nederlanden. Afkondiging der inquisitie Verbond der Edelen of compromis.

1566. Smeekschrift der Edelen. Hendrik van Brederode. De r.aam Beeldenstorm.

1567. Vele incezetenen, onder welke Willem van Oranje, verlaten het land Komst van den hertog van Al va.

1568. Alva wordt landvoogd Lodewijk van Nassau in Groningen. Slag bij Heiligerlee. Adolf van Nassau sneuvelt Begin van den tachtig-

VAN HET VADERLAND.

jarigen oorlog. De graven van Egmond en Hoorne onthoofd. Lo-dewijk bij Jemgum verslagen. Prins Willem trekt met een leger over de Maas.

9^DE LES.

1570. Herman de Ruiter verrast Loevestein. Allerheiligenvloed.

1572. Tiende penning. Den Briel ingenomen door de Watergeuzen. Jakob Simonszoon de Rijk. Lumey. Het grootste gedeelte van Holland, Zeeland, Overijsel en Friesland kiest de zijde van Willem I. Zutfen en Naarden door de Spanjaarden bezet. Lodewijk verrast Bergen in Henegouwen.

1573. Inneming van Haarlem. Ripperda. Kenau Simons Hasselaar. Alk-maars victorie. Slag op de Zuiderzee. Cornelis Dirkszoon van Monnikendam. Alva vertrekt.

1574. Don Louis de Requesens wordt landvoogd. Slag op de Mookerheide. Lodewijk en Hendrik van Nassau sneuvelen. Beleg en ontzet van Leiden. Pieter Adriaansz. van der Werff. Jan van der Does. Boisot.

1575. Begin van liet burgerlijk jaar voor het eerst op den eersten Januari. De hoogeschool te Leiden gesticht.

1576. Dood van Requesens. Pacificatie (bevrediging) van Gent. Don Jan van Oostenrijk landvoogd.

1577. Unie van Brussel. Eeuwig edict van Don Jan. Zijn verraad.

1578. Amsterdam verlaat de Spaansche zijde. De hertog van Anjou beschermheer der Nederlanden

1579. Unie van Atrecht. Unie van Utrecht. Parma neemt Maastricht.

1580. Groningen door Rennenberg vcgrradeu. Beleg van Steenwijk.

1581. De Staten zweren Filips plechtig af.

1582. Aanslag op het leven van Prins Willem I door Jan Jauregui.

1583. Aanslag van Anjou op Antwerpen (Fransche furie)

1584. Prins Willem van Oranje (Willem I) door Balthazar Gerards verraderlijk vermoord. Zijn zoon Maurits komt aan het hoofd van den raad van state.

1585. De souvereiniteit over de Nederlanden aangeboden eerst aan Frankrijk en daarna aan Engeland. Maurits wordt stadhouder van Holland en Zeeland. Parma neemt Antwerpen. Komst van den graaf van Leicester.

1586. Johan van Oldenbarneveld wordt advocaat van Holland.

1587. Leicester vertrekt.

10^UK LES.

DERDE TIJDVAK.

DE REPUBLIEK DER VEREENIGDE NEDERLANDEN.

1588. De onoverwinlijke vloot vernield.

1590. Breda door middel van een turfschip ingenomen.

1591—1592. Prins Maurits verovert Zutfen, Deventer, Delfzijl, Hulst, Nijmegen, Steenwijk en Koevorden.

TIJDTAFEL DER GESCHIEDENIS

1594. Groningen door Maurits aan de unie teruggebracht.

1595. Eerste tocht der Nederlanders naar Oost-Indië.

1596. De Nederlanders en Engelschen plunderen Cadix.

1596—1597. Overwintering op Nova-Zembla. Heemskerk en Barents.

1597. Maurits neemt Rijnberk, Meurs, Grol en Bredevoort. Gevecht bij Turnhout.

1598. Filips staat de Nederlanden aan zijne dochter Isabella af en sterft. 1600. Slag bij Nieuwpoort, in welken prins Maurits op den aartshertog

Albertus vau Oostenrijk de overwinning behaalt.

1602. De Oost-Indische compagnie opgericht.

1604. Ostende na een beleg van drie jaren door de Spanjaarden ingenomen.

1606. Heldendood van lleinier Claassens. Ontdekking van Nieuw-Holland.

1607. Zeeslag bij Gibraltar. Jacob van Heemskerk sneuvelt. De Ruiter geboren.

1609. Twaalfjarig bestand gesloten. De Nederlanders vestigen zich in Japan.

1612. Droogmaking van de Beemster.

1614. De Groeolandsche of Noordsche compagnie opgericht.

11^DE LES.

1618 en 1619. Staats- en kerktwisten. Dordtsche synode.

1619. Johan van Oldenbarneveld onthoofd. Hugo de Groot en Hooger-beets tot levenslange gevangenschap veroordeeld. Batavia gesticht. J. Pz. Coen.

1621. Einde van het twaalfjarig bestand. De West-Indische compagnie opgericht. Hugo de Groot ontvlucht het slot Loevestein.

1622. Maurits ontzet Bergen op Zoom

1623. Samenzwering tegen prins Maurits. Jan Faassen.

1625. Dood van prins Maurits; zijn broeder Frederik Hendrik volgt hem op, behalve in Groningen en Drente.

1626. Frederik Hendrik maakt zich meester van Oldenzaal en in

1627. van Grol. ^

1628. Piet Hein verovert de Spaausche zilvervloot.

1629. Piet Hein sneuvelt. Inval van de keizerlijken en Spanjaards in de Nederlanden. Inneming van Wezel. \'s-Hertogenbosch ingenomen. Cornelis Tromp geboren.

1632. Frederik Hendrik verovert Veulo, Roermond, Maastricht en andere

plaatsen. Ernst Casimir sneuvelt.

1635. Verbond met Frankrijk.

1637. Dwaze tulpenhandel.

1639. Maarten Harpertsz. Tromp overwint de Spanjaarden bij Duins.

12^de LES.

1640. Frederik Hendrik wordt stadhouder van Groningen en Drente,

1647. Dood van Frederik Hendrik; zijn zoon Willem II wordt stadhouder.

1648. Vrede te Munster. Einde van den tachtigjarigen oorlog. Bloei der republiek.

VAN HKT VADERLAND.

1650. biunenlandsche oneeui^heden. Willem Frederik waagt een aanslag op Amsterdam. Dood van Willem II. Willem III geboren.

1650—1672. Eerste stadhouderloos tijdvak.

1651. Groote vergadering van de algemeene staten te \'s-Gravenhage. .lacob Cats. Acte van navigatie.

1652. Eerste Engelsche oorlog. Olivier Cromwell. M. H Tromp, de Kuiter, Evertsen, de With.

1653—1672. Jan de Witt raad-pensionaris van Holland.

1653. Driedaagsche zeeslag tnsschen Tromp en Blake. Zeeslag bij Livorno. Jan van Galen sneuvelt. Zeeslag bij Terheiden. M. H. Tromp sneuvelt.

1654. Vrede met Engeland te Westminster. Acte van seclusie.

1657. Tocht van de Ruiter naar de Middellandsche zee ter beteugeling der zeeroovers.

13^ LES.

1658. De heer van Wassenaar-Obdam vertrekt met eene vloot naar de Oostzee om de Denen tegen de Zweden te helpen, en overwint de Zweedsche vloot in de Sont. Ceylon veroverd op de Portugeezen.

1659. De Ruiter verovert Nyborg op de Zweden.

3 662. Formosa verloren. Antonius Hambroek.

1665. Tweede oorlog met Engeland. Ongelukkige zeestrijd tegen de Engelschen. Van Wassenaar-Obdam en Kortenaar sneuvelen. De Ruiter tot opperbevelhebber benoemd.

1666. In Juni ds vierdaagsche zeeslag tusschen de Ruiter en Monk en in Augustus de tweedaagsche. De Engelschen plunderen Terschelling.

1667. Tocht van de Ruiter en Coruelis de Witt naar Chattam. Vrede te Breda. Suriname door Engeland afgestaan. Eeuwig edict.

1668. Triple alliantie ot\' drievoudig verbond tusschen Nederland, Engeland en Zweden. Vrede te Aken.

1672. Oorlog met Frankrijk, Engeland, Munster en Keulen. De vijanden maken snelle vorderingen in ons land. Zeeslag bij Solebay. Van Gent sneuvelt. Biunenlandsche onlusten. Vernietiging van het eeuwig edict. Willem IH wordt stadhouder. De gebroeders Jan en Coruelis de Witt vermoord. Groningen dapper verdedigd.

14^ü£ LES.

1673. De Engelsch-Fransche vloot geslagen door de Ruiter. Nieuwe overwinning van de Ruiter voor Kijkduin.

1674. Vrede met Engeland te Westminster. Willem lil noodzaakt de Franschen de veroverde steden te verlaten.

1676. Laatste tocht van de Ruiter. Hij sneuvelt in een zeestrijd tegen de Franschen bij het eiland Sicilië.

1678. Vrede met Frankrijk te Nijmegen. Slag bij St. Denys.

1685. Herroeping van \'t edict van Nantes. Vele Fransche vluchtelingen komen in ons land.

TIJDTAFEL DER GESCHIEDENIS

1688. Prins Willem IIJ steekt met eene vloot naar Engeland over en wordt in

1689. met zijne gemalin door de Engelsehe natie tot koning en koningin van Engeland uitgeroepen De Fransehen verklaren ons land en Engeland den oorlog. Groot verbond van Weenen.

15^ LES.

1690. De Fransehen behalen eene overwinning op het leger der bondge-nooten bij Namen en op de Engelseh-Nederlandsche vloot bij Bevesier.

1691. De Fransehe kapers doen ons veel nadeel. Dood van C. Tromp.

1692. Zeeslag bij kaap La Hogne, waarin de Engelseh-Nederlandsche vloot overwint.

1693. Slag bij Neerwinden.

1697. Vrede met Frankrijk te Rijswijk. Czaar Peter de Groote bezoekt ons land.

1702. Dood van Willem III. Spaansche successie- of erfopvolgingsoorlog. Marlborough. Eujrenius. Ouwerkerk. Coehoorn. Jan Willem Friso.

1702—1747. Tweede stadhouderloos tijdvak.

1704. De hertog van Marlborough behaalt verscheidene overwinningen op de Fransehen Verovering van Gibraltar.

1706. Marlborough wint de slag bij Ramillies op de Fransehen.

1709. Slag bij Malplaquet.

1710. Vredesonderhandelinsien te Geertrnidenberg.

1711. Prins Jan Willem Friso, neef van Willem III, verdrinkt aan den. Moerdijk.

1713. Vrede te Utrecht. Einde van den Spaanschen successie-oorlog.

16^DE LES.

1715. Barrière-tractaat.

1718. Viervoudig verbond tusschen onze staten. Oostenrijk, Frankrijk en Engeland. De eerste koffie komt van Java.

1720. Actie-handel.

1743. De staten nemen deel aan den Oostenrijkschen erfopvolgings-oorlog.

1745. De staten sluiten een viervoudig verbond met Engeland, Saksen en Oostenrijk.

1747. Inval der Fransehen in ons land. Binnenlandsche onlusten. Willem Karei Hendrik Friso wordt als Willem IV algemeen erfstadhouder der Vereenigde Nederlanden. Bergen op Zoom ingenomen.

1748. Vrede te Aken. Frankrijk geeft ons land de veroverde plaatsen en aan Oostenrijk de Zuidelijke Nederlanden terug

1751. Dood van Willem IV. Prinses Anna gouvernante.

1758. Engelsehe en andere kapers benadeelen onze koopvaardij.

1759. Dood van de gouvernante. De hertog van Brunswijk.

1766. Willem V aanvaardt de regeering.

VAN HET VADERLAND.

1780 Patriotten en prinsgezinden. Engeland verklaart ons land den oorlog.

1781. Slag bij Doggersbank. Zoutman.

17^DJ! LES.

1784. Vrede met Engeland. Keizer Jozef eischt de opening der Schelde.

1785. Keizer Jozef wordt metmillioen gulden tevreden gesteld. Willem V verlaat den Maag.

178G. Onlusten te Elburg en te Hattem. Exercitie-genootschappen.

1787. De Pruisen bezetten Amsterdam. Vele patriotten nemen de vlucht \' naar de Zuidelijke Nederlanden en Frankrijk.

1793. De Fransche nationale conventie verklaart onzen stadhouder den oorlog. Dumouriez rukt met een leger ons vaderland binnen.

1795. De Êranschen trekken over de Waal. De stadhouder Willem V vertrekt met zijn gezin naar Engeland. Vrijheidsboomen. Ons land krijgt den naam van Bataafsche republiek.

VIERDE TIJDVAK.

DE FRANSCHE OVERIIEERSCHING.

1796. Al onze O. I. bezittingen, behalve Java en de Kaap de Goede Hoop, gaan aan de Engelschen verloren.

1797. De vice^admiraal de Winter wordt door de Engelschen bij Kamperduin geslagen en gevangen genomen.

1799. Landing der Engelschen en Russen in Noord-Holland. Slagen bij Bergen en Castricum.

1802. Vrede te Amiens. De overzeesche bezittingen, behalve Ceylon, worden teruggegeven. Handel en zeevaart herleven.

1303. Nieuwe oorlog met de Engelschen, die al onze terugkeerende koopvaardijschepen wegnemen.

18^UE LES.

1804. Napoleon, keizer der Franschen.

1805. Butger Jan Schimmelpenninck wordt raad-pensionaris der Bataafsche republiek.

180G Verbeterd onderwijs ingevoerd. De Kaapkolonie door de Engelschen vermeesterd. Lode wijk Napoleon wordt koning van Holland en ons land het koninkrijk Holland. Willem V sterft te Bruns-wijk. Continentaal stelsel.

1807. Leidens ramp.

1809. Landing der Engelschen op Walcheren Vlissingen gebombardeerd.

IS 10. Lodewijk staat de kroon af ten behoeve van zijn zoon. Nederland wordt bij Frankrijk ingelijfd.

1811. Java door de Engelschen genomen.

1812. Napoleons tocht naar Rusland.

TUDTAFJiL DER GKSCHTEDENIS

1813. Slag bij Leipzig. Omwenteling Van Hogendorp, van der Dniju van Maasdam en van Liraburg Stirnm stellen zieh in naam van den prins van Oranje aan het hoofd des bestnurs. Willem Fre-derik, prins vdn Oranje, komt uit Engeland terug.

19^DK LES.

VIJFDE TIJDVAK.

HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN.

1814. Aanneming der grondwet. De prins van Oranje als souverein vorst gehuldigd. Nederland krijgt zijne koloniën terug met uitzondering van de Kaap de Goede Hoop, Demerary, Berbice en Essequibo. De Franschen ontruimen de laatste vestingen.

1815. De souvereine vorst aanvaardt de regeering over de zeventien Nederlandsehe gewesten onder den naam Willem I, koning der Nederlanden. Napoleon keert terug van Elba. Slag bij Waterloo. De Militaire Willems-orde en de orde van den Nederlandschen Leeuw worden ingesteld. Napoleon op St. Helena.

1816. Bombardement van Algiers door den vice-admiraal Van Capel-len en lord Exmouth.

1818. De slavenhandel afgeschaft.

1820. Nieuw stelsel van munten, maten en gewichten, het metrieke stelsel, ingevoerd. Vele nieuwe straatwegen aangelegd en groote kanalen gegraven.

1825. Zware overstrooming, vooral in Noord-Holland.

1825—1830. Hevige oorlog op Java. Diepo Negoro.

1828. Belgische unie.

1830. Opstand van België. Bombardement van Antwerpen door den generaal Chassé.

1831. Zelfopoffering van Van Speyk. Tiendaagsche veldtocht. Slagen bij Hasselt en Leuven.

1832. Engeland en Frankrijk leggen beslag op onze schepen en blok-keeren de havens. Belegering der citadel van Antwerpen door de Franschen.

1833. Wapenstilstand.

1839. Vrede met België. Opening van den spoorweg van Amsterdam naar Haarlem.

20^SÏE LES.

1840. Willem 1 draagt de regeering over aan zijn zoon Willem II. ^

1844 Financieele nood. Van Hall.

1848. Herziening der grondwet.

1849. Dood van koning Willem 11. Zijn zoon Willem III volgt hem op. Het eiland Bali onderworpen.

1853. De droogmaking der Haarlemmermeer voltooid.

1861. Overstrooming van de Bommelerwaard.

VAN HET VADERLAND.

1863. De slavernij in West-Indië afgeschaft.

1866. Veepest en cholera. Limburg van Duitschland losgemaakt.

1870. Oorlog tusschen Frankrijk en Duitschland. Troepenbeweging in ons land.

\'1872. De Nederlanders ontruimen de kust van Guinea.

1874. Vestiging der Nederlanders in Atjeh. Droogmaking van het IJ.

1876. Overstrooming ir: Brabant en Gelderland. Opening van het Noordzee kanaal.

1877. Dood van koningin Sophia.

1879 Huwelijk van koning Willem III met prinses Emma van Waldeck. Prins Hendrik sterft. Dood van Willem, prins van Oranje.

1880. Watersnood in Brabant en de Bommelerwaard.

1881. Dood van prins Frederik.

1883. Wereldtentoonstelling te Amsterdam.

UITVINDINGEN, GROOTE WERKEN, enz.

40. Claudius Civilis doet de eerste aarden dijken langs den Rijn maken.

800. Karei de Groote laat den bijbel in de landtaal overzetten.

1280. Papier uit lompen vervaardigd.

1334. Friesche monniken beginnen veen tot turf te steken.

1346. Willem Beukelszoon van Biervliet vindt het haringkaken uit.

1400. De eerste watermolens in Noord-Holland gebouwd. — Hubert en Jan van Eyck vinden het schilderen met olieverf uil.

141G. Eerste haringnet, vleet genaamd, te Hoorn gebreid.

1423. Uitvinding der boekdrukkunst door Laurens Jansz Coster te Haarlem.

1439. Eerste windmolens te \\Vestzaan gebouwd.

1450. De bleekerijen te Haarlem gevestigd.

1460. De zeedijken het eerst met paalwerk bevestigd.

1473. De eerste lettergieterij te Haarlem.

1477. Te Delft wordt de eerste bijbel in de Nederlandsche taal gedrukt.

1482. De bommen Ie Venlo uitgevonden.

1580. Jan van den Kornput maakt bij de belegering van Steenwijk het eerst van de telegraaf gebruik.

1590. Uitvinding van den microscoop door Z. Jansen te Middelburg.

1592. Eerste houtzaagmolens door Cornelis Cornelisz. te Uitgeest gebouwd.

1600. Petrus Plancius vervaardigt de eerste zeekaarten. De modder-molens worden uitgevonden. Joh. Fabricius, een Fries, ontdekt de zonnevlekken Jacob Metius vindt de verhouding van de middellijn tot den omtrek des cirkels, als ten naastenbij 113 tot 355. Hans Lippershey vindt den verrekijker uit.

1609. Simon Steven brengt de tiendeelige breuken in gebruik en vindt den zeilwagen uit

1612. W. Snellius meet het eerst een boog van den meridiaan

1620. De eerste bandmolens te Leiden opgericht. Invoering van het gezegeld papier. Uitvinding vau het stoppen der vijandelijke havens

1627. Cornelis Drebbel van Alkmaar vindt den thermometer uit.

TIJDTAFEL DER GESCHIEDENIS

1637. De statenbijbel uitgegeven. Goudsche pijpen.

1652. De eerste Nederlandsehe courant gedrukt te Amsterdam.

1657. Uitvinding van bet slinger-uurwerk door Christiaan Huygens van

\'s-Gravenhage.

1666. Jan de Witt vindt de kettingkogels uit.

1672. De slangbrandspuiten en straatlantaarns door Jan van der Heyde

te Amsterdam uitgevonden.

1690. M. M. Bakker vindt de scbeepskameelen uit en Jacob van der

Werken een werktuig om te heien.

1732. Pieter Straat en l\'ieter van der Deuren leggen steenglooiingen

langs de zeedijken tegen, den paalworm.

1750. Cornelis Ploos van Amstel vindt uit de kunst om prenten in kleuren te drukken, en P. van Musschenbroek de Leidsche flesch. 1754. De vijzelmolens uitgevonden.

1773. Het hellend scheprad uitgevonden.

1825. Het Groot Noordhollandsch kanaal voltooid.

1836. Gasfabrieken.

1853. Amsterdamsche duinwaterleiding.

1860. Staatsspoorwegen. (Brug bij Kuilenburg en den Moerdijk.) 1867. Afdamming der Oosterschelde.

1876. Het Noordzee-kanaal geopend.

GEIiEERDE EN WETENSCHAPPELUKE STICHTINGEN, ENZ.

1330. De De venter-school door Gerard Groote gesticht.

1450. Rederijkerskamers.

1575. De Hoogeschool te Leiden.

1585. De Hoogeschool te Franeker (opgeheven 1843).

1614. De Hoogeschool te Groningen.

1630. De Doorluchte school te Deventer.

1632. De Doorluchte school te Amsterdam, thans Hoogeschool.

1636. De Hoogeschool te Utrecht.

1647- De Hoogeschool te Harderwijk (opgeheven 1817).

1752. De Hollandsche maatschappij van Wetenschappen te Haarlem.

1766. Maatschappij van Nederlandsehe letterkunde te Leiden.

1768. Het Zeeuwsch genootschap to Middelburg.

1769. Bataafsch genootschap van Proefondervindelijke Wijsbegeerte te Rotterdam opgericht.

1778. Het Provinciaal Utrechtsch genootschap opgericht. Teylers stichting te Haarlem.

1782. De kweekschool voor de zeevaart te Amsterdam.

1784. De maatschappij tot Nut van \'t Algemeen.

1788. De maatschappij Felix Meritis te Amsterdam.

1790. Instituut voor doofstommen te Groningen. Guyoü.

1797. Het Nederlandsehe Zendeling-genootschap opgericht.

1804. De Nederlandsehe spelling vastgesteld.

van het vaderland

1806. Wet op het lager onderwijs ingevoerd. De Hollaadsche maatschappij van fraaie kunsten en wetenschappen te Amsterdam, Rotterdam , Leiden en \'s Hage.

1808. Het koninklijk Nederlandsch instituut voor kunsten en wetenschappen. Het instituut voor blinden te Amsterdam.

1813. Het Nederlandsch bijbal-genootschap opgericht.

1814. De koninklijke Militaire akademie te Breda, de vee-artsenijschool te Utrecht en de koninklijke akademie voor de Marine tc Medem-blik, thans te Willemsoord, opgericht.

1818. De maatschappij van weldadigheid opgericht.

1822. De maatschappij tot zedelijke verbetering der gevangenen.

1824. Oprichting der handel-maatschappij Oprichting der koninklijke akademie te Delft.

1857. Nieuwe wet op het lager onderwijs, herzien in 1878.

1868. Wet op het middelbaar onderwijs

1873. Het aardrijkskundig genootschap opgericht.

1876. Wet op het hooger onderwijs.

1877. De universiteit te Amsterdam opgericht.

ZEEVAART.

1340. Vaart op de Oostzee door de Stavoorners.

1594. Tocht naar het Noorden door W. Barents en J. H. van Linschoten.

1595. Tweede tocht naar het Noorden, door W. Barents en Jakob van Heemskerk. Eerste tocht om de kaap de Goede Hoop naar Oost-Indië door C. en F. Houtman.

1596. Derde tocht om het Noorden, door Heemskerk, Barents en J. C. de Rijk. Overwintering op Nova-Zembla.

1598. Reis om den aardbol door Olivier van Noort. De zeevaarders Jacob Mahu, Simon Cordes, Sebald de Weerd, Dirk Cornelis van China doorkruisen de Zuidzee.

1602. Wolfert Harmsen doet verscheidene ontdekkingen.

1606. Willem Jansen ontdekt Nieuw-Holland.

1614. J. van Spilbergen doet een reis om de aarde.

1616. Reis om de aarde door Schouten en Le Maire.

1623. Reis om de aarde door Jacob L\'Hermite.

1642. Abel Tasman ontdekt Nieuw-Zeeland en het eiland van Diemens-land, nu Tasnianië gehceten.

1721. Jacob Roggeveen doet eene reis om de aarde.

1824. Willinck doet eene reis om de aarde.

1871. Geregelde stoomvaart op Java.

187S. Hervatting der Noordpooltochten.

STADHOUDERS UIT HET HUIS VAN NASSAU-ORANJE.

Willem, bijgenaamd de Rij Ice_} Graaf van Nassau-Dillenburg enz., had onder zijne twaalf kinderen vijf zonen, die in de geschiedenis onzes lands met roem bekend zijn. Zij zijn: willem I, jan de Oude,

lodewuk, hendrik en adolf.

^

16 tijdtafel dkr geschiedenis van het vadekland.

Adolf sneuvelde in den slag bij Heiligerlee, 1568; lodewijk en Hendrik op de Mookerheide, 1574.

Willem I erfde van zijn ora reinier van Chalons het prinsdom Oranje. Hij was stadhouder van Holland, Zeeland, Utrecht, Friesland, Groningen, Overijsel er Drente. Geb. 1533, gest. 1584.

Maurits, zijn zoon, volgde hem op en was stadhouder van Gelderland, Holland!, Zeeland, Utrecht en Overijsel. Geb. 1567, gest. 1625.

Frederik hendrik, jongste zoon van wiltem I, was maurits\' opvolger en stadhouder van Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht, Groningen , Overijsel en Drente. Geb. 1584, gest. 1647.

Willem II, zijn zoon, was zijn opvolger in de stadhouderlijke waardigheid over dezelfde provinciën. Geb. 1626, gest 1650.

Willem III, zoon van willem II, werd in 1672 stadhouder van Gel-derland. Holland, Zeeland, Utrecht en Overijsel Geb. 165ö, gest. 1702.

Met den dood van willem III eindigt de Oranje-stam in de mannelijke lijn

STADHOUDERS UIT HET HUIS VAN NASSAU-DIETZ.

Jan de Oude, ijraaf van Nassau, werd stadhouder van Gelderland,, en stierf in 1600 Zijn zoon willem lodewijk werd door zijn oom willem I met het stadhouderschap over Friesland, Groningen en Drente begiftigd. Geb. 1560, gest. 1620.

Ernst kasimir, zijn broeder, volgde hem op als stadhouder van later ook van Groningen en Drente. Geb. 1575, gest. 1632.

Hendrik kasimir I, zijn zoon, volgde hem in zijne waardigheid op. Geb. 1611, gest. 1640.

Willkm frederik, zijn broeder, was zijn opvolger als stadhouder van Friesland, later van Groningen en Drente. Door zijn huwelijk met albertina agnes, dochter van frederik hendrik, wcl\'d het huis van Nassau-Dietz met het huis van Oranje-Nassau vereenigd. Geb. 1613, gest. 1664.

Hendrik kasimir II, zijn zoon, volgde hem in zijne waardigheid op. Geb. 1657, gest. 1696.

Johan willem FRiso, zijn zoon, verkreeg in 1696 de waardigheid zijns vaders. Willem III benoemde hem tot zijn erfgenaam. Geb 1687, gest. 1711.

Willem IV, zijn zoon, kreeg het stadhouderschap zijns vaders; in 1747 werd deze prins erfstadhouder over al de gewesten onzes vaderlands. Geb. 1711, gest. 1751.

Willem V, zijn zoon, aanvaardde in 1766 de waardigheid zijns vaders. Met zijn vertrek in 1795 eindigde de stadhouderlijke regeering. Geb. 1748, gest. 1806.

Zijn zoon quot;willem frederik werd in 1815, onder den titel van willem I, koning der Nederlanden. Geb. 1772, gestorven 1843.

Willem II regeerde van 1840 tot 1849. Hij werd geboren 1792 en stierf 1849. Opgevolgd door willem III, den thans regeerenden koning. Geb 18l7.

BEKKGPT LEERBOEK DER SGREIKII1E,

door Dr. W. MEIJERINGH,

Leeraar aan de Hoogere Burgerschool te Arnhem.

Met 65 houtsneden. 106 bladz. Prijs f 1.—.

Historisch-Geograpliische. Atlas

der Algemeene en Vaderlandsche Geschiedenis, ZEVENDE miEERDERDE ES VERBETERDE DRUK

herzien doch Dr. W. J. A. HU BE ETS,

Directeur der Rijks Hoogere Burgerschool te Zwolle.

109 Kaarten op 40 bladen. Prijs ing. ƒ 5.40, geb. /5.90. In de Gids van Aug. 1881 leest men: „]Ben atlas, die den zevenden druk bereikt heeft, heeft eigenlijk geen beoordeeling noodig: een goedkeurend oordeel, uitgesproken door de vele gebruikers, vertoont hij op het titelblad. A. P.quot;

Oro-HyflropapMsche en Staatkundige Atlas,

door J. KUIJPEE amp; N. W. POSTHUITUS. 5^e veel vermeerderde druk, 1883.

herzien door J, KUIJTER amp; P. H. WITKAMP. Prijs, ingenaaid kat. rug ƒ 3.—, gebonden f 3.50.

Aan dezen nieuwen druk is zonder prijs verhooging toegevoegd : Een Overzicht van de Talen, Spelling en beteekenis van een aantal eigennamen, benevens eene lijst van eenige in de geografie meest voorkomende woorden door P. H. Witkamp.

W. B. KÜUPERS, Reiskaart van Kederlanl

ZESDE DRUK. Gekleurd f 0.80. In omslag f 1.—. Hoog 58, breed 47 Ned. duimen binnen den rand.

«Veel kaarten en atlassen zijn er van Nederland, maar weinig kaarten zoo handig en practiscli als de-hierboven genoemde, In een klein bestek heeft men een nauwkeurigheid en volledigheid zooals men zelden aantreft.quot; {Vaderland.)