7Z. J#

Een gelegenheidspenning van J. M. Lageman.

De oudere Lageman, wiens werkzaamheid hoofdzakelijk in de laatste 30 jaren der vorige eeuw viel, neemt een bescheiden plaats onder onze stempelsnijders in, omdat het door hem geleverde werk niet op voortreffelijkheid kan bogen. Het ontbrak aan de kwaliteit, niet aan de kwantiteit, want al kon Kramm in De levens en werken onzer kunstenaars niet meer dan een vijftal penningen van hem noemen en het Biogr. Woordenboek van v. d. Aa het tot 13 brengen, als men het door Lageman vervaardigde, dat niet steeds zijn naam draagt, bijeentelt, zal men wel een vijftigtal te boven komen.

Hij winkelde in de Papenbrugsteeg te Am-

2

sterdam in goud- en zilverwerk, poppengoed (miniatuur zilverwerk), visite-, brnilofts-, balen danskaarten, en het is te denken, dat tot zijn voorraad ook wel huwelijkspenningen en de in onbruik gerakende begrafenispenningen behoorden; koopgoed, dat door een gegraveerd opschrift werd pasklaar gemaakt voor de ofeleyenheid dat het dienst moest doen. Het

O O

denkbeeld, waaraan dergelijke penningen te danken waren, mocht voor meerdere toepassing vatbaar heeten, en de winkelier-stempel-snijder Lageman heeft niet nagelaten zijn voordeel daarmede te bejagen.

Zijne gelegenheidsmedailles komen, met allerlei bestemming, en dus — lastig genoeg — onder verschillende benamingen, in de Catalogi der verzamelingen voor op de ingesneden jaartallen der voorhanden exemplaren, zoodat zij, een enkele uitgezonderd, geen vaste plaats onder onze historiepenningen innemen en daartoe eigenlijk ook niet behooren Met vroegst aangetroffen jaarcijfer voorop stellende, komen wij tot de volgende rangschikking:

a. 1770.

b. 1772.

3

c. con sul te pergen te.s dei t a-

fore speramus. Dirks Repert. IV, n⁰. 1777.

cl. 1775. daar vreden Is, daar ziet men allerhanden zegen. v. G. n^u. 4057.

e. 1777. de zon n neb 1 oem tot de zon zich keert,

gedenkt dat gij ook u schepper eerd. v. G. n⁰. 4077.

ƒ. 1778. utilitas temporis. Bij Dirks als nieuwjaarspenning onder n⁰.1863 genoemd.

g. 1779. een h a r t dat d a n k b aar i s

moet als een offer branden, v. G. n⁰. 4078.

h. 1781. getrouwheid is een vaste

b a n d,

als liefde en vriendschap samen spand. v. G nquot;. 4089.

i. 1785. Prijs- of eerepenning voor de ge

wapende burgercorpsen. Vervolg op v. Loon, n⁰. 602.

1786. bant van eend ragt. Vervolg op v. Loon, nquot;. 682.

k. 1790. longe amp; prope. morte amp; vita.

pietate activa, v. G. nquot;. 4171.

4

I 1791. nooit zal een trouw gemoed zyn waare vriend begeeven, maar zoekt zyn heil alom ten kosten van zyn leven, v. G. n⁰. 4172.

m. 1797. Eerepenning\' voor de jeugd, de w a a r e w y s h e i d is de k e n-nis van godt. v. G. n^u 4189,

Nog vermeldt de Catalogus der auctie Hoeufft van Velsen e. a., uitquot;. October 1895, onder nquot;. 2144, op het jaar 1782 een gelegenheidspenning door Lageman en van Berckel, met daar ware eend ragt, enz.

De omschrijvingen in het Vervolg op van Loon en den Catalogus van Gelder gegeven, zijn volledig genoeg. Ook die van den heer Dirks van den onder letter c genoemden penning laat niets, daarentegen de aan letter f gewijde schier alles te wenschen over. Vermoedelijk vinden wij laatstgenoemden terug onder 11°. 1186 in den Catalogus G. Th. Bom, waar op het jaar 1787 een 2 5jarig-huwelijks-penning van Lageman wordt aangetroffen met deze aanduiding: de vlugge tyt. Aangezien een exemplaar van / in ons bezit kwam, kunnen wij het dus beschrijven: zilver, 13 wichtjes, middellijn 35 strepen.

V2. De gevleugelde tijd, met zandlooper op

s

het hoofd, houdt in de linkerhand de zeis omhoog en treedt, tusschen koopmansgoederen en hoorn van overvloed door, toe op een pie-destal met naald, op welke hij met de rechterhand (de pols met wijden ring of slang omgeven) iets griffelt. Langs den bovenrand, op een aan de einden omgeslagen band, uti-litas temporis, op den afsnijbalk j, m. lage man. De afsnede en het piedestal bieden ruimte voor inschrift.

Kz. Omhoog Mercuriusstaf en met olijftak gedekte roeispaan, kruiselings onder een Mer-curius-hoed.

De vlugge T y t die ons vertoont M oe zorg en v1y t den arby t loont

Hoe o v e r v 1 o e t en \' s Hemels zegen

Door deugt en ij ve r wert

v e r k r e e g e n T erw y 1 aan tl e verleeden t y t

De Herdenkenis wert toegewyt ¹ 7(78)

Onderaan een bloemslinger.

De koopers der gelegenheidspenningen stel-

4

6

den geene hooge eischen aan de daarop voorkomende verzen en opschriften. Trouwens, in den pruikentijd werd er erbarmelijk gerijmeld. Wat het u t i 1 i t a s temporis aangaat, wij erkennen het nut van tijdsindeeling en tijdrekening, maar dat van den tijd zelf valt buiten ons begrip. Wellicht heeft de opschriftenmaker gedacht: ik benut een tijdsdeel, een uur of een week b.v., om iets te verrichten, ge-volgelijk moet dat, waartoe dit deel behoort, nuttig zijn. Maar even goed is het mogelijk, dat hij volstrekt niet gedacht heeft.

C. W. Bruinvis

■

. . .

■

...... . , , , , .

■

«I I Hun gam m $ ■

-......

-

,105