a

KOREN-BLOEMEN.

RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

0885 8692

KOREN-BLOEMEN.

leclerlandsche Gredicliten

VAN

CONSTANTIJISr HUYG-BNS,

Ridder, Heere van Zuylichem, Zeel hem, cnde in Monickeland; Eerste Raed en Reken meesier van Sijne Hoogheid, den Heere Prince van Orange.

MET AANTEEKENINGEN

VAN

Dr. J. VAN VLOTEN,

Hoogleeraar te Deventer.

2cle DRUK,

herzien ou mot vele aaiiteekeniiigeu vermeerderd

VOORBERICHT.

In liet tweede deeltje zijner Uitgave vaii Huygens\' Korenbloemen klaagt Prof. Van Vloten erover, dat de Drukker in het eerste de oorspronkelijke schikking eenigszins verbroken en hem daardoor verplicht had ook voor de volgende eene andere aan te nemen. Toen dus de tegenwoordige eigenaar van het Klassiek Letterkundig Pantheon mij aanzocht, dat bundeltje te herzien, was mijne eerste gedachte deze fout te herstellen en de opeenvolging der onderscheiden gedichten met de tijdrekenkunde in overeenstemming te brengen. Bij nadere overweging heb ik echter van dit plan moeten afzien. Immers ik zou dan al den arbeid, thans op zoo verdienstelijke wijze door Dr. Worp verricht, op mijne beurt hebben moeten ondernemen, en al wilde ik mij dat monnikenwerk getroosten, het zou mij toch onmogelijk geweest zijn, wijl het daartoe gevorderde materiaal op het oogenblik bij bovengenoemden geleerde berust. Wachten totdat hij ermede gereed was en dan met de door hem verkregen uitkomsten mijn voordeel doen, kon ik niet, omdat eene nieuwe uitgave van het eerste deeltje dringend noodig was, — wilde ik ook niet, wijl ik daardoor aan het debiet van zijn zoo loffelijk werk stellig schade zou hebben toegebracht. Ik heb het toen maar over een geheel anderen boeg gewend: mij eenvoudig tot een zooveel mogelijk zuiveren afdruk van den tekst der editie van het jaar 1672 bepaald en verder al mijne aandacht

TOOK BERICHT.

aan de aantcekeningcn en verklaringen gewijd. Nu wij toch in hot Standaard-werk van Ur. Worp een Uuygens-uitgavc zullen bezitten, die aan alle eisclicn vau wetenschappelijkheid voldoet, is het m. i. minder noodig in afzonderlijke edities een streng chronologische volgorde in acht te nemen: de man der wetenschap, die Huygeus wil bestiidecren, vindt in bovengenoemd werk, al wat hij noodig heeft, liet boekje, dat ik thans het licht doe zien, rieht zich dan ook volstrekt niet tot hem, maar wil alleen te gemoet komen aan do behoeften van het geletterde publiek en van de leerlingen onzer inrichtingen van Hooger en Middelbaar Onderwijs. Dit soort van gebruikers heb ik voortdurend op het oog gehad en dienvolgens vooral mijne aanteokoningen ingericht. Ik vlei mij dan ook, dat zij volstaan zullen voor hou, die gcene vreemdelingen zijn in de lectuur van Vondel, Hooft en Bredero of die Huygens lezen onder leiding van hunnen Onderwijzer. Arbeid en moeite, dit verzeker ik, hebben mij die korte aan-teekeningen genoeg bezorgd; het is dikwijls zoo lastig in een paat woorden al datgene uit te drukken, wat Huygens in ecu korte zinsnede weet samen tc persen. Een enkelen keer heb ik mij met den besten wil daartoe niet in staat gezien en de vrijheid genomen naar mijn vroeger verschenen werken over Huygens te verwijzen. 1)

Vraagt iemand, waarom ik in plaats van den tekst van 1672 niet liever dien der oorspronkelijke edities heb genomen, dan antwoord ik, dat dit ter wille van de eenparigheid geschied is; do spelling der latere gedichten wijkt nog al aanmerkelijk van

11 Huygens-Studwn, Kuilenburg, Blom en Olivierse, 1880.

C. Huygens Hofwijch, „ „ „ „ 1888.

C. Huygens, Zedeprhiien, Groningen, J. B. Wolters, 1891.

voorhertcht.

die der vroegere af. Daarenboven bij eeneii dieliter als onzen Constanter, wiens poëzie meer uit liet hoofd dan nit liet hart welt, zijn de latere uitgaven — dit is althans mijne zienswijze — beter dan de eerste. Varianten heb ik dan ook slechts opgenomen, waar zij voor de verklaring dienstig konden zijn. Wat deze zelve betreft, gaarne had ik de aanteekeningen, even als in mijne andere edities, achter den tekst geplaatst; doch, daar ik mij tot het noodzakelijkste heb moeten bepalen, zou dit den lezer dikwijls tot vergeefseh naslaan hebben gedwongen.

HH. Recensenten en Critici mijner vroegere werken zullen, hoop ik. inzien, dat ik met de mij gegeven wenken mijn voordeel heb gedaan; mochten zij soms vinden, dat ik nog te veel aan mijne eenmaal opgevatte meening ben blijven vasthouden, laten zij overtuigd ziju, dat het niet uit betweterij geschiedde, maar omdat ik na zorgvuldig wikken en wegen niet anders kon.

Ten slotte nog ééne opmerking. De schikking der gedichten is eenigszins anders dan die der eerste editie. Dit is hieraan toe te schrijven, dat de Uitgever elk der twee, thans weer gezamenlijk verschijnende deeltjes afzonderlijk wilde het licht laten zien, doch later dat plan heeft laten varen.

H. J. EYMAEL

Amsterdam, April 1893

]

stede-ste:

euf

BIBEL-STOF EN GODSDIENST, STEDE-STEMMEN, ZEDE-PRINTEN, VERTALINGEN, EUFRASIA OF OOGEN-TROOST, ENZ.

OP DEN TITEL ¹

Hy meent² geen\' Koren-bloem, die Tarw zaeyt: verr\' van

(daer;

Hy meent den nooddruft, en hy neemt den oorber³ waer. De Bloem verschijnt nochtans, en menght sich onder

(\'t Koren,

Als Gasten die in \'tMael der Gasten niet en hooren, 5 En komen ongenoodt, en schicken sich in \'t best,⁴En sien soo vrolick, of wat meer, licht, als de rest: Men leeds\'⁵ er wel van daen; maer. soo sy \'t Mael verblijden Met haer bevallickheit⁰, soo komt mense te lijden. De Bloem is noodeloos in \'t Koren, en nochtans,

10 Daer \'s geen weerseggen⁶ aen, sy geeft de Tarw een\' glans, En staeter in en pronckt als kinderen van Heeren Als \'t Paesch-dagh⁷ is, met Blauw en Roo Satijne kleeren. Is \'tOnkruyd, \'tis van \'tbest, \'tis vriendelick, \'tis fijn, \'tls soet en schadeloos, en niet min als⁸ fenijn.

15 Voor sulcken Koopmanschap⁹ veil ick mijn\'Koren-bloemen, Mijn Toékruyd Leser, of mijn Onkruyd; hoe ghy\'tnoe-Of oock niet noemen wilt: \'ten isser niet gezaeyt, (men, In \'tLand, daer \'t Koren wies dat van ¹² my is gemaeyt: \'t Is By-slagh¹³, die den ¹⁴ aerd van \'t Land, of van het Koren 20 Te voorschijn heeft gehaelt. De Goede¹⁵ willen \'t hooren. De Quade moeten wel ¹⁶; in \'t woelige gedrangh Van Hof en Land-gebied¹⁷ heb ick veel\' Jaren langh,

¹

Dor Korenbloemen nl.. waaronder Huygons z^iie verzamelde godicli-

²

ton in 1658 voor liet eerst uitgaf. 2) bedoelt, heeft het gemunt op. 3)

³

het oorbare, practisch nuttige. 4) nemen het beste voor lief (ironicè).

⁴

5) mocht lijden, wenschte. 6) innemende manieren, prettige conversa

⁵

tie 7) tegenspreken. 8) A^Tgl. op zijn paasch-hest- 9) niets minder dan, in

⁶

koopwaar. 11) Vgl. toespijs. 12) door. 13) vgl. bij-gewas, vs. 35. 14) de.

⁷

Bij H., gelijk vroeger gewoonlijk, staat den dikwijls in den 1 sten naam

⁸

val. 15) de mij goedgunstig gezinden\', cjuiide, kwalijk gezinden. 10) Vul

⁹

aan: het hooren-, dat nl. wat nu gaat volgen, 17) landsbestier.

8

Gelijck de Boot aen \'t Schip, met kleine trouwe plichten¹Die \'t pack ten halse ley², den hals wat helpen lichten: 25 lek heb voor Land en licrck Standvastelick ³ gesweet, Gedaen wat menigh man, niet alleman en weet,

Gedaen wat weinige, (de danck staet noch te hopen)

Niet alleman en kost³: \'k heb tegens harde knoopen⁴Kracht en gedult gestelt, en alom by Gods hand 30 Door dwarsche⁵ distelen gebroken sonder schand.

Dat heet ick Tarw geteelt, en van het beste Koren, Ten beste van \'t Gemeen, en daerom niet verloren, En daerom soo besteedt, als yeder Lands-genoot\' Den Lande schuldigh is, in Voorspoed of in Nood. 35 \\Yat by-gewasch ⁶ die Tarw mijn\' Grond heeft op sien

(geven.

Of⁰ \'t yemand weten wouw, bier lieb ick het geschreven: Mijn\' liloemen stel ick met haer\' Voeten in den Int:^lu Kaed, dien ick tegen \'t vroeg verleppen heb versint.⁷Hoes\' nytden Acker staen, komt my niet toe Ie wijsen; 40 \'b Hebs\' onder \'t Koren met beleeftheit hooren prijsen. En yemand heeft bekent, die wat goedgunstigh loogb, Onk\'ruyd kost argcr zijn, en dit stond wel in \'t oogh. Lov\'¹³ ick de Koopmanschap ? geenssins;ick laetse¹⁴ laecken; Mits datse niemant laeck\' van na¹⁵ Vergif te smaecken, 45 De rest beken ick: en ghy, Leser, seght het vrij,

\'t Zijn Koren-bloemen, en soo komense blauw by ^lc.

CoNSTANTEK. quot;

Aen mij nc lieye dry overige Soueii ¹⁸.

Mannen Broeders; daer ick God voor danck; die U tot Broeders heeft geschapen, ende onder mijne oogen tot Mannen

¹

diensten. 2) Versta: lletn, wteu \'tpak op den hals Cop do sclioudora)

²

die eene toespeling op zijnen voornaam Constantijn was. 4) uit: l-onste,

³

kon. 5) l-woslen, knoesten in het Jiont, lig. voor moeilijkheden. (ï) helem-

⁴

merende. 7) ingesetene, burger. 8) Vgl, bijslag, vs. lit. 9) indien. 10) Fi-

⁵

guurl. voor: ik heb mijne gedichten te hoek gesteld. 11) bedacht. 12) buiten;

⁶

en bieden. 14) sta toe, dat men ze. 15) naar; bij H. luidt ons naar meestal

⁷

wijk; de vierde, Filips, was op twintigjarigen leeftijd, 14 Mei 1657, op

9

laten opwassen; Broeders in Vreughd van Eendracht, Mannen in Kracht van Jaren, van lieden en de van e;een\' 5 gemeene ¹ Wetenschap; lek en bevele U-lieden dit Werck niet, maer dit By-werck. Overleeft het my neffens U-lieden, verdedight my naer ² my, tegens die gene die \'t her-doopen moghten. Ick schaemde my daer over geseten te hebben³: sulcks noyt en is geschiet. Heb ick\'er over gelegen, by 10 slape-loose onrust, het kan supina diligentia ⁴ heeten. Datter gestolen⁵ Uren van wandelingh aen gehangen zijn, midden uyt den drangh van swaere besigheden ten dienste van de Gemeene saeck, ben ick soo verre van t\' ontkennen, dat ick het U-lieden voor een\' Lesse derve aenwijsen, hoe 15 self\'s de Snipperingen van den dieren Tijd niet verwaer-loost moeten werden. Ick ontfange daer-en-tegen geern de vermaninge uyt ü-lieden voordoen⁰, oi ^rjlovTS tc\'c %a-QiG^iaia T(x xgsiiTovct\'*, po tuis se has hor as minus perdi*; want ick voor winste reken van mijne kinderen overtreft⁹ 20 te werden, en heb altoos daer naer gewenscht. God stereke haer ¹⁰ daer in, en zy met haer in der eeuwigheit.

Op lt;le Werken yan den Ed. Wijt-beroemdeu Heere CONSTANTYN HUYGENS,

RIDDER, HEER VAN ZUYLICBLEM ¹¹, ENZ. PRESIDENT IN DEN KAEDT VAN SUN HOOGHEYT, DEN JHEERE PRINCE VAN ORANGE, ENZ.

Men vondt in ouden tijt twee wonderbare Griecken, Die vlogen wonder hoogh doch met verscheide wiecken ^Ia: Een schreyder evenstaegh ¹³, als hy de Werelt sagh, De tweede saghse noyt als met een schetter quot;-lach.

5 Hy die tot stagen rouw sijn treurigh oogh gewende

¹

ougemeene. 2) ua. 3) ie hchhen zitten werken. 4) I). i. vlijt vim een

²

den rug liggende, dus: luie, (jemaltzuchliye vlijt. 5) Lees dit woord

³

voor midden uyt den drangh. 6) voorbeeld. 7) die de heste kundigheden

⁴

tracht te verwerven. 8) dat ik deze uren nog quot;beter had kunnen besteden.

⁵

9) overtroffen. Treffen, bij H. dikwijls zwak vervoegd 10) hen, de kin

10

Die noemd\' ons Aerts bedrijf een Winckel van ellende, 800 dat hy evenstaegh sijn wesen dus geliet¹,

Gelijck als yemant doet, die droeve dingen siet. De Tweede die sijn lach niet kon, of wilde stillen, 10 Die nam ons Aerts bedrijf alleen voor malle grillen. Het scheen dat al ons doen by hem wert opgevat. Als gecks-maer ², guychel-spei, en ick en weet niet wat. Wil yemant nu by een twee groote luyden voegen,

Siet! in dit deftigh Werck daer vinü hy sijn vernoegen, 15 Het lacht, het schreyt: het scherst, het streelt; het kust,

Chet bijt;

Het treurt, het juycht; het bidt, en al³ te sijner tijt. Ghy siet dan hier den mensch sijn¹ wispeltuyrigh leven, Ghy siet de AVer el t self\'s na rechten eysch beschreven. De mensch en \'sWerelts loop verandert alle daeph, 20 De mensch en \'sWerelts loop verandert evenstaegh⁴. Noch ^ü leert dit eygen ⁵ Boeck van Hof en stof te wijeken ^ö. En waer een Vrome Ziel het zeyl behoort te strijeken. Ghy soo ghy dit alleen ⁹ uyt dese schriften weet,

Soo is u geit en tijt (mijns oordeels) wel besteet.

J. Cats ¹⁰.

Op de Koren-bloemen ofte Nederlantsclie Gediehten van den Heer

CONSTANTYN HUTGENS,

KIDDER IIEERE VAN ZUYLlClIEM, Z KEI. HEM ¹², EjXZ. EERSTE RAEDT EK DE KEKEN-MEESTER VAN SIJN HOOGHEIT DEN HEEKK PRINCE VAN ORANGE, EN\'/\'.

Doorlachte Zaylichem, Lief-hebber van de Kunsten,

Vrient van de Kuustenaers, verheven door uw gunsten; Als¹³ Fredrick by den Staet, en ghy by hem geacht, Soo menigh braef verstant ter eeren hebt gebracht.

Var. r. 15. Uitg. 1058: scherft, hetwelk kerft, vlijmt, beteekent en eono juistere tegenstelling vormt van streelt.

¹

sicJi (((instelde. 2) zotternij. 3) alles. 4) des menschen ; gelijk thans

²

nog in de spreektaal. S¹Â» Zie voorgaande bladzijde, noot 13. (gt;» Bovendien.

³

7) zelfde, eigenste. 8) Waarschijnlijk toespeling op het gedicht Hofwijch.

⁴

deze zijn CostelicTc Mal opdroeg. 11) In 1622 werd Huygens, secretaris van

⁵

geslagen. 12) Deze heerlijkheid ligt in Belgisch Limburg; zie Schinkel,

11

5 Ghy hadt des Princen oor¹, Geleerde Mannen \'t uwe. Al is dio tijt geweest, \'ken loochen niet, \'ken schuwe, \'k Ontsie de Waerlieit niet te seggen die ick weet; \'t Is yder een bekent hoe ghy u Joenmaels queet.

Elck quyte sicli aen ü, en uw volmaeckte Zoonen; 10 Die \'tdanckbaer Nederlandt met Diensten² sal beloonen; In plaetsen stellen, die ghij ander\' hebt gemaekt³,

Daer vele, sonder u, niet waren in geraeckt.

Doorluchte ZuylicJtem; hoe soet is \'toude dagen.

Die \'t Lichacm naer om laegh, de Ziel om hooge dragen 15 Te leyden uls te rugh, tot haren eersten tijd,

Die ons gestaegh ontloopt, en steets te poste rijd, Hoe soet is \'t, sijn gedacht, eer dat vvy moeten scheiden Ontrent⁵ sijn eerste Jeught te laten gaen vermeiden. Te brengen overhoopquot; al wat men heeft gedaen, \'-0 En daer de laetste schaet\' te laten over gaen⁷! Geluckigh tijd-verdrijf van afgesloofde sinnen!

Ghy doet ons na de doot, een oeuwigheit gewinnen. Als wy niet meer en zijn, doet ghy ons staen bekent; Ghy plant op \'t dorre graf Laurieren sonder end. 25 Als Myters zijn vergaen, de Eroonen afgesleten.

En diese droegen van de wormen op-gegeten;

Wat weet. wat heughtmer⁸ van, indien geen brave geest, Die haer do doot ontreckt, ontrent haerquot; is geweest? \'t Is Aerds wat \'d Aerde geeft. Maer zielen op-petogen 30 Als d\' Uw, onsterflick Heer, zijn d\'aerde langh ontvlogen; Die kennen haer geboort, haer Hemels Vaderland, En draven langbs \'t gewulf, tot dat s\'er staen geplant. Daer sal u woonstadt¹⁰ zijn, daer sullen u Gedichten, Gelijck de Sterren doen, de Werelt over lichten; 35 Die t\' onrecht, als een Bloem des Veldts by ² U veracht. Ter plaets ^E, by my genoemt, rechtvecrdigh zijn gebracht. Sict wie \'t dan beter¹³ raeckt; U hoogh gestegen Verssen, \'t Zy dat 6\' op feylen staen, op qnade seden scherssen ¹⁴, Of wel den Hemel-wegh ons wijscn op te gaen;

¹

De Prints I Hist er de naar U. 2) ponten, hedienitKjeu 3) waartoe gij anderen geholpen hehf 4) Versta: die \'t lichaam naar de aarde doen bukken, de ziel daarentegen den blik opwaarts doen slaan. 5» in de tijden ran. O) op een hoop, te gad er. 7) af a-erken, de laatste hand leggen aan. 8gt; heught men er. Hengen is hier als pers. avw. gebruikt, gelijk bij H. herhaaldelijk 9) in hunne omgeving. 10) woonplaats, hgd. ivohnstatte.

²

door. 12» aan den Dichterhemol, nl. 13) treft, nader hij de waarheid komt. 14) afgeven, ze hekelen

12

40 En zijn geen bloem-cieraet, maor van het beste graen. Wie mist\'er dan van bey¹? Ghy noemtse Koren-bloemen; Maer ick sal haer met reclit, tie jG/o«nwaïi\'iA\'oren noemen, De keest \'-\' van uwen geest, het pant van U verstant; Dat noyt had sijns gelijck in \'t Vrye Ncderlant.

C. Boey

Op de Nedcrlantsehe Gedichtcu van den Hecrc

CONSTANTYN HUYGENS,

b1ddeb, heek van zuïltchem, enz.

Siet hier een rijeken oogst van ongemeene vruchten Van Iluygens hooge Geest, die hier in E.ymen spreekt: Een wer\'ek dat sell\'s het puyek der Dieht\'ren sal doen such-Om dat sy hier in sien wat haer noeh al ontbreeckt. (ten,

D Hier leostmen zerp ⁴ en zout, en wel gekruyde reden:

Hier is geen Vrouwe-kost^E, geen blom ot kinder-pap: Maer spijs van hooge smaeek, gescherpt door aerdighedec. En over al gespeckt met Kunst en Wetenschap.

Hier is geen overschot, geen lappen noch geen leuren¹¹; 10 Hier is een Werck dat wel behaeght\' is en bescl aeft; Hier is geloutert Goud, oock na de grootste keuren⁸: Hier is een paert dat voor en achter vierkant draef\'t

Hier is een lijf te sien dat zeen wen heeft en spieren. En vast en onverwrickt op goede beenen staet, 15 En dat men nergens niet ¹⁰ siet waggelen of swieren quot;, Maer dat wel hecht en recht op sijne leden gaet;

Hier is een schoonen hof vol nyt-gelesen bloemen,

Elck bladt is hier een bed op \'t fraeyste uytperust Hier is al wat op reuck en schoonheit heeft te roemen; ^0 Hier tast hy nimmer mis die wat te plueken lust;

1\'. fl\'ie van ons heide heeft het mis? 2) pit. 3) Advocaat-fiscaal bij \'t IInC van Holland, als\'Psalmvertaler en Dichter van Latijnsclio verzon bekend, -t) zuur, scherp, hijtend. 5) zoete, flanwe l-ost. Cats had in con loldicbt voor Jiet Costelick Mat Hnygens gedichten manneTcoU genoemd. 6) lorren. 7) omheind, verzorgd. 8) van het heste allooi. 9) op wiens draf niets aan te merken is. 10) in \'t minst niet. 11) swauien, wankelen, 13) toc\'jcrced, versierd, *

13

Hier vindt het scherpst gehoor geen ongelijcke toonen; Hier eet men leckerny die dunne¹ tongen smaeekt;

Hier is Ambroos² voor luy die in den Hemel woonen; Hier voelt de ziel haer vreughd die aen het herte raeckt.

25 lek sie de Nijdt te been, ick hoor haer hondtje keften ³: Jan seyt, \'t is my te hoogh: ïrijn kan het niet verstaen, Klaes klaeght dat hy den sin somwijlen niet kar; treffen, En dattor dingen zijn waer nae hy dient te slaen¹.

Maer Jan en Trijn en Klaes, ghy moet het my vergeven, 30 \'t Gebreck is by sells daer ^r\' ghy hier over klaeght: By Flacons quot; wert van ouds dien Dichter hooghst verheven Die van siju Lesers maer den minsten hoop behaeght.

Uw hoofden zijn te kleyn om dit te kunnen laeten ⁴. Al spreekt dees Dichter klaer, het komt u daer van daon; 35 Waerom uw hersenen hem niet en kunnen vaeten⁵. Dat boven hot geme3^rn sijn spitse vonden⁰ gaen.

Hier wert een man vereischt dien \'t niet en moet verdrieten Dat hy somwijlen weer herkaeuwe dat hy at:

Die \'t leest en wederleest, sal vinden en quot;genieten \'i0 Yet goeds dat hy in \'t eerst noch niet gemerekt en had.

\'t Gaet met der Dicht\'ren werek als met de schilderyen. Het een wil zijn gesieu van venquot; en uyterhand quot;^gt;. Het ander van nae by. Wat dagh en oogh wil lijen Schroomt voor het oordeel niet van kenders¹¹ met verstandt.

45 Ick wil der Dicht\'ren geen\' haer eer noch loon ontseggen, Maer soo ick met verlof magh seggen wat iek meen, Soo moetmen Zuylichem de hooghste prijs toeleggen, In sulekpn Land-juweel ¹³ is hy de Monster-steen ^I3.

J. Westerbaen ¹⁴,

¹

fijne, kieskeurige. 2) amhrozljn, de bekende godenspijs. 3) men

²

spreekt wel figuurlijk van het blaffen van den Nijd 4) raden, 5) waar.

³

0) iloratius Flaccus\', de bekende Latijnsclie lierdichter. 7) heryen. 8) vat

⁴

eermetaal bij den wedstrijd der Kederijkerskamers, later die wedstrijd

⁵

zelf. Hier eerekroon. 13) het keurgesteente 14) Do bekende dichter en

14

Aen den Edelen Hoogh-geleerden Jleere CONSTANTYN HUYGENS,

R1DDEE, HEERE VAN ZUYLICHEM, ZEELHEM, ENZ. 30

Op sijne Kijin-werken.

Aen d\'ingangh van den wegh naar d\'Eliseésche velden¹, Vond een Troyacnschen Held ² een boom (naer d\' oude mei- ^ Daer onder ander loof een gouden tack op groeyt, den) En flucks een ander wast als die wert afgesnoeyt.

5 Uw geest is dese stam, u rijcke geestigheden

De Telgen, die staegh d\' een in \'sanders plaetse treden, (Soo waerd als \'t fijnste goud) 0 brave Constantijn, ^

Waer van uw\' sinnen, rijck, en altijd swanger zijn. Uw\' jonge vryerschap droegh vroegh van dese vruchten, 40 Die \'t gantsche vrysterschap van \'t Haeghje deden suchten. De Teems³ gevoeld\' haer kracht, en d\'Amstel ginghniet.

(vry S

En \'k loof\'men voelt het noch aen Schreyers-hoeck en \'t Y.

Doen volghde rijper vrucht in uwe rijper jaren.

Doe \'tnut en \'t noodigh haer met wijsheit gingen paren; 15 Doe Ereedryck \'\' u gebruyckt\' als sijne rechterhand. Tot voordeel van \'t gemeen en dienst van \'t Vaderland. Dan \'t viel uw geest noyt swaer, en uw gestolen stonden,

Door wackerheyt gevult⁴, en neerstigheit gevonden,

Beletten noyt uw\' plicht, al quaemt op \'t onversienst, 20 Uw\' geest stont altijd schrap⁵ tot\'sLandts en \'sMeesters

(dienst.

Noyt rusten uw vernuft, noyt was uw geest verlegen, Wanneerder iets geseyt was beter als geswegen,

En socht haer d\' ouderdom met suffen te verraen Geen sluymerende Geest en vondt hy oyt daer aen. 25 Dus was uw\'s levens loop tot aen uw \'grijse jaren, ^

Gewoon met ledigheit onledigheits te paren.

¹

het verhlijf der gelukzaligen in de onder icereld. 2) Aeneas. Zio Virg. B.

²

VI. 3gt; H hield in zijno jeugd menigmaal verblijf te Londen en dichtte of voltooide daar o. a Costelick Mal en Voorhout. 4, Ook te Amsterdam wer

³

den zijne gedichten vroegtijdig gewaardeerd o.a. door Hooft en „\'t salieh

⁴

lijk volgende te staan. 1) kant en klaar 8; werkzaamheid. Ook H. kan

⁵

van zich zelf getuigen, dat hij nooit minus otiosus was, dan in otio.

15

Dan dat dees\' leécheit no3\'t tot l«3-igheit verleidt Dat tuygen dese blaen vol wijse aerdigheit.

Ghy die dees rijcke schat van rijmen komt te lesen, 30 lek bid n loopt¹ soo niet; en wilt indachtigh wesen,

Dat hier wat anders schuylt als m\' uyterlijek vermoedt, \'tls wel erkauwens weert², soo proefje eerst het soet, En seght my, Leser, eens, wat keurje voor het beste.

X-Iet voorst\', of \'t middelste, of houje \'t met het leste? B5 \'t Ontvalt im\' nergens niet³, en alles watje leest. Dat heeft eenparigheit in schranderheit van geest. O Huygens gaf Natuur het lot van dese bladen Aen \'t sterfïelijcke deel daer ghy me zijt beladen,

Soo sagb men noyt vergaen \'t huys daer uw geest in schuilt: \'iO Dan hy en doet geen schae die met den Hemel ruylt.

J. VAN DER Bubgh⁴.

Spore⁵ voor den Edelen eu Gcsl rong-en Heere CHRISTIAEN HUYGENS,

ZONE VAN DEN HEERE VAN ZUYLTC11EM, ENZ.

Dat hy sijn Heer Vaders Gedichten het Licht gunne.

Zoon, vol Geest, die uwen Vader

Afbeelt, niet alleen in Print⁷,

Macr in Deught, en geest noch nader.

En sijn pen en goude int Nae sweeft, die des Vorsten blaGren,

In de Legers in het Hof,

Teekende⁸, een ry van jaeren. Met onsterffelijeke lof:

Die, in \'t midden van het woelen.

Ledig\' nuren⁹ stal, of vont.

Om den Dicht-lust friseh te koelen, üvt de Hoef-bron ¹⁰ met den mont

■\') ijlt, haast k 2) waard. 3) het behaagt mij overal. Vriend van Huygens, Hooft, Barlaeus en Brostorhnj\'sen; zie Korenhloemen III en TV bl. 104 en vlgg. 5) Aansporing (gt; do beroemde wiskundige. 7) Cliristi-aan had zijnen vader geportretteerd: zie bet volgende gedichtje. 8\' als geheimschrijver nl 9) Titel, waaronder Huygens\' eerste verzameling van gedichten, de Otia, later herdrukt zijn. 10) Hippocrcne, de bron, die door den hoefslag van het vleugelpaard Pegasus op den Helicon ontsprong.

45

15

If.

Het doorluchtigh nat te proeven,

Daer Apollo me vereert Die¹ sijn hulp en gunst behoeven,

Door wiens ² kracht men propheteert;

Christiaen, waerom verlangen BO

Wy soo langh naer \'teeuwigh werck Van U Vaders Dicht en Sangen, 20 In Apolloos Duytsehe Kerck⁸?

Waerom wil dees Zon niet klimmen

Die beneden d\' Oost-kim staet¹ ? B5

Helpt s\' eens Instigh op de kimmen,

Nae dien tragen ⁵ Dageraet.

25 Duysent, duysent Nachtegalen,

Rondom Hof-wijck⁰, en den Ilaegh, gy

Zullen \'tedel licht onthalen⁷.

Even vrolijck even graegh.

Laet ons hart niet langer quijnen 30 Om het nytstel van dit licht,

Dat ons Neërlandt wil beschijnen Met sijn Hemelsch aeugesicht.

Wy verwachten met gebeden Éenen Bloem-hof, milt van geur, 35 Eijck door sijn verscheydenheden,

Van gedaente en levend kleur⁸;

Een bancket voor keurige oogen, -p.

Een Musijck-feest voor \'t gehoor,

Als de ziel, om hoogh getogen, j-j

40 Naer de woleken vaert deur \'t oor.

5 St

Wy verwachten guide spreucken,

Aerdige spitsvondigheên, D

Lessen van geen Eeuw te kreucken ⁹;

Rede-Vormers van -t gemeen ^,0,

i,

titel v

1) Jicn, ilie 2) van hot nat, nl. 3) lt;1e Kederl. eanjberg. 4^ dus gereed moet tot don opgang- 5) langihtrig. 6) liet buiten van Huygens, to Voorburg, 4) de dat Itij in een gediclit bezongen hoeft. 1) hihaleii, beffroeten, rerwel- steene; l-ometi. 8) Kleur, vroeger ook onzijdig. 9) onwaar maken. ]0j rrtrwer.v ijgaandc van \'t verstand, onderwijzers van \'t volk. (j_ jjy

i

17

45 Gestoffeerde Galeryen

Vol van Kunst en Wetenschap; Tafereelen waert te vryen Honigh-korven soet van sap.

Die nu boecke-kamers soecken BO Vinden dan, in een Tresoor²,

In een eenigh boeck, vol boecken,

Wat s\'oyt sochten na en voor.

Al den Dicht-bergh in een Dichter,

Keur van stof, en keur van maet, D5 Kort of langer, swaer of lichter,

En gepast op yders staet.

Leefde uw Vader voor een ander.

Voor sijn lant, voor sich ten deel ,

Laet ons hooren, \'teen na \'tander, 60 Wat den Hollantsch\' Orpheus ⁴ speel\'

Onder Lind\', in Bosch, in Dreven,

Daer de beeck langhs d\' oevers streeft, Alle Sangers om hem sweven⁵.

Eer hem dus, dewijl⁶ hy leeft.

J. v. Vondel.

Op d\' Af-beeldinge van den

HEERE VAN ZUYL1CHEM,

DOOR SIJNEN ZOON CIIBISTIAEN HUÏQKNS GETEKENT.

De brave Zoon ontfingh van Godt en sijnen Vader

liet Wesen, en den Swier⁷, tot \'s Hemels prijs en eer. Dies voeght de danckbaerheit den Zoon, en niemant nader⁸. Dees schenckt den Vader nu door kunst het Wesen weêr. 5 Soo wordt dan Christiaen de Vader van sijn\' Vader, En Vader Constantijn de Zoon van sijnen Zoon. Dus tart de Kunst Natuur, men eerse met een Kroon.

J. V. Vondel.

; 1) beminnen, hewondeven. 2) Schat of Thesaurus was oen gowouo titel voor boeken; het tresoor of troortje eig juweeleu-kist. dit woord gereed moet ook bij voor een ander en bij voor zijn lant aangevuld worden, orbm-g, 4) de bekende zanger der oudheid, wiens muziek dieren, boomen en verwél- steenen tot luisteren dwong. 5) hierbij dient daer ~ iraer, uit den voor-onners ;ga;nideli regel herhaald. 6) terwijl. 7) aanzijn en gestaltenis. 8) eerder, meer. JC. Huygehb. — I. 2

i

18

Lauwer-krans,

Gepast o}) alle de luercken van den Ed: Heer CONSTANTIJN HUYGENS,

RIDDEB, HEER VAN 2UYLICHEM, ENZ.

üicht-baarster Calliqp¹, wilt ons u geest wat leenen, Nu ick een Hooft-Poët sijn goude Lof trompet;

Voldoe mijn Maaghdebee: ay dcop in Hypocrene ²Mijn ongesneden Schaft³, en schaaft haar wonder net.

5 \'k Bid heyligh mijn versoeck⁴ al is ons breyn benevelt, ümringelt³ soo het voeght met eene Man-kop-Kroon⁵, Bestier mijn geest en pen, dat geen van beyde reveld⁶; Herstel⁰ de schorre Lier; nu voeghdme een hooger toon.

O Ridder! leen uw oor een weynigh aan ons neuren, 10 Al is ons Vinger-tuck⁷ als uw niet afgericht:

En ons gedicht maar \'t swart in u volmaackte kleuren ^lü, Een nacht waarin uw Dicht gelijck een baacken licht.

Verwaardigh echter, dat ick magh u lof vertoonen, Hooft-Dichter onser eeuw, ö Hof-Zwaan ⁸ van ons Hof! 15 En uw volmaackt gedicht met Heyl\'ge Lauren kroonen. Uw wel-beploeght ¹² verstant geeft ons tot sullicx stof.

Op aard en souwer geen de Lauwer beter passen Als uw ¹³, 0 Fenix! neem in danck mijn maaghde-krans. Tot eer van \'tVaderlandt soo zijt ghy opgewassen, 20 Uw kennis die blinckt uyt gelijck de Sonne-glans.

Cathakina Questiers ¹¹.

¹

Calliope de muze der Dichtkunst; daarom Dichthaarster d. i. voort

²

brengster der gedichten genoemd 2) Zie boven, bl. 16, noot 1. 3) onver

³

sneden pen. 4) poging; hgd. versnelt. 5) omring het. 6) Ic.\'cms van maan

⁴

kop of papaver, die do Dichtervisioenen baart. 7) raaskalt, onzin praat.

⁵

bij uwe gedichten, gelijk het zwart bij de overige kleuren 11) Hof-zwaan

⁶

noemt zij H wijl hij en dichter en hoveling was. 12) ontwikkeld; vgl.

⁷

fr. cultivé. 13) U. Zooals men ziet, worden in dit ged.cht het voornw.

⁸

damsche dichteres, in 10(34 met 1. do Hoest gehuwd.

19

Op de Koren-bloemen van mijn lieer,

MIJN HEER VAN ZUYLICHEM, ENZ,

Aen den Leser.

Koren\', nytverkooren Bloemen,

Boven alle Bloem te roemen,

Boven \'t blanek, en het, gebloos Van de Lely, van de Roos,

Boven al d\'Angieren geurenquot;.

Boven alle ïulps colenren,

Daerom men wel altemet Kap en Keuvel¹ heeft verset:

Bloemen die Apolloos Hoven,

\'kLaet staen Eloraes Hof verdooven;

Bloemen van den Hof-wijeks Heer Daer Proserpina-¹ veel meer Op verslingert soude wesen.

Dan op Ennaes bloemen-lesen:

Bloemen daer om Proserpijn Geern noch eens ontschaeckt souw zijn,

Soo men haer in \'tander leven Daer de schoot vol van quam geven:

Bloemen van soo schoon gelaet Als den held\'ren daegeraet,

Daer hy d\'Eliseesche velden-¹¹ Vruchten niet en zijn te melden;

Bloemen die geen aerden-schoot Maer des Ridders hooft ons boodt; 2° \'tRidders hooft groen van Laurieren,

Die sijn grijse hooft vercieren:

Bloemen die Laurieren-krans Nu verduyst\'ren door haer glans:

Bloemen van Tijdts-snipper¹¹ uuren,

elf.

¹

L) (iiijeliefe)i. 3 kap en hovel, de juiste vorm voor wat men thans wel cii hotjel noemt. Deze regel is een toespeling op don dwazen tnipen-naiidel van de jaren 1636 en \'37. 4) Dochter vim Jnpiteren Ceres, gema

20

30 Die voel langer sullen duuren,

Dan des Hof-wijcks Heeren-hof¹;

Noch vervallen in het stof,

Noch verwekken door het hand\'Ien²Sullende \'t heelal door wand\'len,

33 Suilend\' Sonne-bloemen zijn,

En sich met sijn ³ Koets en schijn,

Wenden Oost en West-waert heenen,

Loopende met letter-beenen ^

Bloemen van geleert papier,

40 Onder maet-zangh van de Lier,

Be ver-Gode Lier, gebooren:

Bloemen klinckend\' in die ooren.

Die om haer wel te verstaen,

Aen geen plompaerts hooft en staen, ■iö Die³ men moet, als Midas⁴, groeten,

En als Esels met twee voeten:

Bloemen daer door Ceres⁵ \'toogh,

\'tllert van l\'luto licht bewoogh.

Om haer dochter niet t\' ontscnaecke i DO Soos\' een ruyckertje gingh maecken

Voor sijn neus, vol stanck en smoock⁶,

Soo hy daer maer eens aen roock :

Bloemen, daer de puyck-bloemisten \'t Geld noyt sullen aen verquisten⁷: 55 Bloemen vol van wetenschap.

Vol van Hipocrenes ¹⁰ sap: —

Kooren-bloemen suit ghy lesen,

Maer, ghy moet ¹¹ versekert wesen,

Soo ghy die, als ick, bevindt,

CO Dat sy\'zijn een Labyrinth ¹².

Die sal u door \'t soet vermeyen.

Om den Tuyn en Dool-Hof ley en.

Schoon ghyquot;voor en midden leest,

¹

Huygous* Buiten, aan do Vliet, onder Voorburg 2) hunteeren, dooi

²

plompaerts, nl. li) Koning van Phrygiö, wien Apollo ezelsooren gaf,

³

7; zie boven vs M 8 Versta: die wegens zijn verblijf iu de hel of onder

⁴

wereld vol stank en smook is. 9 te onrecht besteden 10) Zie boven, bt.

⁵

16, 1. 11) moofft .li\' Eon groot gebouw in Egypte met £000 kamers, op

⁶

last van Psammetichus gebouwd ; een dergelijk bevond zich to Greta,

⁷

het work van Dedalus. Dit laatste is bedoeld.

21

En aen \'teynd\' al zijt geweest, 05 Sal geen Ariadnes ¹ draetje

U van \'t een \'t ander blaetje Soo af-trecken, dat ghy niet U daer in verstrickt en siet.

Luystert: leest die Inyster- -bloemen, 7U Koren-bloemen, daer men, hoemen

Leest, her-leest, nu weêr, dan wéér.

Door \'t uyt-losen nimmermeer.

Nimmermeer versaedt sal wesen,

Sy zijn al te uyt-gelesen

Henrick Bruno ².

Op de Af-beeldiiiglt van den Edel Gestreng en Jleer CONSTANTIJN HUYGENS,

RIDDER, HEER VAN ZUYLTCHEM, MON1KE-LANT ^r,J ZEKLHEM, KNZ.

Dus maelt men Zuylichem, de Son der Hoofsche lichten, Maar \'t breyn wort niet vertoont dan door sijn Fenix-veer, Mint Nazoquot;^i;, stryt Virgiel³, lacht Plantas ⁴, reist Homeer⁵, Wat elck besonder dicht weet hy alleen te dichten; DeWijsheit maackt sich door haar eyhen deught vermaart: Soo wort sijn Ridderschap ^,0, noch Lauwer-krans, door

(\'t swaart

BevochtenJ¹, maar door \'t spits van sijn geleerde schachten: Een schrandre pen verdient niet min ⁱ■-^, dan Helde-krachten.

Jan Vos ^,3.

¹

Dochter van Minos, wolke aan Theseus een drank en een klu

²

zonen en later Rector te Hoorn; als Lat. en Holl. dichter bekend.

³

dicht, de ulEneis. 8 Plautus, Lat. blijspeldichter. 9) in zijne Odyssea. 10) Zie bl. 10. 11) door strijd verkregen; vgl. hgd. erfochten. 12) is niet

⁴

minder verdienstelijk. 13) Do Amsterdamsche tooneeldichter en glaze-

⁵

maker.

22

K1 i ii c k e r t.

]);ier zijn veel Constenaers die Hollandts-boesem baerde, Maer Iluygms overtreft hun al meest met sijn Luyt; Gelijck een Kooren-bloem steeckt tot¹ het Kooren uyt, Hij spandt de Kroon, en sijn Gedichten zijn in wacrde. 5 I)e soon van Maja², Boo der Goon, sagh die vermaerde l\'uj-ck dichters schriften, en sey, wat of dit beduyt? Dces een singt scheller als Appolloos schelle fluyt, Daer aen ³ der Musen Key haer soete keeltje paei-de; Dees eer schrijf ick hem toe en wei-verdiende lof lu Ter eeren van sijn Thuyn en Kooren-bloemen Hof, Den Heer van Zuylichem moet Heer der Lier gekroont zijn. Doen nam hy van Apoll de Lier en Gyther af,

Die hy aen Constantijn, een Geest der Geesten⁴, gaf, Hy most met dese vrucht van Kooren-bloem beloont zijn.

Hexwcüs Nierop.

Op dc Wercken van den Edelen en hoog-geleerden Ileere CONSTANTIJN HUYGENS,

riudkb, iieebe van zuylichem, enz.

Die llnygcns guide pen gespitstquot; op Rijm en Vaers,

Pen daer oyt alle pen de kroon voor heeft gestreken, Maer glans te geven droomt met hoogh van haer te spreken \', Is (dunckt mijj \'t lot wel waert des Griekschen Kedenaers, 5 Die Hercles prijsende met veel verwaent gebaers,

Wiert van den stoel geboent en van gehoor versteken⁸; En magh met dubbel recht by snlcken zijn verleken.

Die \'t Son-licht maelt met kool, of toe-licht⁰ met een kaers. Een werck soo noodeloos wil ick dan laten leggen, ■10 En niet een woort tot prijs van Hnygens rijmen seggcn. Gebrcckelijcke waer dient door wat toys ¹⁰ verbloemt: Men magh ¹¹ eens anders Dicht blancketten en verlichten ¹² Met woord-rijck lot-gespreck; maer die van JbnjijmsDichten — Verwonderende ¹³ swijght, heeft hooghst van hun geroemt.

I. De Deckeu quot;.

¹

7*«, hij. 2) Merciirius. 3) waaraan. 4) een vernuft van de allereersie

²

yrootte. 5) Versta: de Korenhloemen brachten H. als vrucht (belooning)

³

(ie Lier en de Cyther van Apollo. 6\' gescherpt. 7) groot sprelren, roemen -

⁴

8j de oude en echte vorm voor verstoken. 9) hijlicht. 10) opschil\'. 11 kan.

23

Op deselve.

Noch eens op \'t nieuws, goed-Dichts-gesimlen Eens all\' de vuyle vodden nyt¹;

Hier is het recht beleid te vinden Hoe dat men Rijm op Keden sliiyt»; 5 Kondt ghy \'t geheim eens ondertasten ²Hoe \'top sijn Zuyliehems^r\' toegaet,

\'kWed dat ghy borstelen en quasten Te kort soudt komen, om al \'tquaed. Al \'t mis-gerijmde deur te strijcken,

•10 J)aer uwe kindslieit heeft gedacht De Wereld mede te verrijcken.

Versiet u van een\' nieuwe schacht,

En snijtse ua do sne van dese⁰,

Soo stijf, soo snel, soo hel, soo fijn;

15 Daer sai haest Dicht te lesen wese.

Dat waerdigh sal om\' lesen zijn.

Quidam.

Op de Koreii-bloemcu:

Xcdcrlantsclie Gedichten van den Hecre Tan Zuilichem, enz.

Hier rijst de Sang-kunst in den top.

De Sang-bergh⁸ self\'s veel hooger op;

Men twijttelt, of\' Apol sijn snaren Sou durven met den Ridder paren;

a Dit \'svast, hier paart» in oenen Man Al wat een Dichter maken kan.

Wiens dicht ¹⁰ geschept uyt Echte vlieten.

Geen eeuw de verw sal doen verschieten.

Slaat, Leser, \'tOcgh op dese blaan,

quot;10 En laat daar op uw\' aandacht gaan,

¹

kenende lorren. 3l hoe men DiehtVnnst en ijezond verstand kan doen

²

samengaan 4i doorgronden. 5} hij Ifin/gens. ti) van Huygons, nl. 7) thans

24

En segt gy niet, in dese bloemen,

Is al wat waardich is te roemen?

De bloem, de room, het mergh, het zap Van aardicheen, en wetenschap, 15 r)e kern, het pit (en noyt volpresen).

Van al dat ergens is te lesen?

Vernuft, en sin, en konst en taal,

Is in dit schrift, kort¹, altemaal.

Wat ziel voldeedt, wat Oogh en Ooren 20 Van Letterlieden kon bekooren.

En niemandt vrees te zijn versnelt², Als wies\'er onkruydt op dit velt.

Neen, \'t zijn gesonde Koren-airen,

Die nimmer Maagh of Hert beswaren. 25 Al seyden wy ³ tot Schrijvers lof.

Die vroom* wil zijn, besoeck ons Hof. Hij iwijfielt niet, die d\' eerste sangen Maar van sijn boeck heeft aangevangen Doch \'k laat het werek in sijn geheel. 30 De roem daar van was my te veel.

Licht poogde dat een beter veder,

Doch legt oock gy de pen vry neder Die al te ydelijck gelooft.

Dat gy, om dit vergoden ⁶ hooft 35 Een bladt, of Lovertjen soud hechten,

Schey uyt, schey uyt, verwaande en slechte⁶. Dit is een Man van wonderbeen.

En sal ick \'tseggen soo ick \'tmeen?

Dien Man sal niemand licht volprijsen 40 \'t Zij dat men sagh de dooden rijsen

Van hun doodtbussen, worm, en stof, De Catsen, lleinsen, rijck van lof, \'^v \' De Hoofden, Grooten, en Van Baerlen ⁷,

En soo d\'er meer noch sulcke paerlen 45 Nu blincken in de kerek van Eer⁸;

Doch alderbest sal desen Heer Met een penceel van soo veel talen

¹

kortom. Voor fdit woord moest eigenlijk; staan. 2) vergauwd,

²

verschalkt; waarschijnlijk toespeling op de Sneldichten. 3i Versta: al

³

praatten wij ook nog zoo, toch moet, enz. 4 wakker, rnjs. 5) goddelijk.

25

Sich selfs noch na liet leven malen.

Soo blijve dese Pofisy 50 Onsterffelijek, en in waardy,

Soo moete¹ noyt dees\' Inkt verbleken,

Soo lang men Uooms^a of Griecx sal spreken, Of eenigh ander konstigli woordt In heel Europa werdt gehoort,

55 Ja ergens letter ongeschonden In Boekery sal zijn gevonden.

Mij dunckt ick spreeck Orakel sang/i.

Wat Dicht versmolt, dit leefde langh;

De Hemel wil ons gunstigh geven GO Dat oock de Maker langh magh leven.

S. Simonidbs².

AEN DEN HEER VAN ZUILICHEM,

op den tweeden Drnk van sijn Edts Korenbloemen.

MonumenUm cere perennius*.

ü NeOrlants eeuwige eer, die ons in Neêrlantsch Diclit Laet hooren gantsch Europe in \'t puik van zoo veel talen, Zoo moet⁰ geen tael noch tijt un \' grooten naem bepalen. Als ik eerbiedighlijk my blint zie aen uw licht.

5 Mijn zang weide in uw\' lof: maer al de zangbergh zwicht En zwijght, of zweet vergeefs, verduistert door die stralen. Apellesquot; kunstpenseel kon Alexander malen,

Maer geen\' Apollo met zijn hemelsch aengezicht.

o ledigheit, vol werx\'! 0 eedle Korenbloemen! ■10 Geen graen is by uw denght op eenen dagh te noemen. Gy rijst alleen, gelijk de Eenix uit zijn vlam.

Een Maros wint het; en men vint geen twee Homeeren. Dies zal mijn Dicht u best, 0 Eenix Dichter, eeren. Als gy der Steden Stadt, uw stemmend n Amsterdam.

J. vollenhove ¹⁰.

¹

moge. 2) Latijn. 31 Simon Simonides, de bekende Haagsche pre

²

boven 1. 0 Do Grieksche schilder. 7 Zinspeling op don titel der Uitgave

26

Kliiickert op rtc veriuecnlerde ¹ Kooreu-blocmeii

VAN HEN EIEKRE

CONSTANTYN HUYGENS,

Ri n HER, II EE EE VAN ZUTLICHEM, ENZ.

Men spreeck\' my niet van Lcly off van Roos, Van Violet, oft lieffclijckor geuren;

Van Purperbrnyn oft\' amlre Tulps-coleuren, Die d\'allersnêoghste² Puyck Bloemist verkoos; 5 Men spreek\' my niet vanquot;\'t blanck en van \'tgehloos Van Hyacinth, Narciss\' oft\'and\'re keuren⁸. Die Proserpijn\' op Hennaquot; mochten beuren,

Want all die bloemcieraedjen sijn te broos.

Maer soo men my met bloemen will vermaecken, 10 Men geev\' mijn ooge bloemen voll van saecken. En saecken voll van Bloem, als Cokstaniijn, Wiens cnweêrgaedelijcke Kooren-bloemm lek boven d\'aller-edelste sail roemen Om dat het duerb\'re⁵ Wijsheyts Bloemen sijn.

Op (1 e selve.

Won eertijts Keyser Constantyn Door winst van Landt, van Stadt, van Slooten, Dien schoonen eernaem van den Gkooten, Die eenwighduerende zall zijn.

5 Soo magh men Huygens, sijn Gênant⁶,

(Wiens Vaerzen voll van wijse woorden Soo menigh Stadt en Landt bekoorden

Door soet geweldt van schoonen trant üock, om dit Puyck van Kooren-Blüemen, 1U Een staeltjen van sijn grooten Geest,

11 Dit gedicht is vervaardigd op do 2de uitgave der Koronbloémon 1072 en bevat blijkbaar oene toespeling op Bruno\'s lofdicht, bi. 19. 2) schranderste, geslepenste. van bloemen, nl.; dus puik van bloemgewassen. 4i of Knna, zie 1)1- 19, vs. 14 5J dnnrzanK. (i) Eig. yenan, naamgenoot. 7) uiaatslat/, riftlumis-

27

En wat¹ noch grooter is geweest, In zulcken grootcn Man te roemen, Wel Constant vn den Grooten noemen.

N o c li.

Waerom mocht d\'IIeer van Zuvlichem Dit Werck van soo veel konst en klem, Dit Werck soo schoon door een geweven. De naem van Kooren-bloemen geven ? 5 lek sie \'er wel een hoopen ⁰ blaen

Van veelerley coleuren staen;

Maer (is dit mangel³ oock te doemen?_) Ick zie\' er noch geen Blaeüwe ¹ Bloemen.

jS 0 c ll.

Indien dat Hüygeks Kooren-bloemen

Soo schoon, soo nut, soo swaer gelae\'n Van vruchten, noj\'t genoegh te roemen.

Op dees\' Papieren Acker staen,

Voor ellick die s\'er afl\'will lesen Wat moet sijn Kooren dan niet wezen!

J. Costius.

Op (leu Irwccileii druk quot; der Koi\'cnbloemen

Van den Edelen Gestrengen lieer KOXSTANTVN IIUYGENS,

KTDDER, 11 ERR VAN ZUYLICIIRM, EN/,. EERSTE ENDE PRESIDERENDE RAED VAN ZIJN IIOOGHEIT DEN HEERE l\'RINCE VAN ORAN.FKN, ENZ.

Wv zullen clan dien onwaerdeerbren schat,

Oj) nieuw verrijkt met keur van dicht-juweelen. De werrelt afgemaelt op yder blad,

¹

Voor wal dient om aangevuld. 2) hoop, vgl. Iigd. hanfen. 3) yehrelc.

28

We6r zien in \'t licht ? en in dien rijkdom deelen ! 5 De faem droeg lang den lof van Konstantijn Den aerdkloot om; zy leeft op alle tongen:

Van haer gewaegt de Tiber, ïeems, en Rijn\', En Seine, die van Hem voorby gezongen, Een vaster zwier van dichten heeft geleert¹. 10 Maer welk een land zou Huigens naem niet hooron, Die nooit genoeg gelezen, en geëert.

Spreekt overal gelijk een ingebooren».

Noch is dat voor zijn glory te gering,

Al zingt h}\' na elks wensch in alle taelen,

iö Al sraaekt² hy elk in zijn bespiegeling.

Het lust hem meê d\' aeloutheit t\' achterhaelen.

De Grieken nae te stappen op hun trant, En Martiael³ te wekken uit zijn asschen.

My dunkt ik zie de trekken van zijn hant, 2U Een snelheit⁴, en gedachten die hem passen.

Hier vloeit een zee van wijsheit overal.

Hier springt een bron met overvloet van straelen,

En bruischt gelijk een steile waterval,

Die \'t aengezicht der omgelege daelen 25 Opheldert, en den blijden akker voedt Met levend Kristallijn en Zilvre stroomen.

Hiet \'sNektar voor \'t aendachtige gemoet. Uit \'swerrelts mist ten Hemel ingenomen. O bloemprieel, zoo konstig geschakeert, 30 Hoe wenseh ik weêr uw perken in te treden! Het heugt u, hoe ik u heb gewaerdeert, En nedrig en verwondert aengebeden\'.

O Rijkdom van orakels, vol van geest. En Tinxtervier«, hoe zal de naneef hooren, 35 En hoe zal hy gelooven, die u leest,

Dat gy zijt in \'t gewoel van \'thof gebooren ?

In \'tbarnen van den krijg, en \'t oorlogsvelt, In \'t barsten van granaten en kortouwen In \'t dreigen van het Arrangons ¹⁰ gewelt,

¹

gepersonnifieerd \'2 H. was in briefwisseling met Fransclie dichters

²

Europeoscho talen zoo goed, dat hij zo sprak en schreef, als zijne moe

³

dertaal. 4 behaagt. 5 Latijnsche puntdichter. « Waarschijnlijk toespe

⁴

ling op de Sneldichtoi. li c/eëerd, (fchuldigd; vgl. Lat. adorare. S) gods

29

40 En menigmael in andere landsdouwen

üitheemsch, en ver van uw bekende lucht.

Noch komt gy u zoo heerelij k vertoonen,

En drijft zoo wijt op wieken van \'t gerucht¹, \'tGeen met onsterflijk\' eer uw dienst zal kroonen, 45 Dat zelf de Nijt, maer tot haer hertenleet En bittre smart, het kostelijke leven

Van Konstantijn moet achten wel besteet.

Al had hy niet als zulk een werk geschreven.

J. Anionides van dek Goes

¹

dc Faam. J) De bekende Zecuwucli-Amsterdamsclio dichter.

bibel-stof en gods-dienst.

Aan ^Ic ■lollVonw

MB J OFT\'™. SUS ANNE HOEFNAGLE

Wacrdste Moeder ■,

Poe wy kinders waren, ende buyten tijds op Spel oft _ Ledicheid vreesden betrapt te werden, wisten wy yet ern-stiehs voor de hand te houden², daer sich het ooghe van onse opsienders ten eersten op vernoegen mochte. balmen niet seggen dat ick hier verkinder ³, ende Ü.E. desen def-tifen ingangh ⁴ voorwende, om de reste mijner Ledig- ,₁₀ lieden ⁵ met een gunstigh vooroordeel verschoont te sien.\' Soo weinigh ongelijx sullen sy hehben die tmv aentijgen. dat ick het maer ten halven ontkennen derve. Ick spreke Jan voor de andere helft; ende voor soo veele de beste Wereld wijsheid, anders Zedentncht, selt boven de middel- ^ maet⁸ staet, ende oorspronx halven vryclen Hemel naerder dan de Acrde ghenaeckt, daghe oock L .3^. ooge ten op en doorsichte van meest alle de voordere * Oeffeninge die my de Ledige uren ¹⁰ besigh gemaeckt hebben. Mits dat u.i^. somtijds gelieve na dese beginsselen quot; om te sien, ende 20 daer uyt te besluyten, wat my hier of daer, noyt oolix , maer somwijlen vrolix ontvallen moghe zijn, dat U • soro-vuldige opvoeding in dit herte eenen grond ghelaten heelt, die, na het sijne Jeughd ontworstelt sal wesen, waer-schiinlicke vruchten belooft, die U.E. tuyterste berouw der lange moeyten en sorgen niet en sullen gedoogen te wedervaren. Dat geve U.E. te beleven Die des dagehx

gebeden wordt door , 7

U.E. gehoorsaemste Zone ü.

37

Biddaglis-Bodo.

den Oen October do loc xxiv ¹.

Sluytt clijne- Woleken niet², die boven dijne Woleken,

Ter hoede dijner Voleken,

Ter strafte sittest¹, Heer,

Der Voleken, die in ons vervolgen dijne eer.

De pijlen van ons hert, de sehiehtighste Gebeden³

Die wy van dus beneden

Doen stijgen tegen \'t steil⁰

Van dijn\' onsienliekheits onafgepeilde peil⁴.

Die Kalvren⁵ onser lipp en konnen niet gerakenquot;

Dijn\' Oore te genaken,

Ten zij dijn\' Oore dael\'

En onsen laflfen aem van mond ten Hemel hael\' ^lü,

Hael op den droeven galm van dijn\' verslagen kindren. Die meerderende mindren quot;,

En groeyende vergaen.

En voor dijn\' vierigheit, als Sneewe, niet en staen.

Wat sraooekt ⁶ er in \'t besluyt van dijn\' Voorsichtij;-Zijn \'t gisteren, zijn \'t heden, \' (heden ⁷?

Zijn \'t morgen, zijn \'t altijd

Nieuw\' roeden binnens hays, en buyten nieuw verwijt ⁸? Hoe onlanghs hebben wy de schadelieke slagen Van dijne voehte ¹³ plagen Ten halse toegevoelt;

¹

Wegens „de grousame sieckte der pestilentiequot; en „s war en oorlocb

²

t\'overvallen.quot; Zie Kist. Biddagshrieven II, bl. 128. 2) In zijne toespraken

³

du en daarmede in overeenstemming het bez. vnw. dijn Met juist in

⁴

dan konden de gebeden niet tot den hemel doordringen, -i Oude vorm

⁵

van den 2den pers. enkv. 5) de geboden worden schichthj genoemd we

⁶

smeult 13) voorzienigheden, raadsbesluiten. 14 hoon, schimp. 15) vochtig.

⁷

In Januari 1G24 had eene grooto overstrooming plaats ten gevolge van

⁸

de doorbraak van den Lekdijk. Zie Wagenaar, Dl. X. 480.

32

Hoe onlanghs hebben ons de vruchtbaerheit ontspoelt 25 De stroomen die ons dijn\'hand tot Grachten onser Vesten, Tot doornen ¹ onser Nesten Van eeuwigheit gestelt,

Nu tegen ons geroert, geruckt heeft, en gevelt²! Al hadden wy in \'t hoofd de Vloeden die ons qiiollen¹¹, 30 De Wateren, die swollen Tot over kant en kae,

Voldeden ons gebreck van tranen nergens nae^a.

Doe waren \'t Wateren. Nu hebst du \'t Vyer ³ ontboden; Nu sien wy niet als Boden 35 Van Broeder sn Verwant,

Van, hier een groeyend\'Vyer, van, daer een\'vollen brand: Maer Brand, maer ander Vyer; Vyer wateren te krachtigh, En mannen-macht te machtigh⁴;

Vyer, vyeriger dan Vyer,

40 Vyer, dat genadigh brandt daer\' \'t dry vernielt van vier.

\'VVaer Aerd\' en Locht⁸ dan vry! maer Locht en Aerde Dijn\' wrake helpen boeten, (moeten

Bei grouwelick, bei vuyl,

D\' eer ⁵ rondom smettèlick, en d\' ander\' niet als kuyl. 45 Soo sien wy onse Jeughd, den Bloessem onser krachten, Al bloeyende versmachten,

Soo sien wy \'tgrijse hoofd.

Den steun\'der kinderen, den kinderen ontrooft .

Waer heen, gestoorde God, waer wilst du \'t ende palen ¹⁰ . 50 Der onge-endequot; qualen?

Waer is die eerste dagh

Die ons doen hooren sal, daer is de laetste slagh?

Wy pleiten om geen recht, wy kennen meest deseeren. De lemten¹- en de sweeren,

55 Daer van de stanck alleen

Dijnquot; hulp en onsen nood gescheiden heeft van een ^,3; Wy weten, soo du wilst dijn\' Kekeningh sien sluyten,

¹

verdedigingsmiddelen, beschutting. 2) Foutief beeld; op wapenen,

²

maar niot óp stroomen toepasselijk 3) voor kwelden. 4) geenszins, bij

³

is de zoogenaamtle elementen. 9) d^Jeen do lucllt, d\'ander, (?ü aarde Meu

⁴

sta : eenen sclioidsmmir opgeworpen heeft tusschen uwe ontferming en

⁵

onzen nood.

.33

En, all\' ontfermen bnyten¹,

Dijn\' Rechten sien voldaen,

Soo hebst du hoe vollendtl^J noch niet begost² te slaen.

Maer slae dijn slincker Oogh op \'tooge van de Volcken, Die onse ad\'ren molcken³,

33oe dijn\' gerechte strafi

Hunn\' ongerechtigheit wel eer den tengel gaf.

Nu staen sy thien om een, nu worden wy verdondert⁴ ■ Met dusenden om hondert;

En wilst du noch \'t getal

Besnijden⁵ van de mans dat hun vermannen sal? 01 spaer de handen t\'huys \'^J, die buyten moeten wercken Ten bouwe dijner Kercken:

O! kort de handen t\'huys,

Die\'r\' overwinningh is \'tverwoesten van dijn buys.

Haer\' overtredingen gewogen tegen d\' onse, Het overwicht versionse ⁸:

Du bist gerechtig. Heer,

Maer van twee Sondaren waerom is \'t d\'eene meer?

Meer zijn sy \'t, die den schat van dijn\' bevolen Wetten Den hoeftigen ontsetten¹¹;

Meer zijn sy \'t, die bestaen,

De meesterlicke^ hand aen dijn Gebod te slaen;

Meer, die de voll verdienst van dijnen Eengeboren Ier meester helft versmooren quot;,

En roemen of¹² de schuld

Door haerquot;³ betalingen oock t\' over wierd vervult-Meer die het eenigh pad van Waerheit, Wegh, \'en Le-Atgodelick begeven, ° (■_ven u

En soecken, in den nood

Aen machteloos gebeent« het leven in de dood;

Die voor een\' stommen tack ¹⁸ ten grouwel nytgehonwen l)e knie, dijn maexsel, vouwen,

En d\' innerlicken plicht¹\'

Verplichten ^,b aen \'t begrip van \'t uyterlick gesicht;

meedoogenloos. 2) begonnen. 3) onsUoed aftaften, -open i) overdonderd, verpletterd. 5) heanoeien, verminderen.

den loiw dT n-Vⁱ⁾1gt;^gt;erslo»^dje, zou ze verslinden. 9) Versta; den LoUe den Bijhel onthanden ; wat volgt is oone diatribe tocen do

^^iUof^e^^,,^mee?teraChtWi \' \'\'⁰⁽quot;\' ^het Wootste gedeelte verdonderen. is ^Uh⁰.^f- \'Tr\\ ^eiy^el\'gt; ^v6rsta: goede mrken, verdiensten. U) Joh. 14. G.

ia! J S J l⁰quot;¹,\', ¹\':dienst naar geest en waarheid.

Ib vei hinden, hoepelen (beeldendienst),

c. uüygens. — i. ₀

34

Meer, die dijn Ilemel-recht van geven en vergeven Hun ¹ veinsen toegeschreven 95 En geven huns gelijck

Dat du den geveren suist weig\'ren in dijn Rijek²;

Meer, die het sondigh Vyer van ingeboren lusten. Die Leégheit-\' noyt en blusten.

Ontsteken in den dwangh 100 Van booser eenigheit³ dan \'s Werelds boost gedrangh; Meer zijn sy \'t, meer, en moest, die dy, hun grooten Doen sterven in hun voederquot;, ^Voeder,

Doen leven, naer den nood⁴.

En maken die \'t haer geeft haer dagelickse Brood. 105 Min zijn sy \'t, (sooder min ⁵ van misdaed voor dijn Dien \'t laeghste Min te hopgh is) (Oogh is.

Dien, buyten Menschen giss.

Dijn\' ongewrongen Wett der Zielen Kegel is;

Die d\' een medoogentliek den anderen die schatten 110 Ter herten helpen vatten,

Uyt die³, gemeener macht.

Die dwaesheit louteren die \'t Wereld-wijs quot;^J veracht; Die geerne, naer \'t gejioogh van wel doen en wel weten Onnutte knechten hecten,

115 En seggen, Een ⁶ voor all.

Of alle sonder Een versmachten in den vall;

Die, sonder ander\' hnlp ⁷ dan die de hulp alleen is. En met het Hert te vreén is.

Om \'t tweede leven gaen 120 By die ¹⁴ door d\'eerste dood, de tweede heeft voldaen; Die met gevouwen hand, maer meer gevouwen\' Zielen, Van binnen ¹⁵ voor dy knielen.

¹

Zich. 2) tnenekeml. NI. de vergiffenis dor zonden (bieclitl. 4 lediji-

²

(kloosterleven). Gï roedsel, spijs leer dor Transsubstantiatie . 7) naar

³

zijn van een minder in de zonde ; *t laeghsle min, do kioinste verkeerd-

⁴

vrije gebruik van den Bijbel bij de Hervormden. In bot volgende wordt

⁵

de bervormde leer tegenover de roomsclie gesteld. 10) Dcarnit uit dio

⁶

en er naar te handelen. 12) Christus, nl. 1 .\'i t)u.s zonder die der heili

⁷

gen. Uj Bij hem, die ^Christus nl.). 15; aanbidders naar geest en waarheid.

35

En soecken Hout nocli Goud¹Om dy te naerderen, die d\'Oorcn hebst gebouwt²; 125 Min zijn \'t, die, scluildenaers, den afslagh barer schulden Van dijn genadigh dulden Verwachten, en \'t verly ³

Verachten van de hand, die schuldigh is als sy;

Min, die, soo langh sy zijn, zijn willen dat sy moetenquot;, 130 En d\' eerste Sonde boeten In yeder een sijn^r\' werck.

En maken elck sijn hert sijn Klooster en sijn Kerck; Min, (dorst men \'t dencken, minst) die meest dijn\' kruys-En schricken te genaken, (sers laken

\'ISS- En spouwen op den mond

Die dag\'licks roemen derft van \'tspouwen in dijn\' wond⁴; Min emmers, die sich meest op dijne Min betrouwen, En offren, van berouwen,

Een\' hongerige Maegh,

¹⁴⁰ Daer dy de nucht\'ren aem in \'tsmeeken uyt behaegh\'⁵?

Behaeghde \'t dy dan oyt. in \'t midden onder \'tquijnen⁹ En \'t smeeken te verschijnen Van dry in dijncn Naem ^1C,

Hier sijn wy dusenden, en noch soo veel, te saem. 145 Stry voor de dusenden, die voor dijn\' eere strijden,

Help Israël ontlijden ¹¹,

En Babyion vergaen;

Slae op de dusenden die op dijn\' strijders slaen:

Maer slae hun oock in \'t Hert den Blixem dijner Wacrheit, 150 Verlichtse met de klaerheit Die onse Baken is;

Maeck van haer\' stegen ¹² steen een vleessiger Gewis Schepp Paulen onder haer, die Saulen willen heeten. En, vele, niet en weten 155 Hoe lakeloosen recht ¹⁴,

Hoe du verdedight wordst door David dijnen knecht. Oft, stacn sy eewelick in dijnen Doem voorschreven ¹³

¹

Kruis en heiligenheelden. 2) Dus zolf ook wel luisteren zult. Zio

²

Ps. G4. 0. 3) vergiffenis, vrijspraak. 4) D. i. met zonde beladen. 5) ieder-

³

eeiis, elks 6) Versta: de Roomsclien, die in het misoffer do offerande

⁴

Hervormden, met Jiahylon de Roomsclien bedoeld. 12) harden. 13) een

⁵

kneedbaar gemoed. 14) onberispelijk juist. 15) van te voren opgeschreven.

36

Om nemmermeer to leven,

Kuym¹ elders liet getal ■100 Dat dijn genadigli, komt, ten laetsten hooren sal:

Gelei den Leideren², die dijne Waerheit leiden,

Uaer mensclion menschen weiden,

Daer menschen, in den schijn

Van menschen. min als mensch,en meer als heesten zijn •1G5 O! geev liet groej-en daer den welgeraektcn\' planten. Die dijne Panlen planten,

Kn dijn\' Apollos⁵ voort

Besproeven uyt de hron van dijn herbarend woord; Ka]) steënen uyt die Hots, die op den Hoeksteen sluyten, 170 Sny Christ\'nen uyt die kluyten⁰,

En gun ons ⁵t boden-brood ⁷ Van \'sLevens tijdingen gedragen in de dood:

Of Zion mogelick den voorspoed barer muren Ten loerequot; van haer\' Bnren 175 Soo sien besteeden moght,

Dat Israël van nieuws aen Juda werd\' verknocht». En beid\' aen ée\'nen Disch haar\' Zielen wilden spijsen.

Oh! sal de Sou noch rijsen Van soo gewenschten dagh,

180 Dat Juda dit belev\' en Israël helacch ¹⁰?

Geluckigh, soo sy rijst, die ² tuygen sullen wesen Van \'t lieflelicke wesen,

En sien de Woll het Schaep

Noch dreigen met den tand, noch stooren in den slaep; 185 Geluckigh, dien \'tgeluck ¹² geluckigh sal beklijven. Om erffelick te blijven Inborgers ¹³ van dijn\' Stadt.

lieer, maeeU bem aller één die dus voor allen bad.

¹

Verruim, verf/root. 2) ile lneraars, predikers van nw woord. 31 bij dc heidenen, die slaven houden en dus menselien als lastdieren gebruiken. 4) edel. 5; Hier vreemd te pas gebracht, waar van Evangeliepreai-Icing sprake is. 0) aarilklniteu, I,lompen. 7) loou S¹ lokaas. dat Jillo menschen in oen geloof voreenigd werden. 10) zich erover verhlijj/en .

²

zij, die. 12) Dit woord ontbreekt in de uitgave van 1072. 13) Ingezetenen. 14) een van allen. H. bedoelt zich zeiven.

37

Proeve, 01» \'1 begin der Elaclitcu Jeremiae.

(1822.)

Hoe sitt die Heilige, die prachtige, die schoone, Die Borger-machtige ^ die aller Steden Stadt,

Die aller Lai)den eer en Vorstelieke Kroone Verwoest, v er wed u w-lij kt haer\' hateren ter schatt\'-?

5 Hoe sitt sy, troosteloos¹ van die haer oyt beminden, Den langen droeven nacht haer\' wangen over-weent²? Hoe vindt sy om-end-om haer\' eertijdts trouwe vrinden In ontrouw afgesackt³, in ongevoel versteent?

Haer\' borgery ontvlucht haer\' onderslaefde⁴ mueren, 10 En Juda loopt om rust en vryigheits geniet Daer geen te vinden is; haer\' spijtige⁷ gebueren Betrappen haer te will⁸ in \'tnauw van haer verdriet.

Verdriet en eenigheit⁰ deckt Zions lege straten, Sy viert noch Autaer-dienst noch Tempel-leesten meer; 15 Haer\' Priesters sitten flauw ¹⁰, haer poorten staen verlaten, Haer\' maeghden uytgeweent verbitteren haer Secr ¹¹.

Sy siet sich ovef-heert van die sy placht te dwingen, Haer\' Vvanden in vrê (soo straft des Heeren arm Haer menigh ¹² sondigen) haer\' teere suvgelingen 20 Gevanckclick ontruckt der Moederen gekarm.

Der Dochter Zions glans is van liaer afgescheiden, Vervallen, en verplett; haer\' Vorsten overmant Gelijckcn \'t matte wild, dat niet en vindt te weiden. En vlieden sonder weer des overwinners hand. 25 Jerusalem herdenckt. in dese kommer-dagen, \'t Voorspoedige geniet ¹³ van haer\' verleden tijd.

Terwijl sy hulpeloos haer\' borgers siet verslagen,

Haer\' vyanden rondom ter spot sitt en ter spijt ¹⁴.

¹

hare ivangm\'t 5) weggeslopen. (V) Wij zouden zeggen overheerschte. 7) trot-

²

sche. S) achterhalen haar en hehhen haar tot hunnen wil. 9) eenzaamheid.

³

10) krachteloos, moedeloos. 11) maken haar (Zions) hartzeer nog bitterder,

⁴

12) menigvuldig. 13) omzetting voor (jenotvollen voorspoed. 14.) schimp.

38

Psalm 114.

(1619.)

Doe Israël vry uyt Egypten trock, De kinderen viuTJacob \'t sware jock Des vreemden volcks verlieten. God stelde sich in Juda prijs en eer, 5 Werd selvor Vorst, werd seiver Prins en lieer Van sijn\' Israëliten.

De Zee sagh \'taen, en vlood van stonden aen Te rufTEewaert, de stroomende Jordaen Wérd ruggelingh ¹ gedreven: 10 Daer werd gesieu de Kotsteen springen op

Gelijck een ram, daer sagh men Bergh en top

Als lammeren staen beven.

Wat wasser, Zee, dat ghy van stonden aen ïe rugge vloodt, ghy ^a, stroomende Jordaen 15 Werdt ruggelingh gedreven?

Wat sagh men u, Rotsteenen, springen op Gelijck een ram, wat had ghy, Bergh en top,

Als lammeren te heven?

Voor \'t aengesieht des Heeren die daar leett, 20 God Israels, die alles doet en geeft,

Moet heel de wereld schroomen.

Voor \'t aengesieht des wonderlieken Gods, Die uyt een steen die uyt een\' drooge Rots quot;Rivieren dede stroomen 3.

Schrift-matige ¹ Uitbreidingli

DEE

ARTYCKELEN ONSES GELOOFS.

(1619.)

I.

Ick ycluovc in God den Vader almachtiijh, Schepper des Hemels ende der Aerden.

Ick stelle mijn Geloof in eenen God, almachtigh, Van altijd, voor altijd, alleen, in alles- krachtig;

¹

terug, rugivaarts. 2) dat gij- 3^ Donk aan t gebeurde mot Mozcs in de woestijn. 4) overeenkomstig de H- Schrift.

39

Die alles wat om hoogh, om laegh is, leeft en sweeft, Aerd, Hemel, Mensch, en Beest, uyt niet geschapen heeft;

5 Dien \'topsicht¹ van al \'t gen\'ter Wereld wordt bedreven, Ten laster ² wordt ontseght, tor eeren toegeschreven. Die, wijs in goediglieit, goed in gerechtigheit,

Het goede selver doet, het quade self beleidt⁸.

Diens Woord de Rotsteen is, daer op wy moeten bouwen, lü Diens werck de Spiegel is, daer in wy Hem aenschouwen, Diens wonderlicke macht blijckt in het minste sier³. Diens Wil de reden is van alle Sijn bestier.

11.

En de in Jesmn Christum, sijnen eenigh-geboren Sone,

onsen ÏJeere.

Ick stelle mijn Geloof in \'t Lam, voor onse sonden Voor allen tijd geschickt⁵, ten vollen tijd\'⁰ gesonden; 15 Des Vaders éenigh\' Soon, daer van¹ der Woleken stem Getuygenisse gaf: Dit is Hy; hoort naer hem ⁸.

Het vlees geworden Woord, ons\'Heiland, ons\'Behoeder, Ons\' Priester, ons\' Propheet, ons\' Koningh, en ons\' Broeder, Den Christus langh belooft, den Jesus langh verwacht, 20 Den Hoecksteen Israels, van \'t meerendeel veracht;

\'t Voorseide⁴ Vrouwen-Zaed, de Wijsheit van den Vader, Den Mensch-geworden God, den God en Mensch te gader; God, om des Vaders toorn te boeten met geduld,

Mensch, om der menschen straf te dragen zonder schuld.

III.

Die ontfangen is van den Heiligen Geest, geboren uyt de Maeghd Maria.

25 Die, van den Geest ontfaen, die, uyt een\' Maeghd geboren. Het gen\' Hy had gemaeckt niet wilde sien verloren;

¹

toezicht, bestier. 2) )iiet laster, op lasterlijke wijze: zie vs. 8 3) he-

²

stiert. 4) zier, wormpje, fr. ciron; hetzelfde woord als in yeeu zier.

³

vun wien- Math 17- 5. 9) voorspelde.

⁴

5) beschikt, bestemd, besteld. 6) tooi de tijden vervuld waren. 7) waarvan^

40

Die, sender Moeder, God, die, somler Vader, Mensch¹, Vervulde \'s Moeders buyck, voldede \'eVaders wensch.

IV.

Dia geleden heeft onder Pontio Filafo, is geh-uyst, gestorven, ende begraven, nedergevaren ter Hellen.

Die, om ons voor te gaen in \'t strijden tegen \'t lijden, 30 Heeft, van de Wieg in \'t graf, in \'t lijden willen strijden; Die, om ons van den band der Duyvelen t\'ontslaen, Gelijck voor dieven-schuld², in banden wilde gaen.

Die, om alleen te zijn de grond van ons herleven³. Van \'t trouwste sijns gevolghs in t bangbste¹ wierd begeven; 35 Die, om de eerste Sond\' in d\'eersten Hof begaen,

Wierd laetst⁴ met eenen kus in eenen Hof verra\'cn.

Die, om ons voor quot;t Gerecht Sijns Vaders te verschoonen. Voor Mensehen Rechterstoel sich Mensche ging verthoonen: Die, als een Lam ter bank stil-swijgensquot; is gegaen, 40 Doe self de Rechter sprack: Wat heeft de Man misdaen ?

Die, om ons voor te doen bet kruyssen\' onser Leden, Des Kruys vervloeckte³ straf gewiliigh heeft geleden; Die, voor bet soete sap van een\' verboden Vrucht Een\' aengeboden Gal³ verdrietigh heeft besHcht ¹⁰.

45 Die, om ons d\' ouden mensch steeds af te leeren sterven, Door sijne diere Dood het leven heeft doen erven; Die, om te suyveren ons\' aller roode ¹¹ Sond,

Uyt Sijn\' geboorde ¹² heup bei Bloed en Water sond.

Die, om de Sabbatb-rust Sijns Vaders naer ¹³ te komen, 50 Dry dagen in Sijn Graf tot rusten heeft genomen; Die, om ons\' rekeningh in als ¹⁴ te sien betaelt, In \'tuyterste gevaer der Hellen ¹⁵ is gedaelt.

¹

Versta: Als God had Christus gocne moeder als ntensclt had hij

²

geonen vader. 2) tds haihle hij een diefstal hecfuun. 3i herhoorte, yeeste-

³

lijl-e wedergehoorte. 4) nl. ooyenhliV. 5) ten ftlotte: wgl. fr. fmatemcnt;

⁴

tijden. Si vloekwaardig, schandelijk. 9¹ gal en edik, bij do kruisiging.

41

V.

Ten derden dage weder opgestaan van den doodeh.

Die, om ons voor de Dood te leeren niet te vreesen, Is uyt der aerden schoot ten derden dagh\' verresen. 55 Die, d\'algemeenen schrickvan alles datter leeft,

Dood, Duyvel, Hel, veracht, verplett, verwonnen heeft.

VI.

Opgevaren ten Hemel, sitt ter rechter hand Gods des ahnachtigen Vaders.

Die, om des Hemels wegh den sijnen te bereiden, In lichaem en in Ziel ten Hemel is verscheiden Ter hoogheien¹ opgevoert, dacr de verheven Stand (iü Sijn\'s heerlickheits beduydt des Vaders rechter hand².

Van daer Hy (als een Vorst, die, naer \'t gehickigh strijden. Met giften allerhand den Volcke doet verblijden), Die³ hij van eenwigheit voor sijne heelt gekent,

Sijn\' gaven dagelicks genadigh over sendt.

VIL

Van daer hij komen sal om le oordeelen de levende en de doode.

65 Van daer Hy, op den dagh dien niemand sal ontloopen, Daer voor^s de boose vreest, Gods kinderen naerquot; hopen, • En ⁴ beid\' te wachten staet, van al dit groote Al⁸, Van levendigh\' en dood\' Hoogh-Rechter komen sal.

Als Water, Locht, en Aerd\'. sal grouwelen \'■gt; en beven, quot;70 Als beide Son en Maen, haer\' klaerheit sal begeven, Als Hemel sonder licht, als Sterren sonder schijn Des levendigen Gods voor-boden sullen zijn;

¹

terhand is onderwerp; vertieren stuud voorwerp. 4) llitn, tik\'. 5) waar

²

voor. 6) u-aar-naar. 7) Naar do oude woordvoeging: en die. 8) heet at.

³

0} huiveren.

⁴

rertrol-l-en. hccncieyiian. 2 oorspronkelijke vorm voor hooyte. 3) recJi-

Als een\' versclieklen¹ hand \'t kaf sal van \'t koren scheiden, Als een\' verscheiden ² stem \'tSchaep van den Bock sal leiden: 75 Komt mijn verkoren volck, besit uws Vaders erf.

Gaet uyt, vervloeckten hoop, in \'t eeuwige verderf.

VUL

lek geloove in den Heiligen Geest.

Ick stelle mijn Geloof in \'s Geestes heiligh\' wesen, Met³ -God, met-onbepaelt⁴, met-eeuwigh, met-gepresen, Des Soons, des Vaders Geest, Soon, Vader, beid\'gemeen, 80 De derde van de Dry, met Soon en Vader een.

Den Geest, die in \'t verdriet ons\' ziele doet verblijden, Den Geest, die ons vertroost in quot;s Salighmakers lijden. Den Geest, die in ons woont, in ons werkt, in ons leeft, Den Geest, die ons herbaert, en nieuwe herten geeft.

IX.

Ick geloove een\' heilige alqemeine Christelickc Kercke\\ de gemeenschap der Heiligen.

85 Ick houd\' en ick geloov\' een Kudd\' voor-uytverkoren^G, Een\' Bruyd, den Bruvdegom voor eeuwigh toe tehooren, Een\' alpemeene Kerck, de Wereld door verspreidt, Soo wijd als Oost en West, en \'teen van \'tander leit⁷.

Veel\' leden van een hoofd, veel\'kind ren van een\' Vader, 00 Verscheiden en verdeelt, en evenwel te gader;

Te gader in Geloof en waerheits eenigheit⁸,^

Te gader in den Geest, en Christen heiligheit.

X.

De vergevinge der sonde.

Ick houd\' en ick geloov\' het Goddelick erbarmen,

Daer door de Vader ons ontfanget in sij\'a\' armen,

lquot;) verschillend (doend). 2) verschillend (TdinVend). 3^ mede- (ooi) God. 4) niede-oneindiy. 5) neem aan. 6) voor allen uitcerhoren. 7) Versta: zoo ver liet Oosten en het Westen reikt en heide van elkander afliggen. 8) éénheid.

43

95 En ons der sonden schuld genadelick vergeeft,

Ter liefde van den Soon, die ons verbeden¹ heeft.

XI.

Opstandingh deses Vleeschs.

Ick wacht en ick geloov\' het opstaen deser Leden, \'t Verrijsen deses Vleeschs, naer dat het hier beneden Des Ileeren grooten Dagh - sal hebben ingewacht, 100 En weder met sijn\' ziel te samen zijn gebracht.

XII.

Ende een eeuwigh leven. Amen.

Ick hoop\' en ick geloov\' een onverganck\'lick Leven, Een\' rust, een\' heerlickheit ten hoogbsten top verheven. Een\' onbepaelde vreughd, een\' eeuwigh lichten dagh. Die oore noyt en hoord\' en ooge noyt en sagh¹¹;

•105 Voor honich-raed vol gals², voor Wereld-vreughd vol pla-Een\' wel-vaert sonder end, een stadigh wei-behagen, (gen. Dit gunn\' en geve my, en alle quot;\' die Hem vreest,

Dien lof ter eeuwen zy, God Vader, Soon, en Geest.

Des Hoeren ° twee Gebods-Tafeleu

mjtgebreidt tot vervotg/i op de Artijclcehn onses Geloofs ⁷.

(1619.)

Wel op dan, loggequot; Ziel, die de barmhertigheit Des altijd-goeden Gods onwaerdigh hebt verbreidt, Min waerdigh ondersoc\'.it hot wonder-Woord en daden Van die⁹ mv kruys op Hem minst waerdigh heeft geladen: 5 Keer weder in u selfs, en laet uw\' danckbaerheit De wederom-slagh ¹⁰ zijn van Sijne goedigheit.

\'t Wel seggen is een wind, die weinigh\' kan ontbreken ^u, Het Christelicke hert moet door het wei-doen spreken;

¹

voor ons vergiffenis rencorven heeft; thans verhult mon don ver-

²

6) In de Uitg. van 1025 VerlengJt (uitbreiding; der twee Gehotls-tafelen,

44

Waer\' liefde, waer\' Geloof te keuren naer den mond, 10 De boose deelden mé in quot;t salige Verbond.

De herten-kenner God, Diens Goddelicke stralen Tot in het binnenste van onse nieren dalen,

Die \'tal siet en doorsiet. Dien niemand oyt en sagh. Wordt ver van heel vernoeght door \'t uyterlick gewagh ¹. 15 \'tis, Heere! \'tis \'t gemoed, \'tis \'therte, \'t zijn de sinnen. Die Ghy proeft, die Ghy toetst, die Ghy besoeckt van bin-De vruchten Zijn u lief, daer Ghy de wortel siet, (nen. De wortel staat U aen, doch sonder vruchten niet. Die wortel is Geloov\', die vruchten heeten Wercken; 20 \'t Behaeght U, sonder \'t een op \'t ander niet te mercken ²,* Waer beide t\' samen gaen naer uwen wil en wensch Daer voertmen rechtelick den roem³ van Christen-mensch. Maer sal een yeder dan sijn\' eigen\' vruchten lesen⁴? Sal yeder eens vernuftquot; sijns levens richtsnoer wesen? 25 Sal d\' eere, sal de dienst van een\' oneindigh\' God Gebonden konnen zijn aen \'t menschelick gebod ?

Neen, luystert Vleesch en Bloed: de Schepper Die u \'t leven Ter eeren Sijnes naems, gemaeckt heeft en gegeven. De levendige God, Die \'t selver heeft geseit, 30 lek eische Bock noch Schaep, ick soeck gehoorsaemheit. Om Sijner knechten dienst, als Meester, te bepalen.

Gebied ons uyt Sijn\' hand Sijn\' eigen Wet te halen; Sit selver ⁷ in \'t Gerecht, roept Oost en West⁸ voor Hem, Hoort, Hemel, Aerde, hoort naer uwes Rechters stem. 35 Wel op dan, vlugge ziel⁹, dit zijn des Hemels Wetten, Daer u de Man naer \'t hert des Heeren ¹⁰ op leert letten. Die hy nu sprack, nu songh, die by by nacht en dagh Of in sijn herte droegh, of voor sijn\' oogen sagh;

Volght sijne stappen naer, keert herwaerts uw\'gedachten, 40 Laet dit uw\' dagh-werek zijn, besteed hierin uw\' nachten; Denckt yeder oogenblick verloren overbrocht ¹¹,

Die \'s Heeren wil en Wet niet hebbe nagedocht ¹²;

Tast in de wortel vry, houd nemmer op vf.n knagen, In \'t minste woord is meer als wijsheit te bejagen, 45 De minste letter spreeckt, de slechtste¹³ regel sluyt. De kleinste stippel heeft sijn Goddelick beduydt

¹

Versta: wordt volstrekt niet gepaaid mot uiterlijk gebaar. 2\') be

²

verstandy rede; hgd. vernnnff. 7) zelf. 8) de gansche aarde. 9) vgl. vs.

³

1. 10^ David. 11) doorgebracht. 12) overwogen. 13) eenvoudigste. 14) bQ-

⁴

diedeniSy beteelcenis.

45

Wech, deessem deser Aerd\', wecli, wijsheit van beneden, Wech, Menschen-mymerins:!!¹, onredelicke Reden,

Wech, Dool-hof sonder end, wech, kloecke sottigheit,

50 Scherpsinnige verdriet, en ydel\' ydellicit.

lek heb u langh genoegh geleent mijn\' groenste - jaren, lek hebbe langh genoegh getuymelt in uw baren, lek hebbe langh genoegh gewentelt in uw slijck;

Mijn herte wil om hoogh\' naer \'t eeuwigh\' eeuwelijek.

55 Mijn\' Penne sal voortaen om\'s Hemels Waarheit sweven ². Stuert hare jonge vlucht, Ghy Waerheit, Wegh,en Leven, Beleid haer domme³ kracht. 5Soo, heiligh, heiligh Heer, Soo zy U over al, en eewigh danck en eer.

Exodi XX. 1. Ende God sprach alle dese ivoor den.

Doe \'t moeyelick gevolgh ⁴ der Israëlsche scharen, (50 Door Zee, door wildernis, en \'t vreemdste wedervaren, (Doch onder \'s llecren hand. Die by baer dagh en nacht Sorghvuldelicken bleef, en selver hiel de wacht) Behouden was geracckt tot by de schorrequot; Sanden,

Daar Sinaï geberght de Woleken schijnt te vandenquot;: C5 d\' Onsterffelicke God, die wijsselick verstond

Hoe verre \'sMenschen wil van Sijner Wetten grond Verscheiden^ was en vreemd, hoe ver liet sondigh vallen Van \'teerste menschen-paer, Voor-ouders van ons allen, Van sijnen goeden aerd Sijn schepsel had gebracht, 70 Hoe erffelick verblind^y \'t nu sterffelick geslacht:

Om wederom van nieuws Sijn volck uen Hem te wennen. En Sijn\' gerechtigheit van nieuws te leeren kennen;

Slaet neder Sijn gesicht, send stemmen en geluyd.

Send Donder, Wolck en Vyer, als boden voor Hem uyt, 75 Daelt schrickelick¹⁰ ter hooghd op Sinai koude toppen, Stelt palen voor het volck, kiest twee beminde koppen. Twee Broeders in geslacht, die Sijne Majesteit Genaken sonder schrik: Roept ovcrluyd\', en scit:

¹

mensclielljke redengeving, philosophie. 2) niet, gelijk gowoonlijk,

²

streven. 4) onbeholpen. 5 lastige sleep, stoet. G droge. 1» bezoeken, naderen.

³

8) afgedwaald. 9) bij erfenis verblind, met overgeërfde blindheid ge-

⁴

dagen (erfzonde). 10) schril:- ontzagireJcl-end.

46

I.

2. Ick hen de Heer uw God, die u injt Egyptenland, uyt den dienstImijse geleid hebhe.

3. Ghy en suit geene andere Goden voor mijn aengesicht hebben.

Hoort, Israël, Ik-spreeck; lek Schepper, Heer,en Vader, 80 Van alle¹ datter leeft; God, Soon, en Geest te gader: De wonderlieke God, die \'t Water met het Vyer, Die d\'Aerde met de Loeht- vervulle, dwingh en stier: d\' Onsterffelieke God, \'t oneindelicke Wesen,

Vóór allen tijd geweest, noyt, nergens uyt geresen: 85 De verre-siende God, Die d\' allerlaeghsten hoeek.

Die \'t allerdiepste hert doorwandel en doorsoeck; De levendige God, Die \'t leven hebb\' gegeven.

Aan alle, dat ghy siet in ziel en lichaem leven: De schrickelieke God, die d\'ongereehtigheit 00 Besoeeke, wreeek, en straf tot in der eeuwigheit:

Die «solfer, peck en vlam naer mijnen wenck doe hooren. Die Sodoma verbrand, Gomorrha heb doen smooren, .Web smettelick vervuylt« Egyptens watervloed;

Heb alles watter swom doen sterven in sijn bloed; 95 Heb Luysen uit het stof der aerde doen verwecken; Heb Vorschen heel \'t gebied van Pharao doen decken; Heb menschen in haer huys, heb beesten op het veld. Met Hagel, Vyer, en Schorft, geslagen en gevelt; Heb van het overschot Sprinck-hanen doen versaden; 100 Heb dicke duysternis den lande doen beladen;

Heb d\' eerstgeboren vrucht van alle dat ick vond In ecnen nacht besocht² en doodelick gewondt.

Heb \'t grouwelicke heir van \'t boos Egyptens krachten ^fi, In \'t diepe van mijn\' Zee doen sincken en versmachten ⁷: 105 En alles, Israël, om u te sien gevrijt

Van slaverny, van spot, van my-verachters spijt»: De goedertieren God, Die noyt en ben gebleken Mijn voorversekert f woord te hebben ©verstreken ¹⁰; Die alles heb gedaen, en krachtigh aengewendt

¹

al, alles. 2) water, vuur, enz do vier lioofdclemonten. 3) do twoo

²

smoren. 8) //oo», schimp. D) vroeger gegeven. 10J doorgehaald, terug

110 Tot voorderingh\' ¹ mijns volcks naer \'t langh gewenschte Die t\'uwer sekerheit², in onbekende Landen (end:

By daegh een\' Wolcke dreef, by nacht een Vyer deed\' bran-Die d\' ongetoomde Zee, Die \'t grondeloose nat (den; Gedrooght heb en geschort^;l voor uwer voeten pad; 115 Die uw noods-hongeren ¹ met Quackelen versaeide³; De drooge Wilderuis met Manna-dauw besaeide;

Die, om in Raphidim te koelen uwen dorst.

Heb wateren geperst uyt Horebs steene korst;

Die, om uw\' ongemack in alles te verlichten,

120 Ueb Amaleckquot;, en meer voor Josua doen swichten.

Hoort, Israël, Mijn volck. Die ben ick. Die alleen Voor uwe Vaderen gesorght heb en gestre\'en.

Dies suit ghy My alleen voor uwen Vader houwen,

Voor uwen Heer en (jod, op My alleen betrouwen, 125 Beminnen My alleen van gantscher herten kracht:

Mijn\' eer. Mijn\' heerliekheit, Mijn\' Goddelicke macht Geen\' Goden netïens My, geen\' schepselen toeschrijven, Noyt weinigh, meer, ol\' meest bedencken ol\' bedrijven In vreughd, in tegenspoed, in vrolickheit, in pijn, 130 Daer in Mijn hooge recht verkortet⁷ moge zijn.

Der Toovenaren hulp en suit ghy voor Mijn\' oogen Tot waerheits ondersoeck beroepen⁸ noch gedoogen; De Waerheit beu Ick self; die verder gnet ot siet, Hn ken ick voor het Sehaep van Mijne Kudde niet. 135 is \'t arraoed\', is \'t verdriet, is \'t ballinghschap, zijn \'t plagen, Daer onder ghy versucht, My suit ghy \'t komen klagen; Is \'t wereldlick genoegh », is \'t welvaert, weelde, I\'eis, Daerom ghy zijt begaenkomt en doet my deu eis: Is \'t Liefde, Hoop, Geloof, zijn t geestclicke gaven, 1« Daer naer uw ziele dorst, bidt My, Ick salse laven;

Zijt ghy van hooger af gesoncken tot den val,

Seght altijd binncns herts, de Heere doet hot al:

Zijt ghy van uyt het slijck in heerliekheit geresen, De Heere neemt en geeft, de Heere zy gepresen; 145 Begeeft u niet tot rust. begint uw dagh-werek niet, U kom» ten sinnen in ^u: De Heere leeft, die \'t siet.

¹

hevonleriiHi, om het te ht\'engen tot. 2) veitifjheid. 3) opgetast als oen

²

mum\' van bcidu zijtlou). 4) omzotting voor hogt;iijey*itoolt;t. 5) rijmslialve

³

voor verz\'Kulile. 01 ile Amalulcietcn. 7) thans i-ef!:oyt. 8) inroepen. 9)

48

onder op der ^a,f^de» ,• _niet „och _en dientse niet, want ick 5. En bmjght u voor ^ ⁿ^^^lverigh d;_e de misdaed der kinderen, it in het derde ende vurde

^lidt %r^e\'tuZé^êit aan vele dasenden, der .ener die my\'lief hebben ende mijne Geboden houden.

T- ! 1 1 Miin\' Stem- We neb lek uwe ooren, ae^talU! ben,

KtnSe

Dies suit ghy Mijnen naem quot;H elena te bepalen.

In min noeh meerder stof aemeerüen^

De Sou en J^.i \'uèt \'t is \'t maecksel van Mijn\' hand; De Maen gelnck lek me , ^ ._{ck n}._{et t0 rapen;}

35 Uyt Water, Vvev, ot Loch _Hy heeft geschapen?

Hoe soud\' de ^^c^PP^_e^zgquot; met reden eerst verlicht?

Spreeckt, Mensehe. wie l_ „„handen in \'t gewicht.\'\'⁴

Zamp;^^^hASSSSSSSSi

^Aquot;^,v - quot;•

Wat kond ghy ^lev,^eren dat M ^ _bl^Jocken sonaer leven, Wat voo^Crbeeld^amp;sullen die \'van \'s ievens^ Gever, geven? 105 Siet, Israel, lek ^hen ^ ^f ® jüjner Knechten eerquot;; Groot, maehtigh en ^zelh⁰quot;^sr;_oXloos afgrijsen\'

Soo wie daer ^onderrj_i(t®_{ts s}._vi voorderen» of prijsen. Des Mv-ontstoolen plichts sai vuuiuoit , \' ,^

Soo wie daer onder u sal ^₀^t óf Land,

170 Voor \'t schoonste dat hy , doen raken,

STen sal iê

Hoequot;swaerUck^tj^ien toorn kan worden wederstaen:

1) geene. gecorUi; tegenst. wSSt

„ZZ Si ............. .. in voor

noch valt;. *• TCZilerL. 9) behoorlijk, o» gevoelige wyze

49

175 lek, Die der vaderen te wei-verdiende plagen In \'t vierde boose lid den Kinderen doe dragen:

lek, die Mijn\' goedigheit aen dusend Stammen\' bind\' Uesgenen, die Mijn Woord om Mijnentwil bemint.

III.

7. Olnj en snit den name des Tleeren mves] Gods niet te vergeefs oft Uchtvaerdeliclc gehruyeken. Want de Ileere en sal hem nieton-schulddigh houden noch ongestraft laten, die sijnen name misbruycht.

Al is het herte Mijn, al is \'t dat My van binnen 180 De reden met den Wil - bekennen en beminnen,

Soo eiseh lek doch vet meer by d\'ongeveinsden grond³, Daer aeu Mijn\' eere hanght: De Tonge met den Mond; Die sullen Mijnen naem in wei-gegronde ^ saken Haer uyterste versett⁶ en twijffel-scheiderquot; maken: 185 Die sullen \'t Jae en Neen van haer\' gerechtigheit\' Bevesten op den schriek van Mijn\' al-wetenheit⁸.

Daer tegen wil lek slaen en grouwelick besoeckenquot;, Die my op logen-tael onwaerdelick bevloecken ^,0: lek dreigo met den loon van d\' eeuwigh-leste Dood, WO Die haer op Mijnen naem beroepen sonder nood.

Die \'t lasterlicke woord der spotteren aenhooren,

En, oock onmachtigh niet en trachten te verstooren. Wil emmers Israël den name sijnes Gods,

Tot Mijner Vyanden verkleiningh\', spijt en trots 193 Groot maken in sijn hert en voor de Wereld spreken, Stof, oorsaeck, lijd, noch placts en kan hem niet ontbreken; Elck dael\' sich selven in; bedencke, door wat kracht d\' ünsienelicke Ziel in \'t Lichaem is gebracht, d\' Ontastelicke Geest, \'t ons\'.erffelick bewegen \'³,

200 Aan 3\'eder lid gemeen, in geen van all\' gelegen; Aenmercke tijd op tijd, beginne van den dagh.

Die by sagh aldereerst. die aldereerst hem sagh; Herdenck\' sijn\' groene jeuglid, besie sijn\' dorre jaren. Wat nu sijn\' Iiaeren zijn, wat doe sijn\' krachten waren; 205 Doorloope \'s Hemels rond, daer, netfens Son en Maen,

1) geslnchten, ff/esjtrote») uit deugene. 21 verstand en wil gezamenlijk, eenparig; wij zouden hier het werkw. in \'t enkelv. bezigen. 3) oprechte, gemoed. 4) helangrijk, wanneer er gromt, reden toe is. 5) verdediging. 6} beslisser van het twijfelachtige. 7) het al of niet recht hehben. 8) bevestigen door hij den ahvetenden tjod te zweren. 9) met plagen, nl. 10) die mij op onwaardige wijze tot getuige nemen hij hunne log entaal. 11) zelfs al ontbreekt het hun aan macht.12) sell imp en t rotsee ring .Vi) da ziel, die onsterfelijk is,quot;wordt als de bron van leven eu beweging dos lichaams beschouwd, e. Huyoens. — I. 4

50

Soo veele wegen schier als Sterre-lichten gaen; Aenschouwe \'sAYerelds kloot, dien twee verscheiden saken, Het Droojre met het Nat¹, tot eene ronde² maken,

Daer d\'Ebbe, daer de Vloed de Stranden op sijn\' maet³, 210 Of klimmende bespoelt. of sackende verlaet:

En late dan sijn hert door heen sijn segfren ⁴ blijcken, En segge: Groote God, wie isser rnvs gelijcken?

En roepe overluyd: Hoort, Goddelosen, hoort,

Wy vreesen noch uw\' Strop, noch uw Vyer, noch uw\' Moord, 215 Dit \'s onser aller hoop\', dit \'s Israels vertrouwen,

Het wit⁵ daer op wy sien, de grond daer op wy bouwen, Dit is Hy, om wiens naem uw\' banden en uw\' pijn Ons\' feesten, onse roem, ons\' eere sullen zijn.

Dus wil lek Mijnen naem in Israël sien sweeren,

220 Dus wil lek \'t laster-woord in lof-sangh sien verkeeren. Dus wil lek Mijne macht, Mijn\' wijsheit sonder grond ^ü Sien prijsen in \'t gemoed, sien voeren in den mond.

IV.

8. Zijt gedachtigh des Sabhath-daeghs dat ghy dien heilig et.

9. Ses dagen suit ghy arbeiden, ende alle uwe ic er eken doen.

10. Maer den sevensten dagh is de Sabbath des Ileeren uw es Gods: Dan suit ghy geenen arbeid doen, noch uw Sone, noch uwe Doe]der, noch uw Knecht, noch uwe JDienstmaeghd, noch uw Vee, noch de Vreemdeling die in uwe Stadt-poorten is.

11. Want in zes dagen heeft de lieere Hemel ende Aerde ge-maeckt, ende de Zee, ende al datter in is, ende hij rustede der. sevensten dagh: daerom segende de lieer den Sabbath-dagh, endi heilighde den selven.

Wilt ghy in \'s levens loop u selven niet verliesen; Volght Mijne gangen naer: Wie⁷ sal het Schepsel kiesen 225 Voor Stierman, voor beleid⁸, voor lood, voor water-pas. Dan Die hem heeft gemaeckt hetgen\' hij niet en was ? Om uyt een ydel Niet een Al-Om⁹ te verwecken. Om uyt de duysterheit het beter Licht te trecken, Om alles t overkle\'en met een\' gemeene Locht.

230 Die \'t Hooge van het Laegh\'¹⁰ voor altijd scheiden mocht\'

¹

Land en water. 2) rondheid, hol. 3) op gesetten tijd. hij regelmatig*

²

tusschenpoozen. 4) door zijn woorden heen- 5) doel. G) grondelooze, on

³

doorgrotidelijke. 7) tvien. 8) richtsnoer. 9) heelal. 10) heme\'- en aarde.

Om \'t Drooge van liet Nat¹ bescheidelick t\'ontkleveir-, Om d\'Aerde vrucht en Zaet gewilligh te doen geven. Om Jaer, Maend, Dagh en Uer, by Sterren, Son en Maen Een\' ongefeilden ² loop gestadigh te doen gaen,

235 Om \'t vlugge klein-gebeent³ de Locht te doen doorsnijden, \'t Geschubde Zee-gediert door \'t Water te doen glijden, Om \'t Kruypsel⁴ voeteloos, om \'t Vier-voet allerhand, Beid\' Elephant en Mier, te setten op het Land, Om \'tlaetste Meester-stuck, het Kort begrip van allen, 240 De kleine Wereld⁶, Mensch, naer Mijn goed welgevallen Te scheppen, als een Heer die \'t al beheerschen mocht\', 8es dagen heb lek daer vry-willigh in verwrocht⁷; Den sevenden gerust, gesegent en gepresen.

Voor eeuwigh t\' Mijner eer geheilight beeten⁸ wesen. 245 Ses dagen sal de span ⁹ van uwen arbeid zijn,

Ses dagen hooren u, de sevende is Mijn;

Dien suit ghy, Israël, voor Mijnen Sabbath kennen,

Daer suit ghy uwen Soon, uwquot; Dochter aen gewennen. Uw af-gesloofde Vee, uw\'Dienaer, Man of Meid.

250 Den vreemdelingh daer by, die t\' uwent binnen leit ¹⁰; Dien suit ghy aen Mijn Woord, aen Lofsangh en Gebeden, In Mijnen naem vergaert, Gods-dienstelick besteden; Versetten¹¹ \'s Werelds sorgh\', begeerlickheit en lust. Verheffen \'t trage hert naer d\' onbepaelde rust,

255 Naer \'t Sabbath sonder end: den genen toegeschreven ^ia. Die \'t Sabbath haers gemoeds Mijn\' goedheit overgeven. Die van het boose werek in ruste leggen ¹³ stil.

En maken Mijnen Geest den meester van haer\' wil.

V.

12. Ghy suit mv* Vader ende uwe Moeder eer en, op dat ghy lange lev et op der Aerden, ende dat het u wel gae in den lande, dat u de Heere God geven sal.

t Weerspannige gemoed en sal lek noyt verdragen, 2G0 In \'t sacht, gehoorsaem hert is alle Mijn behagen: Gehoorsaem suit ghy zijn den Wille, Keur ¹⁴ en Wet Van die lek over u als Hoofden heb gesett:

¹

Zie bl. 50. 1. 2) scheiden fmaken dat zij niet meer aan elkander

²

iverkty met arheid doorgehrucJit. 8\' bevolen te. 9) maat, duur. 10) ligt

³

(logeert). 11) ter zijde stellen. 12) voorheschikt. 13) zich afhouden van.

⁴

14) verkiezing, goedvinden.

52

Den Vader die u hoeft Leid\' Licliaem ende Leven Door Mijner handen kracht, veroorsaeckt¹ en gegeven, 265 De Moeder die u heeft gedragen en bekrocht-,

In levens-nood gebaert, in sorgen opgebroeht;

Plicht, eerbied en ontsagh suit ghy baer beide thooncn,

Hunn\' liefde t\' aller tijd bcleefdelick^a beloonen; «.

In band ¹ en ballinghschap, in overlast en pijn •270 Suit ghy baer eerste troost, en laetste hulpe zijn:

Den avond hares tijds, hunn\' swaere leste dagen Sal hun uw\' morgen-Son ten blijdsten⁵ helpen dragen;

Swijght nederigh, en lijdt, straft⁰ hare woorden niet,

In recht of ongelijck buyght onder haer gebied.

275 Der Landen Overheid en Wereldlicke machten,

Sal uwer yeder een ⁷ voor Mijn\' Gesantcn achten;

Sy sitten op den stoel die lek haer heb gestelt,

Ilaer Menschelick gebied is Goddelick geweld ⁸,

Des Vaders in sijn Huys, des Konings in sijn\' Landen. 280 De Wetten zijn mijn Woord, de Princen zijn mijn\'handen; Begeeft u onder haer (doch redelick ^ü) ontsagh,

Te loone suit ghy sien een\' langen levens dagh.

Te loone vol gelucks de voor-beloofde Kusten Van \'t rijeke Chanaan besitten en berusten ^ll1,

285 Te loone t\' aller end onendelick verheught

In \'tHemelsch Chanaan, de noyt begrepen vreughd.

VI.

13. G\'/iy en suit niet dooden.

Leeft in een\' even¹¹ rust met even Vriend¹² en Naesten, Verstout u niet sijn dood ontijdelick te haesten;

\'tls Mijn\' gelijckenis. Mijn maecksel en Mijn beeld,

230 Die van u noch in ziel noch lichaem niet en scheelt:

Schendt Mijne wereken niet: Mijn\' gramschap sal bostorten¹â€¢^, Die \'t minste menschenlid sal schaden of verkorten. Uw eisen vleesch en bloed behoort My eigen ¹¹ toe,

Staet My uw loven aen, wat zijt ghy \'t solver jioe?

205 lek stelle stervens uer, Wie salse niet verbeiden ?

Ick voege Ziel en Lijf, Wie salse derven scheiden?

1) ooi-zaak is van. 2) in \'t lijf (als in een krocht) verbonjrn gedragen ? ;j) op hetische, eerbiedige wijze. 4) slavernij 5 zoigt; genoegelijk mogelijk. 0) hediTt. critiseeri. 7) ieder uwer. 8) macht ran Godswege. 9) wanneer gt; het althans redelijk is. 10 Fig. voor eene gelukkige en vreedzame, aard-sche loophaan heVhen. 11) effen, ongestoorde. evennaaste. 13) zich. ¹

uitstorten over. li) in eigendom.

53

Sal lek een\' druppel bloeds ter aerde sien geraeckt In spijt en weder-wil¹ van Die ² hem heb gemaeckt ? Wee allen die de hand aen Mijne rechten steken; :i00 Uw onsehuid, Israël, sal lek. of niemand, wreken. My komt de wrake toe: Wee die sijn\' Broeder slaet, 01\' met de tonge quetst, ot metter herten haet.

VII.

14. Ghy en snit niet Echthreken.

Elck voege maet en staet naer sijn\' ontfangen\'krachten; Die sijn\' genegentheit³ kan dwingende verachten, 305 In woord en wereken kuysch, van herten onbesmett, Onthoude sijne jeughd van \'t Huwelickse bed,

Veel beter konnen My de kommerloose sinnen Dan \'t huys-besorghde⁴ hert believenen beminnen. Die niet ontgaen en kan den moeyelicken brand 310 Van \'t sondigh lusten-vyer, getroost\' sich in den band, Bepale sijnen lust, verplichtequot; sijn begeeren,

Sijn\' ziele te geval, en Mijn Gebod ter eeren.

Dit \'s d\'eeuwigh-echte knoop, \'t onbrekelick verbond, In Mijnen naem begost, in Mijne Wet gegrondt: 315 Vervloecket zy de Man die selver ⁷ sijn gedachten In sijnes Naesten bed oneerlick laet vernachten ; Vervloecket zy de Vrouw, die haren Kamer-raed⁸ Den minsten oogen-lonck in Overspel onslaet⁹.

VIII.

15. Ghy en suit niet stelen.

Laet yeder van de vrucht van sijn\' besweette jaren ¹⁰ 320 Het ongemoeyt besit, en vredelick bewaren. Der Menschen raeckter geen aen have by geval; Van Mijn\' rijck-milde¹¹ hand, van boven komt het al: Die \'t sijnen Broeder neemt, heeft My voor eerst¹² bestolen: Noyt bleve dievery voor Mijn gesicht verholen: 325 Wacht, strooper op het veld , wacht, Hoover onder \'triet, Ontgaet des Kechters hand ¹³, Mijn oogh ontloopt ghy niet;

¹

teyenwïl; ondanks. 2) Mij, die. 3) neiging, hartstocht. 4) met huise

²

lijke zorgen bezwaard. 5) behagen. 6) binde, legge aan banden- 7) zelfs,

³

ook maar. 8) onjuiste afl. voor kameraad. 9; ontsteelt, aan een ander

⁴

geeft. 10) arbeidsjaren, 11; Hgd. mildreich. 12) in de eerste plaats. 13;

54

Wacht, vrecke Woecker-dief, die op \' \'t oneerlick schrapen By dage niet en rust, by nacht vergeet te slapen:

Wacht, Schattoren Mijns volcks, die van der armen bloed 330 Onmenschelick versaedt uws herten overvloed:

lek houde rekeningh\' van al dat boos bedrijven.

Dat sal ick t\' sijner tijd voor Mijn Gericht beschrijven-\', En Mijn\' lanckmoedigheit. Mijn Goddelick verdragh ¹Vergelden ^J met den schrlck van sooveel swaerer slagh.

IX.

16. Ghy en suit geene valsche getuygenisse spreken tegen uwen Noesten.

335 Onwaerheit, achter-hoon =, twee-duydelicke« woorden Zijn grouwelen voor My, en geestelicke moorden. En meer als Dievery: Wie quetst sijn\' Broeder meer, Of die hem neemt sijn goed, of die hem steelt sijn\' eer? \'t Veelvoudigh Tongenblad en heb lek sonder reden 340 Veel korter \'niet getoomt dan \'s liehaems ander\' led^n; Meest alle zijn gepaert, dit siaeter maer alleen,

Gewortelt in het vleesch, besloten in het been.

Wel hem die sonder leed van Vrienden en Gebueren Soo sorgelicken lid kan dwingen en bestueren;

315 Die liever \'snaesten schand\' al swijgende bedeckt Dan yemands goeden naem al liegende bevleckt;

Dien vrienden, noch geschenck, noch vrees, noch hoop en Om tegen sijn gemoed bedriegelick te tuygen. (buygen, Schouwt logcn-tael. Mijn volck, ter liefde van uw\' God, 3D0 Die d\' achterklapper hoont, den logenaer bespott.

X.

17. Gli;/ en suit niet hegeeren uwes Naesten Uuys. Ghy en suit niet beqeeren uwes Naesten Wijfi noch sijnen ICnecht, noch sijn\' -L)ienstmcieghd, noch sijnen Osse, noch sijnen JLzel^ ncch eenigh dingh dat uw Nacste heeft.

Schijnheilig\' masker-deu^hd ⁷ en sal My niet bedriegen, Voor \'My en kan de mond het herte niet beliegen;

¹

hoid, die zich ouder het masker der deugd vermomt.

55

lek worde met den thoon van buyten niet gepaeit,

Daer \'t herte herwaerts treckt, enquot;\'t ooge derwaerts draeit. 355 Laet niemand op den glimp van buyten-wereken rusten, lek waehte¹ Wil noch daed, lek straf de boose Lusten: Wie \'sanders Huys of Beest, uyt gierigheit beweeght\'², Bedecktelick verwenscht³, heeft Dievery gepleeght: Wie sijn\' begeerlickheit in \'t minste heeft begeven 3G0 Tot \'s Naesten Wijf of Maeghd, heeft Overspel bedreven: Wie om« sijns Broeders dood, onredelick verstoort, Tot sijner wrake hoopt, is schuldigh aen een\' moord. Swieht, vleeschelick vernuft. Mijn wil zy uwe reden; Wie wilder tegen staen ? wie isser om t\'onvreden ? 3G5 Wie roepter mijn Gebod voor \'t menscheliek Gerecht? Ick-, de liechtveerdige, lek, Israël, lek, segh \'t.

Jae, Heere, \'t is Uw Woord, \'t zijn Uw\' beschreven Wetten, Daer naer wy Wil en daed verbonden⁰ zijn te setten; Daer van het minste punct onachtsaemlick gefaelt⁸ 370 d\' Onsterfielicko dood rechtvaerdelick behaelt\'.

Daer door de swacke ziel in één van all\' gevallen, In Uw\' gerechtigheit straf-schnldigh is van allen.

Maer suit Ghy dus en dus te rechte met ons gaen,

Waer is hy, groote God, die voor U sal bestaen? 375 Waer \'t Schepsel Uwer hand op d\' eerste leest⁸ gebleven. En hadden wy U, lieer, moetwilligh niet begeven, Wy dorsten opwaert sien: Daer waren krachten toen Om Uw Gebod door U in alles te voldoen.

Nu light dat groote Licht, die Engel-lijcke gaven 380 Door eenen¹¹ in ons al erfsondelick begraven;

Nu isser van den Mensch ter wereld geen vermaen ¹⁰ Die \'t goede kan, hoo doen ? ja, dencken, ja, verstaen. Self, Heere, daer Ghy werekt, daer Ghy het nieuwe leven In \'t wedersehapen hert van nieuws bestaet te geven, 385 Valt strijd en tegenstand, door een\' verscheiden¹¹ Wet Die tegen d\'Uwe stelt haer mogelick belet Waer zijn ons\' Vruchten dan? Waer zijn ons\'Offeranden? Wat sal een\' lege hand op Uwen Altaer branden?

¹

jfc wacht niet eens op. 2) hewogen. 3) tot het zijne tvenscht. 4) op.

²

5) verplicht. 6» overtreden. 7) na zich sleept. 8j in zijn eersten staat, vim

³

onschuld nl. 9) Adam nl. 10) nn is er geen mensch te noemen, te beden

56

Wat sal hy offeren, sijn\' Schepper te geval\'

390 Die alles schnldigh is, en niet en heeft met al? Dus komen wy van U, Genadigh Eischer, halen Soo veel Ghy van ons eischt; De middel om betalen Van dien¹ wy schuldigh zijn: Siet ons\' ellenden acn In Sijn\' onnosel\' wond\'. Die voor ons heeft voldaon; 395 Laet Sijn\' onschuldisheit voor onse schulden spreken, Laet Uwcs torens slagh op Sijn\' verdiensten breken, Laet sijn\' geleendequot;² straf en onverdiende pijn üp Uwen Altaer eens ons vollen otter zijn.

Soo sal Uw\' goedigheit om hoogh, om laege wesen 400 In eeuwen eeuwigheit geheilight en gepresen,

Soo Uw\' gerechtigheit den Volckeren bekent,

d\' Een\' onuytsprekelick, en d\' ander sonder END.

I1EYLIÜIIE DAGIIEN-\'.

Aen Vrouw Leouore Hellemans, Drostinne van Mnydcu

Wel-weergepaerde\' Wecw, door-deughdelicke Vrouw, Die soo voorsichtelick \'t pack van den eersten rouw Gelicht hebt, en geleght op de geleerde schoud\'ren Daer \'t wijse Hoofd s op staet dat noit en sal veroud\'ren; 5 Bevallige Drostin, die met een taey geduld

Mijn\' onmacht hebt geborght \'•gt;, en my mijn\' hooge schuld Van menigh bly gelagh en minnelick onthaelen. Genadelick gedooght met woorden te betaelen;

Reckt die lanckmoedigheit noch eene span-breed lit ; 10 Aenveerdt noch eens licht geld, geslagen op mijn\' Luyt,

¹

IV, 314, V. 6) P. C. Hoofts tweede echtgenooto\', vroeger weduwe Barte-lotti, uit Antwerpen. Zij oven als Hooft toonden zicli zeer ingenomen met deze opdracht. Zie Brieven IV, 167 en 315. 7) gelukkig weérgehnwde. 8) woordsp. met Hoofts naam. 9J uitstel gegeven.

²

ten welgevallen, tot genoegen van s. S. 2) thans onzijdig. 3) hem, wieu. 4) van anderen overgenomen. 5) In Jan. 1045 te Amsterdam ter perse

57

Ter goede rekeningh van danckbare voldoeningh.

Schoon ick mijn nyterste vermogen aen \'t voldoen hingh, \'t Voldoen en streckte niet¹. Nu neem ick \'t Nieuwe Jaer Behendelick te haet, en grijp \'t geval by \'t haer, 15 En ofier\' wat papiers, verguldt\'- met Heiligh\' Dagen; Om of² \'tu nooden moght tot langhsamer verdragen³. Wat is \'t? een hand vol rijms, een Moecksken in den sack, Een Bedelaers geschenck, een Geusen-Alraanackquot;. Een ding verseker ick: \'ten zijn geen\' logen-blad\'ren, 20 Noch boeren boerterij. \'t Is ernst; en uyt mijn ad\'ren Het binnenste geweld¹¹, soo verr haer swackte gact. \'t En is geen öterren-waen\'. Mevrouw, \'tis Hemel-praet; \'t Zijn tochten van mijn\' Ziel, die ick voorhenen « sende Naer \'t geen noyt oor en hoorde en ooge noyt en kende, 25 Noyt menschen\'hert begreep; gelijck een reis-baer s Ueer Sijii\' huyse-vesters ⁴ scbickt, mot krijtquot; en met geweer, liaer hy vernachten wil. Bevallen u haer\' plichten, Gebruycktse t\'uwen dienst. Mijn licht sal beter lichten, Soo ghy het waerdigh kent om mé tot üod te gaen. 30 \'t Is op soo goed weerom : soo s\' u niet aen en staan; Ick wacht \'er betere van uw\' bescheidentheden ¹³; Of wandelt ghy met my, of laet my met u treden:

d\'Ecr komt de Vrouwen toe: gaetvoor, en sleept my naer: \'k Wil geerne met u gaen naer \'t eewigh Niewe-Jaer.

NIEW JAER.

\'tls uyt. de leste Son gingh gisteren in Zee,

Getuyge van mijn jaer vol ongeregeltheden.

O dienquot; daer dusend jaer zijn als de dag van heden, Voor wien ick desen dagh mijn\' viiyle ziel ontklee 5 Van \'t smodderigh¹⁵ gewaed van veertigh jaer en twee. En dry\', en noch eens twee die ghy my hebt geleden;

¹

Versta: ofschoon ik 111 ij 11 uiterste best deed om U to voldoen, ik

²

H. D. 3) om te zien of. i) langer uitstel. 5) Een almanak in Onroomsclien

³

zin gedicht. 6) kracht. 7l astrologische voorspellingen, zooals gewoonlijk

⁴

dus hier bedoeld. Huygens was toen 47 jaren en 4 maanden oud.

58

Al vergh ick \'t dijn geiluld niet sondige gebeden,

Gunt my een schoonder pack dan ick\' er oyt aen dee.

In d\' eerste niewigheit sal\'t vleeseh en bloed wat prengen¹, En \'tpast baer moeyelick: maer ick betrouw Dijn\' hand; ■10 Die sal \'t my lichtelick wat ruymen en wat lengen.

Maeckt my maer op de reis van \'t eewigh Vaderland In dese wildernis een\' Dijner Israëlijten,

En laet dit niewe kleed mijn leven ² niet verslijten.

GOEDE VRYDAGil.

Wat let de Middagh-Son? hoe lust haer niet te hlincken? Is \'t Avond op den Noen³? Ten minsten, volle Maen, En, Sterren, haer gevolgh, hoe haest ghy \'t ondergaen⁴ ? Moet ghy ter halver baen van \'t koele Zee-nat drincken? 5 Neen, neen,ick sie \'t u aen, ghy voelt den moed ontsincken Voor \'t schandige Schavot, daer Sions docht\'ren staen En swijmen voor den sehrick van\'t heiligh,\'t Is voldaen⁵, En op den droogen Bergli in traenen gaen verdrinckan.

O, mijn voldoende God, vergeeft ghy my een woord? •10 \'t Voldaen» voldoet my niet, ten zy ghy my vermoordt En van mijn sclven scheurt, en brieselt\' de gewrichten

Van mijn\' verstockte Ziel, soo dat\'s haer\' weder-plichten Gedwee en morruw⁸ doe; soo dat ick haev en huys, En lijf en lust en tijd leer\' hangen aen dit Kruys.

PAESCHEN.

, Den Engel³ is voorby; de grouwelieke nacht Der eerst-geborenen is bloedeloos verstreken:

Ons\' deuren sijn verschoont; soo waren se bestreken Met heiligh Paeschen-bloed, dat d\'uytgelaten machc ¹⁰, 5 Die Pharaos kinderen en Pharao i\'onderbraclit,

Doorgaens verschrickelick quot;, verschrickt heeft voor het te-Wij zijn door \'t Koode Meer de slaverny ontweken, (ken.

¹

prcDtyeH, nijpen, ongemaTchelijlc zitten, 2) gedurende mijn geheel leven.

²

3) Men denkü aan do duisternis, die op het sterfuurt3uuri van Christus

³

plotseling inviel. 4) Versta: Volle maan en sterren, liaast Gij ten minste

⁴

niet liet onddrgaan. 5\' Woorden van Christus aan \'t kruis. 0) De vol¹

⁵

doening door Christus* dood. 7) verhrijselt. murw, zonder tegenstreven.

59

TEgyptcn buytens reicks³. Is alle dingh volbracht ? Is \'t Schip ter haven in? Och! midden in de baercn, 10 De baeren van ons Bloed-, veel holler dan dat Meer. Den Engel komt weerom, en \'t Vlammige geweer

Dreight nievven ondergangh. lieer, heet hem overvaercn³; Merckt onser herten deur, O Leew van Judas Stam¹, En leert ons tijdelick verschricken voor een Lam⁵.

HEME L V AERT.

O Wagen Israels met uwe Kuyter-knechten,

Waer voert ghy onsen Vorst? ö, aller swacken troost, Zijt ghy soo toeverlaet der genen die ghy koost⁽ⁱ?

Blijft ghy hun soo te hulp? verlaet ghy haer in \'t vechten, 5 Voorvechter van Dijn volck? werpt ghy se tot gerechten Den dwingelanden toe, gesoden en geroost,

Haer\' spieren uytgetanght⁷, haer\' ad\'ren uytgeoost s,

Haar\' zenuwen gesnerptop roosteren en tr echt en ¹⁰? O, Duyve ², siet om leegh; vlieght onse herten toe, 10 En rucktse voor Dijn aes ¹² uyt dese sterflickheden; En deelt de wereld mis, en laet haer niets beneden

Dan daer de leste pier sijn\' lusten in voldoe ¹³.

O die van nu af aen in \'t endeloose bly ¹¹ zijt,

Weest hier ¹⁵, en voert ons soo van nu af aen daer ghy zijt.

PINXTEREN.

Soo overdadigh is des Heeren milde hand:

Sijn\' sprekers ¹⁰ hadden hem \'t wei-spreken sien beloven Voor \'s Werelds machtige, noch stort hy haer van boven Elck sijn\' ontsteken ¹⁷ tongh en tael voor yeder land. 5 Waer toe het overschot van gaven allerhand?

Hy had de Hemelen sijn\' almacht leeren loven,

De dagh, de stomme nacht verkondight het den dooven. En al sijn maecksel¹⁸ spreeckt. Maer sonder grond en strand¹⁹

¹

hui ten he reik Her Egyptenaren. 2^ driften, hegeerlijkheid des vleesches. 3) voorhijgaan. 4) Christus. 5) het Lam Gods. G) van uw uitverkoren

²

volk. 1} met tangen uitgescheurd. 8i uitgeput, uitgezogen, lat exhaust us. 9) gesnerkt, gezengd. 10; treeft. 11) do ten homolvjirendo Christus. 12) als tot uw voedsel. 13^ Versta: Gun do wereld niet datgene, waarop zij aanspraak maakt, maar laat haar niets dan liet stoffelijk omhulsel der ziel- J4gt; eeuwige zaligheid. 15) kom tot ons. 10) apostelen. 17; vurig, bezield. IS; schepsel. 19/ zonder paal of perk, oneindig.

60

Zijn sijne wonderen, gelijck sijn\' vriendlickheden. •10 Heer, deelt gliy Tongen om? siet noch eens naar beneden, En deelt\' er my een\' toe die ]gt;y in my bevall\',

igt;ie niet en stamer\' daer de boose sullen beven, Die naer den doem ¹ verlang\' van dood en eeuwigh leven, Kn onbekommert zy wat sy daer seggen sal.

KERSMIS.

AI is de herbergh vol, al light Gods Soon in \'t hoy. Mijn\' Ziele magh\' er in, en wilt\' er by vernachten. Kom, vleeschelicke mensch. de vleeschige gedachten ²Zijn heden van verdienst: Daer schreidt wat in dit stroy, 5 Dat voor ons schre3^-on nil: daer al het ydel moy Van Koninginnen kraem voor stroy is by te achten. Daer light in dese krib, dat ons geloovigli wachten Voltijdelick ¹ vervuil\' en al ons leed verstroy\'.

God ligh \'er in ons vleesch; God, vaderloos op aeróe, lü God, moeder-loos by God; het mede-scheppend Woord; God, Vader van de Maeghd die hem ontfingh en baerde.

En nu te voele light, hier light\'\', en gaet niet voort. Mijn\' Ziele, maeckt een eind van d\'ongêrijmde Rijmen; Ons beste seggen waer ootmoedelick beswijmon.

DRY KONINGEN AVOND.

Waer is Gods eenigh Kind, dat ick \'taenbidden magh? O Wijsen, wijst my \'tpad. \'k zie dasend Sterren proncken; Maer geene die my leid\' als met verkeerde voncken: Ick sie de Leid-Ster niet daer op uw\' wijsheit sagh. 5 Terwijl ick opwaerts gaep, wat hoor ick voorgewaghquot;? Wal roept de wulpsche Stad, in weeld en wijn verdroncken. De Koningh drinckt\'? wegh, wegh, de Koningh heeft gc-En drinckende voldaen het bittere gelagh, (droncken, \'t Gelagh van Gal en Eeck, dat geenen mond en monden % 10 Daer geen\' keel tegen moght, van die daer kop en keel En Ziel en al verbeurt bekenden voor haer\' sonden.

¹

het oordeel, 2) de gedachten aan de vleeschwordinff \'nicnseh-wording\'- van Christus; zie vers 9. 3) kraambed. 4) nu de tijde vervuld sijn. 5) Hier lif/t.... (Dc rest van de gedachte is verzwegen). Q) be-

²

weffing, rumoer. 7) Uitroep bij het feestmaal op Driekoningendag, wanneer do door liet lot aangewezen Koning drinkt. Sj smaakte.

61

Nu treed ick. moedigli toe met all\' mijn\' wouden heelquot;. Komt, Wijsen. \'kweet liet part; al is het steil en verre, Ick vrees den Dool-wcgh niet,\'tKind solver is mijn\' Sterro.

SONDAGII.

Is \'t Sabbath-dagh, mijn Ziel, ofSondagh? geen van tween, De Sabbath¹ is voorby met sijne dienstbaerheden;

En de Son die ick siequot; scheen gisteren als heden:

Maer, die² ick niet en sie en schijnt niet soo se scheen. 5 Son, die ick niet en sie als docr mijn\' sonden heen, Soon Gods, die desendagh het aerdtrijck weer betreedden³, ITier als een Bruj\'degom ter loop-baen ingereden,

\'k Sie Sondagh sonder eind quot;\' door Dijne wonden hoen. \'t Zy dan oock Sondagh nu, men magh\'t Gods Soon-dagh

(noemen,

10 Ja, en Gods Soen-dagh toe. Maer, laet ick ons verdoemen ⁴, Waer ick van dryen gae, ick vind ons in de schuld.

God Son, God Söon, God Soen.lioe langhduert Dijn geduld? Hoe lange lijdt gliy, Heer, Dijn\'Soon-dagh, Soendagh, Son-

(dagh,

Ondanckbaerlick verspilt, verspeelt,verspelt inSond-dagh? \'s H E E R E N A V O N D M A E L.

Is \'tweer Dijn\' hooge Feest, en ick weer van de gasten ? Maer, Heer, het Bruylofts-kleed daer in ick lest verscheen Is over halver sleet⁸, jae \'ten gelijckt \'er geen:

En ick sit moedigh aen als of \'t my puntigh ¹⁰ pasten. 5 Hoe waer de wraeck besteedt soo gliy my nu verrasten, Bn uytter deure dreeft in \'t eeuwige geween!

Noch borght ghy my \'t gelagb ¹³, en, op Geloof alleen En wat boetveerdigheits, en laet mijn\' ziel niet vasten. Dit \'sdan \'t boetveerdigh her;, maer\'t veerdigh gaetniet

(veer:

lü \'t Is geen¹³ begonnen werek. Wanneer wil \'t boetigh¹¹ weson,

¹

erom, dat de Zondag de dag dor Verrijzenis is. 5) een eeuwigen feestdag.

²

6) verooydeelen. 7) veranderd (verkeerdelijk gespeld); d.w.z men doet,

³

ais of de Zondag, do dag dor Zonde was. 8) meer dan half sleet, ü) fier.

⁴

schuld. 13) on~. 14) boete doende.

fi2

Voor nu. voor gisteren, cn yoor den tijt naer desen,

Eens boetigh voor altoos; en wanneer wilt ghy \'t, Heer? Is \'taltijts weer op niews, en altijd weer op \'t ouwe? Oh, dat iny \'t hol¹ berouw eens endelick berouwe!

4/ iv quot; /» A 0 11 J 0 f f r o ii w

^v J- ÏESSELSCADE VISSCEli,

Met mijne Ileilige-Dagen.

J v quot;* Komt, Tessel, uyt de Mis, en uyt het misverstand²:

Jk weet een reenter pad naer. het beloofde Land. \\ Wy sullen onderweegh ook Brood en Wijn genieten :

Maer in ons\' o.igen maegh. Die maer brood eten siet, en Wijn drincken³, sterekt sijn hert niet anders van den geur, Dan of hy nuchteren voorby des Backers deur,

Voorby den kelder gingh. Men sal ons niet doen vasten Als vreemden; maer als weer en weergenoide⁴ gasten, Spijt onse vyanden, ter volle maeltijd aen,

10 Ten vollen Beker, dorst en honger doen verslaen. Wy sullen op de reis oock peisteren ⁵ en rusten. En houden lleiligh-dagh: maer niet in luye lusten: De rust sal spoedigh® zijn, en spoediger\'dan \'t gaen. En toepad ⁶ van den wegh: En altijd God voor aen, 15 Altijd de Ster in \'toog, niet die de Wijsen leidde,

Maer die te Bethlem rees; die uyt den Memel scheide, Om blinde pellegrims te lichten ⁸ van den grond Tot daer Sy, eewigh licht, voor alle eewen stond.

Lust u meer tijdverdrijfs in \'t reiscn ? \'t sal GodsWoord zijn. Ons Vaders Testament: dat dien die van geboort zijn Sijn\' echte kinderen met list verduystert werdt. Met laster werdt ontleght⁹. Die fackel van ons hert, Die leid-ster sal ons eerst ons\' Vader leeren kennen,

¹

ijdele. 2) de eerste lettergreep bevat oene woordspeling mot Mis.

²

3) Gelijk in de Mis, waar alleen de priester brood en wijn nnttigt.

³

4^ genoodigde. 5) de oudeen juiste vorm voor ons pleisteren. Ggt; Versta:

⁴

onze rust zal voortgang zijn, nl. op den weg ter eeuwige zaligheid.

⁵

7) hijweg. korter pad. 8) voor te lichten. 9^ op misdadige wijze onthouden;

⁶

gestaan.

fi3

Dan onse Moedor toe, en ons aen haer gewennen; 25 Maer naeckt en masker-loos, gelijck de Waerheit is, Ontliooment en ontPaept¹. Daer sullen wy \'t gewis, \'t OntwijfFelicke recht van veders erfdeel lesen,

En wat ons staet te doen, en wat ons voeght te vreesen. En waer do wyde Poort, en waer de nauwe gaet², 30 En hoe ver Libanus van Babilonien ³ éstaet.

Vindt ghy daer⁴ dan een blad, een woord, of eenen tittel. Een stippeltjen, dat maer uw achterdencken kittel\', En naer den Tiber^ ireck\' en Siloë schouwen^ doe: Van nu af segh ick u mijn vol berouwen toe, 35 En volgh u voet op voet naer Roomen, de gewijdde. En late Basel en Geneven op een\' zijde.

Vindt ghy daer twijfeligh yet dat ons nodigh schijn\' En niet van elders licht t\' ont-duysteren te zijn:

Ot\' vindt ghy daer een\' wenck daer door u dunck\' ons Vader 40 Sijn\' laetsten wil ontdoe\', en wijs\' ons op yet naeder By mensehen toegedicht⁵, die met ons sterven gaen. En, op het schoonst geset», niet als voor erven stacn; Of vindt ghy daer een woord dat onse Moedertaelen Voor God ontheilipe, en heet\' ons woorden haelen 45 Uyt lïoomens oude puyn, en Heidensch overschot ^I0, Om daer, en daer alleen, als in een hlind\'ling lot, Ons lofdicht, ons versoeck, ons\' danckspraeck in te voeren, En doen God lijden wat geen\' redelicke boeren Van ons te lijden staet, een\' Bedelaer genae 50 Te hooren eischen die sijn selven niet verstae:

Ot vindt ghy daer een\' spreuck, die ons meer Heiligheden Dan een\' te soecken leer\', en eischen van de leden De hulpe die het Hoofd alleenigh eischen hoort.

Alleen d\'ellendige belooft heeft op sijn woord ^11!; 55 Of vindt ghy daer een\'Maeghd daer yemand oyt voor buckte, Die oyt haer Hemelseh kind sijn\' eigen\' eer ontruckte, Die oyt het Koninghrijck als Koninghs moeder nam,

¹

van de dwalingen des Roomschen Fausdoms ontdaan. 2) weg; hgd.

²

gasse. Mot den Libanus is de Hervormde kerk; met Babiloniën de Katho

³

lieke kerk bedoeld 4» in Gods woord, de H. Schrift. 5^ ook hier is

⁴

weer met Tiber de R. leer, met Siloë de hervormde bedoeld G) schou

⁵

11 K. 12) in dezen zin is het Hoofd, dat in den vorigon regel datief is,

64

Om dat de Godlickheit door hacr ter aerde quam¹: Of vindt ghy daer een Beeld van yet dat Godt moght heeten, Van yet dat niet en moght, ter Majesteit geseten; Ter bede van Gods volek, ora dwers door hout of steen Te hooren, en voor God te brengen ons gestecn-: Of vindt ghy daer een\' Wet die ons een ander vasten ])an matigheit beval, en ons de maght toepasten ²Van veertigh dagen spijs onbeeringh, van een\' Dagh Die meer als andere den Vlees-dagh\'¹ heeten magh: Of vindt ghy daer een\' Les die ons verbie te leven Van onser handen werck, en een gekloostert leven Voor deughde-plichten³ steil\', die yeder sijn Gewis,

Sijn\' eigen nood-druft en sijns Broeders schnldigh is: Of vindt ghy daer een\' Keurquot; die \'tHeilige vereenen Van \'t echte Bedde-paer de kladde schijn\' te leenen⁷ Van onbesneden lust, en maeck my lloerckind.

Om dat mijns Vaders vleesch mijns Moeders heeft bemint; En duyde lasterlick mijns Salighmakers goedheit.

Om dat een\' Bruyloft-mael⁸ sijn\' mensch\'lickheit gevoedt

(heit,

Om dat hy niet en riep, Bruyd, Bruygom, siet op my,

\'tis beter dat de mensch op aerden eenigh zy:

Of vindt ghy daer een\' Vloeck den sweerer toegedreven,

Die sijn besworen woord, den ketter self gegeven,

Te wederroepen dwingh\', en Israël verklaegh\'

Om dat het Gabaon myneedeloos verdraegh\'⁹;

Of vindt ghy daer een Schat van onbevolen wercken,

Van overtolligh goed, daer uyt de rijcke kercken

Der armen schuld voldoen, daer door ghy vry en vlngh

Uw\' schouderen ontlaedt op uwes naesten rugh:

Daer uyt een sondigh mensch¹⁰ afgodelick verdeele

Dat uwe ziel verquick\' en haere wonden heele.

En vuile soo de maet van Gods verdiensten op,

Die sijn\' irehoorsaemheit vervulde tot den top:

Ofvihdt ghy daer een\'macht een\'schuldigh\'mensch gegeven,

Om sijnen mede-mensch de boete te vergeven

Die hy God schuldigh is, en seggen, mensch, gaat heen,

¹

doolt op den Maria-dienst. 2) doelt op do Kruisbooldeu. 3\' lust op-

²

schuppelijhe plichten. G) wet. 7) de vlek schijnt uan te wrijven. 8) te

³

•.)) oindut het niet meineedig wordt aan hel verdrug met (jubuon gesloten.

65

95

Eet visch, dry weken langh, ghy hebt genoegh geleen¹; Of vindt ghy daer wat Broods met een\' getapten Beker Die God en Mensehe zijn, soo levendigh, soo seker, Soo tegenwoordigh als God in den vleesche was ²; Die sich nu sluiten laet in meer of minder kas ³,

En alle daegh ontdoen⁴, en alle daegh hermaecken, ICO En vinden sonder sien, en voelen sender raeeken. En scheuren sonder breuck, en eten sonder stnaeck, Die hier, en teftens daer, en teecken zy en saeck.

En een vijf-woordens-God⁵, een God van meel^G voor muyscn, Een God, die waer ghy wilt moet huysen of verhuysen: En vindt ghy by gevolgh (\'t gevolgh\'is even wis) Dat God een\' Poort, een AVegh, een waere Wijngaerd is: Of vindt ghy daer een Vyer, dat zielen af kan vagen En sengen uwen Geest, en doen dat Gods verdragen ⁶Niet af en hebb\' gedaen; Soo segh en sweer iek bier, \'k Wil niet te soecken zijn, \'k wil met u in dat Vier, \'k Wil koken netfens u, tot dat wy gaer gebrouwen. Als afgebluste Kalck, in kceler lucht verkouwen. En dienen stichtelick ten bouw van t heiligh werek Van Scherpenheuvels kluys, en van Lorrettos kerek⁷.

Of gaen uw\' oogen op, en voelt ghy onderwegen Uw aengesteken Ilert ter rechter zy bewegen.

Als of lly ongesien naer Emaus met ons quaem Die geern is tusscben twee vergaert in sljnen naem ⁸? Gebeurden U \'t geluck, gebeurden my \'t vermaecken Van uw\' mismaecktigbeit ¹¹ door my ie sien vermaecken ^,2! Vermaeckelieke reis, die iek soo geeren sagh\'. Wat maeckten iek van U een\' niewen Ileil\'gen dagh ^I3!

Maer ons gety verloopt, \'tgety van onse jaeren. Wy moeten flucks van Land, sob ghy meent me\' te vaeren. 125 Ey! meent het. Siet iek meen \'t. Hier is mijn bert en band; Komt, ïessel, uyt de Mis en uyt bet misverstand.

¹

de Biecht is bedoeld. 2) Dit ziet op het Sacrament des altaars ;

²

volgens de Eoomsche leer verandert brood en wijn in het licbaau en bloed

³

onzes Heeren. 3) do ciborie of monstrans. 4) vernietigen bij de nutti

⁴

ging). 5) de transsubstantiatie heeft plaats na liet uitspreken der 5 woorden: hoc est enim corpus me urn. 6) do Hostie. 7) het Vagevuur.

⁵

lijden. 9) twee druk bezochte bedevaartsplaatsen; bot eerste in België,

⁶

maahtheid (doling) 12) herstellen, yenezen, 13) Versta: de beuglijke ge

⁷

beurtenis uwer bekeering zou een nieuwe Heilige dag voor mij zijn.

⁸

C. Huyoeks. — I. 3

66

Dae 3i) \'k

ENDYMA GAMOY ^

Over des Ifeeren Avondmael.

Gods Tafel, en daer aen ick sotte Sondaer, ick!

Heb ick \'er t\'eten en te drincken sonder schrick? Ghy die die Tafel deckt, en met geen minder eten Als van Dijn eigen Vleescli en Bloed; hebt ghy vergeter 5 Hoe dat ick mennighmael, hoe onlanghs, deser Feest On^ierlick aengedaen¹, deelachtigh ben geweest?

En lijdt ghy my weer hier, en doet ghy my niet vragen Waer \'t Kleed is, \'tBruylofs Kleed, dat yeder hoort te

(dragen

Die hier verschijnen derft? Ick vraegh\'t mijn selven, lieer 10 En vindt het vuyl gewaed vol vlecken², waer ick \'t keer Soo was \'t voorheen, soo is \'t en (wel magh ick het vreesen 800 sal \'t geduerighlick, soo langh ick zijn sal, wesen.

Sal ick niet worstelen en poogen dat ick sweet. Om eens Dijn Gast te zijn, met heel een onvuyl Kleed? 15 O jae, Genadighste, die my in vrees en beven

(Als na den binnenmensch³) dien yver hebt gegeven: Danck zy Dy eewelick: ghy hebt my met den lust Van weldoen tegens mijn onweldoen⁴ uytgerust:

Maer van dry Vyandene en ben ick maer een eerste: 20 Twee laetste werpen my soo veel slijcks, elck om \'tseerste Dat weerstandt machteloos, en, wat ick weer of wis\', Bei, weeren overmant s, en wissen ydel is.

Moet ick dan buy ten staen, sal ick my uyt sien sohuymen En niet soo veel van \'t Mael genieten als de Kruymen? 25 Neen, Heer, daer is een Kleed, daer is een Heiligh Kleed Een bloedigh Kleed, gedrenckt in water en in sweet; \'t Kleed van den Middelaer, dien gh\' u he^bt laeten paeyen 9 Dat kan my decken met de minste van sijn\' draeyen ¹⁰.

¹

3) het gewaad \'der onschuld vuil en vol vlehTcen. \\) wat den inwendigen

²

geestelijken mensch betreft. 5) Versta: om mij tegen zondigen te ver

³

zetten, hebt Gij mij de begeerte tot het goede ingeboezemd. 6) Wie

⁴

naast hem zeiven, deze vijanden zijn, is niet duidelijk: ik vermoed: d(

67

3lt;)

Daer onder vrees ick Dy (ick die Dy vrees) meer niet: \'kWeet dat ghy door dat Bloed mijn\' Etter¹ niet en siet.

Noch over het selve.

Gliy maeckte water wijn: dat \'s klaer als wijn of water; En \'twas een wonder werek. Ghy noemde Brood uw Lijf, En Wijngaerd-sap uw Bloed, en \'twas een tucht-bedrijf² Tot uw\'r geheu^enis: soo lees ick, en soo staet\'er.

Mijn\' ziel vergaept sich niet aen wat veel\' eewen laeter De grove gronden ley van ee we lick gekijf:

Wie u \'t mirakel. Heer, of aenschrijv\' of ontschrijv\' ³ Houd ick voor even boos van opset en van snater.

Gunt my het recht, het slecht, het oud, het al-gemeen. Het onbemorst gebruyek van wat ghy hebt gesproken, Er dit mirakel toe: 0 God voor my gebroken,

Breeckt nu dit lichaem oock en dese ziel van een.

Neen, neen, verworpen steen⁴; ghy zijt \'er van gewroken, Maeckt maer mijn steen tot vleesch, en maer mijn vleesch

tot steen.

Noch over het selve.

Ick wil, Heer, dat ghy wilt en heb het langh gedaen; lek heb Dijn\' loop-baen lief, en loopse met vermaecken. En doe \'t van over langh, en hoop het niet te staecken, Maer van de denigh grein tot hondert toe te gaen⁵.

Hoe pleit ick evenwel? is dus de maet voldaen,

Is \'t wel of met mijn\' wil of met mijn\' loop te raeckens? Oh, soo veel ydelheits en laet my noyt genaecken: Onnutte dienstknecht, hoe soud ick by my ⁷ bestaen?

Mijn wil is wilde wil, mijn loop is staegh te rechtens. Oh, die de voeten wiescht van Dijn\' onvuylder o knechten, Wascht met den minsten drop van Dijn onschuldigh wee

Mijn\' vuyl geloopen* ¹⁰ af, eer ick ter Tafel tree. Ick seght, ö God, en meen \'t, en ween \'t en steen \'t, oh armen ! \'t En geit noch wil noch loop ¹¹; mijn heil is Dijn ontfarmen.

1) vuil (zonden). 2) daad van onderwijzing, inzetting. 3) toekent, ontleent. Vgl. het gedicht, bl. 73. 4) Zie Ps. 118. 22, waar do Messias heet . de steen, die... verworpen was Versta verder: Gij zijt daarvan ont-_s lt; heven; maak maar mijn gemoed zacht en mijn lichaam ongevoelig (voor zondige begeerten). 5) het steeds meer te doen (de dosis steeds te ver-ftneerderen). 6) bereiken. 7) uit eigen kracht. 8) recht te maken. 9) niet •yeoo vuil (als iki; Uit doelt op de voetwassching der apostelen; Johan. ld, 4—12. 10) Vul in: voeten. 11) Wil noch loop hunnen hier volstaan.

68

Noch over het selve.

liet kleed most wit en Uaer, jae spier- en sueew-wit zijn, Dacr med\' ick op Dijn\' Peest, Almachtige, verschijn:

Maer \'t is een\' sneew vol slijcks, en \'t is een spier vol vuylen Die ick ter Maeltijd brengh. Wat sal ick aengaen-? schuylen/ 5 En schouwen Dijn gesicht? de Vijgen van al t land Ziin breede-bladen-loos ¹ tot mijner sonden schand.

Neen, Heer. ick berghmy niet; ick wil van Dy geberght zijn; O, wilt het om Dy selfs noch dese reis geverght zijn M Ick sal haest snee\'w-wit zijn, soo ghyder maer toe doet •10 Den Ysop van Dijn\' üeest, de Looge van Dijn bloed.

Noch over het selve.

Verschijn ick op Dijn Feest met all\' mijn\' twistigheden, Ick op Dijn Vrede-feest, ick twistigh met mijn\' Uden, Ick met mijn Even-mensch, mijn\' Reden en mijn\' God, En lijdt gby dat ick Dy viermael in \'t jaer bespot; 5 En brengh\' een\' Brnyloft-rock tot overkleed van sonden, Als of \'tDy blinden kost, en swachtelen mijn\' wenden Voor Dijn gevveldigh oogh dat door de nieren boort?

Jae, Heer, ick spreeck het luyd, en lijdequot; dat ghy\'t hoort. De boose zijn soo veel\', soo weelderigh, soo machtigh, 10 Sy maecken \'t goed soo quaed, de logen soo waer-achtigh, D\'onnoosele soo vuyl, d\'onschuldige soo swert;

Daer is geen schuylen meer voor \'t vredelievend hert: \'t Moet strijden, of \'t hem lust, of niet en lust te strijden: Maer Dijn\' genade nmeckt mijn strijden niet dan lijden: ID Ick wreeck my met geduld. Noch roem ick van meer machts; Bespouwen sy mijn\' eer met achterklap, ick wacht\'squot;; En draegh \'t\'stil-swijgende, tot dat de tijd verschijue Dat ick magh segenen voor aengedaene pijne, En maeckense versaft en overtuyght van sin, _ 20 Van onverdienden vloeck voor broederheke mm ⁷, En Iconen leed met lief, en laden die my haeten Met weldaed over hoop®, om of\'^J sy \'tmochten laeten,

¹

bladeren genoeg. sta toe, dat ik het u dezen keer nog yrage h belyde.

t

En schaemen sich \'tgevloeck, en werden moe geqnelt Die geen verset¹ en soeckt als weldoen voor geweld. 25 Dien twist en stoockt gy niet: gy dooght hem\'t mijnen voor-En \'t is een\' oeffeningh die \'ck van Dijn heiligh oordeel (deel; Gewilligh onder gae en plege schier met lust:

Want ghy zijt met de Ziel die oock Dijn\' roede kust. Veel scherper is de twist die \'ck niet en kan verbloemen, öO Die \'ck binnens monds bely, die \'ck niet en derve noemen. De twist met Dy en my, de twist van Geest en bloed. Die daer mijn reden doet niet willen wat sy moet. En niet doen wat sy wil, \'t quaed kennen en niet laeten, ^?t Goed kennen en niet doen, de misdaed doen en haeten ², 35 Niet volgen daer ghy roept, niet keeren daer ghy keert, Niet soecken dat my dient, niet schouwen dat my deert.

Maer d\'allerheilighste³, \'t volck van Dijn welgevallen. Zijn sevenmael des daeghs en sevenmael gevallen, En drymael eer den hacn den dagh op kraeyen moght, 40 En \'t heeft den sommigen soo hoopeloos gedocht. Van vallen op te staen soo langh sy vallen konden,

Dats\' uyt des levens tijd en uyt het lijf der sonden Ontslagen wilden zijn, en wenschten om de pijn Van sterven, om do pijn van sonden door⁴ te zijn. 45 Wat ben ick voor een worm by die verkoren vaten? Wie ⁵ doe ick dat sy de\'en, wie sit ick daer sy saten? Een hond. Almachtige, die om de kruymen baf Van Dijner kind\'ren brood: jae diers van d\'eerste straf, Een kruyper by der aerd, in \'t vuyle slijck van sonden, 50 Geen beter Voedsel waerd dan \'t overschot der honden. Dijn maecksel evenwel, en daer een\' Ziel in leeft Die op Dijn\' zegen hoopt en voor Dijn seggen beeft. Een lemet⁷ die noch vonckt, of emmers schijnt te roocken Als of sy voncken moght; een ried vol kromme kroocken, i 55 Een mensch, en daer is \'tal; een Engel, soo ghy wilt⁸ f Dat Dijn\' verbolgentheit voldaen zy en gestilt

Door sijn\' voldoeningen, die, voor my afgekomen,⁹ Voor my vermenschelickt, het Kruys heeft opgenomen Dat my te wichtigh was, mijn\'t achterheit¹⁰ betaelt, ê» (30 Sijn selven in de schuld en my daer uyt gehaelt.

Oh wilt het Vaderlick en Schepperlick en Heerlick;

¹

Jiem, die geen verdediging, tegenwoer. 2^ de zonde haten en ze toch

²

doen. Z) de rechtvaardigen. 4) door de zonden heen 5) wie hen ik, die

³

doe, enz. G) Versta: de Slang. 7) lampeions, jiit. 8) het mr tril is.

⁴

9) uit den Heine? gedaald. 10) achterstallige schuld.

70

En, zijn Dijn\' Heiligen van uyt het selvc deerlick ¹ Gestegen daer sy zijn, en waeren sy voor Dy Dat ick was eer ick was², en wierden sy met my 05 Dat ick wierd doe ick wierd³, en most gh3^r beid\' herbaren⁴, Doe w\', eens geboren, niet als wangeboorten waren, En struykelden sy noch herboren, als ick doe, 4

En waren sy, als ick, dan wacker en dan moe.

Dan neerstigh en dan traegh, dan zedigh en dan dertel, 70 En is \'t al menschcn-werck en meer en min gespertel, En meer cn min versnyms van aengeboden heil.

En meer en min berouws van meer en minder feil,

En hebt ghy oock de schuld van een door-schuldigh leven, Om eenen oogenblick beronwlickheits⁵, vergeven, quot;5 En lange moordery genagelt aen Dijn Kruys ⁰,

En die⁷ cle Rechter straft\' ontfangen in Dijn huvs,

\'tHuys der gerechtigheit; hebt noch eens medelijden Met een welmeenend hert, dat staet maeckt op Dijn lijden, i» Met een verloren kind, dat van den dool-wegh keert, 80 Met een vermiste Schaep, dat ghy van niews bekeert

En by de negentigh en negen t\'huys gebracht hebt, I

Met een\' misdadigen dien ghy aen \'tKruys bedacht⁸ hebt, ! En van dol wijs geraaeckt en levend van een lijck.

En leeren seggen, Heer, gedenckt mijns in Dijn LijcK. ^

Noch over het selve.

Is dat de swaerighcit? neer sitten, eten, drincken. En setoren, prrooten danck. endoen dat dancken klincken, _?

xjixi jivcicKeii uuvcicii vuu iui on •

En is dat jock niet licht en goed om dragen, Heer? O Jae\'t: ick schort het op⁹ en meender me te proncken Voor menschen en voor God. Voor bey ? wat magh ick ronc-

kftn ¹⁰!

Voor menschen oogen, jae: maer voor mijn\' Schepper, neen. ^ (Ghy weet Alwetende, ick segh het tussen tween quot;,) En menschen weten \'t niet,hoe \'t weeght op dese schoud ren, \'10 Die \'ck voel dat seffens gaen verswacken en veroud\'ren, Hoe \'ck strnyckel onder \'t pack, hoe lichtelick mijn voet In \'t strnyckelen verstuyekt; hoe dat ick ligh en wroet V

1) dezelfde ellende. 2 » hestond■ 3) yehoyoi icevd- 4) iloo:; do watoren dos doopsels nl. 5gt; heronwigheid, heromv. 6\' de sclndd. des (herouwheb-henden) moordenaars aan uw Kruis opgehangen, d. i. met uwen Kruisaood f betaald. 7) dien; den moordenaar nl. 8) aan tvien gedacht. 9) neem hel oj), 10) pochen. 11) tasschen ons heiden.

*

71

üm op te raecken, en niet op en kan geraecken;

Daer at dit Bruyloft kleed, dit kermezijne¹ Laken, 15 In \'t heiligh Bloed gedoopt soo vuyl, soo kladdigh siet. En nochtans sit iek hier, en ick en schaem my niet, Noch voor den Bruydegom, noch voor sijn\' uitverkoren, Sijn\' Sonne-suyv\'re Bruyd Neen,Heer,ghy moet het hooren. En hoort het dagelicks, en hoort het niet geduld, 20 De plecken in mijn kleed zijn \'t door mijn eigen schuld. Daer valt geen pleiten voor: maer isser een van allen Do gasten pleckeloos ? en zijnse niet gevallen Als ick gevallen ben, en dan weer op gestaen,

Dan weer gestruyckelt die met my ter Tafel gaen? 2D Ghy ■\\veet het, en ick gis\'t, dit weet ick sonder gissen, De\'Bruygom blijft alleen, en moet sijn\' Gasten missen. En setten in haer\' plaets sijn\' dienaers sonder end,

Sijn\' Eng\'len sonder vleck, in dien hy hier ontrent Niet als het vleckeloos Gowned verstaet te dulden. 30 Maer houdt³ uw\' lesse niet. Vergeeft ons onse schulden. En d\'andre. Komt tot my al die beladen zijt ?

En is \'tniet al met schuld beladen inder lijd?

En is \'tniet Menschen-werck, geen\' Engelen te wesen? En zijt ghy niet. gestraft, gestorven en goresen 33 Om aller schulden vleck te wasschen in Dijn Bloed? Soo siet niet wat ick de\', maer wat ghy deedt en doet Tot lichtingh van myn pack, tot suy v\'ring van mijn\' vlecken, Soo sal ick hier bestaenquot;; en, kant\'er wat toe strecken, Dat ick mijn\' schuldenaer vergeve wat hy dé,

to Wat ick niet en verdiend\' en wat ick van hem le.

Stout en ootmoedigh, lieer, derv\' ick my des beroemen: En suit ghy in \'t gericht geen\' menschen-ziel verdoemen. Dan die geen\' menschen-ziel sijn schuld vergeven kost, Soo ben ick⁵, niettemin door Dijneu arm, verlost.

Noch over het selce.

Wel! dat de sondaer sich bekeer\' en levend blijv\',

Is dat des Heeren wensch in \'t menschelick bedrijf? Soo zijn wy buylen sorgh: want wien en soud \'tniet lusten In leven en in dood op sijn bekeerquot; te rusten?

^karmozijnen; oorspr. arabisclie stof. 2)zijn Kerk. 3) houdt in, hevat. 4 1 nl. voor U. 5) Versta: zoo bon ik, die mijnen evenmenscli wel vergeef, verlost, maar toch slechts door Uwe genade, ö) lekeeriny, vgl. ommekeer, terugkeer.

5 Jas, Heer, ick ben bekeert, en kom daer op aen \'tmael Van Dijn\' jredachtenis en minncliek onthael.

Is \'t niet bekeers ^enoejih? Siet ick verfoey de sonden Van mijn\' voorleden tijd, als ingevnylde wonden Daer my de renek af walgbt; Ick wenscbte s\'ongedaen, 10 lek -vvenscbte s\'uyt den Boeck gewreven daer sy staen, Ick wenschte¹ s\'in bet diepst van aerdrijck of van baeren Ver van Dijn aengesicbt wegb en verduystert waeren: Is \'tniet bekeers \'genoegh? Misrekenend gemoed,

\'t En is niet halver weegb van daer gby wesen moet. •15 \'t Berouwt\' my van eertijds: wie soud liet niet berouwen, Wie en berouwt geen quaed die \'t weet en kan onthouwen? Blaer is de man bekeert die \'t quaed onthouwen heeft. En seght liet hem berouwt, en noch in \'t quaede leeft? En doen ick als ick ded\' en lev\' ick als ick leefde 20 Doe \'t quaed my niet en rouwd\' en ick God wederstreefde, Gewentelt in het boos\' en van de wer\'ld verbeert². En beet ick vol berouws, en ben ick wel bekeert?

Is mijn berouw beroem³, en mijn\' bekeeringh praeten. En maeck ick staegb mijn werek van seggen en niet laeten ? 25 Neen, door des Heereh hulp, \'ken trad niet als ick tree, \'kEn lev\' niet als ick leefd\' en doe niet als ick dee, \'kEn denck niet als ick dacht, \'k en sjireeck niet als sy spra-Die met my liaer verbond en Cods geboden braken. (ken, Is \'tnu bekeers genoegh? noch al ten halven maer; 33 Ten halven; Jae, mijn God, ick weet het, en \'tis waer; Het vorige verfoeit en ernstelick berouwen ⁴,

liet jegeuwoordige voi yver en onthouwen ⁵,

En is de volle boet vari Dijn behagen niet:

\'t Voornemen is de plicht daer Dijn\' genad\' op siet: 35 Het opset hebt ghy lief, het ernstige verloven ⁶

Van overplceghde \' sond begunstight ghy van bover. Met goeder ouderen barmhertige versoen.

Als \'tkind belooft, \'ten sal \'t sijn leven niet meer doen. Nu is \'t bekeers genoegh: \'t voorleden is berouwen, 40 \'t Toekomende verlooft. Maer sal \'tverloven houwen? Sal \'toude water-werek⁸ den ouden gangh niet gaen . In mijnes oude ganghs verdrietige weer-aen^e?

¹

Hier is dat weggelaten oven als eonigo regels lager achter i\'K scpAf.

²

overheerscht (slaaf der wereld\'. 3 Klankspeling. 4) berouwd. 5) out-

³

houdinq; dus in anderen zin dan boven vs. 10. 6) afswerett, verzaken.

⁴

7) dikwijls gepleegde (tot gewoonte geworden). 8) clepsydra, uurwerk.

⁵

0) weer voort (zooals vroeger); op nieuw.

73

Ghv weet het, ^oede God, en ick en kan macr wensehen; Want ffhy zijt altoos God, en wy zijn altoos menschen: ^5 Maer die my\'t wensehen paeft,volstreekt Dijn werck,en gunt Dat ick alleen niet kan, en ghy Al-eenigh ¹ kunt.

Noch over het selve.

En eet ick niet Gods vleesch, en drinck ick niet sijn bloed; Wat doen ick hier te gast, en waer toe is \'tmy goed. Dat ick mijn lichaem set daer \'t meermael heeft geseten En desen Wijn geswelght en in dit Brood gebeten, 5 Is \'tniet, gelijck God sey, sijn lichaem, is het niet Het Bloed dat hy vergoot en \'t bloed dat hij vergiet?

Mijn\'ziel en vraeght dit niet; ick voel \'t mijn lichaem Vragen. Is\'tvreemd? syvraeghden \'twel die God in \'t lichaem sagen², Hoe sijn Vleesch eetbaer was: Ick vraegh boe \'t niet en is; 10 Want emmers is \'t getrouw en heiligh en gewis,

Al wat hy spreken wouw; en die het naer hem schreven Betuygen duydelick dat hy Sijn Vleesch gegeven,

Sijn lichaem omgedeelt, sijn Bloed doen drincken heeft. Maer, Heere, doe ghy \'tspraeckt hebt ghy in \'t vleesch ge-

/ * fleeft:

15 En atm\' u daer ghy saet, en saet ghy daerm\'u op at, En de verrader, die met u de leste sop ⁸ at,

At hy u tot die sop voor toespijs? neen, gewis. Die \'tseggen, meenen \'tniet, die \'t meenen, rneenen mis: \'tEn was, \'ten kost niet zijn: ghy wilden\'t niet doen wesen, 20 Is dan het vonnis niet omstandelick gewesen?

Wat blijft men haspelen ⁴ of\'tdagh is, of geen dagh? De Son schijnt. Atnvu niet daer elck u ^oeld\' en sagh. En bijt men in uw vleesch, daer \'t soo ver uyt der oogen En uyt der handen is? moet ick het in meedoogen 25 Of in mijn\' gramschap sien, dat een geschapen mensch ⁵ Met minder als een\' wenck, met nauwelicks een\' wensch Sijn\' Schepper nederdaeght, sijn\' Schepper aen derft seggen. Doet dit uw lichaem zijn, des\' Wafelen, des\' Weggen⁶, En laet het Wafelen, en Wegeren blijven zijn, 30 Vleesch en Bloed in der daed. Meel en Melck in den schijn. Komt uyt den Hemel niet, en regent u beneden In dusend stucken broods⁷: lijdt wat ghy hebt geleden,

¹

Klankspeling met alleenig, alleen. 2) do discipelen. 3) spijs, maal.

²

4) harrewarren, twisten. 5) de priester in de Mis. 6) hrooden. 7) in de

74

Hersterft uw diere Jood, soo diekmaels als \'t hem lust l)ie n hier, die u daer staet en verraedt en kust,

35 Geeft uw\' vijf\'woorden¹ plaets;Laet u de weerklank² dwingen Wat meels te zijn, Ghy God en Schepper aller dingen.

Was soo de meeningh. Heer, en was \'t uw heiligh wit³ Te lijden naer uw\' dood, te rijsen daer ghy sit,

En van de rechterhand des eewigen vermogens 40 Te daelen onder ons? \'t Zijn ongerijmde logens,

Het zijn verdichtselen daer van ghy noch de schuld In Dijn\' gerechtigheit den Dichter⁴ eisclien suit.

Vergeefsch bekleedt men sich met averechte Veeren Van woorden die men weet recht tegons draeds te keeren: 45 In dien \'tuw lichaem was daer van ghy seidt. Dit is\'t, Soo hebben sv gedwaelt en heel den wegh gemist Die u niet a\'s een\' Wegh⁵ vertraden met haer\' quot;Voeten, Die u voor haeren Heer, niet voor een\' Deure groetten. Die \'t ongeredent ⁶ docht en buyten allen schijn 50 Dat ghv de Wijngaerd, sy de fancken souden zijn.

Ghy wilden u nochtans Wegh, Deur en Wijngaerd noemen. En\'die uw woord misduydt is waerdigh om verdoemen. En sy misduyden \'t. Heer, en ick misduyd \'t mei haer. En seght \'t en is niet soo\' en evenwel is \'t waer; 55 Wegh, Wijngaerd, Deur en Brood, ghy zijt het al te samen. En die \'r-niet vatten wil heeft geen gevoel van schamen, Of hoorde noyt de tael van Canaans geluyt\',

Of sluyt sijn\' oogen toe, of beide zijn hem uyt En ⁸ isquot; blind op gevoedt, en kan aen \'t sien niet komen. CO O die my door de siend\' en uyt het saed der Vromen Ter wereld hebt gestelt, door\'wien ick heb gelooft Al wat gelooft moet zijn, weest eewighlick gelooft.

Noch over het selve.

Dry maenden zijn verby, sints ick hier lestmael sat. En beet in \'t heiligh Brood, en proefde \'theilsaem Nat, Nu noch eens opgerecht⁹, en uyt de Maeltijt scheido, Versadight en gevoedt als \'t vet Schaep uyter Weide, 5 Gemoedight, als een Held die sich ten üorlogh rust, Om tegens my met ernst te strijden en met lust.

1) zie boven bl. 65. 5. Versta: geof gevolg aan uwe vijf woorden, maak ze waar 2) wanneer nl. do priester die woorden herhaal: 3) doel. 4) Jteiu, die ze verzonnen heeft, 5) Christus heeft immers ook gezegd: Jlc hen de weg, de tvaarheid en het teven; Joh 14. 0. 6) onredetijh, dwaas. 1) kent de eigenaavdigheid der Tlelii\'eettwschc taal uiet. 8,\' en hij 9; thans weer eens ter maaltijd aangerecht.

75

])ie strijd is aengegaen: Ghy hebt hem m}- sien winnen, En sien verliesen, Heer: met Vyanden vanquot; binnen, Met buyten-Vyanden heb iek te\' doen gehadt; 10 Dan zijnse my ontslipt, dan heb iekse gevat;

Dan ben iek quot;neergestort, dan ben iek opgeresen. Dan buyten alle hoop, dan boven alle vreesen.

AVat heeft\'er aen geschort? most iek geduerigh staen, Noyt struyekelen, en, noyt geslagen, altoos slaen ? \'15 Neon, neen, rechtveerdigheit en sien iek niet vergallen¹Mot sesmael alle daegh, mot sevenmael te vallen;

En, soo \'tmy achtmael, soo \'t my thienmael is sreschiet. Is daer door all\' uw gunst verdwenen, of te niet? Iek vraegh \'t niet sorgeloos, ora achtmael sonder vreesen 20 Te derven schuldigh en onschuldigh willen wesen;

Maer nu het achtmael is, ot een, of ses of dry,

lieer, kond gh}\'- \'t dusenden vergeven, en niet\'my?

Genae voor dusenden, voor my, voor mijns gelijcken: En siet ghy ons wat min veroveren - als wijeken, 25 Hn bacrt ons stadigh ouw\' belofte niew verwijt³,

Ilebt wat medoogentlick gevallens in den strijd,

Dat\'s, in Dijn werek; want. Heer, Heer van onnutte knechten, Quaem\'t niet van boven neer, wie quamer eens aen \'t vechten.

Koortsige

B E D D E-B E D E.

Wilt dan deernis met my hebben.

En de quaelen eens doen ebben ⁴ Die my perssen vloed op vloed;

Valt my niet te lastigh bange.

Heer, en worstelt niet te lange Tegen dit onmachtigh bloed.

Machteloos en schuldigh keil⁵ ick\'t,

Maer voor Dijn gesicht beken ick\'t,

Daer Genade staet by Kocht:

Laet mijn\' sonden dusend wesen Boven dusenden goresen.

Emmers blijv\' iek noch Dijn knecht.

¹

¹ Vederven, in boosheid veranderen. 2) overwinnen. 3) doordien men ze

76

Emmers een van Dijne Schaepen,

Die gliy met de trouwe -napen ₁5 VanlDijn\' Engelen beset

En veel j\'siger\'- gevaren Schadeloos doen wedervaren En ten lialven hebt belet³.

Doe ick langhs de klippe-trappcn .,0 Op vier voeten moste trappen

Daer den afgrond nevens lagb,

Daer mijn\' herssenen af klagen Dat sv\'r noch een\' draey af dragen Als \'tmy somwijl heugen magn⁴:

05 Doe ick door den mist gedreven

Ty en haven mis gedreven Endelick ten sande stack,

Daer mv niet te kiesen stonde Verre van bekenden gronde Dan een bootgen als een wrackquot;:

Doe ick tusschen kar en paerde Met het opperst naer der aerde Viel en hongh en niet en viel,

Met de handen in den teugel,

Met de beenen door den beugel,

Ter genade van een wiel ⁶:

Al om hebt ghv my gedragen.

En gedreight met schaduw-slagcn En geschort ter halver val:

En is \'t nu een flauwe toortse Van een\' ongesiene⁸ koortse Die my fonder houden sal?

Waer is \'tvyer, waer zijn de kolen Onder welcke quot;darmen-holen 45 Staet den rooster die my braeyt?

Die haer\' wonden leeren kennen,

Leeren aen \'t gesicht gewennen.

Half genesen, half gepaeyt.

1) heschermd: 21 ijslyke,-. 35 de gevaren nL 4) ziet op overkomen bij zijnen tocht over de Alpen 1620 . 5) Dit gebeurüe B j g

ÖJe JZ^Hp^»quot;rK» Londen. ^ —- -

rcoupon, halve ongelul\'Tcen. 8) onzichthaai •

77

Waer af komt de vloed en ebbe ¹ 50 Die ick in mijn\' Leden hebbe?

Waerom gaet het uerwerck vast Dat soo veel kost van ontstellen?

Boender ons soo veel mis-tellen Daer de meester staegh op past²?

55 Maer het zijn Dijn\' diepe gronden

Die wy noyt en ondervonden³,

\'tZijn Dijn\' wonderen, 0 God,

Daer ghy gierige bevraegers,

Sterrenb\'oorers, Hemel-plaegers, 60 Mé begrijpende ⁴ bespot.

Nu en houd\' ick \'tnedrigli onge Niet al uyt in \'t zeil soo liooge⁵;

Maer, 6 kenner van mijn hert,

Een gebeedje moet ick lesen,

05 Wilt my kennelick genesen

Van mijn onbekende smert.

Begonnen Danckseggingh voor Verlossingh uyt deselve Sieckta.

Zynder woorden in de monden Van de volckeren der aerd,

Zijnder seggingen bevonden Grieckseher of\'t Romeinscher aerd, 5 Zijnder spreucken die mijn\' Lippen

Vollen konnen tot den boord.

En mijn\' lippen soo ontslippen Als de donder werdt gehoort.

Volekeren van uyt den Westen, 10 Volekeren van d\'Obster zy,

\'kVergh\' u tongh en tael ten besten.

Voert my elck van \'tsijne by:

\'k Heb een pack op schouder leggen Dat op schouder-hulpe beidt®, 15 \'k Heb lof, prijs, en eer te seggen

\'tEewigh licht in eewigheit.

li het op- en afgaan tier koorts. 2) de 4 laatste regels zijn mij niet heel duidelijk. 3j doorgrondden\' 4) Veris^emle. 5) als de astronouitu, nl. 6) op de hulp van een ander wacht.

78

•20

God, den Schepper uwer Vad\'ren Uwer kind\'ren hooge vooglid.

God, die niet en hoeft te nad ren Om te keuren hoe ghy dooght , God. uw Vader en behoeder.

Die hat quade van u draeyt.

Die u decksel, huys en voeder Over uwe Landen saeyt.

\'t Onbegrijpelicke quot;Wesen Dat de wildste van u voelt,

Niemand laten kan te vreesen Hoe sijn hert oock wille-woelt Dien God heb ick toe te schieewen Uyt dit hert, door desen mond.

Dien door aller eewen eeuwen Op te loven van den grond:

Van den grond, de laege woonmgh, Daer de mensch, de groote mier, In eenquot; stadige verthoomngh^

Leght en kruypt van daer tot hier: Van den grond, daer ick verslagen In den brand, jae selver vier \', Heb mijn herte leggen knagen, En mijn\' ziel doen ruymen schier.

Ontwaeck.

Hoe goed is God! hier ben ick joch, Vrv van gekreun en van gekroch , Als uyt een\' korte dood verresen:

Moght ick het uyt mijn\' sonden wesen, Die staege dood mijns levens. Heer, Kroont deso weldaed met wat meer:

Laet my mijn selven niet verslaepen. Dry dagen was Dijn Vriend ⁰ ontslaepen. En stonck den vierden, als hy rees; Hoe is \'tmet mijn bedorven \\lees, En met mijn\' vuyle Ziel daer binnen.

3) comediespel. i) Ja, zelf vuur geworden.

79

Sy stincken bey voor alle öinnen,

Jae voor Dijn Ncus-gat, jae voor \'tmijn; En, lleere, soo en kan \'tniet zijn, 15 Of dese niewe vonek van leven

Hebt shy my voor de hand¹ gegeven;

Soo zijn mijn\' oogen bey niet toe,

ühy doet² dat ick\' er een op doe:

lek droom niet, want ick sie mijn\' droomen 20 Mijn open oogh te voren komen.

En ick vertelse Dy, ö Heer,

En werpse voor Dijn\' voeten neer.

Als vuyle vodden van de leden Die tegens Dy ten strijde treden 25 Jae tegens my die beter weet,

En steeds van Evas Appel eet.

Maer emmers, nu ghy my siet geewen, En hebt gh}\' niet soo luyd te schreewen, Als, Lazare, komt uyt de kist; 30 lek weet wat dat hy niet en wist,

Ick weet ghy zijt my by gekomen.

En grijpe seifs niet naer de zoomen Van Dijn door-en-door-heiligh kleed: My heelt, dat lek geloov en weet, 85 Hoe Ghy, gezegen door de woleken

Ter saligheit van alle Volcken,

Voor alle volcken van Dijn\' Kerek Getreden zijt in \'t bloedigh werek,

En hebt de wijn pers self getreden³; 40 Met wonderwereken en met reden

De Kieekens van Dijn- eigen\' Hen Vergadert, daer ick een af ben;

Ghy hebt van Dijn¹ verdoolde Sehaepen De Kudde t\'samen komen rapen, 45 En van die Sehaepen ben ick een;

Dat weet ick uyt Dijn\' eigen re\'en-i;

Dat weten kond ick niet bereicken,

Had ghy de hand niet willen reicken.

Om my te slepen uyt den nacht 50 Van mijn\' onkunde sonder macht.

Hebt medelijden met den weter,

En, dien ghy wel doet, doet hem beter: Gedooght niet dat in wetenschap 1) kennelijk. 2) of Gij maakt. 3) Openbaring, 19. 15. 4) de Schrift.

80

Mijn wanckelend Geloove slapp\': 55 \'t Was een mirukel, my te scheppen,

En, dat sich dese leden reppen.

En dese Ziel met haer bedrijf,

Is meer mirakels dan mijn lijf:

Maer \'t Schepsel over eind te houwen, 60 Is minder niet als \'teerste bouwen.

En, schiept ghy my niet alle daegh, \'t Gebouw laegh dusend mael om Jaegh. Schept en herschept Verstand en Reden, Soo dat sy, meesters deser leden, ö5 Haer weten buygen naer de Wet

Die ghy den weter hebt gesett:

Soo sal dat wettelicke weten ¹Gehoorsaemheit en Liefde heeten. En strecken tot des weters nut;

Soo sal de roede zijn geschutt.

De dobb\'le roede Dijner slagen Die ghy den knecht dreight te doen dragen Die \'s Meesters wil weet en verstaet. En willens wetens tegen staet.

Geneseu van Dooflieit,

TOT GOD.

Myn\' misdaed, van \'t getal der gene die Dy haeten. Was op, onwaerdigh, my, van \'t salige getal Der hoorers van Dijns woord heilsamige geschal,

Was op, welwaerdigh, my van Dijn\' hand uyt gelaeten², 5 En sloegh my over \'t hoofd, en wilde t niet veriaeten; S\'en schonde my mijn een, mijn eenigh Oor en al³.

Dijn\' goedertierenheit schoot tusschen \'tongeval. En stiide met een\' set de weeën die my aten.

En heelde my \'t gehoor. Wat heb ick nu te scggcn? 10 Mijn ongeluck en heil by Malchus ⁴ lot te legger?

¹

wetenschap, die niet indniischt tegen Gods woord. Let op do woordsp.

²

Zeer verwarde constructie. De zin is: Mijn misdaad was togen mij,

³

die van \'t getal uwer haters geworden was en onwaardig van te bè-hooren tot Tiet zalige getal dergenen, die naar het heilzame geluid van

⁴

Uw woord luisteren, (mijne misdaad) was togen mij, die dat v el verdiend had, door IJ we hand losgelaten, enz. 3) Zijn ander oor was reeds in zijne jeugd door doofheid getroffen. Zie Leven; vort. v. Loosjes bl. 145. 4) wien Petrus een oor afsloeg, dat door Christus geheeld werd.

81

O neen, de wonde was ver min geneselijck,

De straffe bet verdient, de weldaed o\'ngelijck:

lek was, als Malchus was, de Malehus die het lede, Maer, ick moordadige, de Malehus die \'t my dede.

Begin van den 101 Psalm.

Myn\' Ziele sinckt om hoogh; mijn hert te langh verladen Met saecken van gewicht weeght¹ hemelwaert u\'yt my. Van Psalmen gae ick groot, van Lof-sangh, die voor\'Dy, Gerechte, goede God, gerechte goedheits paden 5 Sal melden, en mijn hert ontleden voor Dijn oor. O zegent mijn begin; dit leven neem ick voor,

sje * #

Begin van de Artijchelen onses Geloofs.

God sprack, en niet wert yet. Dat\'s God zijn sonder weergae. Almachtigh wesen, of ick op, en of ick neer gae, \'k Ontmoet Dy in Dijn werck: van dese voetbanek af Tot in dien hoogen throon die Dy Dijn\' wijsheit gaf, 5 Is \'tal God, en vol Gods, den Hemel is vol tongen. En die vol wonderen: het aerdrijck roert sijn\' longen. Er. tolckt daer tegen op AVat stofle was dat, Kiet,

Daer soo veel Yets nyt rees als hert en ooge siet. En rees in oenen wenck, den wenck van seven dagen, 10 Die ghy soo noemt, om mijn\' onmacht te leeren dragen²? Niet was, en Yet was niet: Yet werd, en Niet vergingh, Soo was Niet, en was niet: Maer ghy waert alle dingh.

Gods thien Geboden.

Bidt God alleen. Geen Beeld, Spaert Gods naem. Viert

(sijn\' rust,

Eert Ouders, Moordt, noch Boeit, noch Steelt, noch Lieght,

(noch Lust⁴.

Biecht en troost.

Ick ben geboren in het quaed,

Quaed dat ick noch niet naer en laet,

¹

neiyt, klimt. 2) wedijvert ermede. 3) om mij over mijne macJUeloos-

²

c. Huygess. — I. C

82

Hoewel liet mijn gemoed verstaet^l;

Jlaer dat van quiied tot erger slaet, 5 Daer Vleesch en Werelt nae my staet²,

Met haer betreckelick ■\'¹ gelaet,

En daer de duyvel om my gaet,

Tot alle mogelieke schaed.

In desen koramerlicken staet 10 En ben ick doch niet bnyten raed,

Daer komt my een behulp te baet,

Daer ick my quot;eenigh op verlaet,

Mijn Kechtér is mijn Advocaet.

tot god.

Myn\' sonden zijn my leed; soo zijnse my vergeven: lt;gt;m mijn leedwesen ? Neen: Ghy, Waerheit, Wegh en Leven, ühy selver hebtse my vergeven voor uw\' pijn.

Om mijn leedwesen? Jae: Ten kan niet anders zijn: 5 Maer dat leedwesen self hebt ghy my sell\' gegeven. T o t God.

Is hy staegh in gevaor van vallen, die daer staet,

Heer en verlaet my niet, dat ick u niet verlaet\'¹.

tot god.

Vergeeft ghy soo als wy den schuldenaer vergeven;

fSoo leef\' ick\' vrolyk met de beste die daer leven En vrolick sterven gaen; Jae, Schepper, van n i af üntsegh ick my Dijn\' gunst, bespreeck ick my Dijn\' straf S Houd ick³ de booste niet van nu af quijt en even Met de goe\' ziel die ghy, die ghy my hebt gegeven. Tot GOD.

Wanneer ghy klopt aen \'t steenen hert,

Daer geen gehoor gegeven werdt,

Wilt ghy dat Hert vets laten hopen,

Soo klopt, Heer, en doet selver open. Tot God.

Ick weet de sonden wel, daer med\' ick Dj- mijn\' dagen, Soo veel heb derven plagen,

Ghy weetse die ick niet en weet Heer, weetse langer niet, S}\' zijn my even leed.

1) inziet. 25 Vgl. iemand naaf het leven staan. 3) verleidelijk. 4) Vorsta sta mij bij, opdat onz. 5) indien ik niet.... houd.

83

ï O T (x O I).

Op Niew jaers darjh, 1658.

\'tls op een niew¹ Niew jaer, en iek sio \'ten belev\' liet, Groot Seliepper van den Tijd, die \'t my vergunt en gevet, TVeest eewelick gelooft, die my dus ver gebracht En onlancks metten haer² gesleept hebt uyt de gracht, 5 Daer ick te grond\' in gingh, soo \'t liep door alle monden, Die Dijne Wonderen maer menschelick verstonden Ghy schenckt my een Niew jaer; Ick weet en ick beken. Dat ick\'er Dy, op \'t minst, een niew voor schuldigh ben; Maer, schept giy dan in my het Niew jaer en \'t niew Leven, •10 Soo ghy \'t my niet en geeft en kan ick \'t Dy niet geven.

Wisse Winst.

God heeft ons niet van doen: maer wyhem dagh en nacht; Nochtans eischt hy ons wat, en, hebben wy geen\' macht Om fteven wat hy eischt, hy geefts\' ons; mits gebeden, En vierigh aengesocht. Hy eischt met alle reden, 5 \'tGedweege danckbaer hert; soo danckbaer, dat daer nyt Gedacht en woord en werck tot sijner eeren spruyt\'. En dan volght saligheit. Hoe kost, men \'t schooner malen, Als krijgen¹ wat men geeft, en winnen by betalen? Uyt Psalm 36. 6.

\'k Sie wat my de Wereld doet;

Maer ick segh in mijn gemoed,

Wilt ghy in gerustheit raken.

Hoopt op God, hy sal \'t wel maken.

Uyt Psalm 25. 10.

Indien ghy na de waerheit gaet Hoe sullen wy bestaen voor Dijn Gericht, och armen ?

Maer daer mijn hoop alleen op staet,

AH\' Dijne wegen. Heer, zijn waerheit en ontfermen.

Gods-dienst.

Wat ding magh Gods-dienst zijn? ter Kerck gaen, hooren

(]gt; reken.

En bidden om ontsla gh van schulden en gebreken ?

1quot;» op nieuw, weder. 2) hij het haar, hij de haren. 3) II. was op liet eind van 1657 drie maanden lang ziek geweest, zoodat iedereen hem naar menschelijk inzicht reeds opgegeven had. -i) men krijgt immers van God dat dankbare hart.

84

\'t Gelijckt de waerheit wat, en \'t Volck gelooft het:inaer \'k Ben ooek van \'t Volck, en dus bewijs⁵ ick het niet waer ¹. 5 Die God dient, doet God* yet dat God\' dient: maer in \'t mid-Van allerlei gebreek en doen wy niet als bidden. (den Wat light men sich en houdt² of eischen geven waer. En wat dienst treekt men van een\' biddend\' Bedelaer? Of light de dienst in \'toor, en dien ick God, met hooren 10 Wat hem gevallen magh, en wat hem kan verstooren ? Wien dient dat meer als my? wat komt een\' Vader toe ³, Van dat het Kind in \'t School een\'Plack haelt, of een\'Roe ?

Is dan de Kerck noch nut, noch noodigh ? Wel ter degen; En Gods-dienst gaet\'er om, daer aen God is gelegen. 15 Men looft en danckt\'er God, beid\' ongetwijffeit, wel⁴: Want beid\' in lof en danck voldoet men sijn bevel.

Dat \'s Gods-dienst in Gods Kerck; men denckt, en spreeckt

(en fiinght het;

Als\'tdanckbaer hert ontluyekt, soo juyght het en soospringht En seggen wordt gesangh,\'gesangh van stemmigheit, (het; 20 En veler herten een\' gemeen\' eenstemmigheit.

Doet noch een\' dienst daer by, die God\' en mensclen lief is, Dienst, sonder welcken dienst, elck Christen mensch een\'

(dief is.

Een\' handgift in Gods Bors⁸, naer yeders moed of macht. Den Armen te geval; de Kerck-plicht is volbracht. 25 Maer is de Gods-dienst uyt? Ick sied\'er die \'t soo wegen, En meenen allen plicht met Kerck-gangh af te plegen: Maer \'tis niet halver wegh; jae \'tis geen thiende deel, En, seid\' ick \'thonderste van hondert, \'t waer te veel. Die in \'t School schrijven leert, heeft buyten \'t School te

(schrijven,

30 Of ⁵t schrijven in de School waer vruchteloos bedrijven. En \'t wordt vergeefsch geleert dat noyt gepleeght en wordt. Waer in dat plegen staet, begreep ick wel in \'tkort⁶: Maer die het best begreep in heiligheit van woorden. Die \'t nut waer dat wy staegh in hert en ooren hoorden, 35 Was een Gods Afgesant; en heeft het dus beduydt.

Leent oor en hert, en let hoe krachtelick het Inydt⁷.

1) de onwaarheid. 2) Wat ligt men en houdt zich — wat doet men het voorkomen. 3) wat heeft er een vader aan? 4) wat heide ongetwijfeld goed is. 5) armenzalcje. C) zon ik wel in korte woorden ki nnen zeggen. 7) Hierop volgt een griekscho text uit Jacob 1. 27: De suyvore ende onbevleckto Godsdienst voor God ende den Vader is deze: weduwen ende weesen besoecken in liaer verdrukkingl)e ende hem selven onbesmet bewaren van de werelt.

85

G o d s - d t e\'n s t.

\'k Sie datw\' ons meestendeel beklagen van ons\' Boden, Als die geern ons Verbod, en noo doen ons\' geboden; Maer dus vertroost ick my; siet, segh iek, op en neer¹, Wie wordt\'er qualicker gëdient als God de Heer?

Korte omspraeck van mijn da^elicks

HUYS-GEBED.

Wy derven ons, 0 God, voor Dijne voeten buygen. En Dijnen hoogen Lof ootmoedelick betuygenquot;.

En seggen ])y den danck dien elek in sijn gemoed Wel weet en wel gevoelt dat hy Dy seggen moet, 5 En niet uyt seggen kan, voor d\'endeloose gaven Van allerhande gunst, die ons, onnutte Slaven,

Dijn\' overgoedigheit eer Tijd of Wereld waer²,

Sints Tijd en Wereld is, in voorspoed, en gevaer, Tot desen oogenblick heeft laeten weilervaeren. 10 Maeckt onse herten vol, die \'t nemmermeer³ en waeren. Van volle danckbaerheit, daer van Dy innerlijck . Tot in het binnenste van dese herten blijek\'. Den menschen uytterliek, en in het overvloeden Der waere teeekenen van danckbaere gemoeden 15 Wel seggen en wel doen. En om het menighvond Uyt grond en overvloed des herten opgestouwt⁴,

Bekent en onbekent mis-leven ³ onser dagen,

Mis-leven in gedacht\' en woorden uytgeslagen ^ In wercken uytgevoert, en alles tegen Dy,quot;

20 Met aü\' d\'ondanckbaerheit die uyt te spreken zv,

ü Allerhooghste, en wilt met Dijn\' ondanckb\'re Knechten In Dijn\' verbolgentheit het scherpste recht uiet rechten⁷, Die den ondanckbaeren goed en genadigh zijt.

En ons ondanckbaerste in onses levens tijd 25 Ons\' ongerechtiglieit noyt hebbet doen ontgelden:

Maer, 0 ghy die met recht van Dy hebt laeten melden,

¹

omhoog en omlaag. 21 was. 3) nimmer. 4) opgestuwd. 5) wangedrag,

²

hoosheid. 6) Vgl. iigd. ausgepragt, zich openbarende in- 7) niet volgens

³

het strengste recht handelen.

86

Dat niet de Sontlaers Dood, maer de behoudenis Die sijn bekeeringh volght, Dijn welgevallen is,

Om de voldoeningen Dijns Soons en onses Heeren, .iO Schelts\' ons genadigh quyt en helpt ons hert bekeeron, Bekeeren, groote God. tot Dy in meerder drift Van Kennis, Hoop, Geloof, en Liefde, en al Dijn\' gift: Daur door wy, sterck in Dy, en in Dijn\' volle rustingh. Met wereld en met vleesch, daer aen al onse lust hingh, K Jae met het boos besoeck ¹ dat ons geduerigh quelt,

Elck onder sijnen voet geluckelick gevelt.

Van d\'Aerd\' en m\'t haer Slijck ten Hemel opgetogen. Dijn Godlu\'k voorbeeld, naer ons menschelick vermogen Betrachten naer te gaen; en, daer het al in is, 40 Dy lieven² uyt de kracht van hert, ziel, en gewis, En even als ons selts de Kudde Dijner Schaepen,

Door Dijn\' hand, neflens ons, en ons gelijck, gcschaepen.

Hoedt en verlost daer toe de zielen die hier zijn. Met haere Lichaemen, van alle leed en pijn;

45 Baet bey gezegent zijn met noodelicke gaven

ïen uytvoer van \'t beroep daer in sy sich begaven En noch in leven door het Heilige bestel³Van Dijn\' voorsienigheit: en beide doet soo wel.

Dat weer die zegen zy gezegent met den zegen, 50 Die Dijne Kinderen ten erfdeel is verkregen,

Daer door ons lij\'n en doen, in allerley geval,

In leven en in dood, ten goeden eind bevall\'⁴.

Daer tegen wy, in doen en lijden, dood en leven, quot;Wat ons te vooren kom\', waer toe wy ons begeven, 55 Voor en aen-nemen ^r\' als voor Dijn onslap\'righ» oogh: Wat gh\'ons genieten heett of dragen, van om hoogh, \'t Zy onverdient geluck, of wel verdiende plagen.

Als van Dijn Vader-hand genieten en verdragen; Gewilligh \'tallen tijd\' en \'tallen tijd\' gereet,

60 Om uyt dit doodigh lijf, op d\' ure die ghy weet.

Vervoert te werden in niew\' Hemelen, niew\' Aerde Van onbekende form, van onbegrepen waerde,

Daer van in ons de hoop op Dijn\' belofte light \'t Huys der Gercchtigheit en eewigh levens licht.

¹

aanvechting, heJcoring. 2) heminnen. S) bescJiiklcing. -1) i il eene goede

²

uitkomst gerake d, w. z- tot onze zaligheid diene. 5) Bij floor is nemen

³

verzwegen. 6) altijd irahend en dus alziend. Verst a : Laat ons in onze voornemens en daden doen blijken, dat wij ons Uwer alziendheid l)e-

⁴

wusl: zijn.

87

65 Doet die barmheitigheii den Hoofden en den Leden Van dit vergaert gesin, en doets\' op ons\' gebeden Den Vrienden van dit Iluys, en die hat by liaer bloed Verwant en Maegen zijn¹; Jae, Heer, wy bidden, doet Oock onsen Vyanden de selve gunst beleven, 70 Ons\' blinde Vyanden, die in den doncker sweven,

Verr\' van Dijn waerbeits pad; naer^L\' Dijn eer in dat werek Bestaen kan, en de vreed, en stichtingli van Dijn\' Kerck. Doet noch de selve gunst dien Gby Dijn Volek in lianden, Als Voogbden, hebt gestelt, voor al in dese Landen, 75 Daer ghy dit deel Dijns Volcks te samen hebt gebracht Met all\' de sehaeren van haer\' swaere Legers-kracht; Ooek met den jongen Vorst in haer bewind geboren. En die aen \'t Hooge Huys van sijnen Bloede hooren. Doets\' oock den Dienaeren van Dijns Woords druckcn Oost²; 80 Doets\' allen swacken en verlegenen om troost,

Doets\' allen menschen, Heer, naer Dijn\' barmhertigheden En wijsheit sonder grond; want wat zijn vleesch en leden Van dese sterflickheit, \'t en zy in Dijn\' Genae,

W\'aer is het Schepsel oock, dat voor Dijn Keclit bestae? 85 En, ö Ghy Schepper en Behoeder van de menschen. Wat sou Dy \'t Schepsel doen? hoort en verhoort ons wen-

(sehen

Soo verr het werdt gewenscht als Ghy ons wenschen heet⁴, Met wat ghy noodiger tot onse welvaert weet;

Soo ⁰ wy al \'tnoodighst hier in \'tHeiligh Voorbeeldquot; sluyten, 00 Dat Ghy Dijn\' Kinderen na Dy hebt leeren uyten. Soo \'t Dijne leeringe by ons werdt na geseght\'.

En op Dijn\' Autaren, danck-offers-wijs, geleght.

O in de Hemelen ons aller eenigh Vader,

Geheilight zy Dyn Naem, Dijn\' Kijeke kom\' ons nader, SC Dijn wil geschied\' op Aerd als in Dijn Hemelrijck: Geeft ons het noodigh brood van daegh en dagelijck; Vergeeft ons alle schuld, soo w\' alle schuld vergeven Aen die ons sehuldigh zijn; en leidt ons by dit leven In geen versoeckinge, maer vrijdt ons van den strick 100 Des Boosen; want, ö God, alleen en eewelick

Hoort D}- der Rijcken Kijck, en alle kracht, te samen Met alle Heerlickheit der Heerlickheden. Amen.

¹

die dooi\' haar Vloed eraan verwant of vermaagschapt zijn 2) voor

²

met Utve voorschriften. 5) Gelijk. 0) \'t Ouzo Vader.

8S

Om bestan digh Geloof.

Wat ick voor oogen sie en kan ick niet gelooven,

liet gen\' ick niet en sie, daer voor ick God moet loven,

Geloov\' ick of ick \'t sagli.

Groot Gever van die gaef, geeft dat ick \'t herden ¹ magh, Tot dat Geloof, Gesicht sal werden, en sien, weten. En alles Liefde heeten,

In \'trijsen van dien dagh.

) volhouden.

EUPRASIA

OOGEN-TROOST

A EN

PAETHENINE,

Bejaerde Maeghd; over de verduysteringh van ha er een ooge.

Verdenckt den Dichter niet die desen Eijm heleidt¹; 11gt;- heeft U vander jeught met ydel\' vrolickheit, Met jock voor jock bericht ²;en \'t docht hem. in diejaeren, Dat woorden sender scut en lacchen, öusters wareii³, 5 En \'t docht u even soo; Nu weten Ghy en Hy Het suer en \'t soet gesicht te stellen, \'naer het zy.

Naer \'t nn is, voeght ons \'t suer; maer tusschen \'t suer en

(\'t suere

Valt keurigh onderscheid: d\'ellendig\' avond-uere ^r\'

Daer God ons mede dreight, vereischt een amper soetquot;, 10 Een staetigh-suer gelr.et van oogen en gemoed.

Als \'tkind geslagen werdt betaemt hem eens te suchten: Maer knorr en kijven zijn ontijdige\' geruchten,

Die noch een\' niewe roey verdienen van de hand Die d\'eerste geessel gaf aen sijn geliefde pand. 15 De Pottebackers will is meester van sijn\' aerde;

¹

gebruikt werd om oogziekten te genezen. Daar eufrasia in letterlijken zin hlijmoedigheid, vrooljkheid beteekent en liet gedicht dienen moet om Parthenine (Juffrouw Lucretia van Trollo; zie Hui/gens-Studië/i, M. 122 „over do verduystering van haer een oogequot; te troosten, is het

²

duidelijk, dat H. met beido woorden spoelt. 2; dit vers opstelt. 3 met scherts op scherts (louter jok) onderhouden. 4) Versta: dat woorden

³

zonder zout (saaiheid) en woorden zonder lachen (ernst) synouiiemen waren. Zie Iluygens-StudiëH bl. 117, vlgg. en Koord en Zuid, XII. 2.

90

Misbruyckt hr \'taerden vat tot diensten van onwaerde¹, Wat reden heeft het vat te seggen, waerom dus,

W aerora en ben iek niet soo kostelick ² als flus.\'\'

Verstaet iny. aerdigh³ vat, voll allerhande deughden; 20 God heeft ii van een\' klev die oor en oogh verheughden Voordaehtelick gedraevt; Nu lust hem van die kley Wat aerdighs af te doen: J)enckt of de Schepper sey, Schoon\' aerde, wordt tot aerd; wat staet u toe ⁴ teseggen. Waer mede meent het Ivind de macht te wcder-Icggen 25 Van \'s Vaders wijs bestier? wat reden heeft een Worm Te klagen, Ben ick oock* gegoten in Gods vorm;

Waerom vertreedt hy my ? Jjeert Slichtende beiijden Dat hem de roey toe komt, en u de schuld« van \'tlijden: En. ot \'t u erger gingh; \'t vat heeft geen woord in t vat 30 Om seggen, waerom doet de Pottebacker dat:

Daer zijn goe\' Tredickers die met gesonde monden Benuaeme meesters⁸ zijn tot ongevoeldef wonden, Stuerluyden op het strand, die Vrienden, in den nood, Gerust en sorgeloos vermaenen tot de Dood.

35 Van dese hen ick geen: uw lijden is mijn\' pijne,

Behalven het medoogh ¹⁰ is uw verdriet het mijne; En, spreeck ick uyt medoogh, ick schrijf met een mat oogh, Dat God weet of het meer of min dan \'t uwe doogh : En ghv weet of \'t my raeckt, mijn uyt-sicht¹- te sien mindjren, 40 Daer langhs het Brood in moet voor Vader en vooi? Kmd ren: En ghy weet of ick \'t voel, mijn\' macht verkort te sien ^ Om mijner dagen tijd te dienen Dien ^1,1 ick dien.

Maer God, God, Parthenin, die dese lichten stichte. En altoos stoppen¹⁴ magh, God vlieght ons in \'tgesichte 45 Of seght maer, mogelick. Komt, Kinderen, te bedd,

Ick treek een\' venster toe: En wy, als recht gt; die t lett , Wy houden ons misnoeght, en stellen ons in tklagen. Om dat wy niet en sien, al wat wy geerne sageiij.

En wie en sou die klacht niet lusten, waer s hem nutt . 50 Maer wie heeft oyt daer met des Hemels loop gestutt . En of den Hemel hoorde, en schonck ons mewe glasen

¹

onwaardige \' vernederende. 2) van evenveel waarde, zoo hooggeschat.

²

3) woordsp. aardig dient hier in gewonen zin en m dien van van aarae

³

genomen. 4) wat slaat n vrij, past u. 5) indien ik enz. 6) verpltch mg.

⁴

7i heeft niets in fe hrengen. 8) heelmeesters. 9) die zij zelf niet voelen.

91

In do bonwvalliglieit van ons getimmer¹; Dwaescn, Wat meenen wy to sien? Deughd en Gerechtigheit? Trouw, Liefde,quot;Vrede-vreughtl, meer dan wy door\'t beleid 55 Van twee jong\' oogen oyt bejoegen? Amy-, neen:

Veel\' oogen van de snelste, én die getwernt² in een. En vonden door den drangh van vuyle menschlickheden Pie sehoone tronjen ³ niet; en\'t schijnt de stam is heden In meeste Hoven uyt; der vruchten is niet meer BO Als Abricosen hier quot;en Persiken wel eer³.

Nu hebben Ghy en lek de Wereld uytgelesen: Wat dnnckt u, soud \'tvoor ons al heel ontijdigh wesen. Het Boeck eens toe te slaen, en maecken op den Text, Op \'s menschen allerwijst, dat is op \'talier ghextquot;, 05 Ons blindelingli Sermoen, ons oogeloos bedencken?

Sou niet des Hemels gunst ons hebben willen krencken, Om binnewaerts te sien, en met de raemen toe. Der stormen en \'s geruchts der straeten even moe, Ons goedjen \'t overslaen\', en onse drooge Lampen 70 Van olie te version, om ol s de Bruigom quamp, en He middernachtsche dief ons\' grendelen ontsloot,

Eu stal ons uyt ons³, door do reten van do Dood?

Twee oogen van gelas, van zenuwen en water En dienen daer niet toe;,die zijn ons met den Kater 75 En met de Katt gemeen; en alle beesten sien;

Maer God heeft onse Ziel met beter licht version;

Daer slaet een\' ander\' strael naer binnen, op wat rijekers; De Wijse Luyden zijn haer\' eigen\' verre-kijekers ¹⁰; En die sich wel gebruyekt en hoeft geen\' Brillen meer, 80 En die sich soo gebruyekt mach suchten, en niet meer. Om een verlooren oogh; maer laet hem met sijn\' Reden Den overigen dagh aen God en hem besteden,

Hy heeft de Ziel vol wereks, en, in die besigheit,

En sal hem niet een uer, niet een\', voor d\'ydelheit H5 Der eewen over zijn; door d\'eewen van daer boven Sal sijn gedachte gaen, by sal God moeten loven Voor d\'ongemeene gunst, die hem den hellen dagh,

¹

nieuwe vensters in ons bouwvalliff huis. 2) O mij! helaas! 3) ge

²

thans hier even weinig te zien als vroeger van perziken of abrikozen.

³

nl. dat zij zich zeiven doorzien.

92

Die hem het eewigh licht, dat ooge noyt en sagh,

Noyt menschen hert begreep¹, met sijnes herten oogen 90 By voor-raed open doet en voor de hand - beoogen.

De lust van dat gesieht heeft blinder menschen hand Haer\' glasen in doen slaen, sy hebben \'t lieve pand Van kijcken aen haer selfs raoordadelick ontstolen, Sij hebben in haer selfs haer ydelheit ontscholen²95 En in die donck\'re school meer wetenschaps geleert. Dan daer³ sy, met den naem van Wereld-wijs⁴ vereert, Natuers geheimenis geloofden te begrijpen.

Sy dochten, \'tmael was op; men most het mess nn slijpen Tot voedsamiger spijs: sy dochten, \'tspel was uyt; 100 Al wierd\' er weer op niews getrommelt en gefluytt,

\'t Sou \'tselve speeltje zijn; daer werdt niet niews ge booren; En, soo der noch yet niews ontstond voor oogh ofooren, Sy lieten \'t voor de Jeughd, die haer⁵ verdrietigh pad Door doorn en distelen noch nae te treden had. 105 Sy waren moe gegaen, gelegen en gesetcn,

Gewoelt, gewrocht, gesocht, igt;;eseit, gesien, geweten; Sy wilden uyt den Tijd. Noch was haer \'t pad ontkent⁷: Het naest van haer begrip was daer of daer ontrent; Sy hadden yet gesien, maer schemerings gewijse 110 Veel meer als niet met all, veel min als \'trechte wijse: En, als \'top scheiden quam, op \'t scheiden uyt dit lijf, Dan karmden sy om hulp (blind bedelaers oedrijf) En wisten niet tot wien. \\Yy weten ons waer-henen ⁸, Ons toe-pad⁹, en ons recht, dat over langh ¹⁰ veriichcnen, Gereet staet te voldoen ¹¹; ons recht ter heerlickheit Van \'s Vaders erffeniss, en eewigh\' eewigheit.

Soo veel verschillen hier blind Heiden en blind Christen: Die sonck van duysterniss in donckerheit, en misten: Dees rijst van licht tot licht, in \'t doncker ¹-, en voortaen ¹³, 120 Tot in der Eng\'len licht, daer sulckc blinden gaen;

Geen\' and\'re, van den slagh die nu de Werelt decken: Den Hemel viel te nauw voor all\' de blinde gecken. Want, Par the nine lief. \'tis niet de moeyte waerd De blinde gae te slaen die hier en daer ter aerd

¹

Toespeling op I Cor. 2. 19. 2) op vooylictnd, hij voorhaat of vlah

²

vlucht gevonden, tegen hunne eigene ijdelheid. • 4 in die school, waar.

³

5) wijsgeer. 6) hnn nl. der wijsgeeren. 1\\ onhekend 8\' otizc bestemming.

⁴

_x 9) de kortste weg om er te komen. 10 bij Christus\' dood, nl. 11) voldaan

⁵

te worden. 12.) moet na dees rijst gelezen worden. 13) verder voort.

93

125 Den kruys-wegli¹ buyten Sté cn binnen over-karmeu; De blinde rijek en eel verdringen slecht\' en armen. En, wilt ghy met my gaen en wandelen door \'t slijck Van \'s werelds vuyle straet, siet wat wy ongelijck Meer ² blinden, meer en ongeneselicker\'blinden 130 Dan wy zijn, by den wegh schier blindlingh sullen vinden. My maelt een lange lijst van blinden in het hoofd: Sy moeten \'er eens uyt, en, soo ghy my gelooft,

Wy sullen Valcken zijn, en hebben Arends oogen, En scggen, God zy danck, die ons in sijn medoogea, 135 Maer een oogh en ontnam, cn beide nemen mopht. Dan ben ick t\'ende wercks, dan heb ick uyt-gedocht:

Sitt neer, \'tviel ons te bangh, soo wy de lijst uyt-stonden³; Mijn uer-werek is voor twee. dry ueren⁴ opgewonden: Of \'tmet een\' veer gaet, of met hangende gewicht⁵, 140 Staet u te keuren, naer mijn\' reden, swaer of licht.

Gesonde Li\'en zijn blind: sy sien maer door de weelde Van haer welrijend⁰ bloed: sy sagen noyt wat scheelde Kranck en onkranck te zijn: sy sagen noyt haer\' Gall Ontsteecken tot een\' Koorts: sy sagen noyt den vall 145 Van soute sinckingen\' op,oogh, of oor, of longen; Sy sagen noyt een\' Roos op eenigh Lidt ontsprongen:

Efet stadige geblick\' van haren Sonne-schijn Verblindt haer\' oogen soo, dat wat sy niet en zijn Haer dunckt onmogelick, als andere te werden.

150 Soo siet men se door weeld\' ⁰ in weeld\' op weeld\' volherden; Soo leggens\' alle daegh \'t haer van den hond daer op ^I0; Soo vierense staegh schoot, en voeren \'tin den top ¹¹: Tot dats\' een slinger-buy sien vallen in haer laken ^vl, Die \'t Schip op zijde werpt, of dat sy \'t voelen kraken, 155 \'tZy op een\' blincle klipp, (de klipp en is niet blind, De Schipper is het, die sich \'t stieren onder-windt, En heeft geen oog\' in \'t zeil, en weet van stroom noch streken) \'t Zy op een brandigh strand: daer raeckt het roer aen\'t steken, De Stierman over boord. Dat heet voor uyt te sien 160 Ter langhde ¹⁵ van sijn neus: soo sien gesonde Li\'en. De Siecke sien noch min; te weten door de dampen

¹

do kruiswegen waren gescliiktc standplaatsen voor blinde bedelaars.

²

veel mee)\'. 3) hieven staan, tot zij ten einde is. 4) twee a drie uren.

³

5) of het betoog vlag of loom van stapel loopt. 6) r.aar den eisch stroom end.

⁴

7) S. Burgerhart bl. 308; brakke zinkens. 8) glans, schittering. 9) uit

⁵

weelderigheid. 10) \'t kwaad door \'t zelfde kwaad trachten te genezen.

92

Die hem het ecwigh licht, dat ooge noyt en sagh,

Noyt mcnschen hert begreep¹, met sijnes herten oogen UO By voor-raed open doet en voor de hand-\' beoogen.

De lust van dat gesicht heeft blinder mensehen hand Haer\' glasen in doen slaen, sy hebben \'t lieve pand Van kijcken aen haer selfs moordadelick ontstolen, Si] hebben in haer selfs haer ydelheit ontscholen²95 En in die donck\'re school meer wetenschaps geleert. Dan daer ¹ sy, met den naem van Wereld-wijs³ vereert, Natuers geheimenis geloofden te begrijpen.

Sy dochten, \'tmael was op; men most het mess nu slijpen Tot voedsamiger spijs; sy dochten, \'tspel was uyt; 100 Al wierd\' er weer op niews getrommelt en gefluytt,

\'t Sou \'t selve speeltje zijn; daer werdt niet niews gebooren; En, soo der noch j\'et niews ontstond voor oogh ofooren, Sy lieten \'tvoor de .feughd, die haer⁴ verdrietigh pad Door doorn en distelen noch nae te treden had. 105 Sy waren moe gegaen, gelegen en geseten.

Gevoelt, gewrocht, gesocht, geseit, gesien, geweten; Sy wilden uyt den Tijd. Noch was haer \'t pad ontkent⁷; Het naest van haer begrip was daer of daer ontrent; Sy hadden vet gesien, maer schemerings gewijse «0 Veel meer als niet met .ill, veel min als \'t rechte wijse: En, als \'top scheiden qnam, op quot;t scheiden i.yt dit lijf, Dan karmden sy om hulp (blind bedelaers bedrijf) En wisten niet tot wien. Wy weten ons waer-henen⁸, Ons toe-pad⁹, en ons recht, dat over langh ^,l) verschenen, 115 Gereet staet te voldoen ¹¹; ons recht ter heerlickheit Van \'s Vaders erffeniss, en eewigh\' eewigheit.

Soo veel verschillen hier blind Heiden en blind Christen: Die sonck van duysterniss in donckerheit, en misten: Dees rijst van licht tot licht, in \'t doncker ¹², en voortaan ¹³, 120 Tot in der Eng\'len licht, daer sulckc blinden gaen;

Geen\' and\'re, van den slagh die nu de Werelt decken: Den Hemel viel te nauw voor all\' de blinde gecken. Want, P ah the nine lief. \'tis niet de moeyte waerd De blinde gae te slaen die hier en daer ter aerd

¹

Toespeling op I Cor. 2. 19. 2\' op voorhand, hij voorhaal of vlah

²

vlucht gevonden tegen hunno eigene ijdelheid - 4\' in die school, waar.

³

9) de kortste weg om er te komen. 10 bij Christus\' dood, nl. 11^ voldaan

⁴

te worden. 12) moet na dees rijst gelezen worden. 13) verder voort.

93

125 Den kruys-wegh¹ buytcn Ste en binnen over-karmen; De blinde rijck en eèl verdringen slecht\' en armen. En, wilt ghy met my gaen en wandelen door \'tslijek Van \'s werelds vuyle straet, siet wat wy ongelijck Meer² blinden, meer en ongencselickerquot;blinden 130 Dan wy zijn, by den wegli schier blindlingh sullen vinden. My maelt een lange lijst van blinden in het hoofd: Sv moeten \'er eens nyt, en, soo ghy my gelooft,

Wy sullen Valcken zijn, en hebben Arends oogen, En seggen, God zy danck, die ons in sijn medoogea, 135 Maer een oogh enquot; ontnam, en beide nemen moght. Dan ben ick t\'ende wereks, dan heb ick uyt-gedocht:

Sitt neer, \'t viel ons te bangh, soo wy de lijst uyt-stonden³; Mijn uer-werek is voor twee dry ueren⁴ opgewonden: Of \'tmet een\' veer gaet, of metquot; hangende gewicht⁵, 140 Staet u te keuren, naer mijn\' reden, swaer of licht.

Gesonde Li\'en zijn blind: sy sien maer door de weelde Van haer welrijend⁰ bloed: sy sagen noyt wat scheelde Kranck en onkranck te zijn: sy sagen noyt haer\' Gall Ontsteecken tot een\' Koorts: sy sagen noyt den vall 145 Van soute sinckingen ⁷ op,oogh, of oor, of longen; Sy sagen noyt een\' Koos op eenigh Lidt ontsprongen: Het stadige geblick⁸ van haren Sonne-schijn Verblindt haer\' oogen soo, dat wat sy niet en zijn Haer dunckt onmogelick, als andere\'te werden.

150 Soo siet men se door weeld\'⁹ in weeld\' op weeld\' volherden; Soo leggens\' alle daegh \'t haer van den hond daer op ^I0; Soo vierense staegh schoot, en voeren \'tin den top ¹¹: Tot dats\' een slinger-buy sien vallen in haer laken ¹², Die \'t Schip op zijde werpt, of dat sy \'t voelen kraken, 155 \'t Zy op een\' blinde klipp, (de klipp en is niet blind. De Schipper is het, die sich \'t stieren onder-windt. En heeft geen oog\' in \'t zeil, en weet van stroom noch streken) \'t Zy op een brandigh strand: daer raeckt het roer aen \'t steken. De\'Stierman over boord. Dat heet voor nyt te sien 160 Ter langhde quot; van sijn neus: soo sien gesonde Li\'en. De Siecke sien noch rain; te weten door do dampen

¹

do kruiswegen waren geschikte standplaatsen voor blinde bedelaars.

²

reel meer. 3) hieven staan, tot zij ten einde is. é) twee a drie uren,

³

5) of het betoog vlug of\' loont van stapel loopt. $) naar den eisch strooniend.

⁴

7) S. Burgerhart bi. 308: brakke zinkens. 8) glans, schittering. 9) uit

⁵

weelderigheid. 10) 7 kwaad, door \'t zelfde kwaad trachten te genezen.

94

Van haer ontsteken bloed, door.Uiehten en door Krampen, Door Steenen en Colijck, door Groen\' en swarte Gall; Wat haer te voren komt, haer\' pijnen verwen \'tall¹; 165 Sy sien \'t huys tuymelen dat recht staet in sijn\' mueren; Sy sien haer\'\'vyan\'den voor \'tbed, cn \'tzijn gebueren, Die haer ten dienste staen: sy sien de dood in \'tvat Dat haer genesen moet; sy schricken voor goed nat, Al ofs\' een dollen hond sijn gift hadd\' aengebeten²; 170 Sy sien noch hulp noch hoop, (soo dichte zijn do spleten Daer d\'onervarentheit in hoogen nood door siet)

Sy sien noch licht noch locht tot nyt-komst van verdriet; Sy sien de geessel wel daer mc sy zijn geslagen;

Maer Gods hand, diese voert, en siense door de plagen, 175 Verdiende plagen, niet; (mijn\' lieve Pakthenin, Slaet dese blindheit gae, daer steeckt voor ons ,wat In) Sy bijten in den steen³, en sien niet dat de Werper De Pottebacker is: haer lijden maecktse scherper⁴; Sy werden lijdende half moedeloos, heel gram,

180 Als of\' haer geld weerom, en veel gelijcks toe qnam⁵. Sy pleiten tegens God; sy konnen Job van buyteri:

Haer hert stremt tot een\' key daer redenen op stuyten Als ballen van den muer. Het blindste van haer zeer Is meerder twijffelingh^li: sy sien niet dat haer Heer 185 Haer Heer en Meester is, en meesterlick\' ks.n salven. En straftse mogelick niet wijder als -ten halven,

Üm heel erkent te zijn: sy sien haer\' dorheit aen. En seggen, Menschen-kin\'d, is \'t mog\'lick te verstaen Dat dese beenderen noch eens aen \'t leven raecken, 190 En noch eens over end ? sy sien niet dat hermaecken Veel min als maecken is, en dat van yet -tot yet Een slecht⁸ mirakel is by \'t eerste yet uyt niet.

Tot dat sy \'t samen sien en voelen en besinnen. Vriendinne, weest getroost; God kan sich self\'s verwinnen \'^J, 195 Hy heeft noch slijeks genoegh en speecksels in den mond ¹⁰, Om ons te leeren\' sien wat sieck scheelt en gesond. Geruste Li\'en sijn blind: sy sien maer doorliet troet\'len

¹

wegens hunne ziekte zien zij alles door een douTceren bril. 2) alsof\'

²

een dolle hond hun_% enz. o) zij toornen tegen hunne hwaal. 4* bitser.

³

5) Versta : alsof zij met hun lijtien te veel geboet hadden en zij groot

⁴

gelijk hadden met tegen God te morren. (W De grootste verkeerdheid

⁵

in hunne ziekte is steeds toenemende twijfel (aan hunne genezing.)

95

Van haer\' eenparigheitsy keuren \'tall voor hoet\'len² Dat onrust geven kan: sy sien\'de sorgen aen ⁵ 200 Voor Schroeven sonder end, die door de sinnen gaen,

En schroeven vruchteloos i; sy sien den dagh van morgen Niet eer dan \'t morgen is: sy wilden geerne borgen ⁴ Kond \'t sorgeloos geschien: sy wisten geern hoe \'t gaet In \'s Vaderlands bestier, hoe \'t met den Oorlogh staet, 205 Wat Munster⁵ broeyen sal; waer \'t kommerloos te lesen: Sy sien haer\' plichten niet, of schricken voor haer wesen, Als waer \'t Medusas hoofd¹¹; sy sien niet dat een man Sijn Lands-heer schuldigh is all wat hy weet en kan: Sv sien haer huys-gesinn niet hollen ⁷, door de slaep-sucht 210 Van haer onweckbaer oogh: sy sien niet of een Aep sucht, Of eenigh Christi Lidt: sy sorgen als de Katt,

S3\' sagen geern\' een\' vrieiid geholpen uyt het natt,

Kond \'t maer drooghs-poots geschien:Sy wilden geerne stelpen Des naesten woedigh vyer; waer \'t met een wensch te helpen: 215 Sy gingen geern in \'t huys van jammer en verdriet, Verstoorde maer \'t gekarm haer\' soete weelde niet: Sy sien den roock op gaen van Engeland in kolen ^s, Van Yerland half in d\'asch, van Duytsland, van de solen Ten halse toe verschroeyt⁹: maer \'tis een schrickigh sien, 220 Gelijck kleinhertige staen by geciuetste li\'en.

En vreesen voor een\' swijm, die haer\' gesontheit krencken, Haer aensicht slencken¹⁰ mocht: sy keeren self\'s haer den-Van den ellendigen; sy wenden \'t van de ree (eken

Daer \'s naesten schip bp stuyt, en kiesen volle zee, 225 Zee van gerustigheit; daer hoeft noch touw noch lood uyt; Haer Broeder moght vergaen, sy setten niet een\' Boot uyt: Sy sien niet dat sijn leed magh ¹¹ morgen zijn haer wee: Sy sien niet hoe \'t.haer gingh als God met haer soo dee: Sy sien haer niet vergaen, sy voelen haer niet slijten ^ls, 230 Sy haeten \'t Spiegelglas, oin dat het kan verwijten\' Hoe verr\' haer aensicht van der groene jaeren ¹³ kust In rimp\'len is verzeilt, hoe naer ¹¹ sy zijri de rust. Die haer\' rust-^⁵ stooren sal. Nochtans de jaeren loopen;

1) gelijkheid van humenr. 2) werkw. onnoodiye l-ivelling. 3) en niets te weeg hrengen (haten \'. 4) iemand geld leenen. 5) do ondcrliandelingeu te Munster waren reeds lang geopend. 6) het hoofd van Medusa, eene der Gorgonen, was met slangen bedekt en deed iedereen, dio het aanzag, van schrik versteenen. 7) in de war zijn. 8) doolt op den opstand in Engeland tegen Karei I. 9) in den 30 j. oorlog. K\') doen slinleen, minder goeddoen uitzien. 11) kan. 12) hunne krachten niet afnemen. 13)Jonge jaren, jeugd, l-l) nabij. 15) gerustheid.

96

d\'Onrustig\' uere ¹ komt, die \'t schoon gebouw sal sloopen 23o En wee dan d\' ongereed\', en wel den dienaer dan Die God soo doende vindt als geen gerust\' en kan ².

Wat zijn cl\'ünrustige? noch eens soo blind te achten; Sv sien maer door de webb ³ van roerende gedachten, Vr^{an S0r}s^e\'¹ sonder vrucht⁴, van kommer sonder leed, Van traenen voor den tijd: de Winter valt haer heet, De Somer dunckt haer suer. Dit zijn neus-wijse blinden; Sy sien dat noyt en was, sy konnen knoopen vinden In t gladste van de bies. Xlyt wat hoeck dat bet waeyt; sy zeilen by den wind³: sy wieden eer men saeyt, 243 Sj\' hooren hoe \'t gras wascht; sy sien de schoor-steen roocken Eer t hout ontsteken is: sy sien de Werelt smoocken Van \'t allerleste vyer: sy sien God in de wolek Langh voor den Dieveri-nachtsy beven voor Gods volck Verr van de Roode Zee; sy konnen niet bevroeden Dat, Diese maecken kost,\'kan voeden en behoeden. Sy zijn altoos beroyt: haer mangelt altoos wat,

Haer leste droppel\'leckt uyt \'t niew ontsteken⁷ vat; Sy trouwen spy⁸ noch slot; sy hooren allom dieven. ■V!? soram van alles is. God kanse niet believen:

255 Sijn^ sonne-schijn is storm, sijn\' weldaed is elend,

Sijn\' gunst is tegenspoed: de Logenaer ortkent All wat hem tegen gaetquot;, d\'ondanckbaere derft heelen All wat hem mede loopt; de wel-vaert mach hem streelen, Hy maeckter hell-vaert ¹⁰ af: waerom? daor is geen\' staet Ie maecken op den duer: soo keuren sy den Staet In \'t uytterste gevaer, in \'t beste van sijn bloeijen; Soo noemen sy Gods gunst sijn\' boeijen en sijnquot; roeijen, Soo doemen\'¹ sy de vreughd voor ondeughd, soo de rust Voor onlust: soo is heil haer hell, en last haer lust; Soo is de wel-vaert maer een masker¹quot; in haer\' wijsheit; Soo dunckt haer dat de wall maer op\' een doyend ijs leit, De Wall van Staet en Stadt, de mueren van haer huys Besittens\' op genae van Mier, en Moll en Muys ¹³. quot; \'£^ei1 einde werden sy Propheten eerst tot haefent -\'0 Ln valt \'er uyt de locht quaed vyer, sy wedervaeren\'t;

¹

tie ure van onrust. 2) kan, nl. gevonden worden. 3) weefsel,warlinft.

²

A) liiQV vrees d.^i. zonder oorzaak tot vrees. 5) voorzichtig, langzaam

³

zeden, (j) dood. 0 opengestoken. 8) grendel. 9) dat hen.- iets tegengeloopen

⁴

«s- 10) ondergang, verderf; klankspeling met wel-vaert. 11) ver oordeeten.

97

275

Haer droomen wordt voldaen. Hadd\' Pieter ¹ min mistrouwt, Hy hadde min fresackt, en hadd\' hy recht gebouwt,

Diep maer een Mostaert-saed², hy leerde water treden. Soo teer is \'tonderscheit van toeversicht met reden³, En kommer buytens tijds. God leer\' ons middel-maet, \'tis gins en weder⁴ mis al wat daer buyten gaet. AI laegh het Gond in een\' en \'tLood in een\'der sehaelen, \'t Is gms en weder mis, soo langh daer een kan daelen³. * De Gierige zijn blind: sy sien maer door haer beurs. Die dick en duyster is; en geeft haer eens wat keurs ⁰ Van wijs en ongeleerd, sy weten \'t niet te scheiden,-Van vroom en deughdeloos, de rijckste wint van beiden; Van schoon en van mismaeckt, de rijckste weeght haer meest; Van bott en van beleeft⁷, sy zijn vbor \'trijckste beest; Van nutt en van onnutt, van on-e\'el en van adel, Sy keuren \'tbeste peerd naer dê vèrguldste zadél: Sy kennen vriend noch maegh door \'t blieken van de winst; Haer\' brillen zijn van tien ten honderden, voor \'tminst⁸: Sy leenen niet; dat \'sscha\': sy handelen; dat \'seerlick: Sy stelen niet; dat \'sschand: sy woeckeren, dat\'s heerlick: Sy liegen niet; dat \'ssond: sy seggen rond en klaer.

Daer moet gewonnen zijn, God gev\' op wie ofwaer⁰.

De Quistige zijn blind: sy sien maer door het puylen Van oogen rood en leep ¹⁰; en meenen wel te schuylen, Waer? onder \'tschoone dack van openhertigheit ¹¹: En meenen, wie daer meest kan spillen, met bescheit, Of onbescheit ^I2, is mild; en meenen, \'t grove teeren, Is een\' gewisse kunst, die knechten maeckt tot Heeren; En sien niet, dat het kleed des Heeren op den knecht Juyst als \'t Goud-laken op den houten Leeman ¹³ hecht: En sien niet: ja sy sien \'t, maer door den lésten helder quot;, (Want deser blinden oogh werdt op den avont heldurj Dat die de maeltijdt geeft, de geek is van de feest ¹³, En by de Wijse heet een op-gegeten beest.

De Prachtige zijn blind: sy sien maer door fluweelen. Die ondoorsichtbaer zijn; sy kunnen \'tlijf niet deelen ¹⁰

1) de apostel. 2) had hij maar op God gebouwd (vertrouwd) ter diepte v. een mostaardzaad in den grond. 3\' redelijk\' vertrouwen, aa)i heide zijden. 5) Immers dan is er geen evenwicht 6\' te kiezen. 7) tusschen lomp en beschaafd. 8) zij zien maar, of zij ten minste 10 percent \'kunnen winnen. 9) onverschillig op ivien of waar. 10 door uitpuilende en roode leep oogen. 11) deksel van gulheid. 12) met of ponder oordeel. 13} ledepop. 14) heller, penning. 15) \'t kind van de rekening. 16) scheiden.

g. Huygens. — I. 7

98

Van \'t uyterlick gewaed, sy keuren haer en ons Naer zijd\' en wollen webb: de tijck, en niet de dons, Maeckt haer het bedde waerd; de lijst, en niet de doecken 310 De schoone schildery, de band, en niet de boecken,

Maeckt haer den schrijver goet; het buys, en niet de man De kapp, en niet het hoofd, is dat haer ket\'len¹ kan.

De Machtige zijn blind: sy sien maerdoor haer\' krachter Die lomp en moedigh ^ zijn, sy pletten en verachten 315 All wat haer onder light²: sy trappen op de deugd: De klemm, den ondergangh der slechten³ is haer\' vreughc Sy knellen \'t arme recht van Weduwen en Weesen: Is reden voor haer, sy verduyv\'lense met vreesen; Is d\'on^chuld aen haer zy; sy tredens\' in de schuld⁴; 320 Waer \'t korte Recht haer\'⁵ baet, sy tergen d\'ongeduld; En wringen se soo langh, soo langhsaem, dat sy si^lijten En, moede pleitens, in den sueren appel bijten: Is ootmoed haer versett⁶, sy loopens over \'t hert. En noemen haer geluck \'tontgaen van meerder smert. 325 d\'Eersuchtige sijn blind: sy sien maer door de duyge Van haer\' bekuypingen ⁹, onachtbaere getuygen Van wei-geworven eer ¹⁰; sy draven vroegh en spae. En geen straet valt haer suer, mits dat sy cpwaerts galt; Sy hebben geen gesicht naer onderen; sy sterren 330 Gestadigh Hemelwaerts: de laeghste van de sterren Dunckt haer niet hoogh genoegh om by te \'villen staer Sy gaven niet een duyt voor d\' eere van de Maen, Soo langh \'t de Sonne wint in hooghde, glans en hitter Waer Gods gestoelte leegh, sy sochten \'t te besitten. 335 Sy sien de mis-maet niet van haer te kleinen lijf, Om \'t kleed te vullen van het wichtige bedrijf Dat d\'eer kan geven, die sy blindelingh¹¹ bejaegen; Sy wegen niet hoe swaer de Kroonen zijn om draegen, Haer luyster, meenen sy, past yeder even nett,

340 Die maer het hert en heeft dat hy\'r \'t hoofd onder setl De plaetse maeckt den Man: men kan al doende leeren

¹

kittelen, hehagen. 2gt; overmoedig. 3) al wat voor hen moet onderdoet

²

schiddig te doen voorkomen. 6) waarschijnlijk drukf. voor haer; Is ko)

³

recht in hun voordeel, dan tergen zij. 7) toegeven. 8) zoeken zij hun he

⁴

in ootmoed, deemoedigheid. 9) het netwerk hunner kuiperijen. 10 Versta

⁵

verachtelijke middelen in de oogen van hem, die zijne onderscheidin

⁶

of zij ervoor berekend zijn.

09

En onbequaemc knechts zijn licht bequaeme Heeren. \'tGae met het Staets bewind soo \'tGocl en Lot belieft, _r Mits haer\' all-waerdigheit¹ ten hooghsten zy gerieft. 345 In \'t ende draeyt haer \'thoofd op die verheven klippen; En dan voelt Phaëton ² den toom sijn\' hand ontslippen. Dan komt hy, als gewipt³, weer blindelingh⁴ ter neer, En \'t kost hem blindelingh sijn leven en sijn eer.

Verliefde Li\'en zijn blind: sy sien maer door haer\' lusten, 350 Dat vuyle brillen zijn .-•al dat sy geerne kusten

Dunckt haer \'t bekoorelickst van al dat Son beschijnt; \'tVell-diepe rood en wit⁵, dat met den dagh verdwijnt, Eerbieden sy niet min dan boter tot den bo\'em⁸ toe; Daer gaen haer\' tochten heen ⁶; sy hebbender geen toom toe, 355 Sy sien geen\' kreup\'le knie, sy sien geen scheeve borst. Mits s haer het hoofd-stuck met sijn\' aenhangh en syn\' korst⁹, Mits haer een toover-mond, mits haer twee oogen-straelen De reden uyt den hoofd, \'t hert uyt den boesem haelen. S^aei\' ^^omste blindheit is, sy sien dat noyt en was; 3lt;;ü Een Vryer staet en kijckt or\'t spoockte: O beeld van was, O, seght hy, warm Yvoor, murw Silver, vochte Kraelen ¹⁰! En die daer neffens staen en na de waerheit taelen En vinden noch Koral, noch Silver, noch Yvoor; _qrgt;_ Maer vleesch als \'t haere, met bruyn ganse-vel daer voor. ^{0 10} Dan dese blindheit, schijnt, (men soud\'t haer schier benijden,) Geneest in eenen nacht ¹², in \'tuyterste verblijden, In \'t doncker krijgen sy haer\' oogen weder op.

En \'t hert toe; en de Bruyd werdt een\' versleten popp, Die kinderen van niews vertoyen en verhullen ¹³, 370 Maer met den yver noyt die s\' in des Kramers prullen Voor de volmaecktheit der volmaecktheden aensagh, Eer \'t kermis-capital daer voor verfutselt ¹⁴ lagh.

■Dft^Nijdig⁰ zijn blind: sy sien maer door de hoecken ^^an \'t^een en \'t ander oogh, die beide staen en soecken 3/5 Op zy en achter om, waer \'t yemand beter gaet:

Soo siens\' haer selven scheel enbleeckop hoeck en straet:

¹

alles-waardigheid, wdsp. mot alwarigheit, dwaze verwaandheid.

²

wien zijn vader Phebus-Apollo voor één dag liet bestier v. d. zonne

³

wagen had toevertrouwd. 3) eruit geworpen. 4) zie bl. 98. aant. 11.

⁴

5) de schoone huidskleur. 6) inwendige schoonheid, degelijkheid. 7) dat

⁵

ia\\ hunner begeerlijkheden. 8) overmits. 9) haar en vel.

⁶

huwelijksnacht nl. 13) anders kleeden en kappen. 14) verkwist^ verspild.

100

En, vindense voor-wind in yemands ronde zeilen¹, Sy lesen uyt haer Boeck-\' de minste sijner feilen,

(Want sy en hebben geen\') en roepen, \'t kan niet staen , 380 De wind moet keeren, daer, daer is hy schuldigh aen; En vindens\' yemand wel gestegen langlis de trappen Van vrome moeylickheit⁴, sy trachten met beklappen De lagen van \'t\'gebouw te sloopen tot den grond,

Tot dat s\'hem wederom gevelt⁵ sien, daer hy stond 385 Eer God den arm uytstack en hielp hem boven water; En gaet haer gevel op een\' halven somer laeter⁰ Dan die van \'s buermans huys, sijn hard-steen en sijn\'kalck Sijn sand light in haer\' wegh, sijn\' splinter is een balck, Een balck in haer qnaed oogh; en, konnen sy wat werren⁷, 300 Sy weten op een\' drop⁸ sijn\' arbeit te versperren;

En, wascht sijn Koren dichtst, en draeght sijn Wijngaerd Sy schreewcn, hy en quam niet eerlick aen de mest. (best, Sy tasten blindelingh in Gods geheimenisser,

En learen, spoedigh rijck is ondeughd, sonder missen. 305 In \'t ende sietse God, eu slaetse voor de kunstquot;,

Met haer\' ¹⁰, met sijne, met een yeders weder-gunst ¹¹. De Toornige zijn blind, daer hoev\' ick geen bewijs toe; De Wijnige ¹² zijn blind, daer zijn wy bey te wijs toe; De kinderen verstaen\'t, en thoonter my een\' voll, 400 Die door de druyven kijckt ^,a, ick thooner u ten\' doll.

De Vrolicke zijn blind: sy sien macr door het blincken Van tegenwoordigheit, als li\'en die overdrincken En springen met den wijn die in haer\' glasen leeft, En sien niet dat de gist, die aen den bodem kleeft, 405 De leste toogh sal zijn, en mogelick den naesten ^lr\';

Sy sien niet hoe dat vreughd en rouw den and\'ren naesten ¹⁶, En vallen ongereet ¹⁷ en blindelingh, als \'t komt Dat de bedrieghlickheit der dingen sieh ontmomt.

De Treurige sijn blind; sy sien maer door haer\' traenen. 410 \'t Is soo, het voll gemoed ontlast sich door d.e kraonen; Maer door die bobbelen swelt aller dingen schijn ¹⁸,

1) Versta: dat het iemand voor den wind gaat. 2) het daarvan go-houden journaal. 3) stand houden, duren, 4) moeielijke vroomheid, ver-dienste. 5) neergeworpen. G) is hun huis een half jaar later klaar. 1) harrewarren, stof tot een proces vinden. 8) / wdsp. met

dntp en hetzes stillicidii. Zie H--St. 139. 9) als loon voor hunne hooze praktijken. 10) hxin eigen. 11) ongnnst, afkeer. 12) wijnproevers, dronkaards. 13) die door druivennat hedwelmd is. 14) te veel drinken. 15) de naastvolgende. 16) elkander vergezellen. 17) sterven onvoorbereid. 18) gedaante, voorkomen.

101

En \'t werden wijde, dat maer enge wonden zijn. En, slaender winden toe, sy suehtense¹ tot baeren: Soo datse door den storm wel, waer sy geerne waeren, 415 Maer niet en sien, waer langlis: haer predick\' Maeghd of Man, Sy sien niet hoe het weer klaer weder werden kan.

De Besige ² zijn blind; sy sien maer door de scheuren Van haer\' al-doenlickheit sy sien geen\' tijd van treuren. Sy hebben\'s^J geen voor vreughd: haer doel-wit is Profijt 420 En eer, soo verr \'t de loop van \'t soete voordeel lijdt.

§3\' jagen dat profijt met blindelingen yver; En vraeghtm\' haer na vermaeek; dat \'s dat de horse sty ver, De Kasse nauwer werdtde Schuere voll gewaseh. De Korven te benauwt⁰ voor Honigh en voor Wascli, 425 De Kelder voor niew natf; maer Bos en Kas zijn blinden Die nimmer dagh en sien; jae konnen \'t lieht niet vinden, Al klopt de nood aen \'tslot. \'tls wonder, altijt geld Te schrapen, neramermeer te proeven wat het geldt⁸.

De Euye Li\'en zijn blind; sy sien door taeye ⁹ lichten, 430 Die opgaen eyen als Blaes-balcken met gewichten

Die \'t Orgel spreken doen. Haer\' keers staet ongesnutt; Haer\' sinnen wentelen in \'t bedd\' of in den dutt: In \'t bedde gins en weer als deuren op haer\' duymen; Sy lacchen ihet het volck dat hoed of helm met\'pluymen 435 Haen-steertelick verkiert ^1C\': doo^ voeren liggen best. En zijn der lenden over-over-lieve nest.

Soo denckens\' in haer hert; \'tis wonder dat sy \'tdencken; En niet en vreesen sich al denckende te krencken;

Want dencken is een last van sinnen, en haer grouwt 440 Van alle besigheit, die hert of huyt verouwt.

Denckt hoe haer \'t spreken lust, hoe \'tstaen, en gaen; te Dat is de Wereld met een\' passer ¹¹ over-meten, (weten. Een\' Ploegers slaverny; maer, Koetsen, lieve vond, Ghy zijt een soet versett daer gaen de wielen rond, 4\'i5 Daer sit mijn luye blind\'; en siet niet dat sijn\' leden De leden niet en zijn die dat behulp ¹³ met reden En sonder schaemte voeg\', en datter neffens gaen,

D se: de tranen namelijk. 2) de mannen can zaken. 3^ koortsachtige hedrijvigheid. 4) \'s voor es of des. 5) minder ruimte overhoudt, 6) eng. 7) nieuwe wijn. 8) waard is, traag zich openende. 10) zij vinden hen, die zich met veeren tooien_% dwaas, li) daaraan immers doen de beenen van oen in beweging zijnden mensch denkon. 12) ontsiumning; wdsp. met versett, verplaatsing. 13) hulpmiddel.

102

Die\'t beter passen sou te sitten als te staen.

Dat kan luy-leckerny»; Sy blindt verstant en oogen, 450 En maeckt sich meester bey van reden en medoogen: \'tEn is de slechtste¹ slaghquot; van alle blindheit niet,

Daer yemant wat hy sict moet-willens niet en siet.

De Schilders (dit gaet hoog,) de Schilders, Pakthenine, (Noch 3 zijn sequot; van \'t geslacht dat ick eerbiedigh diene lt;) 455 De Schilders heet ick blind, en, soo m\'er wel op lett, \'tZijn Scheppers meesteudeel: sy sien maer door \'tpalett, En bouwen een\' Natuer, die vriendlick is van wesen, En soet en aengenaem: maer meent ghy daer te lesen Hoe Groote-Moer Natner haer eigen wesen staet?

460 \'tls verre van den wegh. Een\' steegh is oock een\' straet, Een\' hutt is oock een buys, en stniycken zijn oock boomen, Maer steegh en hutt en struyck zijn schaduwen en droomen By² straet en huys en boom; daer hoort veel goedbeits toe Om Gods en Menschen werck te keuren met gemoe ⁰ 465 Voor even en gelijck. Wat wilmquot; ons meenen leeren? Twee droppen zijn niet eens, twee eyeren, twee peeren, Twee aengesichten min: de trotste mogentheit\' Van d\'eerste Schepper blijckt in \'t eewigh onderscheit Van all dat was en is en werden sal naer desen; 470 En is \'t laet-duncken ⁸ van een Menscb soo boogh geresen, \' Dat Menschen konnen, daer toe God, in allen schijn, i Niet Kunstenaers genoegb, niet Scheppers⁹ wilde zijn? Siet hoe verr \'t soete volck in dese blindheit dwaelen \'⁰: Gaet met haer wandelen door boom en bergb en daelen, 475 Dat\'s, seggens\', een gesicht dat Schilderachtigh staet. \'kKan \'tniet onschuldigen, \'tis derteltjes gepraett; My dunckt sy seggen. God maeckt kunstige Oopijen Van ons oorspronckelick, en mach sich wel verblijen In \'t meesterlick patroon; al waer \'t van onse hand, 480 \'tEn kon niet schooner zijn, in Zee en Locht en Land. Gaet met die Scheppers t\' buys, en leent se \'t strackste ¹¹

(wesen,

\'tLanghmoedighste geduld, om door en door te lesen Hoe God uw aensicht schiep; Als \'tlangh geraartelt is, Daer staet ghy in \'tpaneel; maer, in een woord, \'tis mis;

¹

4) H. schilderdo zelf niet onverdienstelijk. 5) venjeleken bij. 6) in ye-

²

collectief volk, 11) effenste, onhewegeljkste.

103

485 Sy scheppen u een Yet, een\'Bloed-verwant, een\'Broeder; Maer ghy en staet \'er niet, de Dochter is maer Moeder, De Vader is maer Soon¹. En, soeckt ghy meer bewijs. Komt tot de tweede pro\'ef; daer \'s\'t weer een\'ander\' wijz, Ben ander Bloed-verwant, een niefrc Nicht geboren, 490 En ghy in twijftclingh wie² wijsselickst verkoren.

Siet nu de Menschen in haer\' oogeloosheit aen.

Of \'t volck is om Gods doen of misdoen aen te slaen³.

De Moedige zijn blind: sy sien maer door het blaecken Van haer ontsteken hert: De slagen die haer raecken; 495 Het sterven dat haer dreight, de leemt ^ die arger is. En voor langh sterven streckt, sien beid\' haer\' oogen mis. \'t Zijn blinden die men hoeft, en niet en kan ontbeeren, Vijf-stuyvers-blinden⁴ \'sdaeghs, om vyand af te weeren. Om vrienden voor fe staen, en sy gaen op het merck⁵500 Van Eer en Onderhout stantvast\'elick te werck\';

Dat \'s redelick gesien: maer kan men moedigh noemen Dat voort moet? Als de spuyt het water over bloemen Of over webben\' drijft, is d\'eer van het geweld !n \'t water, of alleen van acht\'ren in die \'t knelt⁸? 505 De Moedige gaet aen gelijck een nucht\'re Tijger:

Ja, maer van achteren³ maeckt yet den stouten krijger, Den Honger en de Eer. Den Honger is niet waerd Te melden; \'tis geen man die \'t niet en is van aert,

Maer om niet doot te zijn: in d\'Eere will yet blaecken ¹⁰, 510 Dat schijn heeft van een\' man recht tot een\' man te maecken. Jac schijn, maer Eer, en vrees van Oneer zijn soo nauw üyt een te keuren quot;, als het lichaem en de schaeuw.

Siet door den moyen mist van tingebroken schijn-stout; Ghy vindt die vreese, die den Jager op het Swijri stout ¹², 515 Den meesten krijger op de wall en tegen \'t lood.

Kort om, de pijnbanck werdt ontweken door de Dood: Dat \'s alsoo scherpen dwang als honger. Laet dat loopen Daer komt een\' derde toe, die bloed uyt-geeft met stooptn ¹⁴ : Do moedige werdt gram; sijn bloed koockt in sijn lijf, 520 Sijn\' galle braeckt, sijn hert maeckt alle ad\'ren stijf; !Nu is hy bloed-blind, nu en siet hy noch de reden,

¹

zweemt dus slechts naar het oorspronkelijk. 2) mik der heide por

²

tretten. taxeeren, heoordeelen. 4) verminking. 5) De huursoldaten

³

vochten immers voor eene soldij van 5 st. 6) doel. 7) weefsels (bij het

⁴

teren. 11) moeten zoo zorgvuldig uit elkaar gehouden worden. 12) stuwt.

⁵

13J doch hiervan afgezien. 14) kannen.

104

Waerom liy oorloglit, noch \'tperijckel¹ sijner leden; Ku gaet hy als een Leeuw die rood siet; nu is \'tuyt Met Menschen-moedigheit; en furie voert de Schuyt, 525 \'t Peerd en de Schipper holt. Noch staens\' haer en venvond\'-

(ren^z,

Veel\' blinden die het sien, als die het hooren dond\'ren, En weten d\'oorsaeck niet van \'t vierige gedreun:

Maer die het siende sien², en vechten even deunⁱ,

Doch met bescheidenheit³; en koel, en wel gedreven 530 Van yver voor Gods saeck, daer tegen lit en leven

Soo rustigh» werdt gewaeght als hoy en stroy voor Goud, Die seggen, dese Leeuw is hersseloos, en stout.

Om dat hy \'tniet en weet, en \'tis een beest⁴ met eeren; Maer \'tis geen moedigh man; hy kan slaen en verseeren⁸, 535 Maer vechten kan hy niet. Soo veel scheelt Toorn, en Maet, ])at des\' bescheidene⁹, die blinde slagen slaet. Nu, \'t strijden heeft een end; daer is veel eers bevochten: Maet en Toorn heeft verricht all wat sy beide moghten ^I0: De Peck-ton gaet aen brand, de Vier-pyl en de Kloek 540 De Dichters mengen lof en eer met ernst en jock:

Eer is de beste buyt; dat geef ick bey ¹² gewonnen; Wie deelt dien besten buyt? Sy die quot;dè Webbejponnen ^,3, En komen kreupel t\'huys, of krijgen voor haer\'\'-serck ¹⁴ liet bloedigh aerdrijck? Neen, de Keeders van Let werek, 5t5 De Hoofden van de saeck, de Leids-luy van de schaeren Gaen met de Croonen ¹⁵ door. wie meent ghy dat sy waren Die Alexanders deughd verhieven tot den throon, Die Cesars boosen will voll voerden ? blinde ¹⁶ doun, Blind voor vijf stuj\'vers \'s daeghs; hoe hieten die Soldaten ? 550 Geen\' schrijvers hebben \'t oyt, mijns wetens, nae gelaten: Wat dunekt u, PartheNin, is yemand dichter ¹⁷ blind. Dan die sich self\'s ¹³ verliest en voor een ander wint?

Hoe is \'t? zijn \'t bloode dan, zijn \'t bloode lien die wel sien, Die daer voorsiehtelick na \'t bergen van haer veil sien? 555 Noch blinder; bloode li\'en zijn blinde li\'en voor all,

Sy sien maer door een oogh dat ¹⁰ midden doov den ball ²⁰

¹

gevaar. 2) staan ze zich te verwonderen; s\' ze d. i veel blinden.

²

une hrnte. 8) wonden, kwetsen. 9) oordeelkundige. 10) vermochten. 11) ter

³

14) doodkist, graf. 15) kransen, eerlaurieren. 16) verhlinde en onhe-

⁴

werp; vreesevlies onderw. 20) oogappel.

!05

Hot vreese-vlies bedwelmt: sy eien geen blad bewegen, Sy meenen, \'tis een lood; sy sien geen\' blooten degen. Sy\'n¹ voelen hem in \'t hert; sy sien geen krnyd aen gaen ^z, 5B0 Sy\'n dencken, \'tyser komt recht op haer leven aen;

Sy bucken voor een\' vliegh, sy schricken voor een\' vogel, En, of het duycken waer een\' borstweer voor een kogel, Sy struyck\'len² ongeqnetst in \'t vlacke veld; in \'tend, _ _ Sy deinsen blindelingh, en die \'t dan tijdighst wendt³, 565 En met de hielen schermt, en op den rugg laet waeyen, Siet scherper in den wind quot; dan die het voor-hoofd draévcn Van daer de blixem komt, en sienquot; niet dat de man quot; Die naer sijn\' vyand siet, iian dat. sijn vyand kan, Kan winnen en verslaen, en dat begin van loopen 570 ^Sett Sehand en Eer op zy ⁷) het end is van haer hopen. En dat een man die wijekt sijn lijf ten besten ⁸ geeft, En \'t leven, soo hy \'t berght, verblindt van schaemtequot; leeft.

De Jonge Li\'en zijn blind,(\'kwil van geen\' Liefde spreken: Wy waren oock eens jongh: maer onder die gebreken 575 En lagen wy noyt sieck) de Jonge Li\'en zijn blind Van eigen waen ¹⁰ in \'tgeen een veder \'tsoetste vindt, \'tLicht van de niewe¹¹ Wer\'id slaet flick\'righ in haer\' oogen; Sy vrijen \'t als de mugg; het redelick medoogen ¹² Der ouden, die se sien versengen aen de vlam\', 580 En komt haer niet te baet; haer onderwijs is lam,

Haer\' reden is bequijlt ^,3, sy hebben se vergeten, De rechte levens konst, (die dese ¹⁴ beter weten)

Haer woord is tandeloos, sy suffen onder \'t pack Van grijse jaeren, sy zijn lusteloos en swack, 585 Sy mogen in de jeughd, die lustigh is van krachten.

Geen vrolick wesen sien, sy straffen ¹⁵ en verachten All wat haer niet en smaeckt; de minste vreughd is sond: Sy deneken niet hoe groen ¹⁶ wel eer haer herte stond; Haer\' oogen zijn soo swack, sy sien door lange dagen 5\'JO Het groene wambas ¹⁷ niet, dat Groote-vaer gedragen En langh versleten heeft: maer jonge Li\'en zijn kloeck ^,8; Sy kijeken sonder brill in \'s Werelds groote boeck. En lesen \'t lustigh door; en vinden s\\\' daor bladen Met inckt van swaerigheit en kommer overladen,

¹

of zij, 2) onthi-anden. 3) werpoi zich neer. 4^ op de vlucht gaat.

²

8) prijs. 9) 0)itliiisferd door schande. 10) vooringenomenheid met- 11) nl.

³

voor hen. 13) meedooijend verstand. 13\' irat zij zeggen, is gezeur. 14) de

106

505 Sy gaen niet door de sloot, sy springens\' over heen¹, En maecken witt van swart, en smelten Jae tot Neen: Tot dats\' eens in de keers haer\' wiecken voelen schrempen ²; Dan gaen haer\' oogen op, dan sien se dat haer slempen, llaer hollen, haer getuysch³ \'tpad naer beneden is, 600 En dat de rechte baen verr mis getreden is.

Dan d\'oude zijn oock blind: (ick wil haer niet verwijten De quelling die haer slijtt en ons begint te slijten)

\'k Heb \'t op haer\' oogen niet; maer oude Li\'en zijn blind. En werden kinderen in meest haer onderwind⁴: 605 Sy sehem\'ren van verr-sien⁵, sy struvekelen van vreesen, (Daer \'seen voorsichtigheit die \'t all £e seer kan wesen, En die \'t Crystallen vat te kommerlick⁰ versett Ontvalt het, want daer was all bevend\' op gelett) Sy hoopen over een all wat sy sien en sagen,

610 En om een uer beraeds besteden all\' haer\' dagen; Sy weten all wat was en all wat wesen kan,

En sien op \'t Mogelick als gingh \'tall aen den man⁶. Soo valt haer ja-woord stram, en schiet haer vander tongen Als aengebaclien struyf: noch duncken haer haer\' longen 615 Te schielick van geblaes^, en op het lest besluyt Van \'t liedjen zijn sy maer ter halver wegen uyt⁹.

Haer\' Kinders minnen sy soo haer haer\' Ouders minden: Maer in het tweede lit ¹⁰ zijn sy de soetste blindon Van all dat niet en siet: By een misboren kind 620 Van Dochter of van Soon? geen Minnacr is soo blind: Sy sien niet dat het hinckt, sy sien niet dat het scheel siet, Sy sien sijn\' bulten van de billen tot de keel niet,

Sy sien het onkruyd ¹¹ niet te wieden, dat in \'t vett Der niewe gronden sijn\' vergiften wortel sett:

625 Kinds Kintje magh geen quaed: al will\'t de Moer verhind\'-

(ren

Kinds Kind staet alles vry: sy werden selfs Kinds Kind\'ren ¹², En broeyen ¹³ Kinds Kind mal, en geven \'t sulcken ploy Van luy, van onbeleeft, van kostelick quot;, van moy. Van vuyl, van onbesuyst, van snoeperigh, van vraetigh,

¹

er over heen. 3) schroeien. 3) kaart- en dohhélspel 4gt; wat zij doen

²

of ondernemen. 5) door ie ver vooruit te zien, zien zij het juiste niet.

³

6) angstvallig. 7) zij maken zich zoo angstig voor wat kan gebeuren,

⁴

alsof het reeds geschiedde. 8) zij meenen nog te overijld te spreken.

⁵

9) als een ander aan V eind van \'t lied is, zijn zij nog ma ;r halverwege.

⁶

van het kind. 13j koesteren. 14) weelderig, prachtlievend.

107

630 Van vreck, van stner, van steegh van dertel, van wanwae-Dat Vader qualick weet, dat Moeder qnalick siet (tigh Waer mé den rechten bocht te krijgen in het ried. Swijght van den ouden tijd ; ghy hoeft het niet te spreken, Sy spreken \'tsonder end: men kend\'er de gebreken 635 Van dese eewen niet; Gerechtigheit en Deughd,

En Liefd\' en Zedigheit ivas \'tquaedste¹ van haer\' jeughd: Men schold sijn\' Broeder niet, men wist van geen bedriegen, Men haette Vleyery, en Achter-klapp en Liegen, Men gingh den rechten wegh: daer\'was geen\' üverdaed, 640 üeen\' Gulsiglieit in buys, geen\' Hoovaerdy op straet; \'tWas in de gulden Eeuw, de Werld wasquot; onversleten \'t Schijnt Grootvaer ⁰ hadd noch in den appel niet geb\'eten: En \'t scheelt maer vijftigh jaer van haer tot onsen tijd. Siet hoe het klaer gesieht in \'t grijse haer verslijt. 645 De tijd liep als hy loopt; de boosheit ging haer\' gangen, Daer was soo veel te doen met pijnigen en hangen Als Banckquot; en Beul vermoght, en, ben ick niet heel blind. Be Soon gelijckt sijn Vaer, de Moeder was als \'tKind. Be Joffrouwen zijn blind (hoe sal ick hier doorraeeken, 650 Wat aensicbt heb ick nu, wat bloedeloose kaecken ², Bie u met desen troost te velde komen derv?

Maer u en teeckenden ick noyt op desen kerf⁸;

Of soo gh\'er oyt op stont, het merck is nyt-gesleten; Of immers ghy en hebt u noyt ontsien te welen 655 Bat uw\' Vrouw Groote-moer Heer Adams Huysvrouw was Be Joffrouwen zijn blind sy sien maer door het glas i Van spiegels die de damp van eigen waen besoetelt. En vragen aen dat Glas, als \'t langh genoegh gehoetelt ¹⁰, Gehult ¹¹ is en getoyt, hoe ben ick, schoon of niet? 660 \'tGlas antwoort wat bet siet, maer sy en vatten \'tniet. Noch eens, wat ben lek, blanck van huyd, en blond van hae-

(ren ?

\'t Glas sou wel antwoorden, maer weet het niet te klaeren ¹²: \'tVraeght selver, JofFertje_; wat zijt ghv, dat of dit?

¹

deloos. 5) Adam. 6) Pjnhank. h die niet blozen kunnen; dus schuam-

²

mooi gemaakt hebben. 11) gekapt. \\2) n-eet niet, hoe het te doen.

i08

Daer sitt een smeerigh ¹ rood, daer sitt een konstigh witt U65 En raaeckt my twijffel-blind²; het stuyf\'t\'er stof van boomen³In die gekrulde lock: heel Cypers en heel Roomen⁴Stacn tusschen u en my; waer zijt ghy? Wei gevraeght; Maer elders werdt haer\' kunst geluckiger gewaeght: Eon Jage\'\' van sulck Wild ontmoet se by der straeten, 67U En roept, ^ blanek en blond ten hemel afgelaeten, Wie kan ii wederstaen? en sy en siet het niet,

ünnoosel\' oogeloos\', dat hy se niet en sietquot;;

Sy siet het snell en wel, (ian \'t lust haer niet te weten, liit mach de soete, dit de sotte blintheit heeten:

li\'ij Maer geen\' en streckt soo wijd. Van aller eewen herr Was liegen Vrouwen voerquot;: lek raeckte noyt soo verr, Of Vrouwen-lof was lief. En, soo Bedrogh eu Liegen Van \'tnaeste Maeghsehap zijn, noodsakelick⁵, Bedriegen Hoort Liegen met vermaeck; en Poeyer en Pinceel CSU En Vliege-plaesters 8, Huil en Krull, Ivant eu Fluweel, Is een\' verbintenisquot; van hott\'elicke logen:

Wie daer min aen besteedt dan \'t uyterste vermogen Van liegen ^I0, heeft het Hot maer blindelingh doortast quot;: De vrouw die schoon will zijn, will \'t hoeren, dat gaet vast. G85 De Kaeckelaerszijn blind:sy sien maer door haer\' woorden, (lek weet niet hoe ghy vaert ¹²) daer mé sy my vermoorden: Sy sien maer door haer\'galm, niet waer, noch wat, noch wie; Sy snorren u om \'t hoofd gelijek de rommel-bie;

Mits dat haer seggen klinck\', soo houden sy \'t gewonnen: (j9ü Maer siet niet haest na land ¹³; sy hebben nau begonnen Als wy zijn uitgehoort ^u, sy slaen soo veel gesehals Met haer\' ontriemde ¹⁵ tongh, en sien soo veel gevals Aen slagh en weer-slagh van dien klepel van haer klockhuys. Hat ghy veel beter light dicht by de groote kloek t\'huys ^Ic C95 Han by haer onderhoud haer heele hoofd is kloek. En wee hem die se roert: slaet wijsheit voor, o^l\'jock, Sy luydend\' er op in ¹⁷: wei-spreken en veel spreken Is haer de selfde konst. veel\' woorden, veel\' gebreken,

¹

wdsp. vetachtU) en vuil. 21 soo blind, dat ik twijfel. 3) stof van

²

bloesems. 4) liet „poudrö de Chyproquot; en do parfunierieen en blanketsels

³

der lïomeincn. 5) hij ziet immers slechts het gekunstelde, r.iet het ware.

⁴

6) voedsel. 7) Versta: dan is het noodzakelijk, dat enz. 8) mouches.

⁵

moede. 15) ontbreidelde. 10) Vgl. school liggen. 17) zij gaan er even

109

Sprack een wei-sprekend man; maer sy en hebben dat 700 In langen niet gesien, of nimmermeer gevatt.

Vergadert endelick all\' die gebraeckte toonen,

En smelt se tot een\' klomp; de reden sal u thoonen Dat koper sonder glans, quicksilver sonder goud Dry aesen in de sehael, maer geen\' proef tegen houdt¹. 705 DeSwijgers zijn stock-blind; sy sien maer door haer\'ooren; Sy hooren en sy sien, jnaer sien niet wat sy-hooren: Sy proncken met haer stilt\'; en die se swijgen siet, Schrickt voor haer-stom gesicht; want stilt\' heeft haer be-

(diet

En maeckt Matroosen bangh en dreight haer met tempeesten:

710 Maer stomte, Partiienin, is eigenschap van beesten, En spreken heeft sijn\' uer; en swijgen buytens tijds Beduydt veel droomens, veel onwetens, of veel spijts². Daer\'gaen se veel af groot³, die geen\' bequame reden Haer wecr-woord waerdigh sien; My dunckt ick sie se treden 715 In \'t Kaets-spel, daer geen ball, hoe schoon, hoe wel beleidt, Hoe konstighlick, of hoe onkonstigh, haer bescheit⁴, Haer\' weder-slagh verdient; de blinde, soud\' ick seggen, Gaen beter uyt de baen of in haer\' pluymen leggen. En spreken in haer\' droom, of wandelen in \'t woud, 720 En spreken blinde tael met blad\'ren en met hout.

De Singers zijn soo blind als vincken, die\'t sooquot; leeren; Sy sien maer door haer\' keel en door haer quinckeleeren; Sy sien niet wie haer hoort, noch wien het langer lust; Sy gaen traegh onder zeil⁷, sy willen van de kust 725 Geprest, gepijnight zijn; maer voerens\' eens haer\' winden Van Land te Zeewaert in, sy konnen\'t buys niet vinden⁸; Sy krijgen lust in \'tspel, als Kinderen op straet;

Sy sien niet wat de wett van \'tsingen is; de maet»; Sy sien niet wie daer geewt, en wenschtse met haer\' gorgel 730 Te bedd\' of aen een\' galgh; een lood light op haer Orgel ¹⁰, Het huylt onendelick, en die se swijgen doet Heeft meer gewelds van doen, dan die se bidden moet.

¹

Versta: kopor mot kwikzilver kunnen wel zooveel wegen, als goud ; maar zij zijn niet tegen de proef bestand; aes = klein gewicht, grein.

²

slag. (1) nl. blind gemaakt. 7) Mjn niet spoedig aan den gang te krijgen,

³

8) zij weten niet van uitscheiden. 9) het maathouden: dus ook niet te lang

⁴

zingen. 10) door een stuk lood op de windlade v. li. orgel te leggen,

110

lek spreeck mijn selven acn: men moet het my verbeven; Daer stont voor op mijn hool\'d, al in de wiegh, geschreven, 735 lek soude speel-sieek zijn, keelblind en snaeren-blind K Men heeft my opgequeeckt tot hooger onderwint¹.\'

Maer ingeboren aerd gaet allen dwangh te boven:

lek sie noch huys-bestier, noch Heeren-dienst, noch Hoven, Noch Nood, noch Oorboor ² aen; ick sie geen\' tijd te kort, 7A0 Daer Veel, of Keel, of Luyt, of Fluyt versleten³ wordt.

De Springers zijn soo blind als Clavecingel-pennen; Sy hipp\'len dien ten spott die haer den hals af mennen⁴: De Speelman drijfts\' om hoogh, en geesselt se wser neer, Constantinopolen, noch Hoovers van Algeer 745 En quam \'t noyt in den sin haer\' afgetouwde⁵ slaven, Soo vruchteloosen sweet ten hals uyt te doen draeven: \'tls Christ\'nen slavernij: sy sien niet dat de man Die haer in \'tronde ruckt niet anders leven kan;

Sy zijn genoeghlick blindt; sy sien niet dat hy heden 750 De gangen ⁶ teiren spreeckt, die \'t gisteren te tre\'ien De schoonste mode was; sy sien niet dat hy staegh Op Niewigheden droomt, en yet dat weer behaegh\'. Om dat het noyt en was⁷, (want of \'tquam af te soeten Dat afgesprongen is ⁰, sijn\' keucken most het boeten, 755 Sijn\' Molen-beeck liep droogh) heel onlanks gingh men

(holl ¹⁰,

Gelijck de Noord zee gaet; nu is men droomigh doll ¹¹; De voet kleeft aen den vloer, men magh se nau ontlijmen: De man draeyt spits gewijs¹²,de vrouwen schijnt dat swijmen; Soo deftigh is de mode; en hoe sal \'tmergen zijn? 760 De Duyvel en sijn\' Moer studeren op een\' schijn

Van niew bevalligheit ¹³: daer sal wat soets uyt broeyen. Wat niews, om man en vrouw heel av\'rechts¹⁴ te vermoeyen; En, of ons\' Duyvelen niet langer wisten hoe,

De heele Fransche Heil, die stadigh op en toe ¹⁵ 7G5 Niew* ydelheden braeckt, sal by den and\'ren schraepen Daer onse blinden sich bevalligh ¹⁶ aen vergaepen:

¹

hestemming. 3) nut. 4) Vgl. useeren. 5) tot spot van dengene, die ze

²

helc-af maakt. 6) afgebeulde. Dpassett. St omdat het nieuw is. 9) Versta:

³

want indien de al lang in zwang zijnde dansen eens kwamen te ver

⁴

velen (en hij had geene nieuwe) dan zou het met zijn verdiensten uit

⁵

zijn. 10) in galop, li; bij den sleepwals, nl. 12) om zich zelf als spil.

⁶

13) een nieuwen dans, die bevallig schijnt. 14) op totaal verkeerde wijze.

⁷

15) aanhoudend open en dicht gaande. 10) met welbehagen.

lli

Wegh met den ouden trant\'; daer komt een and\'re swier, Versleten te Parijs, en van do niewste hier.

Soo blind en ben ic.k niet in menschelicke dingen ; 770 lek sie wel dat de vreughd door singen, of door springen De jeughd ten hals uyt will, en, als men springen moet, Is mog\'lick by minst blind die \'r minst onmaetigh² doet; Maer t moeyelicke ³ mail, en altijds niewe vodden,

Gaen boven mijn geduld: men kan papier verbrodden 775 (My dunckt ick \'t red\'lick kan) met ail te dert\'Ien int; De school-striek⁴, voor goed schrift, maekt schrift en schrij-

(ver blind.

De wijste Koningh ⁵ danst\', (hoort, vrouwen, en hoort, Hee-Maer op sy n\' eigen snaer, en deed het God ter eeren, (ren) En mat sijn\' treden niet op uytheemsch onderwijs; 780 Sijn heiligli herte was sijn\' voet-maet en sijn wijs ⁶.

Jalourse li\'en zijn blind: sy sien maer door haer\' droomen: Sy sien dat niet en is; sy soecken dat sy schroomen; Sy tasten naer haer seer, en vinden\'t, als een dief Die ⁷ een in \'t doncker grijpt, all waer \'them wel soo lief 785 Daer waer geen vatten aen. haer\' Liefd\' is over-liefde⁸: Sy lijden, billick ⁹, niet dat ycmant sich geriefde Van \'t geen haer eigen is: maer Liefd\' en is maer Haet Die van \'t geliefde niet vermoeden kan als quaed. Wantrouwigh\' achterdocht is een\' mismaeckte schaduw 790 Van Liefdes eigenschapp ¹⁰. Jalouse man, beraedt u,

Jalouse Vrouw, siet om ¹¹; uw\' swackheit werdt bewaeckt; Daer staet \'er een en loert, soo ghy \'t ten bontsten maeckt, Die uw\' verzieringen ¹² met waerheit wil bekrachten. \'kHeb vrouwen licht ¹³ gesien, om dat men se soo achten; 795 \'kHeb mannen buyten \'t spoor gevonden, als uyt spijt; Om d\' ongerechtigheit van grondeloos ¹⁴ verwijt Te wreken met der daed: Dief heeten, en dief wesen Waer d\'onderscheiding!! waerd, stond \'top der menschen

(wesen,

Wie \'tis en niet en is, maer, meenden sy, die \'thiet 800 En niet en liet, waer wijs, by die het hiet en liet ¹⁵;

D danstvijze. 2) woordsp. over de maat en huilen de maat. 3) lastiy, moeilijk te voldoen. 4) sierlijke krullen met de pe)i geteekend. 5) David. 6) d. w. z. Hij danste, zooals zijn hart het hem ingaf. 7) dien. 8) overdreven liefde. 9 e)i dit is quot;billijk. 10) het wezen der liefde. 11) icees omzichtig. 12} verzinsels, dwaze inbeeldingen. 13) slecht. 14) ongegrond. 15) Versta: wie dief heet en steelt, is wys te achten bij wie niet steelt, terwijl hij toch dief heet.

112

\'tWas redelick dc naem te passen op de wercken: \'t En is geen\' nieive huyck, ick gaed \'er mé ter Kercken Dat is het rechte paer daer van de Waerheit sprack, Twee blinde leiden d\'een den and\'ren in de wrack². 80u De Jagers in hacr veld, de Tuyschers ³ op haer\' schijven Zijn blinder dan de snepp die m\'in een nett kan drijven; De Jagers sien geen\' storm geen\' hagel in haer\' loop. De Tuyschers kennen munt, noch klein\' uyt grooten hoop¹\'; Soo langh haer kleine JIoöp van winnen houdt by d\'ooren: 81) Haer\' halsen zijn verstijft, sy sien maer recht naêr vooren, Niet eens meer achterwaerts, daer byster\' Armoe staet En drijft haer\' kind\'ren met den bcdelsack langhs straet. De Pleiters⁵, zijn soo blind (ick derf geen\' Rechters raec-

(ken)

Als droncken Schippers zijn, die malle gissingh⁶maecken, 815 En zeilen tegens tij, met weinigh winds in \'t Schip, En drijven achter uyt, en meenen dat de klipp Daer \'t Schip voor óver\' moet, van ner tot uere nadert: Tot dat se, moe gestreeft, geschreven en vergadert. Met open\' oogen sien haer\' langh misleide hoop 820 Verdwijnen in een\' webb van sacken over h^op ^a.

Het heele Hof is blind: (hier moet gh}\' my gelooven; Men magh den ambachts-man sijn\' eere niet ontrooven; Getuigen gelden wat, maer sijn\' verklaeringh meest: Ick sweer het op mijn boeck³: \'tis langh n.ijn stijl¹⁰ ge-

(weest)

825 En, naer ick houp, of vrees\', by sal \'t noch lange blijven) Den Hovelingh is blind: het schoonst van sijn bedrijven Betrouwt hy op sijn oogh, dat door de mode siet. Den nevel (lie daer staegh van uyt den Zuyden ¹¹ vliet En ons gesicht bedwelmt gelijck de mist van \'t Noorden. 830 \'t Onredelickst gestell ¹² daer menschen oyt van hoorden Werdt een bevalligheit door desen waessem heen,

En soo oneindelick zijn de bekoorlickhe\'en.

Dat my de diere tijd in kruym\'len soud\' ontvallen. Eer ick \'er\'t end af sagh;\'kmost noch eens Kost\'lick jiat,-

(len

1quot;) ik helt ze al lang gedragen. 2) wak, bijt. 3) speler». 4) zij hettnen geen groot en geen klein geld, geen grooten en kleinen hoop. 5 Fielt-suchtigen. 6\' dwaze berekening. 7) langs, voorbij. 8) in een verwarde menigte (doolhof\') van procedures; \'Aio II.-St. 153. 9) teeken, insigne vau mijn ambt. 10) stiel, beroep. 11» uit Parijs. 12) toestel, toetakeling, kleedij. 13) een „Kostelick Malquot; schrijven.

113

K35 Als ick \'tuytvoeren sou. maer\'kheb mijn een oogli blind Gekeken aen de vlagh van desen warrel-wind¹;

My lust het tweede niet daer over uyt te schrijven;

Daer is een\' ander sehell², van geen gesicht³ te wrijven, Dat in don Hoofschen roock sijn\' luyster hebb\' bemorst; 840 Den Hovelingh en siet geen onderseheit in korst En kruymen⁴ van oneer, in doyeren en schaelen.

Verwijt hem onverstand; by sal u niet behaelen⁵; Verwijt hem meer gebrecks als in een aerdigh beest® Te lijden soude staen van \'t minste tot het meest, 845 Hy houdt het u te goed; verwijt hem eene logen,

Gïiy moet \'er mé te veld: de degen werdt getogen Om waer te maecken dat hj- Menseh geen Meiisch\' en is. Geen Logenaer in \'tminst: al weet bet sijn Gewiss, Dat Mensehen Mensehen zijn, dat\'s Logenaers geboren-, 850 Hy will, hy kan, hy magh sijn\'Menseblickheit⁸ niet hooren Van eenigli even Mensch; de Lemmer moet sijn recht Verweereu in een wild en twijtléligh gevecht.

Hoe vaert de Logenaer? soo God will, kan hij schermen, Hy wint het mogelick, en siet sijn\'s JBroeders\' dermen 855 Ten buick uyt met een\' vreughd die geen\'gelijck en heeft. Ku is \'teen Moordenaer; maer siet, die langhste leeft En is geen Logenaerquot;. Hoe is \'t proces gewonnen!

Maer soo de konste lieght¹quot; (daer zijnder die se konnen Met poppen voor \'tgeweer ^M, en met de punten niet) 800 En soo de Dood verschijnt, daer bloed of voet ontschiet. En vindt hy geenen tijd om seggen. God der waerheit. Vergeeft my Logenaer, die nu voor \'teerste waer seit \'². Nu is \'teen Moordenaer die hem waer dencken dé, En met een\' lompen streek de waerheit over stré 865 Hoe vaert de Moordenaer? soo langh hem God doet leven Betreurt hy sijn geluck, en voelt sijn\' ziele beven Voor \'tuitterste Gerecht ^u. maer beurt hem mergen weer Te hooren dat hy lieght: aen \'t dagen, aen \'t geweer.

11 aan den Ctolkeus in andere ricliting wijzenden) wimpel van dezen wind (mode). 2) vlies. 3) ort;/. 4) schijn en wezen. 5) geen rekenschap van vragen, (i) schepsel. 7) Denk aan liet omnis homo mendax. 8) zijn mensch d. i. leugenachtig sijn. 9) Zijne zegepraal bewijst dat immers. 10) Zoo de schermkunst hem bedriegt, in den steek laat. 11) zooals in de scherm-zaal gebruikelijk is. 12) de waarheid spreekt. 13) Versta: met een steek vau guvooiloos staal de waarheid dwong to erkennen. 14) oordeelsdag.

U. HUVOENS

114

Aen \'tschemen, aen de Moord: Want, hoe wy \'tons ontge-870 -t Is beter, Duyvels zijn dan Logenaer te leven. (.ven ,

Dat\'s uyt sijn oogh¹ gesien! maer God, die alles siet.

Vindt siilcke sienders \'t buys, wanneer, en segh ick niet. My walght van bloed en moord: lek gae tot and re blinden; Tot blind\' onnoosele²; door\'t beele land te vinden,

H75 Die \'tmeenen all te sien: De Letter-Li\'en zijn blind;

En sien maer door baer boeek: sy struyck\'len»als een kind, En meenen vast te gaen in all haer doen en seggen;

Viif roepen, dat\'s de wegb, tien konnen t wederleggen: En waerheit is maer een\', llier loopt de oon in t rond, 830 Daer is \'tde Werelds werck by niewer fixer vond ;

En waerbeit is maer een: Hier sijn ons\' oogen boogen. En schieten straelen nyt³: daer is teen\' g:-ove logen,

Daer is \'t maer spiegel-glas, en neemt de dmgen in.

En sendt se met bescheid naer d\'algemeeneTi sinn . 883 En Waerheit is maer een\'. Hier drinckt men aoud met stoo-

(,pen , _s

Daer is\'t een valsche toogb⁴: hier hoeft men\'t niet te koopen, 915 Men spilt \'er niet soo veel als Yser aen ot btael:

Men maeckt het van klaer Loodquot;. Hier kan men t all te ™^aeli Daer weet men niet als Niet ⁵. Hier kan men \' ^j^en

890 En \'tHond vierkanten ¹³, daer zijn\'tgrondeloose vonden ⁶: 020 Hier heeft men \'t Eewige bewegen ^I5, daer is \'tmall:

Hier loopt het Bloed rondom, daer doet bet mei met au.

Hier is de Timmer-konst ¹⁰ een\' wetenschap met reden \';

Daer kanse, die\'r maer geld en sinn will aen besteden:

895 Hier weet men \'t Lang en \'t Breed ^ia, daer weet men t Breed 995

En lacht de Langh-konst uyt, en Waerheit is maer een : 1

¹

fil Versta* bii een ander geleerde is t volgens een meuwer beter inzici

²

de aarde welke het (rondfoopen) doet. V Volgens ^z.e₌c

³

drieaeliike temt, waarschijnlijk wdsp. mot toog, vertoonmg, dn. ƒ .

⁴

van den cirkel. i4) hersenschimmige verzinsels. i5) Perpetuum mobile. blind

⁵

breedte te bepalen. ^Jme

⁶

\\vZuwZnst.\\l) wczenlylc, ratiineele. 18: V_ë\\. van iets het lang e.. )0, lt;

115

Hier zijn de dingen stof van Bollekens¹, die werren, En maecken vocht en droogh MenscheppenSonn en Sterren; Daer is \'teen wack\'ie droom, en soo, genoegh geseit, Pat yeder schepsel werckt naer sijn\' verborgenheit²;

Hier kan het pitt alleen van kruyd en blomm genescn; Daer moeten s\' heel in \'t lijf, of \'t beste werdt verwesen: Hier weet men. maer ickvoel mijn\'penn noch soo voll ints, Soo voll vertwijlelinghs, soo vol strijds, soo vol blinds. Dat, soud\' ick hooger gaen, en al den oorlogh melden Van blinden over hoop³, sy vielen wel aen \'t schelden; De blinden wierden\'s ⁴ eens, en scheidden van \'t gekijf. En tegen my alleen met kmck⁰ en penn te lijf.

Noch evenwel een gang. De Letter-Li\'en zijn blinden; Ick ken \'er noch een soort die ghy van jonghs beminden: De Dichters zijn dicht⁵ blind: sy sien maer door het Kijm, En geven \'top voor konst: of Kiste-makers lijm.

Lijm, die maer kleven kan, voor steken⁸ en voor schaven. Voor maet en regelen⁰, den lof aen \'tAmbacht gaven. Sy tasten blindelingh de swaerste saecken aen,

En hopen, will het Kijm maer volgen,\'t sal wel gaen: En, will het Rijm niet voort, sy wenden \'t van die wall af, Weer op een niewen boegh, eh raeekender soo mail af. En weer seo lam daer aen (en lam is av\'rechts, mail ¹⁰J 020 Dat Reden endelick in \'t rijmende gevall.

Als in den lijm, verstickt. en siet eens waers\' u slepen, Sy selver wegh gesleept, en lett eens waer sy schepen En waer haer ancker valt: sy munten \'top Japan, Eu drijven dnysend mijl van daer in Astracah;

Dat zijn Piloten¹-, dat zijn verre-siende luyden!

Kan ick \'tn krachtiger als met mijn selfs beduvden? (\'t Was tijd ick my beklapt\', en by de blindenquot; bracht\', Ghy hadt het all begost, ik voelden uw gedacht). Gedenckt waer ick begon, waer ick mijn schaetsen aen bond Siet waer ick henen ben, en, soo ghy \'tsoo verstaen kont, Weet dat het lieve Rijm mijn lijmen ¹³ heeft beleidt, En, waer ick uyt-gerijmt, ick waer langh uyt-geseit.

Noch ben ick soo soet blind als een der mede-blinden,

¹

atomen. 2) water en land. 3) ferhorgen hraclttén. 4) massa van

²

blind in lum gedichten. van heitelen. 9,herekening, roorschrifter,.

³

10, omgekeerd d. i. bij de omzetting der letters. 11) waarheen zij zich

⁴

Inschepen, lüj stuurlui. 11) onderhoud, gekeureï, met woordsp. op verzen

⁵

lijmen.

110

En beeld mijn\' sotheid in, ghy suit mijn onder-winden, 935 Mijn\' aller winden loof)» voor lijdelick aen sien.

Wat seght ghy? ben ick nu soo blind niet als ick dien? Maer \'tis Poëien slagh; sy konnen \'t niet ontleggen¹, Sy sien geen schooner ey dan dat sy selver leggen: En dreight se met de pley ², ghy pijnight\' er niet uyt 940 Dat eenigh Dichter oyt haer liuyt heb Ij\' over-luydtquot;^J.

Daer zijn noch blinden meer. meer blinden? jae, meer

(blinden:

Gelooft my, I\'arthenin, ick wist\' er meer te vinden Dan ick \'er hebb ontdeckt: en hoe ick verder kom, Hoe ick meer blinden vind, voor, achter, en rond cm: 945 Maer klein\' en acht ick niet, daer is mijn\'penn te fier toe : De lompe walgh ick van; daer is mijn inct te dier toe: De wijse schrick ick voor, de Groote sien ick aen Gelijck de kinderen het aensicht van de Maen³;

Sy staen my wat te hoogh; en dan, sy hebben straelen, 950 Daer geen versettquot; op is, ick heb\'er wel sien haelen⁴. Dien \'tluste veel bchaels⁵; sy schieten diep, van verr», Gelijck de Sonne doet eu d\'allerminste Sterr.

Ick staeck het by die Spell ^I0. Hoe raeck ick nu ten ende? O! die my dwaelen siet, wijst waer ick wel belende ¹¹; 955 Doet hier een\' minne-proel\'¹² aen een\' arm\' blinden man Die op den dool-Iiijm ¹³ is, en \'t buys niet vinden kan. My dunckt ick had het oogh (het is soo langh geleden Dat ick het qualick heugh ¹⁴) op \'t eene van de leden Die onse toortsen zijn, en daer men door het glas 960 Yet vuyls, yets onganschs, yet bekommerlicks in las. Is dit nu *t lieele pack, zijn wy tot daer toe effen ¹³, En voelden wy ons noyt een ander\' lenite ¹⁶ treffen? Wel seven Maer een Oogh, een oogh is sulcken schat! \'tls wel waerachtigh: maer waer laet ghy \'tKelen-gat 9G5 En ander\' Enckele, voorsichtelick te melden ^I8,

Min misbaer als een oogh ? wat hebben die \'t ontgelden, Wat loopen die gevaers ? een oogh is maer een oogh:

¹

4) overstemd, overtroffen. 5) met ontzag, nl. 6i tegenweer. 1) grijpen,

²

pakken. 8) Itedil. Oj Versta; de pijlen hunner wraak treffen do beneden

³

lande. 12) bewijs van liefde. 13) in plaats van op den doolweg. 14) het

⁴

veel meer. 18) enkele (ledematen), waarvan men maar fluisterend moet

⁵

spreken (uit vroes voor onheil.)

117

])e slechtste Schutter hoeft maer \'teeue tot den Boogh, Endaereen tweelingh¹ sterft daer kan een tweelingh troosten; 070 \'t Is altoos Oogh om üogh ². al stond de Sonn in\'tOosten, Die \'tonsent West-waert hangteen oogh waer ruymt van

(licht.

Nu leeft hv noch, die sprak, soo \'trechter u ontsticht, Verwerpt het; en hy leeft, die \'teen en ander bouwde: \'tWaer wel wat ongerijmts, dien ick een\'Keel betrouwde, 975 Een\'Mond, een\'Longh, een\'Maegh, een\'Lever en een Hert, (Elck is my \'t leven waerd\'quot;) dat ick mis-trouwigh werd Om sorgeloos een oogh op sijn\' sorgh te beleven⁵. Wat lightm\'er op en dinghtquot;? Wy hebben maer een leven, quot;Wy hebben maer een\' Ziel, die God behouden moet\'; 980 Onthaelt⁸ by \'sons, \'tis wel all wat de Schepper doet, \'t Goed gaet van waer het quam⁸! mits \'t eene van quot;twee oogen Ten Hemel binnen raeck\', soo blijft men onbedrogen. Maer daer en komt geen licht van oogen toe te baet; Veel sien en geldt hier niet: men siet meest allom quaed, 985 Ten minsten ydelheit; dat is liet rechte teer-geld

Tot d\'Hemels reiseniet, men eischt ons wat, dat meer geldt: Men seght ons niet, Siet nvt; maer Siet\'eruyt ¹⁰;enhoe? Als Ick geduldige ter dood des Kruyces toe:

Men seght ons, Eaet u sien en laet uw weldoen blincken, 990 Soo dat Gods heerlickheit en uw eer fsamen klineken. Dus, P art he nine, (want wy zijn malkand\'ren moe Geprevelt) weder nae den l\'ottebaeker toe: