F. ocl.

9 i 'lt;

ja -

GESCHENK

VAN

W V AIS 7/

\o$amp;yi |

R / ^

8«-

'^!i'' '■ ' i ■-K

^ i; ' ■ ' ^;'?A

■ - quot;^: ^ '

^ quot; I

• ■ gt;gt;iquot; I

^!. ■■'■_■ ■ - f' '■:■'■■■ ■ /•' ' ■% .'-gt;; fl

. ■: ■ ,i. Sgt; ^: ^

'^r •: ' ^ ^ gt; 1

, gt;-■gt; ■ f

|

c: ■ ■ ï^,:'^Sgt;•gt;■ ^: -^ ^' ,-:'/v v;v;f I

i'M: ■..•■....■ ... ■ - -

p--lt;. ,gt; quot;•: ■,,'•■ ■ '■■■..• •'■- .' quot; \ quot;- . • ' - . . -- •'

E ^ - y quot; : .. . _f

•quot;■gt;- . ■ : .■ ¹ ' ■ . v.. . •. ■■ •

fc ■ -. • —■ ■ . ,...:■■ ^ ■ .' , . : ■'/

■ v.¹;':•'y., 'y

¹

_—_—____a_^ ^ .

DE IIJDEOE VERLOSSER.

1

DE LIJDENDE VERLOSSER.

S TIG H T E L IJ K1'] BES C110 TJ WIN G E N

OVEtt DE

Lijdensgeschiedenis des Heeren.

ACHT EN ViJFTIG iUi KEBEDEIEI,

VAN

miKüHICn Wll.l Ilil.M KMU3IMA.OIIER,

Hofprediker van Z. M. den Koning van Pnuissen te Berlijn.

UIT HET IIOOGDUITSCH. TWEEDE DRUK.

—quot;ii

/ P te,

e ^ ■■■ Ti \*gt; * , /

s; „ « ^; ; : * /

DOESBURG ,

J. G. VAN SGUENK L'.lilLL. 181)1».

VOORWOORD 1!IJ DEN TWEEDEN DRUK.

Voor een reeks van jaren werd de eerste druk van liet uitnemende werk: De lijdende Ver/osser, van Friedrich Wilhelm Krummacher, in leven Hof-prediker van Z. M. den Koning van Pruisen te Berlijn, uitgegeven door den met eere bekenden uitgever H. Höveker te Amsterdam.

Het werk was gaandeweg uitverkocht, maar werd niet herdrukt. In Engeland waar het vertaald en mede uitgegeven was, werd het achtmaal herdrukt.

Eene vriendschappelijk gevoerde correspondentie met de Erven van den heer Höveker had ten gevolge, dat, op zekere voorwaarden, het eigendomsrecht van de vertaling werd overgedragen aan ondergeteekende, die niet aarzelde, dit uitnemende werk door herdruk aan de vergetelheid te ontrukken.

Het werk is door den Auteur opgedragen aan Koningin Eusabkth Eouise van Pruisen, en in de Voorrede zegt hij over den inhoud, onder andere, het volgende : ■

»Ik weet, welk een groot werk ik ter hand nam, toen ik mij de ontcijfering van het diepzinnigste aller historische geheimschriften ten doel stelde. Doch ik ben mij ten minste bewust , dat het gebed om de verlichting van Boven gedurig met mijne overdenkingen samenging, en zoo mag ik mij aan het vertrouwen overgeven, dat de welwillende lezer niet alle sporen eener gevolgde verhooring zal missen.quot;

»In dit boek leg ik een deel mijner ziele neder, ja, ik geef in hetzelve de kern en kracht van mijn innig geloofsleven, en ontbloot er de diepste grondslagen in van geheel mijn troost en van al mijne verwachtingen. Trouwens , ik ben er zeker van , dat niemand^ die tot eene grondige kennis van zich zeiven cn van God gekomen is, eene bestendige geruststelling zal vinden, tenzij hij met mij het anker laat vallen in de met bloed gekenmerkte feiten, • welke door de lijdensgeschiedenis ons worden voor oogen gesteld. Op dezen

V O O K W O O R 1)

grond vlei ik mij met de gedachte, dat ik met dit boek de vermoeide en belaste harten van velen gewenschte loodsdiensten bewijzen, en voor hen bóven de haven, die zij bewust of onbewust, in vorm en nevel zoeken te bereiken, de vlam van de vuurbaak ontsteken zal.quot;

»De verdeeling van de beschouwingen dezes boeks \\\ den voorhof, het heilige en het heilige der heiligen wijst enkel den voortgang of de ontwikkeling van het bloedig werk der verzoening, van het begin tot de voleinding aan, maar ziet volstrekt niet op meer of minder gewicht van de beschouwde feiten. In het laatste g«val zou ik natuurlijk de instelling van het Heilig Avondmaal niet in den voorhof ^ maar in het heilige der heiligen de haar behoorende plaats aangewezen hebben. Volgens het ontwerp van dit werk echter, wordt zij mede gerangschikt onder die feiten, welke bij wijze van inleiding , het hooge-priestelijk werk van den Middelaar onmiddelijk voorafgingen.quot;

En hiermede wordt de tweede druk van dit werk van den uitnemenden prediker den Christelijken Lezer aanbevolen. Wij zijn verzekerd , dat wie op een positief Christelijke beschouwing van het middelpunt van Gods vrederaad — het lijden en sterven van Gods Zoon voor de zonde — prijs stelt, dit werk gaarne onder zijne huis- en handboeken stellen zal.

J C. van Schenk Briu..

U i t g c v c i.

Doesijurg , Sept. 1899

INHOUD.

DK VOOniIOF.

Blz.

1. Luc. XVIlï ; 31—34. Do aankondiging'......3.

2. Joh. 111 : 14, 15. Dc kopei'en slang......12.

3. Hebr. VII ; 20. De Hoogepriesler......21.

4. Joh. Xll : 1—8. De zalving........30.

5. Matlh. XXI : 1—9. De intocht te Jeruzalem. . . . 41.

6. Joh XIII : 1—17. De voetwassching......52.

7. Matth. XX.VI : 29. De Paaseiimaaltijd......05.

8. „ „ 20, 27. De instelling des Avondmaals. . 73.

9. „ „ 20—28. De woorden der instelling. . . 80,

10. 1 Cor. X ; 10—21. De loer des Avondmaals. ... 87.

11. „ XI : 20. liet Avondmaal.......05.

12. Malik. XXVI : 21—23. Iloei'e, ben ik hot?.....108.

13. „ „ 21—25. Judas Iscarioth.......115.

14. „ „ 24. Het wee over don raensch. . . 120.

15. „ „ 30—32. De gang naar don olijvenhof . . 130. 10. „ „ 31—35. Het nachtelijk gesprek.....147.

HET HEU.rr.E.

17. „ „ 30 —40. Gethsémanë. Sti'ijd en over

winning.........100.

18. „ „ „ Gothséraané. Beteekenis en

vrucht.........170.

19. ,_t „ 47. De overvalling.......189.

20. „ „ 48—50. Do kus van Judas......201.

21. „ „ 51—54. Zwaard en beker......213.

22. „ „ 55, 50. Gave en offer. . ...... 220.

23. Joh. XVIII ; 12,13,10—23. Ghristus voor Annas..... 234.

24. „ „ 24, 14. Het rechtsgeding....... 244.

,111J III III IIHMMI

HET HEILIGE DEK HEILIGEN.

1

DE VOORHOF.

■

1.

D E A A N K 0 N D I fi I N G.

Do Lijdensgescliiedenis ontvouwt ons liaro bloedige verborgenliedei!, en stelt ons hare zielschokkende olTertooneelen voor oogen. Het Lam, dat de zonde der wereld wegneemt, treedt in gelioorzaainiieid aan eerien raad des vredes, welke bestond vóór de wereld was, liet brandoller-altaar van God den Recliter nader. Banden, geeselroedea, kruis en doornenkroon treden als uit de schemering himien onzen gezichtskring, en lirengen ons hart in beweging. Do zeven woorden klinken ons van verre te gemoet, als zoovele doodskloktoonen voor het rijk der hel, en als zoovele juichtoonen van vrijheid en vreugde voor de zondige menschheid.

Trek uwe schoenen uit van uwe voelen — zoo heet bet uit den brandenden braambosch lot Mozos — wcod de plaats, waarop nii slaat, is heilig land.

Met verhoogden klem klinkt deze roepstem ook tot ons, en wel van de plaats, alwaar het zinrijke beeld van deze verschijning des lleeren in het brandende vuur zijne tegenheeldelijke vervulling vindl. O, welke wonderen zijn het, die wij met onze beschouwing nader treden! liet ontzettendste wat ooit door do wereld aanschouwd werd, wordt als tot eene baarmoeder, waaruit, te midden van eene wereld des doods, een nieuw paradijs des vredes voor ons ontluikt en opbloeit. Uit de ongehoordste nederlagen zien wij de glansrijkste zegepralen voortkomen, en uit den vreeselijksten dood, die te sterven is, ontkiemt een onvergankelijk Goddelijk leven.

Dat de aandacht, de ootmoed en het kinderlijk geloof, deze aanminnige lichtdragers uit de hoogte, ons vergezellen op onze schreden, en dat de Petrus- en iVJ agdalena's-tranen ons verstrekken tot eene zalve der oogen! — Gij echter, die den sleutel van David draagt, maak Gij zeil bet zegel los van de deur tot het heiligdom uws lijdens, en ontcijfer ons in het bloedig beeldschrift uwer smarten, het geheim onzer eeuwige verlossing!

Lucas 18: 31—34.

En Hij nam do twaalve bij zich en zeide tot hen: Ziet loij (juau op naar Jeruzalem, en het zal alles volbracht worden aan den Zoon des menschen, wat gesproken is door de profeten. Want Hij zal den Heidenen overgeleverd worden, en smadelijk gehandeld worden,

4

6« hespogen worden, en Hem (jegeeseld hebbende, zullen zij Hem dooden, en ten derden dage zal Hij weder opstaan. En zij verstonden geen van deze dingen, en dit woord was voor hen verborgen , en zij verstonden niet hetgeen gezegd werd.

De Meere handelt in onzen tekst, naar zijn woord: Do dienstknecht wed niet wat zijn heer doel, maar Ik heb u viuenden rjenoemd, luant al ruat II; van. mijnen Vader (jehoord heb, dal heb //,: n bekend (jernaakL Hij ontvouwt den zijnen, in de aankondiging van zijn op handen zijnde lijden, het laatste en hoogste doel zijtiei' Goddelijke zending. Deze aankondiging is waardig, om met den meesten ernst beschouwd te worden, omdat zij :

I. dsfi Ueeren meest verhorgen innerlijkheid ontsluit;

II. de verborgenheid zijns lijdens ter onzer kennisse brengt:

en eindelijk

III. ons profetisch, onze eigene toekomst ontsluiert.

Dat wij dan deze aankondiging uit dit drievoudig oogpunt beschouwen, en zegene de Geest des Heeren onze betrachting!

I.

De Heere neemt zijne twaalf vertrouwelingen afzonderlijk. Hij heeft hen gewichtige zaken te zeggen. Immers, zij zijn geroepen, om in do toekomst de grondslagen zijner Kerk te leggen, en daarom mag het hen aan de meeste bekendheid met liet Goddelijk raadsbesluit tot verlossing der wereld niet ontbreken. Zij bemerken weldra wat Hij ten oogmerk heeft, en hangen met hunne blikken in altijd meer aandacht aan zijne lippen. Zeker rekenen /.ij op eene vreugdetijd ing, en verwachten zij de mededeeling, dat de triomfeerende openbaring van zijn Koninkrijk op handen is. Doch welke eene kortzichtigheid en on-noozelheid spreken uit deze verwachting! O, die reusachtige klove, welke nog altijd midden tusschen hunne gedachten en de gedachten Gods ligt! Alsof de wederterechtbrenging der verlorene menschheid op zulk eene ell'ene baan tot stand te brengen ware! Alsof de zonde in de betrekking tusschen God en de menschen slechts eene voorbijgaande stoornis, en niet veeleer eene breuke veroorzaakt had, welke even zoo min door eene willekeurige genadebetuiging uit de hoogte, als door eene bloote schuldbelijdenis van den gevallen mensch te heelen waren! — Do Heere opent den mond, en nu volgt — de discipelen durven nauwelijks hunne eigene ooren vertrouwen — eene bepaalde en ondubbelzinnige aankondiging van zijn nabijzijnd lijden; doch ook van zijne daarop volgende overwinning. Ziet —■ zoo sprak Hij — wij !/aan op naar Jeruzalem, en hel zal alles volbracht worden aan den Zoon des menschen. Verneemt uil deze woorden allereerst den toon der moedigste besluitvaardigheid. Zijn hart, van liefde gedrongen, is vast en zonder wankeling op den kruisweg gericht. Jk herinner u slechts, met welk eenen merg en been doordringenden ernst Hij den

raad van Simon, om ziel r/el von genadig fe zijn, en niet naar Jeruzalem op te gaan, van zich wees. Ga weg achter Mij_; satanas! — zoo luidde zijn antwoord — gij zijl Mij een aanstoot, want gij verzint niet de dingen, die Goden zijn, maar die der menschen zijn. Zoo geheel beslist was het voor Hem, dat de folteringen, die Hij te gemoet ging, niet maar misschien een uitvloeisel der menschelijke boosheid, maar te gelijk de uitdrukkelijke wil en de raad van zijnen hemelscben Vader was, dat Hij in den Discipel die Hem het lijden afraadde niet anders dan een, ofschoon voorzeker zich als zoodanig ou-hewust werktuig van den helschen verzoeker kon erkennen. Geene waarschuwing der teederhartigheid houdt Hem thans meer op in zijnen loop, en geene bedreiging van den haat schrikt er Hem meer van terug. Reeds is de Bloedraad te Jeruzalem in bet geheim vergaderd en smeedt bet plan van het verraad en van den moord. Doch het wachtwoord van Jezus hlijft: /iet, wij gaan op! Eu al lag een roode zee in felle branding vóór Hem, en al wachten duizend dooden Hem voor eenen dood, in zijn liart klinkt slechts ééu toon: W ij gaan op! Het is immers de wil zijns Vaders, en de weg lot het groote, met vurig verlangen begeerde doel der wereldverlossing. O, deze overgave van den Onvergelijkbare uit de hoogte! Deze gehoorzaamheid en zondaarsliefde, die sterker zijn dan de dood en harder dau het graf! O, ziet en ondervind, hoe of reeds de enkele aanblik van de optrede van zulk eene verhevene zedelijke persoonlijkheid, als die van den Zoon des menschen ons overvleugelt en tot verrukking opvoert, vooral in eenen tijd, waarin, gelijk in den tegenwoordige, al het waarachtig edele en zedelijk groote dreigt ten grave te gaan, en de menscbheid, van hot Goddelijk zout ontledigd, altijd meer dreigt over te gaan tot een lijk, dat nog slechts door het gewormte van de laagste opwellingen ceuer vleeschelijke eigenliefde en van liet meest van God vervreemde materialismus bewogen wordt. Moe dierbaar moet Christus ons reeds zijn, als het levend oorspronkelijke beeld eener ware en wezentlijke menschelijke bestemming, en als liet onbedriegelijk zedelijk richtpunt eu terechtwijzend teeken voor het in namelooze dwaling verward geslacht onzer eeuw. Reeds in de hoedanigheid van de geestelijke poolster in de stoiïelijke wereldver-duislering onzer dagen te zijn, moest Jezus bet middenpunt van onze hoogste belangen uitmaken, en moest zijn naam, als de herinnering aan, en wekstem tot onze hemelsche roeping, niet meer ophouden dag en nacht in onze harten Ie weèrgahnen. Doch voorzeker galmt bij ook als bazuingedonder des oordeels over de in zonden verzon-kene wereld, want wie moet bet niet toestemmen, dat wij allen als Hij moesten handelen, de zonde haten, Gode leven en de broederen lief hebben, — en ach. waar zijn zij, die dezen eiscli sleclils eeni-germate beantwoorden^ Zoo gaat de lleere reeds thans, eer nog zijn groote dag was aangebroken, door den indruk, die reeds zijne zwijgende verschijning veroorzaakt, als Rechter door de menschen-wereld, en veroordeelt Hij baar, gelijk het volmaakte het hedorvene, gelijk liet ideaal liet mislukte namaaksel veroordeelt. Om die reden moet Hij echter den goddeloozcn tot eenen afkeer zijn, want het

6

misvormde Legeert geen spiegel, maar ontwijkt hem of werpt, waar liij niet te ontwijken is, een kleed over liem lieen. Heil ons echter, dat Jezus aan. onzen hemel schittert als eene zon, welke geene he-dekking gedoogt, maar door eiken wolkensluier altijd weder op nieuw zegepralend te voorschijn treedt, en welke eenwig de getuigenis aflegt, dat alleen het schoone en heminnelijke hestaat in de waarheid, in het leven met God, en in den wandel naar Gods geboden, terwijl het onschoone en het in alle omstandigheden verwerpelijke gelegen is in de leugen, in het vervreemd zijn van God en in het leven naar het vleesch, met één woord, in de zonde.

Ziet, wij gaan op naar Jeruzalem, en het zal alles volbracht worden aan den Zoon des mensehen, wal gesproken is door de profeten. Zoo sprak de Heere. Hieruit wordt u, in de tweede plaats, kenbaar gemaakt, wat Hem op zijnen lijdensweg lot stok en staf verstrekte. Hij hezit ze in het vast profeliseli woord, waarin Hij van zich en van den raad (!ods over Hem vond geschreven. Behoeft iemand onder u nog een beslissend gezag voor de Goddelijke ingeving der Heilige Schrift, zoo wordt liet hem hier aangeboden. Christus, de Koning der waarheid, erkent in de Schrift niets minder dan do on-bedriegelijke oorkonde van de openbaringen zijns hemelschen Vaders. Jlij draagt ze als op zijn hart dag en nacht; volgens hare uitspraken heslist Hij, als naar den regel, die aan allen twist een einde maakt en aan al do levensvragen der menschheid — en wer-waarts zij heenwijst, richt Hij zijne schreden; zij is Hem de onfeilbare leidstar zijns levens. Of de stem des eeuwigen Vaders onmiddellijk van den hemel nederdaalt, dan of zij uit de letters van deze eerwaardige perkamenten rollen tot Hem doordringt, het is Hem hetzelfde. Bier weegt zij Hem even zwaar als daar, en voor haren tittel en jota is Hij vol eerbied. Zoo gaat Ihj een vasten en gewissen gang, en de ondervinding van ieder opvolgend oogenblik bevestigt het voor Hem, dat Hij waarachtig een woord van God volgt. Alles wordt tot wezen en tot daad, gelijk dat woord het gezegd heeft. De minst in liet oog vallende trek neemt vleesch en bloed aan en wordt tot leven. Ach, welk eene verblindheid wordt er vereischt, om te miskennen, dat alle profetie der Schrift zich of reeds letterlijk verwezentlijkt heeft, of dat zij nog onophoudelijk verwezentlijkt wordt! Hoe veel moedwillige zelfverharding behoort er toe, om te kunnen voorbijzien, dat de woede-ademende tegenstanders van het bijbelsche woord, zooals zij ons hedendaagsch omsingelen, zelve met ijzeren griffels in het boek der historie moeten schrijven, dat de Heilige Schrift uit den Geest van den Alwetende is ontstaan, omdat zij ook van hen getuigt, en zoowel hunnen tijdelijken triomf, als hun verschrikkelijk einde daarna voorspeld heeft. Als een daarna stond in het hoek der profetie ook den zondvloed opgeteekend, en het oordeel over Sodom en Go-morra, en de val van Jeruzalem, en de verstrooiing van Israël, en de ondergang van het vierde, dat is van het Romeinsche wereldrijk, en zoo veel meer nog; en geen dezer gebeurtenissen heeft op hare vervulling laten wachten: het is alles te zijner tijd gekomen. Machtige bevestigingszegelen hangen aan dat boek, en reeds lang heeft de we-

7

reMgesclliedenis aan hel nijbelwooi'd stilzwijgend liet getuigenis moeten geven, dat zij in den gang harer ontwikkeling schrede voor schrede niet anders is, dan eene uitwerking tot feiten en tot leven van de in haar afgeteekende omtrekken.

„Zeker — zoo hoor ik zeggen — moest het den voet tot wandelen sterken, wanneer men, gelijk Christus, den levensweg niet enkel in het algemeen door God geordend weet, maar wanneer men dezen weg zelfs in het licht eener onhedriegelijke Goddelijke openbaring van trap tot trap tot aan bet glansrijk doel toe kan overzien.quot; Welnu, gij zijt inderdaad in dat geval, wanneer gij anders u zeiven den Heere in het geloof hebt overgegeven. Kan er toch wel een toestand voor u ontstaan, waarin bet Woord met zijne raadgeving u in verlegenheid zou laten? Staat dan niet ook van u geschreven, dat de Heere het u niet aan eenig goed zal laten ontbreken? — „Door vele droefenissen zult gij tot bet Koninkrijk Gods ingaan.quot; Het is zoo; doch „Wanneer gij door bet water gaat, zal bet n niet overstroomen, en wanneer gij dooi' bet vuur zult gaan, zullen n de vlammen niet aansteken, want de Heere zal bij u zijn.quot; Zeker zal het niet uitblijven, dat men u om den naam van Cbristus smaden en vervolgen zal, doch het zal u, den getrouw volhardende, rijkelijk vergolden worden; bet licht zal n altijd weder opgaan uit do duisternis; na de smart zal altijd weder de vreugde uwen dorpel naderen, en niemand zal u rukken uit de handen uws Hoeren; veel meer zult gij ten laatste, nadat gij den goeden strijd gestreden hebt, de kroon der rechtvaardigheid ontvangen, en den dood niet zien, maar van den dood doordringen tot het leven en eeuwig triomfeeren. Staat niet dit alles, en nog duizendmaal meer, ook van u geschreven, en is dus niet daarmede ook u uwen weg aangewezen, ja, profetisch voorgeteekend? Moogt ook gij dus niet in uwe mate en in eene op u passende heteekenis zeggen: Ziet, wij tja an op naar Jeruzalem, en het zal alles volbraeht worden aan den zoon des mensehen, wal geschreven is door de pen Gods, voor mij, den armen zondaar, die echter niet zichzelven, maar Christus toebehoort en wil blijven toebehooren! O, gewis moogt gij dit. Hoe zou bet dan kunnen zijn, dat bij zulk eene hewustbeid niet een booge lust, om onzen pelgrimsloop te loopen, bij ons bestond, en dat wij niet goedsmoeds zouden worden, even alsof eene bemelsche muziek van den hemel af ons vooruitging op den levensweg? Mijne Broeders! slechts onwrikbaar vast vertrouwd op het Woord, en in zijn licht bet steile pad bewandeld! Naar de aanwijzingen van het Woord, onbezorgd voor het woeden der wereld, met vasten en gewissen tred voorwaarts! Niet een handbreed .afgeweken van den voorgeschreven weg! Wie ons anders wil leiden, dien treffe het douderwoord van onze lippen: Ga weg achter mij, satanas! Want gij verzint niet de dingen, die Godes zijn, maar die der menschen zijn. Dan zal de Almachtige ons genegen zijn. Dan dragen wij de kostbaarste der kleinooden, de vrede Gods, in ons hart, en te allen dagen zullen ons, als zoovele bemelsche lichten, de letterlijke vervullingen voor de voeten vallen van dat Woord, hetwelk wij tot een kompas op onze vaart en tot een licht op ons voetpad hebben verkoren,

8

II.

Naai' Jeruzalem gaat des Heeren weg. Tot welk een einde? Gij hebt het reeds vernomen. Hij wil lijden, Hij wil sterven. O, dit zijn lijden moet cene groote en diepe beteekenis hebben! Dat lijden stolt zicli voor als een volstrekt noodzakelijk deel van het werk, tot welks volbrenging Hij uit den sclioot des Vaders op aarde kwam. En was dat. lijden niet volstrekt noodzakelijk, dan was het, op zijn zachtst gesproken, (iodverzoekend van den Heere, dat Hij er zich, nadat Hij zijn leeraarsambt in Jeruzalem voleindigd had, in stortte, door het te ge-moet te gaan; nog meer, alsdan stelde Hij, door aldus te handelen, de rechtvaardigheid van den Eeuwiglevende in de hoogte aan eene gegronde belastering bloot, omdat God een hoi lig mensch, die zijn gebod vervulde, in ton hemel schreeuwende tegenspraak met zijne eigene rijksordening, aan het vreeselijk lot eens goddeloozen en verworpenen prijs gaf. Doch Hij, die in de hoogte zetelt, had veeleer in zijnen eeuwigen raad het kruis, de geeselroeden en de doornenkroon, in de schets gereed, reeds eer de belialsbenden er aan dachten, hunne handen uit te strekken tot deze foltertuigen, en al zijne profeten zagen zich, hoe zij zich ook daartegen poogden tc verzetten, genoodzaakt, om deze gruwzame zinnebeelden overal met het verheven Messias-beeld, dat zij teekenden, te vermengen. Daarom kon do Heere met. diepe waarheid zeggen: Hel zal alles volbracht worden aan den Zoon des mensehen, wat cjesproken is door de profeten; want Hij zal den heidenen overgeleverd tuorden, en Hij zal bespot worden, en smadelijk fiehandeld worden en hespogen worden, en Hem gegeeseld hebbende, zallen zij Hem dooden. Met zulke bestanddeelen gevuld, kwam reeds in den spiegel der profetie het beeld te voorschijn van den kelk, die zekerlijk wel de satan, maar toch overeenkomstig Gods eeuwigen raad, den Zoon des Allerhoogsten zou toereiken. En geloof het, deze raad ging ver, zeer ver boven alles wat martelaarschap, of misschien wel tueh-tiging, loulering en beproeving heet. De smetteloos Rechtvaardige behoefde voorzeker voor zichzelven de tuchtiging niet; en gesteld, ook voor Hem ware eene beproeving heilzaam geweest, zoo kon zij, zonder eene verdonkerende reuzenschaduw op Gods rechtvaardigheid te werpen, ten minste niet in den vorm van eene zoo uitgezochte ont-eering, van eenen zoo ongehoorden smaad en vernedering, van eene zoo voorbeeldeloos wreode marteling over den éénig Heilige op aarde komen, gelijk zij door Hem geleden werd. Neen, het lijden onzes Heeren heeft eene oneindig diepere beteekenis, en wij behoeven slechts een vluchtigen blik op onzen tekst te slaan, om haar ook hier duidelijk te herkennen. Merkt op, wat do Evangelist over den aard en de wijze, waarmede de twaalve de mededeeling huns Meesters ontvingen, betuigt; En zij verslonden geen van deze dingen, en dat woord was voor hen verborgen, en zij verslonden niet hetgeen gezegd werd. Lucas geeft in eenen drievoudigen vorm het niet-vorstaan van deze dingen door de apostelen te kennen. Hoe vreemd is dit, en wien dringt zich hier do vraag niet op, wat het dan toch geweest is, dat zij niet verstaan hebben? Dat de Meester gezegd had, dat Hij te Jeruzalem zou

9

lijdon en sterven, konden zij onmogelijk niet gehoord hebben. Bat Hij met zijn dood misschien de waarheid zijner leer bezegelen wilde, was een denkbeeld, dat toch ook bij allen voor de hand lag. Nochtans verzekert Lucas: Zij verslonden geen van deze dingen, en zij verstonden niet heigeen gezegd werd. Is het niet denkelijk, dat de meening van den evangelist zij, dat bij, die enkel het historische van Christus' lijden kent, en die Christus' lijden enkel als marteldom, van het bloedgetuigenschap van andere heiligen niet wezentlijk onderscheiden, wilde opvatten, nog niets van het lijden van Christus, dat is van deszelfs ware beteekenis verstaat? Onmiskenbaar hebben wij bier eene heenwijzing op eenen oneindig dieperen grond van den ernstvollen uitgang des levens onzes Heeren voor ons.

Waarin ligt echter deze grond? Hoort hel! deze grond ligt in eenige geheimvolle woorden:

Meer dan vernietiging was Hem de schuldverzoening,

En meer dan schepping nog, verlossing door voldoening,

Verbrijzelen kon zijn macht op eens den boom der zonden,

Doch het geviel Hem meer, zijn huis daarop te gronden.

„Wat is dat — zoo boor ik zeggen — dat klinkt als de spreuken der sybille.quot; Dat moge zoo zijn, doch in deze duistere woorden ligt een diepe waarheid. „Maar hoe! verbrijzelen kon Hij den boom der zonde?quot; Ja, Hij kon het met eenen slag. Hij had slechts bet ontaarde geslacht, waarin de zonde wortelde, door een almachtig: Zijl geweest! mede te vernietigen, en Hij was aan het doel. Doch wij moesten leven, en niet sterven; en zoo heeft Hij niet alleen onze zonden genomen tot de foelie van den spiegel, over welken zich de volle glans van al zijne deugden en allermeest van zijne liefde, zelfs heerlijker nog dan in de werken der schepping, zou uitstorten; maar Hij beeft ze zelfs zoodanig laten dienen, dat Hij door de olTerande zijns Zoons voor haar eene orde des heils heeft opgericht, in welke wij nu tot een veel hoogeren graad van heerlijkheid en Godeverwantschap kunnen komen, dan wij die eenmaal in onzen stamvader bezaten, of dan wij bereikt zouden hebben, wanneer wij niet gevallen, maar in de beproeving staande gebleven waren. Onze val gaf Hem ruimte en gelegenheid, om feitelijk te bewijzen, dat ilij niet enkel in bet verpletten der zonde zijne rechtvaardigheid bewijzen, maar ook in het toelaten en vergeven der zonden zijne barmhartigheid verheerlijken kan, zonder zijne rechtvaardigheid te kort te doen. Wij zondigden en werden den vloek onderworpen. Daar word het Woord, dat bij God was on zelf God was, vleesch. De eeuwige Zoon werd onze Broeder, nam in den weg eener geheimvolle toerekening onze zonden op zich, betaalde de majesteit van een onschendbare wet onze schuld, dekte mot zijne gerechtigheid onze naaktheid, stolde ons als de door Hom vertegenwoordigden den Vader onbestraffolijk en welbohagelijk voor, veroorzaakte een gejuich dor engelen om onze verhooging, verhief ons tot hot deelgenootschap aan zijne eigene rijkdommen, zaligheden en rechten, bouwde ons hutten des vrede,s nabij den troon van God, en

10

verbond ons aan zich door banden eener eeuwige, ziel) in den heiligen tranendamv der dankbaarheid badende liefde. — Dal is het huis, dat God in Christus op den boom der zonde gegrond beeft, en waarvan de apostelen toen nog niet bet geringste vermoeden hadden. Daarna erkenden zij deze heils- en vredestiebting, en boe zalig waren zij sedert in do kennis van de groote verborgenheid der Godzaligheid!

111.

Doch zien wij nog eenmaal op de aankondiging in onzen tekst terug. Wie erkent niet met mij daarin te gelijk een profetisch zinnebeeld voor ons, eene onthulling onzer eigene toekomst. Niets verhindert ons thans, om het Ziel, wij (jaan op naar Jeruzalem, en wel in gelijken dubbelen zin, waarmede de ileere het uitsprak, tot het onze tè maken. Zeker was hetgeen de Zaligmaker in de eerste plaats voor oogen stond, bet aardsche Jeruzalem, alwaar de macht des boozen toenmaals baar middenpunt en troonzetel had, en juist bezig was, om over haar vreeselijk moordplan te broeden. Doch Hij ging niï dit Jeruzalem, tegelijk met zijnen verwachtingvollen blik, naar een ander Jeruzalem, welks met bloed besprengde grondslagen Hij juist thans wilde leggen. Wij durven ook nu wederom met Hem zeggen: Alles zal volbracht worden nan den Zoon des mensehen, wat gesproken is door de profeten. Want Hij zal den Heidenen worden overgeleverd, lij zul bespot, smadelijk fiehandeld en bespogen worden, en Hem ge-geeseld hebbende, zullen zij Hem (in eenen zekeren zin) dooden. Niet minder zijn wij gerechtigd hier bij te voegen; en ten derden dage zal Hij iveder opstaan. Een nieuwe lijdenstijd is voor Hem en voor zijne Kerk op handen. Ja, reeds meer dan met zijn begin is deze tijd gekomen. Ziel slechts met een' scherpen blik, en liet zal u niet kunnen ontgaan, tegen wien naar zijne innigste strekking de strijd onzer dagen ontbrand is. Hel is op niets minder gemeend, dan op do uil-roeiing van Ghristus en van zijn Koninkrijk. Reeds hebben zij Hem uit millioenen harten, uil duizenden van huizen, en altijd meer uit den Staal, die grondwettig niet meer een Ghrislelijke Slaat mag zijn, weggedaan. Zij hopen Hem ook weg te verkrijgen uit hel enderwijs onzer kinderen, hetgeen ben dan ook reeds in al le veel omvang gelukt is; zij pogen Hem zelfs uil do belijdenis der Kerk le verbannen, en alzoo ten laatste zelfs uit de gedachtenis der volken en uit de herinnering der geheele menschheid. En zij gaan met hunne op de verdelging des geloofs aan Ghristus en zijn Evangelie berekende onderneming geheel juist en zichzelven gelijkblijvend te werk, wanneer namelijk hun plan medebrengt, om de zedelijke wereldorde te verwarren, do heilige instellingen van bel huisgezin op te lossen, de grenzen van hel eigendomsrecht uil te zetten, en alle godsvrucht, allen eerbied voor overheid en wét te ondermijnen. Want dat alles heeft zijnen wortel in het Ghrislendom en wordt door hetzelve alleen gedragen. Welk eene valsche berekening maken zij echter, die na zulk eene verwoesting ons nog een aardsch hemelrijk beloven. Zij zeiven, die ons dat hemelrijk willen slichten, spiegelen ons in hunne personen reeds ge-

li

noegzaam de vreemde houding af, waarin dat rijk verscliijneu zal. Wat er komen zal, wanneer dat gebroedsel linnner beraadslagingen gelukkig ter wereld komt, wil ik u zeggen. Vooreerst, eene maatschappelijke verwarring, een ondergang van al liet zedelijke, edele en groote, een barbaarschheid en ongebondenheid, zooals de wereld ze nog nooit gezien heeft, eene ellende, algemeener en grooter dan eeni-ge vroegere, ja, eene hel op aarde. En dan wanhoopgeschreeuw en hulpgeroep, als de kreet eener wegzinkende wereld. En dan woest en stormachtig vragen en zoeken naar heelmiddelen voor de vreese-lijke wonden der menschheid, maar tengevolge daarvan slechts do ontzettende ontdekking, dat alle menschelijke middelen uitgeput en verbruikt zijn, en dat de verwachting, dat liet goede wel van zelf uit liet menschelijk geslacht zal te voorschijn komen, alleen door ben gekoesterd is geworden, die in den van allen grond meest ontblooten waan verkeerden, welke ooit ontstoken hersenen beheerscht heeft. De proef, dat alleen daar, waar het Christendom ingang vindt, heil en zegen ontspruit, is reeds duizendmaal gemaakt. Het schijnt nu ook met den tijd tot de feitelijke tegenprcef te willen komen, dat men het Evangelie den scheldbrief niet kan geven, zonder daardoor tegelijk een baan te openen voor een zondvloed van alle denkbaar onheil en verderf. Nadat de wereld ook deze galbittere kelk tot op de helft zal geledigd hebben, mag er eene terugkeering in menigte tot de banier des Kruises verwacht worden. Ja, nog eens zal God zijn buis op den hoorn der zonden gronden, en wel zoo, dat het ongeloof, voor altijd tot zwijgen gebracht, deszelfs grondvesten niet meer zal schudden.

Wij' gaan alzoo naar Jeruzalem in de kwade zoowel als de goede heteekenis des woords. Christus zal lijden in Zijne kerk en gekruisigd worden, maar ook weder opstaan ten derde dage. Na de lijdensweken komt ons Pasdien. In het scheepje van het vast vertrouwen staren wij getroost door do van storm bewogene zee dor tegenwoordigheid heen. En beleven wij ook het Paschen van de groote eindoverwinning van Christus hier beneden niet, welnu, dan stemmen wij daarboven in met bet gejuich: Nu zijn de Koninkrijken der wereld onzes Clodft en zijns Christus rjeworden! Wij weten, wie bet is, die ons met zijn bloed gekocht en ons daar plaats bereid heeft, en zingen vroolijk met een onzer Duilsche dichters den Heere Jezus toe:

Groote volken zal U God Ten geschenke geven ,

Want Gij gaaft bij hoon en spot,

Uw zoo dierbaar leven.

Help ons, dat wij altijd meer

Op uw daden merken,

En mefc ijver tot uw eer Ons geloof versterken.

Amen.

DE KOPEREN SLANG.

Waahtoe de imug toch dueeijer dan de stroom?

Ach _? wat u uedt_? is u ook zeer n'.aiuj.

7,oo spreekt een Dichter. Men zou bijna clenken, dat hem de apostolische woorden, Rom. 40: 0—8, voor den geest stonden: Maar de rechlvaardir/heid, die uil hel (jeloof is, spreelcl aldus: Zeg niet in uw, harte: Wie zal in den hemel opldimmen? hetzelve is ciiiustös van doven afbrengen. Of: Wie zal in den afyrond nederdalen? hetzelve is christus UIT de dooden opbrengen. Maar Waf ZOgt zijquot;? NaBI.I u is het woord, in uwen mond en in uw hart. Dit is het VJOOrd des geloofs, hetwelk wij prediken. Ann het zoeken en streven naar duurzame innerlijke bevrediging' is in deze wereld maat noch gvens Ie vinden. Men put tot dal einde alle bronnen uit, en men spant tot dat doel al de zeilen der gedachten uit. Hier klimt men, om bel verlangde kleinood te ontdekken, op de hooge laddersporten eener wereld-sche wijsbegeerte, maar hoe hooger men opklimt, des te meer verbergt zich het gezochte in het verre blauw des hemels. Elders meent men met gelukkiger gevolg zich op de vleugelen dei' verbeelding tot het doel te verheffen, maar (jesehildcrde bronnen zijn niet geschikt om den dorst te lesschen, en de dichtkunst laat, hare onmacht gevoelend, voor den ernst des levens haar rozenstaf zinken. En net even weinig gevolg wordt naar dit doel gestreefd, wanneer men aan Mozes' band op den weg der wet, het Kanaiin des vredes hoopt te bereiken; want niet Mozes is het, maar Jezus, die in het, beloofde land binnenleidt. Of wanneer men met Saul den somberen weg naar Endor inslaat, om de orakels en sibyllen-spreuken eener verborgene natuur, het geheim van het waar geluk des harten af te luisteren. Och, dit geheim ligt ons zoo nabij, en de weg tot de zaligheid is zoo kort! Wij zullen beden het eene en het andere voor ons ontsluierd zien, en ongetwijfeld ruime aanleiding vinden, om eenen langen, aan den bouw van allerlei geestelijke bruggen en zorgen verspilden tijd, als een verloren tijd, met leedwezen te beklagen.

13

Johannes 3; li, 15.

En gelijk Mozes tie slang in de woestijn verhoogd heeft, alzoo moet

de Zoon des raenschen verhoogd worden, opdat een iegeiijk, die in

Hem gelooft, niet verderve_; maar het eeuwige leven hebbe.

Do boom dos lovons, waarvan hot menscholijk hart zich de vrucht eonor ware bevrediging on van oon waarachtig geluk kan plukken, groeit niot bier on elders, maar enkel en alleen op don heiligen met bloed gedronkton grond, waarover als mot plechtigen klokkonklank liet woord galmt: Ziet lui Lam Gods, dat de zonde der wereld wegneemt! Mochten wij allen hiervan recht levendig overtuigd worden, en hier do onvergelijkelijke kunst loeren, welke nergens anders to leeren is, om rust te vinden in bet midden van de onrust, en vredeliederen te zingen in bet midden van don strijd!

Jn de voorgelezen tekstwoorden predikt de lleere zelf ons van zijn opbandon zijnde lijden, en reikt ons te gelijk — onze aanbiddelijke dank zij Hem voor dezen on schatbaren dienst toegebracht! — den sleutel tot de innerlijkste verborgenheid zijns levens. Hij geeft ons door deze rijke en diepzinnige uitspraak bet recht, om tot volledige klaarheid te komen :

I, ten opzichte van do ware beteokenis zijns lijdons, en

II. ten opzichte van de voorwaarden, tot deelneming aan deszelfs vruchten.

Moge dan allen, die hieraan nog bobóefte hebben, over deze beide hoogst gewichtige zaken oen blijvend licht opgaan, opdat zij voortaan niot meer bohooren tot dezulken, die altijd leeren zonder tot de kennis der waarheid te komen; maar dat zij zich aansluiten bij dezulken, die oenen vasten grond voor hun geloof vonden, en bekwaam gemaakt werden, om in bet woord zoowel als op den weg van God, vaste en gewisse treden te doen!

I.

In bot bekende gesprek des Hoeren met Nicodemns ontmoeten wij onzen togenwoordigen tekst. Gij boort don boilbegeerigen Schriftgeleerde, die nog wel uit vrees voor do Joden, met zijne belijdenis van Jezus bet daglicht schuwde, maar nochtans van Hem, inwien hij meer dan oen Rabbijn van Nazareth vereerde, niet verwijderd kon blijven, en die daarom de zwijgende nacht tot zijn geboim bezoek koos. Nieo demus, een oprecht naar waarheid en vrede dorstend man, had de waarheid slechts in zoover gevonden, als zij een fakkel is, die zijne zonde en bet dreigend oordeel in het licht stolde. Wat echter de vrede betreft, boe ijveriger bij deze op den weg van de werken der wet had nagejaagd, boe meer hij dien bad zien vlieden, en in plaats daarvan had hem eene onrust bemachtigd, waarin zich reeds bier de worm die niet sterven zal, aanmeldt. Thans hoopt hij bij Jezus, de onfeilbare terechtwijzing en don gewensebten goeden raad te vinden. Doch welke vreemde dingen komen hem hier tor ooren ! Hij verneemt

dat de mensch, die nu eenmaal vleesclielijk is, in den weg, die de rede aanbeveelt, nooit lot het doel komt. De grondregel: „houdt de geboden van God, en gij zult zalig worden,quot; brengt iiem even ver. Neen, de verlossing van den mensch hangt enkel van wonderen af. Hij behoeft eene wedergeboorte door den Geest van God, en deze wedergeboorte heeft wederom iets even wonderlijks en geheimvols tot haren grond. Waarin dit bestaat, zegt de Heere in onzen tekst. Hij voert den Schriftgeleerde terug naar het Oude Testament. Hij spreekt tot den wetgeleerde van Mozes. Hij wijst den leeraar in Israël tot diens beschaming aan, hoe bij den weg der wedervereeniging niet God reeds uit do aanwijzingen moest hebben leeren kennen, die inde Thora, in de Mozaïsche boeken ruimschoots te vinden zijn, en herinnert hem nu vooral en nildrnkkelijk aan ééne der aanwijzingen, waarmede bet liefelijk doel gepaard ging, om Nicodemus reeds rui te wapenen tegen de mogelijkheid van de verzoeking, om, door des Heeren lijden, in verwarring te geraken ten opzichte van zijn persoon en zaak.

De Heere herinnert Nicodemus aan de koperen slang in de woestijn. Ge weet, welk eene historische beteekenis dat beeld lieeft. De veertig jaren der omzwerving door de woestijn liepen ten einde. Israël stond aan de grenzen van het beloofde land. Nu stelt zich de Kananitische. vorst Arad met een slagvaardig leger Israël in den weg. Het komt tot eenen strijd. Do Israëlieten worden geslagen en verliezen meerdere gevangenen. Thans, zoo als altijd in dergelijke gevallen, denkt liet volk aan toevluchtneming tot God. De tranen van boetvaardigheid vloeien, en de angstige roepstemmen om hulp worden altijd luider gehoord. Jehova verhoort en Arad wordt overwonnen. Daar het volk echter nu niet dadelijk in het land, waar melk en honig vloeit, ingaat, vervalt het tot de oude verdrietelijkheid, en de reeds dnizendmalcn gehoorde stem der mismoedigheid, en der misnoegdheid en der murmureering tegen Mozes en tegen God zelf wordt op nieuw opgeheven. Toen kon het niet wel anders, of de Heere moest andermaal het tuighuis van zijnen toorn opendoen, want nooit mocht Israël vergeten, dat Jehova een heiliy God is, die zich niet laat bespotten, en voor wien, die boos is, niet zal lies taan. Het ontbreekt zijner stralfende rechtvaardigheid niet aan roeden. Ditmaal zijn het vurige, of zoogenaamde sera/slangen, eene soort van adders, wier beten eenen brandenden dood aanbrengen, en die niet zelden in de woestijn voorkwamen, maar die thans, door een wenk des Almachtigen uit al hunne sluiphoeken geroepen, eensslags in eene nooit geziene menigte het leger Israëls aanvielen. Vreeselijk oordeel! ontzettende verwarring aan alle kanten! Een hartverscheurend noodgeschrei galmt van de eene tent naar de andere. Wanhopige mannen, handenwringende vrouwen en weeklagende kinderen storten naar buiten uit hunne tenten. Dij ontel-baren hangen de vergiftige serpenten reeds aan de bloedende leden. De anderen worden door deze dieren met de snelheid van den bliksem, en zonder mogelijkheid van ze te ontvlieden, achtervolgd. Nu ontstaat er wederom eene algemeene en overluide schuldbelijdenissen roep der angst en der benauwdheid om barmhartigheid en genade.

Zij nemen de toovluclit lol, Mozes met de smeekbetle: Bid dm tteerc dat Hij deze slanrjen van ons wegnemel En Mozes treedt, gelijk iiltijd, als middelaar in, komt biddoiul voor het aangezicht des lieeren, en roept om erljarming, en hij ontvangt van den (lod allei harmiuir-tigheid, die andermaal genade voor recht laat gaan, do bekende, vreemde, maar boven alles beteekenisvolle last: dat hij uit koper het beeld eener serafslang zou maken; dal bij deze slang aan don stang van een veldbanier vastmaken en deze in het leger oprichten zou, terwijl bij aan het volk in den naam van Jehova zou verkondigen, dat een iegelijk, die geheten wordt en dit beeld aanschouwt, niet sterven maar genezen en leven zal. En Mozes deed gelijk de Heere geboden had. öaar hangt dan nu de koperen slang in het midden des legers. Zij hangt aan een kruis, want dusdanig was de gedaante van den banierstang, van welke de vlag of banier, aan een dwarshout gehecht, loodrecht afhing Kn do gewonden loopen bij menigte loe, ieder met zijne geliefden; de vaders met hunne zonen en dochteren aan de hand, de moeders met hunne stuiptrekkende zuigelingen op de armen. En wie gelooft, en in dat geloof naar bet slangenbeeld opziet, die wordt genezen, en de kindertjes worden genezen door het geloof hunner ouders. Wie echter twijfelend de gedachte bij zich plaats vergunde, hoe toch zulk een koper beeld hulp en heeling kon aanbrengen, die viel als het oiler van zijn verstandelijk oordeel, en kwam niet in het beloofde land.

Gij ziet, mijne Broeders! dat wij ons hier op het gebied van Goddelijke voorafbeeldingen of tijpen bevinden, en dat bier plaats heeft, wat in de Spreuken van Salomo de Eeuwige Wijsheid van zicbzelve zegt: Ik hen spelende in de wereld van Gods aardrijk, en mijne vermakingen zijn met der menschen kinderen, (lij ziet ook, dat zoo ergens een geheim verborgen ligt, het hier moet zijn, en, niet waar? op welk een geheim deze gansche beeldspraak heenwees — zoudt gij, ook zonder bol ontraadselend woord des Heeren in onzen tekst, zekerlijk vermoed hebben? Dit woord echter neemt ook de laatste nevel, die daarover zweven mocht, weg. Of hel toenmalig Israël reeds in staat was bet beeld in deszelfs geheele diepte te vatten, moeten wij aan zijne plaats laten. De meest verlichten des volks konden zekerlijk iets van deze diepte vermoeden, omdat zij in hunne offeranden, waarin ook een zinnebeeldig, met de zonden des volks beladen, en tot zonde gemaakt dier, als middel van redding voorkwam, eene aan- en inleiding tot het recht verstand van dit beeld vonden. Wij echter begrijpen den zin van deze beeldsprakige voorstelling, en zien niet meer vreemd op, zooals Nicodemus ongetwijfeld deed, toen hij den Heere boorde zeggen: Gelijk Mozes de slang [de slang, niet eene slang) in de woestijn verhoogd heeft, alzoo moet de Zoon des mensehen verhoogd worden, opdat een iegelijk, die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe. Als punten van vergelijking stellen zich, zooals handtastelijk in het oog valt, de volgende bijzonderheden aan ons voor. De Israëlieten in de van adderengesis en met angst en ellende vervulde woestijn, vertegenwoordigen de menschheid in deze wereld. Kanaiin, aan welks

-16

grenzen zij legeren, schaduwt het verblijf der zaligen aan de andere zijde des grafs af. De slangenbeet, die de wandelaars door de woestijn in gevaar brengt, om aan deze zijde van het beloofde land le sterven. eu dat land voor altijd te verbeuren, beteekent den vloek dei-zonde, die ons den vrede ontroofd en den hemel toesluit. De verbooging van de koperen slang ziet, gelijk de Heere zelf betuigt, op de verhooging van Christus. Geschiedde do verhooging der slang ingevolge het Goddelijk raadsbesluit, de verhooging van Christus niet minder. Was de verhooging der slang een opgehangen worden aan een kruis, de verhooging van (lliristus was het insgelijks. I lad de eerste verhooging te gelijk de beteekenis van verheerlijking, omdat liet koperen beeld bet heel- en redmiddel des volks was, zoo geldt dit ook van de laatste verhooging; want Christus voleindigde zichzelven als Zaligmaker der wereld eerst aan het kruis. Doch gij zegt: „de slang zelve kan toch geen beeld van den Heere Jezus zijn?quot; Zij was het even zoo goed als liet opzien naar dezelve een beeld des geloofs was. Zoo was ook de door het aanschouwen der slang veroorzaakte genezing een beeld van de door bet geloof in Christus verkregen wordende genade; en de door het slangenbeeld voor Israël weder mogelijk geworden intocht in het beloofde land, een beeld van de door Christus voor ons zondaren weder mogelijk geworden opneming in het land der heerlijkheid. „Doch Christus en een slangenbeeld 1 waar is hier gelijkheid, waar overeenkomst? Is er iets tegenstrijdiger en ongerijmder, dan deze naast elkander plaatsing?quot; Neen, niet bij den eersten oogopslag en naar den schijn; doch deze schijn heeft enkel zijnen grond daarin, dat er ook geen grooter geheim is, dan hetgeen hier aangeduid wordt. „Doch Christus — zoo werpt gij mij tegen — is toch de Heilige, en de slang met haar vergif een beeld der zonde?quot; Zeer waar, mijne beminden! maar bedenk vooreerst, dat Christus hier niet met eene natuurlijke slang, maar enkel mot een koperen af-beeldsel er van, welke het vergif van de werkelijke slang niet heeft, vergeleken wordt. „Doch ook bet beeld eener slang — zoo antwoordt gij — blijft een zinnebeeld der zonde.quot; Ook weder waar; doch hebt gij nooit gelezen: God heeft dien, die geen zonde, gekend heeft, voor ons tot zonde gemaald¹? Nooit gelezen: God deed alle enze ongerechtigheden op Hem aanloopen9 Nooit gelezen: Christus heeft onze zonden in zijn lichaam gedragen op het hout? En wederom: Hij heeft ons verlost van den vloek der toet, een vloek geworden zijnde voor ons; want er staat geschreven: Vervloekt is een iegelijk, die aan het hout hangt! Herinner u slechts deze uitspraken, en zoo vele andere soortgelijke schriftuurplaatsen, en gij zult de genoemde vergelijking reeds niet meer zoo ongerijmd vinden. „Maar Christus is toch altijd de zonde niet.quot; Mijne Vrienden! wanneer Hij, bij wijze van toerekening, onze zonden droeg; wanneer zich op Hem de vloek, welke de zonde moest treffen, ophoopte; wanneer Hij zich, op plaatsbekleedende wijze, om den wille van onze zonden, aan het rechterlijke zwaard der wet onderwierp, opdat bij onze begenadiging, de majesteit der wet ongeschonden en ongekrenkt bleef; wanneer de zonde, volgens de Apostolische uitdrukking, in zijn vleesch ver-

oordcchl werd. opdat zij van hare veroordeelonde en verdervende kracht beroofd werd; wanneer, zeg ik, dit alles waar is, zou Ilij dan niet, niettegenstaande al zijne persoonlijke heiligheid, in eenon diepen zin, met goeden grond, de zonde heeten, en bij uitnemendheid gepast en bednidingvol met dat koperen slangenbeeld vergeleken kunnen worden? En alles wat ik daar zoo even opnoemde, is werkelijk, volgens de Schrift geschied, en de lijdensgescbiederns is ei de bepaalde vervulling van. En gescbieden moest bet, ja viocst het. Alzoo, dat is, op gelijke wijze — dus booren wij den lleere zelf in onzen tekst zeggen — moet de Zoon des mmschen verhoofjd tuorden. Ja, het was een moeten, waarvan wij de diepten zekerlijk bier beneden niet vermogen te doorgronden. liet geheele ontwerp der verlossing ging voorzeker van de liefde en ontferming Gods uit. Alzoo lief heeft God de wereld gehad zoo begint bet op onzen tekst volgend groote woord, dat Ilij zijnen eeniggeboren Zoon gegeven heeft. Doch het betaamde Gode, om dit ontwerp in dien bloedigen Middelaarsweg tot stand te brengen, die door onzen lleere Jezus Ghristus bewandeld werd. Dit was een moeten, dat gedeeltelijk zijnen grond had in ons algeheel onvermogen, om ons zeiven uit ons zedelijk bederf te redden, en gedeeltelijk in liet hoogheilig Wezen, en in de onwankelbare orde van God, De noodzakelijkheid eischte het aldus, zegt ons geheel de Heilige Schrift, en kunnen wij bet ivaarom niet doorzien, maar ten hoogste slechts van verre vermoeden, zoo weten wij, dat er nog veel aan ontbreekt, eer wij de diepten der Godheid zouden kunnen doorgronden. Wie hier aan de tegenwerpingen en bedenkingen van zijn natuurlijk verstand de voorkeur geven wil boven het Woord van God, die doe het ten koste van eigen gevaar; doch bedenke daarbij, hoe het den eigenwijzen lieden, die tegenover de koperen slang in de woestijn het hoofd schudden, gegaan is, en hoe zij het enkel hunnen hoogmoed hadden toe te schrijven, dat zij aan hunne wonden stierven en verdierven, terwijl nu eenmaal tegen de slangenbeet, behalve het middel, dat God er voor verordend bad, geene andere hulp ter wereld te vinden was.

11.

Zoo weten wij dan nu: het tegenbeeld der koperen slang is de voor ons aan het hout gekruisigde Ghristus. Deze staat als de eenige beil-banier in het leger van de door de zonde verdorvene en om dei-zonde wille aan den vloek onderworpene menschbeid opgericht. Geene genezing, geene geruststelling van het geweten, geene onthefüng van den vloek en geene toelating in het bemelsch Kanailn als door Mem. „Ik hen de weg, de waarheid en het leven,quot; betuigt Hij zelf; „Niemand komt tot den Vader dan door Mij.quot; Nu is de vraag: hoe door Hem de zaligheid ons gewordt, nadat Hij in zijn lijden en sterven do laatste verplichting vervuld heeft, door welke ilij tot een volkomen Verlosser werd? Ik antwoord: op dezelfde wijze, als in het voorbeeld der woestijn, de vergiftigden van den slangenbeet gered werden. Vooreerst moet er bij ons zijn, wat daar moest zijn: gevoel onzer

18

■wonden, klare bewustheid van onze ellende, zondensmart en zonden-rouw. Zoo lang de leugen ons gevangen houdt en de waan ons verstrikt, als waren wij niet schuldig voor de wet, en niet vleeschelijk en niet verloren met onze geheel van do liel'de Clods verlaten en door de eigenliefde vergiftigden toestand, en in onze vervreemding van God, niet den vloek en toorn onderworpen, zoo lang zijn wij nog niet geschikt om gered te worden. De geschiktheid tot redding is eerst met de klare bewustheid der behoefte naar redding aanwezig. Wie in Israël niet had geloofd, van de slangen gebeten te zijn, die zou op zijn leger hebben blijven liggen en gestorven zijn. Mijne Vrienden! het zegt nog niets, dat gij het woord van den Gekruisigden hoort en begrijpt, ja geheel zijne waarheid erkent, en het zelfs aan anderen verkondigen en verklaren kunt. Niet enkel voor liet woord, rnaar hoven alles voor uw eigene ware gestalte en toestand, moeten u de oogen open gaan. Gij moet n zeiven begrijpen te zijn als dezulken, die van liet leven uit God door gezindheid en daad uitgevallen zijn; als dezulken, die op grove of lijue wijze onder de zonde verkocht en door de wet van God beslissend veroordeelde en verdoemde overtreders zijt. In deze hoedanigheden, welke werkelijk de uwe zijn, moet gij u met diepen weemoed, met hartgrondige zielsbe-kommering, met brandend heete dorst naar genade en verzoening-bevonden hebben; dan, maar ook dan eerst, zet gij den eersten stap op den weg, die tot eeuwige genezing leidt. Ja, de eerste afdeeling op dezen weg is nat van tranen. Boven alles moet men eerst een tollenaar zijn, die aan zijne borst slaat; een Simon Petrus met een: lieere (ja van mij uit, want ik ben een zondicj mensch; een verloren zoon, die met het zuchtend harte op de lippen wederkeert en zegt: Vader, ik heb gezondigd tegen den hemd en voor u, en ik ben niet meer waardig uw kind genoemd te worden, maak mij tot één van uwe huurlingen.

En wat komt er dan verder? De noodstaat van uw hart zal het u spoedig ontdekken. Het dorstend hart vindt de bron spoedig, en de van zijne vlucht vermoeide duif ontdekt spoedig den olijfboom, waarop zij kan rusten. Wel kan het zijn, dat gij eerst nog een tijd lang ginds en derwaarts omzwerft, en nu hier, dan ginds hoopt te ontdekken, wat de storm in uw binnenste bezweert. Doch wat vrucht heeft het? Gij vindt slechts uitgehouwen bakken, die geen water houden, en tot rust komt gij niet, totdat gij voor de bloedige banier van het geestelijk Israël, het tegenbeeld der koperen slang, uwe ruste houdt. En zijt gij hier, ziet dan omhoog, dat is, naar de beteekenis van het beeld: Gelooft dan, opdat een iegelijk — zegt de Heere — die in Hem gelooft, niet verderve. Merkt wel op, dat hier niet gezegd wordt, die Hem maar die in Hem gelooven. Deze uitdrukking weegt in de taal des Heeren zwaar, en beteekent oneindig meer, dan eene bloote verstandelijke werkzaamheid, meer dan een ja zeggen op eenige leerstelling, meer dan een voor waar houden en instemming der gedachten. Het komt op eene geloovige, vertrouwelijke overgave aan den gekruisigden Zaligmaker, als aan den laatsten en eenigen Heiland en Helper uit allen nood en uit alle bederf aan. Men staat

■lü

vóór Item, men erkent in Hem den man, die in ondoorgrondelijké liefde zichzelven in alles gaf en geven moest, zouden wij onwaardt-gen gered worden. Eene dankbare ontroering overmeestert ons hart. Men omvat Hem niet enkel als liet laatste plechtanker, en niet enkel zooals de door den bloedwreker vervolgde de beschermende ^hoornen van het altaar omvat, maar men omhelst Hem te gelijk als den aller-tronwsten Beminnaar van zondaren, en men eigent zich Hem toe, ais do liefelijkste troost onzes levens. Men werpt zich ganschelijk op Hem. Men komt in zijne verdienste tot rust. Men laat Hem onze gansche verwachting, onze hoogste vreugde zijn. En de liefde tot Hem, die onder de werking des Heiligen Geestes, zich in onze harten ontvonkt, wordt nu tot een nieuw beginsel van ons inwendig leven en tot eene behoederesse van al ons doen en laten. Slechts voor Hem wil men voortaan leven. Men wandelt voor zijne oogen schrede voor schrede. Men berekent met een teeder geweten, wat Hem mishagen kan, en men vermijdt het. En nieuwe wouden — want ach, de zonde is nu zoo min nog volkomen dood in ons, als wij lezen, dat in het historisch voorbeeld der woestijn, de slangen dadelijk werden weggenomen — dringen ons altijd op nieuw tot Hern in diep berouw. Dat dan op nieuw do tranen aan de oogleden hangen, maar opnieuw neme men dan ook de troost der vergeving van zijne genaderijke lippen aan!

Ziet mijne Beminden! dit heet in den gekruisigden Christus geloo-ven. Wie aldus in Hem gelooft, die — hoort het uit Jezus eigen mond — zal niet verderven, maar heeft het eeuwige leven. Niet-ge-looven en verderven zijn dus onafscheidelijke zaken. Wie zal tegen een ondubbelzinnig getuigenis uit den mond des Heeren zelf, zoo als wij het hier hooren, nog voortaan de oppervlakkige en afgesleten stelling kunnen huldigen, dat bet, bij de vraag naar de zaligheid, geheel en alleen aankomt op het doen, terwijl het geloof daarentegen onverschillig is, dat is niet in aanmerking komt, of ten minste niet beslist. Zeker kan slechts de uiterste onkunde van het wezen des ge-loofs, eene zoo onnoozele voorstelling doen geboren worden. Men ziet daarbij geheel over het hoofd, dat de Heere niet zegt: wie gelooft, zal het eeuwige leueii hebben, maar heeft reeds het eeuwige leven, üe Heere stelt het geloof reeds voor als leven, ja als het begin en de kiem van het eeuwige leven, naardien Hij, verre verwijderd om het geloof te beschouwen als eene bloote toestemming des verstands in eeue zekere hoeveelheid leerstellingen, het geloof veel meer voorstelt, als de levensvolle toeëigening dezer leerstellingen, ja als eene onbepaalde overgave van zichzelven aan Hem, den Heere Jezus, en aan zijne leiding en bewerking. Wie het geloof in deze hoedanigheid, door eigen ondervinding leerde kennen, die kan slechts met een medelijdenden glimlach nederzien op de eigenwijsheid van dezulken, die het geloof tot iets onverschilligs maken, en de zedelijkheid op dezelfde wijze eere willen bewijzen, als iemand die een heek eere toebrengen wil, door hem tot een zelfstandig bestaan te verhellen, en hem alzoo van zijne bron af te snijden. Geene zedelijkheid zonder reinheid des harten; en geene reinheid des harten zonder geloof; zon-

'id

der geloof freenc liofile lot fJoil, on zonder doze liefde geene dongd. Het geloof vindt echter do vereeniging met God alleen in Christus. Slechts den blik op liet met doornen gekroond tegenbeeld der koperen slang geneest al onze wonden. Gaat lieen, en wordt er door eigene zalige ondervinding mede bekend, en leert instemmen met des dichters woorden:

Gekruiste liefde, ons eeuwig leven!

Gij meer dan eer, dan goed en geld.

Laat -vrij de wereld ons begeven_;

Daar Gij ons meer dan schaadloos stelt.

En wandlen wij op donkere wegen,

't Is goed voor 't hart, dat U vertrouwt.

't Geloof strekt Gij ten licht en zegen,

En eens wordt Ge op uw troon aanschouwd.

Amkn.

111.

DE ll üüc; IvIMU KSTKR,

Het is eeno zeer verkeerde voorstelling, alsof Clirislns het Oude Testament als iels nietigs ter zijde gesteld of te niet gedaan zou hol)-licii. Zeker stelde Hij liet Oude Testament ter zijde, maar niet gelijk Hij, hij voorbeeld, het Farizeërdom ter zijde stelde, maar gelijk de vrucht de hloesem ter zijde stelt, terwijl zij zijne kracht en sap in zich opneemt, en dan het hulsel van zich werpt. Meent viel, zegt de Ileere zelf, Matth. 5: 17, dal Tic fiekomen hen, om de wel of' de pro-J'elcn te ONTitixriEN, Ik hen niet cjekomen om die Ie oxtjii.vdkx . maar te vehvuli.ex. Ja, om zoowel aan de wetgevende als voorspellende woorden des Ouden Testaments levensvolheid mede te deelen, was Hij gekomen. De wet gehoorzamende en volbrengende, de profetie waar makende, verwezen tl ij kende, in Zich opnemende, vervulde Hij bet oogmerk en doel zijner optreding. Het afgeteekende ideaal wei d in Hem belichaamd. Met doode, ledige beeld, zelfstandigheid en vleesch geworden in Hem, als in zijn lovend, oorspronkelijk en we-zentlijk beeld, loste zich in Hem op.

Van het Oude Testament is niets dan een verwelkte bloesem afgevallen en verwaaid. Tot in de kleinste en minst in het oog vallende bijzonderheden werd de geheele Levilische tempelordening in Hem bewaard en verwezentlijkt. Elk Godsdienstig gebruik had in Hem en in zijne daad, de plechtigste overgang uit het gebied der schaduwen in dat van het tegenbeeldige en wezenIIijkc. Gelijk de grondteekening van een gebouw tot de verwezenllijkte houw zelf staat, alzoo stond de geheele Mozaïsche ceremonieële wot tot Jezus' persoon en werk. Het ontwerp van het gebouw werd dus niet vernietigd, maar enkel, tot in de fijnsle pennetrekken, aangevuld en verwezentlijkt, in bet ge-houw opgelost en behouden, ofschoon het Ihans zijne diensten gedaan en in de bewaarplaats is weggelegd, nog allijd do waarde van eenen maatsiaf van de voorzorg, de- wijze berekening, do nauwgezetheid en nauwkeurigheid, waarmede de Bouwmeester gebouwd en zijn werk ten uitvoer gebracht heeft. Op gelijke wijze dient ons dan ook nog beden de oude ceremonieële wet, terwijl zij ons als een heilige fakkel in de diepten van den Goddelijken raad ter verlossing voorlicht. Hoe verkwikkend en zielverbell'end is het toch, om den Eeuwige te zien, als zich reeds vóór duizende jaren roet dc aftcekening van zijn groot out-

00

Averp van redding onledig lioudende! Of is liel iels anders dan zijne schelsende linnd, welke wij in deze schaduwomtrekken ontdekken? In deze Leeldeniijke, en zoowel persoonlijke als feitelijke verschijiiselen omvattende schetsen, staat, zoo als bekend is, de Aiironitischc priester als eene hoofdfiguur vóór ons. Hoe Christus ook deze heteekenis-volle schaduw in zijn persoon tot wezen en belichaming bracht, zullen wij heden aanschouwen.

heureën 7: 26.

Want zoodfinig een Hoogepriester betaamde ons, heilig, onnoozel, onbesmet, afgescheiden van de zondaren, en hooger dan de hemelen

geworden.

Een heerlijk gebied opent zich voor onze beschouwing. Onze tekst voert ons tot grondvesten van Gods raad. Wij vernemen, hoe de Zaligmaker, die ons met God verzoenen zou, gesteld zijn moest. Er was eene Goddelijke openbaring noodig, om ons dat te doen begrijpen. Zonder openbaring van boven zou geen Engelen- en geen menschenverstand ooit het raadsel hebben opgelost, boe een onder den vloek vervallen geslacht, zonder de Goddelijke gerechtigheid te kort te doen, weder in genade aangenomen en met God vereenigd kon en zou worden. Thans zijn voor ons de zegels dezer verborgenheid geopend. Hooren wij dan beden

I. Welk eenen Verlosser wij hebbin moeten en werkelijk hebben, en

II. Welke rechten er uit de volmaaktheid van dezen Hoogepriester-lijken Middelaar voortvloeien.

Moge de Geest des Heeren over onze beschouwing zweven, en lei-de Hij ons in alle waarheid!

I.

De mensch in zijne natuurlijke boovaardij wil van eenen Middelaar of Verlosser niet weten. m acht zich mondig genoeg, om zichzelven te verantwoorden, en wil zich niet richten naar God, maar eischt veelmeer, dat God Zich naar hem schikke. Hij schrijft den Allerhoogste de voorwaarden voor, onder welke Hij hem rechtvaardig verklaren en zegenen, ja eenmaal verhoogen en tot heerlijkheid opnemen moet. God moet zich met de rechtvaardigheid vergenoegen, die hij Hem aanbiedt. Welk een jammerlijk verminkt maaksel deze ook zij. God moet ze als volkomen aannemen, en als genoegzaam laten gelden. Hij moet zijne zedelijke eischen naar den tegenwoordigen toestand van den

23

mensch wijzigen. Hij moet liet, of de mensch dreigt heimelijk in zijn hart, om Hem van hardheid ea wreedheid te beschuldigen. In zulk eene betrekking staat de zoon van Adam tot God, als een vermetel en Ie gelijk onzinnig opstandeling, die eischt, dat God om zijns, om eens ellendigen zondaars wil. Zijn wezen en al Zijne volkomenheden zal verloochenen. Zoo protesteert bij tegen de boodschap van eene Goddelijke genade- en heilsorde, omdat voor zijnen verstandeloozen hoogmoed de gedachte onverdragelijk is, dat zijne verlossing en zaligmaking zulke groote toebereidselen van Gods barmhartigheid zouden vereischt hebben. Doch gij allen weet het, welk eene ontvangst den Heere Jezus te beurt viel, toen Hij onder de rnenschen optrad met de verkondiging, dat Hij gekomen was om zijn leven te geven tot een rantsoen voor velen. „Wat rantsoen!quot; zoo wordt er gezegd. „Waartoe een rantsoen? Alsof wij hankbreukige lieden en in ons zeiven hulpeloos waren? Als het op betalen aankomt, dan staan wij zelf onzen man, en behoeven geenen borg.quot; En zeker, wanneer God de grondvesting van zijne heilsorde had willen uitstellen, totdat de menschen er uit hen zeiven om gevraagd hadden, de heilsorde zou wel nooit tot stand gebracht zijn; veelmeer zou bet eene geslacht na het andere iu de vreeselijkste gerustheid en verblinding naar den afgrond van bet eeuwig verderf zijn heengetnimeld, en ook nog ten huldigen dage zon de geheele menschheid halsstarrig en zonder hulpgeschrei den afgrond zijn te gemoet gegaan. Doch, heil, ja heil ons! God rekende deze onze ontzettende blindheid mede tot de ellende, waarover Hij Zicli ontfermde, en hoe luider wij in onze razernij schreeuwden: „wij willen geenen Middelaar!quot; des te hooger flikkerde in zijn hart de vlam van het medelijden op, dat Hem drong, om eenen Middelaar en Verlosser te zenden. .Ta, Hij heeft de zaligheid ons opgedrongen, eu ons tegen onzon avII in Christus verlost. „Doch hoorde men dan niet de Ouden zuchten: „Och, dat Gij de hemden scheurdet, dat Gij nederInvaamlDe Ouden hebben aldus geroepen, maar nadat vooraf een Goddelijk wonderwerk hunne tongen daartoe losmaakte. De men-schelijke natuur als zoodanig heeft nooit, op deze wijze geroepen. Zij is zichzelve tot op dit oogenblik genoegzaam. Zij gaat hoogmoedig de kribbe en het kruis voorhij, want „waartoe deze dingen?quot; zoo denkt zij, „ik heb ze niet noodig.quot; Inderdaad, hebt gij dan geen Middelaar noodig? Behoeft gij werkelijk niemand, die voor u tns-schentreedt? Slechts als. wij twee gevallen onderstellen, dan hebt gij geenen Middelaar noodig. Bestaat er geen God in den hemel, neen, dan behoeft gij geenen Zaligmaker, want dan bestaat er ook geen oordeel, geene voortduring na den dood, geenc eeuwigheid. Dan zijl. gij eene waterbel op den stroom der natuur gelijk, die weldra weder tot niets zult uiteenspatten. Alsdan heeft het voor des levens toekomst geene de minste beteekenis, of iemand een heilige, dan wel een goddeloozc is. lieide treft alsdan na den korten droom van het aardsche bestaan liet gelijke lot der vernietiging. De dood bluscht de vonk, geest genoemd, in hen uit Zij verdwijnen voor altijd uit de rij der persoonlijkheden, en hunne plaats wordt niet meer gevonden. Wat zuu, indien het denkbeeld Gods eene hersenschim ware, een Hooge-

21

priester voor u noodig zijn? Docli de dwaas, zoo roept de heilige zanger, — zcr/t in zijn hart: En is gkkn god, en liij voegt er van deze lieden bij: '/'ij verderven hei, zij maken hel f/ruiveijk mei hun iverk. ])och ook wanneer er een God is, zoo als er even waarachtig een God leeft, als de hemelen zijne eere vertellen en liet uitspansel zijner handen werk verkondigt, dan hebt gij nochtans geenen Verlosser noodig, wanneer die God niet de Waarachtige is, die wel een: vervloeid is een iegelijk, die niet hljfl in al wat geschreven slaat in het hoek der wet, om dat Ie doen, aan de zuilen der aarde schreef, maar niet overeenkomstig dat woord den zondaar straft, maar er tegen handelt; of wanneer God niet de Heilige is, maar als gij, die de zonde en misdaad niet in aanmerking neemt; of niet de Almachtige, die in zijne regeering zonder plan en zonder orde te werk gaat. Alsdan zon Mij n gelijk zijn, en zeker, waartoe zon n dan een Zaligmaker noodig zijn? Doch zon zulk een wezen nog God zijn? Behoort het niet wezenilijk tot het bestaan van God, dat Hij heilig, rechtvaardig en waarachtig is, en de zonde vervloekt, en de vervulling zijner onherroepelijke bevelen eischt, om een iegelijk te vergelden naar zijne werken? Ik vermeen, dat niets meer boven alle twijfeling verheven is, dan juist dit. Wat, o mensch! komt n echter toe naar uwe werken te ontvangen? U, die zoo geheel ontbloot zijt van den grondslag van al het, goede, dat voor God geldt, namelijk God lief ie hebben boven alles en uwe naasten als uzelven? U, die van nature als een volmaakt eigenlievend wezen wordt bevonden. U, do dienaar des vleesches, ja, de vijand en tegenstander van God, en die u als zoodanig zoo dikwijls vertoont als God met zijn woord, zijne wet of zijne leidingen uwe wenschen en begeerten tegenwerkt? Weet gij wat u toekomt? De dood komt u toe en de verwerping van Gods aangezicht. God moet u verdoemen, waar Hij met rechterlijke blikken uw persoon aanziet, of Hij moest zelf te gronde gaan en ophouden God te zijn. En gij begeert, dat Hij Zich-zelven oplosse, met Zichzelven in tweestrijd kome, ja Zichzelven ver-nietige, lerwijl .nij eischt, dat Hij u zondaar zonder middelaarschap, zonder genoegdoening, zonder oller zegene, verhooge en in het hemel-sche verplaatse? O dolzinnigheid, o razernij, o zinneloos, ja vermetel en roekeloos pogen! Wat gij ook immer noodig hebt, noodiger hebt gij niets dan eenen Middelaar en Verlosser. Juich dan en bidt aan in het stof, dat er znlk een persoon verschenen is, en dat Hij ook tot u de reddende hand uitstrekt. God moest de afgevallen menschheid straffen. Dat was Gods recht, zegt de Schrift, zoo betaamde het God, zegt zij. Er ligt eene noodzakelijkheid in Gods natuur en in de orde van zijn huis, dat de vloek van de zonde onafscheidelijk is. Daartegen is niets in te brengen. Het is eene eeuwig onbetwistbare waarheid. Wat zou er nu echter uit de menschheid geworden zijn, wanneer God haar overeenkomstig hare werken had moeten vergelden? Zij ware eene prooi der hel geweest, en dat wel voor altijd, voor eeuwig. Doch daartoe .moest het niet komen. En daarom trad de ondoorgrondelijke liefde Gods met haar ontwerp van redding tusschenheide. Het was noodig, dat iemand tot ons zondaren in de betrekking van eenen tweeden Adam gesteld werd, dat wil zeggen, dat Hij Zich op dezelfde

geheimvolle wijze met ons vei'üc;i;;oIvigde, gelijk do eerste Adam één was met zijn geslacht. IliJ moest ons vertegenwoordigen, en wij moesten in Hem begrepen zijn; Hij moest liet hoofd, on wij als zijn lichaam tot ééne persoonlijkheid met Hem verhonden zijn; Hij moest derhalve aan onze zonden en wij aan zijne betaling deel hehhen, evenals waren wij in Hem, en als waren wij niet velen, maar met Hem slechts één persoon, in Hem begrepen voor God, zoodat wij velen, in Hem, tot éénen man geworden zijn. Natuurlijk moest zulk een vertegenwoordiger vooreerst een mensch zijn, want niet do Engelen, maar de merischheid moest tot verzoening van de door haar met voeten getreden wet, de rechtvaardige straf ondergaan. Der menschheid was gezegd: Ik wil dien uit mijn hoek uitdelgen, die tegen Mij zoudi'jl. Der menschheid was de wet der Tien Geboden gegeven, opdat zij ze in acht nemen en er naar leven zou. De voorwaarde, aan welke onze wederopneming in het huis dos Vaders verbonden was, was eene tweevoudige; vooreerst deze, dat wij voor God gesteld werden als de zoodanigen, die de gedreigde vloek der zonde hadden ondergaan, en ten andere, dat God bevond ons knechten te zijn, die de gehoorzaamheid, welke den mensch onherroepelijk werd opgelegd, in alles volkomen betoond heeft. Dat nu de Middelaar niet enkel een mensch, maar een heilig mensch moest zijn, vloeit uil het gezegde noodzakelijk voort, want, zoo Hij zelf een schuldenaar was, zoo had Hij voor Zichzelven eenen middelaar noodig, die voor Hem betaalde. Kn dat Hij insgelijks meer dan mensch moest zijn, is niet minder duidelijk. Hij moest ie gelijk God zijn, en wel vooreerst, opdat Hij — wat alleen van God kan gezegd worden — niet onder maar hoven de wet stond, en hiermede het recht en de bevoegdheid had, om Zich voor anderen onder de wet te stellen; en ten andere, opdat Hij door zijne grenzenlooze afdaling van de hoogte der Godheid in de beperktheid der arme menschelijke natuur, de waarde van zijne plaalsbekleedende gehoorzaamheid oneindig en volstrekt volkomen maken kon; en verder, opdat Hij, gelijk de leer der Kerk zich uitdrukt, de last van den toorn Gods en ai de verschrikkingen van den op Zich genomen vloek zonder vertwijfeling zou kunnen dragen, en eindelijk, opdat Hij ons op de hoogste wijze, dat is lol de heerschappij en de heerlijkheid van den Kengeboren Zoon des Vaders zou kunnen verhellen. Och, wij stamelen er wel van, hoe en waarom de Middelaar zóó moest gesteld zijn, als Hij gesteld was, doch met onze menscneiijke korlzichligheid vatten wij slechts zeer weinig van de groote zaak. Dit echter staat — omdat zijn onbedriege-lijk Woord het getuigt — onwankelbaar vast, dat zuil: een llooge-priester ons hetaamdc, die heilig, onnoozel, onbesmet, afgescheiden van de zondaren, dal is: niet als zij in zonden ontvangen en geboren, en hooger dan de hemelen geworden -is; dat is: die ook boven de Engelenwereld verheven, Gode evengelijk en zelf God is, te prijzen tot in eeuwigheid. Eerst de eeuwigheid zal ons de verborgenheid geheel en al ontsluiten, om welke redenen slechts zulk een persoon voor onze ellende dienstig was. Tot die oplossing toe, laat ons geloovig en in dank versmeltende, voor God in het stof neder-

20

liggen, dat Hij ons eenen Hoogepriester heeft gezonden, flie aan al deze vereisditen werkelijk beantwoordt, en die het groote Middelaars-werk heerlijk heeft voleindigd. Ja, zulk eenen is voor ons gekomen. Doorwandelt het heiligdom van hel Evangelie, en gij zult Hom ontmoeten. Wandelt naar Bethlehem, en aanschouwt aldaar eerst den jnensch, ons in gedaante gelijk. Hoort vervolgens de tot man opgegroeide van Zichzelven getuigen : Ik en de Vader zijn één; wie Mij (jezien heeft, die heeft den Vader gezien. Gaat verder naar de Jor-duan, en hoort hot daar uil zijn eigen mond, dat Hij gekomen is, om alle (jererhtikheid te vervuilen. Volgt Hem dan weder op de schouwplaats zijner openbare werkzaamheid, en laat het u door Hem zeggen, dat het zijn voornemen is, om zijn leven tc geven tot een rantsoen voor velen. Hoort hoven Hem het getuigenis zijns Hemel-schen Vaders lot ons nederdalen: Dit is Mijn geliefde Zoon, in Wicn Ik mijn welbehagen heb! en leidt daaruit af, dat Hij onberispelijk was en werkelijk de wet voor ons vervulde. En begeert gij ook hiervoor nog een menschelijk getuigenis, boort dan zijnen rechter roepen: Ik vinde geenc schuld in dezen mensch! En nu, hoorl van zijn kruis zijn Mijn God! Mijn God! waarom hebt Gij Mij verlaten? Hier draagt Hij den vloek voor u; hier smaakt Hij de verschrikking der verdoemenis. Hoort zijn triomfwoord: Het is volbracht! Nu is de groote veldslag gewonnen, en hel verlossend offer tot stand gebracht. „En dit zou werkelijk zoo zijn?quot; O, wanneer ten dezen opzichte u nog eenige twijfeling overvalt, zoo snelt naar builen, naar Jczefs hof, waar de Almachtige zelf liet feitelijk betuigt, en dooi het wonder der opwekking op al de werken van zijnen Zoon het schitlerendsle zegel drukt. En boort het dan vervolgens van zijnen '/aligen met den Geest gezalfden discipel zeggen; Met ééne offerande heeft Hij in eeuwigheid volmaakt degenen, die geheiligd worden. Gu zi.it in Hem volmaakt. Christus is ons van God gemaakt wijsheid, recht-vaardigmaking, heiligmaking en verlossing. Wie zal beschuldiging inbrengen, wie is het, die verdoemt? Christus is het, die gestorven is, ja wed meer is, die ook opgewekt is, die ook Ier rechterhand Gods is, die ook voor ons bidt.

II.

O, met welke woorden zal ik nu dezulken onder ons prijzen, die grond en reden hebben, om dezen volkomen Hoogepriester de hunne te mogen noemen. Want weet, fdlcr Hoogepriester is Jlij niet, maar enkel van hen, die op den gcheiligden weg eener behoefte naar genade, Hem als den eenigen Man hunner hope en hunner vertroosting hebben aangelrolïen. O gij, die door de gci.ade Gods uit den zonden-slaap der natuurlijke geruslheid ontwaakt zijl; gij, wien de vluchtige droom van eigengerechtigheid en deugd niet meer begoochelt en doel dwalen; gij, die de zonde in het licht van God erkent voor hetgeen zij is, en die u zeiven de vreeselijke Godvervreemding, in welke gij door de zonde vervallen zijl, met ontzetting en schrik bewust zijl geworden; gij, die met de vluchtigheid van het lijdelijk leven en de

27

ernst der eeuwigheid voor oo^tn, eigentlijk niels anders on niets •vuriger wenscht en begeert, dan dat God u goed en genadig zij; gij, die aan de mogelijkheid, om in eigene kracht u met den Eeuwige te verzoenen, volstrekt afziende, slechls nog ééne sier ziet, welke u voor de veihvijfeling bewaart — do ster uit Jacob; slechts nog één balk ontdekt, die u boven den zondvloed drijvend houdt — de kruisbalk; slechts nog ééne hand kent, door welke «jij verlossing verwacht — de doorboorde hand van den Man met de doornenkroon; ja, gij met het oprechte; Uccre Jezus, ontferm U mijner! in het hart en op de lippen; yij, die u altijd weder zijnen naam laat noemen, die altijd weder lot zijn kruis opziet, aan zijne \oeten nedervalt, en zoo gij van angst en benauwdheid niet vergaan zult, u herinneren moet, dat Hij tegenwoordig is; gij, die het zoo ernstiu meent met uw verlangen naar Hem, zoo oprecht met uw; Zutie Davids! helj) mij! zoo hartgrondig met uw; lleere, wat wilt Gij, dat ik doen zal ? En zoo waar en innig met den wensch van uw hart Hem geheel te leven. Hem in alles en overal Ie dienen, en van alles, ja van alles af te laten wat zijne heilige oogen niet behaagt; gij allen, die u alzoo bevindt te zijn, o twijfelt en vraagt niet meer of het u vergund zij, u met Hem te vertroosten? Ja, ja, het is u vergund. Gij draagt kenbaar den stempel uwer verlossing aan hel voorhoofd. Voorzeker, wanneer yij niet bevoegd waart, Hem tol uwen Hoogepriester te verklaren, zoo zou niemand in hemel of op aarde daartoe bevoegd zijn.

Is echter zulk eene bevoegdheid de onze, mijne Broeders! welk een lefclijk erfdeel is ons dan geworden. Want dat spreekt immers wel van zelve, dat zulk een volkomen Middelaar ook eene volkomene verlossng en gerechtigheid tot stand brengen moest. De rechten, die uit zijnen ai beid voor ons voortvloeien, zijn onmetelijk en onvergelijkbaar. Wij mogen het voortaan daarvoor houden, dat vjij der zonde gestorven zijn, en dal er niels meer verdoemelijks aan ons is, want zoo wij nog onder den vloek waren, hoe zou dat kunnen samen gaan met het woord: Hij heeft ons verlost van den vloek der wet, ecu vloek geworden zijnde voor ons. Wij behoeven over geene enkele onzer zonden meer bezorgd Ie zijn, dat zij ons nog door God tot onze verwerping zal toegerekend worden, want zoo wij nog onze zonden droegen, hoe zou er kunnen geschreven staan; Hij droerj onze zonden in zijn lichaam op het hout. Het betaamt ons, dat wij ons zeiven kennen als gerechtvaardigden voor God; want zoo wij nog als overtreders voor Hem stonden, wat zou dan de uitspraak beteeke-nen; Gelijk door de ongchoorzaaniheid van éénen velen tot zondaren (jesteld zijn [jeworden, alzoo zullen ook door de f/ehonrzaarnheid van éénen velen tot rechtvaardigen gesteld worden¹¹? Wij behoeven voortaan niet meer voor dood en duivel ons te ontzetten_; want Hij, die voor ons gestreden heeft, moet zoowel den eenen als den anderen voor ons ontwapend hehhen, daar ons door Goddelijke volmacht do Iriomf-zang in den mond gelegd is: Dood, waar is uw prikkel? hel, waar is uwe overwinning'? Zelf mogen wij onze bezorgdheid over ons volharden in de waarheid en op den weg des levens laten varen, want

zoo wij zolf nop dozo zorg moeskm lorschen, waarom zou dan de ]Icere gezegd hebben: Dit is de wil mijns Vaders, dat van alles wat Hij Mij gegeven heeft Ik niets verlieze. En wederom: Niemand zal mijne schapen uit mijne hand ruliken. Zoo zijn wij dan werkelijk in staat gesteld, om reeds hier boneden in liet genot van eenen vollen en bestendigen vrede onzen weg te gaan, want zoo wij dit niet waren, welk eenen zin zon dan de uitspraak des Hoeren hebben: Mijnen vrede neef Ik u, mijnen vrede laat Ik u, en de toeroep van den Apostel: Werpt al uwe bekommernissen op Hem, want Hij zorgt voor u? Op zulke uitspraken moeten onze laatste twijfelingen 'te berste s too ten.

Ziet, mijne Vrienden! zoo is hot met ons gesteld. Waarom geven wij ons echter niet over aan dien vrede? Waarom smaken wij hem meestal sledils voor eenen tijd, voor uren en altijd afgebroken? O, de redenen hiervan liggen niet in het werk van Christus, als ware dat niet toereikend om ons eene aanhoudende cn volkomene geruststelling te schenken. Zij zijn veelmeer bij ons zeiven en in eene verkeerde richting van ons hart (e zoeken. Nu ontbreekt het ons aan een genoegzaam inzicht in de breede grondslagen, door welke onze verlossing wordt gedragen. Met bloed des Lams en deszelfs onmetelijke kracht en werking wordt niet naar behooren door ons gekend of erkend. Dan weder is ons geloof verlamd, en het vleeschelijk verstand met hare twijfelingen en bedenkingen heeft weder den troon beklommen. Nu begoochelt ons op nieuw de wereld met haar verblindend too verspel, en wij leven weder meer in haar wezen en werk, in hare beelden en zaken, dan in Christus. Dan weder drijft een valsche ijver voor een kerkelijk leerstelsel ons al te zeer tot uitersten, en wij zoeken in de vasthouding van dit of dat Evangelische leerpunt meer onze eer voor do wereld dan het stillen van de dorst onzer ziel. Eindelijk, en dit is de hoofdzaak waarom wij meestal zoo weinig aan Christus hebben, het ontbreekt ons meermalen aan het levendig en doordringend zondaarsgevoel. De he-wustheid onzer ellende is alsdan verdonkerd. Hot gevoel van ons bederf en vloekwaardigheid wordt mat eu verstompt. Alsdan ligt ons weinig meer gelegen aan de wateren van Siloa, en voor de Goddelijke stroomen des vredes opent zich geen toegang tot onze harten. Men dringt alsdan niet meer in het binnenste van het heiligdom der ofleranden, omdat men daar niets meer te zoeken heeft, en de halsern uit de wonden van Jezus vindt geene plaats meer, om zijne heilige en bezielende kracht aan ons te betoonen.

Daarom, mijne Vrienden! wat wij doen, bidden wij den Heere dagelijks om de Goddelijke oogenzalve. Met de zelfkennis houdt de kennis des heils in Christus gelijken tred. Slechts eene altijd versche zondensmart onderhoudt de betrekking met de Goddelijke vrede-bronnen. Hoe geestelijk armer, des te nader aan al de volheid; aan hoe meer wonden krank, des te vatbaarder voor de eeuwige genezing. Het beeld van den grooten Hoogepriesler in zijne heerlijkheid spiegelt zich op hot volledigst en zuiverst af in den dauw der Petrus' pa Magdalena's tranen; en niets heeft dieperen grond dan het woord

!2lt;l

van on zon hominden zanger WoUorsflorIT, waarmede wij eindigen

Ontwaak, o mensch! en sidder voor uw zonden.

't Geloof wordt niet dan in het hart gevonden,

Dat diep gewond, de zonde wil belijden,

En ook vermijden.

U wil de I leer geheel uw schuld vergeven,

Opdat ge in Hem in vrede en vreugd kunt leven.

O zie reeds hier_; door op zijn heil te hopen,

Den hemel open.

AMKX.

IV.

DE Z A L V I N (i.

Het grijpt mijn gemoed altijd verteederend, ja pleclitstatig aan, wanneer ik een huis of hut voorbijga, waarvan ik weet, dat zij door ware kinderen van God bewoond worden. Gaarne vertraag ik voor zulke plaatsen mijne schreden, en laat ik mijne gedachten en gewaarwordingen den vrijen loop. Ik gedenk alsdan aan het woord van den lleere aan den Engel der gemeente van Pergamus (Openb. 2 : 13): Ik weet, luaar (jij woont, en zie in den geest, hoe als twee vriendelijke hemel-sterren, Gods Vaderoogen dag en nacht, over deze woningen geopend zijn. Ik gedenk alsdan aan de uitspraak van onzen Vredevorst, Joh. 44 : 2!}; 11'ij zullen lol hem komen en woniny bij hem maken, en eene huivering van eerbied overvalt mij bij hel zien van zulk eenen tabernakel (lods bij de kinderen der menschen. Een derde woord paart zich alsdan bij de twee anderen in mijne herinnering, liet woord van den Apostel, llebr. 1 : Ji: Zijn zo niet allen (jcdicnsti(je geesten, dje lot dienst uilt/ezonden worden, om dergenen wil, die de zaligheid beërven zullen'-? En het oog mijns gelool's ziet do Jacobsladder in den glans dos hemels zich plaatsen aan dit huis. Wij treden in deze ure in den geest tot eone woning van deze verhevene soort. In het bekende stadje aan de overzijde van den Olijfberg, in Bethanië stond het eenmaal. Daar stonden wel vele huizen, doch waar zijn zij gebleven? Sedert eeuwen is hunne plaats niet meer bekend. Slechts twee werden uit den alles overheerschenden stroom der tijden gered en staan nog on verbroken tot op dezen dag. „Waar?quot; vraagt gij. In de groote beeldengalerij der heilige historie, en ook nog elders dan daar. Zeker omvatte Bethanië aanzienlijker huizon dan deze. In hot eene woonde misschien een rijke, in het andere een aanzienlijks, iu een derde een geleerde, doch men denkt aan geen van allen meer. Alleen naar de woning van Martha en Maria en van Simon, bijgenaamd den melaatscbe, wordt bedevaart gehouden tot op dezen dag. Ja, ook in den hemel zijn deze woningen niet vergeten. Do woningen der rechtvaardigen zullen blijven. Mogen zij ook van de oppervlakte der aarde verdwijnen, in de gedachtenis van den bewoner des hemels blijven zij bestaan. Want de voetstappen van den Immanuël stonden eens in hunne vertrekken; openbaringen, wonderen en teekenen werden eenmaal gezien onder hunne daken, en zegeningen verspreidden zich uit de binnenkameren, en stroomden naar buiten, over den dor-

al

pel, in beken, die zich uitstrekken over hel graf in het eeuwige leven, ü, waren onzer aller woningen als die van Maria en van Martha en van Simon van liethaniö! Wat deze wensch beteekent, zal onze tegenwoordige beschouwing ons leeren.

Joh. 12 : 1—8.

Jezus dan kwam zes dagen vóór liet Pascha te Bethanië, daar Lazarus was, die gestorven was geweest, welken Hij opgewekt had uit de dooden. Zij bereidden Hem dan aldaar een avondmaal, en Martha diende; en Lazarus was één van degenen, die met Hem aanzaten. Maria dan , genomen hebbende een pond zalf' van onvervalschte zeer kostelijke nardus, heeft de voeten van Jezus gezalfd, en met hare haren zijne voeten afgedroogd; en het huis werd vervuld van den reuk der zalf. Zoo zeide dan één van zijne discipelen, namelijk Judas, Simon's zoon, Iskariot, die hem verraden zou: Waarom is deze zalf niet verkocht voor drie honderd penningen, en den armen gegeven? En dit zeide hij, niet omdat hij bezorgd was voor de armen, maar omdat hij een dief was, en de beurs had, en droeg hetgeen gegeven werd. Jezus dan zeide: Laat af van haar; zij heeft dit bewaard tegen den dag mijner begrafenis; want de armen hebt gijlieden altijd met u, maar Mij hebt gij niet altijd.

Het voorgelezen Evangeliesch verhaal schuift als liet ware de grendels weg voor de poort van de heilige lijdensgeschiedenis. Ofschoon het in den aanvang nog in tamelijk helder licht blinkt, bij zijne verdere ontwikkeling stijgen reeds onweèrzwangere wolken aan den gezichteinder omhoog.

liet Evangeliesch verhaal is vol diepen zin en richt zich, als wij het slechts recht verstaan, rechtstreeks tot ons, en wel met eenen eisch, die ons, gelijk altijd, bijzonder bij hot begin van de lieilige lijdensweken te stade komt. Tol Jezus! roept het Evangelie. Wij vragen echter:

I. Tot Jezus, als tot tuien9

II. 1 Ine tot Jezus? en eindelijk

III. Wanneer tot Jezus V

Op deze vragen ontvangen wij even zoo vele ondubbelzinnige en behartigingswaardige antwoorden, zoo als wij nu, indien tlod ons met zijnen zegen helpt, nader zullen vernemen.

I.

Er moesten nog zes dagen tot Paschen verloopen; vier tot den grooten bloedigen Vrijdag. En ziet, daar treffen wij den lleere in dat welbekende vreedzame vlek aan, alwaar Hij zoo gaarne plag te ver-

kooren. Wij Ireffon ITom nan in Bethanië, on wel ditmaal in het liuiis van zekeren Simon, waar zijns in het vlek wonende discipelen en disripelinnen Hein eenen maaltijd der holde hadden toebereid. Jn de volstrekt niet in liet oog vallende houding van een genoodigd gast onder do andere gasten, treedt Jezns ons te gomoet, doch ziet Ilem slechts iels nanwkenrigor aan, en gij aanschouwt Hem reeds hier, gelijk later de ziener Johannes Hem zag, als wandelende in het midden der kandelaren. Tol Jezus! mijne JJroeders, ja, tot Jezns! „Doch als tot wien?quot; Gij denkt misschien, ,,als tot een wijs man van den eersten rang.quot; Ja, als tot zoodanig persoon gaan wij met u tot Hem. „Kn als tot eenen leermeester der zuiverste zeden.quot; Zeker, wij huldigen Hem ook in deze hoedanigheid. „En als tot een voorbeeld en toonbeeld van elke deugd.quot; Mijne vrienden! wij houden het met u er voor, dat Hij, ook uit dit gezichtspunt beschouwd, geen gelijke heeft. Doch het is eenc armoedige kennis van Christus, welke dezen gezichtskring niet te boven gaat, en nog armer is de menscbheid, wanneer Jezus niet meer is, dan hetgeen de opgenoemde titels Hem toekennen. Ziet maar, reeds in het klein bestek van het eerste vers van onze tekstgeschiedenis staat een geheel ander Christusbeeld voor onze oogen, dan hetgeen gij met deze armelijke trekken hebt afgeteelcend. De Heere Jezus behoeft niet zelf van Zich te getuigen; anderen getuigen reeds van Hem op de meest welsprekendste wijze. Ziet bier vooreerst Maria en hare zuster Martha. Gij kent ze. Ze zijn edele vrouwen, bij allen geacht als verstandig, nadenkend en onbevangen. Martha is blijmoedig, bewegelijk en bedrijvig; Maria is diepdenkend en tot stilheid en afgetrokkenheid geneigd. Heide steunen echter met alle hunne verwachtingen op Jezus; voor beide is Jezus de levende zuil, door welke zij bunnen hemel gedragen zien; beide weten zij van uitzichten in eene zalige toekomst alleen door zijne tusschenkomst, en wat baar ook als vrede en troost in het leven en in bet sterven verkwikt, zij scheppen het beide uit ééne bron, en die bron heet Chrislus. Welk oone hooge voorstelling van den man uit Nazareth moet reeds deze omstandigheid ons geven. Doch zie verder rondom u. Daar zijn de discipelen; Petrus, Andreas, Johannes, Jacobus, Nathanaël, Thomas, en zoo als ze verder heeten. Gij zaagt ze reeds vroeger als eene kudde verstrooide en hulpzoekende schapen naar den Dooper in de woestijn heenloopen. Gij leerdet ze als lieden kennen , wien geheel iets anders dan enkel weetlust tot deze zoekende beweging aandreef. Gij bevondt ze als de zoodanigen, wien de zonde en de toekomende toorn zwaar, zeer zwaar op het hart gevallen is, en met welker innerlijke nist het ten volle gedaan was, sedert zij God in den vuurgloed van zijne heiligheid eischende en vloek en verdoemenis dreigende Wet gezien hebben. Geen mensch, geen engel vermocht hen te troosten; en ziet, sedert zij — deze van harte verootmoedigde en daarom ook naar vplkomene genezing dorstende zielen — Jezus gevonden hebben, vond de vogel zijn huis en de zwaluw zijn nest, alwaar zij de moede vleugels toeplooiden. Zij zijn thans hoven alle zorgen. Welke heldere vallichten zien wij uit dit feit over Jezus' persoon uitstroomen- Hoe hoog staat Hij ook reeds daardoor bo-

:«

ven een bloot rabbijn, wijze ol' leermeestei' van Nazareth. Wien bleef nog een weinig zienskracbt over, zonder ilil le zien? In de rij der discipelen treilen wij, belaas! ook nog Judas, een kind van den nacbt, de zoon der verdeifenis, aan. Neen, deze was nooit een lieil-behoevend zondaar; nooit dorstte deze naar God; nooit was deze god-vrucbtig; nooit trachtte hij naar betgeen boven is. Wat bewoog hem dan toch, om zich in het nauwste verkeer met Jezus in te dringen? Allereerst, voorzeker, de onwederstaanbare en wegslepende indruk van de bovenmenschelijke grootheid en verhevenheid van den Zoon van David; en dan ongetwijleld eene eerzuchtige begeerte, om in het nieuwe koninkrijk, tot welks grondvesting het thans opent,lijllt; gekomen was (want ook voor Judas lag de stempel der koninklijke waardigheid op het voorhoofd van Jezus), zich tot eenige schitterende bediening geroepen te zien. Zoo moet dan ook zelfs het vermoeden van den verrader de persoon des Jleeren mede helpen verheerlijken. De Goddelijke hoogheid van den Immanuöl blonk zoo schitterend door zijne knechtsgestalte heen, dat hare stralen tot zelfs in de duisternis eener Judasziel doordringen konden. Doch laat ons den kring der feestgenooten verder overzien. Wie is de lieer des huizes? Hij beet Simon, en draagt den bijnaam van den melaalsrhe. Hij draagt dezen toenaam tot eere van Jezus, want er wordt door gezegd wat bij was, alvorens de Heere zijn almachtig /ijl (jcreiniyd! over hem had uitgesproken. Vroeger was Simon met deze ontzettende krankheid bezocht; eene krankheid, welke geen arts ter wereld, maar alleen Hij, die ze oplegde, de Almachtige in de hoogte, en Hij, die betuigen durfde: Ik en de Wider zijn één! weder kon wegnemen. Kom Simon! treed op den voorgrond, en toon u aan alle twijfelaars als een levend gedenkteeken van de volheid der Godheid, welke in Gliristus woonde. Ja, daar staat hij, en wijst op zijne gereinigde leden. Geheel Bethanië weet het, dat hij dil feest den Heere enkel uit gevoel van dankbaarheid voor de wonderbare genezing, welke hij door Hem ondervond, toebereidde, en zelfs de vijanden kunnen het niet loochenen, dat Jezus Zich in dezen man eene eerzuil heeft opgericht, welke luider en krachtiger spreekt dan schrift of woord dit vermogen. Doch ziet, wie is daar ginds in des Meesters nabijheid, die jonge man met dien ernstigen blik en dien zonneglans op het gelaatWie is bij? Hoe, kent gij hem niet meer? Gij zaagt hem eens in het witte lijkkleed op de baar liggen. En gij waart er bij, toen men in het gevolg der weenende zusters en van vele andere treurenden zijn lijk uitdroeg. Gij zaagt in bet donkere graf, waarin men hem nederliet; doch gij waart niet minder zijne getuigen, toen, vier dagen later. Hij tot de groeve naderde, die zich de Opstandiny en hei Leven noemde, en vervolgens bet bevel gaf; Neemt den steen ruetj! en het armoedige woord: Heere, hij riekt al, met het koninklijk woord: Heb Ik u niet gezejjd, dat zoo gij (/eloofl, uj de heerlijkheid Gods zien zult? terugwees, en toen, nadat men den steen bad weggenomen, over bet verdervend lichaam den biddenden blik naai^- den hemel ophief, en deze woorden sprak: Vader, Ik dunk LI, dat Gij Mij gehoord held, doch Ik weet, dat Gij Mij altijd hoort; doch om de)' schare wil, die

s

rondom slaat, heb Ik dit gezegd, opdat zij zonde geloovèn, dat Gij Mij gezonden hebt; 011 jiu mol luider slem bevelend, gebiedend, scheppend, in de doodsspelonk afriep: Lazarns, kom uil! En wat toen gebeurde, weet gij. Daar zit bij nu weder, die eens dood was, en de onverbreekbaarste van alle kerkers is ontkomen. Hij leeft, en is vroolijk en goedsmoeds, en niemand, hetzij vriend of vijand, komt het in de gedachte, te twijfelen, dat Lazarus eens als lijk in hot graf lag, en nu door het woord der almacht van Jezus weder leeft. Sporen, dat de Farizeën over deze wonderen buiten zichzelven van toorn en nijd waren, vinden wij in overvloed, maar ook nergens een enkel, ook niet het allergeringste spoor, dat een eenig mensch uit het volk zich ooit onderwonden beeft, om bet feit zelf te betwijfelen of zelfs wel te ontkennen. Daar zit hij nu weder, en maakt de rij der kandelaren, onder welke Jezus wandelt, vol. Neen, zij behoeven op den maallijd te Bethanië geen heraut, die van Jezus getuigt. De machtigste prediker van Jezus' heerlijkheid is Lazarus. Zij behoeven ook geen harpspeler tot eer van Jezus; wie Lazarus aanschouwt, hoort in den geest een geheel jubelend koor uitroepen: Juda, gij zijt het, U zullen utve broederen loven! Zij behoeven geen psalmgezang, dat Jezus verheerlijkt; Lazarus is een stiller en toch als met donderstemmen gezongen lofpsalm op den Koning der eere uit de hoogte. O tot Jezus! mijne beminde Broederen! En vraagt gij nog: „tot Jezus als tot wien?quot; dan antwoorden wij: Als tot den zoodanigen, gelijk Hij te Bethanië voorkomt. Een menschelijk leeraar, een nieuwe wetgever, een voorbeeld der deugd — ach, wat zou dit ons, van God vervreemde, bedorvene en ontaarde overtreders der wet, gebaat hebben ? Wij moeten een Meere van den hemel, een Vorst des levens, een Overwinnaar des doods hebben, en zulk Eenen — ziet Hem slechts in den glans, die te Bethanië over den kring waarin Hij staat, uit-stroomt — is Hij, ja Hij. En Hij is nog een meerdere!

Zoo is dan de Heere te Bethanië. Drie jaren heeft Hij nu gepredikt en onderwezen. In den laatsten tijd heeft Hij het meermalen duidelijk te verstaan gegeven, dat Hij zijn leeraarsambt thans voleindigd had. Zoo veel zij dragen konden, heelt Hij hen geopenbaard; de Trooster, die na Hem komen zou, zou hen verder onderwijzen. Volgens het begrip van onze zoogenaamde verlichte lieden, moest Hij thans zijn werk voleindigd en zijne geheele roeping vervuld hebben. Volgens zijne eigene verklaring is dit bet geval niet. Want wij zien Hem thans niet tot de stilte terugkeeren; ook keert Hij niet terug tot zijnen bemelschen Vader, maar Hij zegt veeleer: Ik moet met eenen doop qedoopt worden, en hoe luord Ik geperst, totdat het volbracht zij. Hij weet, dat het voornaamste werk, hetwelk Hem op de hand gelegd is, nog volbracht moet worden. Hij bevindt zich op den weg naar Jeruzalem, in de volle bewustheid van al wat daar geschiedt en beraadslaagd wordt. Dat zijne vijanden er thans ernst van maken, om Hem gevangen te nemen en zich van Hem te ontdoen; dat de Farizeën en de hoogepriester reeds, zoo als onmiddellijk voor onze geschiedenis gemeld wordt, een gebod gegeven hadden, dat zoo iemand wist rvaar Jij was, hij het zon te Kennen geven, opdat zij

linn morlilcn vanf/erl, — Hij woet dit alios. Verre echter van den strik te ontwijken, die zij Mem gelegd hebben, gaat Hij veel meer hen rechtstreeks te gemoet. Hij moet, zoo zegt Hij, ,,den heidenen overgeleverd, aan het kruis gehecht en gedood worden.quot; Jn ons tekst-verhaal spreekt Hij wederom van zijn nabijzijnd sterven en begraven worden, als van zaken, die geschieden moeten. Immers het Lam was nog niet geslacht, dat de zonde der wereld wegneemt. Zijn woord: De Zoon des menschen is niet c/ekomen, om fjediend te worden, maar om te dienen en zijne ziel te neven tot een rantsoen voor velen, was nog niet tot daad en leven geworden. Het bloed, waarop reeds geheel het Oude Testament had beengewezen, en dat Hij zelf ten laatste bij de instelling van het Heilig Avondmaal als den grond der verwerving van de vergeving der zonde had aangewezen, besprengde nog niet bet hout des vloeks, maar vloeide nog onuitgestort door zijne aderen. Het kwam nog op de voltrekking van eene hoofdzaak in zijne verhevene roeping aan: bet werkelijk aanbrengen van de verzoenende ollerande voor de zonde der met vloek beladen wereld. Hiertoe echter bereidt Hij zich in het oogenblik, waarin wij Hem thans te Bethanië aantreden. Tot Jezus, mijne beminde Broederen! ja, tot Jezus! maar tot Jezus als tot wien? O, voor alle dingen tot Hem, als tot den éénigen en eeuwigen Hoogepriester, als tot den Middelaar, den Borg en den Betaler onzer schuld, '/.onder bloedstort ine/ c/eschiedt f/eene vergeving. Het bloed van Jezus Christus reinigt ons 'van alle zonde. De volmaakten daarboven in de witte kleederen hebben hunne kleederen gewasschen in het bloed des Lams. O, aarzelt niet om het-zelfde te doen als zij. Want Jezus met de doornenkroon en met de bloedige wonden moet het voorwerp uwer liefde en de grond uwer hope worden, of gij hebt niets aan Jezus, gij blijft onder den vloeken zijt verloren.

II.

Tot Jezus! Doch hoe, op welke wijze tot Hem? Maria toont het ons. De Heere is nauwelijks ter tafel aangelegen, of zij, do nadenkende en innig gevoelige ziele, komt tot Jezus, onuitsprekelijk diep bewogen van dankbaarheid, van liefde en van eerbied en tegelijk wel vermoedende, welk een tijdstip thans voor Hem was aangebroken, waarheen Hij ging, en wat Hij wilde. Zij wordt gedrongen. Hem nog eenmaal het binnenste van haar hart te ontsluiten, en Hem hare geheel aanbiddende en verwachtingvolle gehechtheid aan zijn ge-zegenden persoon bekend te maken. Doch op welke wijze? Woorden komen haar te arm voor. Geschenken heeft zij niet. Wat zij echter nog kostelijks heeft, is een wellicht uit hare moederlijke nalatenschap geërfde albasten flesch met zuivere nardusolie, zoo als men die in het Oosten hoog te waardeeren, en alleen bij feestelijke gelegenheden le gebruiken wist. Zij heeft die medegebracht. Deze nardus zou niet in enkele druppels, gelijk anders geschiedde, maar geheel tot zinnebeeld verstrekken van hetgeen zij voor den Heere der heerlijkheid gevoelt. Met diepen eerbied nadert zij den Goddelijken Beminnaar van zondaren, breekt achter Hem de welgesloten albasten flesch, laat

de nardus over zijn hoofd en zijne voeten stroomen, buiyt zicli vervolgens aanbiddend naar zijne voeten en begint die met bare losgemaakte vlechten al' te droogen. En het gansche huls wordt vervuld van den llefelljken geur der zalve. Ja deze geur — gelooft het — steeg op tot In de troonzaal Gods en de heilige engelen riekten zo met blijdschap. Want deze aardsche zalfolie was slechts een ander zinnebeeld en drager van hetgeen de wijze maagden in hunne vaten hadden, waarmede zij den Bruidegom te gemoet gingen. O, eene zeer kostbare schat liet in de teedere, zinnebeeldige handeling van Maria zijn omkleedsel vallen. Daarin openbaarde zich een leven van overgegevenheid aan Jezus in eene volheid zoo als het slechts zelden te voorschijn komt. Maria wil het eigendom van Christus in tijd en eeuwigheid zijn. Zij wil met haar geloof hem omvatten, gelijk de klimop den olm, rondom welke zij zicli beeft geslingerd. Zij wil leven in zijn licht, gelijk de donkere planeet in het licht der zon, welke hem haren glans verleent. Maria kent geen anker der hope, geen grond van troost, geen hemolladder buiten Hem, en denkt zij Hem weg uit haar leven, dan gevoelt zij den tand der vertwijfeling knagen aan haar gebeente en ziet zich reddeloos der helle overgeleverd. Zoo is Hij haar alleen overgebleven, als de laatste, maar ook overvloedig genoegzame rots, door welke zij haar eeuwig heil gedragen ziet. Daarom laat zij dan ook niet meer van Hem af, maar houdt Hem omvat, ook wanneer Hij haar zou willen dooden. Daarom is Hij bare gedachte, nacht en dag, hare hoogste vreugde en bare geheele liefde. Dit alles spreekt zij door hare zalving uit. O, ziet dan aan Maria in welk eene betrekking men zich tot den Heere stellen moet. Vooreerst moet men ontwaakt zijn uit den doodslaap van het zelfbedrog; moet men zich in het licht van God erkend hebben, voor die wij werkelijk zijn; moet de Goddelijke wet, die ons veroordeelt, i'echt tegen ons gegeven hebben. Vervolgens moet er buiten ons gezocht worden wat gerechtigheid, heiligmaking en sterkte heet, wat ons door het oordeel doet komen, wat grond van hope, wat leven, wat liet kostbaarste en onontbeerlijkste mag genoemd worden, en dat alles moet gezien, erkend en aangegrepen worden in den Eénen, die daar zegt; Ik hm de Weg, de Waarheid en het Leven; terwijl de Vader van Hem getuigt „Hij is het, en Hem, Hem zult gij hooren.quot; Ja in den Eenen buiten wien nooit eene schuldbewuste ziele tot vrede kwam, en in wiens genade — o, zoo vele duizenden reeds met den blik op hunnen toestand, leerden jubelen: het oude is voorbijgegaan, ziet, het is alles nieuw geworden. Ja, dit is het, waar bet op aankomt. En heeft men nu, op deze wijze, alles in Hem gevonden, dan moet Hij niet geheel deze liefde omvat worden, en liet geheele nardnslleschje onzer innigste gehechtheid aan Hem, over zijn hoofd en zijne voeten uitgestort worden. Met de heilige olie van een levend geloof en eener volkomene overgave aan zijne genade-leiding gezalfd, moeten wij als op zijne schouderen leunen, en met de leus:

Maak wat Gij wilt van mij, o Heer!

Maar eerst een vat ter uwer eer,

37

ons leven als een zacht leem in zijne lianden leggen. Ziet, dat is liet, wat de zaak lot stand brengt. Ü, er is maar één schat, welke het hart verlicht, het leven verheerlijkt en het eenen waarachtigen, waardigen en wezentlijken inhoud geeft — het is Jezus. In Hem hemint men zich reeds liier beneden zalif/, en verplaatst men zich reeds boven de wereld. In Hem bemint men zich rijk, zoodat men niets anders meer noodig beeft. En zoo men zich aan eenig voorwerp heilicj kan beminnen, welnu, dan is het aan Hem, die zulke oneindige aanspraken op onze gebeele eu innige wederliefde beeft.

Allen in den gezelligen kring te Betbanië, zijn door Maria's zinrijke handeling diep getrolien. Slechts bij éénen klinkt de liefelijkste harmonie als wanklank, slechts één keert zich met weérzin van den iiefe-lijken nardusgeur af. Ach, wij vermoeden wie bet is, het is Judas, de onzalige, het kind der duisternis. Nooit heeft zeker de ijskoude eigenbaat in huiveringwekkender contrast tegenover de warme, heilige liefde gestaan, dan hier in de koele en waarlijk ergerlijke uitdrukking: Waarom is deze zalf niet verkocht voor drie honderd, penningen en den armen gegeven! Ach, lioe diep is hij reeds gevallen deze beklagenswaardige! Den armenquot;? o, hoe verraadt de huichelaar zichzelven! alsof men niet weet, waarom hij liever de zalf verkocht had gezien. Voor drie honderd penningen. Van het waardeeren der zalve heeft liij verstand, maar om de liefde, die er in de uitstorting der zalve ligt, te schatten, ontbreekt bet hem aan vatbaarheid, want hijzelfheeft niet lief. O, laat het voorbeeld van Judas u tot een afschrikkend, een waarschuwend teeken strekken, gij, die ook nog zoo dikwijls eene sterke neiging verraadt om de liefde der Maria's zielen tot Jezus te miskennen, of wel, waar zij in het licht treedt, mét eene zekere innerlijke ontstemming, ja verbittering, al is het ook niet bepaald van een verlies, dan toch van dweeperij, kwezelarij of huichelarij spreken kunt. Weet, dat alsdan ook over bet aangezicht van uwen inwen-digen mensch, een zweem van demonische Judastrekken zich uitbreidt. Gij hebt met allen ernst op uwe hoede te zijn, dat hetgeen zich in zulke oogenblikken in uw hart verheft, niet ook naar buiten uitbreke en u van lieverlede tot volslagcne broederen van Judas make. O wanneer eenmaal u — en God geve, dat het nog ter rechter ure geschiede — de schellen van de oogen vallen, en bij het donderwoord eeuwigheid ook uwe ziel uit den Farizeeschen droom ontwaakt, en gij, vervolgd dooi' den vloek der wet, verschrikt door den rechterstoel daarboven en geperst door den koning der verschrikking, leert den Almachtige Ie loven en te prijzen, dat u als eene laatste toevlucht, de bloedige armen van Jezus nog openstaan. Waarlijk dan ziet uw aangezicht niet meer betrokken, waar gij eene ziele ontmoet, die zich geheel en al aan den Heere Jezus heeft overgegeven. Alsdan hebt gij geenen afkeer meer van de vurige liefde, die uitroept: Wien heb ik nevens U in den hemel. Nevens U lust mij ook niets op de aarde. O neen, dan vergiet gij iu de eenzaamheid lieete tranen daarover, dat gij bet kostelijkste op aarde, de liefde tot Christus ooit miskennen kondet, en gij stemt mede in, in het klaaglied:

Dat is mijn smarte_; dat ik meer Gevoel bij 't goed der zinnen,

En U niet kan beminnen, Heer!

Gelijk ik U moest minnen.

Hoort, mijne vrienden! hoe de lleere Jezus de daad van Maria op prijs stelt. Hij treedt terstond voor Maria, als een getrouw verdedi-gier, in de bres tegen Judas en tegen de door de beschouwing van den duisteren geest voor een oogenblik medegesleepte discipelen, en zegt. Judas oplettend makende, dat hij de duistere bron zijner mismoedigheid wel bebbe gade te slaan: Waarom doet gij deze vrouw moeite aan? Laat af van haar, want zij heeft een (joed werk aan Mij gewrocht. Armen Jicht gij altijd met u, maar Mij hebt gij niet altijd. Dat zij deze zalve op mijn lichaam heeft uitgegoten, heeft zij gedaan om Mij de eere der begrafenis aan te doen ; volgens Johannes: heeft zij bewaard tegen den dag Mijner begrafenis — voorwaar zeg Ik u alwaar dit Evangelie gepredikt zal worden in de geheels wereld, daar zal ook tot hare gedachtenis gesproken worden van hetgeen zij gedaan heeft. Hoort het. Hij, anders zoo vreemd van het prijzen van menschelijke handelingen als goed, noemt de daad van Maria opentlijk en met bijzonderen nadruk een goed werk. Geheel de wereld moet het weten, dat Hij Zich eene liefde, zooals Maria' Hem betoont, waardig acht, en hoe hoog Hij deze liefde tot Zicii stelt, de Jezusliefde die toch de stam was, aan welke zich de schoone bloesem van de daad van Maria ontvouwde. Geheel de wereld moet het weten, dat de betrekking des harten van Maria tot Hem geene dwaling en geene dweeperij, maar die betrekking is, die alleen en die werkelijk zalig maakt. En opdat iedereen dit wete, heeft Hij de daad van Maria herhaaldelijk in zijn Evangelie laten opteekenen. En het is geschied en het geschiedt nog allijd onophoudelijk wat Hij te voren gezegd heeft, waar dit Evangelie gepredikt wordt in de geheele wereld, daar zal men, gelijk ook wij heden doen, tot hare gedachtenis zeggen, van hetgeen zij gedaan heeft.

in.

Nauwelijks heeft de Heere de zoo vriendelijk lokkende als ernstig waarschuwende rede voleindigd, toen, zoo vermeldt Matthéus, ging één van de tioaalve, genaamd Judas Iscarioth tot de overpriesters, en zeide: wat wilt gij mij geven, en ik zal Hem ij overleveken? En zij hebben hem toegelegd dertig zilveren penningen. En van toen af zocht hij gelegenheid opdat hij Hem overleveren mocht. Ontzettend ! Waar ter wereld wordt eene zoo scherpe, zoo schreeuwende, zoo hoven alle mate vreeselijke tegenstelling gevonden, als zich hier tus-schen de innige daad der liefde van Maria, en de huiveringwekkende heengang van den onzaligen zoon der verderfenis opdoet? Ach! zoover is het reeds met hem gekomen, dat een woord der ontferming, hetwelk hem tot eeuwige zaligheid had kunnen strekken, niet zoodra binnen den kring van zijne van God vervreemde ziel treedt, of het veranderd in het doodelijkst vergil, cn wrevel en bittere haat in plaats

van berouw verwekkend, blijkt de onzalige mensch reeds geheel vergiftigd te zijn. Hij ging heen. Ontzettende heengang! Zijnen eenigen Redder keert hij thans, terwijl hij zich door Hein gelieel doorschouwd gevoelt, den rug. Hij gaat heen in den nacht. Ja, in den nacht behoort hij tehuis, hij, het kind der duisternis. Ja, in een schrikwekkender nacht dan die der natuur, gaat hij heen, en bet wee! wee! van God klinkt hem na op al zijne wegen.

Wij huiveren. Neen niet dezen man gaan wij niet mede. Wij wenden ons met verhoogde innigheid tot Jezus. Als tot wien, en op welke wijze wij moeten komen, hebben wij gehoord. Hooren wij nu uit ons Evangelie ook nog bet antwoord op eene derde vraag en wel op die: Wanneer moeten wij tot Jezus de toevlucht nemen?

Dit, zoo hooren wij den lïeere zeggen, heeft zij bewaard tegen den dag mijner begrafenis. Wij verstaan Hem, Hij ziet zijnen dood on opstanding met éénen blik. Voorzeker moest de balseming aan Hem geschieden nog bij liet leven zijns lichaams, naardien hiervoor in den dood geen tijd zou overblijven. Maria zal dat wel nauwelijks vermoed hebben. Zeker heelt echter het voorgevoel van zijn nabijzijnde heen-gang en hare vermoedens van de zaligheid grondvestende beteekenis van dien beengang, de heilige gloed barer liefde tot eene volle vlam aangeblazen, en haar mede gedrongen tot die uitstorting barer teeder-heid in het huis van Simon. Des Heereu liefde tot in den dood voleindigde hare wederliefde, zooals trouwens de liefde van Gods kinderen altijd en allermeest door liet bloed van Christus wordt gevoed. En waar slechts de liefde van Christus eerst recht plaats gegrepen heeft, daar zal het ook aan hulpvaardige handreiking bij vreemden nood geenszins ontbreken. Armen —■ zoo zegt de Heere — en werpt met deze woorden een alles doorborende pijl in de ziel van Judas — hebt gij altijd niet u. Maria — dat wil hij zeggen — zal het ook de armen niet aan zorgvuldige verpleging der liefde laten ontbreken. Doch Mij — dat voegt Hij er ten besluite bij — hebt gij niet altijd. En dat woord, o gij allen, die u nog niet met Hem kunt troosten, is ook tot u gesproken. O neemt het ter harte. Gij hebt Hem niet meer, wanneer eenslags de vleugelen des doods u omruischen, of wanneer inde boeien der krankheid, u de bezinning ontvalt en door het verwarde heir van onbeteugelde inbeeldingen, de boodschap des heils niet meer tot u kan doordringen. Gij hebt Hem niet meer, wanneer God, de rechtvaardige Rechter, u eindelijk, wanneer gij u lang genoeg tegen zijne roeping tot boete en bekeering verhard hebt, u in uwen verkeerden weg overgeeft, en aan de krachtige dwalingen toelaat, om zich in uw hoofd en in uw hart eene blijvende plaats te kiezen. Gij hebt Hem niet meer, wanneer, zoo als, naar de teekenen der tijden gerekend, zeer haastig geschieden kan, de laatste groote ure der verzoeking met hare demonische verblinding en hare schrikwekkende vervolgingen u overvalt, en uwe voeten — om met de profeten te spreken — ziek sloot en aan de schemerende hergen. Gij hebt Hem niet meer, wanneer u het lot te beurt valt van den in ontzettende gerustheid sluimerenden man in het Evangelie, die op zijn zelfgenoegzaam: ziele! neem rust, eet en drink en wees vroolijk! als door eenen bliksemslag

10

uit eene heldere Ivicht acliterliaald werd, door het merg en heen doorsidderend woord: Gij dwaas! in (lezen nacht zal men moe ziele van u afehchen; — dat ontzettende lot van onvoorziens afgerukt te worden van den hreeden weg tol de plaats, waar geene roeping der genade meer gehoord wordt, en geene reddende hand zich meer naar u uitstrekt. Wat slaat gij daarom zoo lang en vraagt: ■wanneer'? Komt heden lot Jezus. Heden., Ier wijl f/ij zijne Mem hoort, verhardt uw hart niet, cjeljk te Meriba en Ie Manna in de woestijn geschiedde. Thans is het de welaangename lijd, het Jaar van 's Heeren welbehagen. Ziet toe, dat gij den tijd der genade niet verzuimt. Luide klinkt het nog door al het gewoel en gedruisch onzer dagen heen: Wendt u tot Mij alle (jij einden der aarde, en wordt behouden! Kust den Zoon, opdat Hij niet toorne, en gij op den weg vergaat, wanneer zijn toorn maar een weinig zou ontrranden; welzalig egii-ter allen, nie oi' Hem vertrouwen, naar zijne stem hooron, den hreeden weg verlaten en met den 100 Psalm uitroepen: Help mij Heere, mijn God! Verlos mij naar uwe (joedertierenheid.

Ja, Jezus neemt de zondaars aan,

En zoiult ge toch uw dood begeeren?

Zoudt gij zijn liefde en gunst versmaan ?

O neen, laat u tot Hem bekeeren!

Ach blijft niet langer koud en dood,

Erkent toch eens uw zielenood:

Gevoel des duivels strik en banden,

En stel uw ziel in Jezus handen,

Hij zal ii van de schuld ontslaan;

Nog heden neemt Hij zondaars aan.

Amen.

V.

DE INTOCHT IN JERUZALEM.

Nauwelijks ontmoeten wij eeno meer bevreemdende taal als die, waarmede volgens Matlh. 16 : de lleeie eenmaal Simon Petrus afwees, toen deze met onbetamelijken aandrang^- door zijn IJ cere! zijl U genadüj, dit 2/tl IJ f/ecnHziii* 'f/eschieden! Hem wilde overreden om zijn voornemen lot het heengaan naar Jeruzalem, deze verzamelplaats zijner vijanden, op te geven. De Heere, zoo meldt het Evangelie, keerde Zich om en zeide tot Petrus: Ga wc;/, achter Mij satanas! f/ij zijt Mij een aanstoot, vjant f/ij beden 1:1 niet de dingen, die Gods zijn, maar die der mcnschcn zijn. En juist even te voren had diezelfde discipel op zijne heerlijke belijdenis: Gij zijl de Christus, de Zoon des levenden Gods, het eervol getuigenis ontvangen: Zalig zijl f/ij, Simon Bar Joria! mant vleeseh en bloed heeft u dal niet fjeopen-baard, maar mijn Vader, die in de hemelen is. En nu zoo terstond dat vernietigend en als het oordeel der verwerping klinkende i/a tverj achter Mij satanas! Ware het geen wonder, zoo de verbijstering hem niet het bloed in de aderen deed stremmen? quot;Wie begrijpt hier den Heere? Zou men niet hier, al ware liet ook slechts voor oogen-blikken aan Hem in twijfeling geraken? En toch behoeft men het harde woord slechts een weinig dieper op den bodem te zien, en het verliest niet enkel terstond alle schijnstrijdigheid, maar hel verkrijgt zelfs bepaaldelijk voor de waardeering van het lijden des Heeren eene beteekenis, welke nauwelijks eene zijner andere uitspraken in dit opzicht bezit. De Heere herkende terstond achter de afradende vermaning van zijnen Simon een ander persoon. Niet alsof Hij zijnen discipel een satanas wilde noemen. Neen, zijn Ga weg adder mij sedan! goldt den vader der leugenen, die den discipel, welke ten opzichte van des Verlossers persoon genoegzaam verlicht was, nog in vleesche-lijke waan en demonische duisternis gevangen hield ten opzichte van het werk der Verlossing. Simon Petrus trof het satanas slechts in zoo ver, als bij hier des satans werktuig en tolk was. Hij was dat zonder bewustheid, nochtans niet zonder schuld, want waarom boog hij zich niet reeds lang onder de betuigingen des Heeren van de noodzakelijkheid der op Hem wacblende folieringen, en waarom luisterde hij niet nauwkeuriger naar de stemmen van Mozes en der profeten. „(!ij zijl Mij — dat wilde de Heiland zeggen — een aanstoot op den weg, welken Ik bewandelen moet. Gij meent niet wal Goddelijk, dat is,

i'2

overeenkomstig den raad en de gedachten flods, maar wat mensche-lijk, dat is, wat aardsch en vleesclielijk is.quot;

Op do ondubbelziimigste wijze blijkt dus uit deze woorden des Hoeren aan zijne discipelen, vooreerst: dat, wat in Jeruzalem op Hem wacht, naar den raad en uitdrukkelijken wil van zijnen hemel-scben Vader, Hem zal treilen. Vervolgens, blijkt daaruit met gelijke klaarheid, dat het des satans en zijns rijks overwinning en triomf zou zijn, wanneer Jezus zich aan zijn lijden had willen onttrekken. Eindelijk en nis gevolgtrekking uit het vorige, blijkt dat het Verlossingswerk tot welks voleinding Christus verschenen was, zijn lijden tot volstrekte voorwaarde had. De volstrekte noodwendigheid van zijn lijden tot onze behoudenis, is dus blijkens zijne eigene verzekering, boven allen twijfel verheven. Deze bewustheid begeleide ons beden op des Hoeren laatslen heengang naar Jeruzalem!

Matti i. '21 : 1—9.

En als zij nu Jeruzalem genaakten, en gekomen waren te Bethfage aan den olijfberg, toen zond Jezus twee discipelen, zeggende tot hen: Gaat hem in het vlek, dnt ter/en u over ligt, en gij zult terstond eene ezelin gehouden vinden, en een veulen met haar; ontbindt ze, en brengt ze tot Mij. En indien u iemand iets zegt, zoo zult gij zeggen, dat de iieehe deze van koode heefi', en hij zal ze terstond zenden. Dit alles nu is geschied, opdat vervuld worde, hetgeen gesproken is door den profeet: Zegt der dochter Sions: zie, uw koning komt tot u, zachtmoedig en gezeten op eene ezelin en een veulen, zijnde een jong eener jukdiugende ezelin. En de discipelen heengegaan zijnde en gedaan hebbende, gelijk Jezus hun bevolen had, brachten de ezelin en het veulen, en leiden hunne kleederen op dezelve, en zetteden Hem daarop. En de meeste schare spreidde hunne kleederen op den weg, en andere hieuwen takken van de boomen, en spreidden ze op den weg. En de scharen, die voorgingen en die volgden riepen, zeggende: Hosanna den /one Davids! Gezegend is Hij, die komt in den naam des Heer en! Hosanna in de hoogste hemelen!

Daar klinkt bet ons dan weder le gemoet met zijne heldere feestelijke klanken , liet Evangeliesch verhaal, dat kortelings ons de liefelijke advent, of des Hoeren komst in het vleesch, heeft ingeluid, en dat nu, op den dorpel van do ernstige lijdensweken ons als bij de hand neemt, om ons in bet met bloed besprengde heiligdom, waar God de eeuwige grondslagen onzer verlossing gelegd heeft, in te lei-.den. Ook op dit tijdstip en aan deze plaats heeten wij het van harte welkom. Zeker geeft het ons bericht van eene oude, lang voorbijgegane, maar daarom nog niet afgeslotene en doode, maar voortdurende, eeuwig levende en zoo gewichtige gebeurlenis, dat zij, zoo ooit, dan zeker in onze dagen ter goeder ure binnen onzen gezichtskring treedt; want de klokken der vertroosting klinken daar als in éénen loon le zamen. Zij geeft ons bemoediging en geloofsversterking. En

43

lt;le bemoediging zullen wij, wanneer ons de Goddelijke rijksbelangen slechts eenigermate ter harte gaan, in dezen bedenkelijken en stormachtig bewogen' tijd onfeilbaar behoeven. Welaan, geven wij het kostbare Evangeliesch verhaal plaats en gelegenheid, om datgene in ons uit te werken, waartoe het ons is overgeleverd, liet versterke ons in liet tweevoudige geloof;

I. Aan de Goddelijke Messiaswaardigheid des Heeren, en

II. Aan de triomfeerende toekomst zijns Koninkrijks.

Wij bidden den Geest der waarheid om zijn geleide!

1.

Zijl Gij het die komen zou, of verwachten wij eenen anderen? Gij kent deze vraag, mijne Beminden! Vragen, als deze, liggen velen in onze dagen, die liet anders wel meenen, zwaar op liet hart. „Is Hij de Heere? Is Hij de Koning van Israël?quot; „Neen!quot; roept eene van Hem afgevallen wereld, en ach! de over het geheel beklagelijke toestand zijner kerk op aarde, schijnt op dit neen! het zegel te drukken. Want beeft Hij den troon dei' macht en der eere ingenomen, waarom laat Hij dan de volken woeden? Heerscht Hij over alle dingen, waarom ontstrijdt de satan Hem dan zegepraal op zegepraal? Reikt zijn arm van den hemel op de aarde, waarom stopt Hij den lasteraren den mond niet? Voert Hij den hamer en het zwaard der Almacht, waarom werpt Hij niet in het stof, allen die Hem trotseeren en zijnen wijnberg verwoesten? Staan Hem alle krachten ten dienste, waarom noodzaakt Hij niet door wonderen en teekenen, de menschen, dat men Hem de eere geeft, die Hem toekomt, en behoeft Hij zijnen adem slechts te laten gaan, om het doode te doen herleven, en het verwoeste te herhouwen, waarom groenen dan niet reeds lang de steppen der heidenwereld, en staan de woestijnen niet bloeiend als de leliën?! O, boe dikwijls dringen zich in onzen tijd deze en soortgelijke vragen zelfs aan de geloovigen op, en hoe nabij ligt ook bij beu de twijfeling, of Hij wel waarlijk is_; waarvoor Hij in den kring der Zijnen gehouden wordt. De twijfeling is echter de grootste vijandin van den vrede, en daarom is den welmeenende niets meer welkom , dan hetgeen de twijfeling ontzenuwt en vernietigt. Daarom is ons ook niets gewenschter dan eene geschiedenis als de onze, welke eiken nevel van twijfeling op nieuw verstrooiend, even als eene bezegelde oorkonde ten opzichte van hel Messiasschap en de eeuwige Koningswaardij van Christus zich aan ons voordoet, en ons de gebon-dene tong weder losmaakt tot de vroolijkste en beslissendste belijdenis: „Ja, Christus! Gij zijl het! (leloofd zijl Gij, die l;oinl in den naam den Heeren! Hosanna, in de hoogste hemelen!quot;

Dat Hij het is, en wij allen met grond op Hem hopen, wordt ons allereerst bevestigd door zijne eigene bewustheid, zoo als Hij dit in onze geschiedenis aan ons openbaart. Hij komt van Jericho met het voornemen om zijnen lautslen, zijnen eigentlijken Hoogepriesterlijken

u

gang te doen. Op den olijfberg gekomen, spreekt Hij op gebiedenden toon lol twee zijner discipelen: Gaat heen in lui vlek, dat teyen u over Ult;jt, en (jij zult terstond eene ezelin gebonden vinden, en een veulen met haar, ontbindt ze en brenfit ze tot Mij. Merkt vooreerst op, dat de Heere op eenen afstand, dien het rnenschelijk oog niet kan bereiken, de begeerde lastdieren ziet staan. Reeds in deze bijzonderheid zien wij liet hoogere in Jezus, even als de zon de wolken doorliet hulsel zijner knechlelijkc gestalte beenbreken. Vervolgens beschikt Hij over deze lastdieren met eene juistheid en bepaaldheid, waarin zich niets minder dan de Gebieder over allo dingen aan ons betoont. Daarop laat Hij volgen: Indien u iemand iets zer/t, zoo zult (jij zegejen, dat de iikkhk dkze van noode heeft, en hij zal ze terstond zenden. Hebt gij het opgemerkt, mijne Vrienden! Hij zegt de Heere, en niet enkel de Meester, of Jezus van Nazareth: neen, de Heere zegt Hij. Dil is een titel van majesteit, een eernaam, waarmede Hij zich hoog boven alle schepselen plaatst, ja voor het ander Ik, den Evengelijke van Jehova verklaart. De Heere heeft deze van noode. Nooit had een bloot kind des menschen aldus van zichzelven durven spreken, zonder zich aan eene Godslastering schuldig te maken. Doch Hij weet wie Hij is, en lioe Hij zich noemen en kenschetsen moet. En Hij spreekt dat Heere zeer bepaald, duidelijk en kalm uit. „Doch zal dan reeds op dit bloote woord: de Heere heeft ze van noode, de eigenaar zich bewogen vinden om zijne lastdieren te laten volgen?quot; Ja, dit zal hij. De Heere twijfelt er niet aan, maar spreekt veeleer met beslissende zekerheid, dat er wel voor Hem den Man van Nazareth en uit den hemel, geen vreemd eigendom bestaat, maar dat Hij macht heeft over alles, en dat de eeuwige Vader aan don klank van het woord de Heere zulk een' nadruk in bet hart van den eigenaar der begeerde lastdieren geven zal, dat hij ze, zoo als de Heere zegt, terstond zal zenden. O hellen wij onze geloofszwakheid op aan de zelfbewustheid onzes Heeren, zoo als zij zich hier openbaart, en welke voor zijne bovenmenschelijke heerlijkheid reeds oneindig meer bewijst, dan alle de tegenwerpingen der vijanden tegen haar bewijzen.

Doch het ongeloof vindt ook hier nog eene achterdeur, door welke het meent te kunnen ontslippen. „De eigenaar der ezelin en haav veulen, zoo zegt de ongeloovige, kan een vriend van den Profeet uit Nazareth geweest zijn, en dat ondersteld zijnde, zou de omstandigiieid, dat de eigenaar hel gevraagde terstond liet volgen, alle bijzoncerheid verloren hebben.quot; Nu, daarom zou zich het alziend oog van Jezus nog niet sluiten, en daarom hel inajeslueuse woord Heere nog niet van zijne plaats genomen worden. Doch liet ongeloof hoore verder opmerkzaam toe. Er komen nog sterkere en nog meer ondubbelzinnige getuigenissen aan bet licht. Het veulen der ezelin is met de ezelin aangebracht. De discipelen leggen hunne mantels als dekkleeden daarop, en de Heere bestijgt het dier, om op hetzelve Jeruzalem binnen te rijden. Eene onaanzienlijke optocht voorzeker, en op zichzelven nauwelijks der opmerking waardig. Doch men zie slechts dieper door, en de beteekenis zal zich verhoogen. Ja, tic Heere betuigt door dez^

daad nog iets oneindig grooters van ziclizelvon, dan [lij gedaan zou licljl)eu, wanneer Hij zicli eensslags op een vorstclijken !roon liad verheven, of onder een verguld verhemelte, en in het koninklijk purper zijnen intocht in de heilige stad gehouden had. Het ligt aan den dag en de historie vermeldt het ui'drukkelijk dat den lleere ii: dit oogen-hlik eene oude Goddelijke profetische uitspraak voor oogen stond. Gij leest die, Zacharia, {gt; : 8, }). Aldaar zegt Jehova met eene Lelofte van de toekomst: Ik zul Mij rondom mijn huis Ir/jcren, van tv eye het heir-leger, van vwje den doorgaanden, en van wcge den wederkeerenden (de herders en de wachters) , oplt;lal de drijvers (de wet, de satan en de dood) nie! meer daar heen doorgaan; want nu heb Ik het met mijne oogen aangezien. Na deze algemeene heenwijzing op de toekomstige verlossing, heet het nu verder: verheug u zeer, gij dochter Sions! juieh, gij dochter van Jeruzalem! ziet uw Koning zal u komen rechtvaardig en Hij is een Heiland; arm, en rijdende op eencn ezel, en op een veulen, een jong der ezelinne. Welk eene liefelijke Goddelijke belofte, waarover de geheele wereld van zondaren luide had moeten juichen! Welk eene aanminnige ster der hope aan den hemel van het Oude verhond, eeuwen lang door de heiligen Gods aanschouwd met tranen van verlangen! En wat geschiedt er nu? Meer dan vier honderd jaren zijn voorbijgegaan, sedert dit woord was gehoord geworden en nu komt op de hoogte van den olijfberg de Man uit Nazareth, en gedenkt aan deze profetische uitspraak, en in het voornemen om te gaan tot de dochter van Jeruzalem, beveelt Hij, dat men Hem eene ezelin met haar veulen brenge, zit op een van dezelve en doet aldus zijne intrede voor al hel volk te Jeruzalem. Eu wat betuigt Hij nu door deze zwijgende en toch zoo welsprekende handelwijs? Wat anders dan: „l)it woord der profetie is thans, en wel in mijn Persoon vervuld.quot; Wat anders dan: „Ik ben de beloofde Koning der eere, die, als de Rechtvaardige en do Heiland, de vrede zal aanbrengen voor de volken.quot; Wal anders dan; „Ik ben het, wiens heerlijkheid zich uitstrekken zal van zee tot zee en van do rivier de Jordaan, tot aan het einde dor aarde. Ik ben het, verheug u daarom zeer, gij dochter van Sion, en juich, gij dochter van Jeruzalem!quot; Ja dit is het, wat Hij thans luide als met donderslagen betuigt. Geene andere beteekenis dan deze kan die handeling tot grondslag verstrekken. En zoo Jezus nochtans de beloofde Koning des Vredes van den hemel niet ware, met welk eenen naam zou men dan genoodzaakt zijn zijne handeling te kenschetsen? Doch Hij wist wat Hij deed en Hij kende zijn recht, en zoo hebben wij in den wel overdachten en hoogst beduidingvollen intocht in Jeruzalem een nieuw en sterk zakelijk en feitelijk bewijs, dat Christus, de door de profeten voorspelde waaracii-tige Messias en daarmede de eengeboren Zoon van den Vader, en onze eeuwige Middelaar en Hoogepriester is.

Gij allen gevoelt het alles afdoende bewijs voor des Heeren heerlijkheid, welke in deze openbare intocht ligt opgesloten; en inderdaad ons Evangeliesch verhaal is uit dit oogpunt nog niet genoegzaam in het licht gestold. Ook bij de discipelen des Heeren, en zelfs een groot dool van het volk, was het na deze zaak boven allen twijfel verheven,

/K{

dal Hij g'eonö andere was dan do vooraf aangekondigde groote Vredevorst. Ziel slechts, welk een geleide zij licin geven! Eene meer dan koninklijke intocht wordt Hem bereid. Zij spreiden hunne kleederen uit op den weg, overdekken don grond met meijen, en gaan met palmtakkon in de handen als in eonen triomftocht vóór Hem heen, en aan het jubelend lofgezang Hosanna! dat is, heil, heil den Zone Davids! Geloofd zij Hij, die daar kond in den naam des Heeren! Hosanna in de hoofiste hemelen! is geen einde. Herinnert u dat zulk eone hulde gegeven wordt aan den eenvoudige, van alle koninklijke toekenen onlblooten man. Doch do zaak verklaart zichzelve. Deze lofzingende lieden zagen, althans sommigen hunner, in den geest hot koor der oude profeten met hunne heldere fakkels rondom den ruiter op het eenvoudige lastdier geschaard; ja het kon niet missen, dat bijzonder do profeet Zacharia, wiens profetisch gezicht van den naderenden Koning der eero hier tot in de kleinste trekken in vlecsch en bloed gekleed, het gebied der werkelijkheid betrad, ook den laatsten nevel moest verstrooien, die er nog over den persoon des Heeren mocht ruston. Wat echter hunne vermoedens lot volkomone zekerheid opvoerde, waren de dingen, die zij kortelings te Bethanië, vanwaar zij kwamen, met hunne oogen hadden gezien. Aldaar zagen zij de heerlijkheid des Hoeren zonder deksel, eone heerlijkheid als van don Eongeboreno des Vaders, vol van genade en waarheid. Eerst ja, trad eene openo groeve met hare duisternis hen te ge-moet, en zij riekten eonen lijkreuk, en zij hoorden Martha's arm en hopeloos klaagwoord. Daarna echter hoorden zij het verhevene: Vader Ik dank tl, dat Gij Mij verhoord hebt; en daarop volgde zijn scbep-pinggebiedond Lazarus, kom uit! en welk een tooneol zich nu opdeed, weet gij. Hoe zouden zijne discipelen na zulk eene gebeurtenis bob-bon kunnen zwijgen, ja hebben kunnen ophouden tejubolon: Hosanna! den Zone Davids! De Farizeën hooren den jubel met verkropten nijd en roepen den govierden Man verdrietig toe: Meester bestraf uwe discipelen. Doch waarom namen zij zeiven niet do bestraffing der discipelen op zich? Waarom beschuldigden zij hen niet van waanzin? Wa; irom leverden zij niet bet bewijs dat het slechts een sprookje was, hetgeen men verhaalde van het opwekken van Lazarus uit den doode door hunnen Rabbi, of van hot genezen van blinden en wat dies meer zij? O, zoo zij dit vermocht hadden, zij hadden het voorzeker niet nagelaten. Doch zij vermochten het niet. Deze waarachtige go-beurtenissen waren als zoodanig te algemeen bekend en erkend. Daarom wonden zij zich in hunnen wanhoop tot den anders zoo gehaten Meester mot het verzoek, dat Hij de jubelende schare zou bestrallen. O, welk eene geloofvorsterkendo kracht heeft deze intocht? Want hoe gedraagt zich nu do Moester? Doet Hij hunnen wil, en bestraft Hij de geestdriftigen ? Integendeel. Daar rijdt Hij heen door het duizend-stommig Hosanna omgeven, en laat hot oude Messiaansche beeld zich geheel en naar alle zijden ontvouwen en ontwikkelen, en noemt do huldigingen als Hem toekomende, stilzwijgend aan, en antwoordt don Farizeën: Ik zeg u zoo deze zwijgen, do steenen haast zullen roepen. Mijne Vrienden! wat wilt gij meer? Niets onder don hemel is meer

hewozon, dan dat Jezus zich hior als de sedei-t duizondo van jarefi beloofde en verwachte Godmcnsch bewust was. En nu is deze zijne van allen twijfel ontbloote zelfhewustlieid voor ons reeds Avapen genoeg', om daarmede alle bedenkingen, die zich tegen ons geloof willen verhellen, zegevierend af te slaan en te vernietigen.

IT.

„Doch is Hij werkelijk de Koning uit de hemelen, waarom bewijst Hij zich dan niet als zoodanig op krachtige on meer in liet oog vallende wijze op de aarde, en doet Hij zijn koninkrijk niet met rasscher schreden voortgaan tot de zegepraal?quot; Vragen als deze, kunnen ons zekerlijk het nauwelijks opgeheven hoofd plotseling weder doen bukken, of het bemoedigde hart met nieuwe twijfelingen vervullen. Doch ook op deze vraag geeft ons Evangeliesch verhaal een. troostrijk antwoord, en wel op tweevoudige wijze; door ons namelijk gerust te stellen, ten opzichte van den tegenwoordigen staat en gang van de rijksaangelegenheden van onzen Vredevorst, en dan door onze hope voor de toekomst te versterken en ons een verrukkelijk uitzicht door de wolken der tegenwoordigheid te openen. De geheele voorstelling van Jezus intocht in Jeruzalem heeft ook hare voorafbeeldende en profetische zijde. Het onaanzienlijk komen des Heeren tot Jeruzalem, niet in den purpermantel, noch op het prachtig uitgedost strijdpaard, noch bij het geleide van gebandelierde herauten en vorsten en Groo-ten, maar in gewone kleeding op het veulen eener lastdragende ezelin, en omgeven door arme visschers en andere handwerkslieden, — dat alles moet ons een wenk geven van den aard en de wijze, waarop zich de Koning der eere, Christus, gedurende vele eeuwen tot op zijne tweede komst op aarde zal laten zien, en het uitdrukkelijk aangehaalde en hier vervulde woord der profetie van den profeet Zacharia bevestigt en verzegelt het, daar het zegt; Ziet, uid h'onüi;/ la nul tot u zachtmoedig. Het woord je zacht moedig sluit tegelijk bet begrip van het nederige, onaanzienlijke, van allo praal en pracht en geruchtmaking ontbloote in zich, en dat zijn dan ook de kenmerken van zijne daden en van zijne regeering tot op dit oogenblik. Geen rumoer op de straten, geene praalvertooning, en toch Hij kond, dit is buiten kijf. Geene toevloeing van de Groeten en aanzienlijken onder de volken tot aanbidding en gelukwensching. Nog altijd gaat Hij als het ware op het veulen der ezelin door de wereld. Doch Hij gaat werkelijk door de wereld, dat is boven alle twijfel verheven, en zoo niets anders het getuigde, dan zou reeds het geblaf dor honden achter Hem op den weg dit verraden. „Doch waar is Hij dan?quot; O daal af in de verborgene kringen der menschelijke samenleving; laat u inwijden in de geheimen der innerlijkste voorvallen in deze en die stulpen en hutten, luistert naar de verhalen van de stillen in den lande, die hier en elders gevonden worden; leest do weinig geachte blaadjes, die even als Noachs duifje in het groene olijfblad zielverkwikkende lijdingen uit bet gebied der uit- en inheemsche zending komen aanbrengen; laat u kondschap doen van de vele duizenden, die jaarlijks aan

is

nllc einden der narde in stille verborgenheid aan Jezus voeten Van hun hartzeer genezen, en heilhegeerig of reeds getroost, in zijnen naam tot liet, eeuwige leven ontslapen. Doet dit, en gij zult niet meer vragen: waar is Koning Christus? Voorzeker, llij is nog midden onder u; llij is er met dezelfde macht, met dezelfde liefde, met dezelfde wonderen van genade , waaraan men Mem eerst herkende. Het Hosanna, den '/one Davids! is nog niet verstomd op de aardeen het zal nooit, neen nooit verstommen.

Zegt mij, hoe staat het met n zeiven'? Mij dunkt, gij ademt zwaarder dan vroeger, en ziet zoo treurig, zoo bekommerd en verlegen. Niet waar, liet is niet meer als vroeger bij u? Uwe bloemen dorden voor u weg, en uwe vreugde-bronnen geven geen water meer. Gij zeiven weet niet hoe het u is, doch één ding weet gij, gij lieht geen' vrede. Weet dan, dat in zulk eene gemoedsgesteldheid dikwijls de eerste klokken luiden, die u den aantocht van den Vredevorst aanduiden. O, voorzeker gij zult nu wel verder komen! Boven de diepte van uwen stillen weemoed zal het water zich afklaren. (lij znlt tot de bewustheid komen, dat in uwe vervreemdlieid van (lod de grond ligt van de geheimzinnige droefheid, welke over uwe zielen ligt uitgespreid. En wordt gij u hiervan hewust, dan wordt wel de mate van uw innerlijk leedgevoel vol, en wij treffen n wellicht spoedig aan in uwe binnenkamer, badende in uwe tranen en roepende om genade, maar dan weten wij ook, wie reeds tot uw huis en tot uw hart o|) weg is, ja wie reeds, vriendelijk, genadig en wonderdoende tot u intrad, en niet lang zal bot duren, of (jij weet het ook, want Hij ontdekt zich aan u, Hij roept u zijn: kovit tot Mij, gij vermoeiden en belasten! Ik zal u verkwikken; Hij legt zijne doorboorde hand u op het hoofd; llij verzekert u door Zijnen II. (leest, dat Hij ook voor u liet rantsoen of het losgeld betaald heelt, en maakt het u zeker, dat om zijns bloeds wille ook aan u niets meer verdoemlijks zij, en eigent u de rechtvaardigheid toe, welke voor God geldt. Alsdan heft gij u op uit het stof, en gij zijt een nieuwgeboren mensch, en gij smaakt eenen vrede zoo als gij die nooit te voren hebt vermoed, en gij zijt uzelven niet meer, maar gij voelt u het eigendom van een'ander; gij leeft voor God in Christus, en houdt op voor den dood en de hel te verschrikken, spreidt voor Hem, die u verloste, uwe kleederen uit op den weg, strooit Hem palmen van liefde en aanbidding, en jubelt in uw hart uw Hosanna! en Halleluja! En ziet, daar heeft, zonder dat er misschien iemand buiten u iets daarvan gewaar werd, ons Evangeliesch verhaal naar zijn wezen zich werkelijk in uw leven vernieuwd. Op zoodanige wijze nu vernieuwt en herhaalt het zich zonder ophouden. Onafgebroken trekt aldus de Koning des hemels nu hier en dan daar in de huizen en harten der zondaren. Aldus bouwt en vergroot Hij dagelijks in stilte zijn zalig genaderijk, en doet Hij altijd groote wonderen van erbarming voor wie slechts oogen heeft om er acht op te geven. Dezer dagen stierf een predikant in de nabuurschap, llij werd, nadat hem nog kortelings eenen moeielijken weg door het leven was toebereid juist in het oogenblik afgeroepen, dat hij naar allen schijn in de schooncro en genoegelijker helft zijns levens intreden zou. Onder het

40

kruis echter, dat hem lichamelijk knakte, was in de stilte de goede Herder tot. hem gekomen, en had Zich diep en innig met hem ver-honden. Vier maanden zijn verloopen, toen onze vriend zijne intrede deed in de gemeente, waarin hij stierf, en welke, zonder te weten, wat zij deed, zich langen tijd jegens hem en zijne beroeping verzette. Bij de welkomstmaaltijd echter werden hem geene bewijzen van vriendelijkheid, en achting ontzegd, en onder andoren werd hem ook door een lid van het kerkbestuur de gebruikelijke feest- en welkomstgroet gebracht. Alstoen stond hij op en beantwoordde den groet met deze woorden: „Er zijn hoomen, die ofschoon ten halve verstorven, toch niet worden omgehouwen omdat er nog in twee of drie takken leven is, en daaraan nog eenige vrucht te verwachten is. Men laat ze staan totdat zij, zooals men zegt, zich dood c/cdnujoit hebben. Als zulk een arme boom plant de goede God mij thans in den hof uwer kerk, en het is mijne innige en oprechte begeerte, om, wanneer Gods genade mij nog eenige vruchten laat voortbrengen, mij ook in den dienst der liefde voor de gemeente dood te dragen.quot; Toen hij dit zeide, heerschte eene diepe stilte in de vergadering, en aller oogen werden vochtig en waar in eenig hart nog iets vijandigs jegens den goeden man verborgen was, werd het in een oogenblik uitge-bluscht, en er ontvlamde voor hern bij allen eene liefde, welke niet inniger en zuiverder zijn kon, dan zij was, en welke ook niet weder is uitgedoofd. Want dat óéne in eenvoudigheid gesproken woord opende deze lieden een' blik, o, in welk een hart! In een hart, zoo als de harten zijn, in welke de Geest des Heeren zijn intrek genomen heeft, en waarover het de opperheerschappij heeft weten te verkrijgen, en dat Hij met eenen teug zijner liefde en trouwe drenkte. Zooals ik zeide, geene volle vier maanden heeft de dierbare man werkelijk liefelijke vruchten in den hof zijner kerk mogen dragen, toen Hij, wiens naam Wouderbnar is hem in de triomfeerende kerk heeft te huis geroepen. Vooraf echter heeft Hij hem nog eene predikatie laten doen, welke in de gemeente niet zal vergaimen. Het was zijne schoonste en krachtigste predikatie. Het was zijn sterven. Als een overwinnaar over dood en hel, is hij met opgerichten hoofde in het donkere dal afgedaald, en heeft hij het door zijn voorbeeld verkondigd en verzegeld, dat de Koning Ghristus nog in de wereld is en ook nog werken doet en wonderen verricht. Met volle klaarheid van geest, zag onze ontslapen vriend den koning der verschrikking naderen en hij begroette hem met het woord: Dood! waar is uw prikkel'-? Hel! waar is uive o oerwinning? En toen hem nog ten laatste het l?quot; hoofdstuk van het Evangelie van Johannes werd voorgelezen, en juist de woorden gehoord werden: Vader! Ik wil, dat waar Ik hot, ook die bij Mij zijn, die Gij Mij gegeven hebt, opdat zij mijne heerlijkheid zien — (oen herhaalde hij met zijne laatste ademhaling de woorden heerlijkheid, Amen, en hij ontsliep. — Dat doet de Vredevorst die daar komt aangereden, arm en Hij is een Heiland en Hij kond tot u zachtmoedig. Zulke wonderen doet Hij nog te allen dagen bij duizenden, en zoo verheft en bevestigt Hij zijn rijk in het midden Zijner vijanden. Zeker Hij doet het meestal onder omhulsels, maar

4

50

nóchtans Hij (loot hot. Zegt daarom al uwo twijfohngon vaarwel en aelooft, ja gelooft! „Zoo zal zijn rijk nog wel voorspoediger zijn m deze wereld?quot; O zorgt toch voor de toekomst van zijn koninkrijk niet. Ook voor deze zorg staat in onzen tekst een machtige ajleiaer. Let vooreerst op het woord, dat de Heere aan zijne discipelen beveelt te zeggen lot den eigenaar der beide lastdieren, /cyt het» - zoo beval flij hen — de Heere heeft ze noodig, en hij zal ze terstond zeilden De Heere heeft ze noodig, ja meer is niet noodig. Zoodra Hij iels behoeft, moet Hem alles ten dienste staan. Hij beveelt en het igt;t er; Hij yebiedt en het staat er. De Heere heeft ze noodig. Heerlijke schataanwijzing voor den zendingsarbeid. Kostbare troost-sprenk voor de kerk, waar liet haar bang dreigt te woulen, ot ei noquot;' krachten van getuigenis voor den Heere te vinden zullen zijn. Onschatbare verzekering, dat het Hem tot verwezenthjkmg van zijne plannen nooit aan middelen zal kunnen ontbreken. O bergt dit zijn Woord in uwo gcGstelijko schatkumer, gii verkwikt u er meciG zoo dik-

wiils de moed u wil ontvallen. ,.. .

Merkt verder op hoe de Heere, terwijl Hij door de geheele wijze van zijnen intocht in de Heilige slad de profetie van Zachana .) . . , tot op een tittel en jota in vervulling brengt, daarmede te gelijker tijd op al de ondo Godspraken, die van Hem gewagen, den stempel der. waarheid en der toekomstige bevestiging drukt, (lij weet nu wat deze uitspraken Hem tot uitzicht stellen. Volgens deze profetie zullen eenmaal alle vijanden tot voetbank zijner voelen gelegd worden, de einden dor aarde zijn erfdeel, en de Heere slechts één en zijn naam één zijn. En Jeruzalem zal staan in gerechtigheid lot een lol Gods op aarde. En het zal ééne kudde onder één Herder worden, en wat Hem nog meer van den Vader is toegezworen — o gij weet het allen. En ( ven onfeilbaar als nu het eene tot verwezentlijking kwam, zal ook liet andere niet bloot beeld en schaduw blijven. De letterlijke vervulling van het woord van Zacharia: juich gij doclder van Jeruzalem ! Ziet uw Koning zal inkomen — arm en rijdende op een ezet is de waarborg van de feitelijke beUcharning op zijnen tijd van het'gezicht van Johannes, de ziener, ziet een wit paard en die op hetzelve zat, heeft op zijn kleed en op zijne dijen den naam geschreven: Koning dek koningen en Heere der heeren en evenzoo de vervulling van dat andere gezicht, waarin Hij voor den troon des Lams, de schare der aanbiddende gezaligden als eene schare, welke door niemand kan geteld worden, aanschouwde.

Eindelijk moeten wij nog acht geven op een woord van onzen Immanuël, dat Lucas er bijvoegt. Toen namelijk de Eanzeèn , ver-..rimd van wage de jubelende hulde, den Heere door zijne discipelen en bet volk toegebracht, den Meester hun bestraf toch uwe discipelen hadden toegeroepen deed de Heere deze beteekenisvolle en eeuwig gedenkwaardige uitspraak: Ik zeg u, als deze zwegen, de steenen haast zullen roepen. Hoort, hoort! want dit woord weegt onuitsprekelijk zwaar. Vooreerst had de Heere zijne innerlijke bewustheid van het oneindig geluk, dat de wereld in Hem en zijne zending ten deel gevallen is, nooit duidelijker kunnen uitspreken, dan Hij m deze

woorden gedaan licol't. Want wat zeggen die woorden anders dan; „Ik kom tot ii als zulk een Zaligmaker en breng u zulk eene hulp, en biede n zulk eene zaligheid, dat wanneer de tnenschwereld daarover geen gejuich en jubellied aanhief, de Almachtige de levenlooze schepping tot lofprijzing zijner liefde en barmhartigheid zou verwekken.quot; Tegelijk echter deelt de lleere ons de verzekering mede, dat er van Hem en zijn heil nimmer een stilzwijgen zal zijn op de aarde, want al zou Israël zwijgen, ja geheel de Christenheid zwijgen, dan zou God nog de zonen der woestijn, de doode Ileidenwereld levend maken, opdat deze Hein het Hosanna! toezong.

En Hij heeft dat gedaan, en Hij zal het verder doen. Ons Evangelie stelt ons een profetisch tooneel voor oogen. Gelijk ginds het volk, zoo spreidt eenmaal de geheele hevollanu der aarde hare kleederen voor Hem op den weg, en schudt zij Hem bare palmen. Gelijk duizenden toen, zoo roepen eenmaal rnillioenen het Hosanna den Zone Davids! (jeJoofd zij Hij, die daar komt in den 'naam des Hee-ren. Hosanna in de hoogste hemelen! O mengen ook wij ons in die schaar met huldigende aanbidding, en denken wij nog eenmaal aan de uitspraak des Heeren, dat het heil, hetwelk God ons in Hem bereid heeft, zoo onmisbaar en overvloedig groot is, dat waar wij zouden kunnen zwijgen, de steenen zouden spreken, en stemmen wij in met de biddende woorden van het oude lied:

Schrijf mij, Heere ! ook op den rol Van uw zalige onderdanen.

Laat mijn hart, van liefde vol,

Uwen weg meê helpen banen.

Doe mij óók op hoogen toon ,

U mijn zieledank betuigen,

En met Sions dochtren juichen :

„Welkom, welkom, Davids Zoon!quot;

Amen.

VI.

DE VOETWASSCHING.

Beminden in den Heere! wanneer de Apostel Pli. 3 : 12, uitroept: Niet dat ik het aireede gekregen heb, of reeds volmaakt ben, dan schijnt hij zich met zijne eigene woorden, vers 15: zoo velen dan, als wij volmaakt zijn, alsook met de uitspraak: Heb. 10 : 14: Met êóne offerande heeft Hij in eeuwigheid volmaakt (of tot liet doel gebracht,) degenen die geheiligd worden-, in tegenspraak met zichzelven te stellen. Doch dit is zoo niet. De Apostel spreekt enkel naar de bewustheid van het onderscheid, dat er bestaat tusschen de volmaaktheid builen, en de volmaaktheid in ons. Hij, die door een levend geloof Christus ingeplant is, is zeer zeker in Gods oogen volmaakt, zoo wel in de beteekenis der rechlvaardigmaking, naardien de geheele gehoorzaam] icid van Christus hem door God wordt toegerekend, alsook in de beteekenis der heiligmaking, daar God het willen voor de daad, en de kiem der heiligmaking reeds voor de volledig ontwikkelde en voleindigde vrucht houdt. Daarom is echter de geloovige nog geenszins aan bet doel zijner bestemming gekomen, welke in zijn binnenste baar einde zoekt te bereiken. Vee! meer heeft hij onophoudelijk te streven, vooreerst: dat hij zich onbewegelijk in de rechte toeëigeuiiif,¹ van de hom toegerekende gerechtigheid staande boude, en dan: dat bij, in de kracht daarvan, zijnen ouden mensch kruisige en meer en meer een volkomen man worde, tot de male der grootte der volheid van Christus.

Wij zijn lieden genaderd tot ons Evangeliescb verhaal, dat ens Lot in de uiterste kringen van het Christelijk leven tot een' voortrelTolijken wegwijzer kan dienen. Hoe wij er toe komen kunnen, om in altijd zich verjongende frischheid, als die der jeugd, op te varen met vleugelen als die der arenden, en te loopen zonder mat, te wandelen zonder moede te worden? — dat leert ons dit Evangeliescb verhaal.

Jon. 13 : 1-17.

En vóór het leest van het Pascha, Jezus, wetende dat zijne ure gekomen was, dat Hij uit deze wereld zou overgaan tot den Vader, alzoo Hij de zijnen, die in de wereld waren lief gehad had, zoo heeit Hij hen lief gehad tot het einde. En als het avondmaal gedaan was

53

(toen nu de duivel in het hart van Judas Sinionszoon, Iskariot, gegeven had_; dat hij Hem verraden zou) Jezus, wetende dat de Vader Hem alle dingen in de handen gegeven had, en dat Hij van God uitgegaan was, en tot God heenging, stond op van liet avondmaal, en leule zijne kleederen af, en nemende eenen linnen doek, omgordde Zich zeiven. Daarna goot Hij water in het bekken en begon de voeten der discipelen te wasschen en af te droogen met den linnen doek, waarmede Hij omgord was. Hij dan kwam tot Simon Petrus, en die zeide tot Hem: Heere, zult Gij mij de voeten wasschen? Jezus antwoordde en zeide tot hem: Wat Ik dor, weet gij nu niet, maak gij zult het na dezen verstaan. Petrus zeide tot Hem: Gij zult mijne voeten niet wasschen in der eeuwigheid! Jezus antwoordde hem: Indien Ik u niet wassche , gij hebt geen deel met Mij. Simon Petrus zeide tot Hem: Heere., niet alleen, mijne voeten, maar ook de handen en het hoofd.. Jezus zeide tot hem: die gewasschen is, heeft niet van noode dan de voeten te wasschen, jiaak is geheel liEI.v. en gijlieden zijt hein , Doen niet allen. Want Hij wist wie Hem verraden zou; daarom zeide Hij: Gij zijt niet allen rein. Als Hij dan hunne voeten gewasschen en zijne kleederen genomen had, zat Hij wederom aan, en zeide tot hen: Verstaat (jij wat Ik nlieden gedaan heh? Gij heet Mij Meester en Heere; en (jij zegt wel, want Ik hen het. Indien dan Ik, de Heere, en de Meester uwe voeten ge wasschen heh, zoo zijt gij ook schuldig, elkanders roeten te wasschen. Want Ik heh u een voorbeeld gegeven, opdat gelijkerwijs Ik u gedaan heh, gijlieden ook doet. Voortvaar, voorwaar zeg Ik u: Een dienstknecht is niet meerder ran die hem gezonden heeft. Indien gij deze dingen weet, zalig zijt gij, zoo gij dezelve doet.

Zegt, mij, beminde Broeders! waai' liet 11 cigentlijk om te doen is? Wilt gij weten wat voor ieder uwer liet meest noodige is? Ju dit Kvangeliesch verhaal wordt het tt gezegd. Hebt gij begeerte om te vernemen waartoe Gltrislus verschenen is? Hier hoort gij het zoo duidelijk als slechts mogelijk is. Zaagt gij gaarne den innerlijken kern van het Evangelie voor u onthuld? Hier komt liet uit de diepte voor u te voorschijn. Begeert gij eene aanleiding lot den wandel op den weg des Heeren? Hier ontvangt gij zo en gij ontvangt nog meer dan dat alles. O, welk eene ondoorgrondelijke diepe en onvergelijkbare geschiedenis is het, voor welke wij heden staan! Laten wij dezelve met onze beschouwing nadertreden, en slaan wij het oog:

1. Op het bedrijf der liefde onzes Heeren;

Ji. Op het belangrijk voorval tusschen den Meester en zijnen discipel Petrus, en eindelijk III. Op het Woord van opheldering dat er door den Heere zelf als sleutel zijner geheimzinnige handelwijze wordt bijgevoegd.

Moge do Geest der waarheid ons op de wegen onzer beschouwing vergezellen, en zelf ons het beeldschrift ontcijferen, waarmede dit Kvangeliesch verhaal trek bij trek doorweven is!

54 I.

Ons tekstverhaal verplaatst ons in een plechtig oogenblik. De Heere Jezus heeft zijne omwandeling door deze wereld ten einde gebracht, en de vóóravond van zijnen groeten bloedigen olïerdag is nabij gekomen. Nog eenmaal vereenigt Hij de zijnen in het gemeenzaam vertrek van een bevriend huis te Jeruzalem. Nog eenmaal moeten zij in zijn trouw Middelaarstmrt zien, en krachtig bewust worden, wat hun van (iod geschonken is. En zij hebben dezen avond nooit meer vergeten. De herinnering van liet hoogheerlijke beeld, waarin zij toen den man hunner liefde gezien hebben, werd nimmer meer uit hun geheugen gewischt. O, welk eene stille majesteit omgaf Hem alstoen! Welk eene wonderbare innigheid openbaarde zich in ieder zijner blikken, in ieder zijner woorden! Welk eene bovenaardsche vrede lag er over geheel zijne persoonlijkheid als uitgegoten! Welk eene kinderlijk heldere overgegevenheid in Gods raad en wil, en welk eene vriendelijke afdaling tot geringheid bij al die hoogheid! En welk eene Goddelijk diepe, troostvolle, geheimnisvolle heerlijkheid in elke uitspraak zijns monds, en in geheel zijn doen en wijze van doen! Het was overweldigend en hartverheffend, zóó, dat zij nimmer iets dergelijks beleefden. Men gevoelde zich als in een voorhof des hemels verplaatst, en men zou zich nog veel zaliger gevoeld hebben, dan vroeger hij Tabors heerlijkheid, wanneer het. voorgevoel van het nabijzijnd afscheid niet het floers der weemoedigheid om deze vreugde had geweven. En voor Jwt feest van het pascha, zoo begint Johannes zijn verhaal, Jezus wetende, dat zijne ure f/ekomen was, dat Hij uit deze ivereld zou oven/aan tot den Vader, alzoo Hij de zijnen, die in de wereld waren lief cjehad had, zon heeft Hij hen liefyehad tot het einde. Welk eene verwonderlijke slijl is dit! Hoort men er niet duidelijk het hart van Johannes door al de polsen in slaan? Herinnert zijne rede niet aan den bergstroom, die m ordelooze kracht over de rotspunten heenstort en uitvloeit? Is het niet als vergunde de drang van het gevoel, dat den Evangelieschrijver overweldigt, zijn penseel geen rust, om zich op de plaatsing zijner woorden te bezinnen, ja, als schreef de van aandoening getrolfen discipel met tranen van aanbiddende verrukking, in de bewustheid van zijn volstrekt onvermogen om dat tooneel, hetwelk hem als een gezicht uit de andere wereld voor den geest zweeft, ook slechls eenigermate in passende woorden terug te geven? Wat hem echter zoo boven alles het harte aangrijpt, is de omstandigheid, dat de Heere Jezus, ofschoon Hem reeds toen duidelijk bewust was, dat de ure van zijn' terugkeer tot den Vader kort op handen was, en ofschoon Hij in den geest reeds moer daar boven dan hier beneden vertoefde, en reeds do lol-gezangen van verre hoorde ruischen, onder welker galmen Hij weldra de troon der majesteit bestijgen zou, — nochtans de zijnen niet vermocht te vergeten, maar voor hen, deze pelgrims in het dal der doodsschaduwen_! nog zoo veel plaats in zijne liefhebbende herinnering en zorgen over hield. En welk een harteleed hadden dezen, nu zoo teederlijk door Hem omhelsden, Hem nog kortelings veroorzaakt door

55

den treurigen twist over flen voorrang, waarin zij onderling verwikkeld waren, en bijzonder door hnn gedrag bij de zalving van Maria, welke zalving zij, even alsof zij den Heere zulk eene eere niet waardig badden gekeurd, besmet door de nijdige stemming van den verrader en liet teedere oiler der liefde van de geestdriftige discipelin verwerpend, zicb niet schaamden een verlies te noemen, en zich lieten verleiden tot die koude, van alle bart en ziel ontledigde opmerking, dat deze zalve beter verkocht ware geworden, om bet geld aan de armen te geven; terwijl bet thans nutteloos verspild was. Gij berinnert u wat de Heere Imn toen zoo kalm en zachtmoedig antwoordde, doch des Heeren Woord bad ben zoo weinig verootmoedigd en tot bet gebed om vergeving geleid, dat zij veel meer innerlijk tegen hem kwalijk gestemd waren, ja voor een tijd hunne harten voor Hem gesloten en van Hem vervreemd hadden. En nochtans — o peil deze diepte van trouw en ontferming! en nochtans — toen Johannes bet schreef, wensebte hij er nog in tranen over te versmelten — en nochtans — alzoo Jezus de zijnen, die in de wereld waren, liefgehad had, zou heeft Hu 11en uef gehad, tol het einde. Alleen daarom — dat wil Johannes zeggen —- kwam Hij lot de zondaren, opdat Hij ze vast en voor eeuwig op hot hart zou dragen. Deze Hem van den Vader ge-gevenen lagen Hem nader aan het bart, dan zelfs de Heilige Engelen voor den troon van God. En in liet einde beminde Hij ze eerst recht volkomen. O, hoe beminde Hij hen, met hunne zonden beladen in bet gericht gaande en Zicb voor hen afstortende in hel vuur, dat zij door hunne misdaden hadden ontstoken! Hoe beminde Hij hen, bet rantsoen van zijn eigen bloed niet te dierbaar achtende, om bet voor de overtreders le geven! Hij beminde ben, en ging in zijne liefde met ben door alles been. En tot op dat oogenblik bemint Hij nog belgeen het zijne is lot den einde toe. Doortintelde een bemelsch gevoel van blijdschap bet hart van Johannes hij deze gedachte'? — Broeders! laat oen gelijk gevoel ons door het harte gaan. Wat er gebeuren en wat er komen moge, zijne liefde blijft door alles heen. Beugen zullen wijken en heuvelen wankelen, maar mijne goedertierenheid zal van u niet wijken, noch 1 iet verbond mijns vukdes zal niet wankelen, spreekt de Heere uw Onlfermer.

Wij keeren terug in bet vertrek te Jeruzalem en treffen de discipelen-aan, terwijl zij reeds aan den disch zijn gelegen. Naar hot schijnt gaat het aanvankelijk stil en zonder iets bijzonders toe. Doch waar de Heere zwijgt, spreekt Johannes. Op nieuw bet hart van den onvergelijkelijke ons, als een heilige der heilige, ontsluitende, zegt bij: Jezus toetende , dat de Vader Hem alle din (jen in handen (jegeven had, en dat Hij van God. uiOieyaan was en tot God heen gin;/. Welk een weten was dit! Wanneer dit zelfgevoel uit het hart was voortgekomen van iemand, die enkel mensch was, al ware hij ook de voor-trelfelijkste geweest van zijn geslacht, bij had een waanzinnige, of de grootste der lasteraren moeten zijn, die den vloek des Almachtigen op zicb had afgeroepen. Doch nu zien wij don Heere Jezus met de bewustheid zijner eeuwige majesteit en Godheid aan den disch gezeten. Met de zelfbewustheid van den Koning aller koningen, de Heer aller

5G

lieeren, zal, Hij daar; niet minder met die van den Middelaar, wien om der wille van den arbeid zijner ziel, gelijk alle dingen, zoo ook de Goddelijke volmacht om do zonden te vergeven door den Vader in handen is gegeven, en wien (Hij ziet zijn bloedvergieting reeds als geschied), niets meer in den weg staat, om de zijnen voor de rechtbank van den driemaal heiligen God in den hemel priesterlijk te vertegenwoordigen. Met deze liooge dubbele bewustheid zien wij Hein thans onverwachts van den maaltijd opstaan en waartoe? Om in zijne hoogheid te verschijnen? Om den glans zijner Goddelijke heerlijkheid te openbaren? De knieën zijner discipelen voor Zich in het stof te doen buigen? Men zou liet kunnen denken. Doch neen! Geheel iets anders heeft Hij in de gedachte. O ziet toch — wat be-teekent dat? Mij legt zijn opperkleed af, neemt een linnen doek en omgordt Zich; neemt een bekken, giet er water in, bukt Zich neder tot de voeten zijner discipelen en begint ze van de rij af de voeten te wasschen en ze dan met den linnen doek weder af te droogen. Welk een tooneel? Houdt men niet verbaasd, ja verbijsterd den adem in? Zou men niet luide beginnen te roepen: „ideere, Ileere! wat gaat Gij doen?quot; Denkt eens! de Heilige-in de hoogste plaatsen in zulk eene houding, vóór de zondaren! Do Majestneuse, wien de Engelen aanbidden, vernedert Zich tot den dienst van een knecht! Neen, nooit zonden wij een recht begrip kunnen verkrijgen van deze daad. wanneer wij niet met zijne eigenaardige wonderbare verschijning vertrouwelijk' waren geworden. Wij welen echter, dat Hij de zijnen naar het vleesch niet meer kent; Mij ziet in hen de van den Vader ge-gevenen; Mij ziet in hen menschen, welke door God alzoo bemind werden, dat deze hun zijnen eeniggeboren Zoon gegeven heeft, voorwerpen van eenen eeuwigen raad der genade en des vredes; schepselen, die hij al de zonden die hen nog aankleven, liet werk van den Heiligen Geest en in Hem liet zaad Gods in den boezem dragen. En nog veel meer dan dat alles, ziet Hij thans reeds in hen. Zij zijn voor Hem reeds de geestelijke Bruid met de Zon bekleed, want met het Koninklijk kleed zijner eigene gerechtigheid versierd, staan zij reeds voor Hem gereed, —- en alzoo eigentlijk opgetogen over den wonderbaren schitterenden wederglans zijner eigene heerlijkheid, welke Mij gelijk de zon haar stralenbeekl in den spiegel eener eden zee, in hen ziet wederkaatsen en terugblinken — buigt Hij zich vriendelijk tot hen neder, en wascbt Hij hen de voeten. O groot belee-kenisvol zinnebeeld! O machtige verkondiging van het woord: Ik ben niet r/ekomen om r/ediend te worden, maar om te dienen! O zwaar en klemvol oordeel tegen elke eigenlievendheid en zelfverheffing onder de kinderen der menschen! O nadrukkelijke aanbeveling der ootmoedigheid en der zelfverloochening, als de eigenilijke grondtoon van de gemoedsstemming zijner kinderen! O aanminnig zielverhel-fend voorbeeld der liefde, welke ook ons bezielen moet! En hoe veel meer nog dan dit alles ligt in deze daad des Heeren! Zij getuigt van het liefelijkste, heiligste en hoogste, dat er voor ons bestaat, zoo als wij terstond zullen hooren.

57

II.

De discipelen zijn aan den disch gelegen en weten niet wat zij zeggen zullen. Zijn zij getrolTen, ontroerd, beschaamd? Zij zijn dit alles eigentlijk in ééne gewaarwording. Had zich in hun hart iets tegen Jezus verheven, waar was het nu gebleven? Er is geen spoor meer van aanwezig. Koesterden zij eenig wantrouwen ol' iets dergelijks jegens Mem? liet is in één oogenblik hij hen uitgewischt, en ais uit hunne zielen weggewasschen. Elke wanklank in hunne ziele heeft zich opgelost in harmonie. En ach! dat zij eens met elkander konden twisten, wie onder hen de grootste zij! Hoe schamen zij zich thans hier over! Zij zouden zich nu van schaamte en berouw wenschen in do aarde to verbergen. O welk eene verootmoediging komt over hen, en welk een gevoel van zachtheid en liefde verteedert hen het hart! In eene soort van heilige verbijstering laten zij den Heere stil zijn werk doen. Zwijgend geschiedt het ongehoord bedrijf: zwijgend totdat de beurt aan Simon Petrus komt. bij hem, zoo als te voorzien was, ontmoet do zaak tegenstand en stremming. De discipel, zoodra de Meester tot hem komt, kleurt van verlegenheid. Het is hem niet anders to moede, dan of hij eene majesteitsschennis begaan zal! Snel trekt hij zijne voelen terug, en gelijk vroeger zijn: Heere! ga van mij uit, want ik ben een zon diej mensch! roept hij thans in de hevigste gemoedsbeweging, en bijna met verwijt en aanklacht jegens den Heere: Heere! zult Gij wij de voelen luasschen? Neen, wil hij zeggen, daarvan kan en mag niets komen. Hoe ligt dit weder zoo yeheel in Simons' karakter! Op en in zichzelve klinkt zijne tegenspraak niet kwaad. Gij —- mij? Neen, hij begrijpt niet hoe iets zoo onvoegelijks en ongepast zon geschieden. Tusschen dat Gij en mij plaatst zich de geheele heerlijkheid des Heeren, en de geheeie nietigheid en onwaardigheid des menschen. Hoe ver werpt Simon met dat mij zichzelven weg, en hoe hoog verheft hij met dat Gij zijnen lieer en Meester! „Gij Heilige! — flat wil hij zeggen — mij, arme zondaar? Clij, Zoon des Allerhoogsten! mij, worm in het stof? Neen, spreek er mij niet meer van.quot; Zeker was dit een grootsch gevoel in Simons' ziel, maar daarom niet minder eene booze en strafbare dwaling. Simon! de Heere is immers Juist gekomen om te dienen. Dwaze jonger! Immers daarin bestaat zijne eigentlijke bediening, dat Hij de onreinen reinigt, en de bezoedelden afwascht. Verblinde! waar zondt gij blijven moeten, wanneer Hij niet tot deze diepte naar u afdaalde? Niet waar, gij wilt Hem do voeten wasschen. Nu, gij moogt ze wasschen met uwe zondaarstranen, maar overigens moet gij Hem gelegenheid geven, dat Hij u wassche, hoe zoudt gij anders (len vloek ontloopen? Doch Simon begrijpt den Heere niet; en heeft er nog geen vermoeden van, op welk eenen dwaalweg hij zich bevind!. — De Heere neemt het woord, en zegt —- o, gij kent deze voor ons allen zoo inhoud- en troostvolle uitspraak: Wat Ik doe weet (jij nu niet, maar (jij zult hel na dezen verslaan. Ja, Simon wist dit werkelijk thans niet. Doch zal nu Petrus, na dit gezegde des Heeren, niet blindelings stilzwijgen? Men zou het onderstellen, doch

58

neen! Simon meent, voor de eer en waardigheid van zijnen Heere te moet,en zorgen. Gij zult zoo roept liij met groote beslistheid uit — mijne voeten niet vmsschen in der eeuwif/heid. — O, Simon! herinnert gij ii dan niet., dat gehoorzaamheid heter is dan offeranden? Doch ook thans nog, hoort men niet zelden zeggen: ,,neen tot eer van Christus kan ik niet gelooven, dat Hij de ontblootte zondaar zonder iets meer op- en aanneemt.quot; O mijne Vrienden! wilt gij Jezus eeren, zoo doet het door onderwerping van uzelven aan zijn Woord: „Ik hen gekomen om liet verlorene te zoeken.quot; „Neen! — zegt men — ik kan het mij niet verheelden, dat zich de Majestueuse om mijn gehed, het gebed van den worm in het, stof, zou bekommeren,quot; O onverstandige ijver voor de hoogheid Gods! Juist daardoor wil God van ons geprezen zijn, dat wij aan Hem als den Hoorder der gebeden gelooven. In ceuwUjheid niet, zegt Simon. O Simon! Dat u toch niet geschiede naar uw woord! Want boor, wat zegt de Heere: Indien Ik u niet wassche, (jij hebt geen deel met Mij. Welk eene boven alles onschatbare opheldering geeft de Heere in deze woorden! Kon ik toch een iegelijk deze woorden onuitwischbaar diep in hot hart prenten! Gij ziet, hoe reeds hier de dieper verborgen zin van Jezus' handeling voor ons in het licht treedt. Het is een zin, eene beteekenis, die op het bloed en de verzoening, op de vergeving der zonden, op de reinigmaking en rechtvaardigmaking van zonden heenwijst. Het is u reeds bekend al hetgeen in deze uitspraak verborgen ligt, en hoe hier elke lettergreep hare diepere beduiding heeft. „Indien Ik u niet toassehe?quot; Ja, Gij moet het doen, Heere Jezus! want wie zou zichzelven kunnen wasschen? Ja wasschen moet Gij ons, want ons te leeren, te onderwijzen en een goed voorbeeld te geven, helpt ons niet. Indien Ik U niet ivassche. Zeker wat baat het mij, dat Petrus en Paulus gewassdien worden. Ik moet vergeving hebben en daarom moet ik weten dat zij mij geworden is. En eeuwig blijft het waar, wie niet met Ghristus' bloed gewasschen wordt, die heeft geen deel aan Hem, noch aan de goederen zijns Koninkrijks,

Wat zal nu Simon, na deze woorden gehoord te hebben, doen? Het laat zich reeds te voren denken! „Hoe!quot; — Zoo klinkt het in zijn binnenste, waarin elk woord een storm van verbazing en verbijstering heeft te voorschijn geroepen, zoo als hij nog nimmer ondervonden heeft. „Hoe geen deel aan Jezus? Geen deel aan mijn hoogste goed?quot; En terwijl hij aldus denkt, staat hij ook reeds in onuitsprekelijke verootmoediging en onbepaalde overgave van zichzelven voor den Heere en zegt, den dieperen zin van de uitspraak vermoedende: — Heere! niet alleen mijne voeten, maai' ook de handen en het hoofd, dat is, den gehceien man. Ja, wanneer Jezus den schijn aanneemt, alsof Hij ons ontslag wilde geven, dan, ofschoon wij in de verstrooiing van het dagelijlcsche leven Hem voor een tijd hebben vergeten, dan komt bet op nieuw aan den dag, hoe diep en innig wij met Hem verbonden zijn. Wanneer Hij den schijn aanneemt, als wilde Hij ons weder onze eigene wegen laten bewandelen, dun wordt het eerst recht openbaar, hoe toch niets in de gansche

59

wereld boven Hemzelven gaat. De bange twijfeling of men wel werkelijk iets van Hem gevoelt, verdwijnt, en de band der volmaaktheid, die in den innerlijksten grond van ons wezen ons onlosmakelijk met Hem verbindt, wordt weder gezien, en men ondervindt met vernieuwde levendigheid en sterkte, lioe oogenblikkelijk vloek, dood, duivel en bel tegen ons zouden losbarsten, wanneer wij op Hem niet verder konden vertrouwen, nocb mochten liopen. En bet is liefelijk om aldus de vereeniging met Jezus zicb weder bewust te worden. Hoe uitnemend kun ons dit te stade komen, wanneer het gevoel er van bij ons ophoudt, en bet gevaar om aan ons zeiven te vertwijfelen, op nieuw ons nader treedt. Alsdan wordt ons zulk eene nieuwe ondervinding lot een psalm in den nacbt, en zij bemoedigt ons, even als David door zijne liederen van eertijds bemoedigd werd.

Heerc! niet alleen uijne voeten, maar ook de handen en, het hoofd? Het is schoon gezegd, doch het rechte pad was weder gemist. Simon overschrijdt thans de lijn van het ware en juiste ter rechterzijde, gelijk hij haar te voren ter linkerzijde overschreden heeft. Eerst weert hij het onontbeerlijkste van zich af, en nu vraagt hij het overvloedige, llij ziet de zaak nog niet geheel dóór, en waarschijnlijk behoorde ook het laatste ophelderende woord des lleeren tot die uitspraken, waarvan den verhlinden discipelen eerst later de volle he-teekenis is klaar geworden. Dat woord luidt aldus: die r/ewasschen, is, heeft, niet van noode dan de voeten te wassciien, maar hij is fjeheet rein,, en gijlieden zijl rein doch niet allen. Dat de lleere met deze laatste woorden op den verrader doelt, ligt voor de hand. Doch welke is nu de zin der geheimnisvolle uitspraak? Ik meen dat wij ze in de volgende woorden uitdrukken kunnen. Gewasschen is hij, die als een arm zondaar door hot geloof in de gemeenschap met Jezus gekomen is. Zulk eene is vooreerst volgens de rechtvaardilt;jmakiiKj rein van alle zonde. Het bloed des Lams vloeide voor hem, de betaling van al zijne schuld is geschied. Hij is geheel rein voor God, want de verdienste van den J 'org worrit hem toegerekend, en hij blijft rein, want Gode kunnen zijne goede gaven en roeping niet berouwen. Dagelijks, en niet ieder oogenhlik moet hij zich over zijnen gereinigden toestand verheugen. Petrus vermaant in zijnen tweeden brief om de reinit/iii;/ onzer vorige zonden niet te verfjeten. Doch hij is ook vervolgens rein naar de heiiifimakint/ en wel in zoo verre hij, ten gevolge der wedergeboorte uil water en Geest, welke bij ondervonden beeft, voor altijd met allo en een iegelijke zonde gebroken heeft, en uit kracht van zijnen nieuwen, maar voorzeker door zijn vleesch nog altijd veelvuldig aangevochten eu geprangden mensch niet anders wil dan wat God wil en Hem welbebagelijk is. Hoe gaat het nu gewoonlijk met den voortgang van bet leven des geloofs? Er komen onbewaakte oogenblikken, waarin men op de eene of andere wijze zich op nieuw bezondigt. Onvoorziens denkt, spreekt en doet men weder, wat niet betaamt, en men maakt zicb natiuirlijk tegen onzen wil, — (want moedwillig zondigt enkel de duivel en zijn zaad; Wie uil God dehor en is, kan, zoo als de Apostel zegt, niet zondigen^ — zicb aan nieuwe ontrouw jegens den Heore schuldig. De wandel is

50

heeren, zat Hij daar; niet minder met die van den Middelaar, wien om der wille van den arbeid zijner ziel, gelijk alle dingen, zoo ook de Goddelijke volmacht om do zonden te vergeven door den Vader in handen is gegeven, en wien (Hij ziet zijn bloedvergieting reeds als geschied), niets meer in den weg staat, om de zijnen voor de rechtbank van den driemaal heiligen God in den hemel priesterlijk Ie vertegenwoordigen. Met deze liooge dubbele bewustheid zien wij Hein thans onverwachts van den maaltijd opstaan en waartoe? Óm in zijne hoogheid te verschijnen? Om den glans zijner Goddelijke heerlijkheid te openbaren? De knieën zijner discipelen voor Zich in het slof te doen buigen? Men zou het kunnen denken. Doch neen! Geheel iets anders heeft Hij in de gedachte. O ziet toch — wat be-teekent dat? Hij legt zijn opperkleed af, noemt oen linnen doek en omgordt Zich; neemt een bekken, giet er water in, bukt Zich neder tot do voeten zijner discipelen en beginI zo van de rij af' de voeten te wasschen en zo dan met den linnen dook weder al' te droogon. Welk een toonool? Houdt men niet verbaasd, ja verbijslerd don adem in? Zon men niet luide beginnen lo roepen: „Heere, Hooro! wat gaat Gij doen?quot;' Denkt eens! de Heilige-in do hoogste plaatsen in zulk oono houding, vóór do zondaren! Do Majoslneuse, wien de Engelen aanbidden, vernedert Zich lot den dienst van oen knecht! Neen, nooit zonden wij oen recht begrip kunnen verkrijgen van deze daad, wanneer wij niet mot zijne eigenaardige wonderbare vorscliijning verlrón-wolijk waren geworden. Wij welen echter, dat Hij de zijnon naar hel vleesch niet moer kent; Mij ziet in hen do van den Vader ge-gevenon; Hij ziet in hen menschon, welke door God alzoo bemind werden, dat deze hun zijnen eeniggoboren Zoon gegeven heeft, voorwerpen van oenen eeuwigen raad der genade en des vrodes; schepselen, die bij al do zonden die hen nog aankleven, liet werk van den Heiligen Geest en in Hem hel zaad Gcds in den boezem dragon. En nog veel moor dan dat alles, ziet Hij thans reeds in bon. Zij zijn voor Hom roods de geestelijke Bruid met do Zon bekleed, want met het Koninklijk kleed zijner eigene gerechtigheid versierd, slaan zij reeds voor Hem gereed, — en alzoo eigontlijk opgetogen over den wonderbaren schitterondon wederglans zijner eif/ene heerlijkheid, welke Hij gelijk de zon haar stralonboeld in don spiegel eener effen zee, in hen ziet wederkaatsen en terughlinkon — buigt Hij zich vriendelijk tot hen neder, en wascht Hij ben de voeten. O groot betee-konisvol zinnebeeld! O machtige verkondiging van hot woord: Ik ben niet f/ckomen om fiecliend ie worden, maar om te dienen! O zwaar en klemvol oordeel tegen elke eigenlievendheid en zelfverheffing onder de kindoren der menschon! (3 nadrukkelijke aanbeveling dor ootmoedigheid en der zelfverloochening, als de eigontiijke grondtoon van do gemoedsstemming zijner kinderen! O aanminnig zielverhel-fend voorbeeld der liefde, welke ook ons bezielen moet! En boe veel meer nog dan dit alles ligt in deze daad des Hoeren! Zij getuigt van hot liefelijkste, heiligste en hoogste, dat er voor ons bestaat, zoo als wij terstond zullen hooron.

57

II.

De discipelen zijn aan den disch gelegen en weten niet, wat zij zeggen zullen. Zijn zij getroffen, ontroerd, beschaamd? Zij zijn dit alles eigentlijk in ééne gewaarwording. Had zich in hun hart iets tegen Jezus verheven, waar was het nu gebleven? Er is geen spoor' meer van aanwezig. Koesterden zij eenig wantrouwen o(' iets dergelijks jegens Hem? Het is in één oogenblik bij hen uitgewischt, en als uit hunne zielen weggewasschen. Elke wanklank in hunne ziele beeft zich opgelost in harmonie. En ach! dat zij eens met elkander konden twisten, wie onder hen de grootste zij! Hoe schamen zij zich thans bier over! Zij zouden zich nu van schaamte en berouw wenschen in de aarde te verbergen. O welk eene verootmoediging komt over hen, en welk een gevoel van zachtheid en liefde verteedert hen het hart! In eene soort van heilige verbijstering laten zij den Hoere stil zijn werk doen. Zwijgend geschiedt bet ongehoord bedrijf: zwijgend totdat de beurt aan Simon Petrus komt. Bij hem, zoo als te voorzien was, ontmoet de zaak tegenstand en stremming. De discipel, zoodra de Meester tot hem komt, kleurt van verlegenheid. Het is liem niet anders te moede, dan of hij eonc majesteitsschennis begaan zal! Snel trekt hij zijne voeten terug, en gelijk vroeger zijn: lieere! f/a van mij uit, luant ik hen een zoiidi(/ mensch! roept hij thans in de hevigste gemoedsbeweging, en bijna met verwijt en aanklacht jegens den Heere: lieere! zult Gij mij de voeten tvassehen? Neen, wil hij zeggen, daarvan kan etr mag niets komen. Hoe ligt dit weder zoo yeheel in Simons' karakter! Op en in zichzelve klinkt zijne tegenspraak niet kwaad. Gij — mij? Neen, hij begrijpt niet boe iets zoo onvoegelijks en ongepast zou geschieden. Tusschen dat Gij en mij plaatst zich de gebeele heerlijkheid des Ileeren, en de geheele nietigheid en onwaardigheid des menschen. Hoe ver werpt Simon met dat mij zichzelven weg, en hoe hoog verheft bij met dat Gij zijnen lieer en Meester! „flij Heilige! — dat wil hij zoggen — mij, arme zondaar? Gij, Zoon dos Allerhoogsten! mij, worm in het stof? Neen, spreek er mij niet meer van.quot; Zeker was dit eeir grootsch gevoel itr Simons' ziel, maar daarom niet minder eene hooze en strafbare dwaling. Simon! de Heere is immers juist gekomen om te dienen. Dwaze jonger! Immers daarin bestaat zijne eigentlijke bediening, dat Hij de onreinen reinigt, en de bezoedelden afwasclit. Verblinde! waar zoudt gij blijven moeten, wanneer Hij niet tot deze diepte naar n afdaalde? Niet waar, gij wilt Hem de voeten wasschen. Nu, gij rnoogt zo wasschen met uwe zondaarstranen, maar overigens moet gij Hem gelegenheid geven, dat Hij u wassche, hoe zoudt gij anders den vloek ontloopen? Doch Simon begrijpt den Heere niet; en heeft er nog geen vermoeden van, op welk eenen dwaalweg bij zich bevindt. — De Heere neemt bot woord, eir zegt — o, gij kent deze voor ons allen zoo inhoud- en troostvolle uitspraak: ll'V^ Ik doe weet (jij nu niet, maar (jij zult het na dezen verdaan. Ja, Simon wist dit werkelijk thans niet. Doch zal nu Petrus, na dit gezegde des Hecmr, niet blindelings stilzwijgen? Men zou het onderstellen, doch

58

neen! Simon meent voor de eer en waardigheid van zijnen Heere te moeten zorgen. Gij zult zoo roept hij met groote beslistheid uit — mijne voelen, niet vmsschen in der eeuwif/heid. — O, Simon! herinnert gij u dan niet., dat gehoorzaamheid heter is dan oilbranden? Docli ook tlians nog, hoort men niet zelden zeggen: ,,neen tot eer van Christus kan ik niet gelooven, dat Hij de onthlootte zondaar zonder iets meer op- en aanneemt.quot; O mijne Vrienden! wilt gij Jezus eeren, zoo doet het door onderwerping van uzelven aan zijn Woord: „lllt; hen gekomen om het verlorene te zoeken.quot; „Neen! — zegt men — ik kan het mij niet verheel Jen, dat zich de Majestueuse om mijn gehed, liet gehed van den worm in het stof, zou hekommeren,quot; O onverstandige ijver voor de hoogheid Gods! Juist daardoor wil God van ons geprezen zijn, dat wij aan Hem als den Hoorder der geheden gelooven. In eeuwigheid niet, zegt Simon. O Simon! Dat u (och niet geschiede naar uw woord! Want hoor, wat zegt de Heere: Indien Ik u niet wassche, {jij hebt geen deel met Mij. Welk eene hoven alles onschatbare opheldering geeft de Heere in deze woorden! Kon ik toch een iegelijk deze woorden onuitwischhaar diep in het hart prenten! Gij ziet, hoe reeds hier de dieper verborgen zin van Jezus' handeling voor ons in het licht treedt. Het is een zin, eene beteekenis, die op hel bloed en de verzoening, op de vergeving der zonden, op de reinigmaking en rechtvaardigmaking van zonden heemvijst. liet is u reeds bekend al hetgeen in deze uitspraak ver-horgen ligt, en hoe hier elke lettergreep hare diepere beduiding heeft, „indien Ik u niet wassche?quot; Ja, Gij moet het doen, Heere Jezus! want wie zou zichzelven kunnen wasschen? Ja wasschen moet Gij ons, want ons te leeren, te onderwijzen en een goed voorbeeld te geven, helpt ons niet. Indien Ik Ü niet wassehe. Zeker wat baat hel mij, dal Petrus en Paulns gewasschen worden. Ik moet vergeving hebben en daarom moet ik welen dat zij mij geworden is. En eeuwig blijft het waar, wie niet met Christus' bloed gewasschen wordt, die heeft geen deel aan Hem, noch aan de goederen zijns Koninkrijks.

Wal zal nu Simon, na deze woorden gehoord te hebben, doen? Het laat zich reeds te voren denken! „Hoe!quot; — Zoo klinkt het in zijn binnenste, waarin elk woord een storm van verbazing en ver-bijslering beeft te voorschijn geroepen, zoo als hij nog nimmer ondervonden heeft. „Hoe geen deel aan Jezus? Geen deel aan mijn hoogste goed?quot; En terwijl hij aldus denkt, slaat hij ook reeds in onuitsprekelijke verootmoediging en onbepaalde overgave van zichzelven voor den Heere en zegt, den dieperen zin van de uitspraak vermoedende: — Heere! niet alleen mijne voeten, maar ook de handen en het hoofd, dat is, den (jeheelen man. Ja, wanneer Jezus den schijn aanneemt, alsof iiij ons ontslag wilde geven, dan, ofschoon wij in de verstrooiing van het dagelijksche leven Hem voor een tijd hebben vergelen, dan komt het op nieuw aan den dag, hoe diep en innig wij met Hem verbonden zijn. Wanneer Hij den schijn aanneemt, als wilde Hij ons weder onze eigene wegen laten bewandelen, dan wordt liet eerst recht openbaar, hoe toch niets in de gansdie

wereld boven Hemzelven gaat. De bange twijfeling of men wel werkelijk iets van Hem gevoelt, verdwijnt, en de band der volmaaktheid, die in den innerlijksten grond van ons wezen ons onlosmakelijk met Hem verbindt, wordt weder gezien, en men ondervindt met vernieuwde levendigheid en sterkte, boe oogen blik kei ijk vloek, dood, duivel en bel tegen ons zouden losbarsten, wanneer wij op Hem niet verder konden vertrouwen, nocb inocbten hopen. En bet is liefelijk om aldus de vereeniging met Jezus zich weder bewust te worden. Hoe uitnemend kan ons dit te stade komen, wanneer bet gevoel er van bij ons opboudt, en bet gevaar om aan ons zeiven te vertwijfelen, op nieuw ons nader treedt. Alsdan wordt ons zulk eene nieuwe ondervinding lot een psalm in den nacht, en zij bemoedigt ons, even als David door zijne liederen van eertijds bemoedigd werd.

lieere! niet alleen mijne voelen, maar ook de handen en het hoofd? Het is schoon gezegd, doch hot rechte pad was weder gemist. Simon overschrijdt thans de lijn van het ware en juiste ter rechterzijde, gelijk hij haar te voren ter linkerzijde overschreden heeft. Eerst weert hij het onontbeerlijkste van zich af, en nu vraagt hij het overvloedige. Hij ziet de zaak nog niet geheel dóór, en waarschijnlijk behoorde ook het laatste ophelderende woord des Heeren tot die uitspraken, waarvan den verblinden discipelen eerst later de volle be-teekenis is klaar geworden. Dat woord luidt aldus: die rjewasschen is, heeft niet van noode dan de voeten te ivasschen, maar hij is rjeheel rein, en t/jlieden zijt rein doch niet allen. Dat de IIcere met deze laatste woorden op den verrader doelt, ligt voor do hand. Doch welke is nu de zin der geheimnisvolle uitspraak? Ik meen dat wij ze in de volgende woorden uildrukken kunnen. Gewasschen is hij, die als een arm zondaar door liet geloof in de gemeenschap met Jezus gekomen is. Zulk eene is vooreerst volgens de rcchtvaardiymakinij rein van allo zonde, liet bloed des Lams vloeide voor hem, de betaling van al zijne schuld is geschied. Hij is geheel rein voor tlod, want de verdienste van den Dorg wordt hem toegerekend, en hij blijft rein, want Gode kunnen zijne goede gaven en roeping niet berouwen. Dagelijks, en niet ieder oogenblik moet bij zich over zijnen gereinigden toestand verheugen. Petrus vermaant in zijnen tweeden brief om de reiinfiin'fi onzer vori(je zonden niet te verfjeten. Doch hij is dok vervolgens rein naar de heilii/ninliin;/ en wel in zoo verre hij, ten gevolge der wedergeboorte uil water en Geest, welke hij ondervonden heeft, voor allijd met alle en een iegelijke zonde gebroken heeft, en uit kracht van zijnen nieuwen, maar voorzeker door zijn vleesch nog allijd veelvuldig aangevochten en ge prangden mensch niet anders wil dan wat God wil en Hem welbehagelijk is. Hoe gaat het nu gewoonlijk met den voortgang van het leven des geloofs? Kr komen onbewaakte oogenblikken, waarin men op de eene of andere wijze zich op nieuw bezondigt. Onvoorziens denkt, spreekt en doet men weder, wat niet betaamt, en men maakt zich natuurlijk tegen onzen wil, — (want moedwillig zondigt enkel de duivel en zijn zaad; Wie uit God (jehoren is, kan, zoo als de Apostel zegt, niet zondigen,) —• zich aan nieuwe ontrouw jegens den Heere schuldig. De wandel is

00

bevlekt, de voeten zijn bezoedeld. Hoe gedraagt men zich thans? Drie dwaalwegen doen zich op, en maar al te dikwijls gebeurt het, dat men er één van inslaat. Men geeft alsdan in zich plants aan een overweldigend schuldgevoel, en men roept alsdan gelijk weleer, het „onrein. onrein!quot; van eenen uit de gemeenschap der reinen uitgeslotene uit. Men acht alsdan de genade voor verbeurd en verspeeld, en de band der gemeenschap met den lleere verbroken, en roept met Petrus: lleere! niet alleen de voelen, maar ook de handen en het hoofd. Of men neemt het te ligt met de nieuwe bezondiging; men maakt zich diets, dat de begane feil geene beduiding heeft; men paait zijn geweten met de snelle en eigenwillige gedachte, dat ook deze overtreding mede behoort tot de menigte der zonden, welke in het bloed van Christus verzoend en vernietigd is, en bewandelt alsdan zijnen weg ligt en zonder aansloot. In beide gevallen is men hier Ier rechter-, en daar ter linkerzijde van den weg der waarheid afgeweken. In liet eerste gevd opent men zonder noodzakelijkheid zijn hart van eene de juiste maat overschrijdende voorstelling van de gevolgen der begane overtreding, en kent deze zonde eeneu imloed op het geheel van onzen genadestaat toe, welke zij, volgens Gods quot;Woord, daarop geenszins uitoefent. De enkele zonde, waartoe men wordt medegesleept, staat volstrekt niet met een afval van tien lleere gelijk. In enkele overwinningen van liet vleesch over den geesl; gaat de ontvangene wedergeboorte even weinig weder verloren, als zich van wege deze overtreding de Goddelijke genade aan ons onttrekt en ons uit hare hoede en vorming uilsluit. In bet andere geval, stelt men de begane overtreding veel te laag en vergeeft men zich de zonde door middel van eene willekeurige leerstellige kunstgreep des verstands aan zichzelven, in plaats dat men zich die van den lleere laat vergeven. De zoogenaamde kleine feilen, worden echter omdat men ze met dien naam bestempelt, daarom niet kleiner dan ze zijn en ze worden ook ten gevolge van onze zelfoverreding, dat zij tot de menigte der zonden beboeren, voor welke het bloed der verzoening gevloeid is, zoo weinig uit ons geweten gewiscbt, dat /ij er veel meer als een geheimen ban in blijven steken, en als een kanker aan de vrede onzer harten knagen, en ons meer en meer de kinderlijke vrijmoedigheid lot den troon der genade ontnemen. Welke handelwijze moet dan in de gestelde omstandigheden beschouwd worden als de met het Evangelie meest overeenkomstige? Men wachte zich vooreerst voor vertwijleling, waardoor men den satan een feest toebereid. Men trede niet achterwaarts, noch verwijdere zich van het aangezicht des Heeren, als ware zijn hart thans voor ons gesloten. Men denke niet, dat er Ihans een nieuw begin met het Christelijke leven moet gemaakt worden. Het zaad der wedergeboorte blijft in ons, zegt de schrift en het kind des huizes staat niet eens-slags weder als een knecht en vreemdeling vóór de deur van het buis. Wie gewasschen is, zegt de lleere, die is rein. En f/ij zijl rein, maar niet allen. Wie verslaat thans deze woorden niet? De zin er van is deze: wie de bloed- en Geestdoop, dat is de dubbele genade van de vrijspraak van zonde en tie wedergeboorte tot het nieuwe

leven is deelachtig geworden, die is naar den innerlijken kern van zijn wezen een nieuw mensch, die voor altijd met de zonde gebroken heelt, en wiens innerlijkste liefde, begeerte, streven en trachten enkel tot God en hot Goddelijke is gericht. Zulk eenen behoeft daarom, wanneer hij nit zwakheid op nieuw door eene zonde overvallen wordt, niet op nieuw eene ganschelijke wezensverandering, maar enkel eene reiniging; hij moet zich de vocloi laten wasschen. Men overwege dit wei, wanneer men in den staat der genade verkeert. Men stelle zich te weer tegen den helschen aanklager, opdat hij ons niet door overmatige beschuldigingen overvleugele. Men boude hem het in het bloed des Lams gedoopte schild des geloofs voor, en late zich den moed en het vertrouwen niet aan het wankelen brengen.

Met niet mindere zorgvuldigheid echter moet men de andere klip. die ons hier bedreigt, omzeilen, en zich wachten, om de herhaalde ontrouw, waaraan men zich schuldig maakte, niet te bemantelen ot te gering te achten. Geene overtreding is gering te achten of als onbeduidend te beschouwen. Men late den rechter in onzen boezem ongehinderd zijn ambt uitoefenen, en verzette zich niet tegen hem, hetgeen men doet als men zijne beschuldiging geen' ingang wil ver-leenen. Men nadere als een diep bedroefd, maar daarom nog niet vreesachtig kind den Heere, en belijde Hem oprecht de schuld. Men zegge: „Heere, mijn God! op nieuw heb ik mij aan u bezondigd, liet is mij leed; zie, ik oordeel en verdoem mij zelve; maar uwe genade is groot en op haar vertrouw ik. Besprong mijn geweten op nieuw met uw hloed en geef het mij, om ook van deze overtreding-de betaling, die Gij voor mij gegeven hebt, mij geloovig toe te eigenen? Zoo zuchte liet gebogene, verootmoedigde, verbrijzelde hart, en zeker, de Heere neigt Zich genadig tot ons, spreekt der ziele dooiden Heiligen Geest het woord der vergeving too, en op grond van Jezus' bloed, blijft de sabbath des harten met de bewustheid van het kindschap ongebroken. En o hoe gevoelt men zich op nieuw met don Heere verhonden en op nieuw versterkt lol den strijd tegen duivel, wereld en eigen vleesch en bloed, en hoe groeit en bloeit met nieuwe frischheid, het vroolijk vertrouwen in ons hart, na zulke vernieuwde ondervindingen zijner trouw, dat men in waarheid een Heiland heeft! Men kwam weder tot een Pniël, alwaar men met Jacob, jubelt: Ik heb God gezien van aangezicht tot aangezicht en mijne ziel is gered geweest! en men stemt op nieuw diep bewogen in met Davids' woorden; Mijne ziele! keer toeclcr tot uwe rust, mant de Heere heeft aan u ivelgcdaan.

Ziet, mijne vrienden! dit is hot, zich de voeten te laten ivasschen, naar de bedoeling des Heeren, en gij ziet, het is eene zalige, verkwikkende en zielverheffende zaak. En wie in de rechte eenvoudigheid te huis is, dien is deze dagelijks vernieuwde bekeering, en daarop volgende vernieuwde ondervinding des heils, niet wettisch, maar juist het rechte Evangelie, en eene onuitsprekelijke liefelijke oefening. Zoo wordt de inwendige mensch vernieuwt van dag lot dag, en ondergaat hij eene onophoudelijke verjeugdiging. De bloemen der blijdschap en die der overgave aan den Heere, ontluiken wederom in het harte, en

()^CJ

met iciior oogenblik is hot daar binnen weder lente. Vele Christenen kennen geen ander voedsel voor hun inwendig leven, dan hetgeen zij in het beschimmelde brood vun verouderde ondervindingen bezitten. Daarbij komt het echter niet tot eenen rechten vrede, liet is niet zoo met liet innerlijk Gliristendom gesteld, dat men, na eenmaal do vergeving der zonclo ontvangen te hebben, nu in eene denkbeeldige herinnering, werkeloos voortleeft. Noen, waar een wezentlijk geestelijk loven bestaat, daar wordt ook voortdurende beweging, onophoudelijke kamp togen de zonde, on, na altijd nieuwe verootmoediging voor God, altijd nieuwe verheffing in hot genot zijner op nieuw verzegelde genade gevonden. Zoo hot anders ware, hoe zou de Hoero de zijnon als dagolijkscho bede do woorden op do lippen hebben kunnen leggen: Verf/eef oiih onze schulden'! Wie gewassclien is, heeft goeno be-hoel'te dat hij weder rjchcct, maar wel, dat hem altijd op nieuw do voelen gewasschen worden.

III.

Zoo heeft zich dan do innerlijke zin en beteekenis der voetwassching voor ons ontsluierd. Zij behoort mede tot de orde des heils, en zij is, wat hare volle beteekenis betreft, voorzeker eerst later voor het verstand der discipelen klaar geworden. Wat zij echter zeer zeker heter, en spoedig moesten begrijpen, was de meer uiterlijke en tot voorbeeld dienende zijde van deze handeling, ou hiertoe bepaalt zich dan ook de slotrede des Hoeren bij deze gelegenheid, en hierop wen-schen wij nog kortelijk het oog te richten. Nadat do Hoero zijn opperkleed weder aangedaan, en Zich met de zijnen weder aan den disch geplaatst had, opent Hij andermaal do vriendelijke mond en zegt tot hou: Verslaat (jij, ivat Ik uliedcn gedaan heb? Mot deze vraag wijst Hij allereerst nog eenmaal heen naar den diepen verborgen zin zijner handeling, een zin, die zekerlijk door zijne opmerking: gij zijt rein, doelt niet allen, aan hot verstand dor discipelen nabij genoeg gebracht was. Ja, door dit woord dos Hoeren moest allo twijfel ophouden, of hier van eene geestelijke reiniging sprake was, Te gelijk echter baande de Hoero Zich door het: Verstaat gij, wat Ik ulieden gedaan heb.? oenen weg tot hetgeen vplgt: Gij heet Mij Meester en lieere, zoo gaat Hij voort, en voegt er, in majestuouso zelfbewustheid, op hunne stoutste vermoedens van zijne bovenmonschelijko hoogheid hot zegel zettende, bij: en gij zegt wel, want Ik ben het. Daarna zegt Hij verder: Indien dan Ik, de lleere en de Meester, uwe voeten gewasschen heb, zoo zijt gij ook schuldig, elkanders voeten te wasschen; Want Ik heb u een voorbeeld gegeven, opdat, gelijkerwijs Ik u gedaan heb, gijlieden ook doet. Voortvaar, voorwaar zeg Ik n: een dienstknecht is niet meerder dan zijn heer, noch een gezant meerder dan die hem gezonden heeft. Indien gij deze dingen weet, zalig zijt gij zoo gij dezelve 'doet. Wij zien hier dus het voorbeeld gevend punt van Jezus' handeling op don voorgrond gesteld. Het oorspronkelijke woord, dat in onze vertaling met voorbeeld is overgezet, sluit overigens het denkbeeld van zinnebeeld en voorbeeld in zich, en duidt gevolgolijk weder aan, dat wij do beteekenis er van niet op do oppervlakte te zoeken

($

hebben. Het zal u bekend zijn, dat velen gemeend hebben, dat de Ueere hier voor zijne kerk eene uitwendige, plechtige, kerkelijke handeling beeft willen instellen; doch lot deze opvatting is niet de minste grond voorbanden. En heelt zich de door den lleere be /olene voetwas-sching bier en elders werkelijk in eene bloote formaliteit veranderd, de schuld er van ligt niet bij den lleere. liij beval in haai' geene bloote ceremonie, boe veel minder een dekmantel voor heerscbzuch-tigen hoogmoed, waarvan die man zich bedient, bij wien zoo als iemand zeer juist beeft opgemerkt, het meer bewondering zou verwekken, wanneer hij in ongeveinsde nederigheid eénen koning dan wanneer hij, gelijk thans geschiedt, duizend armen de voeten wascht. Neen, de lleere beval door de voetwasscbing aan de zijnen, de in waarachtige zelfverloochening /.ich ook tot de geringste diensten aanbiedende en gevende, uit zijn eigen Heilands harte in ons hart slroo-mende broederlijke liefde. Ook wij moeten elkander de voeten was-schen, en waar de nood en de omstandigheden bet vereischen ook iu den letterlijken zin des woords. Tot geen dienst- en luilphewijs, ai ware zij ook de oogenschijnlijkst meest vernederende, moeten wij ons, nadat Christus ons met zijn schitterend voorbeeld is voorgegaan, te hoog en te aanzienlijk achten. Liefdadigheid, op welke onaanzienlijke wegen zij wandelt, vernedert nooit. Zij vernederde zelfs den lleere der Heerlijkheid niet, hoe dan zijne arme knechten! Voornamelijk echter moeten wij op geestelijke wijze het voorbeeld des lleeren navolgen. Wij zijn van nature geneigd om elkander, gelijk men spreekwoordelijk zegt, , het hoofd te wasschen,quot; dat is, wederkeerig elkanders vergrijpen te verwijten en daarmede wederkeerig elkander gestreng te richten en met bitterheid te beschamen. De lleere echter beveelt eene wasscbing der voelen, en wel eene zoodanige, welke het liefderijke oogmerk ten grondslag heeft, om den broeder van de hem nog aanklevende zonde te reinigen en vrij te maken. Zekerlijk, ook dit kan niet geschieden, zonder de zonde kenbaar te maken; maar het is toch geheel iels anders, wanneer de ootmoedigheid welke nooit anders oordeelt, dan na vooraf zichzelven geoordeeld te hebben, zonden voorhoudt, en de barmhartigheid, die nooit kwetsen, maar altijd enkel heelen wil, gebreken ontbloot, dan wanneer de eigengerechtige zelfverheffing of bel haarklovende Farizeïsme den armen zondaar zijn zondenregister voorhoudt. Wie op de wijze, zooals de lleere het bedoelt den broeder de voeten wascht, stelt zich vooraf met hem als zondaar gelijk, deelt medelijdend in zijne schuld, ontbloot die schuld bij hem met even veel teedere sparing als onverholen openhartigheid, verloedert hem, door eene liefdevolle herinnering aan den rijkdom der Goddelijke goedheid, welke bij met ondank heeft vergolden, bet hart, en nadat hij hem, op deze wijze zijne ziele tot verootmoediging en bekeering stemmende, de voeten gewasschen heeft, vergeet hij ook niet om ze weder af Ie droogen, daardoor dat hij voor Mem de sluiers opheft van voor den troon der genade, dal hij hem het kruis van Golgotha voor oogen stelt, de genade verkondigt van Hem, die gaven ontvangen beeft ook voor de wederhoorigen, en hem alzoo den balsem des Evangelies in de wonden druppelt.

(U

Zeker wassclien wij elkander op deze wijze de voeten nooit, zoo lang wij niet weten, wat de Heere aan ons gedaan heeft. De verborgenheid zijns kruises moet eerst ons zolveu in het licht des Heiligen Geestes geopenbaard zijn, eer wij tol zulk eene voetwassching bekwaam zijn. Ja, wij moeten eerst zelf in do werkelijkheid ondervonden hebben, wat eenmaal Simon Petrus in voorbeeldelijken zin ondervond. Christus moet ons eerst de voeten wasschen, of wij wasschen geenon anderen de voeten volgens zijne bedoeling. Moge dan voortaan, schrede hij schrede zijn woord ons volgen: Indien Ik a niet wassche, zoo hebt Gij geen deel aan Mij! Moge het uit onze ziele alle valscho gerustheid verbannen, ons dag noch nacht rust. vergunnen, totdat het ons aan den voetbank zijner voeten heeft nedergeworpen, en Indien Tlij ons nog niet gewasschen heeft, ook aan ons hart de Simons' uitroep ontpersen: Heere! niet alleen de voeten, maar ook de handen en hel hoofd. Zijn wij echter zijne wassching deelachtig geworden, dan zij de taal van ons hart anders, dan klinke altijd weder in ons binnenste het lied van den Godvruchtigen zanger:

Omdat ik van uw lichaam, Heere!

Een arm doch levend lid mag zijn_;

Zoo trek mij krachtig, tot uw eere,

Naar U omhoog, al doet het pijn.

Laat mij geen andren helper zoeken,

Wanneer de wet me op nieuw verklaagt;

En, leert Ge mij de zonde vloeken, —

Uw Uoed alleen maakt me onversaagd.

Amen.

I

VII.

D E P A A S C U M A A L T IJ I).

Op don dorpel dor lijdonsgoscliiodonis slaat, zoo ovorvloodig rijk in beteekenis on inhoud, als eenvoudig en onaanzionlijk naar hot uilwon-dig voorkomen de heilige verhondsmaallijd, welke ons niet alleen do innerlijke verborgenheid van Jezus' lijden ontslnit, maar ons ook tegelijk reeds vooruit de kern van de zegenrijke vruchten dezes lijdoiis doet smaken. Door den Heere zeil' tot een koninklijke familietal'el gesteld, waardoor de huiselijke eenheid zijner geloovigen niet alleen aanschouwelijk gemaakt, maar ook gevoed en onderhouden wordt, heeft doze in enkel liefde gedoopte, en enkel op bevordering der liefde berekende maaltijd, door de schreeuwendste tegenspraak met zijne bestemming, juist het ergste vuur van tweedracht onlstoken, ja de kerk gescheurd en drievoudig verdeeld. En wij wenschten. dat wij van zulk eeno treurigheid alleen als van eene voorhijr/cijanc zaak konden spreken! Maar belaas! zelfs in het midden der Evangelische Christelijke Kerk, maakt het heilig avondmaal nog altijd liet Meriba, de plaats der twisting uit, alwaar Broeders, dooréén bloed gekocht, door éénen («eest gedrenkt, en aan één lleilands harte gelegd, elkander de gemeenschap opzeggen en wrokkend, of zelfs wel elkander verdoemend, van elkander gaan. Heeft de heilige maaltijd hier de schuld van? O dat zij verre. Of ligt wellicht de schuld er van bij de Schrift, door een ongenoegzaam onderwijs aangaande het avondmaal? Evenmin. De schuld valt alleen op het hoofd (Ier zondige men-schen, die in plaats van zich met de eenvoudigheid der schrift uurlij ke verklaring te laten vergenoegen, en de Apostoliscbe vermaning, '2 Tim. 1 : 13: Houd het voorbeeld der gezonde woorden, die (jij van mij gehoord hebt, na te leven, met spitsvindige wijsheid de grenzen van het woord dei' Schrift wagen te overschrijden en ook meenen, daar den sluier des geheims te moeten oplichten, waar het woord van God ze onopgeheven laat rusten. De kerkelijke eenigheid zon on-verbroken gebleven zijn, wanneer men met elkander tot het waarlijk-wijs besluit ware gekomen, om datgene als het wezentlijke in de beteekenis des avondmaals vast te houden, wat het Woord ons als zoodanig ondubbelzinnig aangeeft, en om ten minste niet te strijden, hoe veel minder om zich van elkander te verwijderen van wege datgene, wat der Schrift niet behaagd heeft ons klaarder te openharen. „Doch bevat dan de Schrift een bepaald en onduhhelzinnig onderwijs over

()()

den zin, do beteekenis en hel doel des avondmaals? Onbetwistbaar, mijne Waarden! Mochten onze tegenwoordige en volgende hetrachtingen ons hiervan overtuigen. Wij koeren tot do instelling van den lieiligen maaltijd terug en putten daarmede onze voorstelling er van, zonder door een menschelijk leerstelsel bevangen te zijn, uit de bron.

Matïii. '20; 29; Marg. 14: 25; Luc. 22 : 14—18.

En als de ure gekomen was, zat Hij aan, en de twaalf Apostelen met Hem. En Hij zeide tot hen: Ik hch (jrootelijks begeerd dit Pascha met n te eten, eer dat Ik lijd a; wuiit Ik zey u, dat Ik niet meer daarvan eten zal, totdat het vervuld zal zijn in het Koninkrijk Gods. En als Hij eenen drinkbeker genomen had, en gedankt had, zeide Hij: Neemt dezen en deelt hem onder ulieden; want Ik zeg u, dat Ik van nn aan niet zal drinken van deze vrucht des wijnstoks tot op dien dag, wanneer Ik met n dezelve nieuw zal drinken in het Koninkrijk mijns Vaders.

Hetgeen voor ditmaal onze aandacht zal onledig houden is niet reeds do verhondsmaaltijd zeil', maar enkel de voorbereiding en inleiding tot zijne instelling, waaruit wij reeds een voorloopig licht over de beteekenis van het avondmaal zelf zullen zien voortkomen. Wij zullen dan heden vernemen;

I. Wal de Heere tot zijn bondszegel verklaarde,

II. In welk eene gemoedsstemming Hij tol de instelling des Heiligen avondmaals overging, en

lil. Welke uitzichten Hij door deze instelling den zijnen opende.

De Heere zegene ons op den weg onzer beschouwing!

I.

De Heere heeft zijn profetisch dagwerk volbracht. De Meester, do Leeraar in Israël treedt op den achtergrond terug, de Hoogepriester (lods betreedt de olferplaats. Wat Hij op de hoogte van den olijfberg verordende, is geschied. Petrus en Johannes zijn op zijn bevel heengegaan, hebben den door den Heere op de nauwkeurigste wijze aan-geduiden man met de waterkruik, bij hunnen ingang in de heilige stad, aangetrollen; toen hebben zij, dezen man volgende, het bevriende huis bereikt, en den heer des huizes op hun woord; 7gt;c Meester zeyl u: waar is de eetzaal, daar Ik hel Pascha mei mijne discipelen cleii zal? bereidwillig gevonden om ben tot dat einde eene groote toegeruste opperzaal in zijn huis aan te wijzen. Aldaar bereidden de discipelen den paaschmaaltijd. De Heere volgde hen later, des avonds, naar deze plaats, en het is in dit vertrek, dat wij den Heere in den vertrouwden kring met zijne Twaalve thans te zamen zien aanzitten. Het Paaschfeest, Israels hoogst, heerlijkst en vreugdevolst feest, was

07

begonnen; tiet was liet eigentlijke geboortefeest van liet uitverkoren verbondsvolk, liet feest, dat sedert vijftien honderd jaren gevierd, telken jare niet nieuwe blijdschap begroet werd; dat door zijn bloot bestaan de historische waarheid van de voormalige wonderbare redding van het zaad Abrahams door het bloed van bet paaschlam van het zwaard des doodenden Engels, boven alle tegenspraak stelde. Als ge-dachtenisfeest van deze groote gebeurtenis wekte het altijd weder tut nieuwe dankbaarheid op, maar ook tot altijd nieuwe verootmoediging voor den God aller genade, terwijl het te gelijk met do behoefte naar verlossing, de hoop op het, door de verlossing uit Egypte slechts voorafgeschaduwde wonder van heil en redding in het bloed van den beloofden grooten Vredevorst ververschte. Slaan wij vooreerst vluchtig den blik op het voorafschaduwende beeld terug. De Engel des Oordeels van Clod, was uit den troon der eeuwige majesteit gezonden, om alle eerstgeborenen in Egypte te dooden en van do aarde uit te roeien. Aan het zaad Abrahams werd echter door (loddelijke genade een redmiddel aan de band gegeven, en waarin het bestond, weet gij. Ieder vader des huisgezins moest een lam, een mannotje zonder gebrek, van de kudde nemen, bet slachten, zijn hloed aan de posten van de deur zijns huizes sprengen, en zich dan gerust en getioost met de zijnen binnen zijn huis houden. Dal bloed, zeide de llcercca/ ulieden lot een leeken zijn aan de huizen, waarin (jij zijl; ■wanneer Ik hel bloed zie, zal Ik ulieclen voorbijfjaan, en er zal lt;/eene plaay onder ulieden len verderve zijn wanneer ik Eyijpleland slaan zul. En het geschiedde, zoo als de Heere het geboden bad. Wie kan echter in deze Goddelijke instelling liet geheimzinnig beeldschrift, dat in haar opgesloten lag, miskennen? Wie hoort niet in baar de zinnebeeldige prediking van den, in Gods eeuwigen raad, aan den zondaar toegedachte eeuwige verlossing? Wien blijft het twijfelachtig, dat het Lam, waaraan de redding verhouden is, — Christus, den eenigen Heiland aanduidde? Dat hot slachten van het lam op Christus verzoenend lijden en sterven voor de zondaren heenwees; dat de besprenging van de deurposten met hot hloed des lams de afschaduwing was van de Goddelijke toerekening aan den zondaar, van de verdiensten des grooten liorgs, terwijl de zekere gehorgenheid en volkomen veiligheid van de Israëlieten, die zich met kinderlijke eenvoudigheid voor Gods verordening bogen, enkel de terugspiegeling moest zijn van die volkomene begenadiging, welke de Eeuwige voortdurend aan allen die zich aan de heilsorde der bekeering en des geloofs ootmoedig onderwerpen, om niet, en alleen met het oog op bet Middelaarsbloed van het Lam Gods, ten deel laat vallen. Deze groote zinnebeeldige verkondiging des heils klonk al de eeuwen onafgebroken door onder Israël, en wel daardoor, dat, len gevolge van Gods verordening, telken jare het wonder van Egypte door het paaschfeest den volke weder levend vertegenwoordigd werd. Alsdan zagen zij de lammeren, deze beteekenis-volle voorbeelden van het met zoo veel verlangen te gemoet gezien Lam van God, weder ter slachtbank geleiden. Alsdan vernieuwde zich bij de aanschouwing van het stroomend bloed dezer offeranden, met den dank voor de eerste tijdelijke bevrijding uit Egypte, de vroolijke

08

hope op do andero, op do meest wezentlijko, oéuwige verlossing, die men le gemoet zag. Alsdan riop men weder met versterkt vertrouwen elkander toe: ,,1 lij zal onfeilbaar komen, Hij, die onze krankheden op Zich nemen zal, want hier hebben wij liet zegel en het onderpand van den Waarachtige in den hemel! En terwijl men na de volbrachte olTcrplechtighoid het paaschlam in den feestelijken familiekring at, verheugde men zich van op den bedekten grond van deze eenvoudige, huiselijke zinnelijke maaltijd, weder een Goddelijk denkbeeld, en wel dat denkbeeld aan te treilen, hetwelk des zondaars geloovige toeëige-ning en aanneming van hetgeen God aan zondaren in Christus' bloed toebereidt, tot de eenige voorwaarde stelt, waaraan do mededeeling van dezen grooten tot in de eeuwigheid zich uitstrekkende schat der genade gebonden is.

Mijne vrienden! Wij hebben het punt aangewezen, waaraan Christus de instelling des avondmaals aansluit. Het is de paaschmaal-tijd. liet woordje aaiisluilcn zegt bier echter te weinig. Wij spreken nauwkeuriger, wanneer wij zeggen, dat Christus de Mozaïsche paasch-of verlossingsmaaltijd tot zijn Bondzegel heeft verheerlijkt. Het gezegde dat het Oude Testament door liet Nieuwe is afgeschaft of ter zijde gesteld, heeft eene dwaling tot grondslag. Afgeschaft is ook niet het geringste deel van den Mozaïschen ceremoniëelen dienst, maar het is veel meer uit den toestand van schaduw en voorbeeld in die van het werkelijk bestaan, tot wezentlijkheid verheven. Dat is de zin van de uitspraak van Christus: Mccid niet, dat Ik gekomen ben om de ivet en de profeten le ontbinden. Ik ben niet gekomen om ze te ontbinden, maar om ze te vervullen. Want voorwaar zeg Ik u: totdat de hemel en de aarde voorbijgaan, zal er niet één jota, noch één tittel van de wet voorbijgaan, totdal hei alles zal zijn geschied. Gelijk de bloesem aan den boom niet vernietigd wordt, maar enkel verwelkend, in de vrucht wordt opgeheven, en daarin op meer wezentlijke wijze voortleeft, zoo had ook alles wat in hot Oude Testament als schaduw en zinnebeeld voorkwam de Goddelijke bestemming om in het Nieuwe Testament wezentlijkheid aan te doen, en zich te belichamen. Het Oud-Testamentische priesterbeeld bij voorbeeld, werd in Christus tot werkelijkheid; de zoenofferanden van den ouden Tabernakel werden tot wezentlijkheid in den dood van Christus. J)o geheele Levitische bespronging,- wassching- en reinigingsrogel vond zijn wezentlijk tegenbeeld in de reinigmaking door Christus' bloed en Geest. Ja niet het minste in den Mozaïschen schaduwdienst viel met de doode bloesem af, of bleef een ledig schaduwbeeld of omtrek. Alles belichaamde zich. Het rupsenspinsel scheurde van een, de vlinder steeg er uit op. Dit is eene opmerkelijke, en ons geloof versterkende waarheid. Het geheele verlossingswerk van Christus verschijnt hiermede van de eene handeling tot de andere als de levensvolle uitwerking en verwezent-lijkhig van eene reeds langer dan duizend jaren te voren aan het Israëlietische volk, en door dat volk aan de geheele wereld vooroogen gestelde model- en beeldengalerij; —- en kan dat toeval zijn, of de vrucht van schrandere menschelijke berekening'? Onmogelijk. Hier heeft de levende en persoonlijke Clod de hand in. Hier is Gods ont-

09

werp, Gods werk, Gods daad. Wie Iret betwijfelt, betwijfelt liet bestaan der zon bij helderen dag. God komt ons in de natuur enkel omsluierd voor; maar in den samenhang' zijner openharing verschijnt Hij ons van al die sluiers ontdaan. Sluit u slechls een tijdlang geheel op in het bijhelgehouw, en zend gedurig innige zielszuchten tot God om Goddelijke verlichting en gedurig zult gij in den heiligen bijbel-tempel de stern hooren: „Hier ben Ik, hier ben Ik!quot; en aan de ontdekking van nieuwe wonderen en heerlijkheden zal geen einde zijn.

ïï.

Gelijk nu de geschiedenis der verlossing uit Egypte aan het bloedig werk der verzoening zelf, zoo vond de van God verordende paasch-maaltijd in hot heilig avondmaal hare vervulling en wezentlijk tegenbeeld. Komt nu en ziet! de disch te Jeruzalem is bereid, en alles wat het feestmaal vereischl, is op tafel. Zoo even eindigde het geheimvol bedrijf der voetwassching, en nu mag bot brood gebroken, de spijs genuttigd worden. De discipelen zijn diep getrolïen. De Meester, die zijnen Broederen in alles gelijk werd, uitgenomen de zonde, en in wiens boezem een menschelijk diep gevoelend en met ons arme kinderen Adams samenstemmend harte sloeg, is niet minder bewogen. Hij ziet het paascblam voor Zich op de tafel, en daarin zijn eigen beeld. Hij is het Lam van God, dal de zonde der wereld wey-ncemt, zoo als Hij Zich reeds van het begin af door zijnen voorlooper had laten aankondigen. Tot een herhaald getuigenis, dat Hij dat Lam is, had Hij op denzelfden dag, op welken de paasei dammeren ter stad ingebracht worden, ook zijn intocht gehouden. Nadat men zich dan weder aan den feestelijken disch had gelegd, begon Jezus op den toon der innigste teederheid Ie zeggen: II,: heb (jrootelijks herjeerd, dit Pascha met u le eten, eer dat Ik tijde. O, merkt op, welk een blik Hij ons hier in het binnenst heiligdom zijns harten doen laat. Hij heeft fjrootelijks befieerd, nog dezen maaltijd met hen te houden. Waarom toch? Zeker moest liet Hem zoet en liefelijk voorkomen, om de laatste uren zijns levens in zijne knechtelijke gestalte, verwijderd van de wanklanken des ongeloofs en het gewoel eener alles loochenende wereld, in den stillen kring der zijnen, die liet kiemend zaad zijner Kerk in zich droegen, te kunnen doorbrengen. Ook dit scheen Hem aanlokkelijk en vertroostend toe, dat Hij het slot van zijn nu spoedig voleindigden loop in den schoot der liefde, in de gemeenschap zijner vertrouwelingen vieren, en vervolgens ongestoord op feestelijke wijze van hen afscheid nemen kon. Doch meent niet, dat gij hierin al de reden zijner begeerte hebt opgegeven. Hoedt u ten allen lijde om den Heere ooit iets van dat ziekelijke gevoel loe te schrijven, dat wij scnlimenleelheid of overgevoeligheid noemen. Gelijk in Hem alles gezond en vol kern en veerkracht was, zoo waren Hem ook onze zwakkelijke gevoeligheid, ons eigenlievend zelfgenot, en weekhartigheid, en droomachtige aandoeningen iels geheel vreemds. Zeker, wat Hem zoo hartelijk naar dezen laatsten Paaschmaaltijd bad doen verlangenj was de liefde, maar niet de liefde, die genieten wil,

70

maar die vuriglijk begeert wel te doen, te verblijden en te zegenen.

Zijne groole begeerte naar dezen laalsten paascbniaaUijd ontstond voornamelijk uit zijn innig verlangen, dat de ure kwam, waarin Jlij aan den toestand van onzen vloek een einde maken en het liand-scbrift, dat tegen ons was, aan liet kruis nagelen kon. En daarom verbeugde Hij Zicb sedert lang met geheel zijn hart in bet uitzicht op dezen stillen avond, als op den lijd. waarin het Hem vergund zou zijn, om in de voorgenomen geheimvolle instelling ten goede zijner beminden zijn testament te maken, en met toestemming zijns Hemel-seben Vaders hun de vruchten van zijn verzoenend leven, lijden en sterven te vermaken. Met één woord, om den wille van bet alsdan m ie stellen avondmaal, had Hij zoo grootelijks en hartelijk naar bet aanbreken van dit laatste Paaschfeest verlangd. Als een aanmiimig gedachlenisbeeld stond hel avondmaal, als den maallijd zijner Melde, sedert jaren voor zijnen geest. Hiernaar moogt gij de liooge be-teekenis, die deze heilige instelling tot grondslag heeft, atmeten. Neen, eene handeling, waarmede enkel eene instelling tot eene her-ha Ude vriendschappelijke herinnering werd bedoeld, zou voor bet hart van den Zoon van God nooit het voorwerp van een zoo diep, vurig en aanhoudend verlangen hebben kunnen zijn. liet Ik heb (jroolelijks hccjcerd is op zichzelve alleen toereikend, om niet enkel de rationalistische verklaring, maar ook het gevoelen van den anders zoo hooggescl latten Zuricher hervormer ten opzichte van het avondmaal te wederleggen. Met Ik heb yrootelijks begeerd drukt reeds op en in zichzelven op den heiligen maaltijd den stempel van eene Goddelijke verborgenheid, van een verbondszegel. „O gij, mijn lleere en Heiland! zoo innig verlangde dan uw hart naar het oogenblik, waarin Gij deze testamentmaking uwer liefde ons zondaren in handen stellen kon. Zelfs de vreeselijke doodsnacht, die spoedig daarna U zou overschaduwen, liet U deze gedachte der ontferming ten uitvoer brengen! O boe hebt (iij ons lief gehad, lief gehad tot aan het einde! En wie heeft U weder lief, en schat het geschenk uwer genade naar beboeren, en dankt U zoo als bet betamen zou voor de ons toegedachte rijke erfenis? ü Heere! hoe diep zijn wij ontaard, afgeweken, verloren! Ontferm U over ons, o Jezus! en schep in ons het nieuwe hart naar uwe belofte!quot;

III.

Aan het woord Ik heb grootelijks begeerd verbindt de Heere een woord van profetische natuur, op hetwelk Hij terstond een tweede van gelijken aard laat volgen: ivanl Ik zeg u, zoo gaat Hij voort, dat Ik nicl meer daarvan eten zal, loldal het vervuld zal zijn in het Koninkrijk Gods. „Wij scheiden — dit wil de Heere zeggen — onze betrekking tot elkander wordt voortaan eene andere, eene nieuwe betrekking. Doch wij zullen elkander wederzien, en dan ook weder te zamen aan den maaltijd zitten.quot; —■ „Wanneer?quot; vragen wij in gespannen verwachting, en wij vragen verder: Wat is bet, dat den Heere hier voor de oogen zweeft, en dat Hem boven do schei-

71

(lingssrmrt verheft?quot; Zijn blik dringt in eenn verre toekomst. Hoort wat Hij zegt; Ik zeg u, dal Ik niet meer daarvan eten zal, taldat het vervuld zal zijn (wat? natuurlijk liet Pascha) in het Koninkrijk Gods. De lleere weet wat Hij zegt, en ziet op hetgeen Hij hedoelt met verheugden geest, met klaarheid en bepaaldheid. Ons schemert slechts daarvan iets uit do verte te gei noot, doch ook reeds dit is genoegzaam, om ons ecnen wedergalm van 's Hoeren blijdschap in liet harte te doen hooren. De Paaschmaaltijd des ouden Verhonds heeft, nadat liet zich tot avondmaal verheerlijkt heeft, nog zijne laatste vervulling niet ontvangen. Het wijst profetisch op nog eene verdere en wel grootere en heerlijkere vervulling. In de toekomst wacht ons een feestmaaltijd van verzoende en verloste zondaren, tot welke zich onze tegenwoordige avondmaalsviering weder enkel als een beeld !ot het wezen, of allhans als een voorsmaak tol het volle genot beschouwen laat. Wanneer dat feest gevierd zal worden, dan zal het geloof voor het aanschouwen, het ten dooie voor het volmaakte, de zondige toestand voor de volkoinene heiligmaking en de strijd en worsteling voor de voortdurende zegepraal geweken zijn. Dit dooi' niets meer af te breken jubelfeest valt mot de voleinding en volmaking van hot Koninkrijk Gods, alsook met de verheerlijking der Natuur in één punt samen. In de plaats van een avondmaal komt dan iels nieuws. Waarin dit bestaan zal? Vraagt er mij niet naar: dit is echter zeker, dat de Heere met zijn: Ik zeg u, dal Ik niet meer daarvan eten zal totdat hel vervuld zal zijn, niet enkel zeggen wil: „Totdat wij met elkander ons over de voleindigde heerlijkheid mijns Koninkrijks en het deelgenootschap aan hetzelve zullen verheugen.quot; Tot de oplossing zijner uitspraak in zulk eenen algemeonen zin zijn wij onbevoegd. De vorm van uitdrukking waarvan de lleere Zich bedient, duldt de heen-wijzing op iels geestelijks onbepaalds niet, en daartegen verzet zich ook de bijvoeging, waarmede do Heere terstond zijne rode aanvult. Tot de plechtigheden van den Paaschmaaltijd behoorden, dat er vier bekers werden toegereikt, die op de vier lieloftenvolle woorden in de Goddelijke aankondiging van het wonder der redding uit Egypte in betrekking moesten staan, namelijk op de woorden: Ik Jehova ivil u uitleiden — uilredden — verlossen — en u aannemen tot mijn volk als uw God. Na de overreiking van een dezer bekers hij den ver-tromvolijkon maaltijd lo Jeruzalem, waarschijnlijk de eerste der vier (die met den avondmaalsbeker, waarvan eerst in liet twintigste vers van ons tekstkapittel gewag wordt gemaakt, niet te verwisselen is,) zegt de Heere: Ik ze;/ u, dat Ik van nu aan niet meer zal drinken van deze vrucht des tuijnsloks lol op dien dag, wanneer Ik niet u dezelve nieuw zal drinken in het Koninkrijk mijns Vaders! Wat be-teekent deze geheimzinnige uitspraak? Zegt het onkel: „Ik drink mot ii geen paaschwijn meer, maar eens zal Ik in mijne triomfeerende Kerk datgene wat do wijn beteekent, de vreugde des hemels in volle male met u genieten!quot; Onmogelijk kan de Heere gewild hebben, dat wij de boteokonis van zijn eigenaardig on met zoo plechtige inleiding verzolde belofte aldus in damp zouden doen vervliegen. Doch zou dan in het voleindigde Christusrijk op aarde eenmaal weder iets soortgelijks

72

als ons avondmaal voor ons bereid zijn? misschien wel, dat wij als weleer van den boom des levens in bet paradijs op nieuw gespijsd en uit de bronnen van Eden op nieuw gedrenkt worden? Inderdaad, de lleero scbijnt op iels soortgelijks been te wijzen, al is bet ook, dat bet wat, bet hoe en bet waartoe dezer toekomstige spijziging en drenking, waar de verheerlijkte schepping bare stollen toe geven zal, ons vooreerst nog eene verzegelde verborgenheid blijft.

(lenoeg, de Zaligmaker kenschetst bier ontwijTelbaar den Paasch-maaltijd des Nieuwen Verbonds, waarin Hij het voorbeeld des Ouden Testaments verheerlijkend opheft, op zijne beurt tot eene vóórafbeelding van een groot vrede- en jubelfeest, dat voor zijne ge-loovigen in de toekomst A'an het Koninkrijk Gods is weggelegd. Wat orzen maaltijd tol zulk eene voorafbeelding verheft, zal zich bij onze verdere hescbouwingeu kenbaar maken. O, dat bet in die eigenschap zich mocht doen kennen in de ondervinding van een iegelijk, die tot het genot zijner spijs en drank naderen, en bij name ook u, die u zelfs in dit morgenuur gereed maakt om tot den heiligen disch te naderen. Mocht bet u den uitroep der verrukking in bot harte geven: Uier is niet anders dan een huis Gods; hier is de poorte des hemels! Zeker zou dit geschieden, wanneer gij slechts recht liongerig en dorstig en kinderlijk geloovig komen kondet. Alsdan zou een eenige gang tot den heiligen maaltijd u meer van zijn wezen en doel loeren, dan honderd leerredenen u kunnen doen. Ook gij zoudt de heilige plaats met den jubeltoon van den 23en Psalm in uw hart verlaten: Gij richt de tafel toe voor mijn aangezicht terjenover mijne tegenpartijders, Gij maakt mijn hoofd vel met olie, mijn beker is overvloeiend! en gij maaktet de woorden van den dichler tot de uwen:

Zou ik mij niet verblijden In 't geen mij is bereid ?

Ik zie mij eens bevrijden Van 's werelds ijdelheid.

Eens zal zich 't hoogste ontvouwen,

Dan heb ik al mijn lust:

Ik zal mijn Borg aanschouwen In zaalge zielerust.

Amen.

VIII.

DE INSTELLING DES A VOND MA ALS.

Als oen der ^olieim/iniii^sle ^eslallcn uit (!(gt; aloudü gescliiodeiiis van liet Koninkrijk Gods vertoonl zich aan ons, gelijk oene maan die door de wolken breekt, Meldiizédek, |)riester en koning in één persoon, Heer van Salem, de stad des vredes, zonder vader, zonder moeder, zonder gcdacldrekeniny, dat is, zonder eene voor den Aaronitisclien priester onontbeerlijke aanwijzing zijner afkomst, welke in de Schrift althans ontbreekt; zonder heyimel der da;jen noeh einde des levens, voor zoo verre van heide in de Schrift geene gedachtenis is, staat hij daar voor ons als een der merkwaardigste en meest in het oogvallende toonbeelden van den toekomenden Messias. Reeds den HOen Psalm beschouwt hem als zoodanig, en welk een helder licht de Brief aan de llehreën, l loofdst. 7. over deze den /non van God t/cljk (jewordene verspreidt, zal u allen hekend zijn. Het voorbeeldende in den persoon van Meldiizédek bepaalt zich niet enkel tot de betrekking, waarin bij zich tot Ahraham, toen deze zegepralend nil den strijd met Kedor Laomer wederkeerde, stelde. I lij treedt den vader der geloovigen als I leer van Salem in vriendelijke afdaling te gemoet, deelt als den meerdere dan Abraham, dezen, en in hem zijnen zade, zijnen priesterlijken zegen mede, reikt hem brood en wijn tot verkwikking en versterking toe, en Abraham geeft hem de tienden van al zijnen buit. Hoe rijk in beduiding gt; is dit alles! Hoe beteekenisvol is in ieder geval voor ons de als zinnebeeld te beschouwen gave van brood en wijn in de handen van den priesterkoning! Allereerst duidt zij zekerlijk enkel de schatten des vredes en der vreugde aan, welke de ware Meldiizédek voor de mensch-heid-zou aanbrengen. Doch in hare diepere beteekenis zien wij tot op het olïer van het lichaam en bloed van Christus, en ten slotte zelfs tot op het heilig avondmaal, waarin aan het geestelijk zaad van Ahraham, het gekruisigd lichaam en het vergoten bloed van den waren Hoogepriester, als spijs en drank des eeuwigen levens zou worden toegereikt. Zoo vinden wij dan reeds op den dorpel der Goddelijke geschiedenis des koninkrijks een voorbeeld van ons Bondszegel! Hoe gebiedt reeds deze bijzonderheid ons, om hoogc gedachten te koesteren van do bestemming, beteekenis en het doel dezer instelling.

74

Matth. 26: 26, 27; Makc. 14: 22-24; Luc. 22: 19, 20.

En als zij aten , nam Jezus het brood, en dankte en brak het en gaf liet den discipelen, en zeide: Neemt, eet. dat 's mijn lichaam, hehvelk voor u (jctjeven wordt, doet dat tot mijne gedachtenis. Desgelijks nam Hij ook den drinkbeker na het avondmaal, dankte en gaf hun dien, en zeide: Drinkt allen daaruit.

Zoo doet zich dun liet heiligdom zelf voor ons open, in welks voorportaal wij met onze laatste beschouwing bleven staan. Het schoeisel van uwe voeten, mijne Waarden! want de plaats waar wij staan is heilig land. Wie zou —■ wanneer hij het niet reeds wist, kunnen gelooven, dat de zoo even voorgelezen eenvoudige en weinige woorden, in eene nog eenvoudiger avondbijeenkomst van vrienden uitgesproken, de oorkonde hevatten van do instelling eener feestviering, welke zich voortzetlende van eeuw tot eeuw, geheele volken en koninkrijken met hunne schijnbaar voor de eeuwigheid gegronde slaatsverordeningen en Godsdienstige instellingen overleven, en zich tot aan het einde der dagen in allijd wijderen kring vernieuwen zou? En toch is dit zoo geschied. Wie kan er dus aan twijfelen, dat wij hier met Goddelijk gebiedende, ja met scheppende woorden van den Koning aller koningen te doen hebben?

Deze woorden zelve en nog niet het wezen en de beteekenis van de door hen in bet leven geroepen instelling zullen den grondslag uitmaken van onze tegenwoordige beschouwing. Wij vertoeven met onze gedachten:

I. bij den vorm dezer woorden, en

11. bij de baiulelingen, die door den Ileere aan deze woorden weiden toegevoegd.

Moge de Geest des Heeren ons in alle waarheid leiden, en ontzege-le Hij voor ons het verbeven geheim, waarvoor wij staan!

I.

De paaschinaaltijd in bet vertrouwend huis van den vriend te Jeruzalem is nauwkeurig overeenkomstig Israëlietisch gebruik gehouden; het paaschlam is met een diep getrollén gemoed door de gasten gegeten, en de feestbeker naar oud gebruik tot verscheidene malen rondgegaan. En zoo zou nu het oogenblik daar geweest zijn, dat onder aanhefling van het groot hallel of psalmlofgezany de maaltijd geëindigd en den gasten daarmede het teeken lot scheiden eu naar huis gaan gegeven werd. Wal gebeurt echter nog? De Meester, op wien aller oogen gericht zijn, verheft Zich wel van zijne plaats, maar niet, zoo als men spoedig opmerkt, om het vertrek Ie verlaten, maar om een nieuwe en nog feestelijker maaltijd dan den paaschmaaltijd in Ie stellen. Ilij neemt op huisvaderlijke wijze op nieuw het brood, breekt het, geeft bet na voorafgegane dankzegging zijnen discipelen, en gij kent

76

de woorden, met welke Hij die handeling begeleidde. Vervolgens reikt Hij iiuii evenzoo den liekor toe, gebiedt ailen daaruit te drinken, en wat Hij bij deze liandeling sprak weet gij insgelijks De Apostelen zullen ons in den hemel eenmaal verhalen, hoe des lleeren houding in deze oogenblikken geheel plechtstatig werd, hoe verwonderlijk zijne stem Zich verhief, en hoe zijne oogen nog helderder schitterden dan te voren. Te gelijk echter zullen dan ook de verheerlijkte Apostelen ons de bevredigende oplossing geven, waarom zij ons de voorden der instelling van hunnen lieer niet in volkomen overeenstemmenden vorm en inhoud hebben medegedeeld. „Igt;at zouden zij niet hebben gedaan?quot; Neen, mijne Waarden! Hij Lucas zegt de lleere, hij het breken des broods: dat is mijn lichaam, dal voor a gkgkven wordl: doet dat lot mijne rjedachtenis. Volgens Paulus, I Cor. II : , zeide de Heere hetzelfde, maar voor de woorden dal voor u gegeven wordl, staat: dat voor u gebhokicn wordt. Itij Mallhéiis spreekt de Heere hij het overhandigen der kelk: drinld allen daaruit, luant dat is mijn bloed, het hlucd des nieuwen leslumenls, hetwelk voor velen verc/olen wordt tol ven/evimj der zonden. Bij Marcus ontbi'eekt zoowel het drinld allen daaruit, als het lot vergevincj der zonden. Lucas laat den Heere zeggen: Deze drinkbeker is hel Nieuwe Testament in mijn bloed, hetwelk voor u vergoten wordt. Paulus doet hetzelfde, maar laat hierop volgen: (het doet dal lot mijne (jeddrhtenis ten tweeden maal herhalende) doet dat zoo dikwijls (ds (jij dien zult drinken lot mijne (jedaehtenis. Dat zijn dus hlijkbare verscheidenheden, ofschoon het nieis minder zijn dan tegenstellingen en legenslrijdigheden, Hoe moot men over deze verscheidene lezingen der vier berichtgevers oor-deelen? Gelijk gij denken kunt zijn er gedurende de achttien honderd jaren der Christelijke jaartelling niet weinig gissingen te berde gebracht. Tegen de zelfs door geloovigen onhegrijpelijk genoeg gedeelde gedachte, alsof de eene of de andere der Evangelisten zich niet meer met volkomen nauwkeurigheid de woorden van Jezus had kunnen herinneren, moet ik als tegen eene uitvinding van ongeloof of althans van zwakheid des geloofs protesteeren. De Apostelen werden bij het vervaardigen hunner heilige schriften voor elke dwaling bewaard. Immers had de Heere hun de uitdrukkelijke helofie gegeven, dat de Trooster, de Heilige (leest, beu in (die waarheid leiden, zou, en dat Hij hen alles zou indachtig maken, wat Hij tot hen gezegd had. En de Heilige Geest zou bij eene zoo belangrijke zaak, als de instelling van ons Dondszegel, in deze zijne bediening gefeild en niet veel meerbaar op het nauwkeurigst ten uitvoer hebben gebracht? Geloove wie het wil, ik zal het nimmer gelcoveu. „Maar de afwijkingen? — zoo werpt gij mij tegen — zijn toch nu eenmaal voorbanden, en hoe kunt gij ze verelfenen?quot; Mijne Waarden! het is mij geen oogenblik twijfelachtig, dat de Heere de woorden, welke de vier berichtgevers Hem in den mond leggen, ook allen uilgesproken heeft, en dat de vier getuigen zich in hunne berichten alleen wederzijds aanvullen. „Doch wat zeide dan nu de Heere? zeide Hij van het brood: dat voor u gegeven of GEimoKEN is? zeide Hij van den beker: Deze beker is het bloed des Nieuwen Testaments, of: deze beker is het Nieuwe

7G

Testament in mijnen bloede; zeide Mij; hel bloed dat voor f7 of dat voo)- velen verrjoten wordt? Ik houde mij overtuigd, dut Hij bij de uitdeeling van liet brood en ])ij de toereilcing des bekers, de woorden der instelling' meer dan eenmaal herhaald heeft, en ze nu eens i?i deze, dan weder in den anderen vorm uilsprak. Zeker toch was het niet onverschillig, dat wij in deze zaak onzen voet op vasten bodem plaatsen en met volle zekerheid zeggen konden: „Dit zijn de oorspronkelijke woorden der instelling van onzen Heere in hunne ware, geldige, door den Heere zelf uitgesproken samenvatting of algeheelheid. Dit is hunne wezentlijke inhoud, en deze de heilige vorm of uitdrukking, welke voor geheel de toekomst, naar den wil des Meesters zelf, vast moet blijven slaan, om bij de viering van het heilig avondmaal altijd weder op nieuw verkondigd te worden.quot; Ten einde nu aan zulk eene behoefte zijner kerk op aarde te voldoen, heeft de Heere daarna de groote genade bewezen, om zijnen Apostel Paulus, door eene onmiddellijke openharing, eene onduhhelzinnige mededeeling ten opzichte van het formulier der instelling van zijn Bondszegel te geven. Hoort den Apostel: Ik heb het, zegt hij, van den Heere ontvamjen, hcUjeen ik ook u overfjecjeven heb, namelijk dat de Heere Jezus in den nacht, in ■wel.',-en nu verraden werd, het brood nam en dankte, en zoo als het verder aldaar gelezen wordt. Onmiskenbaar betuigt hier do Apostel, dat hij niet uit eenige mededeeling van de andere discipelen,quot; maar rechtstreeks en onmiddellijk van den Heere zelf zijn onderwijs ten opzichte van de instelling des avondmaals ontvangen heeft. — Het wezentlijke van de woorden der instelling, vinde derhalve zijne uitdrukking bij het brood, in de woorden: Dit is mijn lichaam dat voor u (jebroken wordt : doet zulks tot mijne gedachtenis. En bij den beker is het deze: Deze drinkbeker is het Nieuwe Testament in mijnen bloede, doe zulks, zoo dikwijls (jij dien drinkt, tot mijne gedachtenis.

II.

Dit zij genoeg over den vorm van de woorden der heilige instelling. Werpen wij nu eenen blik op do handelingen, die de Heere aan deze woorden toevoegde. Vooreerst lezen wij: de Heere nam hel brood. Merkt op. Hij nam brood en niet eenig vleesch van het paaschlam. En dat reeds daarom niet, omdat Hij geenerlei grof zinnelijke voorstellingen van het heilig avondmaal, zoo als die reeds in Kapernaüm zich voordeden wilde bevorderen, en omdat Hij reeds vooruit de dwaling wilde afwijzen, als bleef er ook in het Nieuwe Testament nog plaats over voor de olferanden des ouden Tabernakels, welke locb als een krachtelooze schaduwdlenst in Hem tot hare voleinding gekomen waren. Het brood dat Hij nam, was bet ongezuurde paaschbrood, in welke bijzonderheid echter zeker geen wenk voor de latere keuze van de soort van brood voor bet heilig Hondszegel gelogen was. De eerste Christenen, met de Apostelen aan het hoofd, bedienden zich bij hunne avondmaaltijden, welke zij bijna dagelijks aan het slot hunner gemeenzame liefdemaal lijden hielden, van het gewone brood dat zij over tafel aten, dat is van het gezuurde brood. De Heere nam brood , dat on-

77

oniheorlijkste aller voedings- on omlerliomlingsmiddclen; dat door domool-levolle lioarboiding- van dorsclion, malen, knoden en bakken, uil dlt;^ kost-l)aarsle vrucht der aarde gewonnen voortbrengsel; dit zoo alles over-ti'ell'end ])eeld van Hem, zonder wlen wij geen leven hebben, maar den eeuwigen dood ten olï'er zijn gevallen. „Doch bet brood slecbts als een leeken en zinnebeeld?quot; Nu, zult gij ontkennen willen, dat wij do bestaliddeelen van bet avondmaal allereerst als teeken en zinnebeeld bebben op te vatten? Zoo gij dat wildet, zoo zoudt gij bet Woord des Hoeren Job. 0 miskennen. Ik hm hd waarachliye Brood, dat van. den hemel gekomen is, om der wereld hel leven te neven en nog zoo vele andere van zijne woorden. In dat larwer/raan Gods, dat, opdat bet niet alleen blijven, maar veel vruebt voorbrengen inoebt, in de aarde viel, en door den vuurgloed van Getbsémané, en door den vuurvlam van bet kruislijden tot een zielespijs voor den armen zondaar bereid werd, spiegelt zich gelijk de zon iu den dauwdrup, in bet brood des avondmaals al', en liet wordt ons door hetzelve allereerst voor oogen gesteld en vertegenwoordigd. Nadat de Heere bet brood genomen bad, hief Hij zijne oogen op ten heinel, en dankte, dat is: Hij stortte Zich uit in enkel lorverbelïing zijns bemelschen Vaders. Waarvoor dankte Hijquot; ü mijne Waarden! waarvoor anders, dan voor het raadsbesluit der Goddelijke ontferming, voor onze verlossing als arme zondaren, welke Hij in den Geest reeds in zijn dierbaar bloed voltooid zag, ja voor de redding van de vloekwaardige kinderen van Adam uil de macht des duivels en nil de kaken der hel. Immers wij waren bet, wij vloekwaardige opstandelingen, gij en ik, die Hem dag en nacht op bet harte lagen, om welker terechtbrenging al zijne zorgen zich bewogen, en wier verbooging en zaliging zijn hoogst belang en zoetste hope was. Hij dankte. O met welke aanbiddende vreugde zullen de heilige Engelen deze kostbare wierook iu hunne gouden schalen bebben gelegd en tot God hebben omhoog gedragen! 11 ij dankte. Wij moesten danken. Doch wel ons, dat Hij, gelijk in alle dingen, ook hierin onze plaats bekleedt, en onze ongehoorzaamheid met zijne gehoorzaamheid, en ons gebrek met zijnen overvloed bedekt! Overigens, Hij dankte niet enkel, wmvm zerjende ook daarbij, gelijk Mattbeus er bijvoegt. Zeker beduidt bet oorspronkelijk woord Eidoyeia bij dezen Evangelist, even zoo wel danken en lofprijzen, als bet woord Eaeharislein bij Lucas en 1 'aulus, en er zou geen groote klem op gelegd behoeven te worden, dat het ook het begrip van zegenen in zich bevatte, wanneer niet Paulus I Gor. 10: 1() zich van datzelfde woord bedienende, de beker „den gezegendenquot; of die wij dankzeyc/endc zegenen noemt. Nochtans niet enkel over den beker, maar ook over bet brood sprak do Heiland zijnen zegen uit. En waarom? Was het om deze spijs en drank van het gewoon — tot een hooger geestelijk heilig gebruik af te zonderen? Ongetwijfeld bedoelde Hij ook dit. Doch waar de Hoogepriester Jezus zegent, daar moeten wij terstond aan iets meer wezentlijks denken, dan aan een bloot teeken van dien aard als waarvan wij zoo even spraken. Aldaar is werkincj en wczentljkheid rust op den bodem. En o wat is er al rijks en groots van dezen zegen des lleeren bij hot brood en den

78

wijn des avonclmaals voortgekomen! Hoe vele (luizende ontvangen sedert dozen feestelijken avond te Jeruzalem, door middel van dezen eenvoudigen maaltijd hemelsche verkwikking, versterking en bemoediging! Bij hoe menigeen is in den loop der eeuwen door hetzelve het gewonde hart geheeld, de matte geest verlevendigd, en do gang door het donker dal des doods verlicht en verzoet! En hoe ontelbaar velen zullen nog in de toekomst tot aan het einde der dagen , zich daarover te verblijden hebben! Ziet, dit is de zegen van den Vorst des vredes. De zogen van Immanuël strekt zich uit tot aan het einde van de eeuwige heuvelen. —■ Na gedane dankzegging en zegening brak de lleere hot brood. Ook dit was gelijk Hij terstond daarna met de woorden: Dit is iinju lichaam dat voor u gkuuoken is, te kennen gaf, niel zonder doel en niet zonder eenen diepen zin. Daarom hebben ook al de heilige geschiedschrijvers niet nagelaten van dat breken, des broods uitdrukkelijk melding te maken. Jezus brak het tot eene zinnebeeldige getuigenis van datgene, wat weidra met zijn eigen lichaam geschieden, en waardoor Hij tot zoenolï'er en tot levensbrood voor ons worden zou. Zijn sterven stelde Hij door het breken des broods zijnen discipelen voor oogen. en de verhevene bewonderenswaardige kalmte, waarmede dit doet, getuigt weder van de oneindige zontlaarsliefde. die zijn hart voor hen deed branden, wien dat groote otler zou gelden. In de eerste tijden der Christelijke kerk vergat men bij do vie-' ring des avondmaals nooit, om naar het voorbeeld des Heeren, liet brood, eer men het overreikte, te breken, en toen later dit gebruik ter zijde werd gesteld, en in plaats van het brood, de zoogenaamde ouwel of hostie kwam, zoo is dit, ofschoon het ook niet als eene zaak van hoog of wezentlijk belang te beschouwen zij nochtans eene door niets te rechtvaardigen afwijking van de oorspronkelijke gewoonte. Luther behield dit gebruik der roomsche kerk. Toen wij. Gereformeerden, echter genoopt werden om de oorspronkelijke gewoonte te herstellen, handelden wij hierin enkel bijhelsch en met volle recht. Gods Woord staat bij ons ten allen tijde en in alles boven alle men-schelijke stelsels, al mocht het ook den roem hebben de voortreffelijke reformatoren tot autheuren te hebben. Immers deze Godsmannen zelf hebben uitdrukkelijk van ons geëischt, dat wij waar het noodig mocht zijn, hun werk naar het eenig onfeilbaar richtsnoer der Heilige Schrift verbeteren en volledig maken zouden. — De lleere reikte hec gebro-kene brood zijnen discipelen toe, en hier zien wij Hem zoo geheel in zijne bediening en geliefkoosde bezigheid. Geven , aanbieden, viede-deelen is zijn lust. Gelijk toen, zoo is zijne liefdehand ook nu nog bij zijn' liefdemaaltijd uitgestrekt, ofschoon thans bedekt in de hand van zijne menschelijke boodschappers en dienaren. Wij, zijne arme dienstknechten, treden bij de bediening des avondmaals naar onzen persoon geheel op den achtergrond. Aldaar zijn wij niets dan zijne werktuigen en middelen; Hij zelf is altijd weder op nieuw de gevende Gastheer, de Aanbieder, de Gever. Daarom worden bij het avondmaal ook enkel zijne woorden gehoord, en andere woorden, hoe schoon en geloofversterkend ook, mogen en moeten daarbij niet gebruikt worden.

7!»

Bij liet instellen van den beker, herhaalde zich heigeen hij de wijding van het brood geschied was. Na zijne dankzegging en zegening reikte de lleere den heker too aan zijne discipelen, tea einde zij allen daaruit zouden drinken. Hij noemt de wijn zijn bloed, gelijk llij het brood zijn lichaam noemde en beide vereenigd, heteekenen en vertegenwoordigen dus geheel den Christus voor zoo ver liij zijn leven, dat in het bloed is, voor ons ten schuld en zoenoiïer in den dood gegeven heeft. Dat de lleere geen lualer, maar wijn tot het zinnebeeld van zijn vergoten bloed slelde, geschiedde om gewichtige redenen, en vergroot en vermenigvuldigt slechts de gedachteninhoud van hot gekozen heeld. Christus is de ware wijnstok, en wij hebben slechts Goddelijk leveu in ons, voor zoo ver wij, in gelijkvormigheid met de ranken, met Hem samengegroeid zijn, en met zijne krachten gedrenkt en doordrongen worden. De wijn herinnert bovendien aan de pers der angsten en der folteringen, in welke de Zoon Gods, eerst tot onzen Zaligmaker en Middelaar toebereid werd, en wijst vervolgeus heen op de volheid van hemelsche bemoedigingen, van blijdschap en van genot, die Christus bij wijze van toegift en ten overvloede zijnen ge-loovigen aanbiedt, terwijl het brood meer liet tot hunne behoudenis en zaligheid noodige, ja volstrekt onontbeerlijke, hetwelk zij in zijne Verlossers- en Middelaarsbediening bezitten, aanschouwelijk maakt.

Wij eindigen. Wanneer wij het eindpunt van hel recht verstand van ons heilig Bondszegel nog niet bereikt hebben, zoo zijn wij nochtans een beduidend eind weegs nader gekomen. Moge de lleere ons verder helpen en stelle Hij ons ook in de leer des avondmaals op eenen vasten en zekeren grond, opdat wij met diepe waarheid mogen kunnen zeggen :

Ik sta niet meer op wanklen grond,

Noch dool met s.'hoolgeleerden rond,

Sinds Gij, o Heer! mij zelf wondt leeren:

Bij welk een Goddelijk zielsonthaat Gij, in het heilig avondmaal,

Met arme zondaars wilt verkeeren.

Nu zie ik bloemen, als de bij,

Kn al de honig is voor mij !

Amen.

JX

D E W O 0111) E N D E RINS ï E L L1N G.

De proleet Amos spreekt in het 7^C vers van het 5° hoofdstuk zijner voorspellingen van lieden die het recht in alsem verkecren. Mij had voor recht ook heil kunnen zeggen, en hoe zouden zijne woorden ook in dezen zin tot op dit oogenhlik in ontelbare levensbeelden der menschbeid hare bevestiging gevonden bobben! Zoo is het onder anderen, een ontzettend teeken van bet verval onzer menschelijke natuur, dat het heilig avondmaal, dat ons tot vrede en zaligheid gegeven is, naar het schijnt nog aan veel meerderen tot onheil dan tot heil strekt. Niet alleen dat het duizenden menscben, die het gedurende hun ganse!;e leven verachten, in plaats van ben de ver-' geving der zonden te bezegelen, slechts aanklagen zal voor den recbterstoel van God; niet alleen dat andere duizenden, die de heilige instelling althans uiterlijk nog eenigen eerbied toedragen, door de woorden der verschrikking^- getrollbn worden, wie onwaardig daarvan eet en drinkt, die eet en drinkt zichzeiuen het oordeel; — neen! zelfs onder de geloovigen strekt het velen ten ver-derve, in zoo verre zij uit dezen liefdemaaltijd — lot wel liefde-maaltijd — op de jammerlijkste wijze aanleiding nemen tot haat, verkettering, ja vervloeking van ware en levende leden aan het lichaam des Hoeren, die enkel op echt bijbelscbe gronden niet tot op tittel en jota met hunne leerstelsels en schoolvormen aangaande de heteekenis van het heilig üondszegel kunnen instemmen.

„Ja Heere! wat gesteld was lot eene opstanding, dat wordt den menschen door hiume verkeerdIleid, tot oenen aanstoot en va'.. Wat hen lot leven moest strekken, strekt ben tot dood en ondergang. Ach, dat zulks ook ons niet overkome!quot; — Een grondig onderzoek van hetgeen de Schrift van het avondmaal en deszelfs betrekking ons leert, zal ons daarvoor vrijwaren. Wij hebben met dit onderzoek een begin gemaakt, en zijn van voornemen om, zoo het de wille Gods is, onder zijnen zegen daarmede voort te gaan.

Maïth. 26: 26—28; Marc. 14; 22-24; Luc. 22: 19, 20;

1 Coit. 11: 24, 25.

Eu Jezus zeide: neemt, eet, dat is mijn lichaam, dat voor u gebroken en gegeven wordt, doet dat tot mijne gedachtenis. — Deze beker is

81

liet Nieuwe Testament in mijnen bloede, dat voor u en voor velen vergoten wordt tot vergeving der zonde. Doet zulks, zoo dikwijls gjj dien drinkt, tot mijne gedachtenis.

De woorden (lor instolling van hot heilig avomimaiil zullen ditmaal onze aandacht tot zich bepalen. Ik zeg met nadruk onze aandacht, want het zijn woorden, wier geheimvolle toonen uit het binnenste heiligdom onzes Gods tot ons overklinken. Dat do Heere ous hunne diepten leere kennen! quot;Wij beschouwen:

I. De woorden, die bij de toereiking van het brood, en

II. Do woorden, die bij het toereiken van den beker zijn uitgesproken.

De Heere reikt den zijnen het gebroken brood toe, en begint met te zeggen: neemt, eet. Let vooreerst op, dat Hij zelf, de Heere, niet mede eet en drinkt. Het zou oneigenaardig geweest zijn, dat Hij van de teekenen van zijn eigen lichaam en bloed zou gegeten en gedronken hebben. Neemt, eel, zeide Hij tot zijne discipelen. ïn deze woorden hooren wij de stem der uitnoodiging zijner vrije genade, ja, in dezelven klinkt de wedergalm van de prorotische uitnoodiging bij Jesaja (in het 55 boofdstuk) homl, gij allen die doidifj zijl, l.ovit eh koopt zonder geld en zonder prijs, heide wijn en melk. Zondkr geld en zonder puijs. Ja, dit is —- («ode zij er den dank voor — het opschrift boven al de goederen van het Nieuwe Testament. Dit verhindert echter niet, dat men ze in eenc zekere orde doelacbtig wordt. Het neemt en eet beeft ook zijnen verborgen zin. In het neemt ligt eene uitnoodiginrj, in liet eet ligt tevens eene belofte. Het ncevd wendt zich niet enkel tot de band, maar veelmeer nog tot hot hart. Het vordert ontvankelijkheid, honger en dorst, en toeëigening door een levend geloof. Een menseh kun niets aannemen, zegt .lohannos de Dooper, tenzij het hein van den hemel (jócjeven is. Zeer waai'! doch niet minder waar is, hetgeen een uitleggen' des (ioddelijken woords bij deze uitspraak opteekendo: „Niets kan van den hemel gegeven worden tenzij de menseh het neme.quot; Waar liet aan vatbaarheid, ontvankelijkheid en geloof bij het heilig avondmaal ontbreekt, heeft ook geene innerlijke spijziging en drenking met hel lichaam en bloed des Heeren plaats. Reeds door de plaatsing der woorden wordt dit aangeduid, terwijl het neemt, eel, het: dat is mijn lichaam voorafgaat. Wanneer er in omgekeerde orde gezegd was: „Dit is mijn lichaam, neemt, eet,quot; zoo zou men soms, op zijn goed rooniscli, kunnen denken, dat het brood reeds vóór dat hot genomen wordt, bet lichaam des Heeren is, en dat het ontvangen wordt ook door hem, die zonder behoefte en geloof liet brood eet. Wanneer dat echter het geval ware, zoo zou hieruit volgen, dat ook goddelooze en huichelaars, door bet bloot genot des avondmaals bet oordeel ontgaan en de zaligheid verkrijgen kunnen, want Johannes 0 zegt de Heere uitdrukkelijk en bepaaid: wie mijn vleesch eet en mijn htoed drinkt, die heeft het eeuwige teven. Deze meening is echter, zoo als wij zeiden, reeds door den vorm van de woorden der instelling voor-

c

komen. Voorzeker is de wijze van uil,drukking des ITeeren in alles lol op de minsle letlorgree]) en woordplaatsing, op do lijnsle en diepste wijze berekend. Wij zullen later nog dikwijls gelegenheid vinden dit op te merken.

Hel neemt wil derhalve zeggen „komt het aangeboden goed met hongerige en dorstige harten te gemoel, en geeft hel plaats in lieilbe-hoollige en heilbegeorige zielen.quot; liet eel is gelijk hel daarop volgende drinkt, toezegging, en belooft de hemelsche verkwikking en verzadiging. „Waarin bestaat echter de spijs?quot; zoo vraagt gij. Dit is mijn lichaam — zoo gaat de Zaligmaker voort. Deze woorden maken het zwaartepunt der geheele instelling uit, en keeren daarom ook gelijkluidend bij al de vier bijbelse!jo berichtgevers terug. In deze woorden doen zich de poorten van het allerheiligste voor ons open. Zij plaatsen ons onmiddellijk voor de groote verborgenheid. Iedere lettergreep vercischt hier de zorgvuldigste overweging. Opmerkelijk is vooreerst het woordje dit. In den Griekschen tekst slaat het woordje in het onzijdige of in den zakelijkon geslachtsvorm, terwijl hel brood (Artos) in hel Grieksch van hel mannelijk geslacht is. De Heere zegt dus: wanneer wij de zaak nauwkeurig beschouwen, en dat wel zeker opzettelijk en met een wijs doel, niet; „dat brood is mijn lichaam.quot; Zulk eeiie uitdrukking zou tol groot misverstand aanleiding hebben moeien geven, en zou bepaald hel roomsche dwaalbegrip der inwendige maar wezentlijke verandering van brood en wijn in hel vleesch en bloed van Christus begunstigd hebben. De lleere zegt veelmeer: „Hetgeen Ik u, — natuurlijk met het brood —- beveel aan te nemen, is mijn lichaam,quot; en nu verkrijgt het Luthersche in, mede, onder inderdaad een recht, terwijl niet enkel Rome, maar ook in eenen meerderen graad, den eerwaarden Zwinglius het verwijt treft, niet juist genoeg gelezen te hebben. Doch nu hol woordje is? O, als dat woordje het verhalen kon, door welk eene vuurzee van twist en strijd het is heengegaan! Wie zou het aan dat woordje kunnen zien, welk een woeste oorlogsbrand liet eeuwen lang omringd beeft. O welke schuimende brandingen van zonden in duizenderlei gedaanten hebben dat woord bespeeld. Geen brug en geene vesting in de wereld heeft ooit een woester rumoer rondom zich gezien dan deze lettergreep, liij geen plaats der aarde is liet ooit sterker aan den dag gekomen, dal ook de grootste heiligen onder den hemel kinderen des doods en der verdoemenis zijn zouden, wanneer geene vrije genade de heer-schappij voerde, dan bij deze bijbelplaats. Uil dal is, heeft — gelijk een pad uit eene edele bloem vergift zuigt — een trotsche priesterschap eenen onverzadelijken geest van twist gezogen. Bij dal is, is de Christelijke kerk reeds voor eeuwen in twee stukken gebroken, en nog o]) dit oogenbük zijn er menschen, die dat is niet kunnen naderen zonder dat er een vuur in hunne oogen begint te vonkelen, dat blijkbaar van eene andere plaats dan van den hemel afkomstig is, ja menschen, die, zoo dikwijls zij dit is slechts hoeren, meenen enkel oorlogstrompetten te boeren kletteren, en zich toerusten lol den onza-ligslen broederoorlog. O, dal God ons met die kinderlijke eenvoudigheid begenadige, voor welke in dat is den hemel open staat, terwijl

8:i

zij (loarin de goheelo volheid der goederen van liet Nieuwe Testament, ja de Heere Christus zelf mot al zijne genade en met alle zijne gaven vindt, en schenke Hij ons dien zin des geloofs, welke rondom dat is, even als een argeloos vroolijk kind rondom den verlichten kerstnacht-hoom, met vroolijke sprongen zijne blijdschap te kennen geeft. Wat zegt echter het woordje is? Dat hetzelve in de Schrift veelvuldig in de plaats van het woordje beteekcnt voorkomt, lijdt geene bedenking. In de verklaring van de gelijkenis van hot onkruid onder de tarwe bij voorbeeld, zegt do Heere; de akker is de wereld, het goede zaad zijn de kinderen des koninkrijks, het onkruid zijn de kinderen der hoosheid, de oogst is het einde der wereld. In al deze uitspraken heeft het woord zijn een vergelijkenden zin, en is het gelijkluidend met het woordje beteekent. Op dezelfde wijze is het gesteld met liet woordje is in het bij den Oud-Testamentischen paasei i maal lijd gebruikt, en vóór het eten door den huisvader uitgesproken wordend l'ormuiier; Dit is het Pascha. Hetgeen, waarop de spreker heen wees, was niet het Egyptische paaschlam zelf, door welks bloed de Israëlieten uit het diensthuis gered werden, maar slechts eene afbeelding er van, welke liet wonderwerk enkel afspiegelde of beteekende. Zoo zou dan inderdaad de zin van het woordje is, door het begrip van beteekenis ten volle zijn uitgeput? Dit zij verre geliefden! Ik voor mij kan de meening van Zwinglius niet deelen, maar ook nog veel minder, zoo als wel van zelf spreekt, de nieening van hen, die het woordje is, zoover het op het brood en den wijn betrekkelijk wordt gemaakt, in letterlijken zin willen verslaan hebben. Ik zou dan op de zijde der papisten moeten treden, die beweren, dat bet brood werkelijk niet meer brood, en de wijn werkelijk niet meer ivijn, maar door de zegening des priesters het eerste in vleesch en het ander in bloed veranderd wordt. „Wat zegt dan het woordje is voor uVquot; Zoo vraagt gij. Gij zult het later hooren, wanneer wij de beteekenis van het heilig Avondmaal zullen onderzoeken. Voorloopig echter rnoogt gij weten, dat ook ik mij voor do letterlijke opvatting verklaar, wanneer namelijk daarbij de behoorlijke klem gelegd wordt op hetgeen wij zoo even over den onzijdigen of zakelijken vorm van bet woordje dit hebben opgemerkt. Bepalen wij ons iiilusschen voor heden bij de woordelijke verklaring der enkele uitdrukkingen in het heilig formulier der instelling, zonder nog tot hunne waarde als Dondszegel door te dringen, en letten wij thans op hetgeen de Heere onmiddellijk op de woorden dit is laat volgen.

Dit is mijn lichaam, zegt Hij. Hier noemt derhalve de Heere hetgeen genomen en gegeten worden moet. Het is niet zijn geest; zijn lichaam is bet. Deze wijst Hij aan als voorlaan de plaats van bet paaschlam te zullen vervullen. Vele hebben deze woorden aldus opgevat; „Ik, de Godmensch ben voorlaan uw brood, uw manna, uwe zielespijze.quot; Doch dit is eene willekeurige omzetting zijner woorden. De Heere zegt uitdrukkelijk: „wat Ik u met het brood geef, is mijn lichaam.quot; Wat wij hier echter onder het lichaam te verstaan hebben, zullen wij later hooren. Na zijn lichaam genoemd te hebben, gaat do Heere voort met te zeggen; dat voor u gegeven wordt. De

ileere wil zeggen gegeven in den dood, zoo als de andere door den Ileere gebezigde uitdrukking, dat voor u gebroken wordt, buiten allen twijfel steil. Dit woord met den blik op het gebroken brood uitgesproken, voorspelt de opbanden zijnde opbouding zijner menscbelijke iicbamelijk-beid door den dood. De Ileere predikt dus bier zeil' weder de groote waarheid, dat Ilij Zich als zoenoller voor onze zonden zal laten kruisigen.

Ja, in dit lei! blijkt het eigentlijke middelpunt van zijn verlossingswerk te bestaan en liet maakt daarom bet werk des Heeren eerst lot een werk van heil. Wisch deze bloedige gebeurtenis uil het leven des Heeren, en Jezus Cbristus is ons niet meer de persoon, zoo als Hij ons wordt voorgesteld. Alsdan blijl't ons in zijn persoon nog slecbts een wel- en zedeleeraar over. Doch gebieders hebben wij in Mozes en de profeten reeds genoeg. Wat wij noodig hadden, was een Middelaar. Nu kunt gij mij tegenwerpen, dal de Heere toenmaals zijn lichaam nog niet als een voor bun gegeven en gebroken, en dus nog minder als een opgestaan en verheerlijkt lichaam ter genieting heelt kunnen aanbieden. En deze tegenwerping is zeker even gegrond, als de daaruit afgeleide gevolgtrekking juist is, dal de discipelen in dien nacht den vollen zegen des Avondmaals nog niet ontvangen hebben. Immers zij verslonden toen nog niel eens het doel en de beleekenis van de ollërande, waarop bet heilig Avondmaal heenwees, en ook geheel hun gedrag gedurende bel lijden huns Heeren is genoegzaam getuige, dat zich van de krachten dezes bondzegels slechls weinig aan hen hadden medegedeeld. Verre zij bet van mij te loochenen, dat een gedeellelijke en verborgen zegen van dit bondszegel ook loen reeds den discipelen ten deel is gevallen. Eigenllijk echter werd het Avondmaal in die avondure eersl voor de toekomst geslicht, en kwam het lol de uiloefening zijner gansche heilswerking niel eerder, dan toen het lichaam des Heeren werkelijk overgegeven en zijn bloed werkelijk vergoten was. Ook thans bewijst zich immers nog de zegen des Avondmaals meer of minder, al naarmate hel met meerdere of mindere ontvankelijkheid en verlichting des Heiligen Geesles ontvangen wordl. De roomschen, die loeren dat bet brood in hel Avondmaal werkelijk hel lichaam van Cbristus wordl, om welke reden zij ook geene zwarigheid maken, om do hostie rechtstreeks God le noemen, kunnen zich nauwelijks aan de ontzetlende gevolgen van hun eigen leerstelsel onttrekken, le welen, dal alsdan in het eerste Avondmaal Christus tweevoudig beeft moeten tegenwoordig zijn, en wel een doode Christus, namelijk de in bel brood nieuw geschapene, en eau levendige, de uildeeler van het brood zelf. Zulk eene gevolgtrekking dringt zich noodwendig op aan hunne verstanden, en nochtans volharden zij, meestal legen beter weten en bun geweten aan, in hunnen waan.

Doel dit. Dier hoort gij bet formulier der instelling. Het is een majestueus koninklijk woord. Hel is tegelijk bevel, voorspelling en belofte. Wie zou hel zich hebben kunnen voorstellen, dat het in dien kleinen, onaanzienlijken en van rondom door vijanden bedreigden kring te Jeruzalem te doen ware, om iets te stichten, dat duizende van jaren moest duren. Do Heere der heerlijkheid was echter volkomen zeker van zijne zaak. Met Goddelijke volmacht zeide Hij zijn:

85

doet dal! en gij weet, zijn woord heeft zich door bergketens van liinderpalen en bestrijdingen zegevierend doorgestreden. En gelijk tie lafel des vredes, welke llij heelt toebereid, reeds niillioenen malen op de aarde gestaan heeft, zoo zal zij er staan blijven tot aan het einde der dagen. Op het dort dit, volgt nn: tot mijne gedachtenis. Let wel op! Do Heere zegt niet „doet bet tot gedachtenis aan Mij;quot; maar: tot (dit woordje beteekent bet oogmerk, waartoe bet eten en drinken strekken moet) mijne f/edaehtenis. Zeker bevat deze nitdrnkking eene nitnoodiging, maar tegelijk eene toezegging, cenc belofte, liet is niet bloot bet verzoek van oenen scheidenden vriend: „Gedenk mijner,quot; maar veel meer eene koninklijke belofte; „Gij zult mijner gedenken,quot; dat is: „Ik zal door de genade, die Ik u betoenen zal, zorg dragen, dat ge Mij niet vergeten zult.quot; Het is hiermede gelegen, als wanneer een wereldlijk geweldhebber een zijner gunstelingen een vorstendom tot leengoed gaf en tot hem zeide: „regeer gij voorlaan hierover en geniet de inkomsten dezes lands tot mijne gedachtenis.quot; Christus richt Zichzelven in het heilig Avondmaal een gedenkteeken op, dat hechter is dan rnarmor of metaal. Waar llij de gedachtenis zijner wonderen beeft gesticht, daar wil llij tot ons komen, en ons zegenen, en deze zijne zegen moet hij ons de gedachtenis aan Hem versch en levendig houden.

II.

Desgelijks — zoo gaat onze berichtgever voort —• nam .11 ij ook den beker, liij nam hem, dankte en zegende, gelijk llij bij bet brood deed, en reikte hem toe aan al zijne gasten om daaruit te drinken. Alle ontvingen het Avondmaal onder beide gestalten, en hot is eene onverantwoordelijke willekeurigheid, dat Home de beker alleen voor de dienaren der kerk wil houden. Do Heere zegt toch uitdrukkelijk drinkt allen daaruit. In de Nieuw Testamentisclie kerk bestaat geen onderscheid meer tusschen bet naderbij of verder verwijderd staan van den Heere, tusschen de zoogenaamde geestelijken en leken; en alle die er op uit zijn, om op de eene of andere wijze wederom eene soort van middelaarschap in do predikanten op le richten, die verloochenen hiermede niet alleen bet protestantisme, maar bet Evangelie zelf. — Volgens Mallheus en Marcus spreekt de Heere nu verder: Dit is mijn bloed, het bloed des Nieuwen Testaments. Volgens Lucas en Paulus zegt Hij: Deze beker is het Nieuwe Testament in mijn bloed. De wijn beteekent en vertegenwoordigt dus bet bloed des Heeren. In het bloed is bet leven. Door de uitstorting zijns bloeds vervulde en verwezen tl ijk te Christus bet profetische voorbeeldende schaduwwerk der Oud Testamentische offerande, en stichtte daardoor, genoegdoe-nende aan de Goddelijke gerechtigheid, het Nieuwe Verbond, in hetwelk God als verzoende Vader ons roept, en waarin wij als vrijgemaakte kinderen voor Hem leven, en in de kracht der liefde ons zelve tot zijnen dienst overgeven. Alles wat ons in dit Nieuwe Verbond ten deel valt, namelijk de vergeving, de rechtvaardigmaking, liet kinderlijk recht en het eeuwige leven, maakt bet onvergelijkbaar erldeel uit, dat de Middelaar ons stervende naliet. Het Grieksdie

woord Dialhekc, hetwelk Lutlier door Testament vertolkte, is daarom juist gekozen, omdat liet zoowel liet denkbeeld van verbond als van erf making bevat. Wanneer het dus heet: Dit is mijn bloed, het bloed des Nieuwen Testaments, zoo is liet eerste woordje dit weder op dezelfde wijze als bij liet brood te verstaan. De Heere wil namelijk zeggen: „Hetgeen wat Ik u hier mede geve, is mijn bloed.quot; Wanneer de lleere echter zegt: Deze beker, in plaats van deze wijn is het Nieuwe Testament, zoo verstaat Hij natuurlijk onder den beker, den inhoud des bekers, ol' hetgeen gedronken wordt. De Heere gaat voort: dat vergoten wordt voor velen tot vergeving der zonden, en hiermede maakt Hij het voornaamste goed dor erfenis en des Nieuwen Verbonds met name kenbaar. Het is de Goddelijke vrijspraak, de vergiffenis aller overtredingen. De woorden voor velen in plaats van voor allen behoeven geene verklaring. Het is immers belaas waar, dat niet alle de kracht en heilwerking van het bloed des Meeren aan zich ondervinden. Wat zijne kracht betreft, zoo is dit bloed toereikend, om do geheele menschheid te reinigen cn te verzoenen, doch sleclits weinigen laten deze werking aan zich geschieden. De bijvoeging des Hoeren bij Paulus: Doet zulks, zoo dikwijls gij dien drinkt tot mijne nagedachtenis, heeft reeds iu hetgeen wij vroeger opmerkten zijne verklaring gevonden. In het zoo dikivijls ligt wederom de Goddelijke bedoeling uitgedrukt, dat bet heilige Avondmaal voortdurend in de ge-' meente van Chrislus op aarde moet gevierd worden. Hij gebiedt deze voortgezette feestviering, maar tegelijk waarborgt en draagt Hij ze.

Dit zij genoeg tot den allereerste, ik zou bijna zeggen ivoordelijke verklaring van de woorden der Inzetting. De beteekenis en het doel van het Avondmaal schemeren ons op zijn hoogst uit deze woordverklaring voor oogen. Onze volgende beschouwingen zullen ons, vergunt de Heere het ons, dezen maaltijd volledig in bot lichtstellen. W^Tie zal editor bij uitnemendheid de groote verborgenheid kunnen bevatten? Alleen de beilbegeerige, de hulpbehoevende, de naar verlossing en verzoening smachtende. Keert daarom middelerwijl in uw hart, beziet u in don spiegel der Wet, en beproeft in de stilte uw innerlijk en uiterlijk leven voor God. En komt gij dan als arme, verslagene en naar genade hongerende en dorstende zondaren terug, zoo zult gij dingen hooren verkondigen, die ook u de uitroep van den 87 Psalm: /eer heerlijke dingen tvorden van u gesproken, o stad Clods! op de lippen brengen, en met het oog op den heiligen maaltijd, u tot de belijdenis zullen nopen :

Hier wil de Heer vertoeven,

Hier is des hemels poort,

Wordt al wat wij behoeven Gegeven in zijn Woord;

Zien wij de ladder staan,

Waar langs zij, die gelooven,

Met de Englen Gods naar boven Ten spijt des satans, gaan.

Amen.

D E L E K 11 1) E S AVON D M A A L S.

Zoo vor onze blik in lt;lo kerkelijke geschiedenis achterwaarts reikt, zien wij hel onaanzienlijk, maar beteekenisvol gedenkteeken, dat wij den disch des lieer en noemen, opgericht, en worden wij herinnerd aan het Woord des 1 loeren, Exod. -()• 24, Waar //.■ de ycdaeh-tenis mijns naams geslicht heb, daar zal Ik lot u komen en u zegenen, Toen nog geene Godshuizen met liunno gewolldo daken doze heilige gedenkteekenen in liunne feestelijke ruimten koudon opnemen, stond des Heercn tafel zonder sieraad in do hutten en in do huisver-trekkon der geloovigon, en broederen en zustoren in vrede en vreugde te zamen gekomen, en met den lof dos Lams iu hunno ontroerde harten, stonden of zaten in stille feestelijkheid rondom dezelve. En als ook daar de band des vijands de geheimvolle tafel omver wierp, dan zien wij ze in eenzame wouden en afgelegen woestijnen gevloden, en een naakte rotssteen of een bemoste boomstam werd door het witte laken bedekt, en bood, al was het ook op aarden schotels en in'bouten bekers, den feestgenooten hemelscb manna en drank des eeuwigen levens aan. En hot is maar al te waar wat een oud schrijver gezegd heeft; Zoo lang do avondmaalsschotels en bekers van hout waren, was de kerk van goud, doch toen zij van goud werden, werd de kerk van hout. Doch hoe liet daarmede ook zij, geen macht van vervolging, geene anti-chrislolijk vandaalsche of barbaarsche verwoesting-woede, geen sirrocco-storm van valscbo, Christus bloed lot hoon en schande verstrekkende leer vermocht dezen disch uit do wereld te verbannen. Als een luid sprekend getuigenis van hot kruis van Jezus Christus, en de daarop gegrondveste Coddelljke genadetroon hooft do heilige tafel tegenover de vijanden, zoo als het voorspeld is, onafgebroken op aarde gestaan. En hetzij in zijne oorspronkelijke eenvoudige gestalte, of in vreemdsoortige pracht en pronk omwikkeld, staat hij, waar zich slechts eene christelijke gemeente bevindt, opgericht tot op dit oogen-blik, en tot aan het einde der dagen zal bij van bier niet verdwijnen. Laat hel zich niet met de handen tasten, dat eene almachtige he-scherming over dezen disch moet bestaan, ja dat hij onder de hevei-ligende vleugelen van den levenden God geborgen is? Met een enkel woord, met een zoo dikivtjls gij dal doet, waarborgde de lleere aller heeren eene eeuwige duurzaamheid aan zijnen liefdemaal tijd. Hoe duidelijk treedt het reeds hier voor den dag, dat men do waardij en ho-teekenis van de'zen maaltijd voorzeker nimmer te boog kun aanrekenen.

88

Welke is dan de heteekenis van dezen maaltijd? Deze vraag zal ons in onze tegenwoordige en volgende heschouwingen bezig honden. De Jleere helpe ons, dat wij het rechte antwoord vinden. Doch wij zullen hot vinden, want zijn woord is het licht vóór onzen voet.

1 Cor. 10: 16-21.

De drinkbeker tier dankzegging, dien wij dankzeggende zegenen, is die niet eene gemeenschap des bloeds van Christus? Het brood, dat wij breken, is dat niet eene gemeenschap des lichaams van Christus, want één brood is het, zoo zijn wij velen één lichaam, dewijl wij allen eens broods deelachtig zijn. Ziet Israël, dat naar het vleesch is, hebben niet degenen, die de offeranden eten gemeenschap met het altaar ? Wat zeg ik dan? dat een afgod iets is? of dat het afgodenoffer iets is? Ja ik zeg, dat hetgeen de Heidenen offeren, zij den duivelen offeren en niet Gode; en ik wil niet, dat gij met de duivelen gemeenschap hebt. Gij kunt den drinkbeker des Heeren niet drinken en den drinkbeker der duivelen. Gij kunt niet deelachtig zijn aan de tafel des Heeren, en aan de tafel der duivelen.

Zoo zien wij ons dan heden nahijgehrachl aan de groole vraag, wat er volgens de leer dei' Heilige Schrift te denken zij van liet doel en de heteekenis des Heiligen avondmaals. Zoo wij eerst reden vonden-om den Heere met de ernstige smeekliede le naderen, dat Hij ons in alle waarheid leide, licit, zou moeten zijn hij de overweging lo!; welke wij thans gekomen zijn. In de voorgelezen tekst hebben wij, veroorloof mij deze uitdrukking, de klassieke plaats van de genoemde leer vóór ons. Hij geeft ons de woorden aan van den Apostel, die, zooals hij plechtig betuigt, zijne beschouwingen van het Dondszegel des broods en des wijns le danken heeft aan eene onmiddellijke openbaring van zijnen verhoogden Heer en Meester. Daarom moet er aan deze woorden een beslissend gewicht toegekend worden. Zeker moet het bevreemdend voorkomen, dat de voorstanders van de tegenstrijdigste opvattingen en leerbegrippen ten opzichte van deze verhondsmaaltijd, zich allen te zamen en wel een iegelijk ten gunste van zijn bijzonder inzicht, op deze zelfde schriftuurplaats beroepen. Doch dit ligt niet aan den tekst, die niet ja en neen, maar ondubbelzinnig en beslissend ja is, en die, zoo als wij bij den voortgang onzer beschouwing overtuigd zullen worden, door eene gezonde, klare en ongekunstelde uitlegging, slechts éénen zin oplevert. Zeker is bet naaste doel van den Apostel in onzen tekst niet, om ons over het heilig avondmaal en deszelfs bestemming eenig onderwijs mede te deelen. Veel meer denkt hij aan hot avondmaal te dezer plaatse slechts in het voorbijgaan, en wel ten einde daarmede eene andere waarheid ons aanschouwelijk en duidelijk te maken. Nochtans is zi jne uitspraak ook voor het avondmaal zelf niet minder van het hoogste belang, en wel daardoor, omdat hij de dwaalbegrippen, die zich in den loop des tijds, aan het bondszegel hadden vastgehecht, in al hunne naaktheid ten toon stelt, en ook daardoor, dat hij lot ons het recht verstand van dat bondszegel eene wezentlijk beduidende bijdrage levert.

89

Wij beschouwen voor ditmaal de Paulinische woorden alleen uitliet eerste gezichtspunt, en bezien met den fakkel, die zij ons in do hand geven:

I, De Roomsche,

II. De Zwingliaansche, en

111. De Luthersche leer des avondmaals.

De lleere zij ons nabij, en geve ons kinderlijke eenvoudiyheid van zin en onbepaalde onderwerping aan zijn woord en geleide!

I.

De leer van Rome treedt allereerst voor de rechtbank van onzen tekst. Zij vindt er hare volledige wederlegging in. Wat de Roomsclien do vermetelheid hadden uit het avondmaal te maken, weet i^ij; zij hebben noch gelet op de ondubbelzinnige uitspraak. Helgt;. 10 ; 14: Met ccne oIJ'erande heeft Christus in ecmvif/hcid voimmhi degenen, die geheilifjd worden, noch op het daaraan onmiddellijk voorafgaande, alwaar gezegd wordt, dat de priesters des tempels dikwijls eenerlci oll'er hebben aangeljracbt, omdat hunne olferande niet in staat was de zonden weg te nemen. Christus daarentegen, alzoo Hij één offer, (het werkelijk verzoenende) voor altijd heeft aangebracht (zoodat het dus voor de eeuwigheid geldend is) zit voortaan aan de rechterhand Gods, (dat is; rust van alle offerwerk) omdat Mij geene olferande meer te doen heeft. Ten spijt van alle deze beslissende getuigenissen, leeren de Roomsclien, dat de eenmaal plaats gehad hebbende olferande van Jezus Christus niet voldoende is, wanneer het niet op onbloedige wijze allijd weder vernieuwd wordt, en zoo zien wij onder hunne handen het heilig avondmaal lot eene offerplechtigheid misvormd, endeeenige volkomen Hoogepriester in bet hemelsche heiligdom, om zoo te spreken, in eene mensclielijke priesterkaste op aarde opgelost. Brood en wijn worden volgens het Roomsche leerstelsel door priesterlijke wijding in bet ware lichaam en bloed des lleeren veranderd, en moeten niet meer beoordeeld worden naar hunne gedaante, reuk of smaak, maar hebben, ofschoon hun tevens de toevallige eigenschappen van brood en wijn gebleven zijn, daarom niet minder opgehouden brood en wijn te zijn, omdat zij naar hunne zelfstandigheid en wezentlijkheid werkelijk het vleesch en bloed van Jezus Christus geworden zijn, die door den priester opnieuw ter verzoening geolferd worden. Men moet erkennen, dat zulk eene leer bijzonder geschikt was, om bet aanzien der kerk en hare bedienaren hoogelijk te verheHén. Men bedenke slechts welk eene heilige kerk bet zijn moet, waarin voortdurend,jnonophoudelijk zulk een groot wonder geschiedt! Kn welk eene heilige priesterschap, welke over beker en ouwel slechts bunnen zegen hebben uitte spreken, om hetzelfde voorwerp daar te stellen, hetwelk eenmaal op scheppende wijze door den Heiligen Geest en de kracht des Allerlloodsten in den schoot van Maria te voorschijn geroepen werd. Doch de leden der kerk zouden dit gelooven? vraagt gij met bevreemding, ü

no

mijne waarden! De mensch gelooft ligt wat hem tot een pleister op de wonde zijns gewetens dienen kan. En gelooven ook duizende room-sche Christenen in liet binnenste huns harten het wonder der verandering niet, zoo neemt dit echter niet weg, dat zij nochtans door de feestelijke plechtigheid, die met het voorgewende wonder gepaard is, en die van eene zinnelijk bedwelmende en het hart voor een oogen-blik aangenaam trelïenden aard is, op tnoverachtige wijze aangetrokken en geboeid worden. Ik zeg op tooverachtige wijze. Onze tekst spreekt van vreemde krachten en invloeden, van welke zij elders dan in de menschenwereld de bron en uitgangspunten aanwijst. En waarlijk men wordt in verzoeking gebracht, om aan deze macht te denken, wanneer het de oplossing geldt van het raadsel, hoe voor het aangezicht der Heilige Schrift een gewaand wonder, zoo als de zoogenaamde Transsubstantiatie is, bij een groot gedeelte der Christenheid zich gedurende eeuwen den schijn van een werkelijk feit heeft kunnen geven. Wij gaan deze verzoeking tegen, doch wij stemmen toe, dat, als men van iels kan zeggen, dat liet niet natuurlijk toegaat, zulks inderdaad het geval is met deze ongehoorde omstandigheid.

Zeker wil Home er niet van weten, dat het in zijn leerstelsel van het misoller eenen waan huldigt. Veelmeer beroept het zich tot verdediging zijner leer, even zoo zeer als wij tot verdediging van onze meening, op de Heilige schrift, en wel — denk eens boe ver dat gaat!' ■— op onzen lekst, alsof juist deze niet de scherpste klip ware, waarop geheel zijne stelling schipbreuk lijden moet. Want vooreerst is daarin, gelijk nergens, eenige sprake van eene verandering van de bestanddee-len des Avondmaals. Het brood heet, ook na uitgesproken dankzegging en zegening, niet vlccsch of lichaam, maar brood gelijk tevoren.

Vervolgens spreekt de Apostel zeer zeker van eene zefjening, namelijk van den beker, maar van geene priesterlijke zegening in roomschen zin. Hij zegt: de beker der dankzegging, die wij dankzeggende zegenen, en hij heeft bij dit wij, gelijk duidelijk blijkt, niet uitsluitend de Apostelen, maar alle geloovige deelgenooten des avondmaals op het oog, en hij wil niet zeggen: „de beker, dien wij zegenen en heiligen of wijden, maar de beker, dien wij als een gewijde of geheiligde beker van het gewoon gebruik afzonderen, en met lofverhefting tot God opbellen.quot; En nog veel minder dan aan eene bepaald priesterlijke zegening van het brood en den wijn, — waarvan in de Apostolische kerk geen spoor hoegenaamd Ie vinden is, — denkt de Apostel bij zijne woorden aan een zegenen mot magische of tooverachtige werking, een denkbeeld, dat aan het Evangelie ten eenenmale vreemd is, en veel meer tot bet heidendom behoort. Eindelijk — en dit is boven alles in hel oog te houden — wordt in het 18 vers van onzen tekst, bet avondmaal en de viering er van niet met de in den tempel gebracht wordende offeranden en hun geslacht worden, maar veelmeer niet den op de offerande volgenden Israëlielischen offermaaltijd op ééne lijn gesteld. Gelijk nu deze offermaaltijd enkel tol eene gedachtenisviering van bet aangebrachte ollèr, en niet zelf weder lot eene nieuwe offerande verordend was, zoo zegt de lleere ook hij zijnen heiligen disch niet: „geeft, offert, brengt aan!quot; maar „neemt, eet, drintd, wat

01

Ik voor u geven en vergieten zal.quot; De Israëlietische oflermaaltijd moest enkel de noodzakelijke toeëigening van de vrucht en werking van liet aangebrachte offer aanschouwelijk maken en verwezenilijken, en niet eene nieuwe olTergave zijn. Hoe kan dus Rome wagen, om zich ten gunste van het leerstelsel des misoll'ers, op onzen tekst te beroepen. Rome vergrijpt zich hiermede zeer aan Gods woord, en plaatst hiermede zijne leer in plaats van op eene steenrots, op eene mijn, die haar met ééne uitbarsting in de lucht doet vliegen.

11.

Do sterkste tegenstelling van de roomsche avondmaalsleer is de gereformeerde en wel de ZmuyUaanschc mot de Calvijnschc opvatting. In het Zwingliaansch leerbegrip is zeer zeker de zinnebeeldig herinnerende, en aanschouwelijk makende of vertegenwoordigende beteekenis van het avondmaal het hcerschcnde denkbeeld. Daarom worden op de woorden der instelling: doel dat tot mijne cjcdachtmis, den zwaarste» klemtoon gelegd, en zeker moest men met geweld ooren en oogen sluiten, wanneer men wilde ontkennen, dat liet avondmaal volgens de bestemming des lieeren ook als een gedachtenisrnaaltijd op te vatten is. Het avondmaal is eene belichaamde prediking van datgene, wat hoofdzakelijk het Evangelie is, namelijk eene uitnoodiging aan de verzoenden om den dood des Heeren te verkondigen tot dat Hij komt. Onbetwistbaar doet zich reeds van deze zijde hel avondmaal als eene dierbare en kostbare erllating des Heeren voor. Het ververscht de bewustheid in ons, dat wij door het bloed van Christus rein gewasschen zijn van al onze zonden. Daar de lleere in het avondmaal geen ander feit dan dit heeft afgebeeld, zoo bevestigt dit ons op nieuw in de overtuiging, dat de volbrachte en voleindigde verzoening door zijne aan het kruis geschiede offerande, de eigentlijke kern en het middelpunt van geheel het Christendom uitmaakt. Wij worden altijd op nieuw door het avondmaal als door een openbaar geloof versterkend danken jubelfeest ingeleid tot het genot van deze groote genade, en bet brengt ons allijd weder tot de vernieuwde aanschouwing en ondervinding van de groote waarheid, dat wij, die gelooven, allen tot eene groote familie en Broederkring in Christus behooren, ja, dat wij voortaan allen slechts één zijn in Christus. Doch gelijk reeds dit woord des Heeren: Ik heh f/roolelijks becjeerd dit paaschlam met u le eten, het buiten allen twijfel stelt, dat het avondmaal meer in zich moet bevatten dan een aanschouwelijk makend beeld, dan eene bloote gedachtenisplechtigheid, zoo als dan ook de hooge plechtigheid in de wijze van instelling en bijzonder bet meermalen terugkeerend woordje is ons in deze meening versterkt, als ook de vreeselijke ernst, waarmede Paulus voor het onwaardig gebruik des avondmaals waarschuwt. Door het eene en andere moet onze voorstelling van de beteekenis des heiligen avondmaals noodzakelijk worden verhoogd, en zoo kan de Zwingliaansche leer in hare eenzijdigheid voor onzen tegen woord igen tekst niet een oogenblik bestaan. In onzen tekst heet het niet: „het brood of de beker der dankzegging is een gedenkteeken,quot; maar is eene gemeenschap van hel lichaam en bloed van. Jezus Christus,

02

Hiermede wordt gezegd, dat, gelijk liet offermaal liet Israël naar liet vleesch in gemeenschap met liet altaar, en gelijk hel de heidenen in gemeenschap inet den duivelen plaatst, zoo brengt hol avondmaal dezulken, die liet in den geloove genieten, in gemeenschap mei Christus. Kennelijk doel zich hier een ongelijk dieperen zin voor deze hoogheilige instelling op, een zin, volgens welke hij de viering van hel avondmaal niet hlool de mensch zich werkzaam hetoonl, terwijl hij herdenkt, dankt en Gods genade verheerlijkt, maar waarmede hem ook tegelijk eene goddelijke werkzaamheid van boven tegenlreedl.

III.

Ja, zoo roept de Lutheraan — gij gereformeerde vat de zaak le licht, te verstandelijk, te rationalistisch op. Tusschen uwe aan geloof arme en de hijgeloovige leer van Rome ligt de waarheid in het midden. „En — zoo vragen wij — deze waarheid is?quot; „lgt;rood en wijn, zoo leert de Inthersche kerk, hl ij ven, wat hnnne natnur betreft, wat ze zijn, en worden niet veranderd. Nadat echter deze spijs en drank in het avondmaal door den geordenden dienaar der kerk is gezegend geworden, ontvangt ieder avondmaalganger, de goddelooze zoowel als de godvruchtige, in, met en onder het brood en den wijn, uit kracht Viiii het woord Gods, dat met liet bondszegel is gepaard, het wezent-lijk, thans verheerlijkt lichaam en liet werkelijk thans verheerlijkt bloed van den ter rechterhand des Vaders verheerlijkten, maar ook lichamelijk nog op aarde tegenwoordige Christus; en de avondmaal-ganger ontvangt hem met den lichamelijken mond; doch de ongelukkige ontvangt Hem tot zijne verdoemenis, de rechtvaardige daarentegen tot heil en zegening.quot;

Dit is de luthersche leer. Of en in hoe verre zij in do Schrift gegrond is, zullen wij later zien. Reeds dadelijk stem ik gaarne vooruit toe, dat de grootere diepte en rijkere inhoud aan deze opvatting den voorrang geelt hoven de ZwingTiaansch-gerefonneerde. Nochtans kunnen wij ook het luthersche leerstelsel niet van alle sporen van zwakheid en kortzichtigheid vrijspreken. De leemten van dit stelsel mogen wel gerekend worden te zijn als volgt. Vooreerst laat het de goddelijke woorden der instelling te weinig eer wedervaren, terwijl de Zwin-gliaansche leer, die het geheele zwaartepunt van het Jtondszegel daarop laat rusten, daaraan, indien ik mij dus mag uitdrukken, te veel eer bewijst. De beteekenis van de avondmaalsviering hlootelijk in die van eene plechtige gedachtenis maaltijd op te lossen, is eene misvatting, doch met dezen naam moet men niet minder de handelwijze bestempelen , waardoor men deze woorden uitsluit, in plaats van ze in te sluiten. Ten tweede ziet het luthersche stelsel over het hoofd , dat het grieksche woord koinonia in het 10 vers van onzen tekst niet enkel eene gemeenschap met, maar ook een aandeel nemen aan een voorwerp heteekent, gelijk dan ook bij voorbeeld Paulus 2 Cor. 8 : 4 de gemeenten in Macedonië wegens hunne deelneming aan de hijeen verzameling der liefdegaven voor de heiligen prijst. Ja, het wordt uit Rom. 15 : 20 klaar, dat het woord koinonia ook eene medededinu heteekent, want Paulus schrijft op de genoemde plaats; Die in Macedonië

(tn Achaja zijn heeft het behaagt ecne koixonia (dat is eene bijdrage of gave) voor de armen te doen. En zoo kan de vertaling van het 10 vers van onzen tekst verstaan worden in dezen zin: „de gezegende beker en liet gebroken brood deelen bet vergoten bloed en bet verbroken licbaarn des Heeren mede,quot; of: „zij zijn de middelen tot aandeel verki'ij ging,quot; dat is aan derzelver vruchten. Wanneer deze uitlegging ook al niet de in alle opzichten voldoende is, zoo is haar echter geene plaats te ontzeggen naast die, welke hier eene door middel van het Bondszegel veroorzaakte vereeniging van den a ondmaal-ganger met het verheerlijkt lichaam en bloed van Christus beloofd vinden. Ten derde laat het lulhersch leerstelsel geene overweging gelden voor de waarheid, dat, waar de Schrift in bet algemeen van liet lichaam en bloed van Christus spreekt, zij altijd zijn voor ons gekruisifjd lichaam, en zijn voor de zonden fier wereld vergoten bloed daaronder verstaat, en een verheerlijkt bloed zelfs nergens ter sprake brengt, en dat zij, waar zij van een hemelseii lichaam spreekt, dit uitdrukkelijk, zoo als Phil. 3 : 21, door een bijgevoegd woord bepaald te kennen geeft. Zeker wil ik hiermede geenszins zeggen, dat er in het Bondszegel voor het denkbeeld eener vereeniging met de verheerlijkte lichamelijkheid van Christus geene plaatse meer overbleef, doch ik wil enkel het al te groot vertrouwen beperken, waarmede beweerd wordt, dat bij het lichaam en bloed in het avondmaal enkel aan Christus hemelseh lichaam en aan zijn verheerlijkt bloed te denken zij. Ten vierde verzekeren de lutherscbe Godgeleerden meermalen al te stoutmoedig, dat Christus' lichaam en bloed in bet avondmaal met den mond genomen en genoten wordt, daar toch geene plaatsin de Schrift dit uitdrukkelijk leert, terwijl veelmeer do lleore de Kapernaïten, die zijne rede van het eten en drinken van zijn vleesch en bloed letterlijk en zinnelijk verstaan wilden, op de ernstigste en nadrukkelijkste wijze te recht wees met do gewichtige woorden: de Geest is het die levend maakt, het vleesch is [/een nut. De woorden, die Ik tot u spreek, zijn (jeest en zijn leven. Eindelijk, ten vijfde, moet de opvatting der lutherscbe Kerkleeraren, volgens welke ook de ongeloovigc avond-inaalgangers Christus' waarachtig lichaam en bloed, ofschoon dan ook tot hunne veroordeeling, ontvangen en genieten, voor ten eenenmale ongegrond geacht worden. Zij laten wel hunne bewering op 4 Cor. 41 : 29 rusten, alwaar de Apostel waarschuwend spreekt: Wie onwaardig daarvan eet en drinkt, die eet en drinkt zich, zei ven het oordeel, niet onderscheidende het lichaam des Heeren. Doch met deze plaats is het aldus gelegen. In de Corinthische gemeente was bet misbruik ingeslopen, om de liefdemaaltijden (die met de viering des avondmaals plachten verbonden te zijn), allengs in gewone eet- en drinkgelagen te veranderen. Niet weinige der toenmalige Christenen in die gemeente liepen gevaar van eene altijd grootere beneveling hunner bewustheid van het onderscheid tusscben de wereldsche maaltijden en den maaltijd des Heeren. Deze dwalende lieden nu werden door den Apostel met grooten nadruk vermaand, terwijl hij zulk een niet-onderscbeiden van den Verbondsmaaltijd van den alledaagschen kenschetst als /.ulk eene overtreding, dat zij de Goddelijke straf niet kon

94

ontgaan. Zeker noemt liij datgene, wat in hot avondmaal gegeten en gedronken wordt, hd lichaam des Heeren. Nochtans alleen omdat het dit lichaam vertegenwoordigt en het middel der gemeenschap met hetzelve is. Verre is het echter van mij hiermede op eenigerlei wijze te willen zeggen, dat het brood en de wijn in het bondszegel reeds in en op zich zeiven op volstrekte wijze voor ieder des Heeren lichaam zij, of wel, dat ook de ongeloovige en goddelooze, omdat hij het brood en den wijn tot zich neemt, waarlijk en wezentlijk met Christus' lichaam en bloed gespijsd en gedrenkt wordt. Niets zou moer in tegenspraak zijn mot de gansche wijze van beschouwing van Paulus, dan zulk eone gedachte. Wie met Christus gespijzigd en go-drenkt is, die kan, naar de voorstelling van onzen Apostel, niet meer verloren gaan, maar moot geborgen zijn. Paulus houdt zich aan het woord zijns Meesters: Wie mijn vleesch eet en mijn bloed drinkt, die heeft het eeuwige leven. Dat woord duldt geenorlei bepaling, daar de Hoore hot ook in onbepaalde vormen en zonder eenige bijgevoegde uitzondering uitspreekt. Paulus rekent dus, gelijk gezegd is, in do plaats i Cor. 11: 29, de Corinthische Christenen alleen de niet onderscheidende vermenging van de bestanddeelen des avondmaals mot de gewone voedingsmiddelen aan als bet vergrijp, om hetwelk zij niet ongestraft zullen blijven; doch hem komt volstrektelijk niet de ongehoorde gedachte in den zin, om het werkelijk ontvangen lichaam vau Christus in eenig geval eene verdoemende en do ziel verdervende werking toe te schrijven.

Nadat wij op deze wijze hot onhoudharo van velerlei meening over het avondmaal hebben aangewezen, en de eenzijdige opvattingen van het Bondszegel op hunne rechte waarde hebben geschat, is ons thans tot eene rechtstreeksche voorstelling van het bijbolsch leerbegrip de vereischte ruimte gegeven, en ik ontken het niet, dat ik, wat mij betreft, met groot vertrouwen en met vroolijke verzekerdheid van mijne zaak tot dat aangenaam werk nader. Voor heden laat ik nochtans den draad onzer gemeenschappelijke beschouwing vallen, en dat reeds daarom, omdat ik u lijd en rust wil gunnen, om het tot hiertoe aangevoerde nogmaals te beproeven, en het met de Heilige Schrift, deze onze in hoogst beroep beslissende geloofsregel, te vergelijken. Wij willen niets, dan wat het vast profetisch woord ons verkondigt, maar dat willen wij dan ook geheel en alleen en met zekerheid, en zoggen daarom ten slotte mot don ouden Zanger:

Spreek_; Heere ! uw knecht wil hoeren,

Ik wil uw woord verstaan.

In zonde en schuld verloren,

Neem ik uw vrijspraak aan.

Ik, warsch van waan en schijn,

Wil uw discipel zijn.

Gij! — wilt me drenken, spijzen,

En Goddelijk onderwijzen.

Amen.

XI.

11 E T A V O N D M A A L.

Toen de Heere eens ])ij zekeren overste der Farizeën ter maaltijd was, en onder anderen zijnen gastheer de onderwijzing gal', dat wanneer hij eenen maaltijd toebereidde, hij de armen, kreupelen, lammen en blinden moest noodigen, omdat hem zulks vergolden zou worden in de opstanding der rechtvaardigen, toen riep een der gasten, in eene vroolijke gemoedsbeweging den lleere in de reden vallende: Zalig in hij, die brood eet in hel koninkrijk Gods, Luc. 14: 15.

Hoe heerlijk en beteekenisvol deze uitroeping ook in en op zich zelve moge schijnen, zoo was het toch in den mond van dezen Israëliet niets anders dan de wedergalm eener zeer ijdele verwachting. Hij dacht aan de feestelijke genietingen van een Messiasrijk, zoo als de profeten het niet hadden voorspeld, en met het oog op deze gedroomde heerlijkheid, ontboezemde hij zijn gevoel in het woord der verrukking Zedig! Zalig! Zoo als het echter dikwijls in de heilige geschiedenis het geval is, dat ook dwalende, ja vijanden des lichts, zonder het te willen en te weten, even als Bileam's ezelin profetie en diepe waarheid spreken moeten, zoo ook hier. De Israëliet beeft recht met zijnen uitroep. Wij roepen hem met versterkten klemtoon na: Zalig, wie brood cel in het koninkrijk van God!

Wat is het echter voor een brood, dat in dat koninkrijk gegeten wordt? Vraagt het den kinderen des koninklijks, en zij zullen u zeggen, wat hen dagelijks onderhoudt, sterkt, verkwikt en laaft, en loven en wasdom geeft aan hunne onsterflijke zielen. Dat brood is Christus. „Ik ben hel brood de* levens,quot; zoo spreekt Hij zelf, „wie lot Mij komt, zal niet hongeren, en tuic aan Mij gelooft, die zal nimmermeer dorsten.quot; Hij is beide: Gastheer en Spijze, zoo als Hij ook tegelijker tijd is de Herder en de groene Weide, de Weg en het Doel van den weg. Dit brood wil gegeten, dat is met den mond des geloofs aan en opgenomen, met den inwendigen mensch vereenzelvigd, innerlijk verwerkt en in sappen en bloed veranderd zijn. Wanneer dit geschiedt, hoe gaarne laat men dan de draftroggen der wereld daar buiten! onze smaak is anders geworden. Wij nebben aan dat brood genoeg, en zeggen met blijmoedigheid: zalig is hij, die brood eet in het koninkrijk van God.

Dat brood wordt ons op veelvuldige wijze voorgezet. Vooreerst, op de schotelen des woords: in de voorbeelden en beloften des Ouden , gelijk in de geschiedverhalen en leeringen des Nieuwen Testaments.

Mier genieten wij het hemelsche brood door middel van eene gé-loovige beschouwing, en door eene ons toeëigenende overdenking. Nog veel liefelijker echter zal liet ons smaken, wanneer wij liel wezentlijk vinden op tie tafel van ons eigen leven, en onzer eigene bewustheid. Wanneer de Heere ons persoonlijk nader treedt, en wij zijne voetstappen in onze leidingen en lotgevallen hooren rnischen, en de adem zijns rnonds ons voorhoofd omwaait, en Hij zelf zijne vrede-groete in onze zielen uitspreekt, en ons onder de armen vat, waar wij wankelen, en ons weder opricht, waar wij struikelen, en onze oogen van tranen droogt, waar wij weenen, en ons met liefde aan zijnen boezem ter rust leidt; o, met welk eene hemelsche verrukking roepen wij eerst dan uit: Zalir/! zedig hij, die brood eet in het koninkrijk van God!

Nu is er echter eene plaats op aarde, waar het, zoo als nergens elders, zich laat ondervinden, dat het zalig, zeer zalig in, het brood ie eten in het koninkrijk van God. Daar valt ons het wonderbrood zekerlijk ten deel, en wij ontvangen het geheel zoo als God het tot voedsel zijner kinderen heelt . toebereid, en wij worden het op eene nieuwe, eigenaardige wijze deelachtig. Deze plaats is de disch des Heeren. De beteekenis van deze hoogheilige verbondstafel van Imma-nuël na te gaan, is het doel van ons tegenwoordig te zamen zijn.

1 Ccm. 10: 16-21. 11: 2G.

De drinkbeker der dankzegging, dien wij dankzeggende zegenen, is die niet eene gemeenschap des bloeds van Christus? Het brood, dat wij breken, is dat niet eene p;eraeenschap des lichaams van Christus ? Want één brood is het, zoo zijn wij velen één lichaam, dewijl wij allen ééns broods deelachtig zijn. Ziet Israël, dat naar het vleesch is; hebben niet degenen, die de offeranden eten, gemeenschap met het altaar? Wat zeg ik dan: dat een afgod iets is? of dat het afgodenoffer iets is? Ja, ik zeg, dat hetgeen de heidenen offeren, zij den duivelen offeren, en niet Gode, en ik wil niet, dat gij met de duivelen gemeenschap hebt. Gij kunt den drinkbeker des Heeren niet drinken en den drinkbeker der duivelen; Gij kunt niet deelachtig zijn aan de tafel des Heeren, en aan de tafel der duivelen. — Want zoo dikwijls als gij dat brood zult eten, en dezen drinkbeker zult drinken, zoo verkondigt den dood des Heeren, tot dat Hij komt.

Uit onze beschouwingen, tot hiertoe over het avondmaal gehouden, zal het ons duidelijk zijn geworden, dat het meer dan ééne zijde van betrachting heeft, en dat wij er daarom van moeten afzien, om het doel dezer instelling met één woord uit to spreken. Het was toch reeds vooruit te verwachten, dat, wanneer de Heere der heerlijkheid eene instelling zijner liefde wilde nalaten, zij van goddelijken inhoud, en van hooge beteekenissen overvloeien zou. En in zoo verre heeft de strijd der schriftgeleerden, die over deze verhevene instelling ontslaan is, zijne vertroostende zijde, daar dezelve in den grond enkel van de

97

dieplo des rijkdoms in liet goddelijk bondszegel getuigenis geeft.

Wanneer alles, wat Gods woord over het avondmaal bevat, nauwgezet en zonder vooroordeel door ons overwogen wordt, zoo betoont zich hetzelve van eene drievoudige beteekenis te zijn. Het heilig avondmaal is:

I. een gedachtenisinaaltijd;

II. een verzegelingsmaaltijd, en

111. een voreenigingsmaaltijd.

Bezien wij deze drieërlei bestemmingen van meer nabij, en geve de Heere ons zijn geleide op den weg onzer beschouwing!

I.

Er behoort eene hooge mate van verblinding of eigenzinnigheid toe, te miskennen, dat het iieilig avondmaal ten minste ook de bestemming heeft, om eene gedachtenisviering te zijn. De Heere zegt toch, zoowel bij het broodbreken, als bij de toereiking des bekers: doet dat lot mijne fjedachtenis. En wanneer de Apostel er, l Gor. 11: 20, op-helderender wijze bijvoegt: Want zoo dikwijls gij dit brood zult eten, en dezen drinkbeker zult drinken , zoo verkondifjl den dood des Hee-ren totdat Hij komt; zoo is hiermede het goddelijk zegel der bevestiging gedrukt op de verklaring dezer woorden in don zin, welke zich reeds terstond aan een iegelijk opdringt, en volgens welke de instelling van het avondmaal vooreerst als gedenkteeken, en de maaltijd zelf als het heilig gedachtenisfeest des geloofs en der liefde zich voorstelt.

Het heilig avondmaal is eene dooiioopende getuigenis des Hoeren, een getuigenis met teekenen in plaats van met klanken, in beelden in plaats van in woorden. De Heere ontrolt in het avondmaal, voor het aangezicht Zijner kerk, eene verhevene schilderij, waarvan de naaste bedoeling is om de bewustheid van hetgeen liet middelpunt des ge-lieelen Ghristcndorns uitmaakt, en dat het Evangelie eerst tot Evangelie maakt, levendig en wakker te houden. Hij schildert haar daarin zijn lijden af, als voor hunne oogen geschied. De geheimzinnige verschrikkingen van den kruisheuvel laat Hij in beteekenisvolle zinnebeelden als voor hen voorbijgaan. Hij verschijnt daarin in de gedaante van liet Lam, dat de zonde der wereld wegneemt, als de florg, die vol-doenend tussrhentreedt voor de schuldigen; als de Iloogepriester, die zijn leven ten rantsoen stelt voor de overtreders, als de man der smarte, die een vloek werd in hunne plaats, om hen van den vloek te verlossen. Het kruis wordt op de hoogte van Ziou geplant, en wel als de grondpilaar van alle heil, als het wonderteeken der wereldredding, als de levensboom, waarvan de vruchten dienen tot genezing der volken, en Hij, die aan dat martelhout de zonde verzoend enden dood gedood heeft. Hij zelf is het, die in zijn hondszegel deze banier ontrolt en omhoog heft.

Welk eene hooge waarde heeft echter het heilig avondmaal reeds in deze hoedanigheid, namelijk van eene authentieke, of echte en

7

igt;S

wettige oirkondc van den ITeere Jezus Christus zelf, over hel floor Hem volbrachte werk dor verzoening, als het onwankelbaar en overvloedig genoegzaam fondament onzer eeuwige zaligheid! Kii welk eon' zegen stichtte het avondmaal reeds in zoo ver, als het met het gezag van eene onbedriegelijke getuigenis, de onderhouding en de onafge-brokene verkondiging van het wezentlijkste artikel der leere van de Evangeliesche kerk waarborgt! Er is een tijd geweest, waarin hij vele uitgestrekte Christelijke gemeenten de leer van de f/roote vrcde-makhuj in het bloed des I,-raises uit de opentlijke prediking zoo goed als verbannen was. De fontein van des zondaars troost zou in dien tijd geheel verstopt zijn geweest, zoo het heilig avondmaal hem niet open en stroomende had gehouden. Er worden nog heden zoo niet geheele staatskerken, dan toch enkele afzonderlijke gemeenten gevonden, op welker kansel het zuiver Evangelie reeds lang ophield gehoord te worden. Verstomde het echter op de predikstoelen, het zweeg daarom niet in het midden der gemeenten, omdat aldaar, terwijl de schriftgeleerden zwijgen, de disch des Heeren het Evangelie, gelijk vroeger, zoo ook heden, ofschoon zwijgend, nochtans met hooge welsprekendheid en als met bazuingeluid verkondigt. Er zijn predikanten, die jaar uit, jaar in, nauwelijks den naam van den Meere Jezus op ile lippen nemen, hoeveel te minder de harten hunner hoorders voor Mem zoeken te gewinnen. Deze predikanten zien zich echter, zoo dikwijls de viering des avondmaals terugkeert, huns ondanks genoodzaakt, om Christus te verkondigen als do gekruisigde, en de gemeente tot Hem te noodigen. Zij moeten somwijlen in hunne godshuizen de heilige tafel dekken, en wat doen zij daarmede anders, dan dat zij der gemeente bet verzoenend lijden van Immanuël voor oogen stellen? Zij moeten aan do gemeente de uitnoodiging richten om tot dezen disch te naderen, en tot wien roepen zij ze alsdan ids tot den eenigen Verlosser van arme zondaren? Zij moeten dezulken, die naderen, bet teeken des lichaams en bloeds ter genieting toereiken, en waartoe roepen zij, op deze wijze gedwongen, de lieden op, als tot de geloovige omhelzing van de in deze beelden afge-schaduwde kruisotferande ? Zij moeten bij de toereiking des broods en des wijns de heilige woorden der instelling uitspreken, en wat he-tuigen zij daarmede, dan dat in Christus' offerande de grondslag ligt van alle heil, ja geheel het Nieuwe Testament vervat is? Zoo zijn dan zelfs de huurlingen en de valsche profeten in de kerk gedwongen, om bij dezen disch hunne schapen ten minste nu en dan de rechte weide te ontsluiten. Met wijze berekening heeft de grooce Opperherder er voor gezorgd, dat ook daar, waar geestelijke zielenmoordenaren zich in den schaapstal zijner kerk mochten indringen, zelfs deze, nu en dan gedwongen zouden zijn, om als gezanten in Christus' plaats op te treden, en ofschoon met tegenstrevenden geest, aan de leden der gemeente toe te roepen: „Laat u met God verzoenen door het bloed van bet Lam, dat geslacht is.quot; O welk eene zoete geruststelling geeft mij deze gedachte in betrekking tot zoo vele gewesten en gemeenten, ook in ons vaderland, waarin de arme menschen van kindsgebeente af tot aan bunnen dood anders nooit een Evangeliesch

lt;)!)

woord, én tmnwolijks oono lollergroep van liot kcnis- on deszell's l)eteekenis vernemen! Doch nu staat ook daar, als oon liolderschijiiond gettiiyenis ilcr waarheid in het midden van deze leu^ciileinpcls, do lieiliye discli met zijno klare, voor kinderen bevattelijke beeldtenis-prediking, en ik houde mij verzekerd, dat deze tot on toll tare harten machtiger en overtuigender zal spreken, dan al de geloofledige woorden, die, om hen tot dwaling te brengen, van den predikstoel op hen afstroomen. Hoe zou liet kunnen zijn, dat wij niet reeds om deze reden, de heilige verbondstafel zegenen, en den ileere voor zijne lierde-instelling den dank, den lof en de aanbidding toebrengen zonden?

En welk eenen beduidenden invloed oefent reeds het heilig avondmaal in de boedanigheid van een bloot beeld, en van een goddelijk gedenkteeken. ook op het geloof der geloovigen! lioe wel doet bet ons, den Ileere der heerlijkheid, door middel van deze instelling, op nieuw als bet ware lichamelijk en persoonlijk te booren betuigen, dat het olfer, waarmede zijne geheiligden in eeuwigheid volmaakt worden, werkelijk aangebracht is. Hoe troostrijk is het, de geheele volheid der goederen, die Christus ons verwierf, in de zinnebeeldige gedaante van eenen maaltijd te zien omvat, tot welke men geene andere uit-noodiging behoeft, dan die de arme zondaar met zijne geestelijke honger en dorst reeds met zich brengt. En hoe verkwikkend is het in de liefelijke klokkentoonen des v red es: neemt, eet, drinkt, voor u (/ebroken, voor u verejoten, de vriendelijkste en beloftenvolste van alle uitnoodigingen te vernemen! O hoe ververscht zich biermede in ons de bewustheid van dat liefelijk Snoer onzer erfenis, dat ons in Christus is ten deel gevallen! Hoe ververscht en verhoogt zich biermede de wederliefde tot Hem, die al do stralen zijner ontferming in dat Hondszegel als in een middel- en brandpunt vereenigde. Hoo gevoelt men zich op nieuw opgewekt en gedrongen, den dood des Heeren te verkondigen totdat Hij komt, en bet luide te betuigen, dat men niets meer weten wil dan Jezus Christus en dien gekruisigd! Hoe verheft zich bij deze tafel de moed der belijdenis! En hoc verlevendigd en versterkt wordt de bewustheid der overwinning tegenover de zonde, de wereld, den dood en den duivel! Ik kan het mij voorstellen, boe zij, die enkel onderwezen waren, om het Bonds-zegel alleen op Zwingliaansche wijze te beschouwen, niettemin daaruit reeds een wereldovenvinnende martelaars blijdschap wisten te putten. Niet alleen toch veraanschouwelijkte bet avondmaal bun de voor alle eeuwigheid gelegde grondslagen hunner verlossing en kindschap, maar als maaltijd waarborgde het hun ook de persoonlijke tegenwoordigheid van den gastheer, die de tafel toebereid, en die, naardien Hij beloofd beeft, met de zijnen te zijn al de dagen tot aan de voleindini) der loereld, zeker daar bet allerminst zal ontbreken, waar Hij zoo huisvaderlijk en vriendelijk zijne huisgenooteu aan zijnen discb vereen igt.

Oordeelt nu zelve, geliefden! welk een naam de handelwijze van dezulken verdient, die in opentlijke tegenspraak met de uitdrukkelijke bedoeling door de goddelijke instellingsoorkonde aangegeven, niet alleen van het heilig avondmaal als een gedachtenismaaltijd niets

loo

willen weten, maar zelfs van deze zijde en beteekenis des Honds-zegels, niet minachting, ja niet verwerping kunnen spreken. Welke mensclielijke gezaghebbers het ook mogen zijn, waarop zij zich in deze beroepen, boven alle gezag staat do ondubbelzinnige letter des Goddelijken VVoords, en deze dwingt ons tot eene andere beschouwing der zaak, dan de hunne is.

11.

Zoo vast wij er ons echter aan houden, dat liet avondmaal, naar den wil en de verordening des Hoeren, vooreerst een aanschouwelijk gedenkteeken zijner groote liefdedaad, en eene gedachtenisviering van liet feest onzer eeuwige verlossing is, even zoo beslissend treden wij op tegen dezulken, die de geheele beteekenis van het bondszegel hiertoe willen bepalen. Ilnnne, de heilige erllating ten eenenmale uitputtende zienswijze, lijdt aireede schipbreuk, zoo als wij zeiden, aan de plechtig feestelijke stemming en houding, waarmede wij den lleere tot de instelling van zijn avondmaal zien overgaan, en kan voor het woordje is in het formulier dos avondmaals, alsook niet voor de apostolische uitdrukking de fioneenschap des lichaams en des bloeds van Christus, en voor de zware bedreiging, die tegen de onwaardig etende en drinkende wordt uitgesproken, bestaan. Reeds vooruit is het met zekerheid aan te nemen, dat eene laatste testamentaire bepaling van den Koning der koningen op iets grooters en heerlijkers moet zien, dan op de instelling van een, al is het dan ook nog zulk een liefelijk, verkwikkelijk en geloofversterkend gedachtenisfeest. En zeker is met deze instelling nog iets anders, van ongelijk meerdere verhevenheid en diepte verbonden.

liet dierbaarste en zaligste goed, dat een mensch op aarde kan be-zitten, is, behalve de vergeving der zonde zelve, de klare en bepaalde bewustheid van deze hem ten deel gevallene vergeving. In zulk eene bewustheid zijner begenadiging heeft hij, reeds op aarde, een voorsmaak der bemelsche zaligheid. Vrij van vrees en zorg, gaat hij zijnen weg. Vrede en vreugde zijn de engelen, die hem geleiden. Vroolijk ziet hij op naar do sterren, als naar de lichten van het vaderlijk huis, werwaarts hij heengaat, en de onweerswolken van elke uitwendige droefenis worden verlicht door de stralen van den dag, die binnen in hem is. Tot deze zalige bewustheid moet het genot des heiligen avondmaals ons behulpzaam zijn, en dit is een der wezentlijkste oogmerken, waartoe de lleere deze instelling Zijner liefde verordend heeft. Wie reeds weet, dat hem barmhartigheid geschied is, dien zal het heilig avondmaal in dat weten op nieuw versterken. Wie nog eerst zulk eene zekerheid zoekt, die kan ze aan de verbondstafel vinden, liet is waar, dat de Heilige Geest ons, ook zonder het Bondszegel, het getuigenis geven kan dat wij kinderen Gods zijn, doch al is deze getuigenis ons reeds ten deel gevallen, waar is de Ghristen, die zeggen kan, dat hij eene verdere bevestiging en verlevendiging van deze zijne zekere verwachting niet noodig heeft? Wie zou zoo vast staan in het geloof aan zijn kindschap, dat hij er nooit over in twijfel geraakte of wankelde? Wie werd niet somtijds door eenige twijfeling

101

aangevochten, of datgene wat hij eene getuigenis des Heiligen Geestes acht te zijn, ook werkelijk een zoodanig getuigenis zij? En wie, al is hij ook nog zoo vast van zijn deel in Christus verzekerd, zal niet moeten erkennen, dat zijne overtuiging nog sterker zijn zou, wanneer hij in het benijdenswaardig voorrecht van de tijdgenooten des Heeren mocht deelen, en even als do lamme, als Maria Magdalen a en al de anderen, uit den mond des Heeren zelf zinnelijk hoorhaar het liefelijk woord had mogen hooreii: Ga heen, in vrede, uwe zouden zijn u vergeven! Weet echter. Geliefden! dat ons juist voor dit voorrecht dei-eerste Christenen het heilig avondmaal eene soort van vergoeding biedt, en dat het ons zoo veel mogelijk wil schadeloos stellen voor hetgeen ons, door liet ophouden van de zichtbare tegenwoordigheid des Heeren op aarde, dierbaar en kostbaarst is onttrokken. De zichtbaarheid van onzen Zaligmaker is als het ware voor ons in de honds-zegels overgegaan, en naardien de Heere ons juist in het heilig avondmaal uitnoodigt, om zijne gedachtenis te vieren, toldat Jlij meder-konit, zoo wijst Hij hiermede onmiskenbaar aan, dat het avondmaal bestemd is, om gedurende den tijd, die tnsscben zijne hemelvaart en zijne zichtbare wederkomst ligt, do plaats zijner lichamelijke tegenwoordigheid te vervangen.

Ziot ook de heilige feestdisch aan. In en op zichzelve is hel iels gerings, wal zij ter verkwikking aanbiedt, een weinig brood en wijn. Doch let wel op, het is brood, dat de Koning der koningen zijnen gasten toereikt, liet noemende zijn lichaam, en het is wijn, dien de Heere aller heeren zijnen vrienden inschenkt en dal Hij zijn bloed, of het Nieuwe Testament in zijn, bloed noemt. Dat is mijn lichaam, dat is mijn bloed, zegt Hij, die gewoon was zijne woorden te wegen, te keuren. En hoe ver zij het ook van ons, om het woordje is in deze woorden over het hoofd te zien of gering te schatten! Wij laten bel zijn volle gewicht, en stemmen loc, dat hel meer zegt, dan alsof er enkel hel woordje beteekent stond. Het vergelijkt niet alleen, maar hel stelt de voorwerpen, die hol noemt, met elkander gelijk. Het is hiermede gelegen, alsof ik hel geringe met het verhevene op dezelfde lijn plaats, alsof een menschelijk vorst zijn dat is schrijft op een schal-kislbillet, hetwelk daardoor de waarde beeft van de som, die er op uitgedrukt is. Het dit is, is de eenvoudige verklaring van de waarde, die de hooge uilgever en borgstelier aan dat papier geeft, of waarvoor hij het erkent. Op en in zichzelve is het papieren billet geheel zonder waarde, maar hel koninklijk woord gaf hel eene goudgelijke waarde. Het opperhoofd van den staat, wiens naam op het billet staat, zal zijnen naam niet verloochenen, maar ten allen tijde bereid zijn, om aan hel in zichzelve nietig onderpand tegen den werkelijken schal, welke door hetzelve vertegenwoordigd wordt, in le ruilen. Stelt u thans voor, dal de Koning aller koningen ons iels overhandigde, en hel begeleidde met de woorden: dat is de vrucht van mijn lijden en sterven, de vergeving der zonden, het recht van het kindschap, hel eeuwige leven enz. Ontvangen wij dan niet met de ter hand gestelde voorwerpen, al waren deze ook niet anders dan een stukje brood en een druppel wijn, le gelijk werkelijk datgene, wat door de voorwer-

102

pen wordt aangeduid, en zou liet niet zijn, de oprechtheid van den gever in twijfel te trekken, wanneer wij nog bedenking maakten, om voortaan ons te beroemen, dat wij niet enkel brood en wijn ontvingen, maar dat wij met dit brood en dezen wijn ook de genoemde goederen zelve waarlijk en onmiddellijk uit de hand des Heeren ontvangen hebben? Nu geschiedt hot echter in de daad, dat de lleere ons bij zijnen maaltijd iets uiterlijks en iets zeer gerings toereikt, doch daarbij de woorden uitspreekt: „Dit is mijn voor u gebroken lichaam, en mijn voor u vergoten bloed,quot; of: „Dat is, heigeen Ik u in mijnen bloedigen offerdood verworven heb.quot; Wat zou na eene geloovige aanneming dezer onderpanden, mij nog kunnen beletten, om op de meest verzekerde wijze te jubelen: „Ik heb deel aan de verlossende genade van Jezus Christus. Mijn mond, mijn oog, ja al mijne zinnen 'zijn getuigen, dat Hij persoonlijk mij daarin een aandeel heeft beloofd. |iij sprak zijn: Dit is mijn lichaam, mijn bloed, in denzelfden zin als waarin ecu schuldenaar bij de overhandiging van eene gerechtelijk opgestelde en verzegelde acte kan zeggen: „üat is mijn huis en hof, mijne gansche erfenis!quot; Christus zou mij, om mij hoven allen twijfel te verheffen, de vrucht van zijnen dood in natura, zoo als men gewoonlijk spreekt, in den mond leggen, ware deze vrucht niet geestelijk en onzichtbaar. Nochtans bereikt Hij hetzelfde oogmerk, terwijl Hij met hot brood en den wijn iets zinnelijks en vormelijks ter ge-' nioting geeft, en mij, uit kracht van een Goddelijk gezag, machtigt, om het als de beteekenendc zaak zelve aan te zien.quot;

Tot zulk eene taal ben ik na het waardig genot des avondmaals bevoegd. Wat is derhalve het avondmaal? Het is eene liefde-instelling, door welke de Heere mij in zijne vriendelijke toenadering tot mijne zwakheid voor het gemis zijner zichtbare tegenwoordigheid en van zijne zinnelijk hoorbare toespraak eene met mijne menschelijke behoeften overeenkomende schadeloosstelling geven wil. Als vergoeding voor het gemis zijner onmiddellijk mondelinge verzekering van genade, reikt Hij mij in het avondmaal iets toe, dat gelijk staat met eene bandvestelijke of wettige oirkonde van mijn aandeel aan de goederen des Nieuwen Testaments. Ik beroep mij voor zijne trouw hierop, als op eene schuldbekentenis, door zijne eigene koninklijke hand geschreven, en aan mij ter band gesteld, en wederspreek hiermede al de aanklachten des Satans, als met een vrijbrief, voor welks onderteekening hij moet verstommen.

Deze beschouwing van het avondmaal als een maaltijd van verzcye-lin(] vindt haren steun, vooreerst, in het woordje is, dat aan do be-standdeelen van bet Bondszegel bet karakter eener werkelijke verletjcn-woordiginy der op zinnebeeldige wijze aangeduide goederen mededeelt. Vervolgens op de woorden: Deze beker is hel Nieuwe Testa-menl in mijn, bloed, hetgeen niet zoozeer aan het bloed van Christus zelf, als wel aan de zaligheden doet denken, die door het vergieten van dat bloed bedoeld en verworven werden. Ten derde, op de overeenstemming met don paaschmaallijd, die immers evenzeer de plaats van een bevestigend zegel op eene Goddelijke belofte innam. Ten vierde, in de apostolische uitdrukking, welke het gebroken brood

103

erne fiemeenschap van het lichaam van Christus, dal is, volgens den eigenllijken zin des woords, eene aandeelgeving' aan hetzelve noemt. En eindelijk, ton vijfde, in de gelijkstelling, waarin onze tekst liet heilig avondmaal met de Joodsche olïermaaitijden doet voorkomen. Door deze olTermaaltiJden eigenden zich de feestvierenden de vrucht der aangehrachte otl'eranden toe, en genoten zij ze met Itlijdschap door het geloof. Ik begrijp niet hoe Lnthersche godgeleerden hehben kunnen licweren , dat zij, die zich niet met hun leerstelsel vereenigen, in het brood en den wijn niet anders oveihouden dan blooto zinnebeelden en herinneringsteekenen. Wanneer zij de belijdenisschriften der Hervormde Kerk —- en bijzonder die Genève's stempel dragen —-onbevooroordeeld hadden onderzocht, zij zouden zich geheel anders hebben moeten overtuigen.

111.

Geen oogenblik echter lijdt het bij mij eenige bedenking, dat met al hetgeen dat wij tot biertoe als beteekenis en bedoeling van het heilig avondmaal gevonden hebben, de beduidenis er van niet is uitgeput. Deze maaltijd is meer dan eene gedachtenis en verzegelende maaltijd. Het toppunt zijner beteekenis ligt eigentlijk daarin, dat het een maaltijd is van vereeniging met Christus. De persoonlijke tegenwoordigheid des Heeren hij het avondmaal wordt, zoo als wij reeds hebben opgemerkt, gewaarborgd door den vorm, waarin het honds-zegel is ingekleed. Het is een maaltijd, en als zoodanig eischt bet de tegenwoordigheid van den gastheer. Er wordt bij gegeten en gedronken, en eten en drinken veroorzaakt eene innige vereeniging (Ier ont-vangene bestanddeelen met onze natuur, ja, hunne vereenzelving met ons wezen. Dat zoo iets ook in liet hondszegel plaats heeft, en dat het hier zich met ons vereenigend voorwerp Christus zelf is, wordt door onzen tegenwoordigen tekst boven alle tegenspraak gesteld. Ziet, zegt Paulus, Israël dat naar het vlecsch is; hebben niet degenen, die de offeranden eten , fiemeenschap met het altaar''? Vooreerst wil de Apostel hiermede zeggen: „Zij hebben aan het altaar, of aan de door de priesterlijke altaardienst veroorzaakte zinnebeeldige verzoening deel;quot; vervolgens: „zij betuigen door hunne deelneming aan den offermaaltijd, dat zij tot de Israëlietische gemeenschap der geloovigen behoo-ren;quot; en eindelijk: „zij stellen zich daarmede in eene betrekking van ondergeschiktheid en lijdelijkbeid tot dien God, wien het offer gebracht wordt, en treden daarmede binnen den kring zijner leidende, vormende, en tot den hemel bereidende invloeden.quot;

De Apostel gedenkt vervolgens de heidensche olïermaai lijden voor de afgoden, voor welke hij met allen ernst de gedeeltelijk zicii op eene valsche vrijheid beroemende Corinthieërs waarschuwt. „Wat zetj ik dan,quot; zoo begint hij, „dat een afgod iets is, of dal het ö/y/o-denoffcr iets is?quot; Reeds dadelijk wil hij dus de gevolgtrekking voorkomen, alsof hij de goden der heidenen een werkelijk bestaan, en Inmne afgodenoil'eranden eenige bun inwonende kracht of werking toescbrijit. „Neen,quot; dit wil hij zeggen, „do afgoden zijn niets dan enkel schepselen der verbeelding, en tie afgodenollerande is vleesch

40!

gelijk ander vleesch, dat op zlchzelve geenen tooverachtigen invloed heeft; doch,quot; zoo gaat hij voort, „de duivelen hehhen in den afgodendienst hun werk, en houden door hunne offerfeesten, het verhlinde volk in de afgodische leugenwereld verstrikt. Wat dus de Heidenen offeren, dat offeren zij, ofschoon zij er niet bewust van zijn, den duivelen, welke door dit offerwerk hun doel bereiken, en daarin hunne zegepralen vieren. En ik wil nietquot; zoo gaat de Apostel voort, on hierin ligt nu de geheele kracht zijner geheele rede, dut (jij niet de duivelen (jemeensehap hebt. „Door uwe deelneming' aan de olï'er-maaltijden der afgoden (bijzonder der Corinthische, welke ter eere van Venus placht gevierd te worden) geraakt gij zeiven —■ dit is de bedoeling van de Apostolische woorden ■— eer gij het vermoedt, onder den invloed der duistere machten, die hier hun s|iel drijven. En dit moogt gij niet. Gij hunt niet te;lelijk den drinkbeker den ][eeren, en den drinkbeker der duivelen drinken. Gij kunt niet ter/e-lijk deelaclili;i zijn aan de tufel den Heeren en aan de tafel der duivelen. Bedenkt nu met alle nauwkeurigheid, mijne waarden! wat de Apostel in deze redevoering tot verklaring van het heilig avondmaal aanvoert. Hij zegt, dat het offermaal den Israëliet met den God, dien de altaardienst geldt, en daarentegen de afgodenoffermaaltijd den Heidenen met de duivelen, die hieronder heimelijk hunnen invloed uil-oefenden, in betrekking brengt. En nadat hij op deze wijze bet heilige' avondmaal met deze afgodsmaaltijden vergeleken heeft, leert bij ons geheel ondubbelzinnig, dat de maaltijd des lleeren het middel is eener wezentlijke vereeniging met den persoonlijken Christus, en dat het de avondmaalgangers onder eenen rechtstreekscben en geheel bijzonderen invloed van den verhoogden Zoon van God stelt.

Thans doet zich echter de vraag voor, op welke wijze de gemeenschap zij, waarin Christus bij het bondszegel met zijne gasten treedt, of zij enkel geestelijk, of ook lichamelijk is'? En gij weet, dat juist deze de vraag is, rondom welke zich de bekende groote strijd der theologen beweegt. De Augsburgsche Confessie leert, dat het ware lichaam en bloed van Christus waarachtig onder de gedaante van brood en wijn in bet avondmaal tegenwoordig is en aldaar uitgedeeld en ontvangen wordt. En verstaat onder dit ware lichaam en bloed van Christus niet de vruchten van zijnen offerdood, maar zijne verheerlijkte lichamelijkheid, waarmede de avondmaalganger voor den dag der opstanding gespijzigd en gedrenkt wordt. De belijdenis der Hervormde Kerk antwoordt in den Paltzer Catechismus op de vraag: Wat wil het zeggen: „het gekruisigd lichaam eten en zijn vergoten bloed drinken?quot; „Het heet niet alleen met geloovige harten het gansche lijden en sterven van Christus aannemen, en daardoor vergeving van zonden en een eeuwig leven bekomen, maar ook daarbij door den Heiligen Geest, die te gelijk in Christus en in ons woont, aldus met zijn gezegend lichaam meer en meer vereenigd te worden, zoodat wij, ofschoon Hij in den hemel en wij op de aarde zijn, nochtans vleesch van zijn vleesch en been van zijn been zijn, en van éénen geest, gelijk de leden onzes lichaams van eéne ziele, eeuwig leven en geregeerd worden.quot; Mij dunkt, de beide belijdenissen zijn

105

hier in het wezentlijke eenstemmig¹, want, de Gereformeerde maakt hier uitdrukkelijk onderscheid tusschen die heteekenis van hel hondszegel, volgens welke hel aan de avondmaalgangers, mei hel gezag eener Goddelijke oirkonde, zijn persoonlijk aandeel aan de door het olïer van Christus verworvene goederen en voorrechten toezegt en verzegelt, en tusschen de andore heteekenis, volgens welke het avondmaal middel is van eene geheimvolle voeding, en doordi'ongen worden met de verlieeiiijkle lichamelijkheid des verhoogden Zoons Gods hij dezulken , die hel hrood en den wijn genielen. Zeker voorkomt de Catechismus met do ingevoegde woorden ,,ofschoon Ilij in don hemel isquot; liet vermoeden , alsof zij ook eene alomlegenwoordigheid van het verheerlijkt lichaam van Christus aannam. Trouwens, zoo iels aan le nemen, zou naar panlheïsche (algodische) voorslellingen overhellen en bevat eene legenslrijdigheid in zich zelve. Onmlsken-haar echter slaat de Catechisnius toe, dat Christus Joor niets verhinderd zij, om door eene levende, persoonlijke hopaling van zijnen wil, de zijnen waar en wanneer ilij wil ook zijne lichumelijklieid deelachtig te maken, en tevens geeft zij toe, dal Ilij in zijn Üonds-zegel dit ook werkelijk doet.

liet is dus huiten kijf, dat de leerstellingen der heide Kerken lang niet zoo ver uit elkander liggen, als menigeen zich dat inbeeldt. Neen, ik herhaal bet nog eens, in het wezentlijke stemmen zij werkelijk overeen. Zoo zij dit niet deden, dan zou zeker in de avondmaalsleer het Gereformeerde zich uit het Lulhersche aan te vullen hebben. Met zou door de Schrift daartoe genoodzaakt worden, daar deze onloochenbaar ook eene lichamelijke vereeniging met Christus door het Bondszegel te verwachten geeft. Wanneer Christus eene zoodanige vereeniging niet bad willen te kennen geven, zoo zou Hij Zich zeker anders uitgedrukt hebben, dan Ilij dit in de woorden: dit ts mijn lichaam, dit is mijn bloed, werkelijk doet. Wilde Paulus 1 Cor. 10: 1(3 enkel zeggen: „bet avondmaal eigent ons de vrucht der verlossing toe,quot; zoo zou bij zeer zeker het gebroken brood en den gezegenden kelk . óf de gemeenschap aan hel offer, óf die aan bel lijden en sterven, maar niet eenvoudig en zonder verdere bijvoeging: dc gemeenschap aan het lichaam ca bloed van Christus genoemd hebben. Ook de woorden, die bij met een vooruit genoemd want onmiddellijk laat volgen. Want ren brood is hel, zoo zijn wij velen één lichaam, omdat wij allen eens broods deelachtig zijn, lalen nauwelijks eene andere gezonde verklaring toe, dan die, welke der waarheid ten gronde ligt, dal wij door hel genot van het heilig avondmaal de wezentlijkste lichamelijkheid des Heeren deelachtig worden, en gevolgelijk, dewijl wij het eene brood ontvangen, op de wezentlijkste wijze een lichaam, of gelijk wij Kfeze 5: 30 lezen: leden des lichaams van Christus, van zijn vlecsch en van zijn been zijn. Zeker is ook het (ie hoofdstuk van Johannes, bijzonder het 54e vers: Die mijn vleesch eet en mijn bloed drinkt, die heeft het eeuwige leven, en II,: zal hem opwekken ten uitersten dage, in betrekking tot het avondmaal op te vatten. In ieder geval zou de lleere, wanneer Hem hier ook niet eene lichamelijke vereeniging

100

voor oogen had gezweefd, Zich anders hebben uitgedrukt, en bijzonder de over de harde reden morrende discipelen met een ander antwoord hebben te recht gewezen, dan gij weet dat HU gedaan beeft. Genoeg, terwijl de Zaligmaker hij zijn hondszegel spreekt dit (ik herinner hier weder aan de onzijdige ol' zakelijke vorm van dit woord) is mijn lichaam, dit is mijn bloed, deelt Ilij ons, benevens do geestelijke goederen, zijne verheerlijkte lichamelijkheid mede, en verplaatst ons met zijne Clodmenscholijke persoonlijkheid in de wezent-lijkste en meest uitgestrekte gemeenschap; eene gemeenschap, welker heerlijkheid en zegenrijke gevolgen gedeeltelijk reeds hier hij ons tot bewustheid komen.

Ziet, mijne Beminden! op deze wijze ontvouwt zich het doel des avondtnaals in de drievoudige beteekenis van eene gedachtenis,- ver-zegelings- en vereenigingsinaaltijd. Waar men in deze beschouwing van het avondmaal des Hecren overeenstemt, daar moet men niet verder twisten of strijden, maar over de éénheid des geloofs met dank tot God zich verheugen. Wat buiten de grenzen van deze beschouwing ligt, behoort tot de menschelijke school en niet meer tot de Bijhelsche godgeleerdheid. Ten minste moest niemand zich inlaten, om over den aard en de wijze, hoe Christus door middel van het brood en den wijn ons in de gemeenschap zijner lichamelijkheid verheft, een bepaald gevoelen vast te stellen, daar de Schrift zelve niet goed gevonden heeft dit te doen. Voor de in allen ootmoed te werk gaande gissing en vermoeding moge hier altijd eene groote speelruimte overblijven, elke heerschzuchti^e stelselzucht daarentegen is op dat punt alle speelruimte door het Woord Gods ontnomen. Het hor der spijziging en drenking met het, verheerlijkt lichaam en bloed van Christus moet, zoo lang wij aan deze zijde des grafs verkoeren, voor ons verstandelijk begrip eene verhorgenheid blijven. Dat zij echter werkelijk in het hondszegel plaats vinden, staat volgens mijne overtuiging lüjhelsch vast, en kan niet met gronden des Goddelijken Woords bestreden worden.

Welk eene onvergelijkelijke erllating des lleeren derhalve Is het avondmaal! Welk eene volheid van hemelsche zegeningen en genadebewijzen heeft Hij in deze instelling over ons uitgegeten! ü, houden wij daarom dit kostbaar erfgoed hoog in waarde en eer! Maken wij het, door een dikwijls herhaalde heilhegeerige toenadering, dienstbaar lot heiligmaking en beerlijkmaking van onzen inweudigen mensch. Komen wij slechts in de rechte avondmaalstooi, dat is in kinderlijke eenvoudigheid en armoede des geestes, en het zal hij het wederkeeren van de heilige plaatse ook hij ons niet ontbreken aan den wedergalm van de innige woorden des ouden kerkzangers;

Hoe ben ik begenadigd!

Met hemelspijs en drank

Werd hier mijn ziel verzadigd,

Ik zeg den Heere dank.

A^ran hier gij aardsch gewemel,

Al boeit mij menig band,

107

Toch zucht ik naar den hemel,

Als naar mijn vaderland. Van hier! daar zal ik leven,

Bevrijd van ziekte en smart, En zal de Heer mij geven Een altijd vrooiyk hart.

Amen.

XII.

11 E K II E, BEN IK HET?

De voi'boi'genliedori Gods ondersclieiden zich van die der nienselie-lijke wijsheid ook daarin, dat de laatste het inzicht harer diepten enkel beloven aan den j^eest, die met een krachtig zelfvertrouwen zich verheft, terwijl de Goddelijke wijsheid dit alleen belooft aan hen, die afstand doen van de erkentenis aller eigene bekwaamheid. Het is mij f/oecl, zegt David, Ps. II!) : 71, dat ik verdriüd ben r/ewcest, opdat ik uwe inzeltinf/en leerde. In de levende bewustheid, dat wij in ons zeiven niets weten, en ook niets zijn, en niets vermogen, ligt niet enkel de sleutel tot ai de schatten der Goddelijke waarheid, maar wordt ook ie gelijker tijd de weg gebaand tot alle bereikbare heerlijkheid des bestaans en van het vermogen. Wie toch heeft eenige bevatting van de liefde Gods, alvorens hij van zijne eigene ellende overtuigt is; wie peilt de wonderen der verlossing, alvorens hij bewust geworden is van zijne behoefte tot verlossing? Wie niet in zichzelven stierf, stond ook niet in Christus op, en niemand bevindt zich in de hemelsche dingen overgebraebt, alvorens hij eene nederdaling in de onderste plaatsen der geestelijke armoede ondervonden heeft. Hiervan breedvoeriger met u te spreken, zij ons tot zegen! Onze tegenwoordige tekst geeft er ons aanleiding toe.

Mattheus 20 : 21—23.

En toen zij aten, zeide Hij: Voorwaar, Ik zeg u, dat één van u Mij zal verraden. En zij zeer bedroefd geworden zijnde, begen een iegelijk van hen tot Hem te zeggen: Ben ik het, Heere? En Hij antwoordende, zeide: Die den hand met Mij in den schotel indoopt, die zal Mij verraden.

De voorgelezene woorden verplaatsen ons nog eenmaal in het vertrek des avondmaals, en wel achterwaarts in den tijd, welke de instelling van het Hondszegel onmiddellijk voorafging. Wij houden op deze wijze eene nalezing op dit aan beschouwingen zoo rijk gebied, en richten voor ditmaal onze blikken bij voorkeur op de als in elfstem-mig koor tot den Heere gerichte vraag der discipelen. In deze vraag komen ons de elve voor, als in angstig onderzoek verdiept. Htschouwen wij:

i()ü

De Heere zij onze linlpe, opdat wij bij de dingen, die thans onze voorstelling' voorbijgaan, meer dan ledige aaftschouwers zijn. Moge zij ons in gelijke gemoedsbeweging brengen als de discipelen, en mogen zij ons met hen tot een gelijk doel geleiden!

T.

Onmiskenbaar treffen wij de discipelen in onzen tekst op eene geestelijke jacht aan. Hunne gemoederen zijn in levendige opwekking. Hunne gedachten strekken zich uit tot opsporing en verkrijging. Wat brengt bon in deze onrustige beweging? Een aanwijzend woord van den verbeven. Man in hun midden heeft hot gedaan. Deze wees bun het voorwerp aan, dat zij zoeken, en dat hun bij hunne vraag: Heere, ben il: hel? voor oogen staat. Zijne verzekering, dat er een menscb bestaat, gelijk die, om wier ontdekking bet thans bij ben te doen is, was voor hen toereikend, oin het beslaan van zoodanig een menscb niet meer twijfelachtig bij hen te doen zijn. En inderdaad moest ook voor ons een woord uit den mond van dezen Man, wat het ook betrof, aan allen twist voor altijd een einde maken. Want wie is bet, die in Hem de lippen opent? Een Man, wiens komst in de wereld duizende jaren te voren op de bepaaldste wijze werd aangewezen. Het is de door Kngelenkoren en hemelsch gevolg uit den hemel op de aarde begeleidden Heere. Hij is het, van wien de stem der hoogwaardige majesteit zelve, het als donderslagen luidsprekende getuigenis gaf: „Deze is het, en Hem zult gij hooren!quot; Hij is Het, die zijnen bovenaardschen ai'komstbrief niet enkel in woordelijke beluigingen, maar ook te gelijk in den glans eener zonneheldere beilig-beid, en in scheppende daden van almacht voor ons ontvouwde. Een Man, dio tot bewijs zijner waardigheid reeds aan de verrotting ter prooi gegevenen uit de graven deed herleven, die stormen en zeebaren met gebiedende stem deed stille zijn, die over dood, duivel en hel daarheen trad, gelijk een overwinnaar over tie lijken der verslagenen; die in de harten der menschen las als in geopende boeken, en de verste toekomst als een met licht overdekt landschap voor zich zag uitgebreid. Een Man, wien bij elke schrede, dien Hij deed, den naam Koniny der koningen van den zoom zijns kleeds schitterde; die, nadat Hij zijne groote zending vervuld had, de aarde als eene lichte boot onder Zich wegstiet, en omringd door het gejuich der hemelsche heirscbaren, zichthaar Zich ophief in de eeuwige Godstad; die vervolgens Zich onder de stervelingen oenen lof toebereidde van vurige tongen, en tot een gedenkteeken zijns naams den tempel zijner Kerk, deze behuizing Gods in den Geest achterliet. Zulk een Man met duizende geloofsbrieven voorzien, sprak toen en spreekt nog

) '

IK)

heden in (Ie wereld, en zelfs de duivelen gelooven zijne woorden eii sidderen. En gij, onzaligen onder ons, gij, nachtwandelaren op den ij reeden weg! vertoeft en aarzelt gij nog, om u tot liet geloof te schikken? Hoort ook gij Hem niet ontelbare malen spreken van den ernst der eeuwigheid en van de noodzakelijkheid om aan uw huis bevel te geven? Mij dunkt, wat Hij u daarvan zeide, had u reeds als stormklokkengelui in de ooren moeten klinken. Vernaamt gij zijne uitspraken niet aangaande Gods vuurijver tegen de overtreders, liet beslissend oordeel na den dood, de zaligheid der beproefd bevondenen en de eeuwige verdoemenis der onboetvaardigen? Wanneer slechts een Man als Hij verzekerde, dat daar ginds eene hel voor de overtreders brandt, alsdan moesten ons als een indruk zijner woorden de steenon voor liet hoofd springen. En gij kunt de zielschokkende uitspraken van dezen Onbedriegelijken aanhooren als kwamen zij van de lippen eens onwijzen en droomers, en gij kunt er bij slapen, als bij den adem des winds, die slechts spelend door de takken des booms ruischt? Ü, weet het toch, van deze verschrikkingen der eeuwigheid spreekt tot u geen zedenleeraar, maar de Man, wien zelfs de hel genoodzaakt was te erkennen in de woorden: „Wij weten dat Gij zijtde Christus, de Zone Gods!quot; O, komt gij eenmaal tot dien dag, en wilt gij tot uwe verontschuldiging zeggen; „Heere! wij wisten niet dat het zoo ernstig gemeend ware; wij hadden er geen denkbeeld van,-dat zulk een rechterstoel ons verbeidde; het kwam niet bij ons op, aan te nemen, dat den zondaar inderdaad een vuur verbeidt, dat niet wordt uitgebluscht, en een worm, die niet sterft.quot; Voorzeker, een luid hoongelach der afgrondsmachten zal u tot antwoord strekken op uwe zelfverdedigingsrede, en lot u zal het heeten: Hoe! zoo bleven u dan alle dingen verborgen, waarvan de Waarheid zelve van de daken tot u gesproken heeft; gij, die voor den leerstoel des Meesters aller meesters hebt gezeten, en wien do sterrenhemel eene gedurende vier duizend jaren niet opgehouden hebbende openbaring Gods over het hoofd heeft gestraald. Wat heeft er toch meer tot uwe waarschuwing en terechtwijzing kunnen geschieden dan er werkelijk geschied is V Gij echter wildot het leven niet, maar den dood. Welnu dan, beërft hem!

II.

De discipelen in onzen tekst gingen verstandiger te werk. Zij dachten : de Meester heeft het gezegd! en hadden daarmede genoeg, om aan de waarheid van het gehoorde niet een oogenblik te twijfelen. Wat had de Heere hen echter geopenbaard? Een hartroerend geheim. Hij zeide hun, dat er zich ergens een onzalig mensch bevond, die deel noch hoop in het koninkrijk Gods hebben, en nimmermeer het leven zien zou. Het bloed des Lams zou hom niet wasschen, de gerechtigheid van den Middelaar hem niet bedekken; veelmeer zou hij blijven die hij was, een kind des duivels, wien het beter ware, dat hij niet geboren was. Deze verworpene zou de eenige grond van alle heil van zich stooten, en den Heere der heerlijkheid verraden, en daarom onredbaar als een kind des vloeks en des doods,

de eeuwige verdoemenis te gomoet snellen. Dit werd hen door Jezus gezegd, en wal zeiden zij er van? Zeggen zij: „(iij spreekt hierover, doch zoo erg zal het wel niet zijn.quot; Denken zij, zoo als menigeen onder u gedacht zou hebben: „Dood? Kemvige verdoemenis? O, dit geldt zeker niet voor inenschen, dat zij daarover bekommerd zijn moeten, daar immers God do liefde zelve is.quot; Neen, zoo denken zij niet, maar de gedachte die in hnn binnenste de overband verkrijgt is deze: „De Man heeft het gesproken, die met éénen blik hemel en aarde, tegenwoordigheid en toekomst doorziet, en in wiens mond nooit bedrog gevonden is,quot; en daarom brengt deze uitspraak hunne zielen in zulk een' angst en in zulk eene verschrikking, iets dergelijks als tot de discipelen heeft de lleere ook ons gezegd, mijne Vrienden! Ook wij hooren ten minste uit zijnen mond, dat er ten allen tijde wel vele geroepenen, maar dat er uit de gezamentlijke volken en .geslacblen der aarde slechts weinigen uitverkorenen zijn en den weg ten leven vinden, terwijl velen, wien het daarom beter ware nooit geboren te zijn, den weg der verdoemenis bewandelen en onred-baar de bol te gemoet rijpen. Aan bejammerenswaardigen van deze soort zal er dan ook in don tegenwoordigen tijd geen gebrek zijn. Hij sprak het immers, die niet liegt. Welaan dan, het hoofd niet weder geschud, en niet meer lichtvaardig voorbij deze woorden heen-gedarteld, maar u toebereid tot hot ernstig onderzoek: Waar zijn de opgeschrevenen tot de slachtbank, en hoe heeten de namen van deze kinderen des doods?

III.

De rust onzer discipelen is weg, sedert zij door de mededeeling huns Meesters weten, dat er één is onder bon, die verloren gaat. Zij moeten weten wie dat is. Zij kunnen deze zaak niet laten rusten. Zoo gaan zij dan aan het navragen en aan liet onderzoeken. Op welk gebied echter zoeken zij den man des doods? Zij loopen niet in do verte, zoo als gij vermoedelijk zoudt gedaan hebben, gij, die om den verloren zoon te vinden, de kerkers en rechtsplaatsen opzoekt, of tot de banken, waar de spotters en lasteraars zitten, u vervoegt, of misschien zelfs wel de rooverholen en moordenaarsspelonken tot het doel uwer jacht gesteld hebt. De discipelen blijven in de naaste omgeving, en zoeken den aangeduide te Jeruzalem, in de zaal, die hen vereenigt, aan de tafel, rondom welke zij zitten, en dus in hunnen eigen kring. En gij weet, op dezen weg dwaalden zij niet.

Mijne Vrienden! bet is nog geen onbedriegelijk teeken, dat men zelf niet het kind des doods is, wanneer iemand uit de inenschen n voor een kind Gods houdt, terwijl onze uiterlijke houding zulk een oordeel schijnt te rechtvaardigen. Menschen, (lie het verderf te ge-moet gaan, worden ook gevonden onder de eerbaren en onbespro-kenen, onder de kerkgangers en godsdienstigen, ja zelfs onder de avondmaalgangers, bidders en psalrnzingers. In gemeenten waar het Evangelie heerschende is, gelijk bij ons, vangt de satan gewoonlijk evenveel zielen in de strikken van een godsdienstig zelfbedrog, als hij op andere plaatsen in de kuilen des ongeloofs en der goddeloos-

lltgt;

heicl aan zich dienstbaar maakt. Het is u toch bekend, dat onder dezulken, tot wien eenmaal liet woord der verschrikking gericht zal worden: Ik heb u nooit gekend! niet weinigen zullen gevonden worden, die met goede gronden kunnen zeggen; „Heere! hebben wij niet met U gegeten en gedronken, hebben wij niet in uwen Naam geprofeteerd, wonderen gedaan en duivelen uitgedreven?quot; Ook den elve was dit niet verborgen, en daarom vermochten zij zich niet bij do aanwijzing des lleeren, dat er een vervloekte onder hen zij, gerust te stellen, daarmede dal zij zich in Jezus' nabijheid bevonden. Neen, zelfs in dezen geheiligden kring, rondom deze tafel, zoeken zij naar dezen mensch. Onder hen kon nog een huichelaar verbolgen zijn, of iemand, in wien zich alleen de oude mensch bekeerde, zonder dat er een nieuw leven bij werd ingeplant, ol een verblinde, wien over zijnen waren toestand de oogen gesloten gehouden werden.

Mijne Vrienden! neemt een voorbeeld aan de Elve. en zoekt niet in de verte, wanneer het er op aankomt te weten, wie ten doode zijn opgeschreven. Begint met hot zoeken tusschen uwe eigene muren , en sluit u niet nit van hen, die gij er op aanziet, alsof zij misschien de beweenenswaardigen waren. Integendeel, houdt de lantaarn eerst boven het eigen hoofd en voor het eigen hart. Niet alleen wandelen zij naar de middernachtelijke duisternis, die zich opentlijk onder de oproervaan van de vijanden van God en zijn Gezalfde-scharen, er zijn er ook, die met den geopenden bijbel in. hunne hand, met het teeken des kruises aan hunnen hals, en met den naam van Jezus op de lippen ter helle varen.

IV.

Om bet voorwerp van hun onderzoek niet te missen, nemen de zoekenden in onzen tekst een licht te haat, en wel het helderste en doordringendste dat er op de wereld bestaat, hetwelk nooit bedriegt en nimmer een valschen schijn geeft. Het is het licht van Jezus' oogen, die alles doorgronden, die harten en nieren beproeven. „Heerequot; zoo vragen zij, de een na den ander, diep beangstigd onbekommerd, „ben ik het, ben ik het?quot; En o, hoe roerend is deze trek, hoe liefelijk en hoe navolgenswaardig!

Met dezelfde lantaarn als zij zochten, zocht ook David. Doonjrond mij o God! en hen mijn hart! beproef mij en ken mijne gedachlen. En zie, of hij mij, een schadelijke weg zij, en leid mij op den eeuwigen locg! De Farizeën zochten den man des doods nooit bij dat licht, maar bij dat hunner eigenliefde, en daarom tastten zij zoo dikwijls mis in Hom, ofschoon zij Hem zoo nabij zich hadden. Door dezulken die van de onzen zijn, wordt niet zelden gezocht op het bedriegelijk schijnsel van valsche kenmerken, en vinden Hem dus evenmin, als al de anderen Hem vinden. O, gij doordringend licht der oogen van den grooten God! Mocht toch ieder tot u zich wenden, opdat gij hem mocht helpen, den zondaar te ontdekken. Hoe spoedig zou hij in zijne verborgene schuilhoeken zijn opgespoord ,

m

cn hoe veet nader zou liij, tot verrassing van oen ieder , zich bevinden, als men dit ooit zou gedacht hebben.

V.

Wij vragen eindelijk naar liet gevolg of den uitslag, waarmede het onderzoek der Elve bekroond werd? en komen thans tot 'iet belangrijkste en meest verkwikkende gedeelte onzer besdiouwing. liet kind des doods is ontdekt. Zij hebben ziehzolven allen als met den strik öm den hals tot den lieere geleid, en zich aan bet gericht overgeleverd. „Hoe! allen?quot; vraagt gij verwonderd. Zoo is het. Met uitzondering van een enkele hebben zicli allen, zoowel Petrus en Johannes als Andreas, Jacobus, Filippus en de overigen dm zondaar, op wien de Heiland gewezen heel't, in zichzelven ontdekt en gevangen genomen. „In buntie eigene personen?quot; Ja, en nergens anders. Moort hun smartelijk: He,ere! ben ik hel? en zie op de neerslachtige houding, den van tranen druppenden blik, waarmede zij dit woord doen gepaard gaan. Wat willen zij zeggen? Een iegelijk hunner onwillekeurig niets anders dan dit; „Ja Heere! zoo bedorven vind ik mijn hart, dat ik tot al het kwade geneigd beu; en als de wind der verzoeking er naar waait, dan is het mogelijk (ook Petnis zelf voelt, dit nog in dit oogenblik) dat ik in staat zijn zou, ü, o hoogste Goed, gelijk Gij gezegd hebt, te verraden. Onbewaard, aan mij zei ven overgelaten, vermag ik niet voor mij zeiven in te staan. Wee! ik gevoel mij verkocht onder de zonde, en met mijne beste voornemens vinde iic mij niets anders te zijn dan een waggelend riet in den wind.quot; Ziet, mijne Vrienden! dit is de bevinding onzer discipelen. Het wild, dat zij nagejaagd hebben, is gevangen. Doch welk eene heilzame vangst is deze! Want terwijl zij, de gegrepenen, ieder voor ziehzolven tot den Heere gebracht worden, opdat Hij hen oordeele en in banden sla, lezen zij oogenblikkelijk in den aanminnigen liefdeblik des Meesters een teeder woord, en dat heet: misgetast! En terstond daarop wordt hun dat woord nog op meer verstaanbare wijze door zijnen mond herhaald: „Gijlieden zijt het niet, maar die de hand met Mij in den sehotel indoopt, die zal Mij verraden. „Welnu!quot; zoo hoor ik zeggen , „zoo hadden de Elve zich toch vergist.quot; Volstrekt niet, mijne Vrienden! Dat zij zich bekwaam achtten tot het verraad, en alzoo den verrader in ziehzolven meenden ontdekt te hebben, was geene vergissing; dat zij echter de misdaad zelve niet volbrachten, dankten zij aan de hoede en de bewaring van Hem, aan Wien zij zich opentlijk overleverden, die hen met Goddelijke banden boeide, hen door zijnen Heiligen Geest machteloos maakte ten kwade, en hen aan een ander, beter ik in hun zeiven deed gehoorzaam zijn.

Hoort gij, mijne Beminden! de groote waarheid, welke de grondslag van onzen tekst is? De werkelijk verlorenen, de kinderen des toorns zijn dezulken, die of den vloekwaardigen zondaar in ziehzolven niet erkennen, of die, gelijk de zwarte raaf daar ginds onder de gasten in de eetzaal te Jeruzalem, den zoon der verderfenis wel in zich ontdekken, maar noch zeiven hem oordeelen, noch aan den

8

iU

Üeere overleveren, opdat Hij hem aan den dood overgeve. Veel meer zoeken zij hem (den zondaar, den verrader) te redden, of gelijk die valsche broeder onder de twaalve met zijn bloot nagebootst en oprechtheid huichelend Hccre, ben ik het'? deed, te vermommen. Allen daarentegen, die niet enkel dezen tot alle kwaad geneigden zondaar in zichzelven ontdekken, maar hem ook in heilige ontroering geboeid voor het aangezicht des Heiligen Gods leidden, het oordeel der verwerping van dezen allerhoogsten Rechter over hem op hunne knieën als rechtvaardig huldigen, en het als eene genade af-smeeken, om hem met den bliksem des Heiligen Geestes te verpletteren en in zijne plaats eenen nieuwen mensch, een mensch Gods in hem te verwekken, deze allen prijzen wij zalig. Want van het oogenblik zulk eener zelfgevangenneming worden wij als lieden gekenmerkt, tegen welke de bevelbrief van het opperste gerechtshof wordt ingetrokken, en wij behoeven ons voortaan, hetzij voor Mozes. of voor den satan niet meer te ontzetten. Zoo wij ons zeiven oor-deelen, zegt de Schrift, zoo worden wij niet geoordeeld; en op eene andere plaats; Die zichzelven vernedert, die zal verhoogd worden.

Neigen wij dan het oor tot de uitnoodiging van Jeremia den profeet: Laat ons onze wegen onderzoeken en doorzoeken, en laat ons wederkeeren tot den Heere. Zeggen wij biddend met ons kerklied:

Verlicht mij, Heer! mijn licht!

Ik ben mij zeiv' verborgen;

Slechts voor uw aangezicht Ken ik mijn schuld en zorgen.

En geven wij plaats in ons hart voor de woorden van een oud zanger;

Heer! kom Gij met uw stralen En met uw Geestes gloed.

Doe ze uit uw hoogte dalen In 't diepst van mijn gemoed.

Wat tegen mij getuige,

Vergeef het in uw Zoon,

Opdat de ziele juiche Voor uw' genadetroon!

Amen.

Xlli.

JUDAS ISGARIOT JT.

Als eon ernstig waarscbuwond vooi'hecld voor allen, dio in plaats van voor God den llcoro te leven, aan oen der afgoden dezer wereld linnne ziel verkochten, gaat door de geschiedenis van David de donkere gestalte heen van den Gilonitor Achitofel. Als een man van scherpen blik en bekwamen geest, had hij zich door do wijsheid zijner raadgevingen aan het koninklijk hof onontbeerlijk gemaakt, ja, als hij raad gaf, alsdan was het, volgens het getuigenis der Schrift, als had men Gode gevraagd. Zoo zwaar woog zijn oordeel en meening als staatsman, zoodat hij zich dan ook tot de schitterende waardigheid van eersten raadsheer der kroon verheven zag, en daarmede, ten minste voor het oogenhlik, liet toppunt van zijn wenschen en streven bereikt had. Want do eere der wereld was de afgod, voor welke hij tot ieder offer bereid was, en te gelijk de prijs, voor welke hij alles te koop had.

Zoo lang het geluk, do zegepraal en de macht David vergezelden, mocht hij ook Achitofel onder zijne geestdriftigste vrienden tellen. Getrouwheid is echter een parel, die enkel te vinden is hij hen, die God vreezen, terwijl op alle andere monschen alleen tot zoo lang met zekerheid te rekenen is, als hunne eigenbatige belangen niet met hunne overgegevenheid aan den man hunner vereering in tegenspraak komen.

De opstand van Absalom was openbaar in Israël. Het grootste gedeelte van het volk scheen zich onder de banier van den opstandeling te scharen. David, van weinige getrouwe dienaren vergezeld, verliet de stad Jeruzalem , en met zijne heerlijkheid ligt ook die van Achitofel in het stof. Wat nu Ie doen? Achitofel brengt thans in overweging, niet wat God gebiedt, maar wat naar alle menschelijke berekening de waarschijnlijke uitslag van dit oproer wezen zal. En daar hij nu, omdat hij de alles besturende hand daarboven buiten de zaak laat, de zaak zijns konings als verloren meent te moeten be-sehouwen, spoedt hij zich, aangevuurd door de hope op nog schitterender en invloedrijker bedieningen, dan hij tot nu toe bekleedde, om den oproerigen Absalom zijne diensten aan te bieden, en vindt deze dan ook natuurlijk gaarne bereid, om hem, den bekwamen staatsdienaar, onder zijne raadslieden op te nemen.

Bij David verzamelde zich echter spoedig weder uit het volk des lands eene kleine, maar getrouwe strijdlustige heldenschaar. Absalom

110

begeert raad, hoe hij zich te gedragen hehhe, om zijne zegepraal en heerschappij to bevestigen. Achitofe! doet den voorslag, om zelf met twaalf duizend man den onttroonden vluchteling na te jagen; alsdan zou hij hem, terwijl hij moedeen mat was, onvoorziens overvallen, en nadat liij het volk, dat zich om hem geschaard had, door dezen onverwachten aanval uit elkander bad gedreven, den vluchtenden koning zelf zoeken te vangen en te dooden. Absalom keurt dezen raad goed, doch hij wil ook weten, wat Husaï te zeggen beeft, de man, die onder den schijn alsof hij bet ook met den geweldenaar hield, als David's berichtgever in Jeruzalem teruggebleven was. Husaï verwerpt Achitofel's raad, en geeft eenen anderen, die door Absalom boter wordt gekeurd. Toen Achitofel deze zijne vernedering en nederlaag verneemt, meent bij op eens de idealen zijner eerzucht voor altijd te zien wegvloeien, en vervalt in eene droefgeestigheid, die bij de loopende geruchten van de toenemende krijgsbenden, die Davids zijde kiezen, on bij de veroordeelende rechterlijke uitspraken van zijn met schuld beladen geweten ten hoogsten toppunt stijgt. Hij, gewoon altijd de eerste te zijn, na wien niemand meer waagde liet woord te voeren, acht het paradijs zijner aardsche heerlijkheid — en voor eene andere was zijne ziel nimmer ontgloeid — onherstelbaar verloren, en zoo scheen hem het leven eene eenzame, van alle vreugd ontledigde woestijn, op welke zich daarbij de toekomst als een starrenlooze, van onweder zwangere nacht nederliet. Wat nu te doen? Achitofel zadelt, met de wanhoop in het hart, zijnen ezel, vertrekt van Jeruzalem naar de stad zijner geboorte, maakt de beschikking over zijn huis, neemt een strik, werpt dien om don hals, en — Ü Sam. 17: 23 leest gij het — verhangt zich, als een beklagenswaardig' offer dor Godvervreemdheid en der wereldvergoding. Eene roepstemmo van wee! galmt over zijn graf tot op dezen dag!

Gij vraagt, waarom ik u deze treurige geschiedenis verhaal? Omdat zij voorspelling is van eene nog veel ontzettender geschiedenis, tot welke wij op don weg onzer beschouwing gekomen zijn. Judas Isca-rioth is do Achitofel van bet Nieuwe Testament. Daarvoor heeft de Kerk hem van ouds af erkend, en wol, zoo als wij beden overtuigd zullen worden, met volle recht.

mattii. 26 : 21—25. marc. 14 : 18—21. i,uc. 22 ; 21—23. joh. 13 : 21—32.

Jezus deze dingen gezegd hebbende, werd ontroerd in den geest, en betuigde en zeide: Voortvaar •, voorwaar Ik zeg u, dat één van ulieden Mij zal verraden. De discipelen dan zagen op elkander, twijfelende van wie Hij dat zeide. En een iegelijk van hen begon tot Hem te zeggen: Ben ik het, Hecre? En Hij antwoordende, zeide: Die de hand met Mij in den schotel indoopt, die zal Mij verraden. De Zoon des mensehen gaat wel heen gelijk van Hem geschreven is, maat wee dien mensch, door welken de Zoon des mensehen verraden wordt, het ware hem goed, zoo die mensch niet geboren was geweest. En zij

117

begonnen onder elkander te vragen, wie van hen het toch mocht zijn, die dat doen zon? En een van zijne discipelen was aanzittende in den schoot van Jezus, welken Jezus liefhad. Simon Petrus dan wenkte dezen, dat hij vragen zou, wie hij toch Avare van welken Hij dit zeide. En deze vallende op de borst van Jezus, zeide tot Hem: Jleere wie is het! Jezus antwoordde: Dezi is het, dien Ik de bete, als Ik ze UKjedoopt heb, geven zal. En als Hij de bete ingedoopt had, gaf Hij ze Judas Simonszoon Iscarioth. Toen antwoordde Judas, en zeide: Ben ik het, Rabbi? Hij zeide tot hem: Gij hebt het gezegd. En na de bete, voer de satan in hem. Jezus dan zeide tot hem: Wat gij doet, doet dat haastelijk. En dit verstond niemand dergenen, die aanzaten, waartoe Hij hem dit zeide. Want sommigen meenden, dewijl Judas de beurs had, dat Jezus hem zeide: Koop hetgeen wij van noode hebben tot het feest, of dat hij den armen wat geven zou. Hij dan de bete genomen hebbende, ging terstond uit. En het was nacht. Als hij dan uitgegaan was, zeide Jezus: Nu is de Zoon des mensehen verheerlijkt en God is in .Hem verheerlijkt. Indien God in Hem verheerlijkt is, zoo zal ook God Hem verheerlijken in Zichzelven, en Hij zal Hem terstond verheerlijken.

Ju de stralen der zon, dat heerlijk gestarnte, rijpt de druif en de sodoms-appel. liet Evangelie, dat den eenen een reuk is des levens ten leven, wordt eenen anderen een reuk des doods ten doode. Christus is gezet lot eenen val en eene opstanding van velen. Ziet, elf zijner vertrouwelingen worden in zijn verkeer en gemeenschap verheerlijkt tot wereldverlichtende slarren Gods. Eeu twaalfde verduistert zich iu dienzelfden kring en omgeving tot eenen nachtgeest, lot een kind der helle.

Ilondom Judas Iscarioth vereenigen zich thans onze gedachten. Wij ricliten onze hlikken:

I. op hem zeiven, en

II. op zijne nieuwste verwanten en broeders.

liet is ecu donkere en huiveringvolle weg, dien wij thans hetreden. Dat hij ons leere, voor ons zelven te verschrikken, en strekke hij ons tot eeuen spoorslag, om onze zielen in veiligheid te brengen.

I.

Ongeveer ter zelfder tijd, toen het Woord te Bethlehem vleesch werd, en de engelen Gods den Gekomene hun serafijnsch welkomstlied toezongen, was er ook vreugde in de hut van Simon te Garioth, in den stam van Juda, want ook hier had een zoontje, ofschoon slechts een hloot menschelijk kind, het licht ontvangen. Ik denk, dat de hemelsche wachters der kleinen ook hem hunnen welkomstgroet hebben gebracht, en zijne ouders noemden dankbaar en vol vroolijke verwachting het knaapje Judas, dat is Gods lof of de Belijder, en wijdden hem daarmede met stille aandoening aan den Almachtige, die

118

hem uit genade geschonken had. Het jongske was immers welgemaakt en bevallig om te aanschouwen. En het stond hem toch ook niet aan het voorhoofd geschreven, wat uit hem worden en hem wedervaren zou. Ach, wij zien thans deze huiselijke gebeurtenis met andere oogen aan, en beschouwen het feestelijk gestemde ouderpaar met diepen weemoed; want wij weten, dat reeds om de wieg van hunnen zoo vroolijk begroetten zuigeling een duister kleed lag gespreid, samengesteld uit profetische uitspraken, zoo als Ps. 41 ; iÜ; Zelfs de man mijns vredes, op welken Ik vertrouwde, die mijn brood at, heeft de versenen tegen Mij grootelijks verheven, en Ps. 109 : 17: Dewijl hij den vloek heeft lief gehad, dat die hem overkome, en geen lust gehad heeft tot den zegen, zoo zij die verre van hem. Als eene waarzegging van de toekomst des nieuwgeborenen, doemde van verre de schrikvolle schaduw van Achitofel op. De ouders zagen die schaduw niet; wij zien hem en sidderen. Uit den vroegeren levenstijd van Judas ontbreken ons wel alle berichten, doch wij dwalen zeer zeker niet, wanneer wij ons zijne voortgaande ontwikkeling voorstellen, als recht gevende tot buitengewone verwachtingen. Hij betoonde zich al spoedig iemand van uitstekende vermogens, van een doordringend verstand, sterke prikkelbaarheid en veerkrachtigen wil le zijn, en scheen daarom —■ waarvan hij zich wellicht ook vroeg genoeg bewust geworden is — bestemd te zijn tot werkzaamheden van eene hoogere soort, dan de ruimte van het engbegrensde stille burgerlijke leven toelieten. Gelijk de electrische stol', die door de lucht stroomt, al naardat de omstandigheden zich vereenigen, of tot een onheildreigenden bliksemslag, of tot een weldadig, de lucht reinigend, verfris-scbend en verlevendigend weerlicht samengetrokken wordt; zoo lag ook óf het eene óf het andere in de natuur van tien man uit Garioth. Dat hij zich ten eenigen tijd op de schouwplaats van het openbare leven zou doen opmerken, was vooruit te berekenen. Naardat hij met de volheid van zijnen aanleg en vatbaarheden onder eene hemel-sche of tegenovergestelde bewerking kwam, moest hij tol een uitverkoren werktuig Gods of een apostel en banierdrager des satans zich ontwikkelen. Wee! hij ging den weg ter linkerzijde, en met eene diepere en meer gerechtvaardigde smart, dan Jesaja den koning van Dabei nariep, roepen wij hem de woorden na: Hoe zijl gij van den hemel gevallen, gij schoone morgenster!

Het heidendom kende geenen Judas, en kon zoodanig een persoon niet voortbrengen. Zulk een misgewas rijpt slechts in den stralen-kring des Christendoms. Dat Judas onder de gelukkigste der sterren geboren was, werd zijn ongeluksgesternte. Hij kwam met Christus in eene te nauwe aanraking om niet, zoo niet geheel het eigendom van Christus, dan geheel het deel des satans te worden. Ook Judas heeft eenmaal zijnen tijd gehad, toen God zijne lamp deed schijnen over zijn hoofd, toen Gods verborgenheid over zijne tent was. Job 29 : 3, 4. Ook hein ontbrak het niet aan de ontvankelijkheid van indrukken vaa de hoogste natuur, en zijne ziel was vatbaar voor iedere edele opwekking des gevoels. De verschijning van den Schoonste onder de kinderen der menschen in den glans zijner wonderen trok hem aan,

119

ofschoon ook de Zaligmaker en de Vriend der zondaren in de persoon-lijkheid van Jezus hein weinig behaagde. Hij zwoer, zeer zeker met een ongebroken hart, maar met een jeugdig schoone geestvervoering getrouwheid aan Jezus' banier, en (ie Kenner der harten, wien de verwachtingvolle begaafdheid van den in zekere mate werkelijk voor de zaak Gods ontvlamden jongeling niet ontging, opende hem vol vertrouwen den toegang tot zijne naaste en innigste gemeenschap in den discipelenkring. Nimmer zou Judas deze genade deelachtig zijn geworden, wanneer hij zich bloot uit onzuivere beweegredenen aan den Heere had aangesloten. In het oogenblik, toen hij zich den Heere aanbeval ter dienst, was hij geen huichelaar, ten minste niet met bewustheid. En wanneer hij voortaan met de overige discipelen nu bad, en dan zich in het Woord Gods verdiepte, en zelfs wel, zoo als dit later plaats had, dit Woord aan anderen verkondigde, zoo geschiedde dit eenen tijdlang ongetwijfeld nog met innerlijke waarheid. Tot opzettelijk bedrog en zich bewuste vermomming ging hij eerst later over. De Heere gaf hem de dienst eens ontvangers en beheerder der liefdegaven voor zijnen kleinen kring, en deed dit voorzeker om geene andere redenen, dan omdat Hij hem daartoe het meest geschikt en bekwaam keurde. Menigeen heeft wel op bijna lasterlijke wijze gemeend, dat de Heere hem de beurs heeft toevertrouwd met oogmerk om hem te beproeven, doch zulk eene gedachte is rechtstreeks te verwerpen. Integendeel geeft deze omstandigheid ons een nieuw bewijs, dat Judas in het begin van zijn jonger-schap het volle vertrouwen zijns Heeren bezat, ofschoon het deze niet verborgen kon blijven, dat het den discipel aan eene hartgrondige zelfkennis, en bijzonder aan die verbrijzeling des harten ontbrak, waarmede de deelneming aan de verlossing Gods als de volstrektste voorwaarde verbonden is. Bij alle groei van een vroom gevoelsleven bleef toch een kwade wortel in hem steken, namelijk de liefde tot de wereld, en bijzonder de liefde tot haar goud en ijdele eer. En inderdaad misleidde Judas zichzelven, als hij zijne toetrede tot den discipelenkring van Jezus aan diepere en meer heilige beginselen toeschreef, dan die gegrond waren in zijn verlangen naar de verwezentlijking van de altijd alleen aardsche tooverbeelden, die zijne levendige verbeelding voorspiegelde in dat koninkrijk, tot welker oprichting de Heere gekomen was. Gelijk hij echter bij zijne aansluiting aan de zaak des grooten Nazareners zelf meende den trek eener hoogere en edele opwekking te volgen, zoo meenden zijne mede-apostelen dit insgelijks ten zijnen opzichte. Alleen voor het oog des Heeren was het verborgen bederf zijns inwendigen levens ontdekt, doch de wonde was niet onheelbaar, en Christus was juist gekomen, opdat Hij als de Goddelijke geneesheer de kranken genezen en de gewonden verbinden zou. Ook heeft de barmhartige liefde van Jezus het aan niets laten ontbreken, om deze genezing tot stand te brengen. Doch wee! de uitslag beantwoordde niet aan zijne teedere en onvermoeide zorgvuldigheid en verpleging als die van den barmhartigen Samaritaan. Maar al te spoedig bleek het, dat de aanvankelijk zoo schoone geestdrift, op welker vleugelen Judas in de nabijheid van den Vorst des levens

120

was gedragen, naar hare innerlijke natuur niets minder was dan een zuiver vuur van den hemel. Want hoe meer hij aan de wending, die het leven des lleeren nam, en aan des Heeren woorden en daden het schijnheeld zijner zinnelijke voorstellingen en verwachtingen van Gods koninkrijk zag te niet gaan, des te meer brandde het stroovuur van zijne schijnbaar zoo heilige geestdrift weg, en wat er in zijn hart van overbleef, was hot onheilige vuur van zijne eigenbatige aardsche verwachting en begeerte. Wel schijnt het eenigszins te bard gezegd, wat iemand zeide. dat „ieder zijnen prijs heeft, waarvoor hij zich weg geeft;quot; doch op den onwedergeboren mensch is dat woord inderdaad van toepassing, hoe lang het ook moge duren, dat het zich feitelijk aan hein bewaarheid. O, misleiden wij onszolven niet. Ook in de edelaardigste karakters, zoo lang ze niet door Christus geheiligd worden , woont de vatbaarheid, om naar de omstandigheden niet alleen kleingeestig, maar zelfs ook laag en gemeen te zijn. De natuurlijke mensch verliest ook in zijne meest beschaafde gestalte zijne centauri-sclio of mensch-diorlijke natuur niet, uit kracht van welke liij, na zoo even wellicht de hoogste der idealen te hebben nagevlogen, nu, slechts één oogenblik later, met het dier in Eden op den buik kruipt en stof eet.

Voor Judas kwam werkelijk dat oogenblik, waarin het hom gehikte om meester te worden van die ernstige waarschuwing, welke zich uit zijn nog niet ganschelijk gedood geweten verhief tegen de snoode Inst van zijn hart naar eene zolf gekozene schadeloosstelling voor de ondervondene teleurstelling. Waarschijnlijk onder de bedrie-gelijkc zelfoverreding, dat hij het enkel voor zich ter leen nam, legde liij voor de eerste maal zijne diefachtige hand aan de hem toevertrouwde liefdegaven, en nadat hij eens de grenzen zijner zedelijke bewustheid had verbroken en overschreden, volgde de tweede stap, en elke latere overtreding volgde zoo veel lichter en ongestoorder als de eerste nioeieiijk geweest was. Nu stelde echter in den persoon van zijnen heiligen Meester het richtend geweten zich buiten en tegenover bom. Het licht der wereld werd hem tot een brandend vuur, do Zaligmaker der zondaren werd reeds in zijne zwijgende optrede voor hem tot een geloofsrechter, voor wien hij zich als een doodschuldig misdadiger moest vernederen, of — en hij koos het laatste —■ zich in don sluier der schijnheiligheid vermommen. Een' geruimen tijd meende hij in het masker van zijne hem van nu aï beiuuste huichelarij volkomen veilig te zijn; doch nu kwam het voorval in het huis van Simon den Melaatsche te Bóthunië er bij. De liefde van Maria zalfde den ileere. Judas, zonder gevoel voor bet teedere en diepe dezer handeling, wierp eene schaduw op deze daad door de schijnvrome en toch zoo ruwe opmerking, dat hel beter geweest ware, dal deze kostbare zalve Verkocht geworden, en hel geld den armen gegeven ware. Do Ileere alstoen terstond voor de gekrenkte discipelin in de bres tredende, prijst deze hare handeling als een goed werk, dal nooit vergeten zou worden, en wees de onbetamelijke berisping, die de ongevoelige huichelaar zich veroorloofde, af, met de ernstige, merg en been doordringende woorden: Armen hebt gij altijd met u, maar Mij hebt lt;jij niet altijd. Uil deze woorden, en nog meer uit den smart-

J21

vollen en meêdoogenvollen blik, waarmede de Heere hem bij deze woorden aanzag, ging den vermomden discipel op eens het volle licht op, dat de Heere zijn binnenste doorzag en zijn bedrog kende. Dit was een beslissend oogenblik voor Judas. Kon oogenblik, waarin bij nog eenmaal voor zijne keuze den zegen of den vloek zag voorgelegd, en dat, naar welke zijde dan ook, op zijne verdere, moeielijke levensontwikkeling noodzakelijk een beslissenden invloed uitoefenen moest. Of de verdwaalde discipel stort thans met een stroom van tranen des oprechten berouws aan de voeten van Jezus, en zoekt in zijnen verloren toestand redding en ontferming bij den troon der genade, óf het gekrenkt eergevoel behaalt de overwinning in liein, en geeft, door liein in den tegenovergestelden weg eener opzettelijke verharding mede te slepen, den satan gelegenheid om de lielsche vonk van verbittering in te blazen tegen Hem, wiens blik hij voortaan als een hatelijke fakkel over den nachtelijken afgrond zijns liarlen zweven zag. Gij weet, welke van deze wegen Judas insloeg. Terstond na de nog altijd zacht straffende en tot zijne genezing dienende woorden des Meesters, spoedde Judas zich uit liet gezelschap te Bellianië. En waar hij zich heenwendde is u insgelijks bekend. Onder do tegenstanders van Jezus gevoelt liij zich thans meer te huis, ja, liij gevoelt er zich meer in zijn element dan in den kring zijner medgezellen tot hiertoe, liet verdrag der dertig zilverlingen wordt, meer nog uit eene geheime wraakzucht dan uit gierigheid on hebzucht, gesloten. De tegenwerpingen van zijn geweten worden nu door Judas beanlwoord met de uitvlucht, dat het den wonderdoenden Rabbi eene lichte zaak is, om wanneer Hij wil, zich uit de handen zijner vijanden te redden. Overigens wist Judas slechts half wat hij deed. Hij had zich in eonen maalstroom geworpen, aan welken geen weêtstand meer to bieden was. Hij bestuurde zichzelven niet meer; een ander sleepte hem ach ter zich voort. HU was in dien vreeselijken toestand gekomen, waarin, zoo als de Profeet zich uitdrukt; onze voelen ziek dooien aan de schemerende bergrit.

Men zou denken, dat Judas van dat oogenblik af niet meer de tegenwoordigheid van Jezus heeft kunnen verdragen. Nochtans zien wij Judas spoedig weder aan zijne oude plaats in 'net midden der twaalve. Of hetgeen hem derwaarts heeft doen terugkeeren, de folterende onrust eu ban in zijn binnenste geweest is, of wellicht de bezorgdheid, om door zijne afwezigheid zich verdacht te maken, of dat hij zelfs nog wel de mogelijkheid mede in rekening bracht, dat het nog altijd tot het oprichten van een koninkrijk door Jozus naar zijn (Judas) zin kon komen, en hij zich voor zulk een geval, het spelen van zijne rol nog wilde voorbehouden? Ik weet bet niet; doch misschien dat wol alle deze beweegredenen samenwerkten. Genoeg, wij ontmoeten den zoon der verderfenis zelfs nog in den gemeenzamon gezelschapskring des avonds bij den paaschmaaltijd te Jeruzalem, en wij zien den Heere op nieuw alles beproeven, om de ter dood kranke ziel nog te redden. Uit teedere verschooning voor zijn eergevoel, eischt Hij de beurs van hem niet terug, maar laat hem in zijne tot nu toe ontvangene bediening. Doch dat Hij kennis draagt van het

122

gevaar, waarin de ziel des ongelukkigen discipels verkeert, dat moet liij hem doen weten, en daarom had er plaats, wat wij thans hooren. Terwijl zij namelijk aan de tafel zitten, begint de Heere met diepe ontroering en verschoonende, innemende vriendelijkheid te zeggen; Voorwaar, voorwaar Ik zcfi ti, dat één van ulieden Mij zal verraden. Met onuitsprekelijke verbazing ontzetten zich de elve, en verschrikt en bekommerd zien zij elkander aan, en storten hunne harten de een na den ander in de vraag uit: Heere! hen ik het? ben ik het? De man des doods geeft zich niet te kennen. Ach! nog slechts bij minuten is zijn genadetijd te rekenen. Nu roept, als sprak zijn goede engel, eene stem in zijn binnenste: „Ontdek u zeiven. Judas! werp het masker van u, en ontvlucht, nog vóór het sluiten van de deur, het eeuwige verderf!quot; Doch Judas verzet zich en wikkelt zich nog dieper in zijnen mantel, want de stem van eenen anderen klinkt luider in zijne ziel, en onderdrukt in hem elke betere gewaarwording. Nu geeft de Heere zijne aanwijzing eenen bepaalden vorm, en zegt: één uit de hvaalve, die de hand met Mij in den schotel indoopt, zal Mij verraden. En daarna spreekt Hij plechtstatig het tvee uit over hem, die deze ongehoorde misdaad zou volbrengen, en ontsluiert dus zijne toekomst, en deze toekomst is de hel. Ach! de laatste roepstem der vermaning dondert in deze woorden des Heeren den ongelukkigen discipel door de ziel. Het hart der elve siddert. Simon Petrus wenkt' den apostel, die aan den boezem des Heeren lag, dat hij toch vragen zou, van wie de Meester dit zeide. Johannes waagt hot, niet zonder schroomvalligheid, den Heere te vragen, wie het was. En nu rukt de Meester den verrader de laatste overblijfsels van het masker van liet gelaat, en zegt: Deze is het, dien Ik de hete, al* Ik ze inr/edoopt heb, geven zal. En terwijl Hij dit zegt, doopt Hij de bete in den schotel, en reikt haar voor aller oogen toe aan Judas Simonszoon Iscarioth. Eene huivering overvalt de discipelen. En Judas? Daar staat hij doodsbleek, bevende, met zwervenden blik en buiten bezinning. O Judas! nog is bet tijd. Nog altijd was het de klank der boetklok, die in uwe ooren drong. Keer tot u zeiven in, werp de vermomming van u, beken uwe schuld en roep om genade. Doch „bekennen?quot; zoo denkt Judas bij zichzelven, „Hem nog de eere geven, die u zoo zonder verschooning beeft blootgesteld. Hoe' u zeiven voor de oogen van uwe medgezellen tot den schandpaal veroor-deelen, en u voor de geheele wereld als een jammerlijk, lafhartig menscli te betoonen? Neen, houd u kloek. Judas! wees een man en handel als zoodanig.quot; Zoo beet het in zijn binnenste, en met een mengsel van ontzettende vermetelheid en diepe verslagenheid waagt hij het nog, terwijl hij de hem aangeboden hete eet, tegenover de bepaalde en ondubbelzinnige aanwijzing van den Meester, de zeker met moeite uitgesproken vraag te doen: Rabbi, hen ik het? En nu antwoordt de Heere met oneindig leedgevoel, den zoon der verderfenis thans verloren gevend: Gij zefjt het. In dit oogenblik echter overwon de booze wil van Judas de laatste en krachtigste trekking der genade, en do zonde tegen den Heiligen Geest was voleindigd, liet jaar des welbelmgens sloot zich af, het uur der bezoeking der Goddelijke barm-

123

hartigheid was geslagen. De engelen des vredes traden weenende af van zijne zijde; de satan echter triomfeerde en voer in hem. Het wnord des lleeren: één van u is een duivel, was nn tot waarheid geworden. üe vreeselijkste mensch, die tot hiertoe de aarde betrad, stond nu geheel ontwikkeld op den voorgrond.

Wat gij doet — dit roept de Heere hem ten slotte toe — doe dal haastiglijk. En Hij gaf hem hiermede te verstaan, dal Uij zijn ge-heele voornemen kende. Te gelijker tijd zeide de Heere Judas daarmede aan, dat Hij hem voortaan slechts als het werktuig beschouwde, door hetwelk zijn Hemelsche Vader Hem aan het lijden zou overgeven, en aan hetwelk Hij voornemens was Zich uit vrije zondaarsliefde te onderwerpen. De elve wisten zich de woorden wat r/ij doet, doe dat haastiglijk niet te verklaren. Sommigen hunner meenden in hunne eenvoudigheid, dat, daar Judas de beurs droeg, de Heere tot hem zeide: Koop hetgeen wij van noode hebben tot het feest, terwijl weèr anderen bet daarvoor hielden, dat de Heere Judas een wenk gaf, om den arme eene liefdegave uit te reiken. Zoo ver lag bij hen zelfs het vermoeden van de misdaad, welke één hunner medediscipelen in het schild voerde. Deze daarentegen verstond den Meester des te heter. Zien wij echter niet voorhij, dat Jezus bij zijn wat gij doet, doe dat haastiglijk te gelijk den verrader beval zich uit den kring zijner vertrouwelingen en uit de zaal der bijeenkomst Ie verwijderen. En wel kunnen de Schriftverklaarders recht hebben, die, steunende op de aanduidingen van den ooggetuige Johannes, zich Judas hij de instelling des avondmaals niet meer ais tegenwoordig voorstellen. Nauwelijks heeft het verloren kind op den ontvangen wenk het vertrek verlaten, en dat de Meester met zijne elf getrouwen zich alleen zag, zoo werd het Hem o zoo veel lichter om bet hart. liet was Hem toen, als ware de geheele omgeving eene geheel andere geworden, en de lucht, waarin Hij ademde, van allo vreemde, beklemmende en benauwende bestanddeelen gezuiverd geworden. De Heere haalde ruimer adem, en begon nu in verhevene geestverbelTing te zeggen: Nn is de Zoon des mensehen verheerlijkt, en God is in Hem verheerlijkt. Indien God in Hem verheerlijkt is, zoo zal ook God Hem verheerlijken in Zichzelven, en Hij zal Hem terstond verheerlijken.

Judas ging heen. Met vreeselijken nadruk merkt de geschiedenis op; En het was nacht. Ja, het was nacht uit- en inwendig. Wij zien den beklagenswaardige thans geheel verkocht onder het geweld der duistere machten, en tot het allervreeselijkste toebereid. Want wat heeft hij voor, en wat zal er geschieden? Eene lichtschuwe nachtgestalte maakt zich gereed, om, woedende van wraak, de Zon uit te blusschen, die zijne zwartheid doet kennen. Een waanzinnige Titan onderneemt het, om in den Heilige Israels den troon der zedelijke wereldorde om te keeren, opdat de zonde voortaan niets meer te vreezen hebbe. Een door de pijl van zijn geweten gewonde is er op uit om het algemeen en persoonlijk geweten, dat in Christus verscheen. en dat op de vonnissen van het persoonlijk geweten eerst het Goddelijk zegel drukt, in zijn bloed te verstikken en van de wereld uit te delgen. Ziel, zoodanige dingen zijn het, waartoe Judas

124

zich thans, ofschoon ook met verwarde en half klare bewustheid, toerust. De donkere macht, in wier geweld hij gevallen is, sleurt hem als in een draaikolk met zich mode, en het staat niet meer in zijne macht, iioc te wandelen, of hoe zijnen gang te richten.

II.

O Judas, Judas! waart gij de eenige van uwe soort gebleven! Doch het aantal uwer broederen, vooral in onze dagen, beet legio. Deze uwe gemoedsverwanten zijn niet zoo zeer apostelen, gelijk gij er een waart, doch gelijk gij deedt, ademen ook zij de luclit des Evangelies in, en zien zich, als gij, door de stralen van de eeuwige Morgenster beschenen. Zij werden gedoopt, als gij; zij groeiden op, gedrenkt met de aanschouwing der Goddelijke waarheid, en wijdden, len dage hunner aanneming tot leden der kerk, met meer ol' minder bewustheid, zich o[) de plechtigste wijze den Heere en de dienst zijns Koninklijks toe. Doch, ongetrouw aan hunne heilige gelofte, vielen zij met de innerlijke richting huns barlen onder de macht van den god dezer wereld, en in plaats van hot rijk van (loddelijk licht én vrede verhief zich als hun ideaal een ander rijk , waaarin het vleesch in onbeteugelde vrijheid tot zijne volle bevrediging komen zou. Dat rijk streefden en streven zij na. Doch nu stelt ééne zaak zich hun in den weg tot dat doel. Het is het heilige op den troon van David met zijne macht. Christendom geheeten. Dat vordert de kruisiging des vleesches met de lusten en hegeerlijk bed en, onbepaalde onderwerping aan Gods geboden, onophoudelijk streven naar Godegelijkvormigheid, en het beveiligt het eigendom, heiligt het huwelijk, verbindt de familie en vloekt het oproer, den meineed, en elk bedrog en elke list, met de ontucht, de zwelgerij en elk vergrijp tegen de zedelijke wereldorde, van welke bet zich als den drager en vertegenwoordiger voorstelt. En zij, die daarentegen hunne begeerlijkheid tot wereldwet wenschen verheven te zien, gevoelen allen meer of minder bet gewicht zijner eischen in bun geweten met den prikkel zijner vloeken, en zijn, ook zonder bet toe te stemmen, innerlijk genoodzaakt om de waarschuwingen en uitspraken van hel Ghristendom , waarin zich de volstrekte en onafwijsbare waarheid voor hun geldend maakt, tegen zichzelve hun recht le geven. Dit echter vervult hen niet verbittering, en ontsteekt in ben de hellevouk van eenen geheimen baat tegen het Evangelie en diens inhoud en middelpunt: clc Heere.; want zij hegeeren bet kwade, en willen daarbij nochtans ongeoordeeld zijn en blijven. Zoo worden zij dan tot bemelhestormers, en treden toe tot mede-ondernemers van het kolossale waagstuk des duivels, om de macht en de grondvesting Gods in het Ghristendom den oorlog le verklaren, ten einde de gansdie wereld in het reuzeugraf van een God en onsterfelijkheid loochenend materialismns le begraven. Zij maken voor Jezus bet kruis eens dweepers, voor zijn Evangelie de mummiekist eener zoogenaamde veroudering, voor geheel zijne Kerk de Pilalustrap, over welker treden zij van de schouwplaats der werkelijkheid in een rijk van schaduwen afdaalt; cn /.ij vernieuwen

125

hot verraad van Judas om liot loon dor dertig zilverlingen van een gehoopt wereldrijk, terwijl in de vergiftige adem eener vergankelijke aardsche lust binnen kort elk gevoel van eene hoogere bestemming der menschen versterven zal. Hoort slechts achter u, hoe onverholen reeds uit het leger der wereld der duivelen-krijgsgeschrei zich laat hooren: Weg met Jezus en met het Woord zijns kruises! Ja, hebben niet zelfs geluiden onze ooren verscheurd, zoo als het afgrijselijke: „Vloekt den ouden God!quot; en hebben niet reeds leuzen onze harten in onstuimige beweging gebracht, die de begrippen van Godsvrucht, deugd, goede zeden, kuischheid, ja alles wat gebod en verbod heet, uitkreten als behoorende lot het rijk der lang verjaarde hersenschimmen? Verschijnselen, zoo als zij ons thans voorkomen, zag de wereld nog nooit in zulk eene antichristelijke rijpheid en menigvuldigheid. In duizend voleindigde tegenbeelden staat, de verrader Judas, vol van Gotlmoordenden haat, andermaal op den voorgrond, en wanneer één leerstuk der Heilige Schrift in onzen tijd zijne handtastelijke vervulling vindt, dan is het die van het bestaan van een overste der duisternis en van een rijk van satanische krachten. Thans vervult zich wat de ziener Johannes profetisch getuigde: de 'duivel heeft eenen groolen toorn, want hij weet, dat zijn tijd kort is. De pinksterfeesten der hel zijn vervuld. Als een vuur-en zwavelregen giet zich hunnen geest over de menschheid uit, en hunne schilddragers en apostelen groeien als de paddestoelen uit den grond. Zie dan ieder toe, dat hij met dezen doop niet gedoopt worde. Wie niet reeds heden voor den Heere eene beslissende keus doet, die kan morgen tegen Hem overstaan en met de banier des satans optrekken. De onzijdigheid is thans een verloren voorpost. Wie slechts halverwege in de heerschende richting onzer dagen mede-wandelt, die eindigt, eer hij het vermoedt, en tegen beter voornemen aan, in den Judashaat, dat is in den strik des duivels; on wie den geest der eeuw ook slechts den vingertop toereikt, die kan er zeker op rekenen, dat hem spoedig de gansche hand genomen wordt.

Tot deu lleere derhalve, in allerijl tot den Heere! Met lichaam en ziel als een geheel olfer aan Hom zich overgegeven! Heden staat ons nog de toevlucht tot zijne wonden open, maar misschien reeds morgen niet meer. Op dan! brengen wij in die wonden onze zielen in veiligheid, en zuchten wij uit do diepten onzer harten:

Behoed mij, goede Herder!

Voor elke laag en strik.

Zoo niet, ik dwaal nog verder_;

En rust geen oogenblik.

O, sluit mijn zinlijke oogen Voor satans list en schijn,

Eu wat hij ook moog pogen,

Wil Gij mijn Redder zijn !

Amen.

XIV.

HET WEE OVER DEN MEN SC II.

Alvorens Israël, aan de grenzen van het heilige land gekomen, hetzelve werkelijk binnengaan kon, had het nog zware kampstrijden door te worstelen, maar ook in den naam van Jehova vreeselijke oordeelen over zijne en des Heeren vijanden te voltrekken. Zoo geschiedde het onder anderen, dat zich het volk jegens hen, de kinderen Israels , verzette, van hetwelk de Heere eenmaal tot Abraham gezegd had: Dc ongerechtigheid der Amorieten is tot nogtoe niet volkomen. Thans was de maat bij hen vol. Hoe lang had de Heere deze blinde heidenen met onvermoeid geduld gedragen! hoe herhaald en ernstig hen gewaarschuwd! Welk eene ruime gelegenheid, om Hem, den alleen waarachtigen God, te leeren kennen, aangeboden! Doch zij hadden hun hart verhard. Nu was de Goddelijke lankmoedigheid over hen ten einde, en het uur der vergelding voor hen geslagen. De Heere gaf ze in Israel's hand , en Israël sloeg hen met de scherpte des zwaards, zoodat van het trotsche leger geen enkele overbleef. Een gelijk lot trof, volgens Numeri 21 : 1—3, den koning Harad ui zijne Kanaanietische benden, die zich als een ijzer woud van speren het naderend wandelend leger in den weg stelde, dreigende om het den ingang in hot land der belofte af te snijden. Doch Israël riep tot den Heere, en God verhoorde de stem zijns volks. De vijanden werden nedergeworpen, de gevangenen verbannen, dat is ter dood gewijd, en hunne steden verwoest en met den grond gelijk gemaakt. En de plaats, waar Israël de overwinning behaalde, heette voortaan tot eeuwige herinnering Horma, dat is: stad der verbanning en des vloeks.

Zulke Horma's, zulke gedenkteekenen van zijnen rechterlijken ernst heeft God in menigte opgericht in de wereld. Ook heden komen wij tot zoodanig een gedenkteeken. Mocht de genade van God ons van den doornstruik eene zegenvolle druiftros laten plukken!

maïtheus 2G : 24.

De Zoon des menschen gaat wel heen, gelijk van Hem geschreven is, maar wee dien mensch, door welken de Zoon des menschen verraden wordt! Het ware hem goed, zoo die mensch niet geboren was geweest.

i'27

t)it is het grafschrift, hetwelk do ITeere zelf voor zijnen on gelukkigen discipel slekle. De woorden hebben een huiveringwekkenden klank. Zij galmen ais iicL gedruisch der gerichlshazuinen in ons midden; laat ons ze niet ontwijken maar nemen wij ze getrouw en diep ter harte, want zij bevatten eene roepstem der genade, en zij veranderen zich voor ons in een donderend: „Spoedt u nit Sod om, en redt uwe zielen!quot;

Wij maken des Heeren uitroep van het wee over den verrader tot het voorwerp onzer beschouwing, en betrachten:

I. zijnen schrikvollen inhoud, en

II. de grenzen van zijne toepasselijkheid op ons en onze tijdge-nooten.

Wat geschreven is, is geschreven tot leering, tot wederlegging, tot verbetering, lot onderwijzing, die in de Godzaligheid is. Moge dit heden, in ieders bijzondere ondervinding, blijken waarheid te zijn. De Heere geve het in zijne genade!

L

Wanneer iemand mij wilde vragen, welk eene uitspraak ik voor de ontzettendste en schrikvolste van geheel den Bijbel houde? zoo zou ik mij niet lang op het antwoord behoeven te bedenken. Ik wees niet heen op het woord, Deut. 27 : 26: Vervloekt zij, die de woorden dezer Wet niet zal bevestigen, doende dezelve; en niet op het getuigenis, Joh. 3 : 3(3: Die den Zoon ongehoorzaam is, die zal het leven niet zien, maar de toorn Gods blijft op hem. Ook herinnerde ik niet eens aan het verpletterend woord van den apostel Paulus tot Bar-Jezus: O, gij kind des duivels, vol van alle bedrog en van alle arglistigheid, vijand van alle gerechtigheid; noch aan het wee-geroep des Heeren zei ven over de larizeën en schriftgeleerden, Matth. 23. Ik zou veel meer den vragenden rechtstreeks tot onzen tegenwoor-digen tekst verwijzen, en ik zou zeker zijn van zijne toestemming, dat hier de vreeselijkste van al de donders ratelt, die nu en dan ook de liefelijke toon des vredes van het Evangelie afbreken. Hoe menigeen, die ongekwetst Sinaï is voorbijgekomen, brak hier het hart, en vond zich gedwongen, om de genade in te roepen.

Hoort, hoort! Wee den menseh, door welken de Zoon des men-sehen verraden wordt.. Het ware hem goed, zoo die menseh nooit geboren was geweest. Welk eene uitspraak! Van waar klinken deze wanhoop ademende woorden tot ons over? Overwegen wij dit in de eerste plaats, en deze woorden zullen beginnen, ons hunne verschrikking te ontvouwen. O, dat ze uitgesproken waren door eenen anderen dan Hem, op wiens lippen wij ze werkelijk vinden. Dat zij gekomen waren uit den mond van iemand, ons gelijk, uit dien van eenen sterveling, of menschelijk profeet of armen zondaar. Dan zou er nog eenige plaats overblijven voor allerlei bedenkingen, die de ontzettende uitspraak in eenig opzicht konden verzachten, en wij zouden ons alsdan bevoegd achten, om van het vreeselijke van hunnen inhoud ten

d2Ö

minste iets af te doen en dat op rekening te stellen van de geestdriftige ontroering dos sprekers, of ze toeschrijven aan het weldadig oogmerk, om door den zielschokkenden ernst zijner woorden mogelijk nog den zondaar van zijn misdadig voornemen met geweld terug te houden. Doch nu is liet Jezus, uit wiens mond het Wcc! gehoord wordt; het is de Koning der waarheid, de barmhartige Beminnaar van zondaren; en het laat zich niet zeggen, welk een ontzettend gewicht en welk een' vreeselijken nadruk (leze omstandigheid aan deze woorden geeft. Want nu hoeren wij in het; Hel ware dien mensch heler, niet de stem des drifts of des toorns, maar de stem van Hem, die zeggen kon: Ik hen zuchlmoedifi en nederig van harte. Neen, nu scheldt en raast hier niet eene blinde gramschap, welke zichzelvo niet bewust is, wat zij uitstoot en uitstort, maar hier wordt tlums gehoord het koele getuigenis van eenen Man, wien het eigen hart in duizend wonden bloedt, dat Hij zulk een oordeel over één' zijner vertrouwelingen moet vellen. Nu oordeelt hier niet een mensch, die gewoon is zich aan overdrijving schuldig te maken, maar nu oordeelt Hij, die zich de Waarheid zelve noemde, en in gekuischtlicid en gematigdheid zijner woorden zijne wedergade niet had. En het is ook geen kortzichtig mensch, noch een, die als wij aan dwaling onderhevig is, welke wij hier hooren spreken, maar het ontzettende woord gaat uit den mond van den Onfeilbare, van wien geschreven staat: Hij had niet van noode, dat iemand getuigenis gaf van een'' mensch, trant Hij wist wat in den mensch was. Ja, dat vreeselijke woord dor vervloeking wordt uilgesproken door dien Man, wiens blik tijd en eeuwigheid omvat, hemel en hel doorschouwt, en voor wien, als de toekomstige Rechter van levenden en dooden, ieder persoonlijk leven en lot tot over dood en graf naakt en geopend ligt. Deze en geen andere is het, die van Judas Iscarioth getuigt: Het ware dien mensch goed, niet geboren yeiveest te zijn. Helaas, nu moet het ook wel zoo zijn, en dit ontzaggelijk vonnis kan thans niet eene enkele letter minder bevatten. O ontzetting en verschrikking zonder wederga! Wie siddert hier niet, alsof hij de hel reeds voor zich geopend zag.

„Doch,quot; zoo hoor ik vragen, „waarom werd hij geboren, wanneer het beter ware geweest, dat hij niet geboren was?quot; Ü, mijne Beminden! doet liever zulke vragen niet. Daarmede kunt gij het angstvolle van dit woord enkel ten toppunt drijven. „Dit moge zoo zijn,quot; zoo gaat gij voort, „doch wij kunnen niet anders, maar moeten op nieuw vragen: waarom liet God hem geboren worden?quot; Wat zal ik antwoorden? Hoort wat de Heere zegt: De Zoon des menschen gaal wel heen, gelijk van Hein geschreven is (Hij ondergaat zijn lot naar den raad en het voornemen Zijns hemelschen Vaders,) maar wee den mensch, door welken de Zoon des menschen verraden wordt. Bemerkt gij de bedoeling des Heeren bij deze woorden? Zij strekt blijkbaar, om de geheele schuld van het verraad, als eene vrijwillige daad van Judas, alleen op diens hoofd te laten vallen, en daarentegen, om God, den Almachtige, als volstrekt vrij van alle schuld iti deze zaak, en in geenerlei opzicht daarin medewerkend , te rechtvaardigen. „Zekerlijk,quot; zoo valt gij mij in de rede, „zijn ook wij verre van te willen bestrij-

m

den, dat den ontaarden discipel alle genade en kracht ter dienste zal gestaan hebben, om den satan tegenstand te bieden, en zich tot den lleere te bekeeren; maar de alwetende God zag toch vooruit, dat Judas de verzoeking niet wederstaan, maar in de strikken des duivels treden, en daarmede de eeuwige verdoemenis ter prooi vallen zou.quot; Ik antwoord: Zeker zag God dit vooruit, en liet Hij dit zelfs door den mond zijner profeten vooraf verkondigen. „Welnu,quot; zoo roept gij uit, „daar nu de Eeuwige weet, dat het dezen mensch beter ware, nooit geboren te zijn, waarom verhinderde Hij dan niet zijne geboorte? Waarom verhinderde Mij het huwelijk niet, uit hetwelk Judas ontspruiten zou? Waarom sloeg Hij de moeder van Judas niet met onvruchtbaarheid, gelijk Hij Michal deed? Of waarom nam Hij de pasgeborene niet uit de wieg tot zich terug? Waarom vergunde Hij hem tijd en ruimte, om zich tot zulk eene rijpheid van bederf te ontwikkelen? Waarom deed God dit alles niet, daar Hij toch de Almachtige en tevens de Liefde is?quot; O, mijne Vrienden! houdt op met vragen. Woest bescheiden en matigt u. Geen menschel ij ke geest doorgrondt de diepten der Goddelijke wereld regeering. Het blijft voor ons een verzegeld geheim, boe de alles beminnende God ook menschen kan laten geboren worden, wier levenswegen Hij, uit kracht van zijne alwetendheid, in de afgronden eener eeuwige verdoemenis zich verliezen ziet. Wij leiden hieruit slechts af, dat God, de Ondoorgrondelijke, anders moet beminnen dun een mensch bemint, die van eene heilige liefde niets weet, en van eene liefde, die met de gerechtigheid hand aan hand gaat, geen denkbeeld heeft, Daarenboven moet gij bedenken: waar zou het rijk dor vrijheid blijven, wanneer God door dwang iemand wilde verhinderen, dat hij zich zeiven verdierve en alzoo verloren gaat? Wat zou er worden van den glans zijns troons, wanneer Hij, om niet te moeten straffen, de voorwerpen zijner vergeldende gerechtigheid lor zijde stellen of hunne vrije ontwikkeling met geweld belemmeren moest? Eindelijk, laat het u tot geene zorge zijti, hoe de Eeuwige Zich eenmaal over elke daad zijner wereld regeering zou kunnen verantwoorden; maar houdt u verzekerd, dat Hij op den grooten dag der openbaring, dooide openlegging zijner wegen en leidingen, al wat adem heeft zal noodzaken, om aanbiddend in te stemmen in de woorden van Mozes: De lleere is de Rotssteen, wiens werk volkomen is, want al zijne wenen zijn gerichten. God is waarheid, en is geen onrecht. Rechl-vaardig en recht is Hij.

Zien wij nu de rechterlijke uitspraak van Jezus over zijnen verrader van meer nabij, en laten wij al hare verschrikkingen voor ons ontvouwen. Een wee! laat de Heere voorafgaan, en waar Ghristus wee! roept, daar zegt in hemel en op aarde niemand meer met ge-wenschten uitslag een Vrede zij met n! of heil! Het ware hem goed,

dut die mensch.....zoo gaat de Heere voort. Die mensch'? eene

ongewone uitdrukking in den mond van den goeden Herder. Zóó noemt Hij anders den armen zondaar niet. Deze naamgeving heeft iets wegwerpends, en er klinkt een toon der vaarwelzegging in door. De Heere Jezus ontslaat hem uit den kring zijner discipelen, en be-

9

130

schouwt hem voortaan als een vreemdeling. O, hoe ontzettend is dit, en hoe verpletterend! Waar wil hij nu heengaan, de onzalige, nadat de Eenige, die hem nog kon redden, Zich van hem heelt losgemaakt? Ü, beware ons de almachtige God, opdat de Vredevorst voor ons eenen liefelijker naam hehhe, dan dat vreemde en ijskoude die mensch! Iels meer verschrikkelijks vermag ik mij niet voor te stellen , dan uit zijnen mond te moeten hooren: Ik ken u niet. Ik weet niet van waar gij zijt. Ik heb u nooit gekend. Ga ivetj van Mij!

Het ware hem goed, zoo die mensch niet geboren was geweest. Neen, op meer ontroerende wijze had de lleere Zich over den onzaligen toestand van den verrader niet kunnen uitlaten, dan Hij in deze wooi'den doet. Een bloot wee! had ons voor den diepgezonkene altijd nog eenige hoop gelaten, en ten minste uiet zulk eene ontzettende voorstelling van het jammer, dat hij te gemoet ging, in ons verwekt, gelijk nu door deze verklaring ons met geweld opgedrongen wordt, zoodat ook het allerlaatste uitzicht op eene nog mogelijke redding van den discipel vernietigd wordt. O, welk eenen hartver-scheurenden blik opent deze betuiging ons in den afgrond der verdoemenis! Hoe afgrijselijk moet het noodlot der verstootenen zijn, wanneer de Heere zelf verzekert, dat Judas reden heeft, om den dag zijner geboorte te vervloeken. O, wanneer het lot der vervloekten slechts nog ten halve verdragelijk ware, de Koning der waarheid zou nimmer zóó gesproken hebben. Naardien Hij ons echter op de ondubbelzinnigste wijze te kennen geeft, dat voor het verloren kind niets beiers te wenschen ware, dan een terugkeer tot het niet bestaan , zoo stelt Hij ons hiermede een beeld der bel voor de oogen, waarvan al onze beenderen beginnen te beven. En wat dunkt u, mijne Beminden! wanneer er werkelijk nog een uilgang uit de hel was, en ook door hare woestenijen nog de engel der hope wandelde, ja, wanneer den verdoemden nog bekeering gepredikt en genade aangeboden werd, of wanneer zelfs de terechtbrenging aller dingen eene waarheid was, zou dan de Heere Zich wel eene rede hel then vergund, zoo als wij die met het oog op Judas door Hem hooren uitspreken. Neen, nimmer! Alsdan zouden wij zachtere woorden van zijne lippen vernemen, Want al ware het ook, dat men gedurende duizende jaren het allerergste moest lijden, doch de Goddelijke liefde bleef zich onder al deze martelingen nog aan ons betuigen, en de hope ging ons nog vertroostend ter zijde, zoodat men eindelijk en ten laatste nog daartoe kwam, dat men God ziet van aangezicht tot aangezicht, gelijk Hij is, en dat men in de palmbosschen des hemelschen vredes met alle volmaakt rechtvaardigen het eeuwig Halleluja voor Hem en het Lam aanheft — zegt mij , zou het alsdan inderdaad niet nog beter zijn, dat men geboren ware, dan dat men in het niet ware gebleven'/ O, voorzeker zou men in dal geval nog altijd allo reden hebben, om het uur zijner geboorte met dankzegging tot God te zegenen, en geene enkele reden, om het te verwenschen, of zelfs wel te vervloeken. Nu echter betuigt Jezus zelf, dat het goed ware, dat die mensch niet geboren ware geweest, en zoo weten wij genoeg, om de laatste hoop op eene terechtbrenging der verdeemclen

vaarwel tc-zeggen. Het is vreeselijk hiertoe genoodzaakt te zijn, maar overeenkomstig het woord des Hoeren is dit niet te ontwijken. De eeuwigheid der helsche straiten staat hiermede vast. Ju deze verblijven des jammers sterft de worm niet meer en wordt het vuur niet meer uitgehluscht.

Oordeelt nu zeiven, of er voor Judas een vreeselijker opschrift op zijn graf heeft kunnen gesclireven worden, dan dat, hetwelk wij lieden vernomen hebben. Thans ondervindt hij hare waarheid. Thans omgeven hem de vlammen eener eeuwige wanhoop, en jammert liij thans, gelijk eenmaal Jeremia: Wee mij, mijne moeder, dal (jij mij gebaard hebl! of gelijk eenmaal Joh; De day verga waarin ik geboren ben , en de nacht waarin men zeide, een knechtje is ontvangen! dan drukt hij enkel het bevestigend zegel op hot woord eu hot weegeroep van zijnen Heer: Het ware hem goed, zoo die menseh niet geboren wan geiveest.

II.

Nadat wij den ontzettenden inhoud van dit woord der verschrikking beschouwd hebben, vragen wij naar deszelfs toepasselijkheid en hare grenzen. Gij beklaagt den ongelukkigen discipel. En wie zou hem met u niet op het allerdiepste beklagen? De lleore behoede ons nu slechts in genade, dat het ontzettend vonnis, dat over hem uitgesproken werd, ons zeiven niet trelïe! Gij ziet mij met bevreemding aan, dat ik zoo spreek. Ja, mijne Beminden! mogelijk is liet toch altijd, dat het den een of den ander in deze onze vergadering, op gelijken grond als Judas, goed ware, zoo hij nooit geboren was geweest, liet klinkt vreeselijk wat ik zeg, en het is mij, als hoorde ik u allen mot ééne stem roepen: „Verre zij het van u, daarover bekommerd te zijn.quot; Doch hoort, eu laat mij verder spreken. Met zekerheid den persoon aan te wijzen, wieu dit woord des Heeren gelden zou, staat natuurlijk niet in mijne macht. Mijn oog doorgrondt geene menschelijke toekomst, en zelfs tot den meestgezonken booswicht zou ik mij niet vermeten te zeggen: hot ware u goed niet geboren te zijn. Immers, eer ik het vermoedde, kon de vrije genade, welke den persoon niet aanziet, zich aan hem verheerlijken, en mij op diep beschamende wijze logenstralï'en. Waartoe ik echter bevoegd hen, is dit: ik kan u zeggen: Wie aldus en op deze wijze zich gesteld gevoelt, die heeft reden, om over zijne ziele bezorgd te zijn. Wie deze en die kenmerken met Judas gemeen heeft, deelt ook met hem de vloekspraak des Heeren. Gij vraagt met angstige spanning, welke deze kenmerken zijn ? Welaan, ik stel ze u vluchtig voor oogen. Spiegelt er u aan.

Vooraf moet gij u overtuigen laten, dat eene uitwendige onberispelijkheid u nog geen grond tot geruststellende gedachten geeft, dat gij niet behoort tot dezulken, wieu het goed ware niet geboren te zijn geweest. Vergeet niet, dat ook Judas de wereld uiterlijk verlaten had, met de melk der Goddelijke waarheid gevoed en opgevoed was, dat ook hij onafgebroken onder Gods kinderen leefde, dat hij door

flezen argeloos als een broeder erkend werd, dat zij met hem baden en vastten, dat hij behoorde tot het onmiddellijk gevolg van den hemelschen Vredevorst, dat hij diens apostel en vertrouweling was, dat hij des Heeren woord hielp verkondigen, om zijnentwil versmaad-heid leed, en daarbij, gelijk al de anderen, in den naam van Jezus allerlei daden en wonderen verrichtte, en dat hij, niettegenstaande dit alles, een mensch was, wien liet goed ware, niet geboren te zijn geweest. O, neemt het ter harten, mijne Waarden! O, wacht u, om uwe achtenswaardigheid, uwe Godsdienstigheid, uwe Christelijke kennis, uwen goeden naam bij de geloovigen, en wat dies meer zij, als eene reeds genoegzame sterkte te achten, waarachter gij voor de vlammen der hel beveiligd zoudt zijn.

Keert thans echter uwen blik in uw binnenste, en sta mij, of veel meer Hem, in wiens naam ik tot u spreek, te woord. Er zijn mon-schen in de wereld, die uitwendig den mantel des Christendoms omhangen, en als Judas een duivel daaronder verbergen. Zij trachten, om beveiligd voor het richtend oog der wereld, de afgoden der wellust, der gierigheid of der hovaardij te dienen, en juist om die reden vermommen zij zich met het masker des Christendoms. Ik klop hij u aan, en vraag: Zijn er ook lieden van deze soort in uw midden? Er zijn menschen, die hoe dikwijls ook gewaarschuwd en vermaand, zich nochtans niet aan Christus willen overgeven, omdat eenige lievelingszonde, welke zij den moed niet hebben te verwerpen, hen gevangen houdt. Nu dienen en koesteren zij deze zonde mot de verstompte rust der gewoonte, en door de lengte van tijd nam hunne schuld zoo zeer toe, dat zij eer tot alle andere dingen zouden overgaan, dan om met hunne schuld vrij in het licht te treden. Zilteu zulke lieden ook misschien in uwe banken of op uwe gestoelten? Er zijn menschen, die, nauwkeurig bezien, slechts ééne bezorgdheid kennen, namelijk die, dat men achter hun masker ziet, en ontdekt, dat zij nooit bekeerd zijn geweest, ofschoon zij daarvoor sedert jaren gehouden werden. Nu is hen de huichelarij als tot eene tweede natuur geworden, en zelfs zonder bewustheid zijn zij altijd bezig, om hunne woorden, blikken en gebaren, gelijk al hunne bedrijven, tot sluiers te maken, waarmede zij hunne ware gestalte verbergen. Tellen wij zulke kinderen van den schijn ook onder onze rijen van toehoorders. Er zijn menschen, wien het reeds zoo dikwijls gelukt is, om den donder dei-waarheid, die in hunne ziel zich liet hooren, door trotschheid of opzettelijke verstomping en zelfmisleiding te overwinnen, zoodat zij eene vaardigheid verkregen hebben in het krachteloos maken van de trekkingen der Goddelijke genade en des Geestes, en tegen de ontzet-tendste verschrikkingen der eeuwigheid even zooquot; schootvrij, als voor de liefelijkste lokstemmen der Goddelijke liefde ongevoelig geworden zijn. Vinden wij zulke geharnaste zielen ook onder ons? Er zijn menschen, die wanneer zij ook al met een gering deel van hunnen mammon aan het rijk Gods helpen bouwen, het nochtans met weerzin zien, wanneer dit rijk bloeit en veroveringen maakt, en die bij het betoonen van liefdediensten voor den Heere, gelijk die van Maria, met Judas zouden wenschen te zeggen; „Deze onkosten waren beter uitge-

133

wonnen en tot, meer wezentlijke oogmerken aangewend.quot; Ja, deze rnenschen gevoelen zelfs een zeker leedvermaak, wanneer zij liet zen-delingswerk, waartoe zij mogelijk welstaanshalve zeiven hebben bijgedragen, achteruit zien gaan, of bespeuren, dat in het algemeen de ijver voor de zaak Gods begint te verkoelen. Ik vraag: ademen zulke valsche broederen ook binnen deze muren? Er zijn menschen, die in zoo ver door de waarheid des Evangelies gewonnen zijn, dat zij zich genoodzaakt vinden haar in hun geweten getuigenis te geven, maar dit tegen hunnen wil en met weérzin, zoodat zij, zoo dikwijls zij iets hooren of lezen, wat de gedachte in hen voedt, dat men ook zonder Christus, van wiens heilsorde zij zich gaarne ontslagen zagen, den hemel kan beërven, een groot welgevallen gevoelen. Bevinden zich zoodanige lieden onder ulieden? Onderzoekt den grond enden bodem van uw wezen, en weet, dat ik lot hen, die tot de eene of andere klasse van menschen geteld moeten worden, niet zeg: Hel ware hein f/oed, zoo hij niet fieboren geweest nuts, maar wel: dat het tot liet gebied der mogelijkheden behoort, dat hen zulks werkelijk goed ware. Hij heeft reden om bezorgd te zijn, dat dit vreeselijk grafschrift van de zerk van Judas niet eenmaal op bet zijne worde overgeschreven. O, mijne Waarden! wanneer ik mij voorstel, dat wellicht ook uw wiegje beter eene doodkist geweest ware; dat de vroedvrouw in u, ach! eens een hellewicht in de armen uwer moeder nedcrlegde; dat uwe ouders meer reden gehad hebben bet uur uwer geboorte met geween, dan met gejuich te begroeten; dat het water des heiligen Doops aan u verspild is, en als het ware slechts tot spot over u werd uitgegoten; dat, terwijl men vol vroolijke verwachtingen uw eerste jaarfeest vierde, uwen naam, iti plaats van in het boek des levens, in dat des doods werd overgedragen — wanneer ik mij dit voorstel, zoo dreigt mij het bloed in de aderen te stollen. Neen, neen, ik zeg niet, dat het werkelijk zoo is, maar mogelijk is bet toch, dat het u goed ware, zoo gij niet geboren waart geweest. En dat gij nu reden hebt. aan zulk eene mogelijkheid te gelooven — stort u dat niet reeds als een donderslag neder?

Ja, gij beeft, gij zijt ontroerd. Laat mij ten minste onderstellen, dat liet zoo is. Want zoo het anders ware, en gij kondet hij zulke zware donderslagen der waarheid geeuwen, of zelfs wel met satanische trotschheid lachen, waarlijk, zoo zou er niet veel meer aan ontbreken , of ik zeide van u rechtstreeks in den naam des Heeren: Het ware goed, zoo deze mensch niet geboren was geweest. Doch de Heere behoede mij, dat ik de grenzen mijner bevoegdheid zou overschrijden. Tk ben niet gerechtigd, om het zaad Abrahams te beroeren, en tot Jeruzalem, hoe diep het nederligt, mag ik niet anders dan vriendelijk spreken. Ik weet, er is meer dan eene ziele in ons midden, wien het schrikwoord, over Judas uitgesproken, niet aangaat, of zij er ook al om bezorgd zijn, dat het hen kan treilen. Laat mij ook deze zielen u met vluchtige trekken bekend maken, opdat niemand zich verontruste, die gerechtigd is, om te juichen en God voor zijne genade te prijzen.

Van dezulken onder ons, die met Paulus kunnen juichen: Ik weet

134

in Wien ik geloof! spreek ik niet. Deze in het leven der genade vastgewortelden en door den Heiligen Geest verzegelden zouden glimlachen , wanneer ik mij de moeite wilde geven, oin hun te bewijzen, dat dit wooi'd op hen van geene toepassing is. Wat ik hen kan zeggen, werd hen reeds lang door eenen Andere getuigt. Tot u echter richt ik het woord, gij bekommerden, van twijfelingen her- en derwaarts geworpenen, bij wien de vraag nog aanhangig is, of gij den dag uwer geboorte zegenen kunt, of reden hebt om dien te verwen-schen. Weest stil. Ik ken uw leed. Dat beslist niet, dat gij noch geloof, noch liefde, noch de kracht der heiligmaking in u ontdekt, en dat gij u dagelijks nog als feilenden en struikelenden ontdekt. Het is treurig, zich als zoodanig te moeten bevinden; maar is liet niet zoo, ook juist dit is uwe smart, en het is uw grootste leed, dat liet zoo ellendig met u gesteld is. Niet waar, iets meer begeerlijkers zweeft u niet voor de ziel, dan dat ook gij in volle waarheid met de Bruid in het Hooglied kondet zeggen: Mijn vriend is de mijne en ik ben de zijne, die onder de leliën weidt. Niet waar, wanneer u als voorwaarde van dat geluk opgelegd werd, om het kruis in zijne gevoeligste gestalte den Heere na te dragen en u voor de geheele wereld in de belijdenis uwer schuld aan de kaak te stellen — gij zondt er ten volle toe bereid zijn. Niet waar, gij gaaft het liefste wat gij hebt daarvoor, dat gij u in Cliristus vertroosten en in zijne genade roemen' mocht. O, mijne Beminden! antwoordt ja! op deze vragen, en ik verklaar, in naam van Hem, die het roepen der ellendigen hoort, u treft het wee over Judas niet, maar voor u is de blijde boodschap, dat gij het uur kunt zegenen, waarin gij eenmaal het licht der wereld aanschouwdet.

Ja, het is goed, dat gij geboren werd. Gij zijt tot groote dingen uitverkoren. Gij zult den Jleere uwen God strekken tot luchters zijner genade. Hij gedenkt met u, als met vaten te zijner eer, zijnen tempel te versieren. Hij begeert u voor hemel, aarde en hel tot getuigen te stellen van hetgeen het bloed des Kruises vermag. Hij heeft u tot zijne zangers uitverkoren, om Hem en het Lam het groot Halleluja te zingen. Toen gij geboren waart, stonden vriendelijke engelen aan uwe wiegjes en boven uw hoofd fluisterde eene verhevene stern: „Ik heb u lief gehad van eeuwigheid!quot; Uwe ouders drukten in u een erfgenaam des hemels aan hunne horst, en toon het water des üoops uw voorhoofd besproeide, viel u een Goddelijk testamenteel legaat in den schoot. Gij traadt slechts in dit tranendal, om het met snelle schreden door te wandelen, en dan in hot Jeruzalem dat boven is, do blijvende stad le vinden. De Koning aller koningen schreef den naam, dien men u gaf, in het boek des levens. De gerechtigheid zijns Zoons was het eerste gewaad, dat Hij u aandeed, en het laatste, waarmede Hij u zal tooien, zal het lichtkleed der hemelsche verheerlijking zijn. Hoe zou het dan kunnen zijn, dat het voor u niet goed ware geboren te zijn? Het zou smartelijk en beklagelijk zijn, wanneer gij in de rij der wezens gemist werd, want alsdan zou eenmaal ééne stern minder klinken in hot groot jubelkoor voor den troon van God, err schitterde er ééne parel minder in den diadeem van den

135

hemelschen Vredevorst. Daarom driewerf heil, dat gij er zijt, en niettegenstaande al de ellende, waarin gij nog verkeert, prijst den Heere! quot;Wij prijzen Hern met u, inet vroolijk gestemde gemoederen.

Gij anderen echter, die nog onverschillig het Kruis van Immanuël voorbijgaat, of zelfs wel den Heiligen Geest wederstreeft, die u bestraft over uwe zonden en u naar Jezus wijzen wil, wat zal ik ten slotte tot u zeggen? Hoort, hoort! u luide ik huiswaarts tnet de ernstige hartontroerende klokketoonen van het oude kerklied:

Ontwaak, o zorgelooze mensch !

Dat niet uw levensbloem verflens',

Alvorens vrucht te dragen.

Ontwaak, bekeer u, 'tis nog tijd,

Eer dat de sikkel 't koren snijdt.

O, tel uw levensdagen!

Misschien is dit de laatste dag_;

Die u op aardquot; behouden mag.

Amen.

XV.

DE GANG NAAR DEN OLIJVENHOF.

Tn uitgestrekte kringen lieeft de vreemde voorstelling ingang gevonden, dat het gelooi' der kerk, ten hoogste genomen, in de leer der Apostelen, maar geenszins in die van den Heere Jezus zeiven, haar steunpunt heelt. Ik begrijp inderdaad niet, hoe men tot zulk een volslagen ongegrond gevoelen heeft kunnen komen, daar ik in al de Apostolische Zendbrieven niets ontdek, wat niet ook reeds, ten minste als uitbottende kiem, in de eene ol' andere uitspraak des Grooten Meesters te vinden is. Reeds met het oog op de éénheid der leer van zijne Apostelen met zijne eigene, kon de Heere met volle waarheid zeggen, wat Hij Luc. 10 : 10 in eene andere betrek king zegt: Wie u hoort, die hoort Mij. Wat de Apostelen verkondigen van des menscben val en vloek, van de noodzakelijkheid eener verlossing, van de Godheid des vleeschgewordon Woords, van de verzoenende kracht in zijn plaatsbekleedend lijden en sterven, van de rechtvaardigmaking door het geloof alleen, van de bekeering, van de wedergeboorte en van het eeuwige leven, dat had de Heere zelf, blijkens het Evangelie, reeds verkondigd. Wij liooren reeds uil zijnen mond, dat al wat van het vleesch geboren wordt vleesch is, dat Hij en de Vader één zijn, dat alle macht in hemel en op aarde aan Hem gegeven is, dat liij gekomen is, om zijn leven te geven tot een rantsoen voor velen, dat niemand tot den Vader komen kan dan door Hem, dat wie in Hem niet gelooft het leven niet zal zien, dat Hij eens het laatste vonnis over alle menscben uitspreken, zijne geloovigen den hemel openen en het erfdeel der heiligen in het licht schenken, en daarentegen zijne verachters ten vure doemen zal. En wat Hij niet met woorden verkondigde, dat betuigde Hij Ie nadrukkelijker met de daad, naardien Hij de raad- en troosteloozen door Zichzelven vertroostte, de vermoeiden en belasten op zijnen naam deed hopen, den overtreders hunne zonden vergaf, en —- zoo als Hij op meer andere wijzen gewoon was feitelijk van Zich te getuigen. Bij eiken tred, dien Hij deed, gaf Hij onwillekeurige bewijzen van zijne innerlijke bewustheid van de hoogheid zijns Persoons en van het dool zijner zending, van zijne Middelaarsbetrekking tot de zondige wereld en de heilvolle beteekenis zijner bloedige wonden, en dit alles tot bot voldingendst bewijs, dat betgeen de Apostelen leerden, enkel uit den schat zijner lichtgedachten genomen was. Om ons van dat alles op nieuw te overtuigen, vinden wij eene welkome gelegenheid

137

in liet historisch gedeelte, dat aan onze tegenwoordige beschouwing is voorgelegd, en waarin wij den Heere zijnen eersten voetstap op den eigentlijken offerweg zien doen.

mattheus 26 : 30—32.

En als zij den lofzang gezongen hadden, gingen zij uit naar den

Olijfberg. Toen zeide Jezus tot hen: Gij zult allen aan Mij geërgerd worden in dezen nacht, want er staat geschrev n: ik zal den

heudek slaan, en de schapen dek kudde zullen vebstuooid worden.

Maar nadat Ik zal opgestaan zijn, zal Ik u voorgaan naar Galiléa.

Weinige woorden, maai' van eenen rijken inhoud. Zij ontsluiten ons de diepten van het hart van Jezus, ea ontiuillen ons de bewustheid, met welke Hij zijn lijileu te gemoet gaat. In dit heiligdom ingeleid te worden, moet ons van het allerhoogste belang zijn. Want niet hoe deze of die den Heere beschouwt, maar hoe de lleere zich-zelven weet te zijn, beslist de vraag: voor wien wij Hem te houden en welke beteekenis wij aan zijne werken te geven hebben? Deze zijne zelfbewustheid openbaart zich nu in onzen tekst als eene drievoudige, te weten:

I. als eene bewustheid van zijne ambtelijke betrekking;

11. van do beteekenis zijns lijdens; en eindelijk

lil. van zijne daaropvolgende zegepraal.

Treden wij dieper in deze zaak, en kroone de Heere onze beschouwing met zijnen zegen!

I.

Het is een plechtig oogenblik, waarmede onze geschiedenis begint. De lleere Jezus heeft zoo even de heilige maallijd zijner liefde, het Avondmaal, ingesteld, en stemde nu, volgens de gewoonte van het Paaschfeest, in de stilte van den nacht het Halleluja of de groote lofzang aan. Dit gezang bestond uit Ps. 115 lot M8. Voor het eerst ontmoeten wij den lleere zinnende; want eene andere beteekenis van het woord laat de- Grieksche grondtekst niet toe. De Zaligmaker heiligt hiermede voor altijd het gemeenschappelijk gezang in zijne kerk. En welk een kostbaar geschenk des hemels aan de aarde is het gezang, deze gevoelspraak, deze adem der verhoogde stemming, deze vleugel van het bewogen gemoed. En hoe weldadig en heil-werkend is zijn invloed, wanneer het in den dienst des heiligdoms wo I'd t opgenomen! Wie heeft het nooit ondervonden, dat men soms door het lied hoog boven den eentoonigen kring van het dagelijksch leven opgevoerd, als op wonderdadige wijze lot in de voorhoven des hemels zich verheven ziet, terwijl het gemoed zoo verruimd en ver-teederd wordt, dat de zwaarmoedigheid wordt weggevaagd en de

138

boeien der zorgen breken. En liet lied vermag nog grootere dingen, wanneer do (leest van boven zijnen adem daarmede vereenigt. Dnizendmalen lieeft liet in liet midden van den twist de vrede weder hersteld en den satan verbannen mot de vernieliging zijner raadslagen. Ja, het gewijde lied heeft gewaaid als het met dauw bevruchte lentekoeltje over de verstijfde velden van den winter, en heeft steenen harten als was doen smelten, en voor bet zaad der eeuwigheid geschikt en ontvankelijk gemaakt. De Heere der heerlijkheid zingt met de zijnen. O, had David, toen hij deze Psalmen eenmaal op liet perkament nederschreef, slechts een ver vermoeden kunnen hebben, dat hun de hooge eer zou wedervaren, door de gezegende lippen te worden gezongen van Hem, die de hoogste inhoud zijner liederen en de geheele hope zijns levens was, — hem zou voorzeker door vroolijke verbazing de pen uit de hand gevallen zijn. De Heere drukt echter het duidelijkst zegel op deze liederen als op uitboezemingen des Heiligen Geestes, naardien Hij zelf, en wel in de plechtigste ure zijner aardsche omwandeling, zich dezelve zingend heeft toegeëigend. Zou Hij ze vooral in dit oogenblik gezongen hebben, wanneer zij voor Hem niet enkel woorden Gods geweest waren V Zoo komt dan ook dat zingen des Heeren tot ons als een machtig getuigenis voor de Goddelijke ingeving der Heilige Schrift. Waarlijk, gij treedt alleen dan in zijne voetstappen, wanneer gij u met onbepaald vertrouwen aan dat woord overgeeft. En moest niet reeds deze bewustheid hoogst bemoedigend voor u zijn, en eiken nieuw opkomenden twijfel bij u onderdrukken? O, mijne Vrienden! wie dit nachtelijk gezang had mogen hooien! Gewis lagen de Engelen met zwijgende aandacht in de wolkenvensters er naar te luisteren. Gij echter, o menschheid! hoordet in deze toonen het wieg- en wijdingslied uwer eeuwige verlossing.

Reeds millioenen hadden in Israël, gedurende de duizend jaren sedert David, na den Paaschmaaltijd het groote Halleluja gezongen. Velen, zoo als do profeten en van God verlichten onder hot volk, deden dit zeker met innige aandoening en vurige aandacht. Doch met gewaarwordingen als die, waarmede de Heere ze zong, had nog niemand ze aangeheven, want de vier psalmen handelden van Hem-zelven, het ware Paaschlam, en van zijn Priester- en Middelaarschap. Zijne gewaarwordingen en ondervindingen, zijne folteringen, worstelingen en zegepralen gaven eerst de volle werkelijkheid aan Jeze liederen. De 115de Psalm roemt de zegeningen der Goddelijke genade , aan welke door het Middelaarschap van den Messias de stroom-bedding tot de wereld der zondaren werd gedolven. In den lltklen Psalm heft de Middelaar zelf den sluier op van de ontzettende afgronden van het bloedig lijden, dat Hij voor de zondaren op Zich nemen zal. De banden des doods, zoo heet het aldaar, kudden Mij omvangen, en de angsten der hel hadden Mij getroffen. Te gelijk echter roemt het lied de heerlijke verlossing, die Hij na het doorstaan van al dat lijden zou ondervinden. Gij hebt mijne ziel gered van den dood, mijne oogen van tranen, mijn voet van aanstoot. Ik zal wandelen voor het aangezicht des Heeren, in de landen der levenden, De

130

117ilc Psalm beval eene uitnoocliging aan do volken, om met hunne Hallelujahs de eeuwige genade te verheerlijken, die voor hen uit het Goddelijk Iloogepriesteriijk werk ontsproot. De '118de Psalm vat het reeds gezegde als in eene slotsom ol' sluitrede te zamen, en wel vooreerst het kruis. Zij hadden Mij omringd als bijen; zij zijn uil-gebluscht als een doornenvuur. Gij hadt Mij zeer hard. gestooten, tot vallens toe. Vervolgens het vertrouwen des Middelaars: De Heere is bij Mij, Ik zal niet vreezen. De Heere is mijne sterkte en -psalm. Ik zal niet sterven, maar leven, en Ik zal de werken des Heer en vertellen. En dan de redding: Uit de benauwdheid heb ik den Heere aangeroepen. De Heere heeft Mij verhoord, stellende Mij in de ruimte. En nu het uit /.ijn offer voortspruitende heil: In de tenten der reehtvaardigen is eene stem des gejuichs en des heils. De rechterhand des Heeren is verhoogd; de rechterhand des Heer en doet krachtige daden. Doet Mij de poorten der gerechtigheid open, Ik zal daardoor ingaan. Ik zal den Heere loven. Dit — namelijk de vrije toegang —• is de poort des Heeren, dooi' dewelke de rechtvaardigen zullen ingaan. En eindelijk de meest zegepralende en alles overwinnende macht van zijn genaderijk op aarde: De steen, dien de bouwlieden verworpen hebben, is tot een hoofd des hoeks geworden. Dit is van den Heere geschied, en het is wonderlijk in onze oogen.

Ziet, louter trekken tot het heeld van den toekomstigen Messias; enkel heen wijzingen op zijne levensverrichtingen en zijn werk. En Hij, in wien dat alles zijne volle verwezentlijking zou vinden, was nu verschenen, en zijn voet rustte hereids op den grond van het aardsche dal. De Heere Jezus zag, gelijk in den spiegel der Messiaansche pro-fetiën in het algemeen, zoo ook in deze Paaschpsalmen zijn eigen heeld, en Hij zong de heilige verzen inet de volle klare bewustheid van zijne hoogepriesterlijke Middelaarsbetrekking. Na het gezang ging Hij uit naar den Olijfberg, liet was een groote, inhoudzware en aan gevolgen rijke gang! Wij roepen: „Gij, aarde, welke Hij den vloek onttrekken wil, kust zijne voeten! gij, hel, tegen welke Hij het harnas heeft aangetrokken, sidder! gij, hemel, voor welken Hij uitgaat, eene nieuwe bevolking te verwerven, neig u neder en verwonder u over de boogie, breedte en diepte zijns werks!quot; Ginds gaat Hij heen. O, hoe ligt alles op Hem in dit oogenhlik. De schuld van duizende jaren, de toekomst der wereld, het heil van rnillioenen! Hij gaat heen, om in zijn eigen persoon het met bloed bedauwde zaad van eenen nieuwen hemel en eene nieuwe aarde (e planten. Wee! waar zouden wij heengaan, had Hij voor ons dezen gang niet gedaan'? ons leven zou een heengang zijn tot het hoogste oordeel; onze toekomst zou zich verliezen in een onuitbluschbaar vuur. Dat was Hij Zich bewust. Zijn werk stond Hem met ieder oogenhlik in deszelfs gansche grootheid klaar voor den geest. Even zoo duidelijk zweefde Hem ook het hoogheerlijk gevolg van zijn werk voor oogen. Hij beschouwde Zich-zelven tred voor tred als dien, die door den Vader gezonden was, om de door de zonde gapende klove tusschen (iod en het schepsel, lus-schen den hemel en de aarde, weder aan te vullen. Was Hij, opdat ik inenschelijk spreke, Die, welke Hij Zich bewust was te zijn, nochtans

140

niet, maar verbeeldde Hij het Zich enkel te wezen, zoo zou Hem toch deze grootsche inbeelding reeds als den Zoon Clods, ofschoon als den kranken, den in droomen levenden verraden hebben, want in het hart van een bloot mensch kon liet verheven denkbeeld eener verzoening met God nimmer komen. En dat inderdaad een bloot mensch in staat geweest zou zijn, om dit denkbeeld met zulk eene volgehoudene bezadigdheid, als Jezus het deed gedurende een geheel leven, vast te houden en al zijn spreken doen en laten daarmede in betrekking te plaatsen, is volstrekt ondenkbaar. Ik ken iemand, die tot de beschouwing van de Evangeliegeschiedenis naderde met de willekeurige onderstelling, dat de Heere Jezus —- do Heere vergeve de herhaling dezer uitdrukking! — slechts een welmeenende dweeper geweest is. In den weg eener onwederstaanbare noodwendigheid, kwam deze man tot de vaste en onomstootelijke overtuiging, dat, zelfs aangenomen dat Jezus gedwaald en gedroomd hebbe, geen zoon van Adam, maar altijd alleen een hovenmenschelijk wezen, ja alleen de Heere van den hemel aldus droomen en met zijne verbeelding werken kon. En wie zal de waarheid in deze gevolgtrekking miskennen?

II.

Wij keeren tot den tekst terug. De hewustheid onzes Heeren zal • zich nog verder voor ons ontsluiten. Ginds wandelt Hij in het gezelschap zijner discipelen door den slillen nacht. Zij zijn allen dooide plechtige voorvallen van den nacht in de zaal van den Paaschmaallijd diep get rollen, en te gelijk hoog opgeheven door de als uit den hemel klinkende woorden, die zij uit zijnen beminnelijken mond vernamen. Nu breekt de Heere bet gedachtenvol zwijgen al'en zegt, tot niet geringe verbazing van zijne beminden: Gij zuil allen aan Mij (je-ërgerd worden in dezen naclil, want er is yeschreven: ik zal den

1iebuer slaan, en de schapen der kudde zullen verstrooid worden.

Inderdaad zwaar wegende, inhoudrijke woorden! De Heere wijst in deze woorden liet gezichtspunt aan, waaruit Hij zelf de op Hem wachtende smarten beschouwt. Hij kent nauwkeurig het lijden, dat Hem wacht. In dezen nacht, zoo zegt llij. O heilige nacht, uit welks schoor, al is het ook met een bloedig licht, de helderste starren van hoop en troost zijn opgegaan! De Heere stelt zijn lijden voor, als eene volstrekte noodwendigheid. Wanneer Hij dat lijden als zoodanig niet beschouwd had, hoe licht zou het Hem geweest zijn, zich aan hetzelve onder den sluier van den eenzamen nacht te onttrekken. Doch Hij geeft zich vrijwillig over; want terwijl Hij zegt: in dezen nacht, gaat Hij reeds met vasten tred zijne eerste lijdensplaats, de hof Geth-sémané, te gemoet. Met klaren blik ziet Hij het doel en het oogmerk van zijn lijden; want er slaat cjeschrcven, zoo zegt Jezus: ik

zal den herder slaan , en de schaden der kudde zullen verstrooid

worden. Deze woorden zijn uit Zacharia III : 7 ontleend. Aldaar lezen wij; Zwaard, ontwaak ter/en mijnen Herder, en tenen den man, die mijn medgezel is, spreekt de Heere der heirscharen. Sla den herder, en de schapen zullen verstrooid worden; maar Ik zal

Ui

mijne hand tot de kleinen wenden. Deze plaats wordt ons door de uitspraak des Ileeren aangewezen. De kern van haren inhoud is deze: „Ik, de Heere der heirscharen, zal met het zwaard der gerechtigheid mijnen herder, den man die Mij het naaste is, dat is de Messias, slaan, en de schapen der kudde (zijne discipelen, vrienden en vertrouwelingen) zullen zich verstrooien.quot; Zoo staal er geschreven, zegt de Zaligmaker, en gelijk het geschreven staat, zoo zal het ook gebeuren. Wat Jezus in Mozes en de profeten leest, geldt Hem. Gij ziet het hier op nieuw, en wel, onbezien, tot op de allerkleinste be-standdeelen toe, als een door den Heiligen Geest ingegeven onbe-driegelijk woord van God. Voor Hem is dit woord volstrekt beslissend. Bij Hem maakt het in elk geval aan allen twist een einde. Zij, die in onze dagen enkel van een woord Gods in den Bijbel, in plaats van den Bijbel als liet woord Gods, willen weten, plaatsen zich vermetel en stoutmoedig boven den Koning der waarheid. Wij willen niet zeggen, dat zij nochtans niet kinderen Gods en het eeuwige leven deelachtig worden kunnen , want tot hunne gunst zegt de Schrift, dat hij reeds zalig zal worden, die slechts den naam des Ileeren zal aanroepen; doch niet minder heet het ook hier tot hunne waarschuwing, en schittert het hen als een bedenkelijk vlammen-schrift aan den muur; Indien iemand afdoet van de ivoorden des hoeks dezer profetie, God zal zijn deel afdoen uil hel hoek des levens, en uit de heilige stad, en uit hetgeen in dit hoek geschreven is.

Overigens vermeten zich in onze dagen, ook in andere en zelfs meer wezentlijke punten, namelijk de zoogenaamde geloovigen van de zoogenaamde beschaafde klasse, den Heere Jezus in Evangeiiesch inzicht te willen overtreffen. Zij beweren, dat de overgeleverde kerkleer van de bloedige plaatsbekleeding des Middelaars, in zoo verre daarmede eene schuld- en strafdraging, ja, een verdragen van den toorn Gods verstaan wordt, als ongegrond moet opgegeven worden. De oude juridische of procesmatige en gerechtelijke beschouwing zij, als eene zinnelijke en de rede tegensprekende, van de betrachting zijns lijdens uit te sluiten. Lijdenspredikatiën, waarin nog op de oude wijze Christus wordt voorgesteld, als lijdende voor onze zonden, ja, als in onze plaats de vloek dragende en de straf ondergaande, en daarmede de Goddelijke strafgerechtigheid voldoenende voor den zondaar, staan thans niet meer in overeenstemming met de slotsommen eener vooruitgegane Schriftverklaring. Zoo spreken zij, en toch gaat deze zoogenaamde juridische of rechterlijke beschouwingswijze van het lijden van Jezus onmiskenbaar door geheel de Heilige Schrift heen. En niet alleen komt zij ons reeds te gernoet in de voorspellingen en in den geheelen voorbeeldelijken offerdienst des Ouden Testaments, maar ze is ook de aanschouw ings wij ze van al de Apostelen. Nu roepen zij ons toe: God rekent der wereld of de zondaren, de zonde niet toe, maar Hij heeft dien, die geene zonde gekend heeft, voor ons tol zonde gemaakt. Dan betuigen zij: Christus heeft ons verlost van den vloek der wet, een vloek geworden zijnde voor ons; 'want er staat geschreven: vervloekt is een iegelijk, die aan het hout hangt. En wat zwaarder weegt dan dat alles, ofschoon ook

ié

de Apostelen niet uit zich zei ven, maar uit den Geest Gods spreken, is de waarheid, dat ook de Ileere Jezus zelf geene andere aan-schouwingswijze van zijn lijden had, dan juist deze. liet bewijs hiervan hebben wij — om vele andere uitspraken niet aan te halen — in onzen tekst. De Ileere Jezus past bier ondubbelzinnig en beslissend eene profetische uitspraak op zich toe, waarin de almachtige God als Rechter optreedt, en Zich openbaart niet in de houding zijner liefde, maar in die zijner gerechtigheid. De Hoogverhevene gebiedt het zwaard, dat bet de schede uitga. Hij is het, die het zwaard trekt, en niet zoo zeer Kajafas, Pilatus, de Joden of de heidensche soldaten. Neen, Hij, de Heere der heirscharen zelf. En wien slaat Hij met het zwaard? Ik zal den Herder slaan, zegt Hij, den man, die mijn medgezel is, dat is, mijn Gezalfde. Van dit profetische beeld zegt nu Jezus uitdrukkelijk, dat bet in Hem zijne vervulling vindt. Hij stolt dus Zicbzelven voor, als den door den rechterlijken God geslagene. Om welke redenen Hij door God geslagen wordt, blijkt uit andere plaatsen genoegzaam. Hij treedt voor de zonde boetende en haar verzoenende voor ons in. Hij hot hot onwederroepelijk: Vervloeid zij een iegelijk, die niet blijft in al hetgeen geschreven staat in het boek der toet om het te doen, in den weg der plaatsbekleeding ter eere Gods, tol herstel van de majesteit der wet, en tot onze vrijspraak en verlossing door zicbzelven, eene waarheid worden. Zóó en niet anders moet de zaak opgevat worden, of de geheele lijdensgeschiedenis wordt tot een doolhof. Het moet zoo zijn, of honderde schriftuurplaatsen staan als onoplosbare raadselwoorden voor ons. Het moet zoo zijn, of bel ontzettend lijden van den Heilige in Israël galmt als een gillende wanklank door de geschiedenis der menschheid, en stelt het bestaan van eene Goddelijke Voorzienigheid en wereld regeering volstrekt buiten alle zekerheid. Ja, bel moet zoo zijn, het moet, of de Heere van den hemel beeft, in plaats van waarheid, het zaad van den waan uitgestrooid, want Hij zeide: Thans wordt aan Mij vervuld wat geschreven staat: Ik, zegt de Ileere der heirscharen, zal den herder slaan. Doch de rede? O, de Heere wist wel, wat de rede daarvan zeggen zou, daarom zeide Hij; In dezen nacht zult gij allen aan Mij geërgerd worden. De rede dwaalt en verneemt niets van de Goddelijke dingen, zoo lang het hart niet tot inzicht, lot het levendig inzicht van zijne behoeften gekomen is. Wordt slechts eerst tot eenen heilbegeerigen tollenaar of moordenaar aan het kruis, en op welk eon geheel anderen toon zal u het: Ik zed den Herder slaan! te gemoet klinken. Want, dal moet gij weten, slaan moet de Almachtige. Dat zegt u de rechter in uwen boezem, dat betuigt uw uit den doodslaap opgewekt geweten. Wat men u moge voorpreken van Gods algerneene menschenmin, barmhartigheid en genade, gij blijft er hij: Hij moet slaan. Zoo diep en met zulk vlammend schrift is u dit van nu af in bet geweten geschreven , dat ook geen Engel uit den hemel u daaraan meer zou kunnen doen twijfelen. God is heilig, rechtvaardig en waarachtig, en gij zijt een wederspanneling tegen Hem en een overtreder voor zijn aangezicht. Bij deze stelling blijft gij, en gij hoort reeds den donder van zijnen

toorn boven uw hoofd ratelen, en niets ter wereld brengt u weder af van het denkbeeld, dat er eene voldoening vereiseht wordt, wanneer de zondaar zalig worden zal. Klinkt u alsdan hij zulke overwegingen eti gewaarwordingen het woord tegemoet: Ik zal den herder slaan! o , welk een liefelijk vredeklokkengelui zal dat, alsdan voor a zijn. Zalige omkeering, welke thans iu uwen toestand plaats heelt! Gij zoekt deti Herder op, die in uwe plaats geslagen werd, en gij vindt Hem inden Moedigen Borg in Gethsémané, op Gabhalha, aan het kruis. Gij omvat Hem met al de wortel vezels van uw innerlijk vertrouwen, en betuigt het ieder die het hooren wil, dat gij geen troost in leven of in sterven zoudt hehben, zoo de Zoon van God niet in den wezentlijken, rechterlijken zin des woords plaatshek leedend voor u tusschengetredeo ware. Dagelijks bewaarheidt het zich opnieuw, dat het Evangelie den mensch, die geene behoefte tot verlossing heeft, toeschijnt eene dwaasheid te zijn; bij den verlossingbehoevende echter bewijst het zich a!s eene kracht Gods. Zoodat de kennis op dit gebied niet van het verstand, maar enkel van het hart, en wel van het door den Heiligen Geest verlicht en in het gevoel van schuld verbroken hart uitgaat. De natuurlijke mensch begrijpt nu eenmaal, zooals de Schrift zegt, niets van de dingen, die des Geestes Gods zijn, want ze zijn hem eene dwaasheid, en hij kan ze niet begrijpen, want ze moeten geestelijk onderscheiden zijn. Wie zich aan de leer van liet vloekdragend Lam van God ergert, verkondigt hiermede enkel, dat hij, hoe geloovig hij ook in andere opzichten zij, van het wezen en de verdoemelijkheid der zonde ten minste nog zeer llauwe en oppervlakkige begrippen heeft.

III.

Het woord des Heeren: Er staal geschreven: ik zat, den iierdeu slaan! heeft ons dan de bewustheid des Heeren van de ware he-teekenis zijns lijdens tot zonnehelderheid gemaakt. Daarom kau ons zijn vroeger: Ik moet gedoopt worden met eencn doop, en hoe worde Ik geperst, totdat hij volbracht zij, even min als zijn later: Indien het mogelijk is, zoo laat dezen drinkbeker van Mij voorbijgaan, langer een raadsel zijn. Zeker heeft de liefde des Vaders den ééniggeboren Zoon geen oogenblik verlaten. Jezus hleef het voorwerp van zijn hoogste welbehagen en van zijne teederste genegenheid. Maar do ondervinding en het gevoel der Vaderlijke liefde moesten Hem voor eenen tijd onttrokken worden, en daarvoor moesten de gewaarwordingen van eenen van God verlatene in hunne plaats treden. Hij moest nederwaarts in de hel en in al de vlammen der aanvechtingen van satan en zijne benden, en juist daarvoor huiverde en sidderde Hij. Doch door de donkerheid dezer beklemmende bewustheid braken ook tegelijk de morgenstralen van een ander verblijdend weten, van de kennis der zegenpraal, die Hem na den strijd wachtte. Ook deze bewustheid maakt de Heere ons kenbaar, en wel in de woorden: Wanneer Ik zed opgestaan zijn, zoo zal Ik u voorgaan in Gal ilea. Bewondert hier vooreerst de getrouwheid van den goeden Herder. Vooreerst zegt Hij hot den zijnen uitdrukkelijk vooraf: In dezen nacht

iii

zult gij allen aan Mij geërgerd vjorden. Welk een leed ere voorzorg legt Hij reeds hiermede aan den dag! Nu vermocht immers de ergernis niet al te zeer om zich heen te tasten. Wanneer het lijden over den Meester losbrak, dan moesten zij lot zichzelven zeggen: „Hij wist dat Hem dat overkomen zou, en nochtans ging Hij vrijwillig zulk een lijden te gemoet. Dus moet het zeker volstrekt noodwendig tot zijn werk behooren, dat Hij Zich aan deze en die foltering onderwerptquot;. De Heere gaat echter nog verder en opent hen het geheim, dat in zijn lijden zicii enkel de Heilige Schrift en daarmede het raadsbesluit van God vervult. Welk een sterke staf voor de dagen der droefheid gaf Hij hen met teedere zorgvuldigheid ook hiermede in de hand! Zeker kon alleen die staf hen niet geheel staande houden, doch zij werden er tocli door van eene ganschelijke schipbreuk in het geloof beveiligd. En nu zegt Hij hen ten laatste, dat zich wel de schapen der kudde verstrooien zullen, doch dat zij daarom zijne schapen gelijk vroeger blijven, en niet van wege hunne ontrouw verstooten worden zullen. Hij zegt hen dit, omdat Hij hen aankondigt, dat Hij ze, nadat Hij al zijne folteringen triumfeerend doorgestaan, ja, zelfs den dood overwonnen zal hebben, weder in vrede en vreugde rondom zich verzamelen zal. O, welk een troost lag daarin voor ben, en welk eene geloofsversterking en bemoediging, bijzonder voor die ure, toen, na de plaats gehad hebbende verstrooiing, de boodschap tot ben komen zou, dat de smadelijk van hen opgegevene en verlatene, werkelijk weder tegenwoordig was en als een overwinnaar over alle zijne vijanden op het slagveld stond. Toen was het niet meer noodig, dat zij zich ontzetteden, maar zij konden zich meer zonder bedenking overgeven aan de zoete hoop, dat Hij ben niet vergelden zou naar hunne werken, maar dat Hij hen alles vergeven en ze weder met liefde rondom zich vereenigen zou. Ziet, zoo voorziet zijne meer dan moederlijke zorgvuldigheid niet alleen in hunne behoeften voor do tegenwoordigheid, maar ook voor de toekomst huns levens, en baant Hij ook reeds daardoor in alles den weg en bereidt alles voor, wat onheil verhoeden en heil en zegen aanbrengen kan. O, hoe goed is men geborgen, wanneer men maar eerst onder zijnen herderlijken staf staat! Het kan geschieden, dat men zich ook dan nog aan Hem ergert, ja, voor eenen tijd Hem verlaat, en zich bij zichzelven houdt. Doch Hij laat ons niet meer in onze dwaling, maar zoekt ons weder op ; want zijnen schapen geldt het woord: Zij zullen nimmer verloren, gaan, en niemand zal ze uil mijne hand rukken.

Maar nadat Ik zal opgestaan zijn, zegt de Heere. Hier ziet Hij dus over de zee der angsten van het Hem wachtend lijden been, en zijn oog rust met het vroolijkste toevoorzicht op de daaropvolgende zegepraal. Dat Hij den overzijdschen oever, waar de olijftak der zegepraal Hem wenkt, bereiken zal, is Hem zeker. Hij zegt niet: wanneer, maar: nadat Ik zal opgestaan zijn. Hij gedenkt aan het oude belof-tenvol profetisch woord: Als zijne ziel zich tot een schuldoffer gesteld zal hebben, zoo zcd Hij zaad zien. Hij zal de dagen verlengen. Wie met zulk eene opvatting der Goddelijke belofte zijne voetstappen weet te volgen, beeft bet geheim gevonden, hoe men te midden der bran-

-145

(ling reeds zijn: land! land! juichend uitroepen en in bet midden van den strijd reeds de overwinningsliederen kan zingen. Ja, dat wij uittreden uit de angstvolle houding, waarin men slechts aanziet wat voor oogen is en zich ten speelbal van de berekeningen des verstands stelt. Dat wij veel meer beide voeten op de hooge en onwankelbare rots des woords van den almachtigen God stellen. I Ine zeker en liefelijk is het daar te wonen, zelfs wanneer de nacht ons omringt en storm en onweder rondom ons woeden. Alsdan ziet men, dat de wolk, die ons met onweder bedreigt, slechts voorbijgaande een gedeelte van den hemel onzes ïevens omhult; want de meer verwijderde gezichteinder is helder, en de nog meer verwijderde belooft na al de nachten een dag, op welken de zon niet meer ondergaat. Nadat Ik zal opyestaan zijn, zal Ik u voorgaan naar Galilca. Galiléa zou dus de plaats der bijeenkomst zijn; Galiléa bet land der vereeniging en des wederziens. Daar gekomen, zou Hij geen lijdenskelk meer te ledigen hebben, en de zijnen zouden niet meer ten zijnen opzichte behoeven te twijfelen. Alsdan is Hij niet meer de man der smarte, maar in majesteit en overwinnaarsheerlijkheid gehuld, treedt Hij zijne beminden tegemoet, en begroet Hij hen met den vredegroet des nieuwen levens. Ik zal u voorgaan naar Galilca. Ja, wanneer wij tusschen de regels weten te lezen, ligt er ook voor ons in deze woorden iets. Nadat Ik zal opgestaan zijn. Zeker, ook die opstanding, welke wij verwachten, zal niet uitblijven; de eindelijke ophelïïng zijns Koninkrijks uit deszelfs diepen smaad, de zegepralende tevoorschijnkoming van den gekroonden Christus uit langdurige nachtelijke omhulling. Wellicht volgt zij spoedig. Wanneer Hij zijne vijanden tot eene voetbank zijner voeten gelegd, zijne uitverkorenen uit de vier winden opgeroepen en bijeen-vergaderd, en de satan gebonden in den afgrond zal geworpen hebben, alsdan trekken ook wij in het Galiléa des vredes en der vreugde, alwaar wij Hem, in Wien wij geloofden, ofschoon wij Hem niet zagen, van aangezicht tot aangezicht aanschouwen en met de jubelpsalmen der verrukking begroeten zullen. Deleven wij echter de komst van dezen tijd der zegepraal zijns Koninkrijks op aarde niet, o, zoo kennen wij een ander Galiléa, waarin Hij ons is vooruitgegaan, en dat ons zeker wel naderbij zal zijn, dan bet andere. Ik bedoel het Galiléa, waarin de moede pelgrims dagelijks zoo menig anker werpen; het Galiléa, waar die hand in beweging is, welke de laatste tranen van de oogen der begenadigde aanlandenden zondaren afwischt. Het Galiléa, waar altijd weder op nieuw het lied begint van het Lam, dat geslacht is, en van het bloed, waarin men zijne kleederen wascht en wit maakt. O, gij, Galiléa daar boven, gij land der volkomene vereeniging met , Hem, die ons de liefste is, hoe zielverheffend is reeds de bloote herinnering aan u, gedurende ons pelgrimschap door dit dal der vreemdelingschap. Gij, Galiléa aan de andere zijde der wolken, hoe zalig is hij, voor wien ook tot deze groene beemden en eeuwig zonnige hoogten Jezus vooruitging, om hem plaats te bereiden. Zeker, zalig! — zegt gij, — wanneer men slechts weet, dat men daar ook eenmaal werkelijk aanlanden zal. Weet gij dit nog niet, mijne De-minden'? O, wat vertoeft gij dan nog, om het u door den lleere te

10

-140

laten verzekeren? Overal en te aller ure neigt Hij de ooren tot ü; liijzonder echter daar, waar zijne heilige verbondsmaaltijd bereid staat. Ja, hier is ook een stukje van dat Galiléa, waarheen llij voor ii is heengegaan, om Zich daar met u te vereenigen. Ü, Hij wacht reeds op u met zijn geheimvol hrood, met zijnen gezegenden beker. Hij wil het u feitelijk doen weten, dat ook gij Hem eenmaal van aangezicht tot aangezicht zien zult. Met een voorsmaak van deze aanschouwing wil Hij u begenadigen. Komt dan, schep genade na genade uit zijne volheid. Wordt op zalige wijze zeker van zijne tegenwoordigheid, en zegt, wanneer gij deze plaats weder verlaat, mot den jubelenden zanger:

O , lieflijk oogenblik van 't leven,

Als 't hart bij 't denkbeeld stil mag staan,

Dat we eens van zonde en zorg ontheven.

Het uur des afscheids hooren slaan,

Om dan naar Gods verloste scharen,

In 't leed gelouterd als het goud,

Van de aard ten hemel op te varen.

Om Hem te zien, die ons behoudt.

0^ welk een vreugd zal ons vervullen!

Wat schitterend heldre zonneschijn Zal, als die dag zich zal onthullen,

Dan boven onze hoofden zijn,

Als we allen in den hemel zingen

Het nieuwe lied, dat nooit veroudt,

Het eeuwig lied der hemellingen.

Het lied van 't Lam, dut ons behoudt.

Amen.

II E ï NACHTELIJK GESPREK.

De Apostel werpt eenen diepen blik in het hart van den Heere Jezus, wanneer hij Hebr. 12 : 2 van Hem getuigt, dat Hij voor de vreugde, die Hem was voorgesteld, het kruis verdragen en de schande veracht heeft. Wij zagen den Heere Jezus getroost, ja, met psalmgezang in dien belangrijken nacht Jeruzalem verlaten. Wat anders kon het zijn dan juist deze Hem tot uitzicht gestelde vreugde, die Hem in staat stelde dezen bloedigen ofierweg zoo kalm te betreden? Stelt u den toestand voor, waarin de Zaligmaker Zich toen bevond. Gelijk het ook u wel gebeuren kan, dat eene gevreesde zware toekomst plotseling in volle kracht voor uwe ziele treedt, als ware zij reeds tegenwoordigheid geworden, zóu, nochtans in meer bepaalde trekken dan ooit eenig mensch ecu beeld der toekomst heelt aanschouwd, en niet slechts in het licht der waarschijnlijkheid, maar in dat der zekerheid, — zweefden den Zaligmaker toenmaals al de verschrikkingen voor oogen, die Hem reeds in de naaste uren zouden omringen. Gelijk somtijds, eer men het vermoedt, geheele rijen van donkere treurbeelden, hetzij van graven of doornenkroonen der vernedering, of bedelstaven der armoede, of wat bet zij, op verschrikkende wijze zich aan onze verbeelding opdringen, zoo traden in de ontzettendste kleuren voor zijnen geest al de huiveringen van den hoon, al de onteeringen en mishandelingen, die Hij thans, naar den raad Gods, te gemoet ging. In zulke uren van bange vermoedens is het u, alsof een bergenlast zich op geest en gemoed nederlegt. De Heere gevoelt het hart bij zijnen gang naar den Olijvenhof verruimd, en Hij vindt door de schaduwen der- schrikbeelden, die Hem omringen, den weg tot de zonnige hoogte der volkomenste getroostheid. U ziet men in soortgelijke tijden zwijgend, met omnevelden blik , in uzelven verzonken, en zwaarmoedig daarheen treden. Den Heere hooren wij in een' van de Paaschpsalmen, dien Hij aanheft, bijna jubelend zeggen; Gij zijl mijn God, daarom zal ik U loven, o mijn God! Ik zal U verhoogen. Dit is iets ongehoords en bovenmensche-lijks! Van waar deze blijde gemoedsstemming in zulke oogenblikken? Zijne menschelijke natuur juicht niet, maar zegt; Ik moet eerst gedoopt worden met eenen doop en hoe word Ik geperst, totdat hij volbracht zij. Doch in Jezus juicht de ijver voor de eer van God, want de grondtoon van het binnenste zijns gernoeds luidt aldus; Ik heb lust, o mijn God, om uiü welbehagen te doen, en uwe wet is in het

148

binnenste mijns ingewands. In Hem juiclit de hoop, dat Hij binnefi kort den aartsvijand overwonnen en de werken des duivels te niet gedaan zal hebben. Wat Hem echter boven alles de huivering- voor den nabijzijnden doodstrijd verzoet, eu Hem zalig heeft doen jubelen, is de liefde tot liet arme volk der zondaren, welker verlossingsure thans geslagen is. De gedachte, dat Hij zijn leven voor zijne schapen stelt, schittert, alle nevelen wegvagend, als eene vriendelijke morgenstar aan den hemel zijner bewustheid. Dat Hij met zijn bloed dezulken, die der helle waardig zijn, van hunne schuld bevrijden zou; dat Hij met zijne doorboorde handen vervloekten van den ondergang redden, en in den gruwzamon tooi van zijnen doornenkroon den zondaren kroo-nen des levens verwerven zou, ■— dit is de Hem voorgestelde vreugde, welke Hem vleugelen geeft, en zijne Zaligmakersziele in bet aangezicht van bel en dood tot Halelujahs stemt, Denkt eens na, welk eene liefde! Van haar zullen wij heden nog iets nader hooren.

Matth. 26 : 31—35. Mauo, 14 : 27—31. Luc. 22 : 31—38.

Ea de Heere zeide: Simon, Simon, ziet, de satan heeft nlieden zeer begeerd om te ziften als de tarwe. Maar Ik heb voor u gebeden, dat uw geloof niet ophoude, en gij, als gij eens zult beheerd zijn, zoo versterk uwe broederen. Eu hij zeide tot Hem: Heere! ik ben bereid met U ook in de gevangenis en in den dood te gaan. Maar Hij zeide: Ik zeg u, Petrus! de haan zal heden niet kraaien, eer gij driemaal zult verloochend hebben, dat gij Mij kent. Eu rlij zeide tot hen: Als Ik tl uitzond zonder buidel en male en schoenen, heeft u ook iets ontbroken? En zij zeiden: Niets. Hij zeide dan tot hen: Maar nu, wie eenen buidel heeft, die neme hem, desgelijks ook eene male, en die er geen heeft, die verkoope zijn kleed en koope een zwaard. Want Ik zeg u, dat nog dit, hetwelk geschreven is, in Mij moet volbracht worden, namelijk: ex hij is met de misdadiobes gerekend. Want ook die dingen, die van Mij geschreven zijn, hebben een einde. En zij zeiden : Heere! zie hier twee zwaarden. En Hij zeide tot hen: Het is genoeg!

Als mijne gedachten binnen mij vermenigvuldigd toerden, hebben uwe vertroostingen mijne ziel verkwikt. Zoo zou men tegenover het voorgelezen gedeelte der lijdensgeschiedenis met den zanger van den Disten psalm moeten spreken. Welk een hart is het hart van onzen Zaligmaker! Welk eene voorzienende liefde van den goeden Herder voor zijne lammeren openbaart zich hier! Ja, gelijk eene hen hare kiekens onder hare vleugelen bijeenvergadert, zoo verzamelt Hij zijne verlosten onder de vleugelen zijner barmhartigheid. O, hoe zorgenvrij en onbekommerd kan men zijnen weg gaan, wanneer men slechts dat eene weet, dat men Hem toebehoort.

Een dierbaar onderwerp, dat zich thans aan onze beschouwing aanbiedt! Het is het moederlijk gevoelend hart van den grooten De-minnaar van zondaren. Laat ons zien, hoe bet zich openbaart:

1. in zijn gesprek met Simon Petrus, en 11. in zijne toespraak aan de discipelen.

149

Do Ileero geve, dat zich in onze hescliomviiig een rijke bron van geloofsversterking en vrede voor ons opene!

I.

De lofzang is gezongen on de oHorweg naar den Olijfberg ingeslagen. Ziet, daar wandelt do Priester Gods, door zijne elf vertrouwelingen omgeven. Zwijgend omgeeft ben do nacht. Zijne ziel is in sterveijsgedachton verdiept. Nader en nader sluiten zijne geliefdon zich rondom Hem aaneen, zoo als men gewoonlijk doet, wanneer het oogenblik der scheiding van oenen geliefde nabijgekomen is, en de weemoed des afscheids de zwaarder ademende borst prangt. Den een en den ander onder bon beeft roods het liart en blinkt reeds de traan in do oogon, on altijd korter en altijd meer afgebroken wordt het gesprok. Reeds treden lange tusschenpoozon van stilzwijgen in. Nu opent de Iloere Jezus don mond. Wat zal Hij willen zoggen? Hot komt ons voor, dat Hem thans niets anders bezig houden kan, dan liet groote leed, dat li Ü thans te gemoot gaat. Doch wij vergissen ons. Do gedachte aan Zichzolven en aan do Hem waclitende folteringen treedt op don achtergrond. Wat Hom voel 111001' het harte doet kloppen, zijn de gedachten der liefde, der moederlijke zorgen voor zijne kudde. Simon, Simon! zoo begint Hij, terwijl Hij den man, die zich als de meest hodroofdo toont, on zich liet dichtst aan Jezus aansluit, met oenen weemoedigen ernst aanziet. De satan heeft ulieden zeer begeerd om te ziften als de tarwe. Wolk eene taal is dit! Zij is dubbel huiveringwekkend en schokkend door den nachte-lijken tijd waarin, on de omstandigheden waaronder zij uitgesproken wordt. In het oogenblik, waarin (Ion discipelen hunne eonige hulp, hun eenig schild zal ontnomen worden, wordt lien de aantocht van don vreeselijksten aller vijanden aangekondigd. De Hoore drukt zich wonderlijk en op de hoogste wijze verbijstering wekkend uit. De satan, zegt Hij, heeft ulieden begeerd te ziften. Dat is, hij heeft u opgeöischt, hij heeft aanspraak op u gemaakt, hij heeft om u gevraagd, ton einde zijne macht aan u te botoonen, En zeker, zoo waren de zaken gesteld. De geschiedenis van Joh moest zich vernieuwen. De vorst dor duisternis eiscblo den bom ontrukten buit terug, maakte zo verdacht, en deed zijn recht van eigendom te hunnen opzichte wederom gelden, terwijl hij zich aanbood, om het feitelijk bewijs le leveren, dat bet met hunne geheele Godsvrucht niet ernstig, maar hunne bekeering slechts schijn en bedrog geweest was. En gij weet, do Hoere vergunt somwijlen den boozo, dat bij tot zeker pnnt zijne kracht op do verlosten beproeft. Hij laat dit toe, eensdeels om aan do geesten der hel do onoverwinnelijkheid van hen, die zich aan Hem, den Heere, toevertrouwen, bekend te maken, en daardoor zijnen Naam te verheerlijken, en anderdeels om de zijnen in de smellkroes van zulke aanvechtingen te louteren, en dezulken, die naar hot eigen leven vernietigd zijn, des le inniger en dieper in zijne gemeenschap le trokken. Een vuur dor beproeving van dien aard moet nu ook rondom de discipelen branden. De moordenaar

150

van den beginne had als het ware zich verbonden, dat, wanneer hem slechts de gelegenheid gegeven werd, hij hen tot volkomen afval zou brengen. De wapenen tot deze afstorting der Apostelen hoopte hij in de oneindige vernedering en den smaad te vinden, die de Meester te gemoet ging. Deze kent echter den vennetelen aanslag, en ziet den helschen gier reeds boven het hoofd zijner beminden zweven. Hij mag het hen niet verzwijgen, opdat de aanval hen niet verrasse, en zoo spreekt Hij dan, hen nadrukkelijk waarschuwend, terwijl Hij Simon, op wien de booze voornamelijk het oog had, meer bijzonder aanziet, ja, bij name noemt. Simon, Simon! de satan heeft zeer begeerd idieden te ziften als de tarwe. Nu weten zij het. Mochten zij nu maar elke lettergreep van deze woorden ter harte nemen! Waarschuwing en troost zijn hier wonderlijk ondereengemengd. Als de tarwe, zegt Hij, zullen zij yezift worden; eene handeling, waarbij, zoo als bekend is, enkel liet kaf wegstuift, terwijl de edele vrucht overblijft. Het gevolg of bet uitwerksel zal dus heilzaam zijn; het zal enkel zuivering en loutering zijn, docli dit zeker niet naar' des duivels plan en bedoeling, maar enkel door de tusschenkomst der Goddelijke genade. Geruststellend uitzicht! De Sterkere zal over den sterke komen en hem ontwapenen. Zeker, de geziften hebben gezegepraald, ofschoon nedergeworpen, doch nu weten zij betook te grondiger, wien hunne overwinningskroon toekwam.

Doch hoort don Heere verder. Nog dieper opent zich voor ons zijn moederlijk gevoelend hart. Nadat Hij de zielschokkende waarschuwing heeft uilgesproken, ziet Hij de discipelen vriendelijk aan, en alsof Hij hen wilde zeggen: „Verschrikt niet al te zeer!quot; zeide Hij tot Simon: Maar Ik heb voor n gebeden, dat uw geloof niet op-houde. O zegt, waar is een Zielevriend, een Hoeder en Herder als Hij? Het Evangelie geleidt ons dikwijls op de schouwplaats zijner daden en wonderen. Niet zelden wordt ons daar de sluier opgelicht van zijn stil gezellig verkeer met zijne vertrouwelingen, en ontsluit de Heere zelf ons de heilige plaatsen, alwaar Hij bet Priesterambt bedient. Hier echter vergunt Hij ons ook eenmaal den blik in de eenzaamheid van zijne binnenkamer, en welk eenen innigen dank zijn wij Hem voor dezen dienst schuldig ! Nauwelijks heeft de Heere van verre de golven der verzoeking, bijzonder naar Petrus zien heen stroomen, of Hij zocht de eenzaamheid en beval den bang bedreigden discipel biddende aan de hoede en bewaring van zijnen Hemelschen Vader. Opdat het geloof van Simon in den storm der aanvechting niet zou ophouden, daarom bad Jezus voor hem. O, laat zich eene meer moederlijke voorzorg denken, als zich hier aan ons voorstelt? De gelukkige Simon! Doch meent niet, dat alleen Simon, als een uitverkorene boven andere geloovigen zich in zulk eene liefde heeft mogen verheugen. Luistert slechts naar hel Hoogeprieslerlijk Gebed in Joh. 17, en overtuigt u van het tegendeel. Welke toonen zijn het, die van daar tot ons overklinken? Hoort! Heilige Vader! bewaar ze in uwen Naam, die Gij Mij gegeven hebt, opdat zij één zijn gelijk als Wij. Hoort! Ik bid niet, dat Gij hen uit de wereld weg-neemt, maar dat Gij hen bewaart van den booze. Hoort! Ik in hen

en Gij in Mij, opdat zij volmaakt zijn cn één, en opdat de ■wereld bekenne, dat Gij Mij gezonden Jielgt;t, en hen lief (jehad hebt, gelijk Gij Mij lief gehad hebt. Niet waar, dat zijn haiiverheiïende toonen des gebeds. Ja, denkt gij, wanneer zij sleclils ook voor ons geldende waren, doch Hij bad enkel voor zijne naaste discipelen. Meent gij dit? ü, hoort dan verder. Ik bid niet alleen voor dezen, maar ook voor degenen, die door hun woord in Mij gelooven zullen, opdat zij allen één zijn, gelijkenvijs Gij, Vader! in Mij en Ik in U. ïhans znlt gij tevreden zijn, en bedenkt gij, wie dit voor n gebeden heeft? Het is Hij, wiens gebeden alle met bet groote, al is het ook niet altijd hoorbaar, woord beginnen: Vader! Ik dank U, dat Gij Mij verhoord hebt. En tot wien eens voor altijd de Vader gezegd heeft; Eiseh van Mij, en Ik zal hel U geven. Ziet, zoo heeft het. geloof, dat door den Heiligen Geest in ons gewerkt wordt, de grond van zijn voortbestaan in de voorbede van Jezns. Bestormd, aangevochten en geschud kan het worden, maar niet opgelost, niet vernietigd. Dat moest Simon weten, opdat hij in deze bewustheid een zwaard en een schild bad, wanneer de strijd zou ontbranden. Ingeval hij echter in dien strijd zon nederstorten, zou deze bewustheid hem den staf en den stok toereiken, met welke hij zich gelukkig over den afgrond der vertwijfeling kon verplaatsen. Zeker beeft Petrus in het oogen-blik, toen de verzoeking over hem heenstormde, van dit allerdierbaarst woord geen gebruik gemaakt. Simon- wankelde, struikelde, ja viel. Hoe zal het hem echter na den val opgericht en vertroost hebben, te kunnen zeggen: „Het is toch niet geheel afgedaan met u. De Heere heeft voor u gebeden, opdat uw geloof niet ophoude, maar opdat het zaad Gods in u blijve.quot;

Ik heb voor u gebeden, zegt de Heere, dat uw geloof niet ophoude. En wat zegt Hij verder? Ach, bijna is het te veel, te veel op eens, wat Hij van de diepte zijner innige barmhartigheid ons ontsluiert. Misschien meende lot nu toe de een of de ander van u, dat de Heere alleen daarom zoo liefderijk tot Sirnon sprak, opdat hij zich in den strijd staande houden en trouw bewijzen zou; — doch neen, de Heere weet, dat Petrus werkelijk vallen zal. Hij ziet reeds in hem den trou-weiooze, den verloochenaar. En toch kan Hij Zich zoo vriendelijk jegens hem gedragen? Ü, nu zoo veel te meer. Het gaat Mem als eene moeder, wier hart eerst dan in rechte teederheid jegens haar kind ontbrandt, wanneer zij haren lieveling in gevaar ziet. Dat slechts zijn Simon niet vertwijfele na den val, maar ten rechten lijde weder moed grijpe, om zich tot Hem, den goeden Herder to keeren, dat is des Meesters eenige zorge, en naar dit doel der behoudende liefde zijn alle zijne woorden gericht. Hiertoe dient ook het aanminnige woord der vooruitzorgende liefde; En als gij eens zult bekeerd zijn, zoo versterk uwe broeders. O Simon! hoort gij? Welk eenen rijken inhoud ontvangt gij in deze weinige woorden: Als gij eens zult bekeerd zijn. Gij zult dus vallen, gij zult verslagen worden. Simon! wordt gij niet beangst? Begint niet alles wat in u is te beven? Neen, voor den armen discipel blijft het een raadsel, wat de Heere hem daar, vingerwijzend cn toch verstaanbaar genoeg, vooraf aankondigt.

Hij verstaat liet niet, omdat hij eerder de nedcrstorting der hemelen voor mogelijk houdt, dan dat hij ooit zijnen Heere zou kunnen verloochenen. Nu dan, wilt gij het, verblinde discipel, niet begrijpen, zoo let ten minste op den machtigen troost, die hier voor de dagen des weenens, wanneer u troost zal noodig zijn, door den Heere wordt toegereikt. O, hoe zal die troost u nog eenmaal te stade komen! ^4/s gij eens zult bekeerd zijn. Dus ook na do droevigste nederlaag moogt gij terugkomen. Hij vergunt hot u. (lij zuil u na uwe trouwbreuk op nieuw getroosten en wederom bij zijne kudde voegen mogen. Ja, gij zult nog tot meer bevoegd zijn. Ah gij eens zult bekeerd zijn, zoo versterk uwe broeders, zegt de Heere. Dus zijn Apostel zult gij blijven, en ook verder zijne lammeren weiden. O Simon! kunt gij zulk eene liefde afmeten? Zinkt gij niet neder, om de voeten van zulk eenen Heere te kussen? Noen, Simon waardeert de ontferming, die in deze woorden ligt, niet. Voor het oogenblik heeft bij niets aan die zoete toespraak, ja, hij vermoedt niet eens, wat dezelve voor hem beteeke-nen moet. Het zal toch nooit, zoo denkt hij, daartoe met hem komen, dat hij zich nog eenmaal moet bekeeren, want alsdan zou hij tevoren een afvallige moeten geworden zijn. En een afvallige — zoo meent hij

— zal de Zaligmaker nooit in mij vinden. Zoo was dan bet troostvolle woord des Heeren voor Simon in den wind gesproken? O neon, voorzeker niet. Simon beeft het gehoord, en ligt dat woord vooralsnog sluimerend en werkeloos in zijn geheugen, zoo zal de dag wel komen, waarin het ontwaken en als een onbetaalbare schat zijne renten afwerpen zal. De Zaligmaker zelf is er niet zoo op gesteld als wij, om terstond de werking van zijn woord te aanschouwen. Hij heeft gedu'd en weet, dat elk gewas zijne vrucht geeft te zijner tijd. Het is ook begrijpelijk, dat onze Simon het veergeld, dat de Heere hem reeds vóór zijne komst tot bet veer in handen gaf, eerst dan zal leeren waardeeren, wanneer reeds de watergolven zijne voeten omspoelen. Laat slechts eerst de vloed van angst en jammer komen aanbruisen

— o, hoe zal hij dan de penning Gods zegenen, die hij eenen tijdlang zonder bewustheid in zijne male droeg.

Ais gij eens zult bekeerd zijn, zoo versterk uwe broederen. Men kan zich nauwelijks aan deze woorden verzadigen. Het is alsof Simon eerst door zijnen val tot eenen rechten Apostel moest worden. En in den grond was het ook zoo, want boe zou het anders hebben kunnen geschieden, dat God de nederlaag had toegelaten. De eerste en wezent-lijkste hoedanigheid van eenen heraut des Evangelies is en blijft een innig gebroken, gebogen en verootmoedigd hart, en God kan eene gemeente nauwelijks eene grootere weldaad bewijzen, dan dat Hij baren herder en leeraar tot eenen recht armen zondaar maakt. Eerst wanneer men zelf de genade van den moordenaar aan het kruis deelachtig en daarin blijmoedig geworden is, is men in staat de broederen te versterken. Wanneer men zelf eene levendige ondervinding heeft, dat men niets vermag zonder Ghristus, maar door Hem ook alles, wordt men een waar Evangelist, die niet meer onverdragelijke lasten oplegt, die hij zelf met geen' vinger aanroert, maar teeder en zacht tc werk gaat, gelijk Hij zelf, die kwam, niet om het gekrookte riel

453

te verbreken en de rockende vlaswiek uit te blusschen, maar om de matte harten te verkwikken en de struikelende knieën weder op te richten.

Simon stemt niet in met de woorden des FJeeren. Heere! zoo roept hij bijna onwillig, als had hij eene tegenstrijdigheid gehoord, Heere! wanneer ook allen zich aan U ergerden, zoo ben ik nochtans bereid met U ook in de (/cvanfjenis en in den dood te gaan. De beminnelijke man! Zeker is hij geheel van zelfvertrouwen vervuld, maar daarom vlamt niet minder eene liefde tot zijnen ileere uit deze woorden, van welke ik enkel kan wensclien, dat zij ook ons bezielde. Geene zelfverheffing is verdragelijker en vergeel!ijIlt;er, dan die, welke zulk eenen geestdrift voor den Zaligmaker ten grondslag heeft. O, hoe was het den discipel op dezen weg naar den Olijvenhof te moede! Hoe gloeide, giste en golfde het in zijn binnenste! Neen, nog nooit had hij het zoo gevoeld, hoe lief hij Jezus had, als juist, nu, terwijl de scheidingsure gekomen was. En juist in dit oogenblik van hooge gevoelsverbefting hoort hij zijnen Meester de bezorgdheid te kennen geven, dat hij, Petrus, trouweloos van Hem zou kunnen afwijken. Hoe! zoo dacht hij, zou dat ooit mogelijk kunnen worden? Rabbi, misken uwen discipel niet. Ook banden en dood — zoo spreekt hij — zullen mij van U niet scheiden. En met deze verzekering was het hem heiligen ernst; dan ach, hij beloofde te veel. Waarom? zoo vraagt gij met bevreemdheid. Had niet Jezus voor hem gebeden, dat zijn geloof niet zou ophouden? Zeker had Hij dat, en wanneer Petrus daarop zijn vertrouwen gegrond had, zoo zou hij gedurig onwankelbare trouw tot in den dood hebben kunnen beloven. Doch Simon boogde op zijne eigene kracht, en wilde zeggen: Mijne liefde waarborgt U, dat ik U niet verloochenen zal. En juist dat was het ongeluk van den discipel. O Simon! het menschelijk hart is te gelijk een trotsch en vertraagd ding, en hij steunt op vermolmde krukken, die zich op zijn gevoel en op zijne gewaarwording verlaat. Gij echter weet dit nog niet, maar zult het daarna verstaan. O, nimmer zij iets op eigene kosten beloofd , hoe geestelijk lijk en sterk men zich ook wane te zijn. Nimmer zij de voel over boord gezet, zoo lang de Heere ons niet zijn: kom! toeriep, en zijne helpende hand naar ons uitstrekte. Wie echter op den sterken arm van Immanuël steunt, en in zijne genade de sterkte zoekt, die spreke vroolijker nog dan Simon; Heere! ik hen bereid met U ook in de gevangenis en in den dood te gaan. De Heere zal hem met zijn geloof niet beschaamd laten uitkomen, maar hem zelfs op de schuimende baren der zee eenen vasten grond bereiden.

Nauwelijks beeft Simon in alle eenvoudigheid zijne heldhaftige verzekering uitgesproken, of bij verneemt uit den mond des Heeren de tweede waarschuwing. De Heere zegt hem thans met klare woorden wat hem bedreigde. Ik zeg u, Petrus! zoo sprak Hij, de haan zal heden niet kraaien, eer gij driemaal zult geloochend hebben, dat gij Mij kent. Welk een wacliterroep! Welk een bazuingedaver in Simon's ziel! Doch Simon wijst deze waarschuwing in het warm gevoel zijns harten van zich af. Wees niet bezorgd. Meester! zoo dacht hij. Ik zou U verloochenen? Nimmer en nooit, Ja, zoo dacht Petrus, eu

154

y

dat hij niet anders zou denken, werd door den Heere vooruitgezien.

Doch waartoe dan de waarschuwing? Ik heb reeds gezegd, dat hier ,

meer gedoeld werd op de wederoprichting van den gevallen, dan op de versterking van den strijdenden discipel. Na de verloochening zou Simon tot zichzelven zeggen: „Zie, de Meester heeft u vooruit gezegd,

wat u thans overkomen is. Hij za g het komen, en waarschuwde u. En ofschoon Hij ook wist, dat gij zijne waarschuwing in den wind zoudt slaan, zoo verstiet Hij u echter niet, maar sprak tot u even vriendelijk en aanminnig.quot; Zoo zou hij spreken, en aan deze herinneringen zou hij zich te zijner tijd weder oprichten , en zich met hen bemoedigen. De haan werd echter voor hem door den Heere gesteld tot eenen wekker en boetprediker, die met zijn morgenroep ter rechter ure den gevallene uit zijne bedwelming weder tot zichzelven brengen en de tranen der boetvaardigheid hem ontlokken zou. Ziet, zoo strekte zich de moederlijk teedere voorzorg van den Zaligmaker ver over de aanvechting en den strijd uit, en bereidde zij reeds het geneesmiddel voor de wonde, vóór de nederlaag en den val. O, met hoeveel recht kon Hij zeggen: Ik zal u troosten, gelijk eene moeder troont. Zijne liefde is sterker dan de dood en harder dan het graf.

Hare kolen zijn vurige kolen, vlammen des Hoeren!

II. • '

Nadat de Heere met Simon gereed is, en al de toebereidselen tot ^

wederoprichting van den geliefden discipel in de ure der verootmoediging en des geweens gemaakt had, keert Hij Zich tot de discipelen in het algemeen, en o! welke blikken mochten ons door deze toespraken in het hart des Zaligmakers vergund worden! De discipelen hadden thans hunne leerjaren ton einde gebracht, en de lijd was ophanden, dat zij in de duisternis dezer wereld hun licht zouden laten lichten, dat zij van storm en gedrang, oproer en strijd omgeven, de banier des kruises onder de volken der aarde ontrollen zouden. De Zaligmaker wil hen dit zeggen? En hoe doet Hij dit? Wederom zoo moederlijk teeder, zoo zorgvuldig en beminnelijk, dat bet hart hierover moet juichen. Als Ik, zoo begint Hij, u uitzond zonder huidel en male en schoenen (dat is, met liet uitdrukkelijk verbod ze mede te nemen), heeft u ook iets ontbroken'? De gevraagd wordende discipelen bedenken zich: Ontbrak het ons immer of ooit aan het noodzakelijke?

Hebben wij werkelijk gebrek geleden? Neen, zij herinneren zich zulk een geval niet, maar moeten tot eere van den Heere blijmoedig erkennen: Niets heeft ons ontbroken. De Heere had met hen gehandeld,

gelijk Hij gewoonlijk met de Zijnen handelt, welke Hij in den tijd hunner eerste liefde zeer zachtkens leidt, en aan de leidbanden van moederlijk teedere liefde en zachtmoedigheid laat wandelen. Alles geeft en vergunt Hij hun, niet alleen wat, maar ook hoe zij het be- ,

geeren, en wel met het oogmerk, om hen eerst recht aan Zich te doen gewennen, hun een onuitwischbaren indruk van de liefelijkheid zijns vrederijks voor de verdere levensreis mede op weg te geven, en hen den laatsten twijfel te ontnemen, dat Hij hen niet anders dan aangenomen, en in zijn hart opgenomen heeft,

155

Hoe gaat echter de Heere, na het zoo waar en kinderlijk dankbaar uitgesproken woord zijner discipelen: Niets, Ueere! voort in zijn gesprek met hen? Men is geneigd te denken, dat Hij zeggen zou: „Zoo zorgt dan ook verder niet, want zooals gij het tot nu toe ondervonden hebt, zal het ook in het vervolg gaan.quot; Doch neen, niet alzoo. Veelmeer doet Hij hen juist omgekeerd weten, dat zij voortaan niet zelden geheel andere ondervindingen zullen hehhen. Maar nu, zoo zegt Hij, sterk drukkende op deze tegenstelling van het tot hiertoe, en niet enkel slechts naar de volgende drie dagen, maar naar den geheelen toekomstigen beroeps- en pelgrimsweg der Apostelen heenwijzende: Maar nu, wie eenen huidel heeft, die neme hem, desgelijks ook eene male, en die geen heeft (namelijk nocli buidel noch male, welke vergelijkenderwijze nog als het meest ontbeerlijke te miss-n was), die verlcoope zijn kleed (bet onmisbaarste) en koope een zwaard. Hoe hebben wij dit woord te verstaan? In het algemeen kondigt de Heere hiermede den discipelen eene toekomst van strijd, van gevaar, van nood en veelvoudige verdrukking aan, waarvoor zij zich bij tijds hadden voor te bereiden en toe te rusten. Zij konden echter vast —■ en dat is Zijne bedoeling — op Hem betrouwen, dien zij als een getrouw Helper en Redder hadden leeren kennen. Te gelijk echter geeft Hij hen duidelijk te verstaan, dat zij voortaan op eene zoo in het oog vallende wonderbare leiding, gelijk hen tot nu toe, gedurende hunne kinderlijke oefening, was te beurt gevallen, geene al te vaste rekening meer moesten maken, naardien zij hunnen gang voortaan meer in de sporen van het dagelijksch leven zouden moeten doen, waarin de onmiddellijke kracht, waarmede de band der eeuwige Liefde hen tot hiertoe gedragen en verzorgd had, plaats moest maken voor eene mid-delijke hulpbetooning Gods, welke geloof eischt. Alsdan zou betook te pas komen, om bij het opzien naar boven en het gebed , ook de gewone en betamelijke verzorgings-, beschermings-en hulpmiddelen, die hen ten dienste stonden, aan te wenden. Wie eenen buidel en reiszak had, die moest ze niet wegwerpen, maar houden en met dezelve te rade gaan. Mannelijke besluitvaardigheid, voorzichtigheid en verstandige berekening zijn niet meer te verachten, maar in het werk te stellen en te gebruiken. Ja, wie niets heeft, die verlcoope zijn kleed en koope een zwaard. Een zwaard? zoo vraagt gij met bevreemding. Toch zeker enkel een geestelijk? Het zwaard des woords waarschijnlijk, en misschien wel dat des gelpofs? Neen, mijne vrienden! aan geestelijke wapenen denkt de Zaligmaker bij het zwaard zoo weinig, als Hij bij den buidel en de male aan een geestelijk reisgereedschap denkt. Nochtans is ook zijne meening niet, dat de discipelen zich van zwaarden in den eigentlijken zin des woords voorzien zouden, maar zijne rede is van eenen spreekwoordelijken aard, en zegt met sterke trekken: Uw toekomstige beroepsweg zal u in betrekkingen en omstandigheden brengen, waarin gij uwe zielen in do hand dragen en met den be-slissendsten tegenweer om uwe vrijheid en uw leven zult te strijden hebben.

Want wat volgt nu? Alsof de Heere zeggen wilde: „Verwondert u niet over hetgeen Ik u zoo even zeide; want de discipel is niet

150

boven den Meester, en wat tegen Mij is, zal ook tegen u zijn,quot; herinnert Hij hen, dat nu ook zijn weg zich in de uiterste smaad en ellende verliezen zal, en Hij zegt met een redenaangevend want: Ik ze;/ u, dat nou dü, hetwelk geschreven is, in Mij moet volbracht worden, namelijk-, en Hij is met de misdadigers gerekend. Want ook deze dingen, die van Mij geschreven zijn, hebben een einde. De Heere beroept Zich hier op het kapittel van den profeet Jesaja, en bepaald op het 1 '2^ vers, en hetuigt uitdrukkelijk, wat aldaar van den Knecht van Jehova geschreven staat, dat Hij veler zonden dragen, voor de overtreders tusschentreden en door gehoorzaamheid en een volkomen ollerlijden zijn volk rechtvaardig maken en eeuwig verlossen Zal — Van Hem gezegd is. Hiermede heeft Hij vooreerst, ten opzichte van de eenig ware uitlegging des genoemden kapittels, met Goddelijk gezag den laatsten twijfel weggenomen. Het profetisch woord spreekt van Hem, van zijn Persoon, van zijn werk, van zijn Koninkrijk. Vervolgens heeft Hij zijne discipelen in deze uitspraak eenen helder-lichtenden fakkel voor de raadselachtige donkerheid zijns nabijzijnden lijdens in handen gegeven, en eindelijk hen zijn rijk als een Koninkrijk voorgesteld, welks onderdanen in deze booze wereld nauwelijks iets beters te wachten hebben, dan Hem zeiven is ten deel gevallen. Hem, die ten laatste nog tot in den dood aan het hout des vloeks, met de misdadigers gelijk gerekend en als een vaagolTer bespuwd en uitgestooten, de wereld zal verlaten.

Wat bedoelt de Heere echter met de woorden: Want ook die dingen, die van Mij geschrcven zijn, hebben een einde. Zeker niel hetzelfde, wat Hij met. de voorafgaande woorden zeggen wilde: Ik zeg u, dat nog dit, het welk geschreven is, in Mij moet volbracht worden. Onmiskenbaar ziet de Heere hier weder terug op de vermaning , welke Hij den discipelen gegeven heeft, en de aan zijne redenen tot grondslag verstrekkende gedachten zijn bijzonder drieërlei. Vooreerst wil do Heere zeggen: „Voor Mij zuil. gij u niet moeten wapenen. Mij znlt gij niet mogen verdedigen, want als het Lam Gods heb Ik, ton gevolge van een vóór de grondlegging der wereld vastgesteld raadsbesluit, het Mij toegedachte lijden, als tot verzoening noodzakelijk, met zelfopolïerend geduld op Mij te nemen.quot; Vervolgens: de mate van die folteringen, van welke uwe verlossing afhangt, is volkomen in mijn lijden vervuld; daarom moogt gij als dezulken, die door écu olTer in eeuwigheid voleindigd zijl., getroost en gemoedigd uwe toekomst te gemoet gaan. En eindelijk, wat gij ook immer in de toekomst zult hebben te lijden, tot uwe verzoening lijdt gij niet meer, naardien al wat tot genoegdoening der zonden en tot uitdelging der schuld geleden worden moest, zich op mijn hoofd te zamen hoopt, en alles in Mij een einde heeft. Wanneer gij nu nog verder lijdt, zoo lijdt gij enkel tot uwe loutering, en u betaamt — wat Mij niet betamen zou — dat gij voor uw leven en deszelfs bewaring, tot den dienst der liefde van de broederen, u toerust tot noodzakelijke zelfverdediging, ten einde u wanneer het gevorderd wordt, met alle geoorloofde middelen te beschermen en te verweren.

Pit is de bedoeling des Hoeren. Do discipelen echter vatten den

Meester niet, maar leggen dit woord voor zichzelven uit, zoo als Petrus daarna met de (laad bewees, als eene uitnoodiging, om Hem met stoll'elijk geweld tegen zijne vijanden in bescherming te nemen. In deze veronderstelling toonen zij Hem de zwaarden, waarmede twee hunner, en onder deze Simon, volgens de gewoonte der rondtrekkende Galileërs, gewapend waren, en zeggen, zeker welgemeend, maar met kinderlijk onverstand; Hcere. zie hier iioee zwaarden! Hkt is genoeg! zeide de Heere! weemoedig afbrekend: Laat ons thans die zaak laten rusten — wil de Heere zeggen — en bij de ontwikkeling van uwe levenservaringen zal u het recht verstand mijner woorden wel duidelijker worden.quot;

Nu, mijne vrienden! zegt mij, of er wel iets meer roerends en meer hartverhelTends bestaat, dan de meer dan moederlijke bedachtzaamheid en voorzorg, waarmede de Heere bezig is bier de zijnen, reeds voor de latere toekomst huns levens, alles op den weg mede te geven, wat hen te rechter lijd raad, steun en troost verleenen kan. Zeker weten zij nog niet, welk eenen kostbaren schat zij in dit alles mede nemen. Zij dragen dien schat nog in allerlei misvattingen gewikkeld in hunne male, doch te zijner tijd zal zich het geestelijk reisgeld wel in zijne waarde doen kennen en zijne diensten doen, en zij zullen de liefde aanbidden, die reeds vóór het gevaar zoo zorgvuldig van alle behoedmiddelen tegen ergernis, twijfeling en verbijstering voorzien beeft. En nu, de Heere is in den loop der eeuwen geen andere geworden, dan die Hij toenmaals was. Jezus Christus is gisteren en heden dezelfde in eeuwigheid. Verheugen wij ons hierin, vertrouwen wij ons onvoorwaardelijk aan Hem too, en zingen wij, met de vrouw in het Evangelie ons vasthoudende aan den zoom zijns kleeds, en niet de Sulamite ons leunende op zijnen schouder:

Voor 't oordeel Gods beveiligd,

Worde ook mijn sjeest bewust,

Dat ik in U geheiligd,

Aan Uwen boezem rust.

Want hij is vi ij van vlekken,

En doet wat U behaagt,

Wien zulke vleugelen dekken,

Wien zulk een liefde draagt.

Amen.

HET HEILIGE.

XVII.

G E T H S É M A N É.

STRIJD EN OVERWINNING.

In het Oude Testament treedt ons geene, op zinnebeeldige wijze, meer diepzinnige zaak te gemoet, dan die, waarin wij (Gen. 32) den aartsvader Jakob met den Engel Jehova zien worstelen. Wij treilen den voor zijnen broeder Ezan vluchtende Jakob aan bij de boek Jab-bok, alwaar bij door de benauwdheid zijns harten geperst, nadat hij zijn gevolg over do beek vooruit had gezonden, in eenzaamheid was achtergebleven, om in het gebed tot God troost en verademing te zoeken. Aldaar gebeurt bet, dat, schijnbaar met een vijandig oogmerk, eene verhevene mannelijke gestalte, — in welken de aartsvader spoedig den Zich openbarenden God, den eeuwigen Zoon erkent, — hem nadert en in hetzelfde oogenblik aangrijpt en tracht neder te werpen. Jakob, zich klaar bewust zijnde, dat hij hier te doen heeft met Hem, die zijne eetiige troost en laatste toevlucht is, begint onder gebed en, gelijk Hoséa bericht, met vele tranen, den ongelijken strijd met den Verhevene, en is vastelijk besloten, om, al kost het hem ook het leven, niet te wijken, totdat de geheimvolle toorn over hem, den zondaar, zich in genade veranderd heeft. Gedurende de worsteling echter roert de Ileere, ten bewijze zijner overmacht, den stoutmoo-digen strijder bet gewricht zijner heupe aan, en terstond is het ontwricht, en hij gevoelt, dat hij begint te vallen. Hoe dieper echter de aartsvader thans van het gevoel zijner nietigheid en onmacht doordrongen wordt, des te geweldiger neemt hij de vrije genade des Heeren in aanspraak, en hoe minder de eigene voeten hem kunnen dragen, des te vaster omvat hij met beide zijne handen, als zijn eenige en laatste steun, den hals van zijne wonderbare tegenpartij. Tegen zulk eenen aandrang van eenen verbrijzelden cn om ontferming smeekenden zondaar kan de Heere niet langer tegenstand bieden. Aan het geloof eener oprechte kinderlijke eenvoudigheid heeft Hij zich eens voor altijd overgegeven. quot;ij geeft dat zelf te kennen door bet aan Jakob gericht verzoek; Laat Mij daan, want de dageraad is opgegaan. Is bet niet, als wilde Hij daarmede zeggen: „Thans hebt gij Mij over-mocht. Ik ben voortaan afhankelijk van u, en uw gevangene.quot; Te gelijk ontlokt Hij met deze woorden den aartsvader, tot een voorbeeld en troost van allo bidders na hem, de onverholen bekend-

dol

making van zijn alle bedenking te boven komend kinderlijk vertrouwen op de Goddelijke barmhartigheid. Ik zal U niet laten (jaan, zeido Jakob, tenzij dat Gij mij zecjent. Waar zulk oene roepende behoefte naar hulp aan de eene, en onbepaald vertrouwen op de genade aan de andere zijde, het hart tot deze taal van ootmoedige stoutmoedigheid perst, daar heeft de Heere zijn vermaak en is Mij geneigd, om den biddende alles to geven wat hij vraagt. Hoe is uw naam'? vroequot;- Hij. Jal,oh, antwoordde de patriarch met diepen ootmoed (want deze naam beteekent in onze taal voetlichter), en herinnert hein aan zijne zonde. Do Heere echter gaat voort en zegt: Uw naam zal voortaan niet Jakob lieden, maar Israël (dat is overwinnaar (\ods), want (jij hebt u vorstelijk rjedragen met God, en omdat God voortaan met u en u tei zijde is, /uit gij ook uwe vleeschelijke tegenpartijders overwinnen, oi met de menschen, en hebt ovennoeht.

De worsteling .lakoljs was, ten minste ten deelc en in hare alquot;c-meene omtrekken, een voorbeeld van die andere, en ongelijk meer beduidende worsteling, waarvan wij heden getuige zuilen zijn. Ik meen de _ worsteling van den Immanuël met zijnen'llemelschen Vader in Gethsémané. Doch terwijl ik mij gereed make, om de punten van vergelijking tasschen de schaduw en het tegenbeeld op te sporen, verdwijnt de eerste altijd dieper in den achtergrond, en het met elkander overeenkomstige bepaalt zicii nauwelijks tot iets meer, dan tot de overgegevenheid en vurigheid, waarmede hier, gelijk daar, de ge-bedsstrijd gestreden wordt. Deze worsteling in deii hof dei' olijven staat voor ons als eenig in hare soort. Geen ander voorval in de wereldhistorie is met haar in wezen, grootte van beduiding, doel en gevolgen te vergelijken. Hiervan zullen wij ons nader overtuigen. Zij de Heere slechts niet verre van ons met zijnen Geest!

ma'mt. 20 : 30—10. marc. '14 ; 32—42. luk. 22 ; 39__10.

joh. 18 : 1, 2.

Toen ging Jezus met lieu in eene plaats, genaamd Gethsémané, waar een hof was, in welken Hij ging en zijne discipelen. En Judas, die Hein verried, wist ook die plaats, dewijl Jezus aldaar dikwijls'vergaderd was geweest met zijne discipelen. En als Hij , ui dié plaats gekomen was, zeide Hij tot hen: Zit hier neder, totilat Ik heeiuia en aldaar zal cjeheden hebben, en bidt dat (jij niet in verzoelcimj korni En met zich nemende Petrus en de twee zonen van Zebedéus , begon Hij droevig en zeer beangst te worden. Toen zeide tlij tot hen? Mijne ziel is geheel bedroefd, tot den dood toe-, blijft hier en waakt met Mij. En een weinig voortgegaan zijnde, scheidde Hij Zich van hen af eèn steenworp ver, knielde neder, en viel op zijn aangezicht en bad, zoo het mogelijk ware, dat die ure van Hem voorbijging, zeggende: Abba. Vader, alle dingen zijn U mogelijk, neem dezen drinkbeker van Mij teeg, doeh niet wat Ik wil, maar wat Gij wilt. En Hij kwam tot/.iju'e discipelen en vond hen slapende, en zeide tot Petrus: Simon, slaapt gij? Kunt gij niet één uur met Mij waken? Waakt en bidt, ojjdut gij

11

niet in verzoeking valt. De geest is tvel gewillig, maar het vleesch is zwah. En wederom heengegaan zijnde, bad Hij, sprekende dezelfde woorden: Mijn Vader, indien deze drinkbeker van Mij niet kan voorbijgaan, tenzij dat Ik hem drinke, Uw wil geschiede! En komende bij hen, vond Hij hen wederom slapende; want hunne oogen waren bezwaard, en zij wisten niet wat zij Hem antwoorden zouden. En hen latende, ging Hij wederom heen, en bad ten derden male, zeggende dezelfde woorden. En van Hem werd gezien een engel uit den hemel, die Hem versterkte. En in zwaren strijd zijnde, bad Hij te ernstiger. En zijn zweet werd gelijk groote droppelen bloeds, die op de aarde afliepen. En als Hij van quot;het gebed opgestaan was, kwam Hij ten derden male tot zijne discipelen, en vond hen slapende van droefheid. En Hij zeide tot hen: Slaapt nu voort en rust, het is genoeg, de ure is gekomen. Ziet de Zoon des menschen wordt overgeleverd tn de handen der zondaren. Staat op, laat ons gaan. Ziet, die Mij verraadt, is nabij.

Het Heilige van het lijden des Heeren hoeft zich voor ons geopend. Het groote offerwerk neemt zijnen aanvang. Zietdaar den Priester en het Lam, de hrandolTeraltaar en liet vuur Gods daarop. Mijne Vrienden, welk eene aanschouwing! Wie doorgrondt hier de diepten? wie opent liet zegel dezer vérhorgenheid? Waarlijk, hier is meer dan Abraham's offerande op Moria, dan Jakob's nachtelijke worsteling met Clod en dan Mozes gezicht op den berg Horeb. Hier staroogt de schaar der geesten. De serafijnen bedekken hier hunne aangezichten met vleugelen. Het is eene heilige duisternis, welke Gethsémané omgeeft. Hoe zouden wij hier ooit eenen weg vinden, wanneer de fakkel Gods ons niet voorlichtte. Het is eene wereld van ontzettende raadselen, welke ons hier omringt, hoe zouden wij lot hare beteekenis doordringen, wanneer Jehova ons niet door zijne tolken, de profeten en apostelen, daartoe den sleutel gaf?

Dat wij, met ons betamenden eerbied, tot de beschouwing van deze ontzettende bijzonderheid naderen. Christus' strijd en overwinning in den Olijvenhof heet het groot onderwerp onzer tegenwoordige betrachting. Wij bepalen onze overwegingen voor heden bij het historische van den geheimnlsvollen kamp, en richten daartoe den blik:

I. oj) de voorbereidingen tot deze worsteling;

11. op de ontzettingen, die haar omgeven;

HL op den voortgang van dezen strijd;

IV. op het gebed van den Strijder, en eindelijk V. op het einde van den strijd.

De Geest der waarheid geleide ons op den weg onzer beschouwing en heilige onze zinnen en gedachten tot het betreden eener plaats, waarvan het opschrift heet: „Van hier, gij onheilige!quot;

1.

liet is nacht. Met de klaarste bewustheid van al hetgeen thans op Hem wacht, heeft de Heere in gezelschap zijner elf vertrouwelingen

4G3

Jeruzalem verlaten. Onder hartroerende gesprekken daalt iiij mot hen af in het donkere cipressendal, waarin vroeger in de dagen der koningen het vuur brandde, waarin men ter eere van Jehova de gruwelen der afgoderij verbrandde. Mier gaat de Heere Jezus over de beek Kedron, die Leek, waarover vroeger in angstvolle dagen, diepgebogen zoowel onder eigene schuld, als onder de schuld van liet volk, zijn gekroonde voorvader naar het vleesch, tie koning David ging, terwijl deze blootvoets en met een zak hekleed, voor het zwaard des oproers van zijnen zoon Absalom vluchtende, een veilig toevluchtsoord zocht. Zou de Ileere Jezus aan hem niet gedacht hebben, aan den man, die, nadat de gansche wereld, op weinige getrouwen na, hem verlaten had, zich niet eens meer waardig achtte, dat de Arke des Vbr-bonds hem volgde, welke de priesters Zadok, Ahimaaz eu Jonathan aanboden hem na te dragen; aan den man, die Abisaï, toen deze tegen den lasterenden Simei in heiligen toorn de hand aan het zwaard sloeg, bestraffend tegenhield met de woorden: Laat hem vloeken, want de ileere heeft het hem geboden; aan den man, die tot verzoening van zijne misdaad, door welke hij de onschendbare wet had geschonden, zich met lichaam en ziel gewillig aan de strafgerechtigheid ten offer geven, en de beker van den Goddelijken toorn met blijdschap tot op de heffe ledigen wilde, wanneer hij slechts daarna mocht hopen, dat het oog van God weder genadig over hem geopend werd? Zou niet het beeld van dien man, al was het dan ook slechts voorbijgaande, den Heere Jezus voor de ziel getreden zijn? Kn zou niet ook de niet ver van Hem verwijderde geopende afgrond in het dal Josa-phats, deze oude huiveringwekkende gerichts- en begraafplaats, een oogenblik zijne aandacht hebben bezig gehouden? O zeker! Van zulke diepe beteekenisvolle herinneringen vervuld, en in dquot; g:':ii ■edontroe-rende beschouwing van zulke zinrijke voorbeelden en i luwen verzonken, komt de Heere Jezus aan den ingang van een' aan den voet des Olijfbergs gelegen hof, Gethsémané (olijfpers) geheeton, eene plaats, waar heden nog acht eeuwenoude reusachtige olijfboomen met zwijgenden mond den vromen pelgrims verhalen, wat eenmaal onder hunne schaduwen geschied is, en hen als getuigen van deze heilige gebeurtenis de ware plaats aanwijzen, waai' de Heere der heerlijkheid over het jammer der menschheid geweend en voor hunne verlossing geworsteld en gebeden heeft. Wij weten, dat de Heere zich meermalen na do hitte on last van don dag in de eenzaamheid van den stillen hof terugtrok, om zich daar in heilig gesprek met zijnen Vader op nieuw tot zijn groot werk te versterken. Lucas, merkt dan ook uitdrukkelijk op, dat do Heere, gelijk Hij gewoon toas, naar den olijfberg ging. Met gewaarwordingen, als ditmaal bij Hern ontstonden, had Hij voorzeker deze gemeenzame plaats nimmer betreden.

De lofzang waarmede Hij en do zijnen het bevriende huis te Jeruzalem verlieten, was reeds lang vergalmd. Hot gesprek ouder weg schijnt na de afbrekende woorden: het is genoeg! een nog meer kort afgebroken karakter aangenomen te hebben. Er ontstonden langere tusschonpoozen van zwijgen. De ernst des Hoeren nam too, hoe meer Hij het doel van den nachtelijken uitgang nader kwam. Het was on-

miskenbaar, dat zich iu toenemende mate iets zwaars over Zijne ziele uitbreidde. Ieder zag liet, dat liet den Meester geheel anders te moede was, dan nog kort te voren, en zoo kon het ook den discipelen niet bevreemden, toen Hij, hij den dorpel van den hof gekomen, hen wel niet de klaarste zelfbewustheid, maar niet zonder het kenmerk van eene sterke innerlijke gemoedsbeweging het bevel gaf: Zü hier neder, loklal ik heemja, en aldaar zal gebeden hebben. In den liefelijksten vorm, waarin dat geschieden kan, kondigt Hij denzulken van zijne beminden, wien voor ditmaal het geheim nog verre blijven moest, de gebeurtenissen aan, die thans op Hem wachtteden. Met waarlijk moederlijke bezorgdheid wilde Hij voorkomen, dat zij niet al te zeer verschrokken.

Hij ging heen om te bidden, zeide Hij. Het was dus een gebed, waartoe Hij Zich bereidde? Zeker! maar welk een gebed! Hoe duidelijk geeft Hij echter reeds hier, door de voorbereidende schikkingen, die Hij maakt, te kennen, dat Hij de Hem wachtende worstelstrijd niet als eene slechts uit zijn eigen binnensle ontspringende zaak, maar als eene op stellige wijze van buiten over Hem losbrekende strijd beschouwt, en ook door anderen beschouwd wil hebben. Die strijd staat vóór Hem, als. eene beschikking over Hem, welke op Hem wacht. Hij ziet als liet ware een zware broeiende onweerswolk boven zijn hoofd langui.

Zit hier neder, toldal Ik heen na. Dat was do taal van zijn gansche loven en is het nog beden. Men zou het als zijn levenszinspreuk onder zijne beeltenis kunnen schrijven: Zit hier neder, totdat ik heen-na. Zoo sprak Hij reeds in den beginne, toon de Barmhartigheid en Gerechtigheid met elkander te rade gingen, wat er van de arme zondaren worden zou, en toen, — laat mij van ondoorgrondelijk Goddelijke dingen eens menschelijk tot u spreken — toen de Liefde ons gaarne wilde begenadigen, maar de Heiligheid het niet wilde, omdat zij verdoemen en verwerpen moest. Toon was Hij het, die tusschen-trad en Zich in bet midden stelde. „Zit hier, sprak Hij toen, totdat Ik heenga en late mijn leven voor mijne schapen.quot; Toen Hij later de hemelen scheurde, en onze doodsvallei betrad, om voor ons alle ge-reclitiglieid te vervullen, sprak Hij andermaal en wel in onzen Lekst tot ons: „Zit hier neder, totdat Ik Mij overgegeven, en gehoorzamende en lijdende, uwe plaats bekleed zal hebben.quot; Ku ziet, dat bleef zijne leus tot op dit oogenblik. Overal wil Hij van ons gaan, wij zullen slechts nederzitlen; wij rusten. Hij arbeiden; Hij voortbrengen, wij genieten; Hij voor ons strijden, wij triomlliederen zingen. Waar Hij zijne kinderen in de moeite ziet, in strijd of angst, in zorgen ol twijfelingen, daar is Hij spoedig nabij en zegt: „Zit gij slechts neder, en werpt al uwe zorgen op Mij, legt u op mijne knieën stil ter rust, en laat Mij voor u zorgen.quot; En wanneer Hij zelf ons dit in de benevelde ziel inlluistert, en ons het liefdegeheim leert verslaan, dat Hij alles voor ons zijn en doen wil; strijden en zorgen, worstelen en overwinnen, waken en bidden, — o, welk eene feestviering en welk een rustgenot is het dan, waartoe het moede hart iigaat! Wel worstelen en strijden ook wij dan nog voort, maar het

105

is met de volkomen zekerheid van de zegepraal en met diepen vrede des harten. Wij weten wie ons ter zijde staat, en dat ons niets meer kan scheiden van de liefde Gods.

De discipelen, gehoorzaam aan het hevel huns Meesters, zetten zich aan den ingang' van den hof neder. Terwijl Hij zelf, nadat Hij zijne drie naaste discipelen. Petrus, Johannes en Jacobus, gewenkt had, dat zij Hem volgen zouden. Zich dieper in het hinuenste van den hof he-geeft. Voor de toekomst zijner Kerk is er Hem veel aan gelegen, om ooggetuigen van deze gewichtige gebeurtenis te hebben. Tevens wordt Hij tot het medenemen van dit klaverblad zijner discipelen bewogen door de zuiver menschelijke behoefte naar de troostrijke gemeenschap der liefde met hen bij den op banden worstelstrijd. Hoe wel doet bet ons, in de uren van aanvechting door gelijkgezinde vrienden omgeven te zijn, die met ons waken, met ons bidden, en schatten van bemoediging uit het Woord Gods, even ais uit het gebied hunner eigene geestelijke ondervindingen aan te bieden hebben. Hoe kan ons dit den strijd verlichten, terwijl de eenzaamheid gewoonlijk de verschrikking nog verhoogt en naast den werkelijk voorhanden nood, ook nog de deur opent aan de schrikbeelden der verbeelding. Nu was aan den lleere Jezus Christus geene enkele zuiver menschelijke behoefte vreemd. In alles werd Hij ons gelijk, uitgenomen in de zonde.

II.

Door den hof Eden klonk de stem: Adam, waar zijl, (jij9 en Adam verborg zich sidderend achter de boomen des bols. Deze zelfde stem van den navragenden en zoekenden God klinkt tot hetzelfde einde dooiden bof Gethsémané. En de andere Adam onttrekt Zich aan de stem van den Roepende niet, maat» treedt den Verhevene, die Hem op-eischt, om voor zijn aangezicht le verschijnen, met een bereidvaardig: Hier hen Ik! tegemoet. Volgen wij Hem in de nachtelijke donkerheid. Welke verschrikkingen zien wij voor Hem zich ontwikkelen. Het zijn enkel ons zeer goed bekende personen, die wij hier te zarnen aantreffen, doch hoe hebben zij hunne houding jegens elkander veranderd. Alles wordt met een hulsel overtogen, alles wordt in Gethsémané onkenbaar, en van oogenblik tot oogenblik stijgt bij de aanschouwing van al wat hier gebeurt, de nood en benauwdheid van ons eigen hart.

Het is de eeuwige Vader, die hier handelt. Doch wat blijft ons over, dan voor zijn aangezicht met Job uit te roepen: God is (/root, en, wij hcyrijpen Hem niet. Zijn eenige, boven alles geliefde Zoon komt voor Hern in eenen toestand, dat een steen zich over Hem zou hebben kunnen ontfermen, doch bij Hem, die toch tot Sion zeide: Ofschoon ook eene moeder haar zuicjelimj vergate, zoo zou Ik toch uwer niet vergeten, schijnt geen ontferming meer te zijn. Men wordt hier in verzoeking gebracht, om met David in den kreet der ontzetting uit te roepen: Jleeft dan de lleere opejehouden genadig le zijn'-? Heeft lij zijne harinhartigheid dooi' toorn 'toegeslotenquot;? Want ziet slechts, welke dingen gebeuren hier. Een en andermaal werpt Zich de Zoon der

1()(gt;

is geen stem, noch antwoord, noch opmerking, alsof de Eeuwige zijne belofte; Roep Mij aan in de ure der henauiudheid, en Ik zal er u uit holpet i en gij zult Mij eeren, in toom teruggenomen heelt, en wel voor ieder ander het hart geopend heelt, maar niet voor Hem, die toch vóór de grondlegging der wereld in zijnen schoot was. De beker der verschrikking gaat voor den sidderenden Lijder niet voorhij, veelmeer wordt de drank van oogenhlik tot oogenblik bitterder. Allijd luider wordt de klacht van den Worstelaar aangeiieven, altijd dringender wordt zijn gebed en srneeking. Maar de Verhevene zwijgt en de hemel schijnt duizendvoudig toegesloten. Wel komt ten laatste een engel, doch waarom in plaats van den onmiddellijk troos-tenden Vader slechts een engel? Komt het niet bijna als eene bijlende scherts voor, dat tot versterking van den Schepper een schepsel gezonden wordt? En welke versterking was liet, welke eene nog boogere benauwdheid ten gevolge bad? Want nu eerst, zoo lezen wij, gebeurde het, dat Jezus in ztvaren strijd' zijnde, te ernstu/er bad. Ln zijn zweet werd (lelijk cjroote droppelen bloed, die o}gt; de aarde aj-Uepen. O, welke verschrikkingen en ontzettingen toonen zich in Gethsemanó' .Tn, de Vader handelt hier, maar wonende in de donkerheid. als diepverborgene, een onbekende, schijnbaar in de schreeuwciKiste tegenspraak met zichzelven, en als het ware omringd van de bouwvallen zijner eigene beloften en verzekeringen.

En nu onzen blik op den Zoon geslagen. O zegt, wie herkent Hem nog? In een ondoordringbaar web van pijnigende raadsels en tegenstrijdigheden zien wij ook Mem omwikkeld. Hij is de man, die door Jeremia met verbazing in den geest gezien werd en algescbetst wordt met de woorden: Mijn hart wordt in mijn binnenste (jebroken, al mijne beenderen bewenen zich. Hij is de vermorselde, die in den psalm van Zichzelven getuigt: Ik hen een worm en rjeen man. Hij deed zich voor als dien, die de wereld verlossen zou, doch wie komt thans voor, de verlossing meer Ie behoeven dan Hij zeil? Hij draagt den hoogen titel van Vredevorst, en waar was ooit iemand, armer aan vrede dan Hij op dit oogenblik is? Ziet slechts hoe Hij, zwervende en dolende, nu bij God zijnen Vader, dan bij arme kinderen der menschen, om eene lafenis voor zijne beangstigde ziel zoekt, en niet vindt, maar onverkwikt weder op nieuw moet heengaan tot nieuwen angst, tot nieuwe benauwdheid. Zijne oogen zijn vol tranen, zijn mond vol geklag en geschrei, en ach, zijn hart wordt geperst, zoodat Hem het bloedig angstzweet uit de aderen wordt gedreven. Is dat do Held, die eens de sterkte der zwakken, de troost der bedroefden, de steun der wankelenden en bet schild der strijdenden was? Is dat de Heilige in Israël, die vroeger op alles voorbereid was, en met blijd-uitriep: Zie, Ik kom om uw weibehacjen te doen, o God, en

moe toet is in het binnenste van mijn ingewand? Ik vraag andermaal: Wie herkent Hem in dezen ellendigsten aller ellendigen? en wie aanschouwt in dit gekrookte riet en in dien sidderenden worm nog den

Schoonste onder de kinderen der menschen?

107

En ziet nu ook daarbij de discipelen aan, die de maat der onlte-grijpelijkheden vol maken. Terwijl hun Heer in ongehoorde angsten met den dood worstelt, zien wij hen, en wel daarbij de drie uitge-lezenen nit de kleine schaar van 'sHeeren discipelen, slaapdronken, ja geheel van den slaap overmand op den grond nederliggen. Hij wekt ben op met de bijna smeekende bede, dat zij slechts eenen kleinen tijd met Hem zouden waken; doch zij, als ging hen deze I zaak niet aan, slapen wederom in en laten den Meester aan zijne be

nauwdheden over. En onder hen bevindt zich ook hij, die gezegd had: Al ware het ook, dat zich allen aan U ergerden, zoo zou ik mij geenszins ergeren, al moest ik ook met U in de r/evane/eiiis en in den dood ejaan. En evenzoo bij, die als de lievelingsdiscipel eens aan den boezem des Heeren lag; en ook hij, die vroeger een zoo bereidwillig ja had op de vraag des Meesters; Kunt gij den drinkbeker drinken, die Ik drinke, en u laten doopen met den doop, waarmede Ik gedoopt worde? Ach, ziet bier, wat er van de getrouwheid der menscben waarheid is! Slechts één is getrouw, en slechts op één kan men zich in alle gevallen verlaten. Slechts één slaapt of sluimert nooit bij den nood der zijnen; het is Hij, rondom wien allen sliepen in dezen hangen nacht, behalve Zijne vijanden. Hoe konden echter de discipelen tegenover zulk eene ontzettende aanschouwing slapen'? Ja, hoe konden zij dit? Moet men niet aannemen, dat dit niet op natuurlijke wijze beeft plaats gehad? Dringt zich hier niet met geweld de gedachte aan do inwerking van vreemde duistere machten aan • ons op? Gij ziet, van alle zijden is men in Gethsémané van ver

schrikkingen omringd, en het kan ons worden als droomde men bij wakenden toestand schrikvolle koortsachtige droomen, of als waren het enkel schijn- en schrikgestalten, die men in eene ijlende koorts zich voorbij ziet zweven.

111.

Doch vertegenwoordigen wij ons den verderen loop van den strijd in Gethsémané. Nauwelijks is de Heere Jezus met Zijne drie discipelen in het lommer van den hof dieper ingegaan, of Hij begon voor hunne oogen droevig en zeer beangst te worden. Met dit begon Hij geelt de geschiedenis ons een' wenk, dat thans iets tot nu toe ongehoords over Hem gekomen is. Te gelijk echter kenmerkt de Schritt hiermede den Mem aangrijpenden angst als eene, na voorbedachte raden, met vrije keuze, door Hem op Zich genomen nood , cu Hemzélven als een man, die, zooals een uitlegger treffend spreekt, onder al bet lijden iels doet, en onder al bet doen iets lijdt. Hij begon droevig en zeer beangst te worden. Eene onuitsprekelijke zwaarmoedigheid legde zich op Zijne ziel neder, en een geheimvolle angst omving zijn gemoed. Marcus bericht, naar de hem eigenaardige wijze, om de heilige gebeurtenissen meer in de enkele deelen uit te werken en dus meer ¹ aanschouwelijk voor te stellen, de natuur van Jezus' droelheid nader

onder ons begrip, door ons te zeggen, dat Jezus zeer verbaasd onbewogen begon te worden. Hij bedient zich bij de eerste uitdrukking in den grondtekst van een woord, dat een plotselinge merg en been

doonlritigemle schrik voor eenig ontzetting of afschuw verwekkend voorwerp uitdrukt. Onmiskenbaar bedoelde de Evangelist hiermede aan Ie wijzen, ilat de ooi-zaak van de ontroering en benauwdheid des IJeeren niet enkel ontstond uit de overwegingen zijner ziel, maar te gelijk in verschijnselen te zoeken zij, die van huiten op Hem aandrongen. Hem kwam iels nabij, dat zijne zenuwen dreigde vaneen le scheuren, ja, van welks aanblik Hem liet bloed in de aderen dreigde le verslijven.

Heeds lerstond na den eersten aanval der benauwdheid, keert Hij zich lol het drietal met de woorden, die over zijnen innerlijken gemoedstoestand een helder licht werpen: Mijne ziel is (jehecl bedroefd tot den doo/l loc. Zeker beperkt zich de beteekenis dezer klacht niet tot do uitdrukkinquot;: „Ik ben doodelijk bedroefd, de angst dreigt mij te doen stervei Üschoon deze woorden ook dat, ja, wel dit allereerst beteekenen. i«« i-us door deze betuiging wordt ons in de diepte van het ziclelijden des ^Middelaars eenen blik vergund, die t(^ ontzettender is, hoe minder wij ons bij de woorden van Hem, die de Waarheid zelve is, ook slechts van verre aan den minsten zweem van overdrijving mogen denken. Het (jehecl bedroefd zijn tot den dood toe wijst echter niet enkel de mant, maar ook de natuur en het wezen zijner bedroefdheid aan. Wij lezen verder, dat Hij in zwaren strijd was, in strijd met den dood. En voorzeker was het voor de zondelooze natuur des Heeren reeds iels vreemds en tegenstrijdigs, dat de dood tol Hem naderde, zoodat Hij voor denzeive terugbeven moest. Het was echter niet de door de genade verzoete dood, die enkel de handen des lichaams losmaakt, om de ziel in haar vaderland binnen te leiden; maar de dood, die de bezoldiging der zonde heet, de dood, die als vloek optreedt; de dood, wiens geweld, volgens de apostolische uil-spraak, de duivel heeft, en die als de koning der verschrikking, den dlepscbuldigen zoon van Adam het licht der oogen uitbluscht, om het, tot zijne ontzetting, eerst voor den troon van het eeuwig oordeel, en dan in eene eeuwige woestijn weder te ontsteken. In die verschrikkingen van den dood gevoelt Zich de Borg verplaatst, en dit niet enkel in den weg der aanschouwing, maar ook in die eener geheimvolle toeëigening. Men moge zeggen wat men wil, zonder het denkbeeld der plaatsbekleeding, vindt men in de donkerheid van den strijd in Geth-semané nooit eenen uitweg. Eene bloole voorstelling van des zondaars dood, waarvan Christus de menscbheid kwam verlossen, had den Heilige in Israël niet zoo verpletterend kunnen aangrijpen. Hij kwam in ongelijk nadere aanraking met dezen laatsten vijand. Hij ledigde den beker zijner verschrikkingen.

Ziet nu tot welk eene hoogte zijn nood klimt. Met deze openbare getuigenis: Mijne ziel is (jehecl bedroefd tot den dood toe! spoedt Hij Zich, gelijk iemand, welke in zijne verlatenheid ook de minste ondersteuning en lafenis welkom is, naar de drie discipelen terug, en spreekt tot hen, niet meer als een Heer tot zijne dienaren, maar als een beangstigde en troostbehoevende tot zijne, althans tol eenige hulpbetoon ing bekwame broederen. Blijft bier, luaald met Mij. „Verlaat Mij niet,quot; — dit wil Hij zeggen — „uwe nabijheid is Mij troostrijk.quot; Hij

100

wijst daarmede niet hen, maar Zichzelven als lieklagenswaard aan. Blijfl hier. In welk eene schrik vol Ie omgeving moet Hij Zich bevonden hebben, dat reeds bot gezicht van deze arme en zwakke discipelen Hem zoo gewensebt en weldadig toeschijnen kon. Blijft hier. Hoe bad Hij dit kunnen verzoeken, wanneer Hij den iiemel geopend en Zich aan den boezem des Vaders gedrukt bad gevoeld? Waald met Mij, voegt Hij er bij. Deze uitroep geeft nog scherper en nog meer oni-vatlend misschien den nood zijner ziel te kennen, dan bet Blijft hier. Vooreerst is liet Waald zeker eene vermaning aan de zijneti, om in doze ure der aanvecliting op hunne hoede Ie zijn; te gelijk eciiter neemt de Heere daarmede hunne deelneming in aanspraak, en vraagt om bet medegevoel huns barten. Ook om Imnne voorbede'? Ik waag hot niet zulks te beweren. Zeker echter stond de voet des lleeren nooit vroeger noch later in eenen dieperen grond van vernedering, dan bier in den hol' Gelhsémané.

Nauwelijks beeft llij deze woorden lot de zijnen gezegd, of IIij rukt Zich weder in heftige gemoedsbeweging van hen los. en verwijdert Zich op nieuw, een steenworp ver van ben, in den hof. Hier zien wij Hem thans in bet stof nedervallen, eerst op zijne knieën , en dan zelfs op zijn aangezicht, en nu wringt zich uit zijn stormachtig bewogen gemoed voor de eerste maal de smeekbede los: Ahbo, Vader, aüe dingen zijn U mogelijk! Neem dezen tb-inkbekcr van Mij weg; doch niet waf Ik tuil, maar wat Gij wilt. Hebt gij bet gehoord? Ja, Hij was van den drinkbeker, welke Hij zoo aanstonds drinken zal, en welks inhoud zoo vreeselijk is, gaarne verschoond gebleven; want geen gevoellooze steen, maar een waarachtig voor elke smart gevoelig mensch is bet, die dezen beker moet ledigen. Doch llij begeert het voorbijgaan van den drinkbeker, onder de hij Hein altijd vim zelve sprekende onderstelling, dat zulks met des Vaders wil en raad te vereenigen zij. Wanneer hel mogelijk is. Hiermede meent llij echter niet het volstrekt mogelijke, daar Hij immers het woord laat voorafgaan: Alle dingen zijn, if mogelijk. Hij wil niet zeggen: „Zoudt Gij Mij uit dezen nood niet kunnen redden?quot; Neen, llij denkt aan eene voorwaardelijke mogelijkheid, aan eene mogelijkheid binnen de grenzen van het doel, waartoe Hij verschenen is. Maai' hoe — zoo hoor ik mij tegenwerpen — Christus zou nog hehben kunnen vragen, of de verlossing des menschdoms ook zonder kruis, zonder hloedvergieting en dood tot stand bad kunnen komen?quot; O, volstrekt niet,'mijne Vrienden! de vraag des Heeren bepaalt zich enkel tot de tegenwoordige ontzetting, tot Gethsémané's drinkheker. „Doch ook zelfs vmi dezen moet Hij zulk eene vraag doen?quot; Laat het u niet bevreemden, mijne Vrienden! veel meer berinnere n deze omstandigheid opnieuw, dat de zelfontlediging des Zoons Gods wezentlijk ook daarin bestond, dat Hij Zich toteenen zekeren graad ook van het gebruik zijner Goddelijke volkomenheden in bet algemeen, en van zijne onbegrensde Goddelijke alwetendheid in bet bijzonder onthield, en Zich daardoor in den toestand verplaatste, om met ons eenen weg des geloofs te bewandelen, en volgens de Apostolische uitspraak, gehoorzaamheid te leeren uit betgeen Hij heeft geleden.

170

Met al de kracht eeuer heilige aandacht en kinderlijke oyergegeven-heid des harten klopte het gebed van den GoddeliJken Lijder aan de deur van de troonzaal Gods, docli geen wederklank daalde van (laar terug. De hemel volhardt in diep stilzwijgen. Nu richt Zich de Bidder inet stijgenden angst van den grond en spoedt Zich opnieuw naar zijne discipelen, maar vond ze — wie kan liet begrijpen — in diepen slaap gezonken. Haastig wekt Ilij hen op, en zegt met een' weemoedigen ernst bijzonder tot Petrus: Simon, slaapt gij? kunt gij niet één uur met Mij waken¹? Verpletterende vraag voor den discipel, die zichzelven zoo hoog gesteld en den mond vervuld had inct do verzekering van trouw tot in den dood. En daarna richt Hij tot de drie discipelen te zamen de ontzettende stemme der waarschuwing: Waakt en bult, opdat gij niet in verzoeking komt. De geest is gewillig, maar het vleeamp;ch is zwak. Wat Hem ditmaal tot de discipelen terugvoerde, was naast de behoefte aan troost voor zijne beangste ziele, de ijver zijner moederlijk zorgvuldige liefde voor hen, wien, gelijk Hem, een'heden-kelijken tooverkring omgaf. Het uur der duisternis, waarop Hij vroeger waarschuwend heenwees, had thans geslagen. Do overste dezer wereld had in volle wapenrusting het slagveld betreden. De hel zag thans voor hare aanvallen alle sluithoomen geopend. De raadselachtige bedwelming en zwakheid der discipelen kondigde zich reeds aan als eene werking van den vreemden dampkring, waarin zij ademen. Het kwam er dus wel op aan, om alle krachten van geest en gemoed bijeen le vatten, om niet overwonnen te worden in de verzoeking tot ergernis, ongeloof en afval; want het woord in verzoeking vallen he-teekent hier zoo veel als in de strikken der verzoeking verward te worden. Het waakt! bevat in zich een alarmkreet tot wakkerheid en voorzichtigheid, en eene waarschuwing om het dreigend gevaar niet te miskennen. Het bidt! is het door den veldheer gegeven wordend teeken tot toerusting, is eene oproeping naar het tuighuis van Jehova en eene uitnoodiging tot de bron van alle kracht en hulp, tot de genade van God. Het de geest is gewillig, maar het vleesch is zwak mag niet als veronlschuldiging voor de slaapdronkenen worden aangemerkt, maar is enkel als eene nadere redengeving voor de vermaning op te vatten. De Heere wil zeggen: „Vertrouwt niet op uwe vrome voornemens; uwe zondige en zoo licht verleidbare natuur behoelt, vooral wanneer een vreemde invloed van buiten daarbij komt, een veel sterker teugel.quot; Van eenen gewilligen geest kan overigens — om dit in het voorbijgaan op te merken —- geene spraak zijn met den blik op alle men-schen, maar slechts in zoo ver er van geloovigen gesproken wordt, zoodat dan ook deze wachterroep des Heeren hen alleen gekit. 01 de Heere, zoo als velen meenen , de woorden: De geest is to cl gewillig, maar het vleesch is zwak, ook op Zichzelven toegepast heelt, in welk geval uit het woord vleesch volstrekt het begrip van zondigheid moet weggedacht worden, is zeer betwistbaar. Ik ten minste zou bedenking maken, het te gelooven.

Wederom gaat de Heere in het dichte lommer van den hof terug, en andermaal spreekt Hij met slechts eene kleine wijziging, het innig aandachtig gebed uit: Mijn Vader, indien deze drinkbeker yan Mij

171

niet kan voorhijr/aan, tenzij dat Ik hem drinke, uw wil geseJiiede. Ernstiger bad liij doze tweede maal, volgens een der Evangelisten, on hij wil er niet mede zoggen, dat Hij eenigszins onistuimiger als te voren om den voorbijgang van den drinkbeker gebeden liebbe. Integendeel, de Ileere Jezus heelt, nadat Hij achter het slilzwijgen zijns hemelschen Vaders reeds do weigering van zijne biddende vraag vernomen had, Zich met vermeerderde krachlsinspanning slechts te dieper in de gehoorzaamheid des geloofs door lijden en strijden ingedrongen. Zijne innerlijke ontzetting was overigens daarbij in voortdurende toeneming. Nadat ibj van het gebed was opgestaan, zocht Hij andermaal zijne discipelen op, en vond ze weer slapende. Zij sliepen van droefheid, zegt het geschiedverhaal. En hoe zorg en kommer de levensgeesten verlammen en binden, hebbben wij zeiven zekerlijk ondervonden. En hunne oog en waren bezwaard. En daar Hij hen andermaal welde, wisten zij in hunne bedwelming niet, wat zij Hem zouden antwoorden. Jen derden male trok Zich de Ileere nu in zijne eenzaamheid terug, zonk in het stol' neder, en bad dezelfde woorden. En toen — wat gebeurt er — toen daalt een engel Gods tot den Biddende neder en nadert Hem, om Hem te versterken. Deze onverwachte verschijning van een hemelsch wezen moest den Ileere, die Zich tot dit oogenblik met zijne aanschouwingen slechts in den duisteren kring van zondige menschen eu verworpene onreine geesten omkerkerd zag, reeds op zichzelven tot eenen niet geringen troost verstrekken.

• Hetgeen de lichtbode echter den Goddelijken Lijder toebracht, was niet de aankondiging, dat de Vader gewillig was, de bede om de wegneming van den lieker Hem toe te staan, maar, indien de engel in het geheel met eene boodschap kwam, slechts eene nieuwe uitdrukkelijke aanwijzing, dat het groot verlossingsplan de wegneming van den drinkbeker niet toeliet. Het waarschijnlijkste intusscben is, dat het doel der zending van den engel enkel strekte tot eene ziels-en lichaamssterking en verlevendiging van den tot in den innerlijken kern des levens geschokten Lijder, opdat Hij in den laatsten en zwaar-sten graad van den kampstrijd, ten minste naar het lichaam, niet zou bezwijken. Want terstond na het vertrek van den engel werd Zijn strijd zwaar, en Hij bad te ernstiger, l^n zijn zweet werd gelijk groote droppels bloed, die op do aarde alliepen. Welk eene gebeurtenis! Slechts van één mensch, namelijk Karei IX van Frankrijk, die de Parijsche bloedhrniloft op het geweten had, wil men beweren, dat ook hij o]) zijn ster/bed, onder de aanklachten van den rechter in zijnen boezem, in den letterlijken zin des woords bloedig angstzweet heeft vergoten. Stelt u voor, dezen moordenaar van duizenden leden van Christus — en Christus, de Heilige Gods zelf, in dezelfde omstandigheid! Wie ontzet niet, maar wien gaat hier niet te gelijker tijd voor het duisterst en meest ontzetting veroorzakend oogenblik van den

• strijd in den Olijvenhof, een schemerend vermoeden op in den geest van het wezen en de beteekenis van het lijden van Immanuël? Doch hiervan nader in onze eerstvolgende beschouwing.

172

IV.

Keeren wij thans nog eenmaal met onze aandacht tot liet geheimvol gebed terug, aan hetwelkquot; zich minder de wereld, dan liet geloof der geloovigen zoo dikwijls aanstoot nemen wil. Want dan weet men het niet met do liefde des Vaders te vereenigen, en dan ook niet met des Heeren onderworpenheid aan des Vaders raad, en dan weder niet met Zijne alwetendheid, noch met zijne vroegere in zoo groote kalmte en beradenheid uitgesprokene voorspellingen van bet op Hem wachtend lijden, dat Hij nu plotseling juist eene bevrijding van ditzelfde lijden zou kunnen hegeeren. Kn wanneer men op tegenwerpingen van dien aard antwoordt, dat de ziel van Jezus gedurende den strijd in den Olijven-bof als in eenen toestand van Goddelijk gewilde zware verdonkering rnoet voorgesteld worden te zijn, dan wordt hiertegen ingebracht, dat toch de klaarheid en innigheid, waarmede Mij het eene oogenblik na bet andere tot (lod zijnen Vader spreekt, volstrekt niet aan zulk eene verdonkering toelaat te denkeu. Zoo schijuen zich dus zekerlijk bier onoplosseiijke raadsels en legenslrijdighedeu voor ons opeen te stapelen, maar dat donkere zal opklaren, wanneer wij bet volgende in aanmerking nemen. Wat vooreerst de twijfeling betreft, welke uit de vastgestelde alwetendheid des Ileeren onlleend is, zoo herhalen wij wat wij vroeger aanmerkten. De zelfontlediging van den eeuwigen Zoon bestond wezentlijk daarin, dat Hij Zich van bet onbepaald gebruik van alle zijne Goddelijke eigenschappen, en dus ook van de genoemde, gedurende den lijd zijner omwandeling op aarde ontlhekl, en uit de boven tijd en ruimte verheven eeuwigheid in den vorm van liet leven in tijd en ruimte intrad, om ook naar zijn deel, gelijk als wij, den weg der geloofsgehoorzaamheid te bewandelen en daarin Zich tot ons Hoofd, onze 1 loogepriester en Middelaar te volenden. Als den Knecht van Jehova, met welken naam de Üud-Testamentische openbaring Hem kenmerkt, moesl Hij dii'iicn, niet gebieden; mdcrddiiinlicid keren, niet heerschen; drijden, en niet boven allen strijd in hoogmoedige rust ten troon gestegen zijn. Hoe zou dit echter van den Gode even gelijke zonder zelfontlediging mogelijk hebben kunnen worden? Alsdan zouden alle zijne worstelingen en beproevingen slechts worstelingen en beproevingen in schijn en geene werkelijke zaken geweest zijn. Hij hield geen oogenblik op waarachtig God en in bet volle bezit van alle Goddelijke volkomenheden te zijn, doch Hij onthield Zich van bet gebruik er van, in zoo ver als zijn hemelsche Vader Hem dit niet toeliet.

Ten andere is op te merken, dat de Heere in Gethsémanë niet om de afwering van het over Hem besloten lijden des doods in bet algemeen, maar enkel om de wegneming van de toen aanwezige ontzetting bidt. Hoe had Hij, die den Hem van zijn lijden terughoudende discipel terugwees met zijn verpletterend; Ga achter mij, satan, want (jij heden!,1 niet de din (jen, die Goddelijk, maar die tnenschelijlc zijn —• thans zelf begeeren kunnen wat het raadsbesluit Gods zou wederstreven? Hij vraagt slechts, of bet mogelijk zij, dut deze beker

17.M

van Hem voorbijging, en Hij meent enkel den beker, welks bitterheden en versclirikkingen Hij mi smaakte.

Dat Christus, gedurende /ijnon strijd, God nog zijnen Vader weet te zijn, heeft niets bevreemdends en wederspreekt de waarheid niet, dat Hij in den Olijvenhof den beker des Goddelijken gerichts voor onze zonden geledigd heeft. Want enkel nog dooi- liet geloof te weten, dat God zijn Vader is, en Hem als Vader tegenwoordig te gevoelen, en in liet genot zijne liefde te ondervinden, is tweederlci. Zeker worstelde zich de geest van Jezus in den diepen geloofskamp weder door tot de troostrijke kinderlijke bewustheid, doch wat zijne menschelijke ziel gevoelde, was enkel vloek, vervreemding en verwerping.

De bedenking eindelijk, of liet dringend gebed des Heeren met zijne zondaarsliefde, alsook met zijne onderworpenheid aan het Vaderlijk raadsbesluit in overeenstemming staat, is volstrekt van allen grond ontbloot. De liefde van Jezus, gelijk zijne gehoorzaamheid vieren juist in Geth-sémané hunnen schitterendsten zegepraal. Hij keert Zich immers tot zijnen Vader, alleen met de vraag, of het, zonder nadeel aan het werk der verlossing loe te brengen, geschieden kon, dat deze beker van Hem voorbijging? Want dat Hij slechts deze voorwaardelijk^-e mogelijkheid bedoelt, en niet de almacht Gods in het algemeen tot zijne redding inroept, geeft Hij, om alle toekomstig misverstand voor te komen, reeds zelf ondubbelzinnig te kennen door het Woord dat zijne vraag voorafgaat: Abba, Vader! alle dingen zijn U mor/elij/t! „Dat weet ik wel — zoo is zijne meening — dat zoodra Gij wilt, mijn strijd geëindigd is, maar zult Gij het wel kunnen willen, zonder dat de redding der zondaren daardoor verijdeld wordt? Zoo niet, wijs dan mijn Vader mijne bede af; alsdan drink Ik den beker tot op de heffe.quot; — Niet anders als met zijne liefde, is het ook met zijne gehoorzaamheid jegens den Vader gesteld. Niet één oogenblik, heette de lenze van zijn innerlijk wezen anders dan; N/et zoo als Ik tuil, maar zoo als Gij wilt, Vader! Wanneer de wil der menschelijke ziele in Hem met onzondige zwakheid daartegen opkomen wilde, zoo werd deze terstond door den wil des geestes gegrepen en deze bracht hem tot zwijgen door de roepstem der beslissende overgave: Abba! uw tuil rjeschiede, niet de mijne! Zeker moest dezen roep als een zegebuit van de in haren nood wederstrevende natuur door strijd afgewonnen worden, eu wel op gelijke wijze, als een door don storm gegrepen schip wel vast en onafgewend naar de richting van hel kompas, maar niet zoo rechtstreeks, en in zulk eene gelijkmatige loop als ten tijde van zee-stille, de haven te gemoet zeilt. Ja, zóó drong de wil des Geestes van Jezus in den wil Gods. Zoo lang Hem de onbepaalde noodzakelijkheid van den strijd in Gethsémané nog onbeslist was, werd zijn hart als in eene branding her- en derwaarts geworpen. Zoodra Hem echter reeds uit hel aanhoudend zwijgen des Vaders de zekerheid kenbaar werd, dat de wereld niet anders te verlossen ware, dan door een volkomen uitdrinken ook van dezen beker, vergunde Hij den lijdensschuwen mensch in Hem ook niet een enkel woord meer, maar voltrok met eenen: Mijn Vader! indien deze drinkbeker van. Mij niet

174

kan voorbijgaan, tenzij dat Ik hem drinke, Uw wil gesehiede, de groole ollei'daiid der oubepaaldste en kinderlijk gewilligste overgave van zijne geheele persoonlijkheid aan liet Vaderlijk raadsbesluit.

V.

De beker der verscbrikking werd tot op den bodem geledigd. Nu verbeft de Heere Zicb uit liel stof en keert terug tot zijne discipelen. De gebeele wijze van zijne optrede van dit oogenblik af, tot op bonding, blik en toon van Hem is eene wezentlijk veranderde, en wijst been op bemoediging, vermanning en bewustheid van zegepraal. Men ziet bet, triomfeerend treedt Hij uit den strijd, en is aangegord en toegerust tot alles wat nog volgen moge. Slaapt nu voort en rust, zoo begint Hij met weemoedig bestraffende ernst te spreken — het is genoeg — „om mijnentwil — dit wil Hij zeggen — is bot niet meer noodig, dat gij waakt. Ik beboef uwe bulpe niet moer. Mijn strijd is doorgestreden!quot; Wat wil eebter de toevoeging beteekenen: Het is genoeg? Wat anders dan: „Voortaan zal u de lust lot sluimeren wel vergaan.quot; Deze uitlegging wordt door de onmiddellijk volgende woorden gevorderd; de ure is gekomen, ziet de Zoon des mensehen wordt overgeleverd in de handen der zondaren, „tbans — dit wil de Heere zeggen — komt bet tot bot lichaam en de vrijheid des licbaams. Wie zal dan nu nog aan slapen denken!quot; Hij weet welke ure voor Hem geslagen is. Niet zonder ontzetting, doch meester zijner aandoeningen, gaat Hij de overlevering in de handen der zondaren, tegen welke Hij als de heilige Zicb onmiskenbaar overstek, met vasten tred te ge-moet. Slaat op, zoo luidt het onkel moedige besluitvaardigheid ademende woord zijner toespraak. Laat ons gaan — zoo vervolgt Hij — ziet, die Mij verraadt is nabij. Welk eene ontzettende optocht wordt er uitgesproken door dit: laat ons gaan! De Held in Israël gaat been, om den dood, den duivel en de hel voor ons, in hare steilste verschansingen, aan te tasten en te overwinnen; buigen wij in aanbidding voor llem onze knieën, en doen wij Hem uitgeleide met onze hallelujahs!

Zoo is dan de geheimvolste gebeurtenis, welke de wereld ooit zag, met hare in bet hart grijpende trekken voor onze blikken voorbijgegaan, en aan wien onzer heeft zich het gevoel niet opgedrongen , dat tot oplossing van hare raadsels, de sleutels, welke de menscbelijke zielkunde ons in de band geven, niet voldoende zijn? Ja, geen martelaarschap ter wereld wordt er gevonden, dat met den strijd in den olijvenhof ook slechts van verre overeenkomt. Dat wij veelmeer hier met een eenig lijden te doen hebben, is duidelijk. Doch ik zou kunnen zeggen: de van tegenstrijdigheden vervulde donkerheid van Getb-sémané, zoodra zij baar hoogste punt bereikt heeft, plaatst zicbzelve in klaarheid en verwekt met noodwendigheid de gedachte aan plaats-bekleeding, genoegdoening en offerande. Slechts aan den leidenden draad dezer begrippen, vinden wij die in deze doolwegen terecht. Volgen wij deze, welke ook door geene menscbelijke willekeur, maar door het Woord van God in de hand gelegd is, geloovig achterna;

175

dan ontdekken wij daar, waar aanvankelijk slechts schrik en angst onze harten aangrepen, de stroomende fontein van onzen eeuwigen vrede en wij eindigen daarmede, dat wij met opgewekte gemoedsbeweging de woorden van het oude bekende liod tot de onze maken:

Een hof gaf ons de doodelijke vrucht:

Door eigenwil ping al ons heil verloren ,

Gij Jezus hebt U ook een¹ hof verkoren,

Waar Ge ons aan 'fc zwaard des heiligen Gods ontrukt.

Hier werdt Ge alleen door bitterheid gedrenkt,

Met vrees en schrik en hellenangst omvangen,

Opdat wij eens voor alles wat ons krenkt,

Verlossing uit genaê, en zaligheid ontvangen.

Amen.

XVIII.

G E T 11 S É M A N É.

BETEEKENrS KN VUUGIIT.

Een woord van diepe beteekenis komt ons Ilebr. 5 : 7 en 8 te pe-moet. De aposlel handelt aldaar van het Hoogepriesterschap van don Jleere Jezus Christus, en zegt van Hem: Die in dc dar/en zijns vleeschcs, r/ebeden en smeekingen tot demjenen, die Hem uit den dood kon verlossen, met sterke roepinf/ en tranen ficojj'erd hebbende, en verhoord, zijnde uit de vreeze, hoewel Hij de Zoon was, nor/ r/ehoor-zaamheid r/eleerd heeft uit hetr/een Hij heeft geleden, ü onmiskenbaar ziet de apostel hier terug op den strijd in Gethsémané, en kenschetst uitdrukkelijk als offerwerk, wat Christus aldaar leed en volbracht. Naar de beschouwing van dezen apostel, worstelde de Heere iu den Olijvenhof met doodsnood, zoo als hij dan ook de verlossing van den dood, als het doel van het gebed van Jezus voorstelt. De dood echter, waarmede de Goddelijke Verlosser alstoen worstelde, kan niet dien dood zijn, die met verlossende hand de ziel uit den kerker des lichaams vrij maakt, om haar als eene welkome bode des vredes in de zalige gemeenschap Gods in te leiden; maar alleen dien dood, waarvan de duivel de geweldhebher is, en welke van de gemeenschap met God losmakende als de vloek en de bezoldiging der zonde op de menscliheid rust. De apostel zegt dat Christus verhoord geworden is uit dc vreeze, of de verschrikking van God; want het is duidelijk dat deze vrees zich niet als aandacht en kinderlijke eerbied, maar als eene verschrikking en ontzetting van do majesteit des driemaal Heilige op te vatten is, want van verhooring kan enkel met het oog op zulk eenen angst, sprake zijn. De Vaderlijke verhooring kwam eerst, nadat Christus uit zijn lijden gehoorzaamheid geleerd had, dat is. met zijnen: niet ge/ijk Ik tuil, maar gelijk Gij wilt, o Vader! Zich ook tot de overneming van dezen beker, met onbepaalde bereidwilligheid verklaard had. Onder zijne zuchten en met zijne tranen offerde de Heere Zichzelven, als het Lam, dat plaatsbekleedend voor dc zondaren ter slachtbank des oordeels ging. Des oordeels? Zeker. Hij is uit den-angst en het gericht weggenomen, sprak reeds de profeet jesaja. Kapt. 53 ; 8 op voorspellende wijze van Hem.

Ik heb dit apostolisch woord voorop gezonden, om daarmede de verlichting te beginnen van de heilige donkerheid, waarin het tegen-

177

Woordige uur van Godsdienst ons ten tweedenmale inleidt. Er zullen evenwel nog helderder lichten voor ons schijnen, eu ons noodzaken tot de overtuiging, dat de Evangeliesche kerk als vertolkster der Schrift, ook bij de ontraadseling van de verborgenheden van liet ziele-lijden des Heeren, het juiste punt getrolïen heeft.

matth. 26 : 3G—46. luuc. 14 : 32—42. me. 22 : 39—46, joh. 18 : 1, 2.

Ik erken gaarne, dat ik, zoo dikwijls het mijne taak wordt, u in het heiligdom van Gethsémané binnen te leiden, eene zekere beangstheid en vrees niet van mij kan afweren. Het is mij, als stond ook aan de poort van dezen hol' een Cherub, die, zoo al niet met het vlammende zwaard, dan toch rnot afwerende hand en ernstig plech-tigen blik ons den toegang beletten, en met versterkten nadruk de woorden des Heeren herhalen wilde: „Zit gij hier neder, en laat Ik heengaan en bidden.quot; Altijd overvalt mij een gevoel, alsof het niet betamelijk is, de Zoon van God, in zijne geheime gemeenschapsoefeningen met zijnen hemelschen Vader te beluisteren. Altijd fluistert eene inwendige stem mij toe, dat een zondig oog te veel waagt, wanneer hij zich vermeet, om in te zien in eene plaats, alwaar de Heere uit den hemel in eene verlatenheid en onmacht verschijnt, die Hem gelijk maakt aan den ellendigsten onder de ellendigen. Bovendien weet ik, dat gij, zoo dikwijls wij deze offerplaats naderen, van uwe leeraren verwacht, dat zij u inleiden in de diepten, aan welker helling zijzelven duizelen; dat zij u raadsels oplossen, aan welker ontknooping zij aan deze zijde des grafs reeds vooruit moeten wanhopen; dat zij u verborgenheden openbaren, naar welker ontzegeling hunne eigene zielen vruchteloos reikhalzen en sluiers opheffen, die hoe meer zij ze willen oplichten, te dichter voor hen toeslaan. Doch het Evangelie legt ons nu eenmaal de geheimzinnige geschiedenis ter beschouwing voor, en zoo moeten wij in hare donkerheid binnentreden, en zoeken te begrij-peti, wat het menschelijke begrip toelaat te bevatten. En is dat slechts zeer weinig, zoo is dat weinige toch, Gode zij dank, het wezentlijkste en de kern der geschiedenis. Dringen wij dan in de verwachting van het geleide des Heiligen Geestes tot deze kern door, en spreken wij met elkander :

1. Van de beteekenis; en

H. Van de vrucht des lijdens in den Olijvenhof.

I.

De geschiedenis van Gethsémané is met hare verschrikkende tounoo Ion nog aan onzen geest tegenwoordig. Wanneer wij de bevoegdheid niet hebben, om de houding en het werk, waarin wij den Zaligmaker aldaar aantreffen, als iets geheel buitengewoons, bovenmenschelijks en eenigs in zijne soort ons voor te stellen, zoo sluite men toch de poort

12

178

van dezen nooflloüigen hof toe, en onttrekke den Heilige Israels, wanneer men zijne en des Vaders eer redden wil, aan de oogen der wereld. Hebben wij in den Olijvenhof met Jezus enkel als een proleet te doen, zoo lijdt aldaar zijn profetendom ganschelijk schipbreuk, omdat de meening alsdan niet te wederleggen is, dat Hij zelf in twijfel is geraakt over zijne leer en den moed verloren hebben moet, om voor haar te sterven. Moet Hij in Gethsémané enkel als een voorbeeld van onbepaalde overgave aan God beschouwd worden, zoo moeten wij zeggen, dat Hij dit doel nauwelijks bereikt heeft, daar een Stephanus, en zoo menig ander bloedgetuige, in den laatsten nood oneindig grooter voorkwamen, dan den sidderenden man met liet bloedzweet en liet angstgebed: dat deze beker Hem mocht voorbijgaan. Is het alleen geldig, om Jezus aldaar voor eeneu man te houden, die niet zijn voorbeeld ons de waarheid wil verzegelen, dat God de Heere in de ure der benauwdheid de zijnen met zijne hulp en troost het meest nabij is, dan dringt zich wederom de vraag aan ons op, waar zich aldaar zulk een geruststellend feit opdoet, daar veeleer het volstrekte tegendeel zich toont, en de heilige Lijder in de verlatenheid Gods versmacht? Moet Hij, eindelijk, in Gethsémané tot getuige verstrekken van den vrede, die de wereld overwint, en die van den rechtvaardige nimmer wijkt, maar hem in alle nood vergezeld, zoo zien wij ook te dier plaatse vruchteloos naar zulk eene getuigenis ; want in plaats van vrede overvalt den Heiligen Gods eenen angst, gelijk de angst van eenen met schuld beladen misdadiger; deze maakt Hem zwervende en dolende, en geeft Hem de houding van eenen niet ver van de wanhoop verwijderden mensch.

Zoo moeten wij dan in Gethsémané in het wezentlijke met iets anders te doen hebben, dan met al het overige, dat ik zoo even genoemd heb, of Gethsémané is het graf der heerlijkheid van onzen Heere. Streed Hij in den Olijvenhof alleen denzelfden strijd, gelijk allo bloedgetuigen van het koninkrijk der hemelen vóór en na Hem gestreden hebben, alsdan zijn de discipelen boven den Meester, en de laatste schijnt door de anderen diep in de schaduw gesteld. Al het geloof ann de regeering van eenen heiligen en rechtvaardigen wil van God, is tot een wanbegrip geworden, wanneer wij aan bet lijden van Jezus geen anderen maatstaf, dan die van een gewoon beproe-vings- en louteringslijden mogen aanleggen. He hemel valt neder, de orde der Goddelijke wereldregeering staat vernietigd voor onze oogen, en niet het Christendom is liet voor altijd gedaan, wanneer de Heilige Schrift ons noodzaakt, om den beker des Hoeren in het wezen der zaak gelijk te stellen met den beker van eenen Job, Je-remia, Paulus en anderen.

Doch weet, dat de strijder in den Olijvenhof in onze oogen door zijn sidderen en bedroefd worden niets verliest. Tot welk eene mate HÜ de heerschappij over Zichzelven verloren schijnt te hebben, wij worden daarom niet in twijfeling over Hem gebracht. Ons is het geen aanstoot, dat wij zien, hoe Hij Zichzelven, met de hevige gemoedsbeweging van eenen, die buiten zichzelven is, zien losrukken en dan in het stof nedergevallen, hooren weeklagen: Mijne ziel is bedroefd

179

Int den dood loc. Zelfs zijn driemalen met angstige zuchten uitgesproken: Vader, ia het mogelijk, zoo laat deze drini,-beker van Mij voorbijgaan, en zijne toevluchtneming tot de zwakke discipelen, alsook zijn verzoek aan licn, dat zij slechts één uur tot zijne vertroosting met Hem zouden waken; ja, zelfs het bloedig angstzweet, dat uit zijne aderen vloeit, en druppelsgewijze van zijn heilig voorhoofd in het stof nederdauwt, ergert ons niet. In welk eeue ontroering ons dit alles ook verplaatsen moge, welke droefheid het over onze ziel uitbreidt, en hoe het ons in het binnenste onzer gebeenten doet sidderen — neen, tot ergernis verstrekt het ons niet, en het doet ons niet schipbreuk lijden aan ons geloof. Wij zouden wenschen gaarne luide te kunnen huilen bij den aanblik van zulk eenen toestand, waarin de Schoonste der menschenkinderen verkeert; doch geenszins schudden wij bedenkelijk het hoofd, noch roepen wij, aan alle oplossing wanhopende: „ilier is een doolhof, wie toont ons den uitgang?quot; Wij laten zulk eeue taal over aan hen, die aan eenen God-inensch, aan de noodzakelijkheid van het Middelaarschap en de plaats-bekleeding door den Borg voor de zondaren niet gelooven. Dat deze hier in het duister rondtasten en hun Christendom aan de klippen van het Evangelie des Olijvenhofs zien verbrijzelen, is begrijpelijk. Voor ons echter lichten heldere sterren boven de donkerheid van Geth-sémané. Wij bezitten den sleutel tot do verborgenheden en diepten van zijne verschrikkingen. „En deze sleutel zou zijn?quot; liet in tie menigvuldigste vormen van uitdrukking de geheele Schrift doorgalmend woord der openbaring: God heeft dien, die geen zonde gekend heeft, voor ons (dat is in onze plaats) tol zonde gemaald, opdat wij zouden worden rechtvaardigheid Gods in Hem. Zoo lang het Middelaarschap van Jezus miskend wordt, blijft het gebeurde in Gethsémané eeu diep verzegeld geheim. Alle pogingen, om het lijden in den Olijvenhof op eene andere wijze, dan door het groot Evangeliesch geloofsartikel van zijne Hoogepriesteiiijke tusschentreding te verklaren, zijn mislukt en zullen eeuwig mislukken. Slechts bij het licht der heilige fakkels, die de Geest der waarheid ons in dit artikel ontsteekt, wordt in deze ontzettende gebeurtenis alles helder en klaar. De schreeuwendste tegenstellingen worden alsdan vereffend, en het meest bevreemdende en schijnbaar onbegrijpelijkste lost zich op en stelt zich voor als volkomen in zijne orde. De Goddelijke Lijder in Gethsémané wil niet als dien, die Hij op en in zichzelven is, maar in zijne geheimvolle betrekkingen tot liet geslacht der zondaren, aangezien en gewaardeerd worden. Hij treedt hier op als een andere Adam, als de Middelaar eener onder den vloek liggende wereld, als de Borg, op welken God, naar het woord van den profeet, al onze zonden liet aanloopen. Hoort, drie oorzaken liggen ten grond aan het zielelijden van Jezus, en de een is nog ontzettender dan de andere.

Dit lijden is vooreerst: afschuw van de zonde, ontzetting over den gruwel onzer misdaden, een strijd van boetedoening. De overtredingen, die Hem Goddelijk toegerekend zijn, opdat Hij er plaats-bekleedend boete voor doe, drongen zich in de verschrikkelijkste houding binnen zijnen gezichtskring. Hij zag ze, maar geheel anders

-180

als een bloot mensch ze in zijne verduistering ziet. In hunne naakte onopgesmukte gestalte, in hunne onuitsprekelijke afschuwelijke natuur, in hunne tot in de eeuwigheid doordringende verwoestende kracht treden zij voor zijne heilige oogen. Hij ziet in de zonde den afval van den almachtigen God, den vermetelen opstand tegen de eeuwige Majesteit, het woest verzet tegen den Goddelijken wil en zijne wet, en overziet te gelijk met éénen blik al de ontzettende vruchten en wangeboorten der zonde in den vloek, in den dood, in de eeuwige verdoemenis. Hoe! de reine Jezusziele zou tegenover zulk eene aanschouwing niet gesidderd, hoe! haar zou geen nameloozen afschuw en verschrikking aangegrepen hebben, van welke wij, met de zonde zoo nauw samengegroeide kinderen der menschcn, nauwelijks eenig vermoeden hebben? Men stelle zich slechts voor; de persoonlijke heiligheid zelve in het midden van den poel van het bcdorl der wereld geplaatst. Laat het zich niet begrijpen, hoe een Hem van den Vader toegezonden reine engel slechts zwijgend in oenen zoo afgrijselijken gezichtskring behoefde in te treden, om den Heere reeds door zijne bloote verschijning grootelijks te verkwikken en te laven? Doch verbergen wij het onszelven niet, dat het sidderen en ontroerd zijn van Jezus in den Olijvenhof ons nog altijd een onoplosbaar raadsel zou blijven, wanneer wij Hem niet in eene nog nadere betrekking tot. onze zonden, als die eener bloote aanschouwing en vertegenwoordiging der zonde, mochten voorstellen. Doch wij mogen dit niet alleen maar wij worden er zell's door de Schrift toe genoodzaakt. Met recht beweert men wel, dat de Verlosser op plaatsbekleedende wijze de ons toegekende straf eerst dan vermocht te lijden, wanneer Hij ook een geioeten van onze zonden had kunnen hebben. De persoonlijke be-wustheid van schuld, deze worm in het merg van ons leven, maakt zekerlijk de straf eerst tot straf, en maakt haar eigentlijk wezen en innerlijk brand- en middenpunt uit. Gelooft men nu echter de leer van de genoegdoening van Ghristus uit dien hoofde te kunnen bestrijden, omdat Ghristus een heilige geweest, en het daarmede tegenstrijdig en onmogelijk zij, dat Hij in zijn binnenste als een overtreder het oordeel der verdoemenis, zoo als zij door de wet wordt uitgesproken, heeft kunnen gevoelen, — dan rnaakt men zich daarbij ten minste aan eene zeer overijlde en vermetele handelwijze schuldig. Men stelt hiermede de bovennatuurlijke en geheimvolle vereeniging ter zijde, waarin de Godmensch, als de andere Adam en ons Hoofd, met ons aanging, en krachtens welke Hij niet onze zondigheid — Hij bleef voor en na de Heilige — maar wel ons gevoel van schuld met al des-zelfs verschrikkingen op Zich nam. Gij vraagt met bevreemding, hoe dit doenlijk geweest is? Ofschoon van verre, zoo wordt er echter iets hiermede overeenkomstig in onze eigene menschelijke betrekkingen en toestanden gevonden. Reeds natuurlijke liefde en verbroedering zijn iu staat, om een medegevoel en medelijden tot stand te brengen, uit kracht van welke, vrij van alle eigenbatige beweegredenen, een vader zich van zijnen zoon, een vriend van zijnen vriend de overtredingen en misslagen zoodanig ter harte nemen en zich aantrekken kan, dat hij daaronder als onder eigene zonden treuren_; zuchten,

181

ja, niet een verslagen en verbrijzeld hurt zich huigen en met God om genade worstelen moet. Vertegenwoordigt u thans, wanneer gij liet vermoogt, om niet eens te spreken van 's Heeren verborgene ver-eeniging met het geslacht der zondaren, do kracht dor liefde en des medegevoels, waarmede Zich Cl irislus inliet met onzen toestand, en het zal u reeds duidelijker worden, hoe Hij, ofschoon de Heilige in Zichzelven, nochtans onze zonden als de Zijne gevoelen kon. Neemt alsdan de bovennatuurlijke, in hare geheimvolle diepte voor allo men-schen ondoordenkhare vereeniging, waarin Hij niet alleen als een Goddelijk takje in den stam (Ier menschheid geënt werd, maar met haar te gelijk tot eenen volkomen of algeheeien mensch te zamen groeide, en u zal de leer reeds niet meer zoo tegenstrijdig toeschijnen, volgens welke de lleere op eenen nog anderen en inniger weg, dan op die eener bloot voorwerpelijke vertegenwoordiging. Zich onze he-wustheid van schuld toeeigende. Gij zult het alsdan begrijpen, hoe Hij reeds in de Messiaansche psalmen uitroepen kou: Mijne zonden hebben Mij aanrjcf/repen, mijne (^gerechtigheden fjaan over mijn hoofd. Ik hen gezonken in grondeloozen modder, waar men niet slaan kan. Ruk Mij uit het slijk en laat Mij niet verzinken. Is het ons nu vergund, gelijk bet werkelijk bet geval is, om plaats te geven aan do voorstelling, dat de heilige, enkel in de liefde Gods ademende Jezus, niet enkel in eenen duisteren droom, in welken ook wij somwijlen onder eene vreemde schuld als onder eene eigene tot angstzweetons toe komen, verschrikken, — maar wezen tl ijk en werkelijk met onze zonden in zulk eene nauwe verbindtenis getreden is; hoe kan ons dan zijne houding in den Olijvenhof nog eenige verwondering baren? liet raadsel zijner ontzetting, zijner bedroefdheid en ontroering is opgelost. Het lijden in Gethsémanë is niet anders dan lijden van wege de zonde, dan smart der boetedoening, dan verschrikking voor de rechterlijke majesteit van den Heiligen God, iu onzen naam geleden, in onze plaats gesmaakt en gedronken. Het is het berouw van de zonde en wel dat berouw, hetwelk volkomen overeenkomstig is met de grootheid onzer zonden, en dat Hij, als Hoogepriester, den Vader voor ons betoont.

Naast de afschuwelijkheid der zonde, gevoelt de Heero haren vloek, en hierin ziet gij den tweeden grond van verklaring voor de verschrikkingen in don Olijvenhof. Hij gevoelt Zich als een veroordeelde van God. Wat het zeggen wil van God gescheiden te zijn, zijne gunst verloren te hebben, door Zijne liefde verlaten en een kind des toorns te zijn, dat gevoelde Hij zoo di^p, zoo innerlijk, zoo levendig, alsof Hij zelf Zich in dezen toestand bevond. Langs do trappen van zulke gewaarwordingen daalt Hij nederwaarts in de ellende dor verdoemden, en in die verschrikkingen der hel, in welke de Messiasklacht van den 22 Psalm bare wezentlijke vervulling vindt: Wees niet verre van Mij, want benauwdheid is nabij, want er is geen helper. — Mijne kracht is verdroogd, als een putsch erf', en mijn tong kleeft aan mijn gehemelte, en Gj legt Mij in hel stof des doods. Tot de bewustheid dat God nu, gelijk altijd, zijn Vader was, gelijk Hij dat dan ook werkelijk was, en, zoo als van zelve spreekt, ook niet een oogenblik op den Zoon

182

zijns welbehagens als zoodanig getoornd heeft, — kan Hij door den stroom der tegenovergestelde indrukken en gewaarwordingen Zich enkel door het bloote geloof heemvorstelen. Zijne ziel wordt van de genaderijke nabijheid Gods niets gewaar, maar gevoelt enkel den angst en de pijn der verlatenheid. Ach! de aanschouwing van het vriendelijk aangezicht zijns Vaders was zijn hernel, het ontwaar worden zijner Vaderlijke gunst zijne geheele zaligheid. Doch nu ziet Hij dat aangezicht achter donkere wolken verborgen, en in plaats van eene vertrouwelijke toenadering, gevoelde Hij enkel eene vreemde terugwijking zijns Gods. Intusschen moet Hij ook van deze bittere druppels in den vloekbeker niet verschoond blijven, opdat het: Hij heeft onze krankheden op Zich fjenomen, in den wijdsten omvang tot vervulling komen zou. Ook de hemelvrede zijns harten, behoorde mede tot de dingen, die Hij als losgeld voor onze zielen, priesterlijk moest offeren. Verwondert het u daarom nog, dat toen Zijn lijden zelfs tot dien hoogen trap van ontbering moest stijgen, de vraag naar de mogelijkheid van voorbijgang des bekers, zich met versterkten aandrang bij Hem verhief?

De derde grond van de bittere zielenood des Heeren in den Olijvenhof, is in de gevallen geestenwereld te zoeken. Dat de satan zich in de verschrikkingen van Gethsémané wezentlijk medewerkend betoonde, is huiten allen twijfel. De Zaligmaker wijst daarop heen, zoowel met de angstige woorden: de overste dezer wereld, komt, als met de bekendmaking: Nu is de ure der duisternis, en zijne herhaalde oproe-ping aan de van eene vreemde slaapdronkenheid bevangen discipelen: Waakt en bidt, opdat gij niet in verzoekiiuj valt, laat ons in het geheel geen twijfel meer over ten opzichte van do omgeving en dampkring als het ware, waarvan zij omringd waren. Do machten der hel zijn tegen den Heere der heerlijkheid losgelaten. Het is hun vergund ai hun list, geweld en kunstenarij tegen Hem te velde te doen trekken. Geen grens is hun meer gesteld, geen „tot hiertoe en niet verder.quot; Uit de hoogte wordt hun geen doel of perk meer voorgehouden. Zij hebben een geopenden en vrijen baan. Kunnen zij de rechtvaardige ziele van den Heiligen Israels tot de wanhoop toe voortdrijven, zij mogen het doen. Vermogen zij Hem tot den dood toe te beangstigen en te folteren, niemand weert het hen. Hier staat Hij. Zij mogen aan Hem beproeven, wat zij kunnen. Geen helper staat Hem medelijdend ter zijde. Hij moet zelf toezien, hoe Hij Zich staande houdt. Het klinkt ontzettend, wat ik zeg, maar Hij, die onze straf zou dragen, mocht ook het lot niet ontgaan, Zich aan de machten des afgronds prijsgegeven te zien. Wat deze nu met Hem gedaan hebben, wordt ons niet uitdrukkelijk gemeld, maar zeker is bet, dat zij Hem op de vreeselijkste wijze hebben gefolterd, en nu met ontzetting verwekkende gezichten, die zij Hem door hunne tooverijen voorspiegelden, dan weder met schandelijke lasteringen, die zij voor zijne ooren uitstortteden, dan weder met leugenachtige inblazingen, waarmede zij pogingen deden, om de handelingen Zijns Vaders jegens Hem verdacht te maken, dan weder met arglistige afradingen van het werk des Verlossers, dat Hij op Zich genomen bad, of waarmede anders zij

183

Hem ook pijnigden. Genoeg, wanneer ooit liet geloof onzes Heeren, alsmede zijn geduld, zijne getrouwheid en volharding in het op Zich genomen werk op gloeiende proeven werd gesteld, dan was hel onder de vurige pijlen der booswichten, die in Gethsémané op Hem werden afgeschoten. Hier werd de Messiasklacht van den J8 psalm lot eene waarheid: Banden des doods hadden Mij omvangen en heken Beliuh verschrikten Mij; banden der hel omringden Mij, strikken des doods bejef/enden Mij.

Zoo heeft dan de nacht van Gethsémané. ofschoon enkel met eene schemering, zich nochtans opgeklaard. De betrekking van den Olijvenhof met den bof Eden, welke laatste hier zijn volkomen tegenbeeld vindt, is onmiskenbaar. Terwijl in het Paradijs de eerste Adam onschuldig op den schoot der Goddelijke liefde rustte en in vrede als een kind des huizes met Jehova en zijne engelen verkeerde, zien wij in den hof Gethsémané de andere Adam , onder den drnkkonden zondelast, sidderend ter aarde zinken, in Godverlatenheid versmachten en in het gezelschap van duistere afgrondsgeesten van schrik ineenkrimpen. Hoe duidelijk blijkt bet uit deze tegenstelling, dat hetgeen daar misdaan werd, hier voldaan wordt, en hoe luid getuigt dus zelfs reeds de geschiedenis voor de waarheid, dat Christus in de hoedanigheid van een' voldoenenden Borg en van een' verzoenenden Plaatsbe-kleeder heeft geleden.

11.

Nadat zich de verborgenheid der oorzaken en der natuur van het lijden des Heeren Jezus in den Olijvenhof, zoover dit op aarde voor ons mogelijk is, ontsloten heeft, is de vraag thans, welke vrucht en zegen daaruit voor ons voortgekomen zijn? Zeker is de worsteling in Gethsémané niet op zichzelven, maar enkel in hare onafscheidelijke vereeniging met het geheel des iijdens en des priesterwerks van Jezus als heil aanbrengende op te vatten. Nochtans zien wij daarom niet minder op eiken enkelen trap van het lijden van Jezus eene bijzondere zijde van het teweeg gebrachte heil in helder licht gesteld, en nadat wij ons in de eene of andere omstandigheid bevinden, en deze of die vertroosting noodig hebben, noodigt nu deze dan de andere rustplaats op den lijdensweg ons met bijzondere wenken tot hare vreedzame schaduwen.

Naar Gethsémané moeten wij heen, mijne Vrienden! wanneer het ons heangst wordt in deze wereld, waar de eigenbaat regeert, en wat nog van liefde overig is, tot op de laatste vonk in eigenlievend pogen en trachten dreigt te verstikken. De Beminnende, die wij daar in den Olijvenhof voor ons zien worstelen, blijft ons over, en hoe getrouw is Hij ons, hoe innig en hoe geheel toegenegen! Welk een prijs heeft Hij het Zich laten kosten, om ons onwaardigen, aan onze ellende te ontheffen, en ons voor alle eeuwigheid geborgen te doen zijn. O liefde van den Bloedbruidegom! Hoe gaat ons bij den blooten aanblik van dezen Schoonste onder de kinderen der menschen reeds het hart open! Hoe gelukkigmakend is het reeds, om door onze aanschouwing en betrachting uit de aan liefde zoo arme wereld naar

484

Hem heen te vluchten! En zich nu met zijnen glans geheel verlicht en o]) zijnen schoot rustende te weten, — o, dat is eene stille zaligheid in liet dal der vreemdelingschap, dat is een hemel op aardel — „Liefde, sterker dan de dood, machtiger dan het graf, ontwijk nimmer aan onzen gezichtskring! Wees gij het gestarnte, dat dag en nacht over ons licht, en hoe snerpender ons hier heneden in onze vreemdelingschap de wind der eigenbaat tegenwaait, ontvouw des te helderder voor de oogen van onzen geest de aanminnige stralen van uwe hemelsche schoonheid!quot;

Naar Gethsémanë heen, mijne Vrienden! wanneer het twijfelachtig wordt, wiens de wereld zij: — of aan Christus, opdat Hij haar tot eenen tempel Gods heilige; of uit kracht der zonde en der toelating-van de Goddelijke gerechtigheid, aan de duistere machten, door wier list, hedrog en macht zij allengs een geheel en eeuwig verderf te ge-moet rijpt? Er zijn tijden over de aarde heengegaan, welker geheur-tenissen ook voor de geloovigen een blijmoedig toestemmend antwoord O]) de eerste dezer vragen zwaar maakte. En of niet in onze dagen den schepter der heerschappij meer naar eenen anderen, dan naaiden Koning der waarheid schijnt te neigen, laat ik aan uwe beslissing over. Zeker is het, dat hij het geraas van de tegenwoordig heer-schende maatschappelijke en godsdienstige leuzen van den dag aan niet weinigen werkelijk weder den moed te ontvallen, het geloof te wankelen dreigt. Zijt ook gij wellicht van dezulken, die zich niet meer onttrekken kunnen aan de angstvolle vraag: of Christus niet tegenwoordig werkelijk zijne eindelijke onttrooning, het Evangelie en het Koninkrijk van Christus hunne verdwijning van de aarde nabij zijn ? In dit geval moet gij naar Gethsémané komen en aldaar leeren het hoofd weder omhoog te heffen. Hier ziet, gij den beslissenden strijd om het bezit der wereld aangevangen. Christus moet haar hebben, doch haar heeft en behoudt eeuwig een ander, wanneer de Ueere van den hemel de proef niet doorstaat, maar zwak en wankelend in de hitte der aanvechting wordt. Doch ziet, hoe Hij, de Held Gods, als overwinnaar gekroond, uit den veldslag van den Olijvenhof te voorschijn komt! Niet een oogenblik week zijn Jieilifjc wil van den rechten weg naar bet door God gewilde doel af, en zoo het raadsbesluit Gods tot verlossing der wereld Hem in tien hellen, in plaats van in ééne hel had verwezen, Hij zou, zoodra Hij het als Gods raad erkend had, Zich zonder eenige weigering daarin hebben afgestort. Zoo verkreeg Hij Zich door zijnen strijd, krachtens zijn onberispelijk volbracht plaatsbekleedend werk, de gegronde en uitsluitende aanspraak op het bezit der wereld. Zij behoort Hem toe. Hem heeft de Vader, volgens de Schrift, als onder zijne voeten gedaan. En is dit, zoo als de Apostel opmerkt, ook nog niet openbaar, zoo is het toch een feit, dat voor geen tegenspraak te vreezen heeft. De heerschappij van den tegen-Christelijken geest is, hoe stoutmoedig hij zijne banier ontrolt, nochtans enkel eene tusschenregeering. Stil en zonder ge-ruchtmaking, maar ongeloofelijk zeker, vervolgt de rechtmatige erfgenaam zijn veroveringsplan. Hoe menige hoogte, welke zich tegen Hem verhief, wierp Hij reeds neder. Hoe menige sterkte, schijnbaar

■185

onoverwinnelijk tegen Hem opgeworpen, deed Hij reeds in puin vallen. Hij zal het ook nog verder doen, en ook de laatste wallen, die tegen Hem opgehoopt worden, uit den weg weten te ruimen. Voor zijnen wereldzegenenden standaard zullen heden of morgen alle andere standaarden, welke kleuren of opschriften zij dragen, zich moeten neigen, en voor zijne Laatste zegepraal ligt iu den geschreven Gods-raad het jubellied gereed: De koninkrijken der wereld zijn geworden onzes Gods en zijns Christus.

Naar Gethsémané, mijne Vrienden! wanneer gij aan densoheidsweg staat, niet wetende of gij u Gode of der zonde ter dienst geven zult. Gethsémané zal u weder tot klare bewustheid brengen wat zonde is. Ziet op Jezus. Hij deed geene zonde, maar nam enkel vreemde zonde op Zich. Hoe gaat hot Hem? Nu is hel de macht der duisternis, zeide Hij. Hij is aan de machten des afgronds overgeleverd. Hoe overvallen zij Hem, hoe folteren zij zijne heilige ziel! Afschuwelijke omgeving! naamlooze ontzetting! Doch weet, wat Hem slechts eenen kleinen tijd gepijnigd heeft, dat dreigt u eeuwig. Stelt het u voor, eeuwig in het gezelschap, in de macht en onder de geesels der helsche machten verbannen te zijn. Is er wel afgrijselijker gedachte dan deze? Jezus bidt: Laat deze drinkbeker van Mij voorbijyaan. Geen antwoord valt Hem ton deel. Hij wringt de handen: ïs het niet mogelijk, Vader¹'? Geene toespraak klinkt Hem te gemoet. God geeft geen acht, ook niet op de stem van den Bidder; en Jezus is toch een schuldenaar alleen voor anderen. Gij zijt. het zelf, een ieder voor zijn eigen persoon, en zult eenmaal om uwszelfs wille onder den vloek vallen. En of gij met den rijken man in de hel jammeren zult om één verkoelenden droppel voor uwe brandende tong. God zal voor u geen oor, geen hart meer hebben. De hemel is koper boven u, de klove tusschen u en de zaligen is onoverkomelijk. — Ziet Jezus sidderen. Hij voelt den prikkel der overtredingen, die op Hem drukken: Het zijn slechts toegerekende misdaden, geene eigene; en nochtans persen zij Hem het bloedzweet uit de aderen en ontsteken een verteerend vuur in zijnen boezem. Trekt uit zijne folteringen het gevolg, wat eenmaal de zonde voor u zal voldragen, wanneer zij — doch te laat — in haar waar wezen voor uwe bewustheid zich ontsluiert, en dan die worm zijn werk in uwe ziel begint, die thans nog in u sluimert, of slechts nu en dan door eene lichte knaging zijn aanwezen in u te kennen geeft; ik meen den worm van het berouw, dat geene onbe-rouwelijke bekeering tot zaligheid meer werkt, de worm van den hopeloozen gewetensangst en der voleindigde vertwijfeling. Ach, wanneer gij dan zult huilen: „Had ik toch maar het eene noodige gedaan!quot; het zal u niet meer baton, omdat de korte genadetijd verspild is. Wanneer gij nu zelve vol pijnigende verbazing over uwen dwaalweg bij uw lichaamsleven, de handen wringt, zal het te vergeefs zijn; want het jaar des welbehagens is voorbijgegaan. Den worstelenden Heiland verscheen eenen engel, om Hem te versterken; — gij zult enkel het hoongelach der duivelen hooren. Jezus ging uit de verschrikking zegepralend en gekroond — gij zult daarin blijven en u enkel met de doornen van eene stekende helsche bespotting gekroond

186

zien. Den Lijder in Getbsémané hield liet geloof staande, dat, ten spijt van allen, de Vader Hem nochtans lief had; —gij znlt weten, dat God n haat, en Hem weder haten, ofschoon door zulk eenen haat uwe ellende slechls voleindigd wordt. Gij zult hloedzweeten daarvan, dat God u van zijn aangezicht verstoeten heeft, en toch den Eeuwige enkel kunnen vloeken, zonder u voor Hem te huigen. Ziet, dit brengt de zonde voort. Welaan, gij overtreders, minder beschaafde of meer verfijnde! gij spotters, lasteraars, dienaren des vleescbes, gij echtbrekers, gierigaards, eigenbelangzoekers, verachters Gods, verloochenaars van Jezus, versmaders van zijn heil, —- ziet liet aan Hem, die een vloek geworden is voor zijn volk, hoe God de zonde aanschouwt. Zoo dit ergens in aanschouwing komt, dan is het in Getbsémané. Herwaarts dan, wie nog aan den scheidsweg staat te wankelen. Hier, denk ik, zal de keuze niet zwaar zijn. Links gaapt de afgrond; rechts wenkt de kroon. De zonde baart den dood; de gerechtigheid heelt tot hare vrucht vrede en leven.

Hoort verder! Naar Getbsémané mijne vrienden! Wanneer voortee-kenen van naderende oordeelen aan don gezichteinder der aarde lichten. Mij dunkt, aan zulke teekenen is er geen gebrek meer. Die adelaar met liet drievoudig weegeroep, die Johannes zag, maakt zijne kringen reeds boven ons hoofd. Eene stille beangstheid vervult milli-oenen harten, en voor de blijdschap wordt de ademhaling altijd nauwer. Onweders van vuurijver Gods hangen in de lucht. En is het ook een wonder, wanneer eindelijk de zonneschijn der lankmoedigheid zich verduistert? Een lange, zeer lange genadetijd slaat beschuldigend tegen ons over voor den troon van God, en noemt als de vruchten die de staf liefelijkheid voor ons gedragen beeft: — onze ondankbaarheid voor de ontvangene zegeningen, onzen afval van bet Evangelie, onze Godvergetenheid en onze lichtzinnigheid, en wat er al meer is. O Heere! ga met uwe dienstknechten en dienstmaagden niet in het gerichte! Doch de mate der ongerechtigheid van de Amorieten — zoo schijnt het — is vol. Ieder die kan, zoeke zich te bergen en wie zou niet kunnen, wanneer hij slechts wilde. Doch waarheen'? Naar Getbsémané, mijne vrienden! daar ziet gij het Lam Gods, dat de zonde der wereld wegneemt. Jeruzalem, zoo zeide Hij eens — hoe dikwijls heb He uwe kinderen hijeen willen vergaderen, gelijk eene hen hare kiekens bijeenvergadert onder hare vleugelen , doch gij hebt niet gewild. Zoo spreekt Hij ook nog beden tot ons. Ach, dat slechts bet slot dezer woorden ons niet trof! dat wij slechls ruilden en bedachten, wat tot onzen vrede dient. Komt tot Hem. Wie in Hem gelooft, wordt niet geoordeeld. Wat u ontnomen wordt — zijl gij Jezus eigendom — zoo blijft gij in God. Of gij door de wereld verstoolen wordt, wat zegt het? De hernol blijft u, en dezen kan niemand u ontrooven. Onder de vleugelen van Jezus is de vrijstad, waar geene verdervende macht meer binnendringt. Hier ontvlamt u geen bliksem van Goddelijke gerechtigheid; hier is aan de vurige pijlen van den booze bun doodelijk vergif ontnomen. Hier wordt, wat (Ier wereld als straf treft, verheerlijkt in heilzame en oprecht gemeende kastijding; en wanneer daar buiten de wanhoopskreet weergalmt: Gij, bergen, valt op ons.

•187

en (jij, heuvelen, bedekt ons! zoo zaligt liier de welgegronde vreedzame bewustheid, dat Jlij die op do wolken des hemels zetelt, om een iegelijk te geven naar zijne werken, dezelfde is, die, nadat Mij ons ontzondigde, ons in liet sieraad zijner eigene gerechtigheid kleedde en onzen Vriend en Broeder was.

Naar Gethsémané, eindelijk, wanneer de storm der aanvechting om ons woedt en de satan rondgaat als een brullende leeuw, zoekende wien hij zou mogen verslinden. Reeds staat hij op het slagveld, zijne pijlen zwerven rondom ons aan alle zijden. Het zijn gevaarlijke dagen, waarin wij leven. Deze dagen van den grooten afval, der krachtige dwaling en der duizendvoudige verleiding tot de verloochening van God, — van zijne ordeningen, van zijne rechten en geboden. Hoe weinigen zijn het, die van den stroom des heerschenden tijdgeestes niet mede worden gesleept, en hoe veel geloofszwakheid, geestestraagheid, gebrek aan vrede en der ontmoediging worden er zelfs in de kringen der geloovigen, der vromen openbaar. Hoe vermeerderen zich hier de klachten over innerlijke verduistering, waarin men zich bevindt; over twijfelingen, waardoor men gefolterd wordt; over lasterlijke gedachten en inbeeldingen, waarvan men zich niet ontslaan kan. Dit alles zijn enkel teekenen, dat de oude booze vijand het thans recht ernstig meent, en gelijk de Schrift zegt, een grooten toorn heeft. Daarom, wie zich geborgen wil zien, die drage zijne tent naar Gethsémané. Niet alleen ontmoeten wij hier eene medegenoot van onze worstelingen, die ons den weg dor zegepraal wijst; niet alleen klinkt ons hier bemoedigend do alarmroep te gemoet: Waakt en bidt, opdat (jij niet in verzoeking valt! maar hier vernieuwt zich ook te gelijk — en waar kan het anders geschieden —-de bewustheid, dat de overste der wereld geoordeeld is, dat alle rechtsaanspraak der hel op ons vervallen is, en dat alles wat de booze ook nog tegen onzen wil gruwelijks en afschuwelijks door invallende gedachten of voorstellingen in onze ziel doet te voorschijn komen, uit zijn hoofd en niet meer uit het onze komt, naardien het voor den boetvaardige reeds sedert lang zijne verzoening vond in het bloedzweet van Immanuël, en naar den wil van God slechts eene louterende of reinigende uitwerking- voor ons hebben moet. Dit geloof nu is de overwinning, welke den vorst des afgronds reeds overwonnen beeft.

Ziet gij dus, hoe Gethsémané in het rechte licht beschouwd, voor ons tot een Eden, de Olijvenspeionk met hare verschrikkingen tot eene stille plaats van vrede verheerlijkt wordt. Binnen dit bosschaadje is eene werkelijke verberging voor het rechterlijk: Adam, waar zijt gij9 In dezen hof springt de nooit meer opdroogende fontein der nieuwe paradijsstroomen. Hoe vele duizende beangstigde zielen gingen hier uit het strijdgewoel der wereld reeds in de eeuwige sabbatsmst van God! Ook ons staan de poorten dezer heilige vrijstad open. Komt, treden wij daar eerbiedig in, en ademen wij hare stille, vrede verspreidende lucht in. O liefelijke drank, waarmede de beker der bitterheden, die Jezus voor ons geledigd heeft, voor ons gevuld is. Welaan, drinken wij door het geloof zijnen hemelschen wijn met

•188

volle teugen, en loeren wij in zalige ondervinding met den zanger

Voor Mij hebt gij, o Heere! gestreden In dien van schrik vervulden nacht; Voor mij gewaakt, voor mij geleden,

Voor mij ten offer U gebracht. Wil satan my iets anders leeren,

Ik wil, wat toon mijn oor ook trof, Alleen mijn oog en harte keeren Naar U in den Olijvenhof.

Amen.

XIX.

D E O V E R V A L L I N G.

Leid ons niet in verzoeking. Zoo leert de Ifoerc Mallli. 0 : 43 ons bidden. Reeds heelt menigeen met bevieemding' vóór deze bede gestaan , omdat bij ze niet zoo terstond in overeenstemming kon brengen met de woorden van Jacobus, „dat God, gelijk Hij zeiven niet te verzoeken is, ook niemand ten kwade verzoeken kan.quot; En zeker is de zaak er niet mede afgedaan, wanneer men de bede willekeurig in een „laat ons in de verzoeking niet bezwijken, maar red ons daaruitquot; verandert. De volgende bede bovat deze gedachte, men moge nu onder den booze het kwaad of de oorzaak des kwaads verstaan. Zeker was het niet het oogmerk des Ileeren om ons aanleiding te geven tot bet wegbidden van eene iegelijke beproeving. De aanvechting is tot onzen wasdom naar het innerlijke leven onontbeerlijk. In den smeltkroes der droefenis worden de kinderen van Levi gereinigd als het zilver. Wat ons den zin van genoemde bede verdonkert, is het woordje leid, welke zeker den schijn werpt op God, alsof Deze ons op gladde wegen kon leiden, op welke wij moeten struikelen, en welke ons anderdeels brengt tot de vraag: of dan den hemelschen Vader een der wezent-lijkste middelen van opvoeding voor ons uit de hand moet genomen worden? Doch gij moet weten, dat wanneer onze overzetters het woord in den grondtekst in plaats van met leiden, meer woordelijker en juister met geef', of werp niet in verzoeking vertaald hadden, alle bedenking reeds voorkomen ware geworden. God, de Heilige en Rechtvaardige, is volkomen bevoegd, ons zondaren op rechterlijke wijze, aan alle aanvechtingen en overrompelingen der belsche macht hulpeloos over te laten. Nu leert echter de Heere ons den Vader daarom te bidden, dat Hij van dit zijn recht geen gebruik maken en ons genadig van zulk een oordeel verschoonen wil. Nooit echter zou Hij ons tot zulk eene bede aanleiding gegeven hebben, wanneer er sprake was, Gode daarmede eene soort van willekeur toe te kennen. Het verzoek, waartoe Hij ons aanmoedigt, heelt tot zijne onderstelling en grond het groote en geheimvolle feit, dat Hij, Christus, Zichzelven in onze plaats, voor de rechterlijke handelende gerechtigheid Gods aan al de vlammen der verzoeking zonder eenige hulp overgeven liet. Komt, mijne Beminden! laat ons op nieuw getuigen zijn, hoe de Heere Jezus den diepen en onwankelbaren grondslag legt, waarop wij vast staande, ook ons „geef ons niet over in de verzoeking!quot; mogen uitspreken. Laat ons ook echter, tot onze waarschuwing, uit het

voorbeeld van den verloren discipel tot de bewustheid komen, dat niettegenstaande de gegevene genoegdoening van Christus, ile mogelijkheid om door God op rechterlijke wijze aan de verzoeking prijs gegeven te worden, daarna even goed als to voren blijft bestaan.

matth. 2G : 47. m\hc. 14 : 43. Joh. 18 : 2—9.

En als Hij nog sprak, ziet. Judas één van de twaalve (de bende krijgsknechten en eenige dienaars van de overpriesters en Farizeën genomen hebbende) kwam aldaar met lantaarneu en fakkelen en wapenen. En Judas ging hun voor. Jezus dan, wetende alles wat over Hem komen zou, ging uit, en zeide tot hen: Wien zoekt gij? Zij antwoordden Hem: Jezus den Nazarener. Jezus zeide tot hen: Ik hen het. En Judas, die Hem verried, stond ook bij hen. Als Hij dan tot hen zeide: Ik hen het! gingen zij achterwaarts, en vielen ter aarde. Hij vraagde hen dan wederom: Wien zoekt gij? En zij zeiden : Jezus den Nazarener. Jezus antwoordde: Ik heh u gezegd, dat Ik het hen. Indien gij dan Mij zoekt, zoo laat dezen heengaan. Opdat het woord vervuld zou worden, dat Hij gezegd had: Uit degenen, die Gij Mij gegeven heht, heh Ik niemand verloren.

Uit zijnen zielestrijd zegepralend uitgetreden, rustZicb de Goddelijke lijder toe, om het doornenpad zijner lichamelijke smarten te betreden. Als eene doorgaande waarheid hebben wij nu vast te houden, dat onder het uitwendig lijden niet enkel het innerlijk lijden plaats heeft, maar dat het uitwendig lijden enkel als eene openhaarwordende terugkaatsing van ongelijk meer wezentlijke verborgene toestanden en omstandigheden is op te vatten. Zijne gevangenneming, zijne wegleiding naar de vierschaar zijner rechters, zijne veroordeeling door denhoogen raad, zijne gang tot den schedelheuvel cn al het overige, zijn enkel zinnebeeldige afschaduwingen van oneindig verhevener gebeurtenissen, welke achter deze sluiers, ten opzichte van de betrekking des Middelaars tot God, den rechter der levenden en derdooden, zich voordoen. Wie niet uit dit gezichtspunt de enkele gedeelten des lijdens weet aan te zien, dringt niet tot hun binnenste kern door, en zal in de doolhoven der lijdensgeschiedenis nimmer weten den rechten weg te gaan.

Wij treffen den Heere thans aan tegenover zijne verraders en vangers, en zien ons aanleiding geven, om te aanbidden:

L De bereidwilligheid tot de offerande, door den Borg van zondaren ; vervolgens

II. De majesteit van den Zoon voor God, en eindelijk

III. De trouw van den goeden Herder.

I.

Nog omgeeft ons met hare duisternis de gebeurtenisvolle nacht, van welke het nog heden voor duizenden der onzen geldt, wat de Heere toen met waarschuwende ernst zijnen discipelen toeriep: In dezen nacht zult gij allen aan Mij geërgerd worden. Nauwelijks heeft

Zich de Zaligmaker uit liet stof opgericht, of eene nieuwe schrikvolle gebeurtenis wordt wederom voorbereid. Eer men er op verdacht is, ilikkeren in het donker geboomte van den dalgrond lantarens en fakkels, en sluipt langs den oever van den Kedron, eene listige reuzenslang gelijk, eene met zwaarden, staven eu stokken gewapende roover-bende. Wat zij in het schild voert, weet gij. De geweldige wapenrusting, waarin zij optreedt, is, gedeeltelijk slechts een masker, waardoor de zaak den schijn moest aannemen, als was men er op uit, om een gevaarlijk volksverleider en oproerige gevangen te nemen; gedeeltelijk verraadt zij eene den vijand van Jezus werkelijk eigene vrees en geheime bezorgdheid, dat zij ten laatste nog, zij weten echter zelve niet op tudke onvoorziene teyemueey zullen stuiten. Tevens echter wilde de vijand hiermede, tegen zijne hetere overtuiging, het gehuichelde voorgeven ingang doen vinden, dat de persoon, die thans gevangen genomen worden moest, als eenen zelf aan zijne zaak wanhopende, enkel in sluipwinkels en verborgen plaatsen opgezocht worden moest. Nauwelijks ging ooit met zooveel duivelsche boosheid, laagheid en list, zooveel innerlijke verslagenheid, lafheid en onmacht gepaard, als ons in deze moordenaarsbende te gemoet treden. ITet is eene rechte helsche bende, met welke wij te doen hebben, liet is des satans lijfwacht!

Laat het ons niet verdrieten, om zo wat meer van nabij te monsteren. Vooreerst ontmoeten wij hier de priesters, de wachters des heiligdoms. Wat hebben zij tegen Jezus? Dit, dat Hij do trotsche zetels hunner heerschappij ondermijnt; dat Hij hun de valschelijk aangematigde heerlijkheid ontneemt, hun de tyrannenschepter over de gewetens van het arme volk uit de handen rukt; hunne zachte rustbedden weg stoot, hunne inkomsten en tienden minder maakt, en van hen eischt, om zich met verlossing behoevende tollenaars en zondaren in eene rij te plaatsen. Dit alles kwam de hoogmoedige en heersch-zuchtige mammonsdienaren on verdragelij k voor; vandaar hunne verbittering tegen den Heere der heerlijkheid, en vandaar ook de baat van ontelbaren onzer tijdgenooten tegen Jezus. Alle vijandschap tegen Christus is, bij bet licht gezien, niet anders dan het zich verzetten van den Liviathan der trotsche, eigengerechtige, der werelddienst overgegevene menschelijke natuur tegen een woord, dat „zelfverloochening en kruisiging des vleesches met deszclfs lusten en begeerlijkhedenquot; aan het hoofd zijner eischen stelt. Naast de priesteren ontdekken wij de Farizeën, deze blinde leidslieden der blinden, deze vertegenwoordigers der waanwijze inbeelding op eigene verdienste, en daarom ook den tegenzin tegen eene leere, welke, daar zij ieder mensch tot een' misdadiger stempelt, slechts eene zaligheid uit genade voorstelt, en ook de Godvruchtigste niets anders tot voorwerp van zijnen roem voor God overlaat dan eene vrije, gegevene, vreemde gerechtigheid. Hoe begrijpelijk is het, dat deze menschen zich aan eenen Meester ergeren, die de tuederf/eboorte tot levensvoorwaarde boven alle dingen stelde, en die, gelijk Hij als zinspreuk op zijne banier schreef: Des menschen Zoon is niet gekomen om gediend te worden, maar om te dienen, zoo ook den zijnen bekend maakte, dat

M

Hij Zich voor hen heiligt, en luide de geheole wereld toeriep: ïk hen de Werj, de Waarheid en hel Leven; niemand komt tot den Vader dan door Mij. Doch keeren wij in tot ons zeiven, en vragen wij ons, of het, zoo lang de Geest onze duisternis niet opklaart, ook ons behaagt, dat wij niets en daarentegen de genade alles zij! Of het ons beter schikt dan die kinderen van Gamaliel, om onze rechtvaar-digmaking bij God uitsluitend op het bloed des Lams gegrond te zien, en wij ons daarom van nature minder aan den Vredevorst ergeren dan zij? Ik twijfel er aan, of deze vraag zich ten onzen gunste zal beslissen. Van nature woont de Farizeër in ons allen. — In de Schriftgeleerden, die in de derde plaats de bende uitmaken, drukt zich, behalve de geestelijke heerschzucht, de waanwijsheid uit. Wat wonder, dat zich ook dezen onder de zaamgezworenen tegen Jezus laten vinden. Van hen, de eigentlijke geleerden boven het volk, wordt gevorderd, zich wederom met het volk op de bank der scholieren, en wel aan de voeten van den rabbi van Nazareth te plaatsen. Zij zouden dit doen, de meesters in Israël, die bewonderd en bewierookt aan het hoofd des volks gezeteld waren? Hoe kan zulk eene vordering deze verwaande heerschappijvoerders anders dan op de hoogste wijze verontrust en verbitterd hebben. Nochtans bleef de uitspraak des Heeren tot heden in bare kracht: Den wijzen is het verborgen. En niet minder des Apostels: „Niet vele wijzen naar het vleesch zijn uitverkoren.quot; Bij de Schriftgeleerden kwam, bij de algemeene afkeer van Jezus, zoo als ieder rnenschelijk hart, dat nog niet van zijne natuurlijke eigenwaan genezen is, eigen is, nog het gedurig verdriet over de talrijke nederlagen en beschamingen, die zij, zoo dikwijls zij met Jezus in het strijdperk durfden treden, ten aanhoore des volks geleden hadden. Hoe zegevierend had Hij ze telkenmale uit het veld geslagen! Hoe bad Hij de doortraptsten in hunne arglistigheid gevangen! Hoe had Hij ze met dezelfde strikken, waarmede zij Hem wilden vangen, weten te binden, in het openbaar ten loon te stellen, en in triomf weg te voeren! Doch juist dat was het, wat zij Hem niet vergeven konden. En nadat hen de wapens hunner spitsvondigheden uit de banden geslagen waren, waren zij ook niet meer te goed en te groot om ook de wapens van hot laaghartigste verraad en van het ruwste geweld, als bruikbaar en geschikt ter hand te nemen. O spreekt toch niet van eenen adel des geestes bij den natuurlijken mensch. Er is een prijs, voor welke hij, op welke trap van verfijnde beschaving en zedelijkheid hij ook immer zich beroemen moge te staan, ook dezen roem, zonder bedenking verkoopt. — Onder het bevel van de genoemde aanvoerderen, gaan wel minder schuldige, maar toch niets minder dan de verontschuldigde dienaren van den hoogen raad, deze blinde werktuigen van hunne meesters, en vervolgens de gevraagde soldaten van de romeinsche tempelwacht. Men-schen van dat soort betaamt het wel om de bevelen van hunne oversten onvoorwaardelijk te gehoorzamen, doch ook zij zijn geene werktuigen, welke men niets kan toerekenen, maar even als alle anderen, Gode, den hoogsten Rechter, voor hunne daden verantwoordelijke menschen, wier gehoorzaamheid in het bekende: „Men

moet Goeie meer gehoorzamen dan den menschen,quot; hare grens vindt, en wier plicht het derhalve iu dit geval geweest ware, om den dood onder den bijl van den heul te stellen, boven den dubbelzinnigen roem, om bij den roekeloosten aller aanslagen Inmnen plicht gedaan te hebben. Doch grootendeels wisten zij niet wat zij deden. Meer verwerpelijk dan zij, is de verachtelijke menigte van dezulken, die om geld of gunst zich vrijwillig aan deze bende hebben aangesloten. Deze lafhartige vleiers en menschendienaars, wien het eene kleinigheid is, om voor één' vriendelijken blik van hunne hooge begunstigers, hun geweten tienmalen op den mond te slaan, herinneren ons aan n, gij voile napraters in ons midden, gij, die, omdat deze of die zoo denkt, oordeelt en spreekt, ook u niet vermeet anders te denken, te oordee-len en te spreken, dan hij, en die do laaghartigheid tot die diepte drijft, dat gij uw zelfstandig oordeel, zelfs met betrekking tot de hoogste belangen des levens, weggeeft voor den allerlaagsten prijs der wereld. Wee u, gij onwaardig gebroedsel! 'Was ook uw getal onder ons slechts niet legio! Do meesten dergenen, die niet golooven, treden met hun ongeloof enkel in de voetstappen van anderen, en hangen met knechtelijken zin aan de meeningen van anderen. Zij hehhen in eene schandelijke onderdanigheid aan vleesch eu bloed, of om der wille van het eene en andere ellendig tijdelijk voordeel, zich van het heerlijk voorrecht ontdaan, om ten minste daar, waar het hunne eeuwige belangen geldt, met eigen oogen te zien eu vrij en alleen naar den raad van (lod hunnen weg te kiezen. — Doch slechts nog eenen blik op de bende der vangers. Wie ging met een betrokken gelaat en verwarden blik aan hiiiine spits? De man, diep in zijnen mantel gewikkeld on met het kenmerk meer van eene gemaakte dan natuurlijke besluitvaardigheid in houding en gebaren, wie is hij? Ach, wij herkennen hem. Voor deze verschijning siddert ons hart, eu dreigt ons het bloed in de aderen Ie verstijven. Het is de zoon der verderfenis van wien reeds duizend jaren te voren geschreven werd: die mijn brood eet, heeft de verzenen grootelijks tegen Mij opgeheven, liet is de mensch der rampzaligheid, die zijn Jezus-discipelschap enkel draagt, gelijk de giftige adder zijne schilderachtige huid. Het is de huichelaar, die in zijn apostelschap steekt gelijk een moorddolk in eene vergulde schede. De zonde is thans in hem voleindigd, eu het bederf iu hem tot rijpheid gekomen. Verbitterd, verduisterd en een logenaar geworden tot in den diepsten innerlijken grond zijns wezens, haat hij thans Jezus, gelijk de duisternis het licht haat. Over den tijd, toen hij nog met kalme zinnen Jezus verlaten en zijnen eigen weg gaan kon, is hij heen. Hij heeft thans eene demonische oproerigen zin tegen Jezus, als tegen zijn ander geweten, in zich plaats gegeven. Hij is tegen Hem, als tegen eenen onmededoogenden rechter ontstoken, door wiens loutere heiligheid, oprechtheid en liefde hij zich reeds iu zijne eigene list, huichelarij eti liefdeloosheid veroordeelt gevoelt. Heeds lang vond hij zich in eene pijnlijke engte door in Jezus tegenwoordigheid te moeien verkeeren, eu hoe kon het anders? Het nacht-gevogelte kan het licht der zon niet verdragen. Hij het bekende voorval in Bethanië, trad zijne innerlijke ontstemdheid jegens Jezus op eenen

ilH

nieuwen trap van ontwikkeling. Hier werden liem, gelijk gij weet, de laatste twijfelingen ontnouion', dat hij van den Heere doorzien, ou in zijne verborgene sluipwegen gevolgd en betrapt werd. In plaats ecblor van dit belangrijk oogenblik lot zijn heil uit te koopen, en zijn bedorven menscli zonder verscbooning aan bet vuur eener oprechte zell'veroordeeling over te leveren, opdat uit zijne ascli eene nieuwe, uit tlod geboren menscb ontstaan mocbt, gaf bij gehoor aan satanische inlluisteringen, en iioopte bij in eene ontzettende verblinding zich en zijne eere daardoor te kunnen redden, dat bij in plaats van zich aan den Heiligen Geest over te geven, zich aan den geest der gramschap cn der verbittering overleverde, en dien Man eene doodelijke wraak zwoer, die hein tocb geen ander leed bad aangedaan, dan dat Hij hem in het hart had gezien. Neen, met de begeerte naar de dertig zilverlingen wordt de bron van Judas verraad niet uitgeput. Deze is van eene demonische natunr, en wil veel dieper gezocht zijn. De ongelukkige discipel dronk reeds van die grimmigheid, welke de verdoemden in de bel onophoudelijk aanzet om jegens Hem, die hen oordeelde, en wien zij het getuigenis moeten geven, dat alle zijne oor-deelen rechtvaardig zijn, hunne vloeken cn lasteringen uit te schuimen. Ach, een vonk van deze grimmigheid wordt overal in de menschelijke natuur als zoodanig gevonden. Zoo dikwijls de Heere de houding aanneemt, om met den fakkel zijner waarheid de diepte onzer duisternis te verlichten, beweegt zich de verborgen adder. Hel natuurlijke hart verdraagt den verstoorder van zijne trage rust, van zijnen valscben vrede niet, en zoo moet dan de eenige Zaligmaker der zondaren zelfs dooi' degenen, tot wien Hij komt om ze te redden, zich laten begroeten, gelijk de oproerige burgers in de gelijkenis deden: Wij willen niet dat deze Koniny over ons zij, en gelijk de Gergeseners deden „ga van bier weg, van onze landpalen.quot;

Ziet, aldus zien wij in de tegen den Heere der heerlijkheid saamgezworen menigte, een spiegelbeeld der menschheid, gelijk zij van nature in hare innerste kern gesteld is. Wie zich niet in den eenen van deze bende terugvindt, die zal zich in den anderen ontdekken. Zulk een bedorven geslacht nu heelt de zaligheid verbeurt, en is des doods schuldig, of de Goddelijke Wet moet eene leugen en gerechtigheid en gericht, niet de bevestiging zijn van zijnen troon. Niets is echter ter wereld meer zeker, dan dat de vloek op ons hoofd rust, en wij aan de bel vervallen zijn, wanneer ons niet op grond eener aangebrachte voldoening, barmhartigheid geschiedt en genade voor recht wordt bewezen. Doch HU is daar, die deze genoegdoening tot stand brengen en verwezentlijken zal. Komt en aanschouwen wij Hem, en vallen wij jubelend en aanbiddend in zijne armen.

II.

Slaat op, laat ons van hier gaan, ziet, die Mij verraadt is nabij. Hoort dezen moed- en bereidwilligheid ademenden uitroep! Vanwaar klinkt bij ons te gemoet? Van dezelfde lippen, van welke eerst het dringend noodgebed ten hemel steeg: „Zoo bot mogelijk is, zoo laat

105

do zo boker van Mij voorbijgaan.quot; Daar komt Hij aan, die heeiiijko overwinnaar. Als naar lichaam en ziel versterkten verstaald, treedt Hij uit liet vuur van don strijd in don olijvenhof te voorschijn. Uit geheel zijne houding spreekt enkel klaarheid, verinanning en verhevene rust. Zoodra Hij bewust geworden is, wie hem de Gethsómanébeker toereikte, heel't Hij hem met onbepaalde bereidwilligheid geledigd, en nu weet Hij voortaan, dat wat Hem ook nog aan verschrikkingen en ontroeringen voorhebouden zij, bet even als de (lellisómanésheker behoort tot de onlosmakelijke voorwaarde, waaraan de voleinding van het groot verlossingswerk verbonden is. Deze hewustheid maakt zijnen tred op den bloedigen folterweg zeker. Wat kwaads Hom ook wedervare, Hij ziet bot mot een' klaren blik als een uitvloeisel van hot vaderlijk raadsbesluit. Hij spreekt het slaat op, en laat ons van hier liaan, eerst als een moedig welaan! uit, waarmede Hij de discipelen de veranderde gemoedsstemming, waarin Hij zicli toen bevond, wil doen kenbaar worden. Vervolgens zegt Hij dit woord tot zijne discipelen, als eene roepstemrne tot bijeenvergadering; want er is Hem aangelegen, dat zij bij zijne gevangenneming gozamentlijk tegenwoordig zijn, opdat zij daarna de wereld als ooggetuigen kondon verkondigen, hoe hun Meester niet als een overwonnene, maar vrijwillig zich aan de handen zijnor vijanden heeft overgeleverd.

Ziet, wat nu gebeurt. Vóór nog tie bende dor gevangonnemors Hem bereikt, wandelt Hij hen eenige schreden te gemoet, en anders als onze stamvader in het Paradijs na den val, die op hot „Adam waar zijt gij?quot; eene plaats tot verberging zocht, treedt Hij met open gelaat voor do gewapende bende, en richt tot hen do eenvoudige, maar voor de muitelingen diep beschamende en hot valsche van hunnen krijgszuebtigen toestel verwijtende vraag: Wien zoekt (jij! Dit Wien'? boe verpletterde het de gevangennemers! Hot had heilaanbrengend voor ben kunnen worden, wanneer zij het slechts een' oogeublik van bedaard nadenken hadden willen schenken. Doch zij waren er reeds zoo zeer in geoefend, om haken en angels van deze soort met weinig moeite te omwinden, en wanneer ook hun geweten eenige bereidwilligheid betoonde, om op zulke vragen bescheid te doen, zoo verstonden zij de kunst, om het mot do trommelslagen van de woorden der stoutste leugen te verdooven of te bedwelmen. Doch de wereld moest |te weten komen, dat de Heere niet door eene misvatting, maar opzettelijk, en wel omdat Hij de llochtvaardige en Heilige Israels was, ter slachtbank is geleid geworden, en ook om deze reden, vroeg de Zaligmaker: Wien zoekt dij? Het antwoord van de schare luidde bepaald en klaar: Jezus van Nazareth. Hiermede was de bloedschuld der schare, ja dor monschon, welke door deze bende vertegenwoordigd werden, bewezen. Zeker wezen do verraders don Heere listig genoeg aan met eenon naam, die hen, zoo hot do eenige naam geweest ware die zij van Hem kenden, ten minste eenon schijn van rechtvaardiging zoude verleend hobhon, om Hom voor eenon valschon profeet te houden en Hem als zoodanig te vangen , terwijl toch Nazareth in elk geval de plaats niet was, vanwaar do profetie den Messias dood voortkomen. Doch zij kenden Hem ook

IOC)

zeer wel, als de spruit uit den stnm van David, van Bethlehem, op welken Micha, en als de Vredekoning, op welken Zacharia had lieen-gewezen. Daardoor echter, dat zij over dit hun beter weten opzettelijk den sluier der zelfmisleiding wierpen, vermeerderden, ja voleindigden zij hunne overtreding. De tegenwoordige vijanden van Christus maken hel niet anders dan hunne Joodsche voorgangers. Ook zij stellen opzettelijk alles uit den zin, wat hunnen tegenstand tegen den Heere der heerlijkheid eenigszins zou kunnen verlammen, zij sluiten voor de heerlijke geschiedenis der zegepraal zijns Koninkrijks listiglijk de oogen, en stellen zich aan, alsof Hij uit Nazareth te voorschijn gekomen en opgetreden was, en tot bewijs van zijne Godmenschheid geen verder getuigenis hadden, dan zijn eigen getuigenis, of liet woord zijner discipelen. Niettegenstaande deze hoogst lichtvaardige en meest be-driegelijke wijze van handelen, ontbreekt het hun nochtans niet aan eene winderige legertros, die hen in trouwe gehoorzaamheid navolgt en in ontelbare gevallen niet vermoedt, dat de naar den geest weder opgestane Judas aan hunne spits staat en hen beveelt en leidt. — Nadat de vangers met hun: Jezus van Nazareth, hun oogmerk te kennen gegeven hebben, zegt de Heere met de verhevene rust van den God (ie lij ken Middelaar, die niet alleen gelijk de historie vermeldt, „alles wist wat Mem overkomen zou,quot; maar Zich ook den grond en de oorzaak met den uitgang en de laatste bijzonderheden van dit alles,quot; volkomen klaar bewust was! Ik hen hel. Groot, beteekenisvol woord 1 Zoo dikwijls het uitgesproken werd, ging het met de machtigste werkingen gepaard. Ik ben het, zoo riep Mij, wandelende op de golven der zee, zijnen discipelen toe; gelijk op de klank dezer stem de woedende zeestorm oogenblikkelijk verstomde, zoo stortte zich even spoedig een stroom van vrede en blijdschap in do harten der zalig verraste discipelen. Ik hen het, sprak Mij tot de Samaritaansche Vrouw bij de Jacobsbron, en terstond liet de vrouw haar watervat staan, en spoedde zich als de eerste vrouwelijke Evangelist in het Samaritaansch gebied, terug naar Sichem. Ik ben het betuigde Mij, zoo als wij later zullen hooren, voor de vierschaar van den hoogen raad, en de bewustheid, dal Hij hel werkelijk was, sloeg zoo geweldig door tot het harte der rechters, dat zich de hoogepriester alleen door middel van de tooneelvertooning zijner kleederverscheuring uil de pijtdijkste verlegenheid wist te redden. En wat gebeurt er op zijn Ik ben het, in onzen tekst? De heillooze bende, zoodra zij dit woord hoort, staat onthutst, waggelt, tuimelt achterwaarts, en zinkt, als door eenen onzichtbaren bliksem getroffen, ja als door eenen almach-tigen adem omvergeworpen, op den grond. Hetgeen hun zoo geweldig aangreep, bestond ongetwijfeld reeds in den diepen indruk der heiligheid en dei' onschuld van Jezus, door welke zij in dit oogen-blik overweldigd werden. Met zoo majestueuse als eenvoudige Ik ben het! riep de mei geweld onderdrukte bewustheid van zijne boven-menschelijke heerlijkheid weder met volle kracht in hen te voorschijn. Doch deze geestelijke schudding alleen zou wel niet in staat geweest zijn, de bende man voor man als door eenen tooverslag ook lichamelijk in het stol te werpen, wanneer niet met liet Ik ben het tegelijk

ook eciic (laud van Goddelijke almacht gepaard geweest ware. l)c Heere sloeg de bende neder, eensdeels om daarmede op de nadruk-kelijkste wijze liunne schrale henaming van Jezus van Nazareth tot leugen te maken, en de opzettelijk op den achtergrond geschovene hoogere kennis van zijn persoon weder in hun hinnenste plaats Ie vcrschatïen; anderdeels om de wereld ook een feitelijk bewijs achter te laten, dat Hij niet uit noodzakelijkheid of dooi' onmacht, maar ten gevolge van een vrij besluit eeue offerande voor hen geworden is. Daar liggen zij aan zijne voeten, de vermetele muitelingen, door één woord zijner lippen daarheen geworpen. En wat zou llem thans verhinderd hebben om triomfeerend over hunne halzen heen te stappen, en nadat Hij zo voortdurend aan den grond vastgenageld had, onbeschadigd en onverhinderd vandaar heen te gaan? Doch Hij bedoelde niets anders dan eene te kennengeving zijner majesteit en zijner on-afhankelijklieid van allen schepsel, en nadat hij dit oogmerk schitterend bereikt heeft, vergunt hij de nedergeworpenen zich weder op te richten: Gelijk zij echter aldaar in het stof nederliggen, geven zij u, kinderen dos ongeloofs, de houding te aanschouwen, waarin men u allen eenmaal zien zal. Do hulde, die gij hier beneden den Heiland ontzeidet, zal Hij u wel weten af te dwingen. De knieën, die gij in vrije liefde niet voor Hem wildet buigen, zal eenmaal de schrik der vertwijfeling noodzaken in het stof neder te zinken. Driemaal wee u, wanneer de Heere ook dan nog u als wederspannellngen vindt, wanneer niet meer de palmtak en de herdersstaf, maar het zwaard en de weegschalen des gerichts de zinnehoelden zijner verschijning zullen zijn. Van liet beven en sidderen en nedervallen, dat u dan door hot hooren van den klank zijner stem overkomen zal, is geen herstel en wederopstaau meer. Gelooft daarom, dat Hij liet is, zoo lang zijn Ik hen hel u nog op den toon der lokkende liefde tegen-klinkt. Wilt gij Hem op zijn bloot woord niet gelooven, gelooft Hem dan om der wille van het machtige zegel, dat Hij zelf op dit woord lieeft gedrukt, ü reiktet gij Hem slechts de hand ■— opdat ik mensche-lijk daarvan spreke — op de proef: lioe spoedig zou als wederklank op zijn Ik ben hel! een zalig voortvaar Gij zijl hel! in uw binnenste, gehoord worden. Dan zou wel de onsteltenis u ter aarde neder-werpon, maar liet zou eeno onsteltenis zijn enkel daarover, dat gij eerst nu , dat gij zoo laat, dat gij niet reeds van uwen eersten ademtocht met bewustheid, uzelven aan Hem overgaaft.

Wien zoekt (jij? — Ik ben het! mijne vrienden! het is ons vergund om beide deze woorden van Jezus, ieder afzonderlijk in den meest omvatlenden zin des woords op te vatten. Wien of wat de verborgene helioefte nws harten ook zoeken moge, Hij is het, dien gij hebhen moet. Grijpt Hem aan door het geloof, en gij zijt aan het doel. Zoekt gij oenen Middelaar, die bij God voor u intreedt, een Vredevorst, die de storm in uwen boezem het zwijgen oplegt, oen Vriend, wiens gemeenschap elke andere voor u ontbeorlijk maakt, of een volkomen Stuurman oan hel roer oonor levenshulk — Ik ben het, roept do Man van Nazareth, en is bereid om zijne verzekering met de daad te bezegelen. En Hij is nog meer dan dit alles. Wordt

•198

er gevraagfl, wie aan elke nooil fle bitterheid, de macht aan de zonde, de zegepraal aan de hel, de prikkel aan den dood kan ontnemen'? Ik hen hel, zegt Hij, en door achttien honderd jfiren ant-woordl liet gelui gen is van millioenen heiligen: „Gij zijt het! en buiten li geen Zaligmaker!quot; In dit koor ontbreke ook onze stem niet. Rukken wij ons los nit de heillooze vei'sclirikking van eenen ongeloovigen tijdgeest. Er is nauwelijks meer toe noodig dan een' onbevangen blik op den Zone Davids, zoo als Hij in het Evangelie zijne heerlijkheid ontvouwt, en men wordt, wanneer het hart nog slechts aan ecne plaats voor Goddelijke grootheid ontvankelijk is, onwederstaanhaar gedrongen, om met een aanbiddend Gij zijt het aan zijne voeten neder te vallen.

III.

Nadat de schare door toelating des Heeren weder was opgestaan, licht Mij opnieuw de vraag lot hen: Wicn zoeli gij? Ditmaal vergezelde eene verpletterende scherts zijne vraag. Evenals wanneer iemand, die men voor eenen roover houdt, en als zoodanig gevangen genomen wordt, plotseling voor de oogen zijner van geren, de koninklijke ster op zijnen boezem onthuld, en gelaten tot hen zeide: „Op wien hebt gij het gemunt?quot; Iels soortgelijks heelt er plaats door des Heeren herhaald: Wien zoekt gij? En nu, hier is meer dan een menschelijk koning. De schare is het zoo even aan zijne voelen gewaar geworden. Zoo verandert zich het herhaalde: Wicn zoekt gij? vooi' ben thans in eene galbittere spotternij; want welk eene dwaasheid is het, dat een stroohalm zich aan het vuur, een vonk aan de branding der zee waagt te vergrijpen! Ik zie hoe zij de prikkel der vernieuwde vraag in hun geweien gevoelen. Zij staan beschaamd. De rechter huns harten veroordeelt hen als roekeloozen en tegelijk als dwazen. Desniettemin gelukt het hun, om den indruk der waarheid andermaal in zich te overwinnen, en zij geven ditmaal enkel werktuigelijk, als een him toevertrouwd wachtwoord, tot antwoord: Jezus van Nazareth. De eerste keer kwam dat Jezus van Nazareth nog met de klank van eene zekere krijgszuchtige barschhheid en stoutmoedigheid Ie voorschijn, thans wordt het met gedempten toon en schroomvallig gehoord, getuigende van eene innerlijke verlegenheid, welke eerst dan weder aan eene zekere trotscbheid plaats geeft, nadat de Heere Zich in hunne handen vrijwillig heelt overgegeven.

.//•• het) u gezegd, dat hel hen ■— zoo gaat Jezus voort — zoo gij dan Mij zoekt, zoo Imt deze heengaan. Hoort deze liefelijke en he-loltevolle woorden! O, hoe weet de Zaligmaker in alle omstandigheden, ook do vreeselijkste, de volkomenste klaarheid des verstands te bewaren, en met de zorgen voor het volbrengen van het Hem opge-dragen werk des verlossing in het groot en in zijn geheel, overal en altijd de zorg aan het Hem toevertrouwde enkele en geringe te vereenigen! Terwijl Hij zich gereed maakte tot zijnen hoogst ge-wichtigen heengang ter offerande, vergeet Hij bet in zijne aanhidde-lijke Herdertrouwe niet, vooral zijne discipelen voor den op handen zijnde storm der aanvechting te bergen. Indien gij dan Mij zoekt,

I (KI

■/.no Jaat dezen heengaan, zegt Hij, doch leg!, tegelijk, naar zijne gewoonte in deze woorden eenen, deze naaste beteekenis ver te hoven gaande grootschen, algemeenen zin. In hetgeen Mij liier ten voordeele van zijne elvo Zich nitbedong, spiegelt zich de zegen een er' wereld al'. Nochtans gaat onze Evangelist geheel juist te werk, wanneer hij deze uitspraak allereerst tot de Apostelen betrekt, er bijvoegende; opdat hel woord vervuld zon worden, dat Hij yezeyd had: uit degenen, die Gij Mij gegeven hebt, heb Ik niemand verloren. In zijn hooge-priesterlijk gebed. Joh. 17 : 12, sprak de Heere deze woorden; alleen voegde Hij er met diepe weemoedigheid bij: dan de zoon der verder-venis, opdat de Schrift vervuld luorde. Een woord, dut de Evangelist, en wij begrijpen oin welke reden, in onzen tekst voorbijgaat. Niet enkel medelijden houdt hem terug, het oordeel der verwerping over den armen, dien hij ons persoonlijk voor oogen stelt, te herhalen, maar tegelijk ook de teedere, in diepe weemoed verdiepte zorge, dat bot zou kunnen schijnen, als verhief hij, de berichtgever, zich in eigen zelCbebagen boven den beklagenswaardigen mede-Apostel, terwijl hij zich toch met eene oprechte verbrijzeling des harten diep en klaar bewust is, dat zijn hart, niet minder als het hart van Judas, van nature tot alle kwaad geneigd, en bet bloot aan de bewarende genade te danken is, dat bijzelt' niet tot eenen verrader geworden is.

Indien yj Mij zoekt, zoo laat deze heenyaan. Treilend en waar merkt een uitlegger der Schrift bij deze woorden op, dat er eene reden van hooge welvoegelijkheid geweest is, dat Jezus niet gezegd heeft; Mijne volyelinyen, of mijne discipelen maar onbepaald, echter met heenwijzing op de zijnen. Deze, want zoo Hij ze met den eersten naam genoemd bad, zoo zou het voor lieden als waaruit de schare bestond, zoo veel gebeeten hebben als; „mijne partijgenooten,quot; en wel in eenen zin, welke Hij Zich wachtte, te begunstigen. In de beteekenis, waarin de wereld liet gewoon is to verstaan, was do 1 leere niet het hoofd eener partij en wilde Hij ook de geringste schijn vermijden, alsof Hij zulk een ware. Overigens behoefde Hij tot bescherming zijner discipelen, enkel dat eenvoudige, maar met nadruk uitgespro-kene; zoo laat deze heenyaan. Dat woord was geen verzoek, maar een koninklijk bevel, tegelijk echter ook een wenk voor de discipelen zeiven, wat zij thans te doen hadden. Het was het sein voor ben tot eene lijdelijke terugtocht van do plaatsen zijns lijdens. Had ook Simon Petrus dezen getrouwen wenk van den goeden Herder opgevolgd! He arme discipelen waren nog niet opgewassen tegen den storm der aanvechting, welke thans losbrak. Voorzeker zouden allen, meer of minder, al was het ook slechts voorbijgaand, schipbreuk geleden hebben in hun geloof, wanneer zij den Meester verder op de wegen zijner vernedering hadden willen volgen, om niet te spreken van de gevaren, die bovendien hunne vrijheid, ja bun leven, bedreigd zouden hebben. Daarom is de zorgdragende, voorzichtige en bewonderenswaardige tegenwoordigheid van geest en de kalmte des Heeren zoo aanbiddelijk, waarmede de Heere in een oogenblik, waarin de voortreffelijkste der menschen geene ruimte gehad zou hebben, om aan iels anders dan aan zichzelven te denken, — de welvaart en het

'200

heil dor zijnen op liet liart te dragen, en met zulk eene moederlijke zorg^- hen voor den naderenden orkaan in veiligheid te stellen weet. Zien wij echter ook niet don rijken inhoud Aan troost over het hoofd, die in dezen trek over de geloovigen aller tijdon ligt opgesloten. Het ■indien (jij Mij zoekt, zoo laat deze heengaan, hooft de Hoere voor ons ook nog tot andore bondon als deze was, uitgesproken. Hij sprak het, volgens don dieperon algemeenon zin zijner woorden ook tot de hel, den dood en den duivel, maar deze hehhen Hem werkelijk gezocht, gegrepen en nedergeworpen, doch ten goede van hen, die in Hem gelooven, hebben zij aan Hem hunne macht voor altijd uitgeput, en in Hem hunnen angel en prikkel verloren. En zoo ver de vijandige machten nog moor aan ons willen doen, dan ons te ziften, te heproo-ven en te louteren, — trekt dat: zoo Iaat deze heengaan! een onover-schrijdbaren grens rondom lien. Verderven kunnen zij ons, die in Christus zijn, nu en eeuwig niet meer. Aan het door eene volkomene genoegdoening godragen: laat deze heengaan, hebben wij een vrijbrief, die ons tot in het homolsche Jeruzalem oen zeker vrijgeleide schenkt. Houden wij daarom deze vrijgeleide in eere, want het zegel Clods straalt ons daarop te gemoet.

Heil ons dan, door onze nabijheid bij den Bruidegom onzer zielen! Wij hebben niet alleen alles aan Hem, wat. wij behoeven, maar nog oneindig meer dan onze nooddruft vereisebt. Zalig de stoutmoedig geloovendo. Zoodra wij onder de vleugelen van Jezus veilig rusten , ligt het rijk der zorgen achter ons, en niets kan ons meer het recht betwisten, om in to stemmen met het lied, dat innerlijk diepe vrede ademt:

Is maar 't gevoel mijns harten ,

O Jezus! uw genaê, •—■

Dan kan ik alles tarten ,

Ook ais ik sterven ga.

In U verberg ik mij,

Geen vijand, wien hij zij, —

Al kwam de hel me omringen —

Kan in die vesting dringen.

Amen.

XX.

D K K ü S V A N J U 1) A S.

De wonderlijke voorafbeelding van hel leven van Jezus, zoo als zij, eene luchtspiegeling gelijk, zich aan ons in den levensweg van zijnen grooten voorvader naar het vleesch, David, voorstelt, voert zell's do levende beelden van de uitstekendste persoonlijkheden der Evange-liesche geschiedenis voor ons heen, en toont ons, bij voorbeeld, hoe in Jonathan een Johannes, in Abisaï een Petrus, in Saul een 1 (erodes en in Achitofel een Judas worden voorafgebeeld. Achitofel stond, zooals wij weten, den koning als diens eerste staatsraad boven anderen hel meest nabij, en genoot het onbepaald vertrouwen van zijnen beer. Wanneer Achitofel eenen raad gaf, dan was het alsof men (lode gevraagd bad. Doch deze bevoorrechle plaats werd den eigenlievenden en van onbegrensde eerzucht geprikkelden man tot een' strik en tot eenen val. Naar allijd boogere aardsche dingen trachtende, gevoelde hij zich spoedig, en juisi ook door do plaats, welke hij als eerste dienaar der kroon besloeg niet meer tevreden. Het was toch altijd maar eene dienaarsplaats. Toen nu Absalom bet schild des oproers tegen zijn' eigen vader ophief, toen wierp, in de hope van met den losgebroken storm des oproers, wie weet tot welk eene hoogte van macht en beerlijkheid op te klimmen, ook Achitofel het masker der schijnheiligheid van zich, met zijne gehuichelde trouwen overgegevenheid jegens David, en begaf hij zich in ten hemel schreeuwende ondankbaarheid op de zijde der muitelingen. De lleere weet echter den nietswaardige in zijne arglistigheid te vangen. Hij bestuurde het aldus — zoo vermeld de geschiedenis — dat de raad van Achitofel vernietigd werd. Zoodra echter do verrader zijne beerschzuchtige aanslagen schipbreuk lijden, en zich in deze schipbreuk door God geoordeeld zag, greep de vertwijfeling hem aan, en hel leven moede, zadelde bij zijnen ezel, trok naar zijne stad, maakte beschikking over zijn buis, en maakte daarna door den strop een eind aan zijn leven. Doch hiervan hebben wij reeds vroeger gesproken.

Als een verschijnsel overeenkomstig met dat van Achitofel, ontmoet ons in de geschiedenis van David, Joab de zoon van Zeruja, een man van gloeiende eerzucht en van de onbeteugeldste heerschzucht. I'leef bij in het oproer van Absalom ook zijnen koning en heer getrouw, zoo sloot hij zich toch daarna aan den pretendent op de kroon Adonia aan. Zijn Judas-natuur kwam echter bijzonder bij zijne handelwijze met Amasa te voorschijn. Dezen had de koning de aanspraak op bet

o () pe i' vel (I heo rscl lap gegeven. Dit verdroeg een Joab niet. Hij uclitto zich hiermede op het gevoeligst in zijne eere gekrenkt. Amasa was van dien tijd af het voorwerp zijner bitterste haat. en hoe hij hem uit den weg zon ruimen, was de gedachte, die hem nacht en dag bezig hield. Spoedig genoeg vond hij gelegenheid om zijn geheim moordplan uil te voeren. Amasa met eene koninklijke zending belast, onlmoetle hem hij den grooten steen te Gibeon. Joab, hem ziende, spoedde, gelijk 2 Sam. 20 : 9 en 10 gemeld wordt, onder het masker der vriendschap naar hem heen, biedt hem met een: Is het wel met u, viijii Broeder? een' gehuichelde vredegroet, omarmt hem, en sloot, terwijl hij hein met de rechterhand hij den baard vat om hem Ie kussen, met do linkerhand het heimelijk getrokken zwaard hem in den buik, zoodat zijn ingewand met zijn bloed op de aarde werd uitgestort en hij op de plaats dood nederviel.

Het is ontzettend, dat wij aanleiding hebben, om door de herinnering aan zulk eenen verraderlijken moordenaar als Joab, eene beschouwing in Ie leiden, waarvan het middenpunt een vertrouweling van den Koning aller koningen, een Apostel is. Doch deze aanleiding is er. Moge het don lleere behagen, de beschouwing waartoe wij overgaan, te doen strekken tot \erhooging van onzen afschuw tegen do zonde iti het algemeen, en tot opscherping onzer waakzaamheid over het eigene zoo licht to verlokken en te verstrikken hart.

Matïh. 26 : 48-50. 14 : 44-45. Luc. 22 : 48.

En die Hem verried, had Imn een teeken gegeven, zeggende: Dien ik zal kussen, dezelve, is het, grijpt Hem en leidt hem zekerlijk henen. En terstond komende tot Jezus, zeiiie hij: Rabbi, Rabbi! en hij kuste Hem. Maar Jezus zeide tot hem: Vriend! waartoe zijt (jij hier? — Judas! verraadt (jij den Zoon des mensehen met eenen kus ?

Is er een meer ontzettend, een meer liartaangrijpend voorval denkbaar dan betgeen ik u voorgelezen heb? Waar ontmoetten zich ooit het onbepaald goede en het voleindigde booze, de hemel en de hel in moer onbedekte en scherpere tegenstelling, dan hier? Ons hart dreigt aan den oenen kant te bezwijken voor de geweldige indrukken , die het uit den overstroornenden vloed der Goddelijke liefde ontvangt, en aan den anderen kant van die uit de volheid der stoïsche boosheid. Het is een tooneel van scheiding, voor hetwelk wij staan, en wel een der treurigste en noodlottigste , welke de wereld ooit gezien heeft. Jezus en zijn Apostel Judas scheiden voor altijd van elkander. Komt, zien wij :

I. Hoe deze scheiding plaats heeft en hooren wij dan II. Welk een woord do lleere den ongelukkigen discipel naroept.

Moge onze overdenking voor ons strekken tot een' spoorslag, om ons met geheel ons hart over te geven aan Hem, die onze eenige toevlucht is tegen den toorn, en wiens scheidbrief daarentegen niet anders is, dan eene aanwijzing op de eeuwige verdoemenis.

I.

Nog eens richten wij den blik op de scharen, die wij aan den dorpel van den olijvenhof den Heere zagen overvallen. Zoo even heeft zij zich uit het slof, waarin het: Ik hr.n het! des Heeren haar neder-wierp, weder opgericht. Onder do ter aarde geworpenen was ook Judas. Men zou denken kunnen, dat deze vernieuwde openharing der majesteit van Jezus ten laatste den zoon der verderfenis als een laatste nood- en voorleeken van zijne verraderlijke wegen zou afgeschrikt hebhen. En wie weet, waartoe het, al was liet ook tot knechtelijke vreeze, met hem gekomen was, wanneer hij thans niet van getuigen omgeven geweest, en niet met zijne zoogenaamde eer daarbij in het gedrang gekomen was. Hij had echter nu eenmaal ile rol van aanvoerder der schare op zich genomen, en als welk een lafaard zou hij zich nu in de oogen zijner hooge begunstigers en bondgenooten hebben ten toon gesteld, als hij die rol niet met moed had volgehouden! Ontzettende verblinding, om van het volhouden in het kwade zelfs eene deugd te maken! Wellicht blies Judas de voor sommige oogen-blikken gedempte vlam zijner verbittering jegens den Heere ook daardoor aan, dat bij zich het bekende voorval bij de zalving te Bethanië en den laatsteu paasch maal tijd te Jeruzalem weder in het geheugen terugriep, (lenoeg, inet een zeker meer afgedwongen dan werkelijk bestaande heldenmoed staat hij daar aan de spils der muiterbende wederom voor ons. Een gehuiclield voorwaarls! ligt in zijne houding; uit zijne schuwe blikken echter, gelijk uil zijne krampai-ldifj saamgetrokken lippen, als ook uit de onrustige trekkingen van zijn bleek gelaat spreekt iets anders. Doch hij heeft zijn woord verpand en zijn verdrag met den duivel gesloten. Het teeken des verraads moet volgen. Do hel rekent op hem, en zou tot geen prijs afstand doen van (len triomf, om zich den Nazarener door eenen zijner eigen Apostelen in de handen te zien overgeleverd. Een zijner vertrouwelingen wordt dus zijn verrader. Men heeft dit ontzettend feit duizendmalen gelezen en geboord, en toch zoo dikwijls wij het elkander weder voorlezen, staan wij opnieuw verbaasd, als vernamen wij het voorde eerste maal. 0 wat deze Judas ons hart niet al te doen geeft! Welk eene huiveringwekkende raadselachtige verschijning gaat in zijn persoon door de geheele Evangeliesche geschiedenis heen! Welke vragen stelt hij der zielkunde ter oplossing voor, en in welk eene engte brengt hij ons niet enkel met onze Godgeleerdheid, maar zelfs met ons geloof! Voor wij in zijne verraderlijke kus de rijpe belsche vrucht van zijn innerlijk bederf aanscl louwen, werpen wij eenen vluchligen blik op den ontwikkelingsweg van zijn innerlijk leven. Wij treden in den geest tot zijne wieg. Te Cariolh aanschouwt een mannelijk kind het licht der wereld. Vader en moeder heetten het vroolijk welkom. Wellicht lazen zij aan zijn wiegje in eenvoudigheid eenen psalm; den 'KKMcn misschien, of den 128^stci1. Doch wee! deze waren niet de rechten. Zij hadden moeten lezen, ach, wanneer zij het vermoed hadden — den 41-^ten psalm en daarin de woorden: Zelfs da man mijns vredes, op welken Ik verlrowude, die mijn brood cd, heeft de

'gt;(H

verzenen tegen Mij fjrootelijks verheven. Zij moesten gelezen hebben Ps. 10!) en wel de woorden: Dat zijne dagen lueimg zijn: een ander neme zijn ambt. Dewijl hij den vloek heeft iiefjjehad, dat die hem overkome! En geen lust gehad heeft tot den zegen, zoo zij die verre van hem! En hij zij bekleed met den vloek als met zijn kleed, en dat die ga tot in het binnenste van hem als het water en als de olie in zijne beenderen! Deze psalmen hadden zij moeten opzeggen, en daarbij, ach! een gedeelte van den 22^stcn psalm. O wanneer zij het geweten hadden, dat dit de liederen waren voor deze wieg. Het kind wordt in den tempel gebracht, aan den priester in handen gegeven, met het zegel des verhonds voorzien! Ach! wat moet dit kind in het heiligdom des Heeren? Aan hem zal het bondszegel niet blijven kleven. Wat staat Ps. 09 geschreven? Hun paleis zij verwoest, tn hunne tenten zij geen inwoner, en wat lozen wij Hand. 1 : 20. Ach hetgeen wij zoo even in den psalm lazen, dat staat geschreven van dit kind, het kind des ongeluks. Wij huiveren. Zijne ouders vermoeden niets. Hoe zouden zij er iets van kunnen vermoeden? Het knaapje groeit voorspoedig op. Het is een van de weinige stille, ernstige, veel belovende jongo lieden. Hij loont tot vele dingen aanleg te liehhen, en zelfs gelijk men gewoon is te zeggen, aanleg tot godsdienstigheid. Ware het een gewoon mensch geweest, hoe ware liij in den uitgelezen kring der Apostelen gekomen? Nadat Jezus is opgetreden, scliijnt Judas naar menschelijken maatstaf gemeten, hoven anderen geschikt om 's Heeren grootsclie ontwerpen te helpen bevorderen. Hij biedt zich den Meester aan, en God de Heere versperd hem den weg niet, maar geeft hem toegang. De Zaligmaker neemt hem gehoorzaam, als eene Hem van den Vader gegevene onder zijne vleugelen, en maakt hem zelfs tot bestuurder van hunne gemeenschappelijke beurs. Thans is Judas een Christen en meer dan dit. Niemand weet anders van hom, dan dat hij een waar discipel, een hoog begaafd mensch en iu alle geval een helangrijk karakter is. Alleen de Heere Jezus doorziet hem spoedig en bevind hem in zijn binnenste ook nog iets anders te zijn. Hij ontdekt in hem een' boozen wortel, die echter ook in onze harten gevonden wordt, en derhalve niet iets zeer buitengewoons is. Gierigheid is deze wortel, en wel het woord in den ruimsten zingenomen. Geldgierigheid en eergierigheid, met één woord de eigenbaat, dat is, de allen natuurlijken menschen gezamentlijk eigene zondige richting op de uitsluitende bevrediging, verhelling en verheerlijking van het eigen ik. Wat Judas tot de gemeenschap met Jezus bracht, was hoogstwaarschijnlijk enkel de hoop, om eenmaal in het rijk van dezen wonderbaren meester eenen rol te spelen. Aan kwade brandstof ontbrak het derhalve in het binnenste van Judas niet. De eerste vonken der verzoeking worden door de geldbeurs in zijn hart geworpen. Judas wordt een dief; Hij vergrijpt zich aan hot vreemde goed, eens, en nog eens, en ten derdemaal, en hij verzwijgt bet. Ach! waarom belijdt hij het niet en doet hij geene boete? Ja, dat hij dit niet doet, wordt juist zijn ongeluk. Doch zoo hij liet beleed, dan zou zijne eer weg zijn, en zijne gelddorst bleef ongelescht. Zoo bleef de last op zijn geweten liggen. Van dit oogenblik al, is zijne

ÜO,quot;)

betrekking tot Jezus eeno andere. Dc tegenwoordigheid van den Heilige wordt hem onaangenaam, want gelijk eene heldere spiegel, zoo kaatste de reinheid van Jezus zijne zwartheid terug. Waarom buigt hij zich niel, waarom ontloopt hij den vloek niolV Ja, dat hij dit niet doel, is onze kommer en zijn vloek. Tot geen prijs legde hij zijn binnenste open. Hem mocht andermaal des Heeren woord als een donder door het geweten slaan; doch hij kwam de zwaarte van dat woord te hoven, en verkreeg eeno altijd grootere vaardigheid in zulk een overwinnen. Wel kwam dikwijls de argwaan bij hem op, dat Jezus hom mistrouwde, doch alsdan vleide hij zich met de hoop, dat hij het woord of den blik van den Meester verkeerd kon hebben uitgelegd. Doch de argwaan is reeds genoegzaam om zijn hart van den Heere Jezus af te keeren, ja om reeds eene zekere bitterheid jegens Hem wortel te doen vatten. Eindelijk, bij gelegenheid van do zalving in hot huis van Maria, wordt het Judas zonneklaar, dat de Heere hem werkelijk doorgrond heeft. Gewichtig oogenblik! Wal gebeurt? Al de stroomen van vergif en vergiftiging gieten zich uit in hel hart van Judas. Hoe! en nog doel hij geene boete? Neen, veel meer ontbrandt hij in wilde wraakzucht jegens Hem, die hem doorzag en daarenboven nog voor do andere discipelen bloot stelde. Ach! waarom slaat hij niet nog dit oogenblik aan zijne borst, en redt hij zijne ziele niet? Ach, mijne vrienden! liij is reeds des satans prooi; hij ijll, in plaals van boete te doen, door den nacht lieen naar den Hoogepriester, om — gij weet tol wat werk — zich aan te bieden. Nochtans waagt hij zich nog eens in de nabijheid van Jezus en binnen den aposlolischen kring. Waartoe? misschien om belijdenis le doen en met berouw zijn binnenste le ontsluiten? Hoopt hel niel. Onder hol masker van oenen onschuldige, komt hij, en plaatst zich, als ware er niets geschied, met de overige discipelen aan den disch. Nu spreekt Jezus ernstig en vreeselijk: Voorwaar, voorwaar, Ik zet/ u, een van u zal Mij verraden. En de discipelen vragen op den rij af, verbaasd en ontroerd; Heere hen ik hel? Heere ben ik hel? Slechts één vraagt niet mede, maar tast met gehuichelde kalmte in den schotel. Nu ligt Jezus den sluier geheel op en zegt: die dc hand met Mij in den schotel indoopt , die zal Mij verraden. Nu zegt Judas half trotsch en half vreesachtig: Ben ik het Rabbi? Gij hebt het (jezegd! antwoordde Jezus. Stelt u voor, welk een oogenblik! Wat geschiedt er nu? Zinkt Judas nu geheel verpletterd aan Jezus' voeten, en roept hij om erbarming? Neen! Veeleer vaart de satan thans volkomen in hem. W aarom doet hij dan niet nog boete? Ach! dat hij ook thans nog zijn hart verhardt, is juist zijn ondergang. In zijnen waanzin werpt hij eerder alles in do waagschaal dan zijn eigen ik. In plaats van zich tot boetedoening, tot verootmoediging, tot bekeering te neigen, spoedt hij met helsche plannen bezwangerd, door de duistere nacht, en ziet den Meester eerst weder in het oogenblik, waarin wij hem thans, als den aanvoerder van die muiterbende, aanschouwen. Hij behoort thans geheel aan den vorst des afgronds. Ontzettende weg van ontwikkeling! Vooral daarom zoo ontzettend, omdat Judas van nature geen booswicht boven anderen, maar een mensch was als wij, met ons dezelfde

^kiOC)

natuur deelachtig. Ilij maakte enkel zijn ik tot zijnen God, on dat wel op hl ij vgikIo, volhardende wijze. Hoort het, gij mamnionsknech-ten, eer de satan u ganschelijk wegneemt! Ilij wilde met den ver-horgen grond zijns harten niet aan het licht komen. Hoort liet, gij verstokte Farizeën en siddert! Mij deinsde terug voor de gedachte, om als eenen om genade bedelend zondaar aan Jezus' voeten te leggen. Gij eigengerechtige, onverhi'oken geesten , neemt liet ter harte, en wordt verslagen! Ilij meende zich er heter dóór te kunnen liegen, dan zich hloot te geven. Merkt het op, gij bepleisterde graven, dat dit de weg naar de hel is! liet verdroot hem en vervulde lietn met wrevel, wanneer de hlik en liet woord van Jezus hem in het geweten tastten. Verschrikt voor uwen toestand, wanneer het ulieden zoo gaat! Allengs kookte bij hem een giftig mengsel van toorn, onwil en bittere gal jegens Jezus in zijn harl. Ach! waar zoo iets zich laat zien, daar is des duivels werk reeds ver gevorderd. Ja, waar men, olschoon van zijne zonden overtuigt, nochtans geen arm zondaar zijn, noch Jezus voor zijn één en alles houden wil, daar is den duivel eene breede en ellen baan gemaakt, en daar staat de hel reeds wagenwijd open.

„Doch kon Judas nog wel zalig worden, naardien zijn ondergang geprofeteerd was?quot; ü mijne vrienden! zijne ondergang ware nooit geprofeteerd geworden, zoo God vooruitgezien had, dat Judas het hem aangeboden heil aannemen zou. „Doch moest de Schrift thans niet vervuld worden, naardien zij eenmaal Judas lot voorzegd had? Dat moest zij zekerlijk, gelijk Jezus zelf betuigt. Doch de schuld van Judas werd er niet te minder door, „Ware hel dien menscli dan niet beter nooit geboren te zijn geweest?quot; Zeker, veel beter, gelijk Jezus dat zelf getuigt. „Doch stond het dan niet hij God, de geboorte van dezen onzalige te verhinderen?quot; Welke vraag! wat zou bij God onmogelijk zijn! „Doch waarom, gij Albarmhartige! liet Gij hem toch liet licht der wereld aanschouwen?quot; Ja, zoo gij aldus vraagt, zoo keert uwe vraag als een echo tot u weder. „En waarom nadat hij geboren was, verplaatste! Gij hem, o God van alle genade! in de nabijheid uws Zoons, in wiens licht hij enkel ten doode rijpte?quot; Ja vraag slechts, — uw waarom vergalmt in de verte der eeuwigheid. „En gij beminnelijkste onder de kinderen der menschen. Gij Jezus! Waarom vertrouwdet Gij juist hem, den meest vatbare voor de verzoeking, de beurs?quot; O laat af van uwe vragen, en houdt er mede op, mijne vrienden! Hier beneden zwijgt de hemel op uwe waar-oms? Eens zal Ilij u antwoord geven. Wilt gij echter reeds hier een antwoord hebben, zoo hoort! Uit Gods Woord klinkt het ons te gemoet en het luidt: Werkt uws zelfs zaligheid met vreezen en heven. Handelt dien overeenkomstig. Voor het overige de hand op den mond gelegd, en vast vertrouwd, dat God rechtvaardig is in alle zijne oor-deelen, en heilig is in alle zijne wegen!

Doch terug naar de ontzettende gebeurtenis in onzen tekst. Het is waar, door het vrij en open te voorschijn treden van Jezus, en zijne majestueuse zelfopenbaring, was liet afgesproken teeken des verraads overbodig geworden. Nochtans vergunde de bende niet, Judas hiervan te ontslaan, naardien het met de dertig zilveren penningen betaald ge-

t worden was, on omdat het de schare lot cene soort van verlichting des gewetens kon strekken. „Doe uw woord gestand!quot; wenkte zij hein toe met hunne blikken, en Judas gedeeltelijk om de eer van zijnen ge-

j huichelden heldenmoed te redden, gedeeltelijk om den ontmoedigenden

^ indruk te verbergen, dien het nederstorteud wachtwoord des Meesters

i. in hem had achtergelaten; gedeeltelijk ook, om in zwakke lafhartig-

t heid, door het mot vlsienden groet verbonden liefdeteeken, ware liet

l! mogelijk den arm van den Heilige in Israël tegen zich te ontwapenen

n- (want hij beefde innerlijk voor Jezus' toorn, en liet tot de vangers ge-^ | sproken woord: (/rijpt hein en leidt hem zekerlijk henen, komt slechts

i. voor als uitvloeisel zijner vrees en bezorgdheid, en niet, zoo als velen

;s het willen uitleggen, als eene scherts, welke do beteekenis zou gehad

il hebben: het zal u toch niet gelukken Hem vast te houden) — treedt

i_s hij onder het masker eener vertrouwde vriendschappelijke bekendheid,

ii naar den Heere, verwelkomt Mem met het formulier der hartelijkste

is welwillendheid: Zijt (/('(/roet; spreekt met geveinsde teederheid zijn

₀ Rabbi uit, en waagt het, een van vergil'gezwollen adder gelijk, die uit een rozenstruik sissend te voorschijn komt, do heilige lippen van

o- den Zoon des menschen, onder den toestemmenden jubelroep dor hel

it 'net zijnen verraderlijken kus te bevlekken.

_n Deze kus is het vermetelste en afschuwelijkste, wat ooit binnen het 3t bereik van menschelijke zonde en ontaarding te voorschijn trad. Op xt ''p¹¹ bodem niet der duivelsche, maar der menschelijke natuur, ofschoon is niet zonder demonische invloeden, aan welke evenwel met vrije keuze 3i' plaats gegeven was, is deze wandaad gegroeid, on daarom is zij in at hare gehcele slechtheid ons geslacht als zoodanig toe te rekenen. Zij in ontsluiert als de volledig gerijpte bloesem, het zaad der slange, dat )d ^wiji — en het is hetzelfde of het tot ontwikkeling kwam, of nog ili onontwikkeld is en dus sluimert, allen te zamen in den grond onzes )0 wezens omdragen. Deze misdaad veroordeelt ons allen; daarmede iij stelt zij echter tegelijk de onbepaalde noodzakelijkheid eener verzoete ning, middelaarschap en genoegdoening lot redding onzer zielen buiten Ja allen kijf. De Judaskus blijft in het gebied der zedoleer hot schild d. mot het Medusahoofd, voor hetwelk do Pelagiaan met zijne theorie s! ^VU|1 de natuurlijke goedheid van het menschelijk hart versteenen _!r. moet. Deze kus is het onuitwischbaar brandmerk aan het voorhoofd de der menschheid, waardoor geheel hare deugdentrots, den stempel der ,_f._ waanwijsheid en der belachelijkheid ontvangt. En mocht deze kus er des verraders slechts de eenige in zijne soort geweest zijn! maar op te geestelijke wijze heeft Jezus hem tot in dat oogehblik duizendvoudig gt;n. moeten dulden. Want Hem geveinsdelijk met den mond belijden, nd terwijl men Hem met den wandel lasterlijk bloot stolt en verdacht )!•- maakt; de deugden zijner menschheid ten hemel toe te verhellen, terwijl men Hem zijne Goddelijke heerlijkheid ontneemt, en de kroon j_s der bovenwereldsche majesteit Hem van hot hoofd rukt; Hom, zoo als _ne geslacht dezer tijden het kan doen , bezielde hymmen en oratori-ids nms toezingen, terwijl men buiten de concertzaal zich niet alleen zijnen an naam schaamt, maar in woord en daad zijn Evangelie mot voeten re- treedt, — wat is dat alles anders dan oen Judaskus, waarmede men

j

de vermetelheid heeft zijn aangezicht te bevlekken. De Zaligmaker van

sterft aan zulke kussen zeker niet; maar gij, die u vermeet Hem zulk ji,,-

eenen kus te bieden, zult daaraan sterven. Roem en eer, have en _0I,₍|₍

goed, gezondheid en leven te verliezen, zegt niet veel. Voor dit alles geni

is eene rijke vergoeding voorhanden. Maar Jezus verliezen en buiten _re(]_t

zich te laten, is de dood en de hel; want Hij is liet Leven en de _110ei

Zaligheid, en het levend inbegrip van alles wat ooit vrede, iieil en _sci_u

zegen mag genoemd worden. groi

deel

11. I,

draj

Rabbi, Rabbi! zegt de verrader. Twee vergiftige dolksteken in het _eng hart van den Heilige. Hij ontvangt ze met gelatenheid, en zelfs den ₍i_aa van de hel ontstoken kus weert Ilij niet van Zich af. Hij weet waarom Jan Hij ook hier Zich met lijdzaamheid onderwerpt. Immers ook dit har- dist teleed was een druppel in den beker. Hem door den Vader toehe- _in0( deeld, en op den grond van deze ontzettende gebeurtenis, vond Hij _een toch enkel het raadsbesluit van den Almachtigen God. Judas was het _zjji_: werktuig des satans en tegelijk dat van (!od. Judas wilde den Heere hij in de handen zijner vijanden overleveren, en de eeuwige Vader wilde o_Uf betzelfde. Wonderbare overeenstemming tusschen hemel en hel, lus- jj_Uj schen het geheim vertrek boven de wolken en den afgrond beneden! ]_iei De volledigste overeenstemming in de daad, maar welk eene klove a_e\ en onderscheid is er in de bedoeling! God kende den zoon der ver- J hei. derfenis reeds lang, maar Hij vertoefde met hem te verpletteren. _vri( Reeds lang doorzag God zijn boos opzet, doch Hij sloot hem de gren- do zen niet af, maar opende ze voor hem. God de alziende was getuige, Hei hoe hij de zilveren penningen uit de handen der overpriesteren aan- om nam, doch Hij liet het bloedgeld niet eerder gloeiend worden in zijne doe hand, dan totdat de verlorene het verraad, voltrokken had. Met ééne afsi ademtocht zijns monds had God den gruwelijken mensch kunnen vernietigen, doch Hij liet hem leven, totdat hij op misdadige wijze zijn yj woord had gestand gedaan, en eerst toen slingerde Hij hem neder- _Wa waarts in den sulferpoel. „Hoe! zóó handelde de heilige en rechtvaar- /jj| dige God?quot; Ja, zoo handelde Hij. /waard! zoo sprak Hij — ont- /.iji waak tegen mijnen Herder! en een steek van dat zwaard was ook stc Judas. — „Docli was dan Gods toorn tegen den Heilige in Israël ont- /i_e stoken?quot; Hoe kunt gij het vragen? Jezus was en bleef de eenigge- kh liefde, in wien Hij al zijn welbehagen had. Doch hier bestond een zij óf dit óf dat, over hetwelk — opdat ik menschelijk daarvan spreke ]h — God zelf niet weet heen te komen. Of wij moesten den moorde- wc naar van den beginne, eeuwig prijs gegeven worden, óf voor ons en ho in onze plaats Jezus. Hoe echter de Vader én de Zoon er toekwa- ' ve men, om het laatste te verkiezen, daarnaar moet gij mij niet vragen. w: Dat Hem zulk een losprijs niet te hoog voorkwam, om ons zondaren, be daarmede uit eene duizendmaal verdiende verdoemenis vrij te koopen, lai dit gaat mijn verstand, gelijk het uwe, te boven. Hij kon ons niet lu zien verloren gaan, maar wilde ons behouden. Wij spreken hier van rn liefde, van barmhartigheid, van eenen oceaan van goedertierenheid, óe

^liÖO

Van eönen afgrond van ontferming; doch dit alles is slechts een armoedig stamelen, een gebrekkig spreken van de onuilsprckelijke, groote, ondoorgrondelijke zaak. In onze taal is er geen woord dat slechts eenigszins de brandende, innerlijke teederheid, waaruit dit ontwerp van redding en verzoening voortkwam, waardiglijk kan aanduiden. Genoeg, tlod wierp alle onze zonden op den Zoon, en schreef Hem onze schulden toe, opdat wij, schuldenaren, van allen last ontheven, op grond van zijne betaling, de erfenis der eeuwige zaligheid zouden deelachtig worden.

Doch thans den blik in de geschiedenis teruggewend, en op het gedrag van den lieere jegens den verrader onze oogen gericht. Eene engelenzachtmoedigheid zou eene proef, zoo als deze allerlaatste wandaad hem voorlegde, niet hebben doorgestaan. Mier is echter meer dan de zachtmoedigheid, lijdzaamheid en het geduld eens engels. Db discipelkus zelf geeft reeds getuigenis van de bovenmenschelijke zachl-moedigheid des lleeren, want hoe had de afvallige juist dit teeken tot een teeken zijns verraads gekozen, ware hij zich (Ier langmoediglieid zijns lleeren niet als eene onbegrensde bewust geweest? Zoo moest hij met dezen kus, door welke hij Jezus aan zijne beulen in handen gaf, den lieere prijzen, en onze voorstelling van de oneindige neder-buiging en liefde, waarover hij zich van den kant zijns lleeren te verheugen had, enkel verhoogen. Immers hij zou het nimmer hebben gewaagd om zijne schanddaad juist in bet masker der vertrouwelijk-lieid te vermommen, wanneer niet de duizendmaal beproefde oneindige vriendelijkheid des Meesters, hem daartoe had aangemoedigd. Ja, dat de verrader het wagen durfde, Hem zóó te naderen, (lil toont de lieere opnieuw, deels door zijne lijdelijke overgave aan de geveinsde omhelzing van den afvallige en gedeeltelijk door den geest des mede-doogens en der zachtmoedigheid, welke uit zijn laatste — ach! zijn afscheidswoon 1 adet nt.

Vriend! zoo begint de lieere met weemoedigen ernst, ivaartoc zijt (jij hier gekomen⁶? Wie bad deze zachtmoedigheid bier kunnen verwachten. Een: Ga wey van Mij satan! oï een: „dat gij verdoemd zijt met uw Joabskus, gij bepleisterd graf!quot; zon bier veel meer op. zijne plaats geweest zijn. Doch in slede biervan, klinkt ons bier eene stem te gemoet als die eens vaders, die nog eenmaal teederlijk om de ziel van zijn diep verdoold kind werft. Zeker echter zou de nitbre-king eens vlammenden toorns niet zoo vernietigend voor den verrader zijn geweest, als dezen adem van meedoogende liefde voor hem was. Het vriend! of gelijk het woord van den grondtekst juister vertaald wordt: medegenoot, stelt hein nog eenmaal de geheele bevoorrechte betrekking voor oogen, waarmede hij als eenen in den kring van de vertrouwdste vrienden des lleeren opgenomen discipel, verwaardigd was geworden. Deze betiteling herinnerde hem aan de duizendvoudige bewijzen van onuitsprekelijke liefde en genade, waarmede bij drie jaren lang in de onmiddellijke nabijheid en onder de trouwste herderlijke hoede en verzorging van den beminnelijkste onder de kinderen der menschen zich als overstort zag. En boe had, wanneer er nog maar één onverhard plekje in zijn hart overgebleven ware, deze herinnerin-

14

210

gen hem.moeten aangrijpen en verbrijzelen. In de onverholene heen-wijzing op de betrekking der vertrouwelijkste gemeenzaamheid, waarin Judas tot Hem gestaan had, lag echter tegelijk een vernietigend oordeel voor de schare, welke zich niet schaamde, om zich toe te vertrouwen aan de leiding van eenen mensch, welke zij zelve innerlijk als een uitvaagsel zonder wedergade moesten verachten. Een eerlooze, die zich niet ontzag om eenen getrouwen Vriend en Heer, van wien hij enkel weldaden had genoten, zoo verraderlijk en met zulk eene schandelijke ondankbaarheid prijs te geven, ja, met voeten te vertreden, droeg de banier voor hen heen, en deelde onder hen het parool, het wachtwoord, uit; welk eene vernedering lag daarin voor deze lieden! welk eene smaad en schande! Doch het was deze verharde menigte in dit oogenhlik slechts om ééne zaak te doen, namelijk dat Jezus viel, en zijne hun zoo gehate zaak den doodsteek ontving. En deze moordzieke begeerte nam zoodanig hunne geheele ziel in, dat daarin zelfs voor het belang hunner eer geene plaats meer overig bleef. Medegenoot zegt de Heere, en ging toen voort: waartoe zijl gij hier gekomen? of „waartoe staat gij hier?quot; Deze vraag ofschoon nog eene lokkende, liefde ademende, drijft den verrader den prikkel van het doorborend verwijt nog dieper in het hart. Tegelijk echter laat dit woord nog eens den nadrukkelijken eiscb aan hen hooren, om zich thans, in dit allerlaatste oogenhlik vóór zijnen beslissenden en reddingloozen val onder de machten der hel, zich nog over zijne onzalige onderneming te bezinnen. Waartoe zijl, gij hier? Als een schrikwekkenden donder rolt dit vreeselijk onderzoekend waartoe? door dit verraderlijk hart. Plotseling is zijn geweten uit eenen doodslaap ontwaakt, en gevoelt hij zich als door eene almachtige hand naar den rechterstoel van God heengevoerd. Reeds voelt zich zijn geweten geperst om op het waartoe ? antwoord te geven, en wel het waar en onopgesmukt antwoord, dat den verrader tot een kind des vloeks en erfgenaam der verdoemenis zou hebben gestempeld. Doch terwijl Judas deze doorbraak dor waarheid in zijn binnenste zich voelt voorbereiden, verzet hij zich met geweld tegen zijn eigen geweten, ₀nderdrukt en verstikt het woord der belijdenis met geweld op de ] ippen van den inwondigen rechter, reikt dezen de gif-en tooverdrank van vernieuwde zelfbelieging toe, en brengt het met de vaardigheid van eenen in zulk eene heillooze kunst ervaren en geoefend man, werkelijk daartoe, om het ook ditmaal te bedwelmen en tot stilzwijgen te noodzaken. En zoo blijft den Heere nu niets meer over dan ook nog dien slag op de deur van zijn hart te laten vallen, die, wanneer het hem ook al niet gelukt, om zich eenen een heil aanbrengen-den weg te banen, alsdan bij den verrader de plaats zal bekleeden van den klokslag, die hem het oogenhlik zijner volkomene rijpheid voor den dood en van zijne eeuwige verwerping aantoont. De Heere noemt hem thans bij zijnen naam, even gelijk men eenen maanzieke, die men als nachtwandelaar eenen afgrond ziet te gemoet gaan, en dien men vóór hij er in afstort, door het noemen van zijnen naam nog poogt uit zijnen noodlottigen droom wakker te maken. Judas, zegt de Heere met sterke klemtoon, alsof Hij, opdat er tot zijne redding

niets onbeproefd gebleven rnoclil zijn, hem ook in zijne oer laten en lot hem zeggen wilde: „Bedenkt gij dan niet, hoe gij, genoemd naar den edelen kern en vorstelijken stam des uitverkoren volks, welks tak gij zijt, van der jeugd al' reeds door de heteekenis van uwen naam tot een verheerlijker van God verordend zijt? En gij kunt het van u verkrijgen om thans op deze wijze tot mij te komen?quot; Judas! zegt de Heere, en nadat Hij den man genoemd had, wijst Hij nu ook met ondubhelzinnige woorden zijne daad aan. Docii hooren wij Hem ook nog heden met het liefderijkst oogmerk tol behoudenis, aan zijne rede zulk eene wending geven, als kon Hij aan de mogelijkheid van hel voornemen zijns discipels nog niet werkelijk gelooven. Dit nog altijd, vol verschooning en mot vernieuwde opeisching van het geweien, bij den onzaligen discipel in het onbesliste stellende, zegt hij ; verraadt f/ij den Zoon des menschen mei eenen kun? Ieder van deze woorden hoeft, zijn klemtoon. Verraadtquot;? een vreeselijk woord, dal nu eindelijk ile misdaad in zijne naaktheid ten toon stelt. „Gij, mijn vertrouwde, die mijn brood at, zoudt gij tot zulk eene ondaad in staat zijn? Den Zoon des mensehen, Hem die u enkel liefde en goedheid bewees, maar die eenmaal, volgens het getuigenis van Daniël, Ier oordeel weder komen zal op de wolken des hemels — Hem zoudt gij kunnen verraden? Met eenen kus, met hel teeken der vriendschap en tier liefde zoudt gij Hem kunnen verraden? Judas? gij kunt liefde voorgeven, en moord in bel schild voeren?quot; De Heere vraagt hel, en Judas? — Gij weet, bij heeft in de kracht van den satan de vraag beantwoord met die misdaad, welken zijnen naam tol de afschuwelijkste en onteerendsle der wereld heeft gestempeld, en die hem zelf mei het brandmerk van den Goddelijken vloek aan het voorhoofd en voor alle tijden tol een exempel van schrik en ontzetting aan do kerk der wereldgeschiedenis gesteld heelt. Verraadt yj den Zoo)i des mensehen met eenen kus? zoo is dit dan de afscheidsgroet, waarmede de beklagenswaardige discipel door den eenigen liedder van zondaren voor eeuwig verlaten wordt. Wee den onzalige!quot; Nu is hij de onze!quot; roept de hel triomferend uit, en van den hemel wordt bel niet wedersproken. Over het hoofd van Judas echter rolt, deze vraag nog heden, als een gesmoorden donderslag. Eenmaal echter ontkleedt zich dat woord van zijnen vragenden vorm, en verandert bet in een rechtstreeks rechtelijk woord: „Gij hebt den Zoon des menschen verraden met eenen kus!quot;

Diep geschokt, mijne Vrienden! gaan wij heden van elkander. Laat echter datgene wat wij gezien hebben, lol zijnen vollen invloed bij ons komen! Geen Farheesch „Ik dank u God! dat ik niet ben gelijk die man daar!quot; verzwakke dezen invloed. Wij zijn wal de kiem betref!, wat Judas was, en eer wij het vermoeden, kunnen wij het ook in do ontwikkeling zijn, wanneer wij ons niet bijtijds onder de bescherming der genade stellen. Do duivel heeft niet opgehouden rond te gaan als een brullende leeuw en te zoeken, wien hij zou mogen verslinden; en den weg, die van don eersten ontwikkelingstrap lolden laatsten voert, is, zoo lang wij aan ons zelven zijn overgelaten, dikwijls snel teruggelegd. Vertoeven wij daarom niet, onze zielen in vei-

s[42

ligheid lc li ren gen, en bewaren wij ons hart gelijk oeno van vijanden rondom belegerde stad bewaard moet worden. Zoeken wij echler de verdediging alleen daar, waar zij te vinden is, namelijk onder de vleugelen van Christus, en maken wij het lied van den bezielden zanger tot liet onze:

Vuur ons aan ,

Jezus! dat wij tot U vlien.

Dat we aan eigen kracht versagen_;

Als wij op den vijand zien,

Om aan U ons op te dragen.

Leid ons enkel op uw rechte paan Vuur ons aan!

Neem ons in,

Jezus! neem ons in en op-Neem ons in uw heiige wonden,

En rijst dan do nood in top, —

Neem ons op in stervensstonden ;

Maakt ons sterven tot ons hoogst gewin:

Neem ons in.

Amkx.

XXL

Z W A A R 1) F. N li E K E li.

Toen David op de smaadvollo en droevige vlucht voor zijnen logen hem opgeslanen zoon naar Baliurim kwam, ging volgens de geschiedenis, '2 Samuël iG : 5—12, een man hem te ge moei mei name Simei' en overslorlle den onder zoo groot leed gebukt gaanden koning met eenen stroom van lasteringen en vervloekingen, terwijl hij te gelijker tijd met stof en sleenen naar hem wier]), liet verschafte den lallen vervolger geen gering vermaak, om thans op den gewonden Ivoningsleeuw met zijiu! voelen te treden. Ha uit, (ja uit, (jij man des hloci/s, en- (jij hcliahman! De llcere heeft op u doen wederkomen al het bloed van Saul* huis, ia aiien* iilaal* (jij (jcreijeerd hebt. Nu heeft de llcere het koninkrijk (/ci/cren in de hand van Absalom uwen zoon; zie nu, «jij zijl in uw uia/eluk, omdat (jij een man des bloods zijl. David hoort het, verdraagt het, bitigt hel hoofd en zwijgt. Niet alzoo zijn getrouwe Ahisaï, de zoon van Zeruja. Dezen hegint het hloed te koken, en met een van toom hliksemend oog naar zijnen gebieder gekeerd, en de band aan het gevest van het zwaard, zegt hij: Waarom zou deze doode houd wijnen heer den kon in j vloei,eaquot;.' Laat mij lach overr/aan en zjncn kop wegnemen. „Goed zoo! — zeggen wij — deze ridder doet wat hem betaamt.quot; En Ahisaï gaat niet met bloote woorden om. Terwijl hij sprak, bad hij ook reeds zijn zwaard getrokken. Doch nu steil zich do koning hem in den weg en antwoordt den van toorn ziedenden man; Wat heb ik met u te doen, gij zonen van Zeruja? Ja, laat hem vloeken, waal de Jieere loeh heeft tot hem gezegd: Vloek Daviij, wie zou dan zeggen: waarom hebt gij alzoo gedaan? En David ging voort tot Ahisaï en tol zijn geheel gevolg te zeggen: /.iel, mijn zoon, die van mijn lijf is voortgekomen, zoekt mijne ziel, hoe veel te meer dan deze zoon van. Jemini? Laat hem geworden, dat hij vloeke; want de lleere heelt het hem gezegd. Misschien zal de lleere mijne ellende aanzien., en de llcere zal mij goed vergelden voor zijnen vloek te dezen dage. Zoo sprak de koning in ootmoedigen nèergebogenbeid voor God, uit wiens band bij al dezen smaad en boon als rechtvaardige vergelding voor zijne misdaad boetvaardig aannam. Zoo er nog eene getuigenis voor de oprechtheid van de verbrokenheid zijns harten vereischt werd, zoo was zij in dil : laat hon vloeken! overvloedig gegeven. Siineï gaat echter nu te stoutmoediger met zijne smaadredenen en sleeuwur-

iM ^c2

linlicifl le brengen, en bewaren wij ons hart gelijk eene van vijanden rondom belegerde slad bewaard moet worden. Zoeken wij eebler de verdediging alleen daar, waar zij le vinden is, namelijk ouder de vleugelen van ('Iirislus, en maken wij bet lied van den bezielden zanger lot bei onze:

Vunr ons aan,

Jezus! dat wij tot U vlien. Dat we aan eigen kracht versagen,

Als wij op den vijand zien, Om aan U ons op te dragen.

Leid ons enkel op uw rechte paan Vuur ons aan!

Neem ons in,

Jezus! neem ons in en op-Neem ons in uw heiige wonden,

En rijst dan de nood in top, —

Neem ons op in stervensstonden ;

Maakt ons sterven tot ons hoogst gewin: Neem ons in.

Amen.

XXL

Z W A A R I) E N 15 E K E U.

Toen David op de smaad volle en droevige vlucht voor zijnen legen hem opgeslanen zoon naar Baliurim kwam, ging volgens de geschiedenis, ti Samuël 10 : 5—12, een man hem te gemoet met name Simei' en overstortte den onder zoo groot leed gebukt gaanden koning mei eenen stroom van lasteringen en vervloekingen, terwijl liij te gelijker lijd met stof en sleenen naar hem wierp. Het verschafte den lallen vervolger geen gering vermaak, om thans op den gewonden Koningsleeuw met zijne voeten (e treden. Ga uit, ya uit, (jij imn das bloed*, en (jij hdicdsman! De Heerc heeft op u dooi vjederlionioh al het bloed van Soul* huis, in wiens plaats (jij (jerejeerd hebt. Nu heeft de lieere het koninkrijk (jeyeven in de hand van Absalom uwen zoon; zie nu, (jij zijl in uw orKjehd,:, omdat (jij een. ntan des bloeds zijl. David hoort het, verdraagt het, buigt hel hoofd en zwijgl. Niet alzoo zijn gel rouwe Abisaï, de zoon van Zeruja. Dezen begint hel bloed te koken, en met een van toom bliksemend oog naar zijnen gebieder gekeerd, en de hand aan liet gevest van het zwaard, zegt hij: Waarom zou deze doode hond mijnen heer den koning vloeken'/ Laat mij ioeh overrjaan en zijnen kop wecjnemen. „Goed zoo! — zeggen wij — deze ridder doet wat hem betaamt.quot; En Abisaï gaat niet met hloole woorden om. Terwijl bij sprak, had hij ook reeds zijn zwaard getrokken. Doch nu steil zich de koning hem in den weg en antwoordt den van toorn ziedenden man: Wat heb ik met u te doen, gij zonen van Zeruja? Ja, laat hem vloeken, want de lieere Ioeh heeft tot hem cjezegd: Vloek Davuj, 'wie zou dan zeggen: waarom hebt gij alzoo gedaan''? En David ging voort tot Abisaï en lot zijn geheel gevolg le zeggen: '/Jet, mijn zoon, die van mijn lijf is voortgekomen, zoek! mijne ziel, hoe veel Ie meer dan deze zoon van Jemini9 Laat hem geworden, dat hij vloeke; want de lieere heeft het hem gezegd. Misschien zal de lieere mijne ellende aanzien., cn de lieere zal mij goed vergelden, voor zijnen vloei' te dezen dage. Zoo sprak de koning in ooimoedigen nèergebogenheid voor God, uit wiens hand hij al dezen smaad en hoon als rechtvaardige vergelding voor zijne misdaad boetvaardig aannam. Zoo er nog eene getuigenis voor de oprechtheid van de verbrokenbeid zijns harten vereisclit werd, zoo was zij in dit: laat hein vloeken! overvloedig gegeven. Simei' gaat echter nu te stoutmoediger met zijne smaadredenen en steemvor-

214

pen voort. De koning laat liet geduldig toe, want hij denkt: „TIeere! het is uwe roede, die mij kastijdt.quot;

Gelijk in veelvuldige oogenblikken zijns levens, zoo komt David ook hier weder voor als de voorafschaduwing en liet voorbeeld van zijnen grooten Spruit naar liet vleesch, den Zoon Gods, den Koning aller koningen. Wij komen thans tot do aanschouwing van een voorval, in welke de geheele gebeurtenis te Bahurim, zich enkel op grootere schaal herhaalt. Siineï gelijk Abisaï treden hier weder op, alleen meer dan David, de Koning van Israël, is hier.

51ATTH. 26 : 51—54. MARC. 14 : 47. lucas 22 : 49—ól. joh. 18 : 10 en 11.

En die bij Hem waren, ziende waf er geschieden zon, zeiden tot Hem; Ileere! zullen wij met het zwaard slaan? En ziet, één van degenen_; die met Jezus waren, Simon Petrus, de hand uitstekende, trok zijn zwaard, en slaande den dienstknecht des hoogepriesters, hieuw zijn oor af, en de dienstknecht heette Malchus. En Jezus antwoordende, zeide: laat hem tot hiertoe geworden, keer uw zwaard weder in zijne plaats, want allen, die het zwaard nemen, zullen door het zwaard vergaan. Zou Ik den drinkbeker niet drinken, dien de Vader Mij fj'e-geven heeft? Of meent gij dat Ik mijnen Vader nu niet kan hidden, en Hij zal Mij meer dan twaalf legioenen engelen bijzetten ? Hoe zonden dan de Schriften vervuld worden, die zeggen dat het al zoo geschieden moet? En Hij raakte zijn oor aan en heelde hem.

Eene bijzondere tusschengebeurtenis breekt voor een oogenblik den gelijkmatigen gang en ontwikkeling der heilige lijdensgeschiedenis af, en dient ons tot een nieuw getuigenis, hoe moeilijk het den mensch is, om zich tot de gedachten Gods, zoo als deze zich bijzonder in het werk der verlossing ontvouwen, te verhellen. In onzen tegenwoordigen tekst, geschiedt een zwaardslag, welke, ofschoon uit de beste bedoeling voortkomende, nochtans tegen niets minder dan tegen den grond van alle heil gericht is. Wij mogen ons gelukkig achten, dat de eeuwige liefde hare wegen gaat, en bij hare daden ons nimmer raadpleegt. De heide hoofdpunten onzer tegenwoordige betrachting zijn:

I. Petrus zwaard, en II. Jezus beker.

Moge de Heere zijnen zegen aan onze beschouwing verbinden, opdat wij den valschen van den waren ijver voor de zaak des Heeren leeren onderscheiden, en* in de kennis van het eigentlijk innerlijk wezen van het Koninkrijk Gods eene heilzame vooruitgang mogen doen.

I.

Na de zachtmoedig ernstige, maar daarom des te meer verpletterende

woorden tegen den verrader, opent nn de Heere lt;1en slagboom voor de bende, en strekt gewillig zijne handen uit om ze te laten binden, wanneer men dit verkiest. Met eene door lamst voortgebrachte besluitvaardigheid treden zij naar Hem toe. Ontzettend oogenblik! De Heere der heerlijkheid wordt gelijk een roover en moordenaar eensslags omsingeld en aangegrepen. De discipelen zien het, doch dezen aanblik brengt hen buiten zichzelven. Wanneer hun bij den verraderlijken kus het bloed in de aderen stremde, zoo begint het thans in hun binnenste te koken. Neen, dat het daartoe zou komen, kunnen zij niet dulden. Heere, roepen zij als uit eenen mond; zullen wij met het zwaard daan? Zij doen er wel aan, dat zij eerst vragen, maar de vraag is enkel een vorm en eene bewusteloos uitgesproken klank; want terwijl zij de vraag doen, geven zij ook zich zelven het antwoord. Alvorens de Meester ook maar don tijd heeft, eene enkele lettergreep uit te spreken, is het zwaard van Petrus reeds uit de schede, en de eerste slag tot verdediging gegeven. Wij verstaan het hart van Simon. Te sterk prikkelde den vurigen discipel nog het woord des Hoeren: In dezen nacht zult gij Mj driemaal verloochenen. „Hoe Meester!quot; — zoo dacht hij in brandende liefdebekommering — „ik IJ verloochenen? Waarmede heb ik het verdiend, zoo zwaar door U miskend te worden? Zijt Gij niet mijn een en alles? En ik zou U kunnen verlaten? Wanneer (lij het dan niet wilt gelooven, dat ik eerder met U sterven wil, zoo moogt Gij het thans ondervinden.quot; Zoo denkt hij, zeker in donkere en maar al te blinde herinnering aan des Meesters vroeger woord van het knopen van zwaarden, en nu houwt liij met zijn getrokken zwaard in den blinde op de schare in, treft Malchus den knecht des hoogepriesters, een boven anderen listig en goddeloos persoon misschien, maar ook misschien een der onschuldigste, zoodanig het rechter-oor, dat liet nog slechts aan dunne vaten bij den wang neerhing. „Goed gedaan, Simon!quot; zouden wij kunnen roepen. „Ga maar zoo voort. Deze Belialskinderen verdienen met bebloede hoofden af te deinzen. Hadt gijlieden, zijne vertrouwelingen, dezen goddeloozen aanslag tegen uwen Meester koelbloedig kunnen aanzien, wij zouden nauwelijks meer aan uwe liefde hebben kunnen gelooven.quot; Zoo zouden wij kunnen spreken, Petrus met zijn' zwaardslag van harte gelukwenschende, want wij hebben het krachtigste medegevoel met den stoutmoedigen discipel, en zouden het den anderen bijna tot een verwijt aanrekenen, dat zij niet deden zoo als hij, en den Heere helpend zijn bijgesprongen. Doch hier vinden wij wederom aanleiding, om in onszelven tot de bewustheid te komen, lioe dikwijls de schijnbaar edelste opwellingen van ons natuurlijk hart. rechtstreeks tegen Gods wil en ordening inloopen. Wat ons hier in Petrus als eene zoo beminnelijke trek toelacht, is enkel een dof mengsel van eigenliefde, vermetelheid en dwaasheid en het natuurlijk vuur onzer geestdrift voor Petrus daad heeft evenzeer niet anders dan kortzichtigheid en blindheid tot bron.

Onloochenbaar had de vurigste en oprechtste liefde een wezentlijk aandeel in de daad van Petrus, maar even zeker was het niet do liefde alleen, welke hem de hand tot dezen ridderlijken slag bestuurde.

216

Voor het minst genomen, ging' hem de redding zijner eigene eer even zeer ter harte als do redding van den persoon zijns Meesters, en de openbaarheid was voorzeker gee/i geringe steun voor zijnen heldenmoed. Voor eenen lauwer van eene vergadering van piijs-rechters, gelijk de discipel ze voor zich had, zal menigeen veel wagen en op het spel zetten. Petrus waagde er echter met zijnen slag ie veel aan. Ware het hem met zijne vraag: Ilcero! zullen wij met het ziuaard slaan? sleclils rechten ernst geweest, zeker zou de Heere hem geantwoord hehhen: „Simon! wilt gij Mij den roem mijner overgave hezoedelen? Zijt gij er op uit, om ons bloot te stellen aan de verdenking, als waren wij toch werkelijk een staatkundig oproerigen hoop? Is het uwe bedoeling om den tegenstanders een' grond van rechtvaardiging te verleenen voor hunne gewapende komst tot ons'? En Simon! wilt gij andermaal tot verijdeling van geheel het werk: der verlossing satan de hand bieden?quot; Zoo of' zoodanig zou de Heere geantwoord hebben: want zeker was, wanneer datgene werkelijk had plaats gehad, wat Petrus en zijne even slachlvaardige mede-Apostelen voornemens waren te doen, hel ontwerp tot zaligmaking der wereld verijdeld geworden, naardien het Lam Gods alsdan niet voor ons ter slachtbank gegaan ware. Het was echter altijd deze groote waarheid, dat namelijk iiet heil van den zondaar zijnen eenigen grond had in de olTerande van den Godmensch, welke dezen lieven discipelen n'og altijd een diep verzegeld geheim bleef, en dat bleef het hun, totdat de pinkstergeest de zeven zegelen brak, en de heilige diepten voor hen ontsloot. En ook nog heden is het alleen de Geest, die ons het verstand opent en het raadsel oplost. Zonder Hem hoort men wel de verkondiging van de verzoening der zonde in hot bloed van Jezus, en weet men deze verzoening zelfs als prediker voor zich uit te dragen; doch men bezit deze kennis slechls als een dor begrip, als een leerstellig formulier, als een dood gedachten-ding en men heeft er in den grond niets aan. Grondig doorzien, ernstig geloofd, levenskrachtig als grond van hope en zaligheid aangegrepen wordt deze leer eerst, dan, wanneer de Geest der genade haar aan de verbrokene harten nabij brengt, en duidelijk maakt.

De verwarring, die Petrus door zijne onbezonnen tusschenkomst veroorzaakt heeft, is onbeschrijfelijk. De gansche zaak heeff, plotseling eene andere en geheel vreemde houding aangenomen. De gevangen-nemers bereiden zich nu, insgelijks hunne zwaarden trekkende, tot den strijd, en do heilige bodem des lijdens is in eene kampplaats veranderd. Geen scherper wanklank had het gansche voornemen van Jezus kunnen afbreken, dan zij uit dezen onbezonnen zwaardslag-van Petrus in de ooren krijschte. Voor het oogenblik beeft Petrus zijnen Meester naar allen schijn geheel uit zijne baan gerukt, en welk gevaar was het, dat de onbedachtzame discipel door zijne dwaze daad voor de in den persoon der Elve nog maar als eene teedere kiem aanwezige kerk te voorschijn riep! Immers deze zouden thans ongetwijfeld te zamen, zonder verschooning zijn overhoop geworpen en gedood, wanneer de Heere niet ook hier wederom ter rechter ure bemiddelend ware tusschenbeiden getreden. Voor Hem echter

is liet weinig, ook den verwikkeldsten knoop wederom volkomen los le maken. Weder goed te maken, wat wij bedierven, was altijd zijn werk en dat is het heden nog. Hoe dikwijls geschiedt het, dat ook wij, op geestelijke wijze den lieden het oor afslaan, dat is, ze zonder noodzakelijkheid door onzen vleeschelijken ijver, of door eene valsch wettische en liefdeloos kwetsende prediking voor onze leer verdooven: ja dat wij, als geschiedde het niet opzet, hun de lust en de begeerte benemen, om de waarheid, welke wij hen willen opdringen en opdwingen, nog verder met ons aan te hooren. Er zijn niet weinig zulke predikers, die enkel door de one vangel iesche wijze, waarop zij het Evangelie verkondigen allengs hunne geheelc gemeente tegen het Evangelie ingenomen en afkeerig gemaakt hebben. Wee deze arme lieden, wanneer zij geïieel en al in de handen dezer Evangelisten overgeleverd waren! Zij zouden voor altijd voorliet geloof bedorven zijn. Doch er is Een, die ook tegen zulk een onheil raad weet, en die de macht heeft om, gelijk daar een lichamelijk, hier een geestelijk oor (e heelen. Under de toespraak zijner lieftallige lippen dauwen de hard en stomp gepredikte harten weder op, en verzoenen zij zich allengs weder met eene bondschap, welke, al is het ook op den weg der bekeering, geen ander doel heeft dan om hen te behouden en te zaligen.

Nauwelijks is de betreurenswaardige slag toegebracht, of de Ueere treedt zonder aarzeling toe, en spreekt. Zich tot de schare keerende, en reeds met deze woorden den storm eenigszins bezwerende: Laat hen, tot hiertoe (jeworclen, dat tot de bende zoo veel zeggen wil als: „vergun Mij een kort uitstel totdat volbracht is, wat ik voornemens ben te doen.quot; En tegelijk maakt Hij Zich gereed, om het gekwetste oor van Malchns te genezen. Bewondert hier wederom do ootmoed, de kalmte en de klare bezinning, waarmede de Heere ook in de meest verwarrende omstandigheden, altijd Zichzelven meester blijlt, en altijd zijne kalmte en kracht bewaart; en nooit vergeet wat Hem betaamt, en wat zijne roeping en ambt is. Ook eert Hij zelfs nog in het midden der roekelooste handlangers, de overheid, welke Hij door haar vertegenwoordigd ziet — en eischt en gebiedt Hij niet, maar richt Hij tot hen het verzoek, dat zij met het binden zijner banden nog een oogenblik mochten vertoeven. En hoe gewillig buigt Hij Zich ook hier wederom voor het raadsbesluit van zijnen bemel-schen Vader, uit kracht van welken Hij nu van zijne persoonlijke vrijheid beroofd, en aan de macht zijner vijanden onderworpen zijn moet. quot;Welk eene stille bewondering zal deze kalme stemming en nederige overgave van den gevangene, zelfs aan deze vijandige bende hebben afgedwongen! Door een beteekenisvol zwijgen, dat niet minder van eene geheime beschaming, als van eene hooge verbazing over het gedrag van Jezus getuigt, voldoet zij aan zijnen wensch. Hoe zal zij echter het gevoel eener bewonderende erkentenis zijner grootheid verbergen, waardoor zij aangegrepen wordt, nu zij ziet, dat de Heere Zich op de vriendelijkste wijze tot Malchus wendt; nu zij het door het zwaard getroffen oor met zijne wonderdoende hand ziet aanroeren, waardoor in hetzelfde oogenblik niet enkel het bloed ophoudt te

'2 IS

vloeien, maar ook do genezing volkomen volbraclit is, en liet lid weder ongedeerd zijne gewone plaats hernomen heeft. Ook wij zien met dezelfde verbazing dit wonder aan. Het is liet laatste en niet het kleinste genezingswonder, waardoor de Heere Zich op aarde, als de Godmensch bewezen heeft. En liet is niet enkel zijne macht, welke ons zoo gloiierijk en tot zooveel eerbied uitnoodigend, uit dit wonder tegenstraalt. Wij bewonderen daarin niet minder zijne, ook de vijanden van haren zegenenden invloed niet uitsluitende liefde, vervolgens zijne onderdanigheid onder alle macht der overheid, welke Hij als eene ordening (lods ook in den geringste van hare dienaren en vertegenwoordigers weet te dienen en onderworpen te zijn, en voornamelijk zijne meer dan moederlijke voorzorgen voor de disci-pelen, welke Hij door de genezing van Malchus op zekere wijze aan de bloedwraak van de moordademénde bende ontrukt heeft. Ook is hier de wijze, op al wat volgen zou, berekende voorzorg niet voorbij te zien, waardoor de Heere door deze zijne liefdedaad reeds terstond en feitelijk de ware natnui' van zijn Koninklijk voor alle misverstand in veiligheid stelt. Het is geen rijk van deze wereld, maar een zoodanig rijk, waarin de wraak zwijgt, de zachlmoedigheid vurige kolen vergadert op het hoofd van den vijand en het kwaad met goed vergolden wordt.

In hetzelfde oogenblik, waarin de Heere de genezende hand naaiden gewonden uitstrekt, opent Hij ook jegens Petrus zijnen mond, en zegt, tot een richtsnoer van alle volgende tijden, het groote inhoud-zware woord van het gebruik van het zwaard in zijn Koninkrijk, van zijne vrije zelfonthouding en zelfverloochening voor de zondaars en van zijne onbepaalde onderwerping aan bet raadsbesluit des Vaders. Hij begint: Keer het zwaard weder in zijne plaats, want allen die het zwaard nemen, zullen door het zwaard vercjaan. Eene ernstige vermaning voorzeker, die voornamelijk in haar ontzettend slotwoord, als een donder Gods over het hoofd van Simon rnoest beenrollen. Gij weet hoe deze uitspraak van den kant van twee kerkgenootschappen daarin is miskend geworden, als zoude daarin den Christen in het algemeen de handlering van het zwaard verboden zijn. Doch de Schrift wil met de Schrift vergeleken zijn, en de zoogenaamde analogie of overeenstemming des geloofs is de eerste regel aller bijbelverklaring. De Heere geeft toch zelfs in deze zijne woorden eenen wenk daarvan, dat het zwaard zeker ook zijne plaats heeft, waarin het met volle recht de schede verlaten kan, en luide spreekt toch ook hel bekende Apostolische woord. Hom. '13 : 4, waarin gezegd wordt, dat de overheid niet te vergeefs het zwaard draagt, want zij is Gods dienares, eene wreekster lot straf, dergenen die kwaad doen. Waar nu de overheid haar zwaard aan iemand overdraagt, hetzij, dat zij het geeft in de handen van den burgerlijken rechter, of van den krijgsman of van den tot verdediging bevoegden burger, daar is het zeker, dat vooral in de beide eerste gevallen de verantwoording enkel op haar, die overdraagt, terugvalt, terwijl aan de zelfwraak, welke wezen tl ijk iets anders is dan verdediging in tijd van nood, het zwaard in allen gevalle en onvoorwaardelijk ontzegd wordt, Allerminst echter vindt iiet

'210

zwaard zijne plaats op liet gebied van liet Koninkrijk Gods. Hier heet het veeleer; Niet door kracht of rietveld zeil het (jeschiedcn, maar door mijnen Geest. Hier geldt het woord: de wapenen van onzen krijn zijn niet vleeschelijk; maar krachtifj door God tot neder-werpim] der sterken. Hier wordt overwonnen door de mach!: van hel getuigenis, door hot bloed des Lams en de lijdzaamheid der heiligen. Het bloed der martelaren is hot zaad der kerk, en niet liet bloed der ketters. Do roomsche kerk beeft zich uit de nalatenschap van Petrus, haren beschermheilige, helaas het slechtste gekozen. Zijn zwaard en niet dat zwaard, hetwelk door den lleere met groeten nadruk' verwezen werd, om voor altijd tot zijne plaats weder te keeren, maar liet in den scherpsten strijd met 's Hoeren woord en bevel tot slaan ontblootte en getrokken zwaard. De krijgswapenen des pausdoms waren, altijd vleeschelijk. Het waren banvloeken, interdicten (verbodschnTten), kettergerichteu, autodalës en brandstapels. Daarom hebben zij het enkel kunnen brengen tot den opbouw eenor wereldkerk, welke niet meer op het Koninkrijk van Christus gelijkt, dan een natuurlijk mensch op eenen uit den geest geboren mensch, en meer een Staat dan eene Kerk, meer eene Hagar dan eene Sara, en enkel knechlen baart, geene kinderen: terwijl zij nog erger dan de Galaten, in liet vleescii begon, en ook in het vleesch schijnt te willen eindigen. O, het staat te vreezen, dat zij, even als zij door het zwaard zich op hare hoogte heeft gesteld, ook door het zwaard weder neêrgeveld zal worden. Het de poorten der hel ztdlcn. mijne (jemeente niet ovenveldigcn, geldt ten minste haar niet, maar enkel de kerken der waarheid en in de volle beteekenis van het woord, alleen die gemeente, welke uit water en (leest geboren wordt. Deze overwint in nederlagen, en gedraagt zich als een goed kampvechter van Jezus Christus. Haar lauwerkrans is een doornenkroon, en haar wapen de zachtmoedigheid. Zeker zij gaat ook met vurige kolen om, nochtans alleen met die, welke zij in de uitoefening barer liefde, op het hoofd van hare vijanden vergadert. Wordt zij gescholden, zoo zegent zij; wordt zij vervolgd, zoo verdraagt zij; wordt zij belasterd, zoo lijdt zij. Zij neemt het woord van Petrus ter harte: Indien gij gesmaad wordt om den naam van Christus, zoo zijt gij zalig, want de geest der heerlijkheid en de geest van God rust op u. En zoo overwint zij, door zich over te geven, en bereidt zij Christus eene zegepraal door hare zegepraal over zichzelven; en zij levert hare veldslagen óf als de zon, die de zee tegen zich laat ophevelen, om haar met liefdevuur te doorgloeien, en ze in blinkende en vruchtbare dauwdruppen op te lossen; óf als bet aanbeeld dat zelf niet slaat, maar zeker niet kan verhinderen, dat de hamers die op hetzelve vallen, in stukken springen.

II.

Op dezen weg van overwinning door lijden, op welke alleen de wereld door deti Vorst des vredes veroverd werd en wordt, hebben wij Hem zelf tot Voorganger en Leidsman. Hoort Hem spreken: Keer niv zwaard weder in zijne plaats, want (merkt bet op, gij valsch

220

gevoelige bestrijders van liet recht tot den doodstraf!) allen, die het zivaard urmen, zullen, door het ■/.waard vertjaan. ïoen Petrus later werkelijk tot de gerichtsplaats moest lieentreden, zal hij aan dat woord met Imiverin^ hebben teruggedacht, doch tegelijk in zijn hart ten hoogste verblijd zijn geweest, dat hem enkel liet doodsoordeel van de menschen kon treilen, terwijl hij van dat des richtenden Gods, door het Moed des Lams voor eeuwig was ontlieven. Doch hoort den Meester verder: /ou Ih den beker niet drinken, dien de Vader Mij (joyeven heeft? Of meerit (jij dat Ik mijnen Vader nu niet kan hidden en Hij zal Mij meer dan huaalf legioenen Engelen lijzeilen9 Jfoc zouden dan dc Schriften vervuld worden, die zegtjen, dat het al zon (jeschieden moet? O. welk een diepe en veelomvattende blik wordt ons hier op nieuw in do verhevene zelfbewustheid des Heeren geopend! Hoe valt hier de sluier zijner knechtsgestalle ter zijde, en boe ontvouwt zich hier wederom voor ons, even als door oen' bliksem in den donkeren nacht de geheele majesteit van den eengehoreVien Zoon des Vaders! Ook in do diepste vernederingen hlijft Hij, die Hij is, en staat Hij met de kennis van Zich/elven overal tegenover de tegen-strijdigheid des schijns, waarvan Hij omringd is. Ja, wanneer Hij wilde, zoo kon Hij — en niets is Hem gewisser dan dit — slochls eischen (dit is het begrip des woords in den grondtekst), en de Vader zon Hem tot zijne bescherming twaalf legioenen Kngelon (dus voor* ieder van het kleine gezelschap één legioen) zenden. Dat de Heere dit zegt, o welk eene beschaming ligt daarin voor Pelrus, welke meenen kon, dat de Meester, wanneer hij, Pelrus, zich niet voor Hem in de bres stelde, verlalen en hulpeloos slaan zon. Hoe wordt dezen zijnen dwazen waan, gevoelig door dat meent aij? des Heeren bestraft. Immers Simon weet, dat zijn Heere niel gewoon is met bloole woorden te spelen, en dat bij daarom diens woord van de Hem te dienste staande hemelmachl letterlijk op te vatten hehbe. Kn hij kon op den inval komen, om dezen Heere als een weerlooze nit liet midden van een handvol arme stervelingen te verlossen! Welk een ongeloof, welk eene verblinding!

Doch zou het inderdaad nog in de macht des Hoeren gestaan hebben, Zich door Engelenhulp aan zijn lijden te onttrekkenV Ongetwijfeld. (lelijk Hij Zich lot de overwinning van hel groole werk vrijwillig had aangeboden, zoo kon Hij Zich ook ieder oogenblik daarvan vrij en ongehinderd ontslaan. Elke gedachte van dwang of noodzaking van buiten af, is van liet doen en lijden onzes Middelaars ver verwijderd. En nu zou ik nauwelijks een oogenblik in hot leven van Jezus kennen, waarin zijne zondaarsliefde heerlijker in het licht trad, dan juist in het oogenblik waarvan wij nu spreken. Eene hemelsche menigte, machtig genoeg om eene geheele wereld van tegenstanders in het slof neder te werpen, staat wachtende op zijne wenken achter den voorhang der wolken, en brandt van verlangen om voor Hem tnsschen te treden en Hem in zegepraal uil do macht der goddeloozen te bevrijden, en Hij, de mishandelde en omsingelde, doet afstand van hare hnlpe, en herhaalt andermaal, en wel met nog grooteren nadruk, omdat het met de daad geschiedt: uw wille geschiede, o Vader! en

sK)l

niet de mijne. Het moet alzoo r/cschieden, y.ogi. TTiJ. Let wel op dit zijn vernieuwd polnigenis van de onvonnijdelijke noodzakelijkiieid zijns lijdens. Hoe zouden dan de Sehriflen vervuld worden? voegt Hij er jiij. Jlet woord van Mozes en de profeten is de lamp voor zijnen voet en liet licht op zijn pad. Zoa Ik den drinkbeker niet drinken, dien de Vader Mij gegeven heeft? Groot, boteekenisvol woord, laat ons bij hetzelve eenige oogenblikken met onze beschouwing vertoeven.

Wat is een beker? Een drinkgereedschap, dat zijne bepaalde maat, on in zijn rand ol' boord zijne grens lieeCt. Gij weet, op onderscheidene tijden sprak de Zaligmaker van den beker, die Hem was verordend. Mattli. 0 : vraagt Hij zijnen discipelen: Kunt gij den drinkbeker drinken, dien Ik drinken zai? Door dezen beker verstond Hij de Hem toegewezen galbitteren drank zijns lijdens. In Gethsémané hoorden wij Hem nog vragen: „of bet niet mogelijk ware, dat deze beker Hem voorbijging?quot; In onzen tekst noemt Hij hem met de klaarste bewustheid, don drinkbeker, dien zijn Vader Hem gegeven heeft. Wat in dezen beker was, weet gij. Alles bevatte hij, wat ons van wege de zonde door de Goddelijke rechtvaardigheid moest worden toegemeten. In dien beker, was de geheole vloek van de onschendbare wet. In hem waren al de verschrikkingen van het schuldgevoel, al de huiveringen van de uitgezochtste aanvechtingen des satans, al de nooden en ellenden, die lichaam en ziel kunnen treffen. Daarin dreven do vreeselijke alsemdruppels der verlatenheid van God, de hellenangst van eetien, met den vloek bezwaarden en in de omgeving der duistere machten te onderganen bloodigen dood. „Hoe!quot; zegt gij, en een op zoodanige wijze gevulden beker, wordt Hem door don Vader toegereikt? Ja, door niemand anders dan door Hem. Leert het verstaan, wat het zegt; Die ook zijnen eenigen /non niet heeft gespaard, maar heeft Hem voor ons allen overgegeven; wat het zegt: God laat al onze overtredingen op Hem aanloopen; wat het is: Ik zal den Herder slaan en de schapen der kudde zullen verstrooid worden; wat het beteekent: Christus heefl ons verlost van den vloek der Wet, een vloek geworden zijnde voor ons, en God heeft dien, die geen zonde gekend heeft, voor ons tot zonde gemaakt. Ja, wat dit alles beteekent, leert dat hier verstaan. Ach, alles wat gij van uwe jeugd af, met uwe Godvergetenheid, uw eigeidievend denken en doen, uwe ongehoorzaamheid, uwe hoogmoed, uw wereldsch-gezindheid, uwe onreine begeerlijkheden, uwe huichelarij, uwe valschheid, uwe verharding des harten, uw leugen en bedrog, — wat gij, zeg ik, met dat alles, op uw eigen hoofd hebt opgehoopt, tegen den dag der openbaring van zijnen heiligen en rechtvaardigen toorn, dat alles wordt vereenigd in dezen beker gevonden en vermengt zich aldaar tot eeuen vreesdijk doodelijken drank. Zou Ik dezen beker niet drinken? vraagt de Heere. Ja, lleere Jezus drinkt hein, want Gij drinkt hem, of wij moeten hem drinken, en voor ons heeft deze beker grond noch bodem, want de eeuwigheid is de maat van onzen vloek. Zou Ik dezen drinkbeker niet drinken? Ja, drinkt hem, Immanuël! Wij willen er U de voeten voor kussen, en op uwe heilige altaren zelve de offeranden zijn, die zich U toewijden. Hij dronk den beker; Hij

ledigde hem. Geen «druppel bleef voor de zijnen daarin terug. De voldoening is aangebraclil, de verzoening geschied. Er is geene verdoemenis meer voor degenen, die in Cliristns Jezus zijn. De vloek treft hen niet meer, en kan hen niet meer treffen; want ai de straf lag op Hem, opdat wij vrede zouden hebben; en ons is niets overgebleven dan liet hallelujah.

Ja, wij hebben de hovoegdheid, reeds nu het hallelujah aan te heffen, ofschoon wij nog tot de strijdende kerk behooren, en de triom-feerende kerk nog in de verte voor ons ligt. Het woord: „wij moeten door verdrukking ingaan in het Koninkrijk van God,quot; behoudt, zoo lang wij in dit dal der tranen vertoeven, zijne kracht; doch als een woord des zegens, en niet meer als een woord des vloeks. De betuiging van den Apostel van het lijden van Christus, dat van zijne gemeente, (zeker niet meer als straf — veel minder als w/rfoenend lijden) overblijft, behoudt nog altijd zijne kracht, maar in geenen beden-kelijken zin. Immers drie bekers gaan in de gemeente van Jezus rond. Ieder erfgenaam van den hemel heeft daaruit zijnen dronk te doen. De inhoud des bekers is bitter. Niettemin dienen ook zij tot een getuigenis, welk eene grootsche vrucht het voor ons heeft gedragen, dat de Heere Jezus den beker der verschrikking voor ons heeft geledigd, dien zijn Vader Hem aanbood. De ons achtergelatene bekers zijn zijne hoogtijd bekers, en hunne drank is heil- en zegendrank. De bitterheid des oordeels, is uit hen weggenomen, nadat zij in den.Geth-sémané-, Gabbatha- en Golgotha-heker is doorgestaan.

De eerste der aangeduide drie bekers, is die der bekeerinrj, der droefheid over de zonde, van liet berouw, dat niemand berouwt. Deze beker moet gedronken worden. Zonder het slaan van de borst des tollenaars, zonder de smart van Magdalena, en zonder de tranen van Petrus, geen ingang in het rijk der genade! Bekeert u! heette de eerste k lokken toon, waarmede de intrede van het Nieuwe Testament werd ingeluid. Bekeert u! was het begin van elk antwoord des Geestes op de vraag; wat moet ik doen om zalig te worden? De bekoel ing is de enge poort tot liet Koninkrijk des vredes. De kiem en knop van liet nieuwe leven is do bekeering. Erken de zonde eerst als zonde, zoo zult gij ze aan uzelven erkennen met schrik: want de zonde scheidt u van God en is de schrik des duivels, de moederschoot der hel. Erkent gij echter de zonde aan u als zonde, zoo werpt de Heere ook eer gij het vermoedt, de sluier van u af, en gij aanschouwt Hem, buiten welke geen heil is. Daarom wat boven alles noodig is, is zelfgericht, zondendroefheid, bekeering. Neemt den beker aan, u zullen de oogen van de teugen overloopen, want in plaats van de zoetheid des welgevallens aan uzelven, drinkt gij daaruit de gal van het tegendeel, eene bitterheid, welke geen harpspel der wereld u meer wegneemt, een leed, dat u de ijdele vreugde dezer wereld vergalt; eene zwaarmoedigheid die u in den zwermenden kring van uwe lichtzinnige vrienden, niet meer rust of duur laat vinden, ja u in de eenzaamheid en in het schreihoekje dringt. Wat zoudt gij echter het eerst uit dien beker gedronken hebben, wanneer Jezus de zijne niet vooraf had [geledigd. Alsdan zoudt gij vertwijfeling, helsche angst en

hopeloosheid gedronken hebben. Het zou voor n gelijk ons allen een Kains, een Achitofels eu Iscariolhs beker geweest zijn. Nu echter is zijn drank gemengd met den honig der genade, mot den 'roost dei' verlossing, met de belofte van eeuwige vergeving in hot bloed des Lams. O drinkt dien beker, maar thans zonder handenwringen. Ver-

. «O

smelt in stille, hoopvolle weemoedigheid, doch weer do kreten der vertwijfeling van u; Mijne zonde ia te groot, dan'dat zij mij vergeven worde. Hiertoe is geen grond meer. Gij drinkt uit den beker der zondensmart thans oenen beker der zegening. In den hemel is blijdschap over u, terwijl gij weent op aarde, en jubelen de kinderen Gods u te gemoet: welkom broeder! De satan knarst op de tanden, omdat hij u thans moet laten varen, en eeuwige liefdo-armen strekken zich uit, om u te omvangen. Waarom behoeft uwe bekeering niet meer eone vertwijfeling te zijn? Waarom is deze beker u thans een beker van heil on hope'? Antwoord: Jezus voldeed voor de onverzoende zonde, en gij beweent do verzoende. Jezus had de onbetaalde schuld op zich on stond daarom tegenover zijnen Vader als rechter; gij zijt over uwe schuld bedroefd, nadat zij geheel voor u betaald werd, on God u niet meer richten kan, noch zal. Zeker wordt de beker der Goddelijke droefheid nooit geheel geledigd, zoo lang wij nog in bet lichaam des doods vorkeeron. Men zondigt weder, en op nieuw weent het hart; maar het weent aan don boezem der eeuwige liefde, on onder de tranen afdroogende hand der Goddelijke ontferming.

Naast deze eerste beker gaat een ander rond in Sioti, en ook deze wordt niet ton volle van ons weggenomen, totdat de beker der hemel-sche zaligheid ons wordt toegereikt, liet is do beker van het sterven naar hot vloesch, do verootmoodigingon van don ouden rnensch, het gespeend worden van den boezem der natuur, do innerlijke vernietiging, in welke Ghristus ons alles in allen worden mooi. Ook uit dezen beker doet ieder geloovigo op deze of die wijze zijn dronk, Paulus had zijnen doorn in het vloesch. Petrus het zeker uitzicht op den bloodigon kruisdood; Timolheüs zuchtte onder lichamelijke zwakheid; Silas was met Paulus een verachte door de wereld. Gij worstelt met armoede en zorgen der nering; gij woont miskend en verstoeten als een eenzame onder uwe broederen; gij weet met den besten wil en daad in uwe boroepsbezigheden op geenon groenen twijg to komen. Gij wordt als Joh lichamelijk bezocht, of hebt als Eli groote smart door uwe kinderen. U treft in uw huis het eene smartelijke sterfgeval na het andere; gij ziet u in betrekkingen gebracht en gebonden, waarin gij u niet in uw waar beroep bevindt en niet in uw oigentlijk element gevoelt en gij kunt er u toch niet van ontslaan; gij — doch waar zouden wij eindigen, moesten wij al de bittere druppels met name noemen, die den drank der droefheid samenstellen, door welke wij, gelijk de Schrift zegt, tot het Koninkrijk Gods moeien ingaan, daar ik toch den bittorsten onder dezelven niet eens genoemd bob ; want ik zeide nog niets van do aanvechtingen des duivels, van do verdonkeringen des goloofs, van de verdorring des innorlijken levens, van do onttrekking aan den drang tot het gebed, van den nood der twijfeling en der wau-

'224

kelnioedigheid, van de smartelijke ondervindingen van liet innerlijk armer, zondiger, genadebelioevender, in plaats van rijker, heiliger en sterker worden, en van liet terugvallen in den toestand van Rom. 3 en 7, waarin de klucht wordt gehoord: Ik cl-Ictidig mensch! wie zal mij verlossen \nn het lichnam dezes doods. Vat echter dit alles te zatnen, en gij kent den tweeden onzer hekers. Ja, ook deze, Broeders en Zusters iti den Heere! •—■ komt u allen ter hand om daaruit te drinken. Doch zijt getroost! ook in dezen beker is geen vloek, geen toorn, geen straf meer. De vloek werd er dooiden Borg uit weggedronken en zoo werd de beker tot een beker der zegening en der genezing. Door alle deze smarten moet gij altijd meer van u zeiven en van de wereld losgemaakt en inniger met den Heere Jezus verbonden worden, (lij moet daardoor leeren door de genade en in lt;lie rustplaatsen op de wegen Gods geleid te worden, waar Hij zijne trouw, zijne bewaring, zijne vertroosting en lang-moedigheid, zijn ophelpen door verborgen, krachten, en zijn vriendelijk spreken met de moeden ter rechter tijd op handtastelijke wijze aan u bevestigen kan. Ziet gij, alles is heilzaam in oogmerk., in bedoeling, in vrucht. Daarom met eene vaste besluitvaardigheid ledig gedronken, wat God u heeft ingeschonken! Het is de eeuwige liefde, die hand in hand met de bemelsche wijsheid gaat en u den drank druppel bij druppel toemeet. Gelijk bij de broederen van Jozef op den bo-' dem hunner zakken den schat gevonden werd , zoo wordt hier de zegen gevonden op den bodem van den beker der bitterheden. De kastijding als zij tegenwoordig is, dunkt ons geene zaak van vreugde maar van droefheid te zijn, maar daarna zal zij geven eene vreedzame vrucht der gerechtigheid dengenen die er door geoefend zijn.

Do derde beker biedt zich aan als de ontzettendste van allen, en toch beeft ook bij al zijne ontzetting verloren. Ook hij gaat niemand voorbij, en wie weet hoe spoedig hij n of mij aan de lippen wordt gezet. Wij huiveren van dezen beker terug, want hij komt met zwart floers omhangen. Doch de Christen mag hem versieren met palm en hem vriendelijk lachend in de band nemen. Het is de beker der laatste ure, de beker des afscheids, de doodsbeker; doch ook hij is niet meer do beker, zoo als de rechterlijke gerechtigheid na den val hem gemengd heeft. Hij is do beker niet meer, dien Jezus heeft gedronken, want voor Uem bevatte hij nog den vloek. Jezus stierf den dood, die de bezoldiging der zonde is, welke in de verlatenheid Gods gestorven wordt, en wien de verschrikkingen des oordeels omgeven. Jn de plaats daarvan sterven wij, zoover wij Christenen zijn, een dood die den moede ter ruste voert, den pelgrim het reiskleed afneemt om hem in het vaderhuis te brengen, hem in plaats van de doornenkroon do kroon dos levens op het hoofd zet, en voor eeuwig de tranen van de oogen afwischt. Ziet Stéfanus, hoe hij, zonder eenen enkelen smartelijken trek in zijn gelaat, den laatsten beker der smarte ter hand neemt. Ziet Paulus, hoe hij dorst naar den doorgang door den Jordaan dos doods en uitroept: Ik heb begeerte om af te scheiden en bij Christus te zijn. Ziet Simeon, hoe hij den doodsbeker als een jubolbeker opneemt en zonder eenigen kommer

Ü'lo

juicht: Nu laat Gij Heerc! uwen dienstknecht heengaan in vrede. lloort Johannes, lioe hij lof zingt; Wij zijn nu kinderen Gods, en het is nor/ niet geopenbaard wat wij zijn zuilen, maar wij loeten, dat als Hij zal geopenbaard zijn, lutj Hein zullen gelijk -wezen, want wij zullen Hem zien gelijk Hij is. Waar zijn hier de verschrikkingen van dezen laatsten heker? Ze zijn verdwenen en de beker is enkel en alleen met verwachting en hlijdschap gevuld. En dat hebben wij Hem te danken, die den dood de macht ontnomen lieelt en tot wiens eer wij voortaan triomfeerend kunnen zeggen: Dood! waar is uw prikkel! Graf! waar is uwe oveneinning ?

Ziet, mijne vrienden! zoo dronk de Borg uit al de hekers die nog in Zion rondgaan op plaatsbekleedende wijze, den vloek, en wat voor de zijnen daarin is overgebleven, hoe hitter het ook aan bet vleesch moge voorkomen, is enkel geneesdrank. Verheugen wij ons hierover van ganscher harte en belijden wij vroolijk en dankbaar met den I Uchter:

Gij moest de schuld betalen,

En ik ben eeuwig vrij.

De beker mijner kwalen,

Dronkt Gij, o Heere! voor mij.

Dit was Uw welbehagen.

En nu moet op mijn pad De doorn mij druiven dragen,

En ook de zwaarste plagen Mij voeren in Gods stad.

Amen.

XXII.

G A V E EN OF F E R.

Ik weet het, dierbare vrienden! waarom zoo vele Christenen bij al hunne rechtgeloovigheid, toch geen' rechten vrede hebben. Met-geen, waarin hun onbevestigd, beldagelijk, ontwricht en vreesachtig bestaan zijnen voornaamsten grond heelt, is mij zeer wel bekend. Christus heeft vrede gemaakt door zijn bloed, zegt de Apostel, Coll. 4 : 20; doch dat bloed, hoe dikwijls zij daarvan spreken of hooren spreken, is hun naar deszelfs almachtige werking nog onbekend, of het ontbreekt hen aan de geschiktheid, om er voor zich zeiven gebruik van te maken. De zielen onzer meeste Christenen gelijken, bijzonder wanneer de nood aan den man komt, en een klokslag der¹ naderende eeuwigheid hun in de ooren trilt, de altijd bewogen ruste-looze zee,, over welker oppervlakte de zon wel eenige verwarmende stralen verspreid, doch tot den innerlijksten bodem, waar het nachtelijk koud en woest blijft, niet kan doordringen. Zóó valt ook op de genoemde lieden het licht der Ghristuskennis; aanrakend maai niet doordringend. Moge onze tegenwoordige beschouwing daartoe gezegend worden, dat zij ons allen liet werk van den grooten Boig recht grondig deed verklaren; en zijne heilwerkingen tot in de ver-borgenste diepten van ons wezen oenen weg maakte! Laat ons tot dat einde bidden. De Heere spreke daartoe zijn Amen.

matth. 26 : 55 en 56; marc. 14 : 48—52; lttc. 22 : 52 en o3.

Terzelfder ure sprak Jezus tot de scharen en tot de overpriesters en hoofdlieden des tempels en de oudsten, die tot Hem gekomen waren: Gij zijt uitgegaan als iegen eenen moordenaar, met zwaarden en stokken , om Mij te vangen; dagelijks teas Ik met u, leerende in den tempel, en gij hebt Mij niet gegrepen; doch dit is uwe ure en de macht der duisternis. Doch dit alles is geschied, opdat de schriften der l rofeten zouden vervuld teerden. Toen vluchtten al de discipelen, Hem verlatende. En een zeker jongeling volgde Hem, hebbende een lijnwaad omgedaan over het naakte lijf; en de jongelingen grepen hem. En hij, het lijnwaad verlatende, is naakt van hen gevloden.

Boven den voorgelezen tekst behoort als opschrift te staan het woord van den Apostel, Efez. 5:2: Christus heeft ons hef gehad en heeft ^r/jch zeiven voor ons overgegeven tot eene offerande, en een slacht-

*21

offer Gode tot cenen welriekenclen reuk. Deze uitspraak client ons als sleutel tot de tegenwoordige geschiedenis, en voert rechtstreeks tot haren ei gen 11 ij ken kern en binnensten inhoud. Moge ons daarom het Apostolische woord ook bij onze verdere beschouwing leiden. Op deze wijze zullen wij gewaarborgd zijn tegen het gevaar, om van de hooldzaak af te dwalen en voor de bijzaken do hoofdzaak ter zijde te stellen. Laat ons dus zien, boe in onzen tekst de Borg Zich voor ons overgeeft:

I. als gave, en

II. als offer.

Moge de vredebron, voor welke wij staan, rijkelijk zijn levenswater voor ons opwellen, en geve do Heere ons geloof, opdat wij daaruit scheppen mogen en eeuwig gezond worden !

I.

De gebeele werkzaamheid, waarin wij thans den Iloogepriester aantreffen, is overgave. Hij geeft Zich over en laat met Zich doen, wat men wil, en deze bijzonderheid is voor ons van de grootste en heilzaamste beteokenis. Zijn toestand is hartontzettend. Stelt u voor, dat er, wat misschien werkelijk gebeurd is, terstond na het voorgevallene aan den Olijf¹,berg, een bode naar Jeruzalem met haast ware geloopen, en aan Maria bericht had gegeven, wat er oven buiten de poort met haren Zoon voorviel. Ach, deze arme, welke gewaarwordingen zouden baar door het harte gegaan zijn. „Hoe,quot; zoo zou zij weenend uitgeroepen hebben, „dat doen zij aan mijn Kind? De beste van de zonen der aarde — in zulk eenen toestand? De Heilige, die de liefde zelve was, als een misdadiger overvallen? De Weldoener iler inenschheid, haar teedergevoelige, aanminnige Zaligmaker met dien ongehoorden smaad bedekt, en in de banden, ja, in de banden der beulsknechten?quot; Zeker zou het der ontroerde moeder geweest zijn, als droomde zij slechts van zulke ontzettende dingen. En had zij dan de bevestiging van deze ontroerende boodschap ontvangen, kunt gij u dan iets anders voorstellen, dan dat zij nu het laatste overschot barer bedaardheid zou verloren hebben, en tot den dood toe bedroefd in tranen zou versmolten zijn? Aldus, van bet standpunt van Maria, moet gij het. gebeurde in den Olijvenhof u voor oogen stellen, om bet ontzettende er van in al zijn gewicht, in al zijnen omvang te loeren kennen. En om het nog levendiger u te vertegenwoordigen, stelt u dan voor, met welke oogen de heilige engelen de gevangenneming van Jezus zullen hebben aangezien; zij, wien de knechtsgestalte des Ueeren tot geen beletsel was, om zich ieder oogen-blik de gansche hoogheid en waarde van dezen veroordeelde zich bewust te blijven, en die, waar Hij ook vertoefde, en wat men met Hom deed, den Heere der heerlijkheid, den Koning der koningen in Hem zagen, tot wiens troon zij zelve enkel met bedekte aangezichten waagden te naderen. Vertegenwoordigt u, wanneer gij kunt

wat deze moesten gevoelen, toen zij in die oogenblikken uit de wolkeu neclerzagen en aanschouwden, hoe de Hoogverhevene als een der ergste boosdoeners, door gerechtsdienaren omringd, de Vorst, des hemels met zwaarden en stokken gevangen genomen, de Rechter dei-wereld als een moordenaar in hoeien geslagen, en Hem onder bedekking van eene bende ruwe dienstknechten door lasteringen en vloeken omringd ten verhoore slepen zagen. Moest toen niet een kreet der ontzetting door den hemel gegaan zijn, en bij deze heilige wezens de gedachte opgekomen zijn, dat nu de maat der zonde bij do rnenfchen vol en de dag der wrake tegen de goddeloozen aangehroken ware. Wij, mijne Vrienden! kunnen van wege de menschelijke omstandigheden, die wij zien, zeer licht vergeten, luie wij in dien vernederde uit Nazareth voor ons hebben. Slechts nu en dan gaat het ons als een weerlicht dooi' de gedachte, wie Hij is, doch dan verstijft ons ook het hart van ontzetting, en wij kunnen slechts zwijgend en vol verbazing de handen boven ons hoofd te zamen slaan.

Hoe vreeselijk echter ook de toestand in den Olijvenhof zijn moge, de Zaligmaker verdraagt deze ten hemel schreiende behandeling met kalmte. Hij geeft Zichzelven over, en aan wie? Gij ziet het, aan de gewapende bende der hoofdlieden en dienaren. Doch het is nog van eene andere overgave, waarvan wij hier getuigen zijn; van eene omsluierde en ontzichtbare overgave. En deze is voor ons van nog ongelijk grooter belang dan die, welke binnen onzen gezichtskring valt. Christus stelt Zich hier te gelijk voor zijnen Vader, er. vraagt gij hoe en als wat Hij Zich aan den Vader overgeeft , zoo antwoord ik met heenwijzing op Ef. 5: vooreerst, als eene gave, en wel als zulk eene gave, welke den Vader volkomen welbebagelijk wezen zal. Hoe zal ik do heerlijkheid dezer gave naar waarde prijzen? Ziet oenen mensch, die feitelijk bewezen heeft het te zijn, tegen wien de ganscho hel losgelaten kon worden, zonder dat hot haar gelukte zijne onschuld ook slechts met een stofje te bevlekken. Ziet eenen Heilige, die in den gloeienden smeltkroes nederligt, zonder dat de smelting ook slechts de minste sporen van eenig onrein bestanddeel aan den dag bracht. Ziet eenen Getrouwe, bij wien de stormen der verzoeking, in welke de engelen niet bestand zouden geweest zijn, alleen dienden, om zijne gehoorzaamheid slechts te sneller tot den hoogsten trap der volmaaktheid op te voeren. Ziet eenen beproefden man, die het scheepje zijner bereidwilligheid en Gode overgegevenheid onbeschadigd door den maalstroom der aanvechting weet heen te sturen, der aanvechting, die berekend was, om den beiligsten seraf in eenen morrenden afvallige te veranderen. Ziet eenen gehoorzame, die in den toestand der gevoeligste inwendige beroofdbeid, nochtans in de liefde zijns Vaders bleef volharden, en ofschoon het harte des Vaders zich van Hem scheen te hebben afgekeerd, liet nochtans altijd voor zijne spijs en drank hield, den wil te volbrengen van Hem, die Hem gezonden had. Ziet eenen Held, die in eene omstandigheid, waarin Hem door den angst der helle het bloedzweet, van het aangezicht droop, desniettemin, al was het ook met eene versmachtende tong, uit den grond zijner ziele kon bidden, dat niet wat Hij, maar wat

sj20

uitsluitend de Eeuwige wilde en over Hem besloten had, geschieden mocht. Deze schitterend reine, overvloedig beproefde, als goud gekeurde, onveranderlijk heilige mensch is de gave, welke Christus in zijn eigen persoon den Vader gaf.

Aanziet Hem, den Heerlijke, zooals Hij daar aan den voet van den Olijfberg voor ons staat. Hij weet: ook dat is de raad zijns Vaders, dat Hij uiet alleen aan den smaad van eene openbare gevangenneming, maar ook nog verder Zich aan het geheele lot van eenen gewonen beschuldigde en uitgeworpene der maatschappij onderwerpen zal. Hoe maakt zulk eene bewustheid Hem echter zoo gewillig, om ook in deze diepte af te dalen, en Zich zonder eenige weigering in de handen der zondaren te laten vallen? Hoort Hem tot zijne vijanden spreken. Met de majesteit en de booge rust van eenen vrijen man, die ver van overwonnen te zijn dooi' hetgeen Hem omringt. Zich veel meer zelf zijnen weg voorteekent, en die, in overeenstemming met het Vaderlijk raadsbesluit, zelf zijne lotgevallen ordent, begint ilij tot de schare en bepaald tot derzelver oversten, tot do overpriesters, tot de hoofdlieden dor Joodsche tempelwaclit en tot de oudsten (de leden van het Sanhedrin), die gezamentlijk in de hitte hunner vijandschap tegen Jezus, en met liet oogmerk om de bende der dienaren door hunne tegenwoordigheid te bemoedigen, mede waren gegaan. Gij zijl uitr/c-f/aan als tot eenen moordenaar met zwaarden en stokken. Dagelijks tuas Ik met ulieden in den tempel, en gij hebt geene hand aan Mij geslagen. Wat wil de Heere met die woorden zeggen? Vooreerst moesten zij niet enkel hen, die zij voor het eerst boorden, maar ook de geheele wereld tot een vernieuwd getuigenis verstrekken, dat Hij als een onschuldige ter slachtbank is geleid geworden, en dat de kwade schijn, die de zwaardslag van Petrus op Hem en zijne aan-hangelingen kon werpen, ook niet meer dan bloote schijn was, en vervolgens moesten zij elke twijfeling uit den weg ruimen, ten opzichte van de waarheid, dat geene macht ter wereld Hem ooit had kunnen overweldigen, wanneer Hij niet, terwijl zijne ure gekomen was, in vrije onderwerping aan het Vaderlijk raadsbesluit, Zichzelven overgegeven had. De vijanden vermochten Hem dus niet aan te roeren, zoo lang Hij bet werk van zijn Leeraarsambt niet bad voleindigd. Ook hadden zij niets in Hem kunnen ontdekken , waardoor zij eenigen grond hadden, om Hem in staat van beschuldiging te stellen. Thans werd voor den tegenpartijder den onzichtbaren slagboom opgeheven. Dit — /.00 gaat de Zaligmaker tot de diepste beschaming zijner vijanden voort — is utue ure — en Hij voegt er het ontzettende woord bij — en de macht der duisternis. „Den satan — dat wil Hij zeggen, — „dien gij dient, wordt door eene toelating Gods de keten verlengd, en de hel, als wier wapendragers gij u kenbaar maakt, den teugel ontnomen, opdat gij naar welgevallen met Mij handelt.quot; Zoo spreekt de Heere. Welk eene kalmte en boven-menschelijke rust blinkt er uit deze woorden. Met zulk eene vol-komene bereidwilligheid geeft Hij Zich aan de smadelijkste behandeling over. lu zijn binnenste verheft zich ook niet eene enkele opwelling van eenige ontstemde of wraakeischende gewaarwording tegen de God-

230

vergeten bende. Zijne ziel blijft integendeel in eene gelijkmoedigheid en in eene stemming, als waren het geene beulsknechten, die Hem met boeien in hunne handen omringen, maai' vrienden en volgelingen, die Hem hunne kransen toereikten.

Welke vrucht draagt het echter voor ons, dat Jezus zoo rein en volmaakt heilig Zich aan den Vader overgeeft? Het allergrootste en allerzegenrijkste, mijne Vrienden! hetwelk do gedachte in staat is te omvatten. Hoort, Jehova spreekt in zijne wet: Gij zult mei ledig voor mijn aüncjczichl vcvschijnen. Bedenkt dat, wanneer wij den hemel beërven willen, wij datgene niet kunnen ontberen, aan hetwelk de zaligheid als prijs beloofd wordt. Wij bezitten het nu, en de dagen van klagen en beschaming hebben voor ons een einde. Wij kunnen thans den Vader getroost onder de oogen treden, en behoeven niet meer bezorgd te zijn. Hem iels ongerijmds te zullen toeschrijven, wanneer wij hot er voor houden, dat Hij ons lief heelt en de deuren van zijn huis voor ons opent. „Wat hebben wij echter als verdienste aan te wijzen?quot; Genoeg, mijne Vrienden! ja meer dan de engelen hebhen. Wel bezitten wij niets in ons zeiven. In de rekenhoeken onzes levens zien Wij slechts verliezen en schulden. Doch wij behoeven, Gode zij dank, ook niets eigens le hebben; ja hel wordt ons verboden op zoo iels te vertrouwen en le roemen. Eene huiten ons bestaande gerechtigheid wordt ons voorgehouden, en daarop moeten wij ons beroepen. Het is de levende r/ave, waarvan wij spreken; Christus met de geheele volheid van zijne in onze plaats betoonde gehoorzaamheid. Durft Hij Zich zien laten, dan durven wij het niet minder. Is Hij den hemel waardig, dan wij hetzelfde. Want wat Hij gelooft, bemint, in gehoorzaamheid gedaan en bewezen heelt , dat alles wordt den zijnen goed geschreven. Door de gehoorzaamheid van cenen, zegt de Schrift, zijn wij (zondaren) iieihfj en ■rechtvaardig geworden. In Christus bestaal er geen overtreder meer voor God, 'maar enkel vlekkeloozen en onstrallelijken en reinen. Welk eene zalige verborgenheid! Kunt gij haar nog niet gelooven, zoo vergunt haar ten minste eene plaats in uwe gedachten. De ure mocht komen waarin gij haar gebruiken kunt, want hoe hol ten laatste ook den heiligsten en Godzaligsten christen ploeg te gaan, — hebben wij reeds met onze oogen aanschouwt. Wal zij ooit hij hun lichaamsleven verdienstelijk en proefondervindelijk meenden te bezitten, daarvan hl ijlt, wanneer hel licht der naderende eeuwigheid, en van het eeuwig ooi-deel zijne doordringende stralen op het leven werpt, hun niets over. De glans hunner deugden verdooft, hun goud wordt schuim en zelfs wal zij als te goed in hunne boeken meenen te lezen, bewijst zich als schuld en verlies. Wat nu te beginnen? En hoe nu in dor haast de gereebtighoid te verkrijgen, waarvan men reeds door den Catechismus weet, dat God ze eischt, en zonder welke niemand in het Koninkrijk der hemelen wordt toegelaten? Wal nu al de beschuldigers, die hunnen mond tegen ons opendoen — voorgehouden ^ Wat der wet, den satan en hel eigen geweien met hun: gij zijl een man des doods gezegd? Voorzeker: wanneer ons op dit punt de vertwijfeling niet aangrijpen zal, dan moet iels dat huden ons is, worden aange-

*2:31

boden, iets dat wij als grond onzer aanspraken op de zaligheid voor God kunnen brengen. En daar biedt zich ons nu die levende Gave, welke overvloedig toereikend is om ons bij God aan te bevelen. In liet bezit van die gave hebben wij voor onze beschuldigers niet meer te verstommen. Wij vervulden in onzen Borg Christus de voorwaarden, aan welke de erfenis des hemels verbonden is. Wie wil ons voortaan beschuldigen? Wie ons verdoemen? Wij juichen met Paulus: nu wij zijn gerechtvaardigd geworden door het geloof, zoo hebben wij vrede met God, door onzen Hcere Jezus Christus.

II.

Doch niet enkel als gave, maar ook als offer komt de Heere in onze tekstgeschiedenis voor. Onze zonden zijn Hem toegerekend, en Hij duldt in zijne heilige menschheid, wat deze zonden waardig zijn. Laat daarom de heilige Zoon van God in Hem voor een oogenblik op den achtergrond treden, en beschouwt Hem als den grootsten algemeenen zondaar, die Hij door toerekening en plaatsbekleeding is. Terstond verschijnt alsdan de tegenstrijdigheid, welke Hem overkomt, als recht, de mishandeling, die Hij ondergaat, als Hem toekomend.

Ken ontzettend beeld treedt voor mijne ziel, en ik meen, o mensch, dat gij het moet herkennen. Ik zie eenen moordenaar, want er staat geschreven: Wie zijnen broeder haat, die is een doodslager. Ik ontdek eenen roover; eenen tweevoudig schuldige jegens God, wien hij door ongeloof en hoogmoed de eer ontnam; jegens den naaste, aan wiens goederen liij door nijd en laster de hand sloeg. Zoo rust de vloek dor wet op zijn hoofd, en de ban Gods kleeft aan zijne verzenen. Iets vreeselijks staat den ongelukkige te wachten; eene overvalling in een duister uur voor het naast, eene vreeselijke gevangenneming! vrij en veilig gaat hij zijnen weg en volgt, geen onheil duchtend, de begeerlijkheden zijns vleesches. En nu, eer hij er om denkt, dreigt er iets boven zijn hoofd. „Slaat de sikkel uit, want de halm is rijp,quot; zoo wordt er gezegd. Vreeselijke wezens, de eene nog gruwelijker om aan te zien dan de andere, stellen zich in beweging. De dag heeft zich geneigd, de nacht is voor den armen mensch aangebroken. De duisternis der doodsure brak voor hem taan. Wat geschiedt er nu rondom hem? In welk eenen toestand bevindt zich nu de beklagenswaardige? Zijn het engelen der wraak, die hem omringen? Zijn het demons en geesten des afgrpnds? Hoort hij zich van het kletteren der zwaarden omgeven? Omringen hem banden en ketenen? Ja, ja, hij vindt zich in eene vreemde macht. Hij gevoelt zich omringt, gegrepen gevangen: hij kan niet meer zooals en waarheen hij wil. Eene ontzaggelijke wacht neemt hem tusschen zich in, en een ijzeren nooddwang wijst hem den weg aan, dien hij gaan moet. Zoo lang hij op aarde wandelde, was het wellicht enkel de vleiende stern van den lof en der toestemming, welke tot zijne ooien doordrong. Thans sloeg het uur zijner beschuldigers, en van alle zijden donderde het gij zijt de man! hem met ontzetting in de ooren. Tot nu ondervond hij van de zijde der afgrondsmacht zoo weinig leed, dat hij het bestaan van

232

zoo iets als een sprookje durfde beschouwen. Thans komen zij uit hunne sluiphoeken te voorschijn, en nu in de macht des duivels, leert hij aan den duivel gelooven. Want juist deze en zijne benden zijn het, die hem te midden van zijne veiligheid overvielen, om hem met ketenen dei- duisternis te binden en onder dc woeste vloeken, hoe hij tegen worstelt, weg te slepen, alwaar zij hem tegen den als een oven brandenden dag zullen bewaren en sparen, tot den dag, op welken de rechter der wereld zeil' het laatste oordeel spreken, en het ontzettend woord zal laten hooren; Gaat tuctj van mij, rjij vervloeide in het eeuwige vuur, dat den duivel en zijne engelen bereid ia. Ziet mijne vrienden, dit ontzettende beeld treedt in dit oogenblik voor mijne ziele en het is geen bloot voortbrengsel der verbeelding, maar het draagt een wezentlijke inhoud en diepe waarheid in zich, want in dit beeld, o mensch! ziet gij uzelven en ontwaart gij uwen natuurlijken toestand, den vloek, die op u rust, de toekomst, die u verbeidt, het donker lot, dat gij te gemoet gaat.

Nu echter teruggezien naar de geschiedenis van onzen tekst. Wat stelt zich daar voor onze oogen? Een tafereel, dat trek voor trek gelijk is aan hetgeen zoo even voorbij onzen geest ging. Hoe in het oogvallend is dat, en hoe verwonderlijk! Ziet aan den voet van den olijfberg eenen man, die naar het uiterlijk aanzien niets beter dan een roover, en een moordenaar is. lii een nachtelijk uur wordt bij op last der overheid met stokken en zwaarden overvallen, door eene bende gerechtsdienaren omsingeld en zonder verschooning van zijne vrijheid beroofd en in hechtenis genomen. En hoe hooren wij den gevangene spreken, liet is thans uwe ure! roept Hij uit. „Gij vijanden,quot; dit wil Hij zeggen „hebt nu eene vrije band tegen Mij, klaag Mij aan, maak Mij te schande, sleep Mij naar de gerechtsplaats, thans ben Ik de uwe.quot; En boe spreekt Hij verder: Thans is het de macht der duisternis. _lt; „De helquot; — dit is do beteekenis van het woord „Wordt nu vrije hand tegen Mij gegeven. Thans is het haar vergund met Mij te handelen, zoo als het haar goeddunkt, want van nu af ben Ik door een rechterlijk vonnis aan haar geweld prijs gegeven.quot; En ziet, de man wordt werkelijk gegrepen, als een gevaarlijk overtreder gebonden, onder, woeste bedreigingen voor den vierschaar der rechters gesleept, en liet zal niet lang duren , of wij zullen Hem uit eene diepte van ontuitsprekelijken nood en jammer hooren uitroepen: Mijn God, mijn God! ivaarom hebt gij Mij verlaten ?Ziet geheel dezelfde omstandigheden en hetzelfde lot, zoo als wij het zoo even als bet verdiende loon van dien misdadiger hebben leeren kennen. En wie is die man in den olijvenhof, over wien zoodanige verschrikkingen zich uitstorten? Die het niet weet, hoe zou hij kunnen zeggen dan. „Wat kan hij anders zijn dan een misdadiger van de ergste soort.quot; En dit antwoord zou allen grond van reden hebben. De gevangen genomen man is een zoodanige, en toch ook weder een heilige en rechtvaardige. Hoe dat samen kan gaan wijst ons Paulus aan in de bekende woorden: God heeft dien, die geene zonde gekend heeft, voor ons tot zonde gemaakt, opdat ivij zouden worden rechtvaardigheid Gods in Hem. Wij staan dus hier voor eene verborgenheid, maar voor eene zalige hartverruk-

233

kende verborgenheid. Ik sta, wanneer ik geloof, tot den man in don olijvenhof in eene eigenaardige betrekking; want weet, dat al wat vree-selijks over Hem losbreekt, niet zijn vloek, maar de mijne is. De heilige en rechtvaardige onderwerpt zich plaatsbekloeiiend aan het lot van den schuldige en verdoemoniswaardige, en deze gaat eeuwig vrij uit, en beërft liet lot van den Heiligen Zoon Gods. Wondervolle, onvergelijkelijk zalige waarheid! Eenig schild en (roost in het leven en in het sterven!

O gij gezegende zielen, die Christus' eigendom zijl,, hoe kan men waardig de heerlijkheid van uwen toestand prijzen! Heil 11, van wege de verwonderlijke ruiling, die de Zoon des Eeuwigen met u gedaan heeft! Heil met dezen Borg eu Betaler van al uwe schulden! Vergeet toch nimmer het nachtelijke beeld der gevangenuomiiig van uwen Hoogepriester. Schildert het u met frissche heldere kleuren aan dc muren uwer vertrekken. Wordt gij weder aan den vloek herinnerd, dien gij door de zonde op u laaddet, zoo gewent n denzelve niet meer aan te zien als in dit historische tafereel, waar gij dezen vloek niet meer op u, maar alleen op Hem rusten ziet, in wiens lijden die vloek eeuwig te gronde ging. Kn maakt u voortaan geene bekommernis meer over eene ijdele schaduw. In eeuwigheid zal voor u geen tijd meer komen, waarin gij het uwe vijanden en aanklagers behoeft te zeggen: Than* is het uwe ure en de macht dei' daislernis. Uw Plaats-bekleeder heeft het eens voor altijd voor u gezegd, en u wacht voorlaan nog enkel de ure der zegepraal en der blijdschap, die nooit meer zal eindigen. O hebt dan vrede, gij in zijne gerechtigheid geheiligde»! , en met zijn offer voleindigden! Droomt verder niet van laster, die uwe schouders nog zoude drukken, maar weet en vergeet het nooit, dat uw rechtsgeding voor alle eeuwigheid gewonnen is. Ziet daar draagt Christus uwe lasten voor altijd weg, en u is thans niets meer opgelegd dan Hem van gansdie harte lief te hebben, en altijd inniger te omvatten, die al uwe vervloeking op Zich nam, opdat gij eeuwig moogt kunnen juichen: .ikiiova zidkionu! dat is; d,e lieere is onze gerccldifjheid.

Heb dank o Heere! voor mv verlossend lijden.

Dat mij van schuld en straffe moest bevrijden:

Gij hebt den toorn , die over mij moest komen, Op U genomen.

Slechts U, Slechts U, o Jezus! zij mijn leven. Ten eigendom in eeuwigheid geffeven.

.. o o

Gij hebt mijn ziel door al Uw pjjn en wonden ,

Er toe verbonden.

Niets kan noch zal voortaan mij van U scheiden:

Ik volg U trouw waarheen Gij mij wilt leiden,

Met U zal ik door dood en oordeel dringen ,

En 't hallel zingen.

Amen.

XXIII.

CU JUSTUS VOOR ANNAS.

Tk hel) niet voorgenomen, iets te weten onder u, dan Jezus Christus, en dien rjekruisifid. Zoo spreekt de Apostel 1 Gor. !2 : 2. Hiermede wijst liij den hooldinlioud aan van al zijne predikatiën, en tegelijk den aard en de wijze van zijne getuigenis.

Onder de oorlogvoerende machten is het in den nieuweren tijd meer en meer tot eenen grondregel geworden, met massa's te handelen, dat is, zoo veel mogelijk kleine schermutselingen te vermijden en de krachten vereenigd te honden, totdat zich de gelegenheid aanbiedt in het groot te handelen, de geheele legermacht op één gegeven punt te ontvouwen, en volk tegen volk gekeerd, in weinige afdoende veldslagen de geheele zaak tot heslissing te brengen. Wij moesten in onze geestelijke oorlogen op gelijke wijze te werk gaan, in iedere predikatie den donder van het grol'geschut laten iiooren en in massa, dat is met de gezamenllijkheid der groote hoofd- en grondartikelen van het Evangelie, onze veldslagen leveren, omdat het enkel deze zijn, welke de wereld overwinnen, den satan in het stof werpen, de sterkten overweldigen, en eene eindelijke heslissing teweegbrengen.

Zoo ergens, zoo moet deze grondstelling daar in toepassing komen, waar wij uitsluitend van deze grondwaarheden omgeven zijn, namelijk bij de beschouwing der lijdensgeschiedenis. De taak bij elke nieuwe lijdenspredikatie ons opgelegd , liestaat hierin, dat wij der gemeente op nieuw de groote en onuitputtelijke verborgenheid van onze voleinding in den bloedigen Middelaar voor oogen stellen , en hoe zou het ons moeielijk zijn, deze taak te vervullen, daar ons in iedere enkeleafdee-ling iler lijdensgeschiedenis dit hoog heerlijk middelpunt van alle waarheden van zelf en van eene nieuwe zijde toegelicht, tegemoet treedt. Zoo geldt dan deze gulden regel ook voor onze tegenwoordige beschouwing. Wij moeten er opnieuw van spreken, hoe wij door het werk van den Borg, van zonde, duivel, dood oordeel en hel voor eeuwig verlost zijn, en wie er zich niet over verheugt, dat deze wonderbare weide zich andermaal voor hem opent, dien kunnen wij niet helpen, maar hem enkel beklagen als iemand, die nog niet tot de kennis en bewustheid van zijne wezentlijke behoefte gekomen is. Onbezorgd over zijne smaak en keuze, gaan wij met vasten tred voort op onzen weg, en zeggen wij heden als gisteren, en morgen als heden, niet den Apostel: Wij hebben niet voonjenomen (bijzonder in dezen heili-

235

gen lijdenstijd) ids ouder u lo weten, dan Jezus Christus, en dien (jekruisUjd.

joh. 18 : 12, 13, 19—23.

De benden dan, en de overste over duizend, en de dienaars der Joden namen Jezus gezamentlijk, en bonden Hem, en leidden Hem Lenen, eerst tot Annas, want liij was de vrouws vader van Kajafas, welke datzelfde jaar Hoogepriester was. De Hoogepriester dan vraagde Jezus van zijne discipelen, en van zijne leer. Jezus antwoordde hem: Ik heb vrij uitgesproken tot ds wereld. Ik heb allen tijd geleerd in de synagogen en in den tempel, waar de Joden van alle plaatsen samenkomen, en in het verborgene heb Ik niets (jesproken- Wat ondervraagt rjij Mij ? Ondervraag degenen die gehoord hebben, wat Ik tot hen gesproken heb. Zie, dezen ireten, waf Ik gezegd heb. Eu als Hij dit zeide , gaf een van de dienaren, die daarbij stoud, Jezus eenen kinnebakslag, zeggende: Antwoordt gij alzoo den Hoogepriester? Jezus antwoordde hem: Indien Ik kwalijk gesproken heb, betuig van het kwade, en indien wet, tcaarom slaat gij Mij?

Do woeste en onstuimige handeling jegens Jezus, komt thans, zoo ver do gisting der gemoederen het toelaat, in liet spoor van eon geregeld rechtsgeding. Wij zien den lieere tlians:

I. In eonon geboeiden toestand, aan oen verhoor onderworpen; vervolgens zien wij Hem

II. Op do heerlijkste wijze zijne zaak verdedigen, en lil. Overvloedig gerechtvaardigd, daarvan terugkeoren.

In deze drie historische punten hebt gij do drie richtingen onzer tegenwoordige betrachting, waartoe de Clod aller genade ons zijnen zegen schenke!

I.

Do gewapondo bende heeft het met liaro handeling jegens Jezus ernstig gemeend, en zij hebben hun voornemen met kracht doorgezet. De Elve, dit ziende, zijn ter rechter- en ter linkerhand gevloden. Een jongeling, insgelijks lot do kleine kudde hohooronde, in de nabuurschap wonende, hoorende, wat daar huiten voorviel, en door heiligen drift tegen de muiters opgewekt, was rechtstreeks van zijn leger in lichte nachtkleeding naar de plaats van hot gerucht hoenge-spood. Nauwelijks echter wordt hij door do krijgsknechten gezien, of ook hij wordt gegrepen, on hij ontging alleen daardoor de bandon , en waarschijn lijk den dood, doordien hij met achterlating van zijn lijnwaad, naakt ontvlood. Ecu dor Evangelisten verhaalt ons dozon kleinen trok, onmiskenbaar om daardoor de vlucht der discipelen als eeno door het heetste gevaar noodzakelijk gewordone zaak aan to wijzen en to verontschuldigen. Ziet, in wolk eenen toestand de Hoero

ons thans voor oogen komt. Omringd door een woud van speren en nilgetrokkeii zwaarden, moet Hij liet Zich laten welgevallen, dat Mem door eene bende ruwe wapenknechten in naam der openbare veiligheid en justitie, als oen gevangen straatroover, de boeien om do handen gelegd worden. Denkt eens, om die handen, welke enkel tot heelen en helpen, tot weldoen en uitredding zich uitgestrekt en nooit iets misdaan hadden, of men moest hot haar tot eene misdaad aanrekenen, dat zij der menschheid hare wonden openden, om ze weder genezende te verbinden; dat zij de habelhouwingen van den waan verstoorden, om in derzelver plaats den tempel der waarheid op te richten, en de altaren der valsche goden verbrijzelden, om die van den Waarachtigen God alleen plaats te verschaften. Jezus gebonden! Welk eenen aanblik! Dat dit feit op aarde mogelijk was, maakt allo overig getuigenis voor het bederf der wereld en voor hare behoefte tot verzoening overbodig. Hoe menig profetisch voorbeeld van bet Oude Verbond vindt zijne verwezentlijking in den gebonden Jezus. Vraagt gij naar hot tegenbeeld van Izaac, hoe bij door zijnen vader Abraham als Lam op het brandoffer-altaar gebonden werd: of naar dat van den ram op Moria, die in de doornstruiken verwarren moest, omdat hij liet was, welke door God voor het offermes was bestemd; of naar dat van den heiligen verbondsark, toen zij in de handen der 1'hilistijnen gevallen was, alleen om hunne goden van hunnen troon te doen vallen; of naar dat van den zoon van Jacob, die in Egypte gebonden en in de gevangenis geworpen werd, wiens weg zich door do handen heen tot het purper en den zetel der eere heendrong; of naar dat der paaschlammeren die, alvorens zij tot verzoening der gemeente geslacht werden, aan de dorpels van den tempel vastgebonden werden, of eindelijk naar dat van den Richter Simson, die gebonden was, maar spotte met de banden van Delila, en in zegepraal uit den strijd tegen de Philistijnen terugkeerde. Al deze schaduwen en voorbeelden vinden in den gebonden Jezus, als in hun belichaamd toon-en tegenbeeld hunne volkomene vervulling. Jezus gebonden! Mogen wij onze oogen gelooven? De Almacht in boeien? De Schepper aller dingen met koorden gekneveld, die bet schepsel Hem heeft aangelegd. Do Heere der wereld een gevangene van zijne sterfelijke onderdanen! Zekér, hoe veel lichter ware het Hem geweest deze banden te verbreken als weleer don zoon van Manoah. Doch Hij verbreekt ze niet, maar laat ze Zich, als ware Hij een onmachtige en overwonnene, welgevallen. Dit zijn lijdelijk gedrag moet voorzeker een groot en verheven oogmerk tot grond en reden hebben. En zoo is het werkelijk. De zoo even opgenoemde voorbeelden wezen er reeds been. Neen, niet de overmacht der wapenknechten slaat Hom in banden ; wat Hem tot eenen gevangene maakt is bet raadsbesluit des eeuwigen Vaders, aan hetwelk Hij Zich in vrijwillige liefde onderwerpt; de liefde tot zijn volk, welks redding en verlossing Hem boven alles ter harte gaat, én zijn ijver in de volbrenging van het op Zich genomen groote werk, waartoe de intreding in dezen toestand van vernedering wezen tl ijk' behoorde. De zichtbare banden, die Hem om-yeveiij wijzen heen op meer ontzettende onzichtbare banden, waarin

Lgt;37

Hij zich thans heoft laten binden. De banden van louwen scliaduwen slechts naar buiten al'de ontzettende gevangenschap, welke Hij iu het geweld der duistere machten ondergaat. Een binden van den groeten Borg, ten gevolge van een bevel van inheclitenisneming des rechterlijken Gods wordt er door aangeduid. Immers Christus slaat bier in de plaats van zijn volk, dragende hunne zonden, en daarom behoort ook tot Hem wat tot ons behoort: versmading, overlevering in de banden der hel, berooving van alle vrijheid en wat dies meer zij. Werd Hij echter in onze plaats gebonden, zoo zijn wij, wat, van zelve spreekt, vrij. Nam Hij plaatsbekleedend onze boeien aan zijne handen, dan beboeren wij niet meer tot dezulken, die met ])anden der duisternis lot liet oordeel van den groolen dag bewaard worden. Dan ketenen geene boeien van den vloek ons meer. Onze inhecbleniszitting in de ijzers der wel en des satans beeft een einde. Wij zijn ontslagen en op vrije voeten gesteld, en hebben van do zijde van bet eeuwig gerechtshot' geene gevangenneming meer te vreezen. In welke strikken wij ook nog kunnen geraken, aanhoudend kunnen wij er toch niet meer in verblijven. Het mogen strikken der duistere machten, óf der zonde, óf der wereld, óf zelfs wel van den dood zijn, zij kunnen de leden van onzen inwendigen mensch hard knellen, maar vasthouden kunnen zij ons niet meer; dat is onmogelijk! Was Petrus op jammerlijke wijze in des satans strik: geraakt, om der wille van den gebondenen Jezus kon God hem daarin niet laten blijven. Kwam liet met David zoo ver, dat hij geheel en al een speelbal der zonde werd, bet oogenblik bleef niet achter, waarin bij kon juichen: „de Heerc heeft mij uit eenen ruischenden' kuil, uil modderifj slijk opgehaald, en heeft mijne voeten op eenen rotssteen rjesteld!quot; Sloegen boven bet hoofd van Job al de aanvechtingen, als zoo vele watergolven te za-men ; in de slotkapittelen zijner geschiedenis lozen wij de woorden: En de lieerc loendde de gevangenis van Job. Moest Paulus, zoo lang hij leefde, zich het geleide der satansengelen, die hem met vuisten sloegen, laten welgevallen, van eéne zaak was hij zich echter volkomen bewust, dat hij zich niet voor altoos in dit gezelschap gebannen zou zien, en zijn pand hem bewaard bleef. Lag bij den armen Lazarus, om zoo te spreken, de dood jaren lang op bet kranke met wonden bedekte lichaam, eindelijk kwamen toch de Engelen en droegen den voor altijd genezene in Abrahams schoot. Ja, eindelijk, eindelij!:! Troost u hiermede, gij arme zondaren, die geloovig zijl, geworden. Zegt bet, welke banden zijn het, die u drukken? De ijzige banden der geestelijke dorheid, of de vuurvlammige der innerlijke aanvechtingen? of die der droefenis, misschien wel der ziekelijkheid en der armoede; of die van een tegenstrevend vleesch; of die der zorgen en der twijfeling? Weet het, eindelijk springen zij allen los, worden zij allen ontbonden. U kunnen nog slechts banden voorbijgaand en niet blijvend binden. En in zoo verre kunnen zij u slechts nog bezwaren, als bet tot uw heil en tot uwen vrede dient. Ten laatste moet alles, wat keten, strik, en boei heet, voor altijd van u wijken. Ik zeg moeten, omdat Christus de banden droeg, die voor u gevlochten of gesmeed waren, en omdat een van beiden: de

238

gerechtigheid van God, of de verdienste van zijnen Zoon zou te gronde gaan, wanneer gij in eoniy bezwaar, gevangenscliap of gebondenheid op den duur zoudt blijven liggen. (Idool'l het, want het is heilige, cn op eenen diepen grond berustende waarheid. Gelooft het, en te midden uwer banden zult gij in dat geloof reeds juichen: „De strik is verbroken, en wij zijn ontkomen!quot; Wat gij echter doet, bindt (jij Jezus niet. Gij bindt Hem, wanneer gij wantrouwend nu hier dan daar zijnen arm te kort waant, om u te behouden. Gij bindt Hem, wanneer gij plaats geeft aan de gedachte, dat Hij eenen zondaar, die zoo uiterst schuldig is als gij, niet verplicht en ook niet geneigd is te helpen. Gij bindt Hem, wanneer gij denkt, dat van uwe zijde eerst iets moet gedaan worden, alvorens Hij u kan behouden. Door zulk eeneti waan kerkert gij Hem en zijne genade in voorwaarden, in uitzonderingen en bepalingen, die door God niet gesteld zijn. Gij bindt Hem, wanneer gij het Hem niet toevertrouwt, dat Hij u ook dan beminne en Zich over u ontferme, waar Hem in uw persoon niets dan armzaligheid te gemoet treedt. En wanneer gij van Hem onderstelt, dat Ilij enkel den getrouwen en heiligen mensch getrouw is, en niet den gebrekkige, zoodat gij de toedeeling zijner genadegaven en genadige hulp afhankelijk maakt van de mate uwer waardigheid, ja, alsdan bindt gij den Heere Jezus, alsdan logt gij, zeker slechts in uwe voorstelling, zijne vrije handen ketens aan, en beperkt gij Hem, en sluit gij Hem in op eene wijze, welke als volstrekt onwaar, onevangelisch te veroordeelen is. Neen, bindt Hem niet op deze wijze, wilt gij Hem echter binden, o bindt Hem dan met de gouden keten zijner beloften tot uw heil. Zegt tot Hem: „Gij hebt gezegd: dit wildet Gij in genade doen, en dat wildet Gij doen — o gedenk er aan.quot; O]) deze wijze laat Hij Zich gaarne door arme zondaren binden. Zoo bonden alle zijne heiligen Hem in hunne angsten, bezwaren en nooden, cn er is geen voorbeeld van aan te wijzen , dat Hij deze banden ooit verscheurd heeft.

II.

Ziet, daar gaan zij triomfeerend met den gebondene heen. Zij brengen Hem allereerst naar Annas, de vroegere hoogepriester, de schoonvader van Kajafas, een zondaar van honderd jaren. Waarom eerst lot dezen? Misschien wel om den ouden man, die te kennen zal gegeven hebben, dat hij den dweeper uit Nazareth gaarne lovend wensciite te zien, eene beleefdheid of genoegen te verschaffen. Doch de geheele handeling schijnt ook niet zonder voorafbespreking tus-schen hem en zijnen schoonvader te hebben plaats gevonden, eti hij, de oude zondaar, was in geheel de zaak van Jezus zeer zeker veel sterker betrokken, dan zulks uiterlijk het geval scheen te zijn. Het voorloopig verhoor, dat nu begint, werd ongetwijfeld door hem en Kajafas geleid. Reeds de vrije, meer onregelmatige loop, die het neemt, stelt dit buiten kijf. Hetgeen in de Evangelische berichten dit gevoelen schijnbaar wederspreekt, verliest alle beteekenis, wanneer men zich — waartoe reden genoeg voorhanden is, — Annas als met zijnen schoonzoon in één paleis wonende voorstelt.

230

Zoo staat dan de ITeere vóór de rechtbank zijns eersten rechters, een van die jammerlijke mensclien, waarvan, helaas! ook onder ons niet weinigen worden aangetrofl'en en die, tweevoudig gestorven, vervreemd van de waarheid Gods, en verzadigd wordende door enkel alledaagsche dingen, niets hoogers meer tot zich laten komen, maar het verhevenste in liet gunstigste geval, slechts ais een schouwspel behandelen, en in hunne volslagen verstomptheid voor al het boven-aardsche, het brandmerk van den vloek reeds aan het voorhoofd dragen. Zeker behoorde hel niet tot het kleinste lijden van den Heilige Israels, van zich in de handen van zulke erbarmelijke en van alle edelheid ontbloote booswichten overgeleverd te zien. En ziet slechts hoe deze grijze zondaar zich tegen den Ileere der heerlijkheid verheft en opblaast, ofschoon hij zelf niet eens meer werkelijk iiooge-priester is, en hem, toen hij het nog was, enkel eene vluchtige schaduw van het waarachtig priesterschap omgaf, terwijl liet koningsschap én priesterschap te gelijk, thans in den persoon van den ge-bondenen Nazarener voor hem staat. Jezus neemt echter al de verootmoedigingen, die Hein overkomen, gelaten aan, en wij weten nu om welke redenen Hij dit doet. Wij kennen immers zijn geheimvol standpunt, waarop Mij niet enkel door zijn eigen voorbeeld ons wil aanwijzen, dat zijn koninkrijk niet is van deze wereld, en dat derhalve de eer ook iets geiieel anders is, dan wat de wereld met dezen naam aanduidt, maar dat Hij ook als de voor ons instaande en betalende Borg de plaats inneemt, waardoor het Hem boven allen betaamde, om den eeuwigen Vader de hooge deugden eener voleindigde zelfverloochening en overgave in onze plaats, in iegen-stelling met onze goddelooze zelfverheffing, te betoonen. Het geloof zeilt in het scheepje der geestelijke betrachting over al deze plaatsen van vernedering, als over donkere wateren der zee heen, en waar het de onvergelijkelijke deugden van den zwaar beproefden Lijder ziet te voorschijn komen, aanschouwt het geloof paarlen, die in deze nachtelijke diepten blinken. Het geloof werpt het net der toeëigening naar hen uit, telt ze tot de sieraden zijner hoogtijdstooi, en gaat zoo, als een bruidegom in zijne pracht, uit de lijdensgeschiedenis weder hervoort, en onder do klaarste aanschouwing van wat het heet gerechtvaardigd te zijn uit genade, stemt hij in met het vooruit gestemde jubellied van den ouden Ziener: Ik ben zeer vrooljk in den Ileere, mijne ziel verheugt zieh in mijnen God, want Hij heeft mij bekleed met de Ideederen des heils, den mantel der (jerechtigheid heeft Hij mij omgedaan I

Annas gaat voort met het verhoor, en vraagt den Heere naar zijne discipelen en naar zijne leer. Hij hoopt, dat de uitspraken van Jezus hem in staat zullen stellen, om tegen de discipelen als tegen eene staatkundig gevaarlijke muiterbende, en tegen Jezus' leer als tegen eene goddelooze ketterij de aanklacht te doen. Hij vermeet zich, om in zijne vraag. Hem als het vermomd Hoofd eener secte en als de Opperste van een geheim verbond te behandelen, Hem, die toch zoo openbaar als nooit eenig ander mensch met zijne zaak te voorschijn kwam, en overal en in alles in het helderste daglicht wandelde. Doch

210

do wereld handelt nog lieden gelijk loon Annas deed. Omdat zij niet erkennen wil, dat wij de algemeen geldende eeuwige Goddelijke waarheid werkelijk bezitten, houdt zij deze, zich zelve alzoo beliegende, voor een bekrompen begrip, en ons voor eene secte. Dat zich de ge-loovigen met nadruk Christenen noemen, is der wereld ondragelijk. Zij verklaart hen veelmeer voor een, door kleingeestige en zonderlinge denkbeelden bevangen, geheim bondgenootschap, en laat niet na, om hen nu deze, dan die schimpnaam toe te voegen. Hoe onverholen wij nu ook onze zaak van de daken prediken, en hoe grondig wij bewijzen, dat wij niet anders gelooven en belijden, dan wat van ouds af de geheele Christelijke Kerk vóór en met ons geloofd en beleden heeft, en waarop de edelste en uitnemendste menschen van alle tijden gerust en zalig geleefd hehhen en gestorven zijn, — de wereld blijft in hare meening volharden, (al moet zij het zich ook met geweld opdwingen,) dat ons geloof niets is dan een bekrompen godsdienst, en wij enkel in dwaling bevangen dweepers zijn. Zij is er op uit, om door eene gedwongen verdachtmaking, op geschikte wijze de waarheid met hare spiesen en nagels verre van zich te houden, en hun godvergeten en vleescbolijk streven ten minste eenen schijn van recht te geven.

De Heere geeft den hoogepriester alleen antwoord op de vraag naar zijne leer, want liet gold bier minder de eere van zijn persoon, dan die zijner zaak te handhaven, welke de zaak van C!od was, en die Hij d aarom vermeende te moeten verantwoorden. Te gelijk wilde Hij het voor altijd tot klaarheid gebracht hebben, dat Hij uitsluitend van wege het getuigenis van zijn Goddelijk Zoonschap veroordeeld en gekruisigd is geworden. Ik heb, dus sprak Hij, vrij uit (letterlijk met pavrhesie, dat is met vroolijke openinr] mijns monds) gesproken tot de ■wereld. Ja, dat had Hij. In alles wat Hij sprak, kan men de diepe zekerheid en de machtige overtuiging van den Heere uit den hemel tasten, die openbaarde wat Hij zelfgezien en geboord had, en niet gelijk de wijzen van het vleesch, er op uit was, om zijne stellingen met vele bewijsredenen tegen de mogelijke tegenwerpingen van anderen als met een harnas te bedekken, maar die wist, dat wie uit de waarheid is, zijne stem hooren, en zijn woord als het woord van den levenden God erkennen zou. En Hij misrekende zich daarin niet. Nog heden, waar een mensch ontwaakt uit den strik des satans en tot erkentenis zijner behoefte komt, behoeft Hij geene bewijzen meer voor de waarheid van Jezus, omdat zijn hart ze alsdan aanneemt, even alsof hij ze onmiddellijk van den hemel hoorde spreken, en hij tns-schen de woorden van Jezns en de uitnemendste woorden der menschen eene klove des onderscbeids ontdekt, welke zoo groot is, dat bet hem onbegrijpelijk is, hoe bij die klove niet reeds lang ontdekt heeft. De Heere Jezus gaat* voort: Ik heb allen tijd geleerd in de synagoge en in den tempel, waar de Joden van alle plaatsen ie zamen komen. Dit had Hij, en niemand bad Hem ooit iets kunnen aanwijzen, dat met bot woord der openbaring in het Oude Testament niet op de volkomenste wijze overeenstemde, en niet bet wezen van een heilig God niet in de aller voor trellel ij kste eenklank stond. De leeraren in Israël moesten voor zijne prediking in verstomming de wapens strijken.

^ci41

Wat wil dan Annas van Jezus' leer weten? Treffend merkt liet een uitlegger op: „Men kan liier in Jezus al de kenmerken van een waar leeraar vindon, namelijk een vast vertrouwen, dat niet schroomt voor de wereld to getuigen; eene standvastige voortzetting van hot getuigenis ten allen tijde, benevens eene aansluiting aan oenc bestaande men-schelijke en Goddelijke ordening.quot; in het verborgene heb Ik niels (jc-sproken — zoo gaat do Ileere voort. Neen, ook het raadselachtige, donkere, geheimvolle niet. Veel er van heeft eerst in den loop der eeuwen zijne verklaring gevonden. Kon ander gedeelte staat tot op dit oogenblik nog gesloten en verzegeld voor ons, en wacht op zijne ont-i'ijl'ering. llij wist, dat zoodanige dingen den zijnen langen tijd een raadsel zonden blijven, doch dit verhinderde Hem nochtans niet, het uit te spreken. Dit was een teeken te meer, dat Hij duidelijk en klaar wist, dat zijne leer Goddelijk, en daarom tot aan het einde dei-dagen blijvende was. Wat onderumar/t rjij Mij — zoo eindigt de Heere — ondervraag degenen, die het gehoord hebben, wat Ik tot hen gesproken heb. /ie deze weten, wat Ik gezegd heb. I Loe ware het mogelijk, dat de Heere krachtiger voor de zuiverheid en Goddelijkheid zijner leer had kunnen getuigen, als juist daardoor, dat Hij zijne rechters opeischte, om al dezulken, hetzij vrienden of vijanden, die Hem ooit gehoord hadden, uit te noodigen, om voor zijne rechtbank te verschijnen, en hen af te vragen, of zij in staat waren, iets te voorschijn te kunnen brengen, wat grond gaf tot eene aanklacht of beschuldiging? En nog heden schuwt Hij geene getuigen, maar beroept llij Zich veel meer ter gunste zijner zaak, voor en na, op allen, die zijn woord hoorden en hetzelve aannamen, en deze verzegelen het eendrachtig, uit eigene ondervinding, en zullen het eeuwig verzegelen, dat zijne leer van God is, en dat llij niet van Zichzelven gesproken heeft.

III.

Do Heere is nog bozig met spreken, toon een der dienaren van den Hoogepriester zijne hand ophief en inet de woorden; Antwoordt Gij alzoo den Hoogepriester? Hem eenen slag in hot aangezicht gaf. Thans kunt gij zien , waarop hot gemunt is. Met deze eerste mishandeling was het sein tot honderd andere, die volgen zouden, gegeven. Het was den knecht niet ontgaan, hoe volkomen zijn hooggeplaatste meester door hot' eenvoudig antwoord van den beschuldigdo in de engte was gedreven, en zoo bood zich dan nu nog als eenig en laatst middel, om Hem uit zijne pijnlijke verlegenheid en beschaming te ontrukken, deze vuistslag aan. Dat de dienstknecht zich deze beleediging durfde veroorloven, ja, dat hij daardoor in de gunst van zijnen gebieder enkel stijgon kon, was hem ten volle bekend, en zoo spiegelde zich, gelijk dit zoo dikwijls het geval is, in de ziele van dezen dienaar, niet anders dan de gezindheid van het huis, welks dienst,kleed hij droeg, af. Het was ontzettend, om op deze wijze den Heere des Hemels to behandelen. Reeds om der wille van deze eene misdaad, welke niet op rekening van den enkelen mensch, maar

10

op die onzer bedorven menschelijke natuur komt, had ons geslacht, liet geslacht van Adam, verdient, dat de hel haren mond opengedaan en het even als vroeger het rot van Korah verslonden had; docli niet om onzen ondergang te bespoedigen , maar om dezelve te voorkomen , was Jezus gekomen. Ziet het, hoe daarom ook geen bliksemstraal uit de wolken neervalt, om den roekelooze te verpletteren, en ook niet de hand van dezen booswicht, gelijk die van Jeroheam, verstijfde, in het oogenblik, dat hij ze tot den slag ophief, en hoe daarom ook de zwaar beleedigde niet dreigt, en niet sclieldt, maar de mishandeling, welke zijne heilige ziele nog smartelijker moest treffen dan zijn lichaam, gelaten aanneemt, met eene zachtmoedige terechtwijzing van den nietswaardige, zoodat Hij ook hier weder feitelijk zijne leere herhaalt: „Ik moet betalen, wat Ik niet geroofd heb.quot;

Antwoordt Gij cdzoo den llooyepriesler? Hoort, alsof de Heere, die overal en ten allen tijde, ook in het verkeer met menschen, wist, zoo als niemand het wist, wat betamelijk was, — den aan de hooge-priesterlijke waardigheid toekomenden eerbied uit het oog verloren had! Doch hoe dikwijls gaat men ook met ons op gelijke wijze te werk. Als men tegen de waarheid, waarmede wij de kinderen dei-wereld tegentreden, zich niet meer verdedigen kan, terstond heeten wij dan hoogmoedig, aanmatigend, onhandelbaar, en wee ons geheel en al, wanneer wij zelfs bij aanzienlijke en hooggeplaatste personen in ons geloof getrouw volharden, en ons vermeten om der waarheid in geen enkel punt prijs te geven. Hoe verheft zich dan ook tegen ons de gehuichelde ijver, om de eer der gezagslieden te handhaven, en hoe roept hij ons, terwijl hij ons in den geest menigvuldige kinnebakslagen geeft, zijn uit de hoogte gesproken: Antwoordt (jij cdzoo den Hoogepriester? toe. Wat blijft ook ons echter in zulke omstandigheden over, dan om het wederantwoord van onzen Meester tot het onze te maken: Indien Ik kwalijk aesproken heb, betuig van het kruade, en indien wel, waarom slaat gij Mij? Hoe vernietigend was deze vraag voor den knecht, en tegelijk voor zijnen heer! Het was een hamerslag, die den prikkel in hun boos geweten slechts te dieper, ja tot in het merg van hun gebeente insloeg. De kinnebakslag met de hem vergezellende trotsche woorden, was toch enkel een klaar bewijs dat de onverlaten zich niet in staat gevoelden, den Heere ook slechts van het geringste te beschuldigen, dat bewijsbaar was. Zij sloegen enkel zich zeiven in het aangezicht, naardien zij door hunne handelwijze enkel het openbaar getuigenis gaven, hoe diep en gevoelig de waarheid hen getroffen had.

Zoo ging dan onze Heere en Meester, door dit eerste verhoor op de volkomenste wijze gerechtvaardigd, heen, en het waren alleen do Hoogepriester en zijne trawanten, die met het schandbord voor hunne borst aan de kaak bleven staan. In hun lot is het lot afgebeeld van allen, die de roekeloosheid hebben om hun schild tegen de zaak des Heeren te verheffen. Zijne zaak zal uit kracht van hare innerlijke waarheid, met eene stil voortgaande zegepraal alle aanslagen en aanvallen ie niet doen. ,Wat ook tegen haar beraadslaagd of ondernomen worden moge, zij zal altijd weder te zijnen tijde, gelijk de zon uit

LH;?

hare hoogte, op de tot aan cien voet des bergs nedergeploften nevel, op alle tegenspraak en tegenkanting, als op overwonnen machten, met eene trotsche kalmte nederzien. Hiermede vertroosten wij ons, en daarvan zijn wij zeker, en zingen daarom vroolijk in het geloof:

Ook Eden is uw rijksgebied,

Al sloop de slang er binnen.

Uw rijk is uit de wereld niet,

Maar zal haar overwinnen.

0 Jezus, onverwinbaar Held!

Uw heir behoudt alleen het veld;

Gjj Zon! blijf eeuwig lichten,

En elke damp moet zwichten:

Het ga door dood en smaadheid heen ,

Maar U behoort het rijk alleen.

Amen.

XXIV.

II E ï R E C II T S G E 1) I N G.

liet is eene ontzettende waarheid, mijne Vrienden! dat aan liet eindpunt van onze korte aardsche loopbaan zich niet zoo dadelijk, als menigeen zich dit droomend voorstelt, do hemel, met zijne altijd groenende weiden voor ons opent, maar dat in de allereerste plaats zich die rechterlijke troon verheft, voor welken, naar de verzekering des Apostels, '2 Cor. 5 : 10, wij allen moeten yeopenbaard worden. Dut deze troon werkelijk hestaat, wordt door velen betwijfeld. Doch hoe zou ons dit verwonderen? Wal men niet wenscht, dat gelooft men ook niet gaarne. Wie echter genegen is om liet bestaan van zoodanig Goddelijk gericht aan het slot van onze vreemdelingschap te loochenen, die zie wol toe, hoe liij zich tegenover den Heere Christus, die dit op de onomstootelijkstc wijze beweert, alsook tegenover de Profeten en Apostelen verantwoordt, daar deze allen, in den naarn van God, deze stelling herhalen en bevestigen; en die bewijze dan ook meteen, dat deze door teekenen en wonderen verzegelde getuigen geen geloof verdienen, maar leugenaars en bedriegers bevonden zijn. Betwijfelt iemand, alvorens het hem gelukt is dit bewijs te leveren, het bestaan van zulk een gericht, zoo houden wij hem voor een beneveld, onverstandig, ja kwaadwillig mensch, en beschuldigen hem, dat hij dit oordeel slechts ontkent, om zich aan den indruk dezer waarheid te onttrekken, en des te ongestoorder zijn Godvergeten zondig leven voort te kunnen zetten. Ja, er is een oordeel, zoo tils wij het genoemd hebben, of er leeft geen persoonlijke God in den hemel; wat wij ons geweten noemen, is, bij gebrek van zulk een Oordeel, zelfbedrog en waan; van het bestaan eener hoogere wereldordening droomen wij dan slechts, en wat wij van een leven aan de andere zijde des grafs spreken, is in dit geval slechts een hersenschim, een sprookje.

Openbaar worden is ons niet aangenaam en niet wenschelijk. Wij beminnen van nature de duisternis en de vermomming en niet het licht. Wanneer ons slechts een boven ons geplaatst mensch ter zijde neemt, omdat hij ons, zoo als men zegt, iets onder vier oogen te zeggen heeft, boe verschrikken wij dan reeds gewoonlijk. Terstond ontwaakt alsdan in ons de pijnlijke argwaan, dat er aan ons iets mocht gezien zijn, dat ons tot berisping verstrekt. En is dit werkelijk het geval, hoe' zijn wij alsdan te moede! Het is een ellendig mensch, die achter ons masker ziet, en reeds kan bet ons zijn, als

245

stniidon wij voor een pijnlijk halsgencht. En wat zul het dan nu zijn, als hel openbaar worden voor Hem begint, die oogen heeft als vuurvlammen, en voor Wien er geene omhulsels en sluiers zijn? Gij siddert bij deze gedachte, ü, dat gij slechts diep genoeg mocht sidderen! Den waarlijk verschrokkene zal ik ditmaal de verborgenheid ontzegelen, hoe men . er toe komen kan om met kalmte ook aan de verschrikkingen van het laatste oordeel te gedenken, ü, het heelt veel gekost, deze mogelijkheid tot stand te brengen. Doch, geloofd zij God! zij kwam tot stand.

Jou. 18 : 24, 14. Mattii. 2G : 57, 59—Gl. Marc. 14 : 53_; 55—59.

Luc. 22 : 54.

Annas dan, had Hem gebonden gezonden tot Kajafas den Hoogepriester. Kajafas nu was degene, die den Joden geraden had, dat het nut was. dat één mensch voor het volk stierve. Die nu Jezus gevangen hadden, leidden Hem heen tot het huis van Kajafas den Hoogepriester, alwaar de Schriftgeleerden en Ouderlingen vergaderd waren. En de 0verpriesters en de Ouderlingen en de geheele groote raad zochten valsche getuigenis tegen Jezus, opdat zij Hem dooden mochten, en vonden niet; en hoewel er vele valsche gekomen waren , zoo vonden zij toch niet; want velen getuigden valschelijk tegen Hem, maar de getuigenissen waren niet eenparig. Maar ten laatste kwamen twee valsche getuigen en zeiden: Wij hebben Hem hooren zexjejen: Ik zal dezen tempel, die met handen gemaakt is, afbreken, en in drie dagen eenen anderen, zonder handen gemaakt, bonwen. En ook al/.oo was hun getuigenis niet eenparig. En de Hoogepriester in het midden opstaande, vraagde Jezus, zeggende: Antwoordt Gij niets? Wat getuigen deze tegen U. Maar Hij zweeg stil en antwoordde niets.

Christus voor do rechtbank der geestelijke of kerkelijke overheden — ziedaar de gebeurtenis, waarin wij ons heden te verdiepen hebben. De schijnbare tegenstrijdigheden in het leven van Jezus vermenigvuldigen en verhoogen zich, lioe nader zij aan hunne beslissende eindoplossing komen. Men stelle zich voor: de Heilige Gods op de bank van de misdadigers, do Rechter der wereld geoordeeld voor de zondaren. Waar is ooit een krijschender wanklank gehoord ? En wat op de schouwplaats der aarde- en der menschelijke geschiedenis zich ontwikkelt, is nog niet eens het meest verbazingwekkende en meest bevreemdende van hetgeen er voorvalt. De naar ons toegekeerde historische buitenzijde van het gebeurde vertegenwoordigt slechts, zoo als reeds vroeger opgemerkt is, do plaats van een met zinrijke zinnebeeldige figuren bewerkt voorhangsel, achter welke eerst de eigent-lijke, door deze slechts afgebeeld, en enkel door middel van het ge-loofsoog waar te nemen rechtshandel geschiedt; een rechtshandel, waarin wij allen in de hoogste mate deel hebben, en die voor eene oneindig hoogere rechtbank, dan de vergadering is, die wij in het Joodsche sanhedrin vereenigd zien, zijnen loop heeft.

De openbare handeling jegens Jezus maakt hot onderwerp onzer tegenwoordige beschouwing uit. Wij richten ons oog:

I. op liet gerechtshof,

If. op het getuigenverhoor, en eindelijk

III. oj) den Beschuldigde.

Het behage den lleere, ons ook hier in de verborgenheden van zijnon lijdensweg in te wijden.

I.

Nog is het nacht, üe stad Jeruzalem ligt nog grootcndeels in diepe sluimering, en vermoedt niets van hetgeen binnen hare muien ontzettends en te gelijk zaligs voorvalt en zich met do wereldhistorie verbindt. Slechts hier en daar hoort men eenzame voetstappen door de straten gaan en den weg naar hel hoogepriesterlijk paleis inslaan, waarvan de Ion ongewonen ure door lampen en fakkelschijn verlichte vensters en portalen op zaken van buitongevvonon aard heouwijzen. Ook wij begeven ons derwaarts. Wij zien aldaar in cone ruime zaal oene hoogaanzienlijke vergadering. Hot is hot sanhedrin, de raad der zeventig oudsten in Israël, met den hoogepriester als voorzitter aan liet hoofd. Eono naar hunne bediening hoogwaardige vergadering; het aanzienlijkste en eerbiedwokkendsto der gansche wereld, naardien het op Mozes stoel gezeten, in hot midden van het uitverkoren volk, naar liet wetboek en in den naam van God, den Allerhoogste, zijne rechtspraken deed liooren. Wij zien ter zijde van den hoogepriostoi en vooizilter de mannen, die vroeger de hoogepriesterlijke waardigheid bekieeddon. Achter dezen ontdokken wij allereerst de hoofden der vier en twintig priostorafdeelingon. Dan volgen do oudsten of do hoofden der synagogen, en liet overige gedeelte der bijeenvergaderdon bestaat uit voorname schriflgeleerden en der wet kundige mannen, ervaren in de Mozaïsche instollingon en in de overleveringen en stelregelen der rabbijnen.

Doze lieden waren, als bewakers van het heiligdom, boven alles verplicht, om de ordeningen van Jehova to handhaven onder het volk, de rechterlijke verschillen der enkele stammen te vereffenen, voor de zuiverheid dor leer en van den Godsdienst te waken, en opkomende ketterijen te toetsen on te richten. Het behoorde alleszins tot do be-voogdheid, ja tot don plicht dezer lieden, om eenen man, die zich voor den Messias uitgaf, ter verantwoording te roepen en op het nauwkeurigst en nauwgezetst te ondervragen en te verhoeren; en dat hel ook den Heilige Israels niet in de gedachte kwam, hen dit recht te betwisten, blijkt duidelijk genoog uit zijne eerbiediging van den Raad als zoodanig, welke Hij niettegenstaande de zedelijke gesteldheid van enkele zijnor loden, gedurende don loop van liet rechtsgeding niet naliet te betoenen. Hij ziet in het sanhedrin do rechtbank van den oordeelenden God; doch Hij ziet dezelve daarin op nog hoogere wijze, en wel zóó, dal Hij ook door hetzelve de stem van God ver-

neemt, ter plaatse waar de raadsheeren voor hunne personen uit de ingeving des duivels spraken, en dat de onrechtvaardige uitspraken van deze lieden zich voor Hem in gegronde en rechtvaardige vonnis-\v ij zin gen van het hovenaardsche Gerechtshof veranderen.

liet geslacht onzes tijds wil van een Goddelijk Gerechtshof niet meer weten. Men zegt liever met den dichter van Griekenlanus goden: „De wereldgeschiedenis is het wereldoordeel!quot; dan met den dichter van den 143 Psalm: Heere, rja niet in het gericht met uwen knecht, luant niemand, die leeft, zal voor tow aangezicht rechtvaardig zijn. Men laat liet geheele oordeel Gods zich oplossen daarin, dat het goede zichzelf in de blijdschap der zedelijke bewustheid beloont, en dat daarentegen het kwade zijne straf vindt in het berouw, dat het volgt. Zoo maakt men het oordeel los van God den Almachtige, gelijk men God zelf van de wereld en van het menschelijk leven losmaakt, en men roept in zijne dwaasheid: „Vrede, vrede, en geen gevaar!quot; fdsof datgene, wat wij ontkennen, daarom ophield te bestaan, omdat wij het ontkennen. Wie het zich echter voorgenomen heeft, om aan eene rechtspraak achter do wolken niet te gelooven. die moge dan nog maar een weinig wachten, zoo zal hij tastbaar en voelbaar van het bestaan er van overtuigd worden. Het is nog om eenen kleinen tijd te doen, en dan zullen wij allen bij ondervinding weten, of het Woord Gods recht had met zijn: Wij moeien allen geopenbaard worden voor den rechterstoel van Christus, dan wel het menschelijk verstand met zijne vermetele beweringen. Wij voor ons gelooven met de Schrift, dat God zijnen troon heeft opgelicht, om de kinderen der menscben te oordeelen, en dat gerechtigheid en gerichten de bevestiging zijn van dezen troon. Wij zien zijnen troon zich verheffen op de doode-lijke branding van de golven van den zondvloed, even als op de asch-hoopen van Sodom en Gomorra en de puinhoopen van Jeruzalem, en het is bij ons do vraag niet meer, noch wat Salomo zegt, dat God alle werken voor liet gericht zal brengen, met al wat verborgen is, hetzij goed, hetzij kwaad, noch wat tie Apostel zegt: /iet, de Heere is gekomen met zijne vele duizenden heiligen, om gericht te houden tegen allen. Er is eene Goddelijke Rechtbank, ons wacht een bepaald Goddelijk oordeel, en dat is zoo zeker, als God waarachtig, heilig en rechtvaardig is; zoo zeker als Hij den sluier, waarin aan deze zijde des grafs zijne gerechtigheid nog bedekt is, eenmaal oplichten moet; zoo zeker als de stem van ons geweten, deze heraut van den gerichtoefenenden God, niet als een leugen zal bevonden worden, en de Zoon Gods, de Koning der waarheid, ons de ontzettende woorden heeft nagelaten: Alsdan zal Hij zeggen tot die, welke aan zijne linkerhand staan: Gacd heen, gij vervloekten, in het eeuwige vuur, dat den duivel en zijne engelen bereid is.

Wat moet het echter zijn, voor dezen rechterstoel te moeten verschijnen. Zijn troon, zegt de Schrift, is enkel vuurvonken, deszeifs raderen een brandend vuur. Onze God —• zoo roept niet enkel Mozes, maar met hem ook Paulus uit — onze God is een verlerend vuur. Vreeselijk is het — zegt dezelfde Apostel — te vallen in de handen van den levenden God. Voor de rechtbank van den levenden God

248

wordt niet naar gunst beslist, maar naar recht. Hier is de regel liet woord: Vervloekt is een. iegelijk, die niet blijft in al mat geschreven is. Hier wordt gehamleld naar den grondregel: Wanneer iemand do f/ansche toet houdt, en overtreedt in een, die is aan allen schuldig. En hier wordt niets al'gedongen en laat men ook niets vallen. Het is lichter, dat de hemel en aarde voorbijgaan, zegt de Heere, dan dat één tittel der wet volle. Voor hemanteling der waarheid en veront-schuldiging van het onrecht is hier geene plaats meer. De boeken zijn geopend, en de oogen des Rechters zijn als vlammen vuurs, en zij beproeven harten en nieren. Niemand hope ook., dat hier met bidden ol' weenen iets uit te richten zij. Hier wordt niet naar aandoeningen geoordeeld, maar enkel naar onwankelbaar eeuwige beginselen. Hier is geene speelplaats meer voor verblindende verdedigingskunsten. Wie zou kunnen hopen Hem te blinddoeken, voor wiens oogen alles naakt en geopend is. Hier blijft geene gelegenheid meer over voor beroep op andere rechtbanken ot' voor uitstel. Men staat voor de hoogste en laatste rechtbank. Zoo als bet hier beslist wordt, zoo blijft het beslist. Niet enkel de mond van den Rechter oordeelt en richt hier, maar geheel zijne natuur, geheel zijn wezen. Hij kan geene enkele zonde onveroordeeld laten. Hij zou, wanneer Hij bet deed, met Zicbzelven in tegenspraak komen. Ten einde God te blijven, moet Hij de duisternis als duisternis en niet als licht behandelen, en moot Hij het verwerpelijke verwerpen, en niet overliet hoofd zien, veel minder verontschuldigen.

Voor deze allerhoogste rechtbank nu, staat de in boeien geslagen Man in onzen tekst, want, zoo als gezegd is, gij moet niet enkel in. het zichtbare, bet grootste rechtsgeding, waarvan hier sprake is, zien houden, maar voornamelijk in bet onzichtbare. De Heere staat hier ook niet voor het gericht als de Heilige, maar als zondaar. Ons schuldboek werd voor Hem als het zijne geopend. Hem worden onze zonden voor oogen gehouden, want Hij draagt ze. Met: onze misdaden beladen, wordt Hij in de weegschaal van het Goddelijk oordeel gelegd, want zo zijn llein toegerekend. Wat zal bier tusschen Hem en Dien, die op den troon der majesteit gezeten is, zijn voorgevallen? De sluier der eeuwigheid bedekt het. Eén ding is ons echter niet verborgen, dat Hij tiaar in onze plaats stond. Gelijk Hij, zoo zouden wij eens daar gestaan hebben, wanneer Hij niet verschenen ware, en wee ons, zoo wij zelve voor onze zonden hadden moeten betalen. Thans echter mag zulk eene gedachte ons niet langer verschrikken. Neen, mijne Vrienden! thans niet meer — wanneer wij namelijk Christus' eigendom zijn. Wat ons ten laste kwam, heeft Hij afgedaan. Wij komen niet meer in het oordeel, sedert Hij sprak: „Zit hier neder, en laat Mij heengaan.quot; Wij stonden in Christus in het verhoor, vernamen in Hem ons vonnis, moesten in Hem voor het aangezicht des Rechters verstommen, en hebben in Hem de bloedige bezoldiging betaald, welke wij der eeuwige gerechtigheid schuldig waren. Nu is de Rechter met ons verzoend. Nu zien wij ons den weg tot in het binnenste des heiligdoms geopend. Geen slagboom van eenige verdoemende wet verspert ons meer den weg ten hemel.

LH9

Helder zien wij in de wolken, en de donder, «lie ze doorklatert, klinkt ons niet meer toe als do klank van de arme zondaarsklok, maar als een vriendelijk groetend vredeklokkengeluid uit liet geliefd en ge-wenscht vaderland. Valt er ook oen bliksemstraal der wrake uit den hemel, ons treft zij niet. Dreigt de Heere uit zijne lioogte. Hij meent er ons niet mede. Klinkt de bazuin des oordeels, ons noodigt zij niet voor den vreeselijken gerechtszetel. Vaart het zwaard van den Goddelijken toorn uit «Ie schede, wij zijn bet niet meer op wie het gemunt is. Worden de boeken opengedaan, wij kunnen met gerustheid hare bladen hooren ruischen. Wij weten van geenen Hechter meer, de Rechter is onze Vader. Verrukkingwekkende bewustheid! Lof zij u, o geoordeelde Jezus! want U danken wij deze zaligheid alleen.

II.

Terug in de zaal van het gerechtshof! De llooge Raad zoekt gelni-genis tegen Jezus. Hij zoekt het, omdat zich ongezocht zulk een getuigenis niet opdoet. Wat zich ongezocht opdoet, dat spreekt alles voor Hem. Hij moet echter uit het midden der mensdien, ja Mij moet. Waarom? Omdat Hij de trotsche heeren, die Hem nu tusschen zich ingesloten hebben, hun spel bedorven heeft, en hun eigenlievend doen en streven overal in den weg staat. Hun verstand is minder met Hem in strijd, dan bun hart. Iets anders hebben zijne vijanden over liet algemeen niet tegen Hem. Zij kunnen Hem niet dulden, omdat Hij op verhinderende wijze in de schuilhoeken hunner zonden ziet, omdat HU de wegen der ijdellieid, die zij bewandelen, niet goedkeurt, maar hun godvergeten en vleescbelijk leven veroordeelt, en ontkent dat zij de rechtvaardigheid, welke voor God geldende is, bezitten. En omdat zij om zulke redenen Hem niet kunnen dulden, zoeken zij getuigenis tegen Hem , en moeten zij voor alle dingen zijne Godheid loo-clienen, want zoo Hij God ware, wie zou hen van den pliclit ontslaan. Hem te huldigen, en het woord zijner lippen te gelooven, dat lien veroordeelt? Woest daarom verzekerd, mijne Hoorders! het geheele Ratiomdismus (de rededienst) is een paddestoel, welke op den bodem vr.n het van God vervreemde hart en niet op dat van de verslandelijk onderzoekende rede gegroeid is. Gelooft liet, de meesten van hen, die onze leer verwerpen, verwerpen haar niet, omdat zij te wijsgeerige verstanden zouden zijn otn iets dergelijks te gelooven, maar om redenen, welke gelijk zijn aan die, door welke Felix weleer niet verder het Evangelie uit den mond van Pauhis hooren wilde. Zij gevoelen zich door zoodanige prediking in hunnen ijdelen en wereldlijken zin ontdekt. Wat baat het echter, dat zij loochenen, wat wij bevestigen en bezegelen. Waarheid blijft toch waarheid, ten spijt van hun hoofdschudden en ontkennen. Ghristus blijft de Heere van den hemel en hun Rechter; Christus bloed, dat zij met. voeten vertreden, blijft het eenige middel van redding voor hen, gelijk voor ons; Ghristus woord het eenige licht, dat in de donkerheid schijnt. En hoe staat het met de getuigen, die zij tegen Jezus hebben aan te voeren? O, deze arm-

'250

zalipo snappers, op welke zij zich beroopen, en die onafgebroken niet siecbts ell\aii(lei', inaar ook ieder oogetd)lik zicli zeiven wedersproken. Bo gotnigon, die wij daarentegen voor ons geloot'op te roepen hebben, zijn de Godgewijde Zieners en Profeten, de heilige, heerlijke Evangelisten en Apostelen, de duizenden van bloedgetuigen, die in zijne kracht ook in de vlammen dor brandstapels Hem hunne psalmen zongen; ja op do geheele geschiedenis zijner Kerk beroepen wij ons, gelijk op de dagolijksche ondervinding van al do geloovigen, als op een doorloopend getuigenis voor Hem, die bot voorwerp onzer liefde is, en voor de waarheid zijner zaak.

De leden van den hoogen raad, wien om dos volks en ook om hun eigen gewetens wil, er voel aan gelegen ligt, om bunnen gerechtelijken moord ten minste met oenen schijn van recht te bekleeden, zijn er gedurig op uit, om getuigenissen togen Jezus op te sporen. Doch eene meer vrucbtolooze jacht is zeker nooit ondervonden geworden. Zij brandden van verlangen, om in don bof zijns levens slechts een enkelen doorn, eene enkele distel to ontdekken, waaruit zij Hem den doodkrans konden vlochten; doch zij vinden wol bloemen genoog, Hem tot eene eerekroon, maar van onkruid vindon zij ook niet een eonig halmpje. Nu stijgt lt;lo vertwijfeling tot don uitersten graad, (lokochte getuigen treden op, en wel eene geheele menigte, die in hunne bo-schuldigingskunstenarijon wel ervaren zijn en pogen om den Heilige de eene of andere leugen aan te wrijven. Doch wat doen zij? Zij stellen zich zolven met bon, die ben bobben gehuurd, op de schrome-lijksto wijze bloot, en geven aan den spiegel dor onschuld van den beschuldigde slechts een nieuw fooliosol. Wat zij zoggen oordeelt zich zolven als eene ongerijmdheid, en ook dat werd niet eens bereikt, hetgeen bij de Mozaïsche wet oen volstrekt vereisebte was, dat hunne getuigenissen overeenstemden. Zij komen van de eene verwarring in de andere, wederleggen tegen bunnen wil liunneoiiflerlingeuitspraken, en herinneren aan bot woord des Hoeren bij Zacbaria: Ik zal alle. paarden met schuwitjheid slaan en hunne ruiters met zinneloosheid. Do booge raad verkeert roods in do pijnlijkste onzekerheid. Er treden ten laatste nog wol twee getuigen op, die wanen door oen woord, dat de Heero Jezus langen tijd geleden gesproken beeft, en dat zij nu in eene moedwillig vordraakle gedaante weder ophalen , de diepgezonken waarde hunner beschuldiging weder op te heffen, liet is hot bekende woord, Job. 2 : 10: Breekt dezen tempel af, en in drie dagen zal Ik hem oprielilen. Hoods toen Hij dit woord uitsprak, hetwelk Hij door de op zich zolven beoDwijzondo bewoging zijner band voorzeker tegen elk ernstig misverstand bewaarde, word holfelvo door de Joden op de booste wijze miskend. Zes en veertig jaren is aan dezen tempel r/ebouiud, en Gij, zult Gij dien in drie dagen oprichten? Doen ui.i sprak van den tempkl zijns uciiaams, merkt de Evangolioscbrijver op, bij bet nederschrijvon van dit woord des Hoeren. Dat Hij in dien zin gespro-kon had, wisten ook do beide omgekochte getuigen zeer wel. Nochtans schijnt hun bet woord alleszins geschikt toe , om daarmede den schijn niet onkel van eene goddeloozo grootsproking, maar ook die van do majesteitschennis eenor lastering togen den tempel op Jezus te werpen, en

251

zoo hooren wij hen dan zeggen: „Jezus heeft Zich beroemd: Ik wil den tempel afbreken en in drie dagen wederom opbouwen.quot; Doch ook hier komen zij nu weder, zoo als dit reeds uit de onderscheidene berichtgeving der Evangelisten blijkt, met elkander in de beslissendste tegenspraak. De een beweert, dat Jezus gezegd heeft „Ik wilquot; de andere „Ik kanquot; De een: Ik wil den tempel Gods afbreken en hem in drie dagen weder oprichten, de andere: Ik zal dezen tempel, die met handen gemaakt is, afbreken, en in drie dayen eencn anderen, zonder handen fjcmaaki, bouwen. Genoeg, het spreken van deze beide maakt de mate der verwarring vol, en zelfs de Hoogepriester is niet nog niet eerloos en onbezonnen genoeg, om op zulk eene jammerlijke verdachtmaking zi jn rechterlijk beslissend vonnis te vellen. Zoo opgewekt was nog zijn geweten , dat hij het beklagelijke en nietswaardige van deze laatste uitspraken levendig gevoelde, en ware het ook niet reeds de stem van zijnen innerlijken rechter, die zich tegen een ernstig drukken op deze beschuldiging verzette, zoo had eensdeels de heimelijke bezorgdheid, dat zulk een rechtsgrond voor het volk weinig voldoende zou zijn, en anderdeels de heteekenisvolle, verhevene en indrukmakende rust, welke de Deschuldigde tegenoverstelde aan de ellendige vervalscliing van deze beide getuigen, hem daarvan afgehouden. Zoo strekte dan ook ten slotte het gansche gerechtelijk onderzoek van dezen in het opsporen van zedelijke zwakheden zoo ervaren kettermeester enkel tot verheerlijking van onzen lleere, terwijl daardoor diens smettelooze onschuld in bet allerklaarste licht gesteld werd. Ja, Droederen! Het is het Lam zonder vlek, dat Hij trouwens ook noodwendig zijn moest, om onze schuld te betalen.

Ach, wanneer eenmaal tegen ons de getuigen opgeroepen werden, hoe geheel anders zou de beschuldiging zijn! Alsdan zou het aan do vereischt wordende overeenstemming niet ontbreken. Ons geweten zou alsdan niets beters van ons weten te zeggen, dan de beschuldiger uit den afgrond, en ook niets beters de omgeving en de betrekking, waarin wij leefden, als Mozes, de verkondiger der heiligheid Gods op aarde, en wee! de hoofdgetuige tegen ons is alsdan de Hooge Rechter zelf, wiens oog ons overal gezien en ons binnenste tot in zijne geheimste plooien doorgrond heeft. En hoe zou daar het getuigenis tegen ons anders kunnen luiden, als: Tckel! Gij zijl getbogen en te licht bevonden. „Zou het zoo luiden?quot; Wie vraagt het? Dezulken misschien, die in Christus zijn? Dan antwoord ik: Neen, voor dezen zal hel eens anders luiden. Geene getuigen worden meer tegen u gehoord. Het getuigenis, dat u geldt, heeft zich tegen uwen Borg gekeerd. De beschuldigers te Jeruzalem liegen in iumne uitspraken legen Jezus, en zeggen ook wederom de waarheid. Waarvan /ij den Heere he-schuldigen , dat is Hij schuldig, omdat Hij in uwe plaats staat. Wanneer ons iemand voortaan in liefde onze zonden voor oogen houdt, zoo zullen wij het dankbaar aannemen en ons voor zulk een oordeel buigen. Wanneer iemand tot ons zegt: „Zie hier nog een gehrek aan u, en daar ook!quot; zoo zullen wij tot onszelven inkeeren en antwoorden: „Ach, mocht ik mijnen Heere geheel en al ter eere leven!quot; Wanneer echter iemand, hetzij mensch ol'demon, slechts eenigszins

252

de houding¹ wil aannemen, om op vijandige wijze ons voor God he-sclmMigend tegen ons op te treden, zoo verhellen wij onze stem er tegen en antwoorden; „(!ij vergist u. Want wat zou een rechter zeggen, wanneer hij hem legen eenen roover, die reeds zijne straf ondergaan iieeft, zich nog een heschuldiger wilde aanmelden? „Vriend,quot; — zoo zou iiij zeggen — „hehoud uwe getuigenis voor n. Het vonnis is uitgesproken en de pleidooien zijn gesloten.quot; Op dezelfde wijze zouden van do zijde des Uemelschen Rechters die getuigen worden afgewezen, die nadat ook ons rechtsgeding in Cliristus is afgeloopen, zich nog tegen ons zouden willen aanmelden.quot; Eene zalige waarheid, mijne Vrienden! Hier mag toch wel liet oude versje zijne volle rechtvaardiging hebben:

Of men red'nen vinden kan,

Om den Heere te binden?

Kajafas, die wijze man,

Wist ze niet te vinden.

Ik heb Hem dat leed bereid,

Dat zijn aanklacht grondde;

Ik werd Christus heiligheid,

Hy werd mijne zonde.

Ill,

Hoe gedraagt zich echter de Beklaagde, terwijl het rechterlijk geding plaats heeft? Hoogst heleekenisvol is geheel zijne houding. Ant-wo'ordt Gij niets; wat getuirjen deze tegen U9 zoo hooren wij den hoogepriester, met een ernslig rechterlijk gelaat, dat zijne verlegenheid slechts ton halve bedekt, vragen. Doch Jezus — zoo verhaalt het Evangelie verder •— zweeg stil en antwoordde niets. Voorzeker was dit een hoogst welsprekend zwijgen, en meer vernietigend voor de kinderen van don vader der leugenen, dan ooit het scherpste woord der bestraffing zou geweest zijn. Waartoe ook hier nog vele woorden te maken? De vijanden getuigden immers, ofschoon tegen hunnen wil, zoo krachtig voor Jezus, dat eene verdere rechtvaardiging door Hem zeiven overbodig was. Ilij zwijgt. Hoe weinig moeite zou het 1 lom gekost hebben, om met eenige weinige woorden de hooge vergadering op de gevoeligste wijze bloot te stellen; doch Hij eert haar, aan welke ongerechtigheid zij zich ook schuldig maakt, liij eerbiedigt haar, nu als vroeger, als de van God verordende overheid, en ook bij deze beschouwing achtte Hij het betamelijk te zwijgen. Hij zwijgt — zoo merkt hier een uillegger treilend op — zoo als een mishandeld kind voor zijn on rechtvaardigen vader zwijgt. Doch de wezentlijkste betee-kenis van zijn zwijgen ligt dieper. Het is niet enkel het zwijgen van een goed geweten, maar —• mits wij de zaak goed verstaan — het tegendeel er van. Zijn zwijgen is het naar builen tredend beeld van een meer verborgen zwijgen en slemmeloos worden voor een ander lt;gt;11 hooger Gerechtshof als hel menscbelijke was, en uit dit gezichtspunt beschouwd is bel zeer zeker ook een zwijgen der instemming en

toestcinming. Wanneer een beschuldigde bij de beschuldigingen, die in hel aangezicht des rechters tegen hem ingebracht worden, zwijgt, zoo is dit zoo veel als een bevestigend ja van zijne zijde. Als zulk eene scbulderkentenis hebben wij ook het zwijgen van Jezus op te vatten. Nadat Hij de uit kracht van de aan Hem op verborgene wijze toegerekende schuld zijns volks voor God had op Zich genomen, acht Hij zich ook het oordeel des doods en des vloeks waardig. Deze waarachtige overgave van Zichzelven als een schuldenaar in onze plaats, wil Hij daardoor ook uitwendig aanwijzen en bewijzen, dat IJij ook de beschuldigingen zijns rechters zonder eenige de minste poging tot zelfverontschuldiging aanneemt. Zoo zwijgt Hij niet enkel als een lam, maar ook als het Lam, dat de zonde der wereld draagt. Zijn zwijgen echter maakt, dat wij in het oordeel kunnen spreken, en verleent ons volmacht en vrijmoedigheid, om, steunende op eenen overvloedig voorhanden zijnden grond van rechtvaardiging, ons hoofd togen allo beschuldigers gerust op te hellen.

De herinnering aan den sprekenden Heere is mij dierbaar — het beeld van den zwijgenden liorg is liet niet minder voor mij. Zijn zwijgen maakt mij tot een held, waar de eiken van Basan sidderen, en stelt, waar de lendenen des sterken beven, mijne voeten op eenen rotssteen. Ik zwijg, wanneer mijn geweten mij scheldt als een zondaar, want ik ben het. Doch wil het mij verdoemen, zoo spreek ik en zeg: God is meerder dan mijn hart; Hij is het om Christus wille. Ik zwijg, wanneer do wet mij zegt, dat ik den vloek verdien, want ik verdien hem; wil mij echter de wet bedreigen, dat mij de vloek ook (ref-fen zal, zoo doe ik tegenspraak en roep: „Christus leed de vervloeking.quot; Ik zwijg, wanneer de satan mij mijne misdaden voor oogen houdt, ik omhul mijn hoofd en geef hem recht in alles. Beproeft hij echter met hel en oordeel mij te beangstigen, zoo spreek ik, en wel met Michaël: De Heere schelde u, satan! Ik zwijg, wanneer eenig leed mij treft en men het mij zegt: „Dit komt u over om uwer zonden wille.quot; Zegt men mij echter: „Dit is de straf voor uwe zonden,quot; dan spreek ik het tegen en antwoord: Volstrekt niets verdoemelijks is er meer aan mij. En wanneer ik eenmaal voor den troon des Almach-tigen verschijne en in het licht van zijn aangezicht moet treden, zou ik verstommen, wanneer Hij mij naar mijne deugden wilde vragen, omdat ik er geene heb. Ik zou verstommen, wanneer Hij tot mij zeide: Om uwer daden wil zijt gij des doods schuldig en lieht enkel aanspraak op de hel. Ik zou verstommen in het stof, wanneer Hij mij aankondigde; dat er niets in mij is, wat Hem kon bewegen, mij van de verdoemenis te ontslaan, want werkelijk ben ik mij niet bewust, dat in mijzelven iets bestaat, hetwelk mij deze vrijspraak zou waardig maken. Wanneer het echter den schijn zou aannemen, als zou het oordeel der verwerping werkelijk over mij gaan, zoo zou ik niet meer zwijgen, maar op grond van het bloed der gehoorzaamheid, van de oneindige verdiensten van mijnen Borg, met alle onderwerping en eerbiediging, maar ook met allen moed en vrijmoedigheid mij beroepen op (Ie gerechtigheid Cods, opdat zij mij de paarlendeur van het Paradijs opene. En wat dunkt u? neen, ik zou mij niet afgewezen zien.

Be Heere leere ons dus allen dat zwijgen en spreken ten rechten

tijd' het eerste door eenen liemelsehen fakkelworp in de duisternis onzer

natuur; liet andere door eene Cloddelijke toelichting van de troost-volle verborgenheid van het lijden des Heeren. Er is slechts een weg, om de verschrikkingen van het toekomstig gericht te ontvlieden; de ge-loovige aangrijping van hetgeen de Borg in onze plaats volhracht heeft. Hiertoe sterke God ons altijd meer de hand des geloofs, en leere ons zingen uit de diepte van ons hart:

Christus ging in 't oordeel voor,

't Werd voor mij begonnen.

Sedert Hij het pleit verloor,

Heeft mijn ziel 't gewonnen.

In zijn vonnis ben ik vrij,

Laat de dood nu komen,

Heel de hel beschuldig' mij, —

Ik heb niets te schromen.

Am kx.

XXV.

DE VAL VAN PETRUS.

Gij slaat door hd rjeloof; wees niet hoofjr/cvoelcncle, maar vreest, zegt de Apostel Rom. Jl : 20. Dat zegt liij allereerst tot de broederen uit de heidenen, ilie hij onder het beeld van eenen, op den wortei van den afgehouwen Israëlietischen boom geënten, wilden olijfboom met een enkel woord samenvat. Wat hij echter dezen zegt, dat zegt hij te gelijk aan iederen Christen in het bijzonder. Hoe ver ook een discipel des Heeren in het werk der heiligmaking moge gevorderd zijn, nooit komt hij tot zulk eenen zelfstandigen staat, dat hij voortaan het leven in zijne eigene hand heeft, en dat hij uit een, hem tot, zijne vrije beschikking gegeven vermogen, de kosten zijner geestelijke ondernemingen kan bestrijden. Een staat van mondigheid, waarin hij eindelijk de leidbanden van Jezus van zich kan werpen, en zich ontheven mag rekenen van liet putten uit de volheid zijner kracht en genade, bestaat er niet voor den Christen. Zoo min de rank, afgezonderd van den wijnstok, op zichzelven bestaan en uit zichzelven groeien, bloeien en vruchten voortbrengen kan, zoo min is de Christen, buiten de geloofsgemeenschap met Christus, tot eenig goed werk bekwaam. Alleen in vereeniging met Jezus is hij sterk, alleen op zijne armen leunende trotseert hij satan en wereld. Zoo staat bij door het geloof, dat is door de kracht des Heeren, welke hij door het geloof aangrijpt. Christus is en blijft do bron van al zijne sterkte. Waar is nu zijn eigen roem? Zij is uit. Ifadde Petrus dit slechts op den weg naar den Olijvenhof bedacht; doch het was voor hem bewaard, om de waarheid dezer Apostolische uitspraak langs eenen smartelijken weg van ondervinding met de proef te bevestigen. Wij zullen beden hiervan getuigen zijn. Moge onze beschouwing ook bij ons de overtuiging bevestigen, dat wij enkel staan door bet geloof.

jou. 18 : 15—18, 25—27. matth. 2G : 09—75. marc. 14 : 54, 66— 72. lug. 22 : 54—62.

En Simon Petras volgde Jezus, en een ander discipel. Deze discipel nu was den Hoogepriester bekend, en ging met Jezus in des Hoogepries-ters zaal. En Petrus stond buiten aan de deur. De andere discipel dan, die den Hoogepriester bekend was, ging uit, en sprak niet de deur-waarster, en bracht Petrus in. En als de dienaren vuur ontstoken

'gt;;Vi

liadden in liet midden van de zaal, want het was koud, en zj] te zamen nederzaten, zat Petrus in liet midden van hen, om het einde te zien, en warmde zich. En als Petrus beneden in de zaal was, kwam eene van de dienstmaagden des Hoogepriesters, die do deur-wachteres was, en ziende Petrus zich warmen, zag zij hem aan, en zeide: ook gij waart met Jezus den Kazarener. Zijt gij oolc niet uit de discipelen van dezen wensch ? Maar hij loochende het voor allen , verloochenende Hem, zeggende: vrouw! ik ken Hem niet- Ik weet niet wat gij zeijt. En hij ging buiten in de voorzaal, en de haan kraaide. — En als hij naar de voorpoort uitging , zag hem eene andere, en zeide tot degenen, die aldaar waren: deze was ook met Jezus den Nazarener. Zij zeiden dan tot hem: zijt ook gij niet uit Zijne discipelen t En hij loochende het wederom met eenen eed, zeggende: «Vi^- ken denmensch niet- En een weinig daarna, die daar stonden, bijkomende, zeiden tot Petrus: waarlijk gij zijt ook van die, want uwe spraak maakt u openhaar. En een ander bevestigde dat, zeggende: in der waarheid, ook deze was met Hem. — Een van de dienstknechten des Hoogepriesters die maagschap was van dengenen, dien Petrus het oor afgehouwen had, zeide: heh ik u niet gezien in den hof met Hem? Toen begon hij zich te vervloeken en te zweren: ik ken den mensch niet! En terstond kraaide de haan.

Bij al do folteringen, wordt den Goddelijken Lijder nu ook dit leed opgelegd, dat Hij Zich door eenen uit het klein getal zijner vertrouwelingen, op wiens getrouwheid Hij in alle omstandigheden had moeten kunnen rekenen, moest zien verloochenen. Geen leed, geene smart moest zijn hart vreemd blijven, opdat Hij ons in alles een barmhartige Hoogepriester zou worden. Hoe zou ook de Schrift vervuld geworden zijn, wanneer Hij niet ook het lot zijner levende voorbeelden, zoo ais dat van Jozef, de prijsgegevene van zijne broederen, en dat van David, de verlatene in den tijd des tegenspoeds, tegenbeeldig werkelijk had ondervonden, en de Messiaansche psalmklachten: Gij hebt vriend en metgezel verre van Mij gedaan; mijne bekenden zijn duisternis! waar gemaakt bad? Daarbij moest het ook, tot onzen troost, ten minste eenmaal feitelijk openbaar en bekend worden, dat Hij ook gaven ontvangen heeft voor de wederhoorigen, en waar zou deze waarheid helderder in het licht treden, dan in de gebeurtenis, waarvan wij thans, zeker met diepen weemoed, getuigen zullen zijn.

De verloochening van Petrus voert onze gedachten voor eene wijle tijds uit bot gedruisch van den uitorlijken rechtshandel met Jezus, in bet innerlijke der menschelijke gemoedswereld terug. De geschiedenis eener ziel ontsluit zich hier voor ons; eene geschiedenis, waarin voorzeker menigeen onzer, althans een gedeelte zijner eigene geschiedenis zal herkennen. De val van den discipel is het voorwerp onzer tegenwoordige betrachting. Wij beschouwen dezelve

T. in zijne innerlijke oorzaken, en 11. in zijnen historischen afloop.

Ëene inachli^e roepstem der waarschuwing klinkt ons uit den tekst in de ooren. Mocht /ij eene goede en blijvende plaats in onze harten vinden!

I.

Verplaatsen wij ons dan in den geest bij onzen Simon Petrus. Ik zeg tot onzen Petrus. Hij is het immers boven al de andere Apostelen. Voor eenen Paulus en Johannes treilen wij eerbiedig terug, en achten wij ons niet waardig, de riemen hunner schoenen te ontbinden. Tegenover eenen Petrus ontdekken wij echter vervvantschapte trekken, en hem noemen wij vertrouwelijk onzen vriend en broeder. Hij is-ons ook wel in schitterender levensoogenblikken, dan hij heden doet, voorgekomen; doch ook daar kan zijne geschiedenis bij ons het gevoel van eene zekere gelijkwaardigheid niet onderdrukken. Welk een belijder was hij, bij voorbeeld, toon hij, zijne mede-Apostelen door het geloof overvleugelende, zijn: Gij zijl de Christus, de Zoon des levenden Gods! uitriep; doch zoo groot schijnt ons echter dat getuigenis niet toe, dat ook wij ons daartoe niet gerechtigd zouden gevoelen. Hoe heerlijk stond hij daar voor ons, toen hij zijne innige verkleefdheid aan Jezus betuigde, met den uitroep; Heere, waar zullen wij heengaan'? Gij hebt de woorden des eeuiuif/eri levens! Doch ook wij weten ons hooggestemde oogenblikken te herinneren, waarin iets soortgelijks, als op de vleugelen der geestdrift, van onze lippen klonk. Hoe moedig klonk op do branding der zee zijn: Heere, gebied mij tol U op hel water te komen! Doch ook dit stoutmoedig woord maakt geene al te groote klove tusschen hem en ons, want hoe spoedig trad hij van de hoogte zijns heldendoms tot ons in onzen nederigen staat terug, toen de rukwind zicii vertoonde en hel reusachtig golvengraf zich voor hem opende. Op welk eenen hoog klinkenden toon antwoordde Simon's verzekering op de waarschuwing des Meesters op den weg naar den Olijvenhof: Wanneer allen aan IJ geërgerd worden, zoo zal ik toch niet geërgerd worden. Doch ook deze zijne heiligheid doet ons niet al te veel aan, veel meer wil zich juist hier een diep gevoel van verwantschap in ons doen gelden.

Zoo iemand den Heere vurig lief had, dan was het onze discipel. Wien hij echter in den Meester lief had, — dit was hem slechts gedeeltelijk mot klaarheid bewust. Hijzonder was voor hem de verborgenheid der priesterlijke bediening van Jezus, en de daaruit volstrekt volgende noodzakelijkheid, om zijn leven als een schuldoffer voor do zondige wereld over te geven, nog geheel verzegeld. Slechts in het algemeen gevoelde en vermoedde hij aanvankelijk, dat zijne zaligheid, op welke wijze dan ook, van de gemeenschap met Jezus afhankelijk, en dat hij zonder dezen Heiland onfeilbaar verloren was. In Petrus waren, zoo als dikwijls het geval is bij Christenen van zulke gemeenten, waarin wel het Evangelie, maar nochtans niet het Evangelie in de gansche volheid van zijnen zaligen inhoud verkondigd wordt, het geloof en de liefde verre het Christelijk inzicht en de kennis vooruit-geloopen. Aanvankelijk was hij meer een (/eyoeZ-discipel, dan wel een discipel van de klare, het gansche leven beheerschende en bepalende

17

gedachte, en zoo herinnert Petrus ons aan die soort van broederen, van welke men gewoon is te zeggen, dat hen wol liet brandende hart gegeven is, maar dat liet licht van den Heiligen (leest hen nog ontbreekt. Het nieuwe leven is in hen geplant, wat do kiem betreft, en de vatbaarheid tot ontwikkeling en bereiking van het doel der hemelsche roeping is aanwezig, maar de ontwikkeling zelve is nog verre ten achteren, zoorlat er nog veel voor den Heiligen Geest over is om te volmaken en uit te werken.

Dat voor Simon Petrus het iioofddoel der komst van Jezus nog zoo weinig duidelijk was, vindt zijne reden in het gebrekkige zijner zeiï-kennis. Zeker kende hij zichzelven als een arm zondaar, die de genade noodig had, doch hoe onmetelijk ver des menschen zedelijke bedorvenheid en onmacht zich uitstrekt, daarvan had hij nog geen vermoeden. Zijn opgewekt, met de schoonste en bedriegelijkste kleuren spelend gevoelsleven spreidde eenen sluier daarover uit. Hij gevoelde zich door oene zoo vurige liefde en geestdrift voor Jezus bezield, dat reeds de kleinste twijfeling, waarmede men het waagde, hem van deze zijde aan te zien, hem op de levendigste wijze aandeed. Ach, Petrus kende nog niet die onbepaalde afhankelijkheid, ook der edelste men-schelijke opwellingen en gevoelens, van de wisselingen der omstandigheden, der gelegenheden en der tijden. De Jeremiaspreuk van bet men-schelijk gemoed: Anjlislig ia het hart, meer clan eenig ding, ja doode/ijk is het, was nog niet voor zijn begrip klaar geworden. Hij wist nog niet, dat men, ook wanneer men in staat was, om met hooge geestdrift te spreken bij den van glans omschitterden Jezus op den Tabor, in deze zijne gevoelsopwelling nog geenszins de waarborg bezat, dat men eene gelijke geestdrift ook voor den met smaad bedekten Jezus aan het kruis zou gevoelen. Evenmin vermoedde bij, dat hetgeen onder de klank van de indrukmakende afscheidsrede (les Meesters in de plechtig stille ure van den middernacht zijn gemoed doorstroomde, hem nog geenszins noodwendig in staat stelde, om het ook dan nog bij hem uit te houden, wanneer over hem bet van alle geestdriftige opwekking ontbloote proza eener gerechtelijke gevangenneming en eener smadelijke wegvoering naar de gerechtszaal zich opdeed. Een menschelijk voornemen, met hoe veel moed ook vóór het treilen of vóór den veldslag opgevat, waagt nog altijd te veel, wanneer het ook voor zichzelven wil instaan in die ure, wanneer het geschutgevaarte werkelijk buldert. Hoe menig held, die men tot de standvastigste meende te moeten rekenen, werd plotseling door eenen veranderden toestand van zaken in den zwaksten en lafhartigsten mensch veranderd! Een geloofsgetuige, die zijne getuigenis, dat hij voor de zaak, welke hij voorstaat, zijn leven wil laten, op den openbaren brandstapel voor het bijeenverzamelde volk onfeilbaar gestand zou gedaan hebben, wordt misschien jammerlijk te schande, zoodra hem in eene verborgene plaats, ver van alle getuigen, de verzegeling van zijn getuigenis met zijn bloed wordt afgevorderd. Van Gideon lezen wij, dat de Heere lot hem gezegd heeft: Ga heen in deze uwe kracht! en zeker is het tot op dit oogenblik alleen het tot ons spreken des Heeren in genade, welke de ware helden voortbrengt. Doch dit waren voor

250

ónzen Petrus nog onbekende zaken. In plaats van aan alle eigen liel-denmoed te vertwijfelen en enkel op de schouderen des Heeren te leunen, vertrouwde hij zich in eene beklagelijke zelfoverwaardeering aan zijnen eigen moed, en in plaats van Hem oin de toerusting zijns Geestes te hidden, die daar zeide: Zonder Mij kunt gij niets doen, waande do dwaze discipel in hot harnas van zijn eigen licnUegevoel manhaftig genoeg te zijn, om tegen den satan en zijne aanslagen stand te houden.

Simon Petrus was do man in het Evangelie, die tot den krijg uittrok, zonder vooraf neérgezeten en do kosten berekend te hehhen. Hij had het roods moeten merken, dat hij deze dwaas was, toen na zijnon onbezonnen zwaardslag naar den knecht des hoogepriesters, en na do daarop gevolgde zelfovergave des Hoeren aan de vijanden de vlam zijner geestdrift in eenen oogenblik zoodanig uitgebluscht was, dat hij niet eons moods genoeg bezat, om niet (gelijk de overigen) op de sraadelijkste wijze op de vlucht te gaan. Zeker bezon hij zich na verloop van eene wijle tijds weder, doch wat hem bewoog, om den gevangen Meester van verre te volgen, was in den grond meer de spoorslag van oenen jammerlijken eerzucht, dan wol do edele aandrift eenor liefde, welke moedig is tot in den dood. Mij had nu eenmaal zoo opentlijk en luide van een nimmermeer verloochenen, ja, van een met Jezus in den dood gaan gesproken, en hoe zou hij dan ton toon staan, wanneer hij nu, in het oogenblik, wanneer hot er op aankwam, zijne holofte brak en van de kampplaats verdween'? Neen, men zal hem niet als een lafhartige aantreffen. Waar zijn Meester is, daar moet hij ook zijn. Hij volgt, een tegen den wind gestuurd wordend schip gelijk, op behoorlijken afstand de gewapende bende. Hij volgt met knikkende knieën en met eene innerlijke terughouding. Wat zou hij er niet voor gegeven hebben, wanneer hem eene onoverkomelijke en in het oogvallende verhindering den weg afgesloten en het verdergaan onmogelijk gemaakt had. Inderdaad schijnt zich zulk eene gewenschte verhindering op te doen in de omstandigheid, dat de gewapende bende met den gevangene nauwelijks den hof van het hoogepriesterlijk paleis is binnengetreden, of de deur wordt achter hen gesloten en gegrendeld. Nu zou Petrus geheel verontschuldigd zijn geweest, wanneer hij van daar was teruggekeerd, immers hij kon nu toch niet verder volgen, boe gaarne hij ook wilde. Ja, vergissen wij ons niet, zoo maakt hij zich reeds gereed, om den terugtocht aan te nemen. Doch alsof alles tot zijnen val samengezworeUj ware, zoo moet het, zoo als men zegt, toevallig gebeuren, dat hij bij den ingang eenen vriend en medegenoot zijns geloofs aantreft, die bij den hoogepriester bekend is, en als een bevriend persoon tot zijn huis vrij in- en uitging, üeze sprak tot de deurwachteres, en ook Petrus werd, hij mocht dan nu willen of niet, ter deurc ingelaten. Wie deze toegang verleenende discipel geweest is, wordt niet gemeld. Was het, zoo als velen vermoeden, de Evangelist Johannes zelf, aan wien wij het bericht van deze, op zichzolve niet in het oog vallende, bijzonderheid te danken hebben, zoo zou het liefelijk en te gelijk waarlijk treilend zijn, om hem hier, door zijn bericht, als hot ware

2(50

een gedeelte der schuld van zijnen vriend Petrus op zich te zien nemen. Wie liij echter ook geweest moge zijn, altijd dringt zich hielde vraag aan ons op, waarom toch de alles besturende God het niet zoo heeft geschikt, dat Simon Petrus slechts eenige oogenblikken vroeger of later aan de hofpoort was aangekomen, zoodat hij alsdan deze noodlottige ontmoeting vermeden, en voor geheel het later onheil bewaard gebleven ware. Doch met de vraag is ook even snel het antwoord ter hand. Wanneer het ook zeker is en blijft, dat God niemand tot het kwade verzoekt, hoe veel te minder hem doet struikelen en vallen, zoo beschikt Hij echter niet zelden zware beproevingen over hen, die Hij liefheeft, en verhindert Hij het ook niet, dat zij vallen, wanneer zij op zijn woord geen acht geven, zijne waarschuwingen niet gelooven, en op eene andere wijze dan door eene treurige ondervinding van bun hoogdravend roemen op eigen zijn en kunnen willen genezen worden. Ook de val van Petrus, die, wat de schuld aangaat, geheel en alleen op de rekening van den gevallene komt, en die zijn gelieele grond en reden in de te hooge zelfwaar-deering van den discipel vindt, was ook te gelijk, naar het doel des toelatenden Gods, een zielgeneeskundige maatregel, welke de grondige genezing van zijn dwaas en blind zelfvertrouwen moest bewerken. Immers had reeds de Heere op deze zaak, alsook op de heilzame vrucht van den beklagenswaardigen val op ondubbelzinnige wijze heengewezen, toen hij als met moederlijke voorzorg tot Petrus het woord richtte: Wanneer gij eens zult bekeerd zijn, zoo versterk uwe broederen.

Met waggelende schreden stapt Petrus over den dorpel der geopende poort, en zet daarmede den voet op de noodlottige kampplaats. Wanneer hij zich thans nog maar Gode te voet had geworpen! Doch neen, hij verlaat zich nog altijd op zicbzelven, of althans op den gunstigen loop der omstandigheden en van het toeval. Satan en wereld staan reeds in volle wapenrusting tegen hem over op het slagveld. Hij had ■ voor hen niet noodig gehad te vreezen, wanneer het harnas des gc-loofs om zijne borst ware vastgehecht geweest. Thans kunnen wij voor den armen man enkel beven, ja, wij zouden hem hebben moeten verloren geven, zoo wij geene kennis droegen van de voortreffelijke en trouwe hoede, waarin hij, zonder dat bij zelf het weet of vermoedt, geborgen en bewaard is. Het waarlijk, waarlijk! waarmede de Heere hem op den weg naar den Olijvenhof vooraf zeide, wat hein te wachten stond, hangt, ofschoon ook nog zwijgend, hem als eene klok in het geheugen, welke klok hem in het rechte oogenblik bet sein tot wedermoedvatting geven zal. De baan, deze van God bestelde wekker, staat reeds op zijnen post, en zijn roep zal, op zijnen tijd, zijne werking niet missen. De priesterlijke voorbede, dat Simon's geloof niet ophoude, zweeft als een beschermend schild over het hoofd van onzen discipel, en Hij zelf, die de glimmende vlaswiek niet uitbluscht en het gekrookte riet niet verbreekt, blijft gelukkig in Simon's nabijheid, en zal, wanneer de nood op het hoogste is, bulp-verleenend tegenwoordig zijn.

I

■261 II.

Beschouwen wij thans liet bedroevend voorval in het paleis van den hoogepriester. In het oogenhlik dat Petrus op voorspraak van den vriend ter hofpoorte is ingelaten, licht de denrwachteresse hem met de lantaarn in het aangezicht, en ziet hem aan op eene wijze, alsof zij hem herkende, en toch van hare zaak nog niet genoegzaam zeker was. Hij bemerkt het, keert het aangezicht af, en ijlt zoo snel mogelijk de bespiedende verraderesse voorbij. In het midden van de ruimte van den hof, hebben zich de gewapende knechten, tot bescherming tegen de nachtelijke koude, een vuur ontstoken en verdrijven, er rondomheen geschaard, zich den tijd met praat en kortswijl, terwijl in het binnenste van het paleis de gerechtshandel tegen Jezus wordt gehouden. Petrus, wien het in dit gezelschap volstrekt niet wel te moede is, nadert de luidruchtige bende, en neemt, den rol van onverschillige spelende, en met de houding, als begeerde hij zich ook enkel te warmen, onder de zwetsende gezellen plaats. In het wezen der zaak is hiermede de verloochening reeds begonnen, want liet was duidelijk zijn oogmerk, om zich voor de knechten den schijn te geven, als behoorde hij reeds tot hunne horde, en als deelde hij in hunne stemming en gezindheid jegens den Nazarener. Niet weinig tevreden van zulk een dubbel doel bereikt te hebben, namelijk de in veiligheid stelling van zijn persoon, en eene zekere recht-geving, om hen te mogen zeggen, dat hij toch moed genoeg betoont, dewijl liij zich midden onder de vijanden vermengt, en dat hij dus zijne belofte, om den Meester niet te verlaten, toch nu werkelijk houdt — is de bejammerenswaardige held aldaar gezeten, en meent dat liij den verderen gang der gebeurtenissen, thans zonder eenig gevaar voor hemzelven kan afwachten. Doch eensslags ontstaat er voor hem eene zeer verdrietige ongelegenheid. De deurwachteres, welke gaarne wenschte te weten, of zij zich ook in den in huis gelaten vreemdeling vergiste, is ongemerkt genaderd, en heeft zich met eenen vorschenden blik onder de bende wapenknechten begeven, en daar zij bij den llikkerenden schijn van het vuur den vermeenden gast ontdekt, ziet zij hem over de schouderen in liet aangezicht, en zegt met triomfeerend leedvermaak: Waart (jij ook niet met Jezus van Nazareth * uit Galiléa 9 waart (jij ook niet een discipel van dezen memch? Wie beschrijft de ontroering en verwarring van onzen Petrus! Hij had zich zoo goed geborgen gemeend, en nu deze plotselijke aanval! Doch hij herstelde zich. „Wat wil deze dienstmaagd?quot; zoo denkt hij. „Wie geeft haar het recht tot zulk eene vraag? Mij te willen doen dienen om ieders nieuwsgierigheid te rede en tot antwoord te staan, is toch wat al te stout. Een Kajafas of een der overpriesters zou ik willen zeggen, wie ik hen, doch wie is deze nieuwsgierige dienstmaagd, dat ik haar rekenschap zou verschuldigd zijn? Zoo denkt hij, en antwoordt nu met de gehuichelde vertooning van eenen in zijne eer aangetasten man: Vrouw, ik ben het niet; ik ken Hem niet; ik weet niet wat (jij zegt! Wee! wee ! Hij die zich aanbood, om voor Jezus zelf de geworpen handschoen van den koning der ver-

202

sclirikking op lo nemen, bezwijkt met al zijnen moed reeds bij liet eerst en daarenboven nog' ingebeeld gevaar, dat bcm achter de vraag van eene geringe dienstmaagd aangrijnst! Wie boort uit'zijne woorden niet den storm der zicb onder elkander bescbuldigende en veront-scbuldigende gedachten, die in zijn binnenste woedt! Ik ben het niet, ik ken Hem niet, zoo begint bij met tamelijke bepaaldheid en vastheid. Daarna echter dooi' zijn geweten veroordeeld, zoekt hij deze beslissende verloochening weder in eenig opzicht uit te wisschen, terwijl bij aan de noodzakelijkheid om een rechtstreeks antwoord te geven, zich onttrekkende, tot een andere manier van spreken overgaat j en voortgaat met te zeggen: Ik weel niet wat gij zegt. „Wat meent gij; ik versta u niet.quot; Dit laatste is echter niet meer toereikend, om het eerste: ik ken Hem niet, weder uit te wisschen. Terwijl bij deze beklagelijke woorden met afgebroken klank uit, is hij, (loor angst en innerlijk verwijt voortgezweept, van zijne zitplaats weder opgestaan, en beproeft bij, om zich onbemerkt uit deze gevaarlijke plaats te verwijderen, en werkelijk gelukt het hem, om zicb, zonder verdere, aanvechting, uit deze menschenknoop los te maken. Hij neemt zijnen gang naar de hofpoort, of hij baar misschien geopend vind, en er gelukkig dooi' ontsnappen kan. Daar kraait voor de eerste maal de baan; doch de opgewektheid, waarin, de discipel zich bevindt, laat hem ditmaal niet toe acht te slaan op dezen wachterroep, en des te minder, omdat juist in den persoon van eene andere dienstmaagd onverziens eene nieuwe verraderes hem in den weg treedt, en bepaalder nog dan de eerste, de om baar zicb scharende wapenknechten toeroept: Ziel toe, deze mcnsch was ook met Jezus van Nazareth. Deze ontmaskering was den krijgsknechten welkom. Zij gaf hen gewenschte stof tot nieuwe gekkerij en korstwijl. Zijl gij ook niet een van zijne discipelen''? vragen zij barsch en dreigend. „Zeker,quot; zoo gaan zij voort, „behoort ook gij tot die secte.quot; Wat begint onze arme Petrus nu? Nadat eenmaal zijn voet is uitgegleden, zien wij hem thans als geheel weerloos tegen de op hem gerichte aanvallen. De weg tot de tweede zonde is altijd snel afgelegd, nadat de eerste bedreven is. Alsdan iluistert ons wel eens een duistere démon in het oor, dat de herhaling van eene eenmaal gedane zonde ons niet verdoemelijker maken kan dan wij zijn, daar God niet gewoon is de zonden te tellen, maar te wegen; of dat men, door het opnieuw bedrijven van de eene of andere daad, wil te kennen geven, dat men deze daad eigentlijk niet als zonde beschouwt, en dat men derhalve, zoo men al gezondigd heeft, meer uit onwetendheid gezondigd beeft. Genoeg, Simon vei loocbent andermaal, en ten minste naar de klank der woorden, nog stoutmoediger dan de eerste maal. Menseh, zegt bij, ik ben het niet, en blijft reeds niet meer bij de eenvoudige ontkenning staan, maar voegt er eene dure bevestiging bij, ja vergeet zich reeds zoo ver, dat hij op wegwerpenden toon van zijnen Meester spreekt, terwijl hij zegt ik ken den mensch niet. Nu moeten zij hem toch wel gelooven, dat hij met Jezus in geene betrekking staat, want zoo zal toch nooit een vriend van eenen vriend spreken, of do verloocbenaar moet bet uiterste van trouweloosheid

en valsohheid zijn. Zulk eene laagheid schrijven zij Petrus niet toe, en laten hem daarom gaan. Welk eene schande voor den discipel, de bende werkelijk zedelijk overtuigd te hebben, dat hij geen vriend van Jezus kan zijn, maar dat hij veeleer tot hunne partij, tot de partij van Jezus' haters en vervolgers moest behooren!

Gejaagd en onrustig als een vervolgd en gewond hert, dwaalt nu de ongelukkige discipel in het meer afgelegen gedeelte van de hofplaats rond, maar tot zijne ontzetting vind hij overal de deuren gesloten , en den uitgang belet. Gedurende eenen geruimen tijd gelukt het hem, om zich aan den blik en de verdere navorschingen van de wapenknechten en van de dienstboden te onttrekken, doch het gevaarlijke en bedreigende van zijnen toestand, neemt al zijne gedachten en geheel zijne gemoedsstemming zoodanig gevangen, dat wij de hoop moeten opgeven, dat bij zich thans zal bezinnen en indachtig worden, tut welk punt de storm der verzoeking hem reeds geworpen heeft. Gelijk een voorttuimelende, die zichzelven niet meer meester is, loopt hij her- en derwaarts. Na verloop echter van een uur omsingelt hem opnieuw deze menigte van knechten, die, na zorgvuldige overweging, zoo bet schijnt, van al de omstandigheden toch eindelijk tot de gevolgtrekking gekomen zijn, dat deze vreemdeling tot do discipelen van Jezus moet behooren. Waarlijk — zoo spreken zij hem thans met grooter vastheid en bepaaldheid toe dan vroeger — (jij zijl ook een van hen! en terwijl hij andermaal begint met zich te verontschub digen, maken zij hem uit zijnen mond tot eenen leugenaar, terwijl zij hem toeroepen: uwe spraak maakl u openbaar, dat gij een Galiléër zijl,. Een andere wapenknecht door het rumoer aangetrokken, nadert de bende, ziet hem onder de oogen, en roept bevestigend uit: Zeker was ook deze met Hem. Eindelijk komt daar ook nog een van de dienaren van den hoogepriester bij en wel een vriend van dien medeknecht, wien Petrus in den olijvenhof het oor afhieuw, en zegt: Hoor, heb ik u viel Hem niel in den hof gezien¹? Nu staat Petrus daar als met het net geheel boven hem toegeslagen. Wat is er nu voor hem te beginnen? Twee wegen staan hem thans nog open; óf bij herroept zijne smadelijke verloochening door eene onverholene belijdenis en toont om Jezus' wil den vijanden vrij de ontbloote borst, óf bij speelt tot triumf der hel zijne treurige rol door, en is in dit geval genoodzaakt de stoutmoedigheid der leugen tot het uiterste te drijven. Hij beslist in zijne vertwijfeling voor het laatste. Ik weet niet wat bij in ile verwarring van deze noodlottige oogenblikken met kalme bewustheid snel bijeengeraapt moge hebben, om zich ten minsten voordat oogenblik in zijn geweien te rechtvaardigen. Of hij do toevlucht genomen heeft tot het voorwendsel, dat dit gepeupel het niet waardig was, om, de paarlen voor de zwijnen werpend, den heiligen naam van Jezus voor- hetzelve te belijden, dan of hij zichzelven beeft zoeken te beliegen met de belofte, dat hij zijn bloed voor het oogenblik wilde sparen tot hem de gewenschte gelegenheid zou geboden worden, om het opentlijk voor al het volk tot bezegeling van zijn geloof te vergieten: — Wie zal het beslissen? Genoeg, geheel weder den ouden visscher, geheel weder den ruwen zeeman, dien hij te voren was, ja

264

misscliien erger nog dan liij vroeger ooit geweest is, staat hij daar en stapelt liij eed op eed, on vloek op vloek, dat liij den mensch niet kent, ja onder afroeping van het vreeselijkste op zijn hoofd, en onder eedzwei'ing op zijne zaligheid, betuigt hij: „ik hen geen Christen. Ik ken den mensch niet, van wien gij spreekt,quot; en hij geeft deze verzekering op eenen toon, en met geharen, alsof er onder den hemel niemand verachtelijker was dan deze mensch, ja, als had hem geen meer ten hemel schreeuwend onrecht kunnen aangedaan worden dan door hem van zoo iets te verdenken. Hij is schijnbaar buiten zich-zelven over de zware grieve, die hem wordt aangedaan. Hoe heftiger hij echter protesteert en schreeuwt, hoe duidelijker zijne Galilésche tongval gehoord wordt, en hoe meer dit het geval is, des te zekerder worden toch de wapenknechten ten laatste, dat zij zich niet in den man hebben vergist. De maat zijner zonden is nu vol. Do krijgsknechten laten hem nu, zonder hem verder eenig leed aan te doen, aan zichzelven, en keeren, zij het dan uit verachting, naardien zij eenen afvallige als deze niet eens waardig achtten, tot martelaar le stempelen, of dat het zij, omdat do deuren van de gerechtszaal zich juist openden en een nieuw tooneel hunne opmerkzaamheid in hooge-ren graad tot zich trekt, zoodat zij Petrus den rug toekeerden.

Met een diep geschokt gemoed breken wij hier af. „Tot in zulke . terugvallingen in de oude natuur kan het dus nog met de kinderen (Jlods komen?quot; zoo hoor ik vragen. Ja, mijne vrienden! Wanneer de kinderen Gods, in plaats van zich, in waarachtige verootmoediging des harten, aan do Goddelijke genade aan to bevelen, in vermetel vertrouwen op eigene krachten, de kampplaats betreden, en zichzelven in gevaar begeven. In dit geval kan er niet worden ingestaan, dat ook zij, niet lot zulke nederlagen zullen komen. Het gelukt ook den nieuwen mensch in de wedergeborene hier beneden niet tot eene onbepaalde overmacht over den ouden mensch te geraken, zoodat hij tot overwinning en beteugeling van den laatsten niet overal en ten allen tijde in alles, de invloeden des Geestes uit de hoogte meer zou behoeven. Wel zal de nieuwe mensch den ouden niet meer blijvend het veld laten behouden, maar hem op zijnen tijd weder tot eene voetbank zijner voeten stellen — maar gebeuren kan het — Petrus is er getuige van, dat de oude Adam in onbewaakte uren, onder den aandrang van verleidende en verwarrende belsche krachten, voor een geruimen tijd andermaal toom en gebit van zich werpt, en voor God en menschen in de schande zijner naaktheid openbaar wordende, gedurende lange einden weegs, het nieuwe ik vooruit geraakt. Daarom schreef de Heere boven alles de vermaning op het schild der zijnen: Waakt en bidt, opdat yj nid in verzoeking kond. Simon beloofde slechts, en zeer zeker met de beste bedoeling, doch het werken en bidden bleef achter. Wat was het gevolg? De eerste windvlaag der verzoeking stortte hem jammerlijk neder, en beduidingvol, ja, als enkel tot zijne bespotting, waaide over hem zijne strijdbanier met bet opschrift: En al moed ik met U sterven, ik zou U geenszins verloochenen !

Welnu dan, die staat, zie toe, dat hij niet valk. Zeker is het

265

waar, dat in het Koninkrijk Gods een val grooteren zegen aanbrengen kan, dan eene zegepraal, en ook aan struikelingen groeien aldaar Uis-scheu beide veel kostelijker vruchten, dan uit de schijnbaar meest go-hikte pogingen tot heiligmaking. Doch wee hem, die deze waarheid moedwillig wil bevestigen. Zoodanig iemand kon gevaar loopen, dat zich geene genadehand meer uitstrekte, om hem uit zijnen val weder op te hellen. En al verhiel' hij zich ook, zoo ligt het toch Luiten alle menscholijke berekening, hoe ver een terugval in de zonde, leu minste voor hot tijdelijke leven, met zijne verderfelijke gevolgen kan ingrijpen. In het oog van Simon, zoo verbaalt de legende, is de traan van den weemoed niet meer opgedroogd, en David, ofschoon hij ook iu genade werd aangenomen, klom echter na zijn vergrijp aan de vrouw van Uria en aan Uria zeiven, nooit weder volkomen op de hoogte flor onvermengde vreugde in God, waarop hij vroeger stond. Daarom sta bovenaan op onze geestelijke memorielijst het Apostolische woord: Doet aan de yckeele ivapewuaiinf/ Gods, opdat yj kant daan tegen de listirje omleidingen des duivels! en bij elke schrede, die wij doen, klinke ons de andere toeroep te gemoet: lijd verdrukkingen als een goed krijgsknecht van Jezus Christus!

Op dan , strijdgenooten ! gaat Moedig langs des levens wegen.

Hij, die aan de spitse staat,

Voert u de overwinning tegen.

Zijn genaê verzoet de pijn ,

Zal in zwakheid machtig zijn.

Amen.

XXVI.

]) E G 11 O O T E \i 1-: L IJ 1) E N I S.

Gij lierinnert u, mijne Vrienden! lioe de Apostel Paulus eenmaal zijnen Tiinotiieus bij God, die alle dingen levend maakt, en bij Cinis-lus Jezus, dio onder, niet voor Pontius Pilatus de goede belijdenis heeft gedaan, op de pleclitigste wijze bezweert, om getrouw tot in den dood bij zijn geloof te volharden, 1 Tim. (3 ; 115, 14. Het behoeft wel geen betoog, dat de Apostel hier eene bepaalde belijdenis voor oogen heeft. Hij slelt het als eene welbekende getuigenis voor, en terwijl hij het met nadruk de goede of schoone belijdenis noemt, stelt hij haar als eene zoodanige op den voorgrond, dat zij alle andere belijdenissen van Jezus met cenen bijzonderen glans overstraalt. Wij weten, welk eene belijdenis hij bedoelt, en overtuigen ons bij deze gelegenheid opnieuw, voor welk eenen hoogen schat zij van den he-ginne af door de Kerk gehouden wordt, —- en waarlijk, de belijdenis is hei waardig, dat zij nog op dit oogenblik gerekend wordt bij de schatten, die Christus ons als erfenis heeft achtergelaten. Dit verdient deze belijdenis, niet enkel als een onovertrefbaar en eeuwig schitterend en voorlichtend toonbeeld van tot in den dood onverschrokken moed, tot getuigenis des geloofs, maar vooral als een van de machtigste grondpilaren, op welke de Gemeente met haar geloof rust, en welke de belofte beeft, dat de poorten der bel haar niet zullen overweldigen. Dit oogenblik wordt de onder het stadhouderschap van Pilatus afgelegde goede belijdenis in ons midden opnieuw gehoord, «ij hoe menigeen heeft zij reeds, aan den stormwind gelijk, den geestelijken gezichteinder van alle wolken van twijfelingen gezuiverd! Drijven ook aan onzen geloofshemel nog zulke verdonkerende woiken, zoo geve God, dat des Ileeren belijdenis ons ook heden dezelfde dienst bewijzen moge! _

mattii. 2G : G3—6G. maec. 14 ; 61—G4.

quot;Wederom vraagde Hem de Hoogepriester en zeide tot Hem: Ik bezweer U bij den levenden God, dat Gij ons zegt: of' Gij zijt de Christus, de Zoon des gezegenden Gods? Jezus zeide tot hem: Gij zegt het; Ilc ben het ; doch Ik zeg u: van nu af zult gij den Zoon des menschm zien zitten ter rechterhand Gods, en komen op de wolken des hemels. Toen scheurde de Hoogepriester zijne kleederen, en zeide: Hij heeft God gelasterd, wat behoeven wij meerdere getuigen. Ziet, gij hebt zijne

godslastering gehoord. Wat dunkt u? En zij allen veroordeelden

JrJera, en spraken: Hij is des doods schuldig.

Welk eene aanschouwing, mijne Vrienden! De Zonne der gerechtigheid breekt door de wolken, de Koning aller koningen ligt het vizier op, dat zijn aangezicht bedekt. Wie meet of peilt de grootheid en de beteekenis van dit oogenblik! Herwaarts, wanneer Ie vraag naar Christus' persoon nog het hart beklemt! Deze levensvraag des Christendoms vindt hier hare laatste beslissing. Wie voortaan de Godheid van den Zoon des menscheli nog waagt te ontkennen, bevestigt hiermede het ten hemel schreiend bloedig oordeel van den hoogen raad. Ja, de twijfeling wordt thans tot eenen aanslag, het ongeloof tot den moordkreet: Kruisig Hem, kruisig Hem!

Wij zullen ons daarvan overtuigen, terwijl wij de groote belijdenis van Jezus tot voorwerp onzer nadere beschouwing maken. Wij zien:

I. waardoor deze belijdenis hare aanleiding ontving;

II. welke de zin en inhoud er van is; en

III. welke hare naaste gevolgen zijn.

De Ileere geve, dat do gebeurtenis, welke wij beschouwen, zich in hare kracht betoone ook bij ons, daarin, dat wij aan het einde onzer betrachting den Heere Jezus gezamentlijk met een beslissend: Wij hebben geloofd en erkend, dal li ij zijt de Chridus, de Zoon des levenden Gods! te voet vallen en aanbidden!

I.

In het oogenblik, dat wij thans de gerechtszaal van den grooten raad binnentreden, heerscht er eene in het oogvallende en onaangename stilte. Alles zwijgt; doch ook deze rust heeft zijne beteekenis. De (leest der waarheid gaat op rechterlijke wijze door de vergadering. Schaamte en verlegenheid houden de gemoederen als in banden. De valscbe getuigen hebben hunne rollen op de beklagelijksle wijze gespeeld en slaan ontmaskerd. Hunne van tegenstrijdigheden wemelende uitspraken dienden enkel om henzelven te schande te maken en te vernietigen. Het verheven, enkel van zijne onschuld getuigend gedrag van den Beklaagde bond en verlamde zijne tegenpartijders ten eenen-male. Aller oogen waren op het voorzittend hoofd der kerk gevestigd. Ieders blik schijnt met verwondering te vragen: „Waar komt gij te lande, gij priester des Allerhoogsten? waar is uwe wijsheid? wat wordt er van uwe waardigheid?quot; Hij zelf bevindt zich ook in de pijnlijkste omstandigheid der wereld. De ernstige bezorgdheid, zoowel om de bewaring zijner ambtswaardigheid, als om den uitslag der ge-heele rechtshandeling, foltert zijne ziel. Daar zit de trolsche kerkvoogd, en zijne gedachten plegen met elkander in onstuimige spanning raad, hoe de knoop te ontwarren en boe uit dezen klem te ontkomen? Ziet, dit is het einde van den recbtshandel jegens den Heilige in Israël. Ik vraag: wie verloor liet geding, — Jezus of zijne rechters?

208

Weest ecliler verzekerd, dat eenmaal op gelijke wijze ook liet groot wereldhistorisch rechtsgeding tegen Christus eindigen zal. Eindigen zal het niet do uiterste verhijstering, ja, vertwijfeling van allen, die Hem hehben tegengestaan. Houdt dan nwe zaken nog niet voor afgedaan, gij zijne tegenpartijders!

De verlegenheid van don hoogepriester is groot. Wat zal hij nu beginnen, om zijne onrust te verbergen? Hij moet de zaak eene nieuwe wending geven. Doch welke V Hij peil ist en peinst nog eens. Als een rad van vuur wentelen zich de gedachten rond in zijnen geest. Daar komt hij op eenen inval, en zoo als hij meent, op eenen ge-lukkif/cn inval. En inderdaad valt hem deze gedachte ook niet bij toeval in. Een Grootere beheerscht en regeert deze zaak. Krampachtig raapt de kerkvoogd zijne ineenstortende waardigheid als het ware weder uit het stol'op, en met eene opzettelijk gemaakte geest-drift zich in de waardigheid van zijn ambt als verhullende, treedt hij met eene plechtige houding eenige schreden voorwaarts, en geeft het voornemen te kennen, om den Beschuldigde thans te dagen voor den troon des Almachtigen , en Hom op te eischen, ten einde Hem hier, eti wel door eene beëediging, onder aanroeping van den hoogheiligen Naam van God, te doen betuigen, wie Hij, Jezus, was; — of Hij werkelijk Dien was, voor Wien Hij door zijne navolgers gehouden werd, en voor Wien Hij zichzelven hield; of dat Hij een valsch profeet of bedrieger was? Wij verheugen ons over dozen, zeer zeker meer door de wanhoop, dan door een bedaard overleg ingegeven maatregel. Nu komt de zaak tot beslissing. Denkt slechts na, wat bet zegt, eene bij eodc door Jezus gegevene getuigenis van zichzelven! Dit ontbrak ons nog maar alleen, om ook den laatste onzer wenschen te gemoet te komen.

Hoort nu, het grootst en plechtigst oogenblik van geheel het rechtsgeding is daar! 13e hoogepriester, werkelijk weder met den vollen schijn zijner groote waardigheid aangedaan, opent zijnen mond tot de verhevenste aller vragen. Ik bezweer U hij den levenden God, zoo spreekt hij, dat (jij ons zegt, of gij zijl de Chrislus, de Zoon des gezegenden Gods? Hij bedient zich van het in Israël wettelijk bestaand en gebruikelijk bezweringsformulier. In dezen vorm werd de eed voorgehouden en opgenomen. De persoon, die den eed zwoer, antwoordde, zonder het formulier zelf te herhalen, met een eenvoudig ja of neen, en was zich daarbij bewust, dat hij dit ;a of neen bij den levenden God, en onder de wel stilzwijgende, maar plechtige erkentenis uitsprak, dat, ingeval bij van do waarheid afweek, de Verhevene, die hij tot Getuige had aangeroepen, hem eeuwig stralïen en in zijnen rechtvaardigen toorn voor altijd van de toekomstige zaligheid vervallen verklaren zal. Onder zulk eene plechtig ernstige, de levensvraag van hel Christendom op den voorgrond stellende op-eisching, vordert de hoogepriester den Heere Jezus als bet ware zijne geloofsbrieven af, en in zijne ambtelijke waardigheid bezit bij ook volkomen de bevoegdheid en hel recht er toe. Hij is tot wachter gesteld, opdat niet iemand zich als een valschen Messias in Israël doe golden, en waar het hem moge toeschijnen, dat dooi' iemand God

itóO

gelasterd is geworden, omdat liij zich Goddelijke voorrechten heeft toegeëigend, daar betaamde liet hem ten gerichte te zitten, om met onverbiddelijke gestrengheid de Goddelijke wet toe te passen.

Wat is het dus, dat Jezus moet bezweren'? Laat ons daarover voor alle dingen tot klaarheid komen. Vooreerst moet Hij betuigen, of iiij de Christus, dat is de Messias, zij. Kajafas, de huishouder over Gods verborgenheden, noemt mot dezen naam de bloesem der profetie, en vat hier met herinnerenden geest al de beloften en al de voorbeelden van het Oude Testament te zamen, uit welke, als uit geheimvolle hulsels en windsels, eene verhevene gestalte oprijst, welke als Profeet het licht der eeuwigheid naar beneden brengen, als Hooge-priester het eigen leven ton zoenoffer voor de wereld geven, en als Koning een eeuwig Rijk der genade en des vredes stichten zou. Deze persoonlijkheid heet de Gezalfde Gods of de Christus. Kajafas echter weet, dat deze Ghristus een mensch zou zijn, en te gelijk, gelijk David en Daniël Hem zagen in gezichten. God in de hoogste hemelen, de Heere, Wiens uitgangen, zoo als Micha verkondigde, van eeuwigheid zijn. Het is hem bewust, dat de Messias Gods Zoon zou heeten in eenen zin, zoo als geen ander in hemel of op aarde heeten kon. HU zou niet enkel Jehova gelijken, maar Jehova gelijk, en dus zelf Jehova zijn. Van dit verheven standpunt van beschouwing vraagt Kajafas: „Zijt gij Deze?quot; En meent zich, ingeval Jezus dit bevestigen wilde, volkomen gerechtigd. Hem esn Godslasteraar te verklaren, en als zoodanig te veroordeelen.

Verhevene vraag, die den Heere tot beantwoording is voorgelegd. Zeker de grootste en inhoudrijkste, welke ooit in de wereld is gedaan. En wee nu, wanneer op deze vraag een Neen! gehoord werd. Dat neen! zou onze eeuwige verdoemenis bevatten. Zeker, door alle tijden heen roept eene wilde horde: „Neen, neen, Hij is het niet geweest.quot; Doch laat ons slechts nauwkeuriger toezien, van wie deze ontkenning komt, ^en wij zullen bevinden, dat het uilen zijn, die nederzitten in de onreinheid der zonde, vleugellooze schepselen, evenbeelden der slang, die op de aarde kruipt en stol' eet. Ja, zulke wezens zijn het, die alzoo roepen. Een koor van adelaren daarentegen juicht door allo tijden been: „Ja, ja. Hij was het. Hij is bet!quot; Overziet slechts vluchtig de geschiedenis der lieden, die tegen Jezus stemden. Wie zeiden neen'¹? Heidenen, die in dierlijke lusten waren verzonken; wederspannelingen, die dronken waren van het bloed hunner broederen; een Voltaire, die zijn loven in de kaken der wanhoop eindigde; een Rousseau, die aan geenen God in den hemel geloofde; een filosoof, die Sodora naar Italië overbracht; een ander, die ten laatste aan zijn Ghristusverloochenend leven als zelfmoordenaar een einde maakte; eene in onze dagen door demonische machten bezetene menigte menschen, die er geen geheim meer van maken, dat zij erop uit zijn, om het door het Ghristendom miskende vleesch weder in zijne rechten te herstellen; een gepeupel, dat opentlijk in geschriften room draagt op zijne schande; eene school van wijzen, die in het algemeen de leer van de bovenzinnelijke dingen voor een sprookje houden. Deze is de linkerzijde der stemming. Dit zijn de hoofdleiders en aanvoerders

27(1

der neén-zeggers. — En wie zijn nu de bevcstigei-s, die Jezus de eorc geven? Al de liciligo Apostelen, die de wereld voor Hem veroverd hebben; de martelaren, die om Cbristus' wil bun leven niet bebben liefgebad tot in den dood; de Hervormers; een Lutber, Melancbton, Calvijn, Knox, en gelijk zij verder beeten; de in latere tijden uitstekende, eerwaardige mannen, die nog altijd in alle opzichten en betrekkingen als starren van de eerste grootte aan den bemel der geschiedenis blinken; een Pascal in Frankrijk, een [laller in Zwitserland, een Newton in Engeland, en in Duitscbland een Herman Francke, Spener, en l:oe vele anderen meer! De toestemmers waren ten allen tijde de beste en voortreHelijkste lieden der wereld, zij, wier wereld de wereld niet waardig was. Zoo zegt nu, op welke zijde gij u plaatsen wilt? Aan welke zijde is bet waarschijnlijkst de waarheid? Onder welke banier komt het u voor, dat gij u op de meest eervolle wijze bevindt? Ik vermeen, dat er niet veel nadenken loe vereischt wordt, om in dit opzicht tot klaarheid te komen. Doch wat ook deze of die getuigen moge, menschengetuigenis geeft bier geene beslissing. Wat heeft Hij van Zichzelven getuigd? Hierop komt alles aan. De hooge-priester vraagde: Zijl gij de Christus, de Zoon van God? Hoe goed is bet, dat deze vraag eenmaal zoo bepaald, zoo ernstig, zoo plechtig aan Hem gedaan is! Gij gevoelt immers allen bet ontzettende gewicht er van. Nog eens zeg ik, wanneer op deze vraag een neen! moest gevolgd zijn, boe rampzalig zou dan de wereld zijn! Hoe beklagenswaardig de menscbheid! Hoe verslagen bet volk van zondaren! Moge dan Jezus ook overigens zijn wat llij wilde, de wijste wijsgeer, de eerste profeet, het blinkend toonbeeld van deugden, ja, een engel en serafijn der hoogste orde, ons ware daarmede geene bulpe geschonken , en de hel bleef het einddoel van onze pelgrimschap. Volgt een neen I op de vraag van den hoogepriester, dat neen zou onzen geheelen troost te niet doen; bet zou als een brandfakkel in hot kasteel onzer hope vallen; bet geheele gebouw van onze zaligheid zou als een huis zonder grondslag omvervallen, en wij zouden in de opene kaken der vertwijfeling nederstorten. Want deze ééne vraag omvat alles. Zijl gij de Christus, de Zoon des gezegenden Gods? Hiermede vraagt Ka-jafas naar het uur onzer verlossing, of hetzelve geslagen heeft? naaide mogelijkheid, dat een zondaar zalig worde? naar de gehoorzaamheid van Jezus, of er eene verzoenende kracht aan toe te schrijven zij? naar Christus' Dorgschap , of het den zondaar in waarheid ten nutte kan komen? Al deze vragen, en hoe vele andere meer, warden ontkennend beantwoord, wanneer uit den mond van Jezus op deze ééne vraag: Zijl gij de Zoon van God? een neen! gevolgd ware. Volgt er echter een ja! op, dan zijn al deze vragen voor alle eeuwigheid bevestigd. Wie zou dan niet in gespannen aandacht booren, boe dit antwoord luiden zal? Welaan, opent de ooren, en met de ooren uwe harten!

II.

'De groote vraag is gedaan. Diepe stilte beerschte in de vergadering. De gemoederen van allen zijn op de hoogste wijze gespannen.

271

Aller oogen rusttoflen op den Beschuldigde. En ook onze harten blijven hier niel onbewogen. Ook wij slaan in dit oogcnblik sidderend van verwachling vóór de hoogepricsterlijke rechtbank. Zeker, wij weten door welke verbazingwekkende wonderen Zich de lleere Jezus bereids verheerlijkt bad. Wij waren getuigen, hoe Hij aan de baar van den jongeling te Naïn en aan het graf van Lazarus zijne boven-rnenscbelijke heerlijkheid ontvouwde. Wij hebben Hem gezien in bet slingerend scheepje, toon do elementen zich neigden naar zijne wenken, en op de van storm bewogen zee, waar de woeste golven onder zijne voeten tot eenen vasten grond werden, en zij den Koning der natuur een kristallijn tapijt onder den voet spreidden. Doch al deze wonderen konden ook slechts daden van eenen door God gezonden proleet, en enkel wonderen van eenen menschelijken drager van Goddelijke krachten zijn. Zulk eenen was echter voor onzen nood niet opgewassen. Zeker, wij hoorden Hem zeggen: Wie Mij rjezien heeft, die heeft den Vader r/ezien, want Ik en de Vader zijn één en eer dat Abraham werd, ben Ik, en wat Hij meer van dien aard betuigde; doch ook met bet oog op zulke uitspraken, zou de verzoeker ons nog kunnen tegenwerpen, dat zij niet letterlijk op te vatten, maar van de zedelijke heerlijkheid van Jezus te verstaan zijn. Ja, er ontbrak nog eene uitspraak, welke al de kunstenarijen van den Moord verdraaier uit de hel te schande maakte. Er bleef nog te wenschen over eene getuigenis over Jezus, op welks vuurvasten en proefhoudenden inhoud, ook de laatste pijl der twijfeling moest afstuiten, en in stukken breken. Het moest eene hoogst wenscbelijke zaak beschouwd worden, dat de Heere eens geheel ondubbelzinnig met klare en eenvoudige woorden, voor iedereen Verstaanbaar, en daarbij met eene plechtige beëediging vrij uit verkondigde, wie Hij was, en wie niet. En ziet juist dat moet tlr.ms het geval zijn. Hem is gevraagd geworden, of hij de Jehova, de waarachtige God en bet eeuwige leven zij? Want niets minder dan dit beteekende de titel Christus, de Zoon des f/e-zegenden Gods, in den mond van eenen aan den Bijbel geloovenden Israëliet. Wie dan nu ooren heeft, die hoore wat voor het aangezicht van den Almachtige, die Man van zich getuigt, in wiens mond, ook naar de erkentenis zijner moordenaren, nooit eenig bedrog gevonden is!

Daar staat Hij voor de rechtbank zijner rechters, naar bet uitwendige een worm, en geen man. Grootheid en hoogheid schijnt enkel op zijne omgeving te rusten. Aan Hemzelvon ziet gij niets dan nederigheid en armoede. Daar staat Hij met gebogen hoofd, bleek gelaat, do bandon gebonden, omgeven van gewapenden als een roover. Vermoeid tot bozwijkens toe, van al het leed, dat hem tot biertoe reeds heeft gefolterd, staat Hij daar van zijne vrienden verlaten, door de vijanden beschimpt, een vaagolïer der wereld, een ellendig menscli zonder wedergade. En aan dezen geslagen en verdrukten man in het armelijk kleed, wordt nu uit den mond van den eersten en aanzienlijksten des volks do plechlige eisch gedaan, dat Hij bij den levenden God betuigen zal, of Hij de Ghristus, de Zoon des levenden Gods zij? Zoo moest do lleere dan uit zijne laatste omwikkeling uittreden, ongaarne

272

hoft Hij, uit liefde lot ons den sluioi' op. Zoo lang liet nietswaardige beschuldigingen zijner persoonlijkheid betrof, zweeg Hij, opdat wij in het oordeel mochten kunnen spreken. Nadat echter de zaak eene zoo geheel andere en zoo veel ernstigere wending genomen heeft, geldt bet bier, om der waarheid getuigenis te geven, en Zich bepaald over zijnen persoon te verklaren. Hij weet, dat zijn antwoord Hem den dood brengt; doch nu durft Hij het niet meer voor Zich behouden. Als reden dringt Hem hiertoe de eerbied, die zijn hart bij den Heiligen Naam', bij welke Hij bezworen wordt, vervult. Hij wordt er toe gedrongen door de ondenverpelijkheid, die Hij vermeent schuldig te zijn aan de waardigheid van den hoogepriester, die Hem tot den eed opeischt. Voorts dringt Hem daartoe zijne liefde en zijnen heiligen ijver voor de waarheid, en boven alles zijne teedere zorg voor ons, arme zondaren, in wier plaats Hij in het ooi-deel staat. Het is toch niet de booge raad alleen, voor wien Hij Zich geplaatst ziet. Hij ziet zijne ge-heele kerk in den geest rondom Zich vereenigd. Hij ziet hoe in dit oogenblik eene gansche wereld den adem inhoudt, en al de geslachten der aarde zich vol verwachting rondom Hem scharen. Het oor van geheel zijne gemeente, tot aan het einde der dagen, ziet Hij aan zijnen mond hangen, en Hij is Zich bewust, dat het oogenblik gekomen is, om onder het geloof zijner gemeente voor duizende van jaren eenen onwrikbaren pilaar en rotssteen te plaatsen. Zoo doet Hij dan zijnen mond open, en voor den troon des levenden Gods, met klare bewustheid en bezinning, betuigt, verzekert en bevestigt Hij: Gij zegt het, Ik hen het. Daar hebt gij de groote belijdenis. Welk een ja! ])it ja stelt ons boven alle zorgen; het onderstut ons geloof met eenen eeuwigen fondamentsmuur, het geeft eenen grondslag en een zegel aan geheel de verlossing, en is het graf van al onze twijfelingen. Opdat er echter geene schaduw van donkerheid of twijfeling over den waren zin van zijn getuigenis moge overblijven, voegt Hij bij zijn ja nog iets meer. Hij ligt de sluier der toekomst op, en zegt: Doch Ik zeg u, van nu aan zult gij zien den /non des menschen zittende ter rechterhand der Kracht en komende op de wolken des hemels. Aanvankelijk geschiedde dat reeds toen. Met zijne opstanding en hemelvaart begon zich dit groole woord verder te vervullen. Deze vervulling ging voort met de uitgieting van don Heiligen Geest, en de gronding zijner kerk. En in onafgebroken zegepralende voortgang hare voleinding te gemoet ijlende, zal zij eenmaal onder het millioen stemmig lofgezang Na zijn de koninkrijken dezer luereld onzes Gods en zijns Christus geworden! haar doel en eindpunt bereiken.

Het was niet mogelijk, dat het meer ondubbelzinnig betuigd werd , wie Jezus was, dan het nu door Hem zeiven geschied is. Is nu zijn getuigenis waar, dan is het ook waar, dat gij verloren zijt, die niet aan Hem gelooven wilt; waar, dat u, die niet de knieën voor Hem wilt buigen, niets overblijft dan eene vreeslijke verwachting van het oordeel en van den vuurijver, die de tegenpartijders verteeren zal; waar, dat wie onder u niet opnieuw geboren wordt uit water en Geest, als laatste vonnisspraak het vreeslijk woord tegen zich zal zien komen, dat den vervloekte naar het vuur verwijst, hetwelk den dui-

I

^:m

vel en zijne engelen bereid is. Want dit alles betuigde dezelfde Man, die ginds zijn Ik ben hel uitgeproken lied't. Kn beell Hij dit laatste, gelijk Hij werkelijk deed, in waarheid gedaan, zoo werd ook al het overige betuigd door den Held in Israël, die niet liegt. Hoe kunt gij dan nog een rustig uur hebben, voor gij daarover tot klaarheid komt, of dit zijn: Ik ben het! der aanneming waardig is dan niet? Komt tot beslissing. Was het een valscbe getuigenis, dat Hij getuigde, en is Christus de persoon niet, voor wien Hij zich bij eode verklaarde; waarom zet gij dan nog eenen voet in de kerk, alwaar — Hij vergeve mij de uitdrukking — de grootste leugenaar tot God wordt gemaakt? Waarom sleept gij dan nog den Christelijken naam met u rond, die in dat geval niet beter dan een brandmerk is? Waarom haast gij u dan niet, om u te ontslaan uit eene Godsdienstige gemeenschap, die het in u onderstelt, dat gij voor eenen valscben profeet, als voor eenen God de knieën buigt. Alsdan is het immers uwe heiligste plicht, om zonder verwijl van de banken, die gij aldaar beslaat, op te staan, en deze afgodentempel voor altijd te verlaten. Is het echter gegrond, wat de Heere voor Kajafas bevestigt, waarom dan, gij dol en dwaas volk! aarzelt gij, om u neder te werpen voor eenen Koning, die de macht heeft, zijne vijanden naar lichaam en ziel in de hel te verderven? Waarom, o waanzinnig geslacht! maakt gij dan geene aanstalten, u te werpen in de armen van Hem, buiten Wien er geen helper is in hemel noch op aarde? Waarom zijt gij dan u zeiven zoo vijandig en nijdig, dat gij uw vloek en dood verkiest, terwijl het leven u is verschenen? Kunt gij u op den eed van den heiligen Nazarener verlaten, zoo zij het heden de laatste dag voor u, op welke gij de wereld diendet, en die ook u nog onder de tegenstanders aantrof. Ja, het eerstvolgend oogenblik vinde u reeds in de armen en aan liet hart van den eenigen Middelaar, of wij moeten u verklaren te zijn eenen onzinnige, die in een oogenblik, dat de hemel hem aangeboden wordt, de hel naar zich toetrekt, en zich den satan tot een eeuwige buit toezweert!

III.

Ik ben het. Hij heeft hot gesproken. En ware deze Godmensch niet te gelijk het tot smaad en foltering uitverkoren OlTerlam geweest, millioenen stemmen zouden zijn getuigenis met hun amen verzegeld hebben. De serafijnen waren met hunne gouden harpen boven Hem verschenen en hadden Hem toegejuicht: „Jezus! Gij zijt het!quot; Uit de grondslagen der aarde, die Hij gelegd heeft, zou bet: „Jezus Gij zijt het!quot; naar boven geklonken hebben, en de eeuwige Vader met die stem, voor welke de bergen sidderden, zou van den hemel hebben afgeroepen: Dit is mijn geliefden Zoon in Wien 11; mijn welbehar)en heb. Doch zwijgend blijft liet boven Hem, en zwijgend rondom Hem; zwijgend in de hoogte en in de diepte. De priester Gods is in hot heiligdom en onledig met zijn offerwerk. Nu moest er gezwegen worden. Alleen den vijanden was het vergund te spreken, ja te woeden. Zoodra Kajafas het onbewimpeld getuigenis gehoord heeft, scheurt bij, tot openbaarmaking van zijne, zeker slechts gehuichelde ontroering

18

Hi

over de voorgewende schennis, zijne kleederen, doch hij profeteert door deze vertooning, zonder het echter te vermoeden, naardien hij zinnebeeldig de aanstaande opheffing van het voorbeeldend priesterdom aanwees, dat nu, nadat de waarachtige priester in Christus verschenen was, als eene van hare inhoud ontledigde schel wegviel. Slechts nog eenige uren, dan is de tempel te sluiten, en het offeren der lammeren en bokken heeft zijn einde voor God. De Heere des hemels en dei-aarde heeft alsdan het allerheiligste, dat met handen gemaakt is, voor altijd verlaten, om voortaan in de hutten en binnenkameren der arme zondaren zijnen intrek te nemen. Bovendien geeft de priester ons door zijne treurigheid eene betrachtenswaardige leer. Het betaamt ons op geestelijke wijze voor het aangezicht van Jezus iets gelijksoortigs te doen als hij. lloi komt er op aan, met gescheurde kleederen voor Hem te treden ; want op andere wijze wil Hij ons niet zien. Aan Harden gescheurd, de gewaande tooi onzer eigene gerechtigheid, en al de kleederpraclit van ingebeelde eigendeugd, kracht en wijsheid! Onze naaktheden moeten blootgelegd, en onze schande gesteld worden in het licht zijns aangeziebts. Wij moeten intreden in de ontblooting, in het arm-zondaarschap en liet bedelaar zijn, wanneer wij ons aan Hem wenschen aan te bevelen. Alle hoogheid is Hem een gruwel. Weg met de valsche pronk! Hij wil ons sierlijk kleeden: Kunstbloemen wil Hij niet. Hij plukt zich enkel leliën tot eenen krans, dien Hij zelf bekleed heeft met booger heerlijkheid, dan waarmede Salomo bekleed was.

He hoogepriester scheurt zijne kleederen, en zegt: Wat behoeven wij meerder getuigen? De man heeft recht. Wanneer het werkelijk eene ongerijmde aanmatiging was, dat Jezus Zich de Zoon Gods en den Rechter der wereld verklaarde, zoo had Hij Zich aan geene grootere Godslastering kunnen schuldig maken, clan Hij hier deed. Waarom echter, o gij rechters van Israël! moet het zoo boven alle bedenking, niet anders dan een leugen zijn, hetgeen Hij daar van Zichzelven getuigde? Waarom is het zoo volstrekt ondenkbaar, dat Hij de beloofde Heer uit den hemel is? Is het misschien zijn levenswandel, die hiermede in tegenspraak komt? Wat vermocht gij, ten spijt van al uwe pogingen ontdekken, dat eenigszins verwerpelijk was ? Gij hebt Hem van niets kunnen beschuldigen, dan dat Hij met zijne zoo even uitgesproken getuigenis Zichzelven — wat gij toch nog eerst diende te bewijzen — te hoog gesteld, en op onbetamelijke wijze Goddelijke eer toegeschreven heeft. Gij moet het toch onverholen erkennen, dat Hij uit uw onderzoek rein als het licht des hemels te voorschijn gekomen is. En zegt, staat het getuigenis van zijn Zoonschap, dat Hij zoo even afgelegd heeft, zoo op zichzelven, en zonder alle verdere steunsel? Dient niet veel meer voor dat getuigenis zijn geheel leven tot een bekrachtigend zegel? Werd het niet door stemmen uit de hoogte bevestigd? wordt het niet omgeven door honderde van ongehoorde wonderen, als zoo vele bijlagen zijner waarheid, en heeft het niet het gansche koor van allo profetische uitspraken, die zich op de letterlijkste wijze in Hem vervulden, als machtige getuigen aan zijne zijde? Zoo wenschten wij u te vragen, gij rechters te

Jeruzalem! Doch gij wildet niet, dat Deze over u höersclite, en daarom moet en zal Hij niet de persoon zijn, Wien Hij Zich hij eede verklaarde te zijn. Wee n, gij toonheelden van alle rechterlijke ongerechtigheid! Hoe zal het n gaan, wanneer de dag aanbreekt, die u zelf voor de rechtbank plaatst, en die alles aan het licht zal brengen, wat in het verborgene geschied is!

Wal dunkt uvraagt de hoogepriester. Nu roept, het woord hem uit den mond nemende, de geheele vergadering als met ëéne stem uit; Hij is des doods schuldig. Hecht zoo. Als Dien, die in onze plaats staat, is Hij het werkelijk. In het: Hij is des doods schuldif), mengen zich nog andere en verhevener stemmen als die van deze raads-heeren. Wat is het echter voor eenen dood, waaraan Hij hier schuldig verklaard wordt? Niet dien dood, van welken üilcam zeide: Mijne ziel sterve den dood des Rechtvaardifjen en mijn einde zij fjcljl: het zijne. Niet dien dood, waarvan de Prediker zegt: De clay des doods is heler dan de dag der geboorte. En evenmin dien, welken Paulus toejuicht met de woorden: Dood, waar is uw prikkel¹? noch dien, welke Simeon met zijn: nu Heere, laat Gij uwen dienstknecht heengaan in vrede, in de armen viel. Ook is bet niet dien dood, welke Stefanus met een blinkend engelenaangezicht begroet. De dood, welken de Borg Jezus schuldig was te ondergaan, is bij, dien wij Openb. 0 op een vaal paard zien rijden, en wien wij aldaar door gebeel de hel gevolgd zien. Het is die dood, dien het lasterend rot van Korab overviel, toen de aarde zich onder hen opende; de dood, die nog zijnen prikkel heeft, en zijn prikkel is de zonde; de dood, die van rondom door den vloek omvangen is, en dien de Schrift de bezoldiging der zonde noemt; de dood der goddeloozen, der gebonde-nen, der verworpenen, ja, deze vreeselijke koning der verschrikking; — deze dood, met afgrijzen en bitterheid bekleed en overkleed; deze dood is bet, aan welken de Borg, bier, in den naam en op last van God. plechtig door bet sanhedrin wordt gewijd. Dat echter dit oordeel des doods zijn heilig hoofd trof, daarin ligt de grond, en wel de eenige grond, dat ons nu den weg ten leven openstaat. Alle vrees des doods is voor de kinderen Gods voortaan eene overbodige, omdat zij geen grond heeft. Jezus nam den prikkel en het vergif, dat is de zonde, uit onzen dood, en het blijft er van nu af bij: „Wie aan Hem gelooft, die zal den dood niet zien in eeuwigheid.quot;

Wij eindigen. Doch wij moeten nog het groote een van heide U voor oogen stellen — want dat is van al bet overwogene thans de groote vraag. Gij ziet u deze twee gevallen voorgesteld, of gij moet met Jezus als den meest verwerpelijken dweeper, dien de wereld ooit gezien beeft, voor altijd breken, en hot bloedvonnis van den hoogen raad tegen Hem goedkeuren; óf gij moet met ons den Nazarener uw Hosanna! toeroepen, en Hem als God geopenbaard in bet vleesch met aanbiddende hulde te voet vallen. Voor een derde, voor een middending, blijft hier geene plaats over. Het gesnap van den enkel voortrejfeUjken rnensch getuigt slechts van ongehoorde gcdachtcnloos-beid en verbergt, bij het licht gezien, niet anders dan eenverraderkus in zich. Welnu, hoe is uwe beslissing? Reeds bet gezond verstand

276

geeft ii den raad, om onze partij te kiezen. Aanschouwt slechts nog eenmaal in de bevestiging hij cede voor den hoogepriestcr de machtige rots, door welke ons geloof in Hein onderstut en gedragen wordt, en geeft dan plaats aan de waarheid, en zegt met ons:

Ja, Gij zijt onze God,

Gij Bruidegom der zielen;

Die nedrig voor U knielen_;

Zijn zalig, welk een lot Van droefheid of genot Hen ook te beurt moog' vallen:

Gij leidt en zegent allen,

Die door nw folterpijn Genezen willen zijn.

O, leer mij voor U buigen,

En eeuwig in U juichen:

Mijn Goël is Gods Zoon,

En ik zijns lijdens loon!

Amen.

XXVJf.

D E T R A N 1-: N VAN P E T R U S.

De koning David stond op de hoogte van zijn geestelijk leven, toen liij aan het hoofd zijns volks onder harpen-, psalter-en paukengeklank, de verhonds-ark uit het huis Ohed-Edorn, den Gethiter afhaalde, om liaar te Jeruzalem te brengen. Zijne ziel zweefde op de vleugelen des danks en der blijdschap, en de harmonie zijner gewaarwordingen deelde zich overeenstemmend mede aan al de gebaren en bewegingen zijns lichaams. Bekleed met den linnen lijfrok van eenen Leviet, danste hij met allo macht voor den genadetroon des Heeren, dat is met plechtige, met de toonen der muziekinstrumenten en de liederen der zangers beteekenisvol overeenkomende gebaren, ging hij voor het heiligdom heen. Of Michal, de dochter van Saul, aan het hooggelegen venster van liet paleis uitziende, de schouders over hem optrekt en spottend uitroept: Hoe is heden de koning van Israël verheerlijkt, die zich heden voor de oogen van do dienstmaagden zijner dienstknechten heeft ontbloot, gelijk een van de ijdelc lieden zich onbeschanmdelijk ontbloot! wat bekommert dit den koning. Ik zed — zoo antwoordt hij met vroolijken trots de gemelijk spottende koningsdochter, — Ik zal spelen voor het aangezicht des Heeren, die mij verkoren heeft voor muen vader en voor zijn gansche huis, mij instellende tot eenen voorganger over het volk des Heeren, over Israël. Ook zed ik mij nog geringer houden dan alzoo, en zal nederig zijn in mijne oogen, en met de dienstmaagden, waarvan gij gezegd hebt, met dezelve zal ik verheerlijkt worden. 2 Sam. 6: 20—22.

Welk eenen edelen zin ademen deze woorden! Doch David vermoedt niet, wat hij met de uitdrukking; Ook zal ik mij nog geringer houden dan alzoo, aan zichzelven profeteert. De nederigheid heeft een eigenaardig karakter. Zij is in den hof des harten van de geloovigen de bloem, die God alleen als zoodanig wil erkennen en kweeken, doch welke terstond haar teeder leven uitademt, zoodra de zelfbewustheid haar aanraakt, en haar in den krans der deugden wil opnemen. Het is nauwelijks in twijfel te trekken, dat zelfs dit verhevenst oogen-blik in Davids geloofsleven in zoo verre mede heeft geholpen tot zijnen daarna volgenden val, als het. door bet vleesch misbruikt, het vertrouwen op eenige vroomheid in hem hielp verwekken en voeden. Ach, in welk eenc mate was David nog geringer geworden dan alzoo, daar hij, nadat liij in zulk een hoog gebied der godzaligheid en des geloofs de vleugels heeft uitgeslagen, later plotseling in de overtreding

^k278

van eonen echtbreker, ja, in de bloedschuld van eenen moordenaar zich terugvond. Toen ging, wat nog van zelfroem in hem was, voor altijd ten grave, en die nederigheid keerde bij hem in, welke buiten hare hope op de vrije genade van God, geen handbreed ankergrond meer vindt. Zeker heeft David zich, na zijnen val, ofschoon hem terstond de Goddelijke vergeving aan het gebroken, in tranen wegsmeltend hart verzegeld werd, nooit weder tot zijne vroegere vroolijkheid en kinderlijke onbevangenheid tot God opgeheven. Hij bleef veel meer, zoo lang bij nog op aarde leefde, een geslagen man, omdat de troon der genade toen nog omsluierd en de weg naar het heiligdom, volgens de Apostolische uitdrukking, nog niet openhaarwas. Anders stonden de zaken, toen Davids latere geestverwant, Simon Petrus, met roodgeweende oogen zich van zijnen val weder oprichtte. Toen had do Goddelijke liefde tot de zondaren in Christus zich van haar laatst bekleedsel ontdaan, en op grond van de verborgenheid dei-bloedige verzoening, vond de gevallen discipel eenen vrede, zoo als hij die nimmer vroeger gekend had.

maïtii. 26 : 75. MABC. 14 : 7-J. LUC. 22 : 00—02.

En de haan kraaide de tweede maal. En de Heere Zich omkeerende zag Petrus aan. En Petrus werd indachtig het woord des Heeren, hoe Hij h em gezegd had: Eer de haan zal gekraaid hebben, zult gij Mij driemaal verloochenen. En Petrus naar buiten gaande, weende bitterlijk.

Gij ziet. Mijne Vrienden! wij zullen ons heden weder van de ontroering en verbijstering herstellen, waarmede wij onze laatste beschouwing besloten. Over het nachtelijk tafereel van Petrus' val gaat met licfelijken glans de ster der Goddelijke genade op. Wij zien de tranen vloeien, die naast de tranen, welke uit de oogen des Heeren aan het graf van Lazarus, over het Godvergeten Jeruzalem, en in den strijd van Gethsémané nederdrupten, de gedenkwaardigste mogen genoemd worden, die ooit in het pelgrimsdal dezer wereld werden vergoten.

De tranen van Petrus hebben eene spreekwoordelijke beteekenis ontvangen, en behoeven, met de tranen van Magdalena vereenigd, enkel genoemd te worden, om ons het wezentlijk doorgangs- of overgangspunt in de Evangeliesche heilsorde aanschouwelijk te maken. Niet te vergeefs, niet zonder eene liefderijke bedoeling heeft ons de in de Schrift getuigende Geest de Petrustranen in de Evangeliesche geschiedenis als in eene gouden kruik bewaard. Hoe menigeen zijn ze reeds als verzachtende balsemdroppels in de gewonde ziel gevallen! Mogen zij ook heden hunne gezegende werking niet missen, en zich in velen der beminde oogen, die mij dit oogenblik in deze vergadering aanzien, zich feitelijk vernieuwen!

In het schijnbaar geringe voorval waarvan wij heden getuigen zijn, is alles zoo zeer behartiging waardig, dat wij ons het genoegen niet kunnen ontzeggen, om trek voor trek afzonderlijk in het oog te vatten.

279

Wij richten derlialve, den draad der geschiedenis volgende, den vor-schenden blik:

1. op het hanengekraai,

II. op het zich omkeeren van den Heere,

III. op den blik der genade van den Heere,

IV. op Petrus denken aan 's Heeren voorspelling, en eindelijk V. op zijne tranen.

De Heere zende zijn licht en zijne waarheid, dat zij ons leiden en opleiden tot zijnen heiligen berg!

I.

Wij zoeken Simon Petrus weder op in het ontzettend oogenblik, waarin hij, de verloochening voleindigend, zijn Jezusdiscipelschap onder zware vloeken afzweert. Denkt eens, dit doet de discipel, van wiens lippen eens de groote belijdenis gehoord werd: Wij hebben lt;jc-loofd cn erkend, dat Gij zijt de Christus, de Zoom- des levenden Gods, eti die vuriger cn oprechter dan ooit, zijn: „wanneer ook allen aan u geërgerd werden, ik niet!quot; uitriep. Doch, wat is de rnensch! zells de beste, wanneer bij, ook zelfs maar voor oogenblikken, aan zich zelven overgelaten wordt! En wat wordt er zelfs van den ge-trouwsten Christen, wanneer de Heere het toelaat, dat slechts voor korten tijd, de leibanden zijner genade van Hem genomen worden! O dwaasheid, zich te willen toevertrouwen, aan eene, al is het ook nog zoo schoone gewaarwording, waarover men slechts voor eene enkele seconde meester is. Het is een kinderachtig waagstuk, met eenige hoop van zegepraal te willen leunen op de lichte wapenrusting, welke men in zijnen zoogenaamden goeden wil en in zijne edele voornemens waant te bezitten. Ja, men zou dit kunnen doen, wanneer de gewillige geest niet het zwakke vleesch zich ter zijde zag gaan, en wanneer de duivel niet meer rondging als een brieschende leeuw, zoekende wien hij zou mogen verslinden. Doch nu? Eerst in'de school der ondervinding moest Petrus, gelijk wij allen, tot het inzicht komen, dat de mensch zicii reeds, ook tegen de onbeduidendste aanvechting, te veel vermeet, wanneer hij zidizelven voor zijne vastigheid houdt. I)e liefde van Christus dringt, om het zwaarste voor Hem te wagen, doch sterk om te overwinnen, neen, dat maakt slechts het geloof aan Christus' liefde tot ons, en de roem op zijne genade, kracht en sterkte. Hij, die voor zich zelven siddert, als voor eenen, die zidizelven boven anderen bekwaam keurt, om den Meester te verraden, zal grootere overwinningen bevechten, dan die zidizelven krachtig genoeg meent te zijn, om te durven zeggen: „Wanneer ook allen Ü verlaten, ik niet!quot; Gij staat door het f/eloof, zegt de Apostel, zijt dan niet hoorjgcvoelend, maar vreest. Daarom, zoo spreekt de Apostel, wil ik liet liefste roemen in mijne zwakheden, opdat de kracht van Christus in mij wone.

Simón Petrus is gevallen. De hel triomfeert. En hoe zou zij niet! Was ooit eene ziele uan haar vervullen, die de vloek, welke hij zelf

280

bij eede op zich had afgeroepen, meer waardig was dan deze afvallige , en leed ooit de aan de machten der duisternis zoo gehaten zaak des Christendoms eenen gevoeliger stoot dan hier, waar een Apostel des Evangelies bij liet eerste gevaar, dat eene vrijmoedige belijdenis bedreigt, op smadelijke wijze bezwijkt, en niet krachtig genoog te be-ëedigen weet, dat hij dezen mensch — namelijk Jezus — niet kent? Nochtans heft de hel hare zegeliederen te vroegtijdig aan. Met den vloek dien Petrus moest treilen, zal bet wol atloopen. Luister wat er in de rechtszaal van het boogepriesterlijk paleis voorvalt. Onder een groot rumoer wordt zoo even bet ontzettend vonnis uitgesproken: Wat behoeven wij meer getuigenis! Hij heeft God gelasterd; Hij is des doods schuldig. Wie? zoo vragen wij verschrikt. Simon Petrus? neen, een andere, en denkt eens, een lioilig mensch. Ja, dezelfde, die eenmaal optrad met de verzekering: Ik stel mijn leven voor de schapen. Thans wil Hij bet stellen, en tot zijne lammeren behoort ook Simon Petrus, van wien de vloek alzoo op Hem den Borg overgaat, terwijl boven Petrus' hoofd voortaan het met bloed besprengde schild zweeft, dat tot opschrift draagt: zij zullen niet verloren gaan in der eeuwigheid, en niemand zal ze uit mijne hand rukken. Wat echter den stoot betreft, die door de verloochening van Petrus de zaak des Heeren leed, hij zal hem wel overleven. Hebt slechts geduld. Er is Een, die deze zaak wel eene zoodanige wending weet te geven, dat zij eerder het Evangelie tot verheerlijking, dan tot verdachtmaking zal moeten strekken. Hiertoe is alles reeds beschikt en toebereid. God weet het alleen met welk een' verwarronden klank de duivel het ooi van Petrus verdoofde, opdat de roepstem van den gevleugelden wachter niet tot hem doordrong. Petrus geraakte altijd dieper in zijne verwarring en een stikdonkere nacht, welke slechts door de enkele bliksemstralen van zijn ontwakend geweten werd doorboord, omgaf al zijne zinnen.

Voor ieder mensch wordt op eenigerlei wijze een haan tot wekker gesteld, ja bijna overal, waar wij gaan of komen, omringen ons stemmen, die ons tot bekeering roepen. De natuur is er van vervuld, gelijk geheel ons leven; doch onze ooren zijn dik, en willen niet hooren. Er is een hanengekraai in den donder, die als een heraut der oneindige majesteit door de wolken rolt; in den bliksemstraal, die voor u nedervalt en zegt: Hier hen ik! in de sterren, die zoo strak en van uit groote verte op u nederzien, alsof zij tot ons wilden zeggen: „Hoe ver, o mensch! zijt gij van uw vaderland weggestormd!quot; in de bloem van het veld, welke in haar vluchtig bloeien en verwelken het beeld van ons eigen bestaan afmaalt; in de slagen van den torenklok, wanneer zij in het middernachtelijk uur als de polsslagen van den onophoudelijk voortspoedenden tijd in uwe slaapkamer vallen, en u toeroepen: „Haast u en redt uwe ziel.quot; Ja, waar zijn wij niet van kraaiende hanen van deze soort omgeven? Zij zitten op de graf-steenen onzer kerkhoven, en roepen der stad toe: Het is den mensch gezet\,\eenmaal_tte sterven, en daarna het oordeel. Van eene lijkkoets, die '.u voorbijgaat', klinkt deze wachterstem u in do ooren. Zij klinkt er in op eiken gedenkdag uwer geboorte, dien gij viert, in eiken

281

aanval van krankheid, die u overkomt, in elk gevaar, dat uw leven bedreigt, gelijk in de geheime onrust, die onophoudelijk uw binnenste in beweging zet. En wien werd behalve deze algemeene wekstemmen niet nog ergens afzonderlijk een haan in huis of hof geplaatst? U ligt eene onberouwde en onverzoende zonde op de ziel, wanneer zal deze kraaiende haan u de tranen in de oogen lokken? Bij u treedt sedert korten tijd het eene ongeluk na het andere over den deurdrempel, en o hoeveel hanengekraai is er voor u in deze roedeslagen des Almach-tigen Gods! Gij gevoelt dat uwe krachten afnemen en de zon uws levens zich begint ten ondergang te neigen! Mensch! hoort gij niet het gekraai van den haan? Ja, van alle zijden vernemen wij die roepstem des wachters; in den droom, bij den nacht; in de ontmoetingen, gedurende den dag; in de ernstige gedachten, waarvan wij ons niet kunnen ontslaan; in de predikatiën en vermaningen, die tot ons gericht worden. Doch wat haat het? Aan dit gekraai moet zich nog iets anders paren, iets hoogers en machtigers dan deze stem zelve is, of anders zal het baar nooit gelukken, om zulke onhesnede-nen van harten en ooren als wij allen van nature zijn, uit hunnen doodslaap wakker te roepen.

Ziet nog eenmaal op Petrus, hoe hij, de rots, waarop Christus zijne Kerk wilde bouwen, in den hof des hoogepriesters jammerlijk neder-ligt, en de machten der hel triomfeerend over hem in de handen klappen. In dezen toestand is hij een beeld van de gemeente des Heeren in haren tegen woord igen staat. Wie zijn wij? Een stadje rondom welke men een wagenburg heeft opgericht, een wormpje Jacobs, dat men op den weg vertreedt, eene sekte, welke overal wedersproken wordt; een ellendige, door allo onweders voortgedreven, en dien voorspeld wordt, dat het spoedig geheel en al met hem zal gedaan zijn. Doch slechts goeden moed, geliefde Broeders! hoort gij de hanen niet kraaien aan alle plaatsen en op allerlei toon en wijze? In oorlogen en oorlogsgeruchten? In bewegingen der volken en in het opkomen van valsche profeten? In het angstige verwachten der dingen die komen zullen, welke zich overal in eene meer toenemende mate voordoet, en bijzonder in de prediking van hot Evangelie aan alle Creaturen, en in de 'luide wachterroep, waarmede de Engel, die het geopende boek draagt, midden door den hemel vliegt? Verstaat gij deze seinen niet? ü dit hanengekraai, dat gij heinde en verre zich in het oneindige hoort herhalen, verkondigt u liet aanbreken van den morgen. Gemeente van God! het verkondigt u, gelijk weleer Petrus, dat, ofschoon nog een korten tijd van tranen en worsteling moet voorafgaan, een triomf- en opstandingsdag u op den voet volgen zal. In het oogenblik, waarin de hel hare zegevanen op de muren van Sion zal willen planten, zal het teeken van don Zoon des menschen aan den hemel verschijnen en al de geslachten der aarde zullen zien, in wien zij gestoken hebben.

II.

Do haan in den hof van den Hoogepriester kraait voor de tweede

282

maat, en deze roepstem dringt door en vindt wederklank. Bij Simon begint onder den weêrschijn der in hem opgewekte herinneringen aan des Meesters waarschuwing, liet licht op te gaan over den afgrond, waarin hij gevallen is. Zinkt hij echter inéén, zoo moge de hel zijne verschrikking deelen, naardien dit tweede hanengekraai, — evenals de bazuinen van Jozua weleer de muren van Jericho, — de trotsche overwinningstroféën, welke zij reeds heeft opgericht, op eens het onderste hoven werpt.

Verplaatsen wij ons echter gedurende eenige oogenblikken vóór het oogenblik gekomen was, waarin het tweede hanengekraai gehoord werd. Wat gebeurde toen in het binnenste van de gerichtszaal ? Een woest rumoer dringt ons daaruit tegemoet. Daar is iets groots geschied. De Beschuldigde legde het beëedigd getuigenis af, dat Hij de Zoon des levenden Gods is. De Moogepriester scheurt in geveinsde ontroering, zijne kleederen. Onder een wild geschreeuw wordt het oordeel des doods over den Heilige Israels uitgesproken, en de dienstknechten grijpen den veroordeelde, om hem in de hofplaats te brengen en daar hunne onbeteugelde woede aan hern te koelen. Juist treedt de Goddelijke lijder en Duider door de deur van het paleis, toen de morgen-roep van den haan tol zijne ooren doordringt: „En de lleere keerde Zich om,quot; zegt het Evangelie. Naar wie? Wij weten het. Deze stem verkondigde Hem den val van zijnen discipel en hau zoekt zijn oog, zoekt zijn medelijdend hart. Ja zoodanig een Heere is Hij. Met meer dan moederlijke teederheid omvat Hij de zijnen en hunne ontrouw heft zijne trouw niet op. Welke wateren des lijdens gaan er thans over zijn. eigen hoofd! Doch Hij kan alles vergeten bij de zorg voor zijn gevallen discipel. Ja, eerder zou Hij het bestuur der wereld vergeten en, gelijk Hij eens deed, de volken in hunne wegen laten gaan, alvorens Hij één zijner kleinen uit het oog zou verliezen. Zoo lang nog slechts ééne roos, welke Hij plantte, op aarde bloeit, zal Hem deze woestijn een liefelijk Eden zijn, en zal Hij den hemel verlaten, om dit plantje te verzorgen en te kweeken. En zalig gij zwakken onder de zijnen, gij boven anderen hulpbehoevenden en armen! Het schijnt alsof gij Hem het allernaast aan het harte ligt.

Diep, zeer diep was Petrus in het slijk der zonde verzonken. En nu — zoo verhaalt de Evangelist ons — keerde de Heere Zich naar hem om. Wie van ons zou zulk oenen trouweloozen verrader nog verder hebben aangezien? Ja, wanneer zulke lieden van ons afhingen, zij zouden er slecht bij varen. Hoe spoedig zijn wij gereed, om struikelende broeders tot huichelaars te stempelen en als zoodanig te verwerpen. In plaats van ook maar een' vinger uit te steken, om ze weder op te richten, drukken wij ze niet zelden nog dieper in het slijk, en vervolgen wij hen scherper nog dan de wereld het doet, en zoo wordt op geestelijke wijze vervuld wat gezegd is; „Als Jeruzalem belegerd wordt, zal Juda mede helpen belegeren.quot; De Heere daarentegen, wien toch alleen in zulke gevallen het rechterambt toekomt, schaamt Zich niet om Zich te vernederen tot den arbeid van die vrouw in het Evangelie, welke, eene penning verloren hebbende, een licht ontsteekt en naar den bezem grijpt, en niet ophoudt in liet stof to

283

vegen, totdat zij liet verlorene terugvindt, en als zij het terugvindt, hare geburinnen te zamen roept en tot haar zegt; Verblijdt u met mij, want ik heb den penning f/evonden, dien ik verloren had.

Neen, den Heere liggen de Broederen niet zoo los aan het hart als ons. Zegt toch, gij vaders en moeders! houden uwe verdwaalde zonen en uwe ongehoorzame dochteren door hunne dwaling op, uwe kinderen te zijn? Gevoelt gij het alsdan daarentegen niet nog veel dieper, dat zij vleesch van uw vleesch en gebeente van uw gebeente zijn? Vermeerdert niet juist uwe liefde met het gevaar, waarin gij ze ziet verkeeren? Ja treedt het niet, wanneer gij over hen moet weenen, nog veel krachtiger voor uwe bewustheid, dat gij één leven met hen leeft, dan ten tijde, wanneer gij zonder zorg u enkel over hen mocht verheugen? En wanneer dan nu gij, die boos zijt, uw zaad niet kunt verloochenen, hoe zou dan Hij ooit zijn vleesch en bloed kunnen vergeten, die gezegd heeft: Gelijk mijn Vader Mij heeft lief gehad, zoo heb Ik u lief. En die ons toeroept: Kan ook eene vrouw haren zuujeling vergeten, dat zij zich niet ontferme over den zoon haars huiks, en of zij het vergate, zoo zal Ik toch uwer niet vergeten. Ziet, in mijne handpalmen heb Ik u gegraveerd. Ook de gevallen Petrus hleef zijn Petrus. Hoe zwaar hij overtreden heeft, het hart van Jezus verandert zich niet jegens hem. Ziet met welke moederlijke bezorgdheid en zorgvuldigheid liij naar hem omziet. Ten tweeden male heette het nu tot Simon: Ah Ik u voorbij ging, zag Ik u op het vlakke des velds vertreden in uw bloed, en Ik zeide tot u in uw bloed: leef! Voorzeker, wanneer de Heere niet gewild had, dat wij gelooven zouden, dat het verhoud zijner genade aan zijne zij tic onverbrekelijk vast staat. Hij zou ongetwijfeld bedenking gemaakt hebben, om ons een voorbeeld te vernieuwen, als dat van eenen David, den moordenaar en echtbreker, die nochtans een man naar zijn hart was en bleef, en dat van eenen Simon Petrus, van wien het heet: En hij begon zich te vervloeken en te zweren: ik ken den menscii niet! En spoedig daarop: En Jezus Zich omkeerende, zag hem aan. Ja gelooven 'wij niet. Hij blijft getrouw; Hij kan Zichzclven niet verloochenen, en de vaste grond Gods bestaat en heeft dit zegel: De Heere kent de zijnen.

De Heere keerde Zich om. Iedere zondaarsbekeering begint daarmede, dat er geschiedt, wat David biddend vroeg: Wend U tot mij en zijt mij genadig! Van nature zijn wij als bet verdord gebeente op een groot kerkhof, en wij quot;kunnen tot Hem niet komen. Begint echter de Heere naar ons om te zien, zoo wordt dit spoedig kenbaar. Men komt, eerder dan men nog weet, met Hem in nauwere aanraking. Men hoort zijne voetstappen als het ware rondom zich ruischen. Men gevoelt zich diep en wonderbaarlijk bewogen door dingen, waarop men anders nauwelijks eenigen acht sloeg. In duizenderlei omstandigheden dringt zich als het ware do gedachte op aan het hart: „Zie, God wil u hierdoor tot hekeering roepen!quot; Men heeft eenen angstigen droom gehad, of er valt onvoorziens eene schilderij van den muur, of ons verdort plotseling een krachtige boom in den hof, of ons ontmoet eene lijkstaatsie, waar wij haar niet vermoed hadden, of men slaat

m

toevallig eene zeer ernstige en zinvolle spreuk in zijnen Bijbel op; — overal zegt ons terstond een gevoel; „Gij wordt tot bekeering geroepen !quot; En dikwijls zou men met Jacob willen zeggen: -De Ewe is aan deze plaats. Alsdan woont de Almachtige voor ons niet meer ver in den vreemde, in verwijderde hoogte, maar Uij wandelt alsdan door ons vertrek. Hij komt ons alsdan tegen, binnen de beperkte grenzen van ons eigen leven. Er gaat alsdan geen dag voorbij, of er gebeurt iets, waarvan wij moeten zeggen: „Ziet de Heere!quot; doch men kan zich in zulk eene betrekking tot den Heere lang bewegen, zonder dat het daarom bij ons tot eene werkelijke bekeering komt. Naar wien Hij echter de getrouwe Herder, het eerst in liefde omziet, aan dien zal Hij ook nog iets meer doen.

III.

De liaan alleen wekte door zijne roepstem den discipel nog niet op uit zijnen val. Ook het zich omkeeren van tien Heere naar Petrus had nog evenmin de gewenschte uitwerking. Bij het eene en het andere kwam echter nog een derde, krachtiger werkend middel. En waarin bestond dat? In één woord, eenen toeroep, eene predikatie? Neen, in een' blik, dien de Wachter Israels, den aan den rand des eeuwigen verderfs tuimelenden discipel toewierp. Deze blik doet wonderen. Jezus keerde zich om en zay Petrus aan. Welk een blik dit geweest zij, en welk eene volheid van Goddelijk mededoogen en liefde zich daar in heeft afgespiegeld, zal Petrus zelf ons eenmaal, wanneer wij nederzit-ten onder de vredepalmen des hemels, verhalen. Zoo veel welen wij echter, dat deze blik niet ledig lot Petrus kwam, maar vergezeld was met vonken des Geestes en stralen der genade. Beide, een zwaard om te wonden, en tegelijk balsem om te genezen, werd door dezen blik medegebracht. Als een verbrijzelende bliksemstraal sloeg hij bij Petrus in, en tegelijk goot hij zich uit als een verkwikkende dauw. O welkeen macht er in den blik des Heeren rust, is niet te zeggen. Met den blik zijner majesteit ziet Hij de aarde aan, en zij beeft. Met zijnen rechterlijken blik achterhaalt Hij den zondaar en de Jobsklachte wordt, gehoord: Uwe oogen zullen op Mij zien, maar Ik zal niet meer z'jn. Zijn brekende stervenshlik van het kruis af, smelt steenen harten, en temt leeuwen tot lammeren. Uit zijne duivenoogen, blinkende van tusschen de windseldoeken en uit de kribbe, scheppen Simeon en Hanna zich eene eeuwige jeugd. Met eenen blik van vergevende genade doet Hij eene verslagene en verbrokene ziele van wege bare vreugde hemel en aarde vergeten, en door middel van eenen blik vol medelijdende liefde, haalt llij de afgedwaalde schapen zijner kudde uit hunne jarenlange verwijdering weder terug. „Dochquot; — zoo hoor ik vragen — „kan Hij ons nog lieden aldus aanzien?quot; Het is eene verborgenheid, doch de zijnen slaan geen oogenblik in beraad om deze vraag toestemmend te beantwoorden. Zij gevoelen zich nog door zijne oogen bewaakt, en naar hetgeen zij in dezelve meenen te lezen, slijgt of daalt hunne vrede en vreugde. Is het vervreemding, hetgeen ■/(] er in lezen, zoo buigen zij het hoofd en het is met hunne rust

285

gedaan. Ts liet echter genade, zoo gaan zij als Gideon, vroolijk heen in deze hunne kracht en juiclien mot Muriu: Dc Hecre heeft do nederiij-heid zijner dienstmaagd aangezien, en van nu aan zullen mij zalig 'prijzen al de geslachten der aarde.

IV.

De aanblik dos Hoeren miste ook hij Simon zijne werking niet. Zoodra ontmoet het oog van den discipel niet zijn oog; of do hotoove-ring, die hom bevangen hield, is gebroken. De demonische bedwelming hooft opgehouden, het oor wordt hom geopend, zijne bezinning keert weder; ja, de zonde wordt erkend, het hart versmelt, en de strik breekt in tweeën. „Ach,quot; zoo luidt bet in zijn binnenste, „waarheen werd ik weggestormd? Rampzalige, die ik hen! werd mij niet alles vooruit gezegd? Zeide Hij niet tot mij op den weg: Eer de haan tweemaal zal gekraaid hebben, zult gij Mij driemalen verloochenen. Wee mij, dat ik in dwaze zelfverheffing deze vermaning van mij afstiet , en eerst nu, nadat liet te laat is, daaraan denk! Ik beloofde met Hem in de gevangenis en in den dood te gaan; en nu ben ik de eerste, die Hem verloochent en afzweert! Hoe komt het, dat de aarde mij nog draagt, en dat geen bliksemstraal van den hemel mij nederstort; maar dat Hij in de plaats daarvan, mij, kind des doods, nog verwaardigt met eenen blik des medelijdens en der ontferming, die met zulk eene meer dan moederlijke getrouwheid mij gewaarschuwd heeft, en van Wien ik nochtans verachtelijk en wegwerpend heb durven zeggen: Ik ken den menseh niet.quot; Zoo heeft hij tot zijne ziele kunnen spreken, toen bij, zoo als hot Evangelie vermeldt, ge-dachtig werd aan hel woord, dat de Heere tot hem gezegd had. En onfeilbaar ware bij thans een prooi der vertwijfeling geworden, wanneer de teedere liefde van Jezus niet reeds door deze zijne toespraak op den weg naar don Olijvenhof alle toebereidselen had gemaakt, waardoor den satan belet werd, om bij de zifting van den discipel te ver te gaan. Met hoe veel voorzorg had de Heere hem in zijn: Ik heb voor u gebeden, opdat uw geloof niet ophoude, den afgrond eener al-goheele vertwijfeling als met een borstwering omringd. Even als Hij hem in zijn: Als gij bekeerd zult zijn, zoo versterk uwe broederen, reeds lang te voren voor het uur des weenens den doek heeft aangewezen, waarmede hij zijne tranen weder zou mogen en kunnen afdroegen. O, hoe goot zich, nu deze blik vol zachtmoedigheid en genade er bijkwam, de balsemkracht van al de woorden, die de moederlijk teedere Beminnaar der zondaren gesproken had, uit in zijne ziele, en hoe kon Petrus thans met de I3ruid in het Hooglied zingen: Terwijl de Koning aan zijne ronde tafel is, (en dus zijne oogen op mij zien) geeft mijn nardus zijnen reuk. Zeker heeft zich niemand ongelukkiger gevoeld, dan nu onze Petrus, doch boe zou hij eerst van bot ongelukkig zijn bobben kunnen spreken, wanneer niet de vleugelen dor ontferming van Christus over hom waren uitgebreid geweest!