Hist. Gen.

qu.2 Ö 3

/ of 2f3 / '

LIEDEREN;

MELODIEËN

UIT DE

SOUTER LIED EKENS,

UrniKUEVKN,

.MET INLEIDING, AANTEKKENINGEN EN KLAVIERBEGELEIDING,

J)(gt;01i

FL. VAN DUYSE.

GENT,

DRUKKRRU f', ANXOOT-HKAECKMAN, OPV AD. HOSTE,

l.SSi».

RIJKSUNIVERSITEIT UTRECHT

1408 4127

INHOUD.

Blttdz.

Kapittel I. — Do Soutorliedokens..................1

Kapittisl II. — Metriek. — Uo^ol : hel metrum teruggevonden in do volkstaal. — Afwijkingen van dien rogel,

metri causa......................1

Kapittel III. — Noteering............20

Kapittel IV. — Du oorspronkelijke tekst in de plaats van den

tekst dor Souterliedokens hersteld .... 0;!

Kapittel V. ~ Strophe........ ... 7it

Kapittel VI. — Tonaliteit. — Begeleiding.......81

Kapittel'MI. — Slotwoord............99

Aanhanushi.. — Nevelingenvers. — Diotsch vers

— VIII —

— IX —

Psalm

der Sont. Blad/..

XXXVIII. — Hoe mach een man sijns loven hiaten . . 62 289

XXXIX. - Ic soch artieti..................lt;55 2 92

XL. — Daer spruit een hoorn in ghenen (lal . . OG 298

XLI. — Ri.jc God, wien sal ic claghen ... 61 301

XLI1. — Ic had een aider liefste..............08 306

XL1II. — Doon Hanselijn over der heiden reet . , 69 311

XLIV. — Den lusteliken mei is nu in den tijt. . . 73 315

XLV. — Trueren so moet ic nacht ende dach. . . 75 326

XLVI. — O lustoliko mei, glü staet nu in saisoene . 79 331

XLV II. — Op enen morghen stont............81 335

XLVlIl. — In Oostlant wil ic varen............82 341

XL1X. — Te Brunswijc staet een stenen huis . . 83 346

L. — Een boerman hadde een dommen sin . . 86 350

LI. — Peinsen en trueren, duchten en hopen. . 87 3Ö6

LII.— Help God, hoe wee doet scheiden ... 89 359

LUI. — Hoe luide sanc die leraer opter tinnen . 90 363

L1V. — Het soude een meisken gaon om wijn . . 92 372

LV. — Het vlooch oen clein wilt voghelken . . 96 375

LVI. — Een jonghe maecht hoeft mi ghedaecht . 98 380

LVII. — Daer had een meiskon een ruiter wat lief . 99 386

LVIII. — Ghequetst ben ic van binnen.....101 391

LIX. — Ghepeins, ghepeins vol van enviën. . 106 394

LX. — Waer sal ic mi henen keren..........107 402

LXI. — Het ghinghen drie ghespelen .... 109 408

LX1I. — Die winter is een onweert gast . . . 110 411

LXIII. — Het is goet peis, goet vrede.....112 415

LXIV. — Maria saert van edelder aert..........118 420

LXV. — Comt voort, comt voort sonder vcrdrach . 123 427

LXVI. — Die nachtegael die sanc oen liet . . . 127 431

LXVII. — Di, vrou van hemel, roep ic aen . . . 129 437

LXVIII. — Wie wilt er horen een nieu liet? . . . 132 441

LXIX. — Het quam een miterken uit Bosschaien . 134 445

LXX. — Die wachter die blies aen den dach . . 136 450

LXXI. — Die mi te drinken gave............137 454

LXXI1. -- Met lusten willen wi singhen .... 141 460

LXXllI. — Het voer een maechdelijn over Rijn . . 146 466

LXX1V. — Wel op, mijn cnaepjes goet..........147 470

LXXV. — Rijc God, hoe mach dat wesen .... 148 475

LXXYI. — Wie wil horen een goet nieu liet ... 149 482 LXXVII. — Eenoudomansprac oen joncmeigkenaen. Einde der Ps. 487

— X

AANHANGSEL.

DANSWIJZEN EN FKANSCHE LIEDEREN.

Psalm der Sout. ISlaclz.

I. — Den lancsten (lach van desen jare..... 125 495

II. — Hoe sonde ic vrueeht bedrivon?..... 133 49(5

III. — Le berger ot la bergiere........ 135 497

IV. — Cost ic die mane schijn bedoeken .... Jiinde der Ps. 500 V. — Dont vient cola, belle, je vous supplye ... 12 502

VI. — Languir me fais sans t'avoir ollonsóe . ... 103 506

VII. — Do mon tristo deplaisir........ 113 509

VIII. — J'ay mis mon cueur en une seulöment ... 117 513

IX. — II me sutlit de tous mes maulx...... 128 516

BIJVOEGSELS EN VERBETERINGEN.

Bladz. 40, laatsten notenbalk, en bladz 50, 2°quot; notenbalk, \oeg Si\gt; bij den sleutel.

Bladz. GG, regel 22, in eeno bijdrage verschenen in Caecilia IhHl, bl. 165, kwam J. H. Schei,tema, na een zelfstandig onderzoek, op zijna meening aangaande do juistheid van Dn Coussemaker's notatie torug on steldo do vraag, of do lezing langs don weg der oude nolatio alloen, tot richtige voorstelling van het wereldlijk lied kon leidon? — In Caetüia 1888, bl. 47, word door D. van Ling geantwoord, dat er ook van de declamatie diende rekening gehouden. Aldus hadden heide schrijvers den waren weg tot horstelling der melodie van Hel dag het ingezien.

Bladz. 83, regel 13, lees : Ilypophrygisch.

Bladz. 127, regel 22, ook aangeh. als wijs ; Veelderhande LUdekens, 1599, bl. 256.

Bladz. 128 on 129, loos : « Het daghet, enz. — Uitg. Sout. IS⁰¹¹ Juni 1540, beschreven onder Ausgabe D' bij Wackeunagel, Lieder der Niederl. Reform., bl. 4 — exempl. terGentsche Bibl., N^r771', Réserve — heoft do variante :

miin lief - kor

Eeno andere uitgave iti ons bezit, volgens don titel ingelijks van 12®quot; juni 1540, degene door Clemens n. p., dio van 1564 en dio van 1581 luiden zooals hierboven blz. 128. — Wij hebben de melodieën doorgaans

— XII —

teruggegeven volgens de uitg. van 1564, waarvan de muziekdruk duidelijker is dan van deze uitgaven van 1540, die te onzer beschikking stonden.

Bladz. 132, regel 9 van onder, büo beter ic/o, volgons Hoffmann v.F., Hor. Belg. II, 48, waar Grimm. Gr. 111, 228 wordt aangehaald, waar schijnlijk van m( en IA, nog heden in liet Engelsch la, lo; Ohd. we la, Ags. viala, drukt verwondering of smart uit.

Bladz. 133, regel 12, zie Een devoot ende prqfitelyck hoecxkeu, opnieuw uitgegeven door n. k. Scheurlekb, 'sGravenhage 1889, bl. 196 en volg., alsmede de aanteekeningen aldaar bl. 322 en volg.

Bladz. 133, regel 24, « Och legdy hier verslaglien || die my te troosten plach, » (zie str. 7 hierb.) aangehaald als wijs in Hooft's zangen (1605), voor het lied dat aanvangt :

« Sal nimmermeer ghebueren my dan na dese stondt De vrientschap van u oophen, de wellust van uw mondt? »

In de uitgave van 1704, blz. 633, vindt men ook als wijs voor hetzelfde lied : « Het daaget uit den Oosten, etc. n

Bladz, 137, Aant. op den tekst, regel 2, zie gemelde uitg. van D. F. Scheurleer, bl. 107 en volg. alsmede aant. aldaar bl. 312.

Bladz. 138, 4quot; maat, tekst :

Bladz. 140, de mei. volgens uitg. Sout. 1584. — Regel 1, lees . Jte (Me(aioliek).

(s | _

Bladz. 150, l^,,,n notenbalk, lees : —ia—ë quot;3 F--

Bladz. 151, 3'ⁿ notenbalk, lees : F------'--^—ü—1

Het wa - ren.

Bladz. 156, Ps. 13, tonaliteit: Ut modern.

Bladz. 159 en 160, Wiixems, niet Hoffmann v. F., bracht op het lied van quot; den tienden Pennine » de melodie van Ps. 44, Sout.

Bladz. 167, regel 5, zie gemelde uitg. van d. f. Scheurleer, bl. 53.

Bladz. 168, regel 11, zie gemolde uitg. van d. f. Scheurleer, bl. 50.

Bladz. 172, regel 3, lees : Re (Metaboliekj.

— XIII —

Bladz. 175, aant. op den tekst, regel 2, zio ^remtldo uitg. van d. p. Schkurlber, bl. 212 en volg.

Bladz. 176, re^el 2, lees ; van den 5°quot; Psalm enz.

Blad. 18I,laatsten regel, zio zelfde melodie bij Stalpi-rt, Guhle-jatrs feest-dagen, Ant\v.,1635, bl.G02, « Stem : Als 't beghint, n voor het lied : « Wy vieren heen. »

Bladz. 185, aant. op den tekst, regel 2, zio gemelde uitg. van d. f. Schkuklbkr, bl. 119 en volg.

Bladz. 207, aant. regol 1, zie gemeldo uitg. van u. v. Scheurleer, bl. 40 en volg.

Bladz. 218, regel 1, lees : O wrede fortune, enz.

Bladz. 220, 7^cn notenbalk, Souf. uitg. 1540, en Clkmkns n. p. alsmede Ott's Li.:

ghe - loof.

Sout., 1564 en 1584 : als op gemelde bl. 220.

Bladz. 223, regel 7 : de eerste rogel, enz.; lees in de plaats : de eerste regel wordt als stemme aangegeven in dit laatste liederboek, bl. 120; bij Wackehnaqel, lie der der Niederlandischen Reformierten, bl. 112, voor een lied uit de Veelderhande Liedekens, uitg. 1569; en in den Nieuwen Verbeterden Lusthof, Amst. 1607, bl. 62.

Bladz. 243, Ps. 44 tonaliteit: Re (Metaboliek).

Bladz. 247, zie mede bij Stalpert, Oulde-jaers feest-daghen, 1635, bl. 294, de melodie die reeds ver afwijkt van de melodie van Ps. 44 Hout. en die het begin van den tekst van dezen Ps. tot opschrift draagt.

Bladz. 248, Ps. 47, tonaliteit : Ut modern. — « Den dag, „ lees : quot; Den dach. n

Bladz. 259, laatste maat, lees :

*■' is mijn hert ver-Bladz. 262, Melodie, bij Stalpert, Oulde-jaers f eest-dag hen, bl. 896,

— XIV —

komt eene andere fraaie melodie voor, op de wijs ; quot; Wy willen den mey gaen houwen. »

Bladz. 203, titel, lees : ove/.

Bladz. 310, Kamper Lb., hesehreven bij D^r G. Kalpf, Het lied in de M. E., bl. 642, zelfde melodie, zooals blijkt uit de overgeblevene tenorstem.

liladz. 315, Mei. Ps. 73 en bl. 321 mol. A, vergel. Eymni de tempore et de sanctis, Solesmis 1885, bl. ITO; de melodieën N^r 70, hymne Jesu corona Virgimm, van den 8^lt;'ⁿ toon en N^r 70^lgt;^ia, jongere lozing der/.elfde hymne, van den 6^equot; toon.

Bladz. 329, laatste regel : Het lied komt ook voor in de op naam van Houwaert staande stukken. Zie D^r O. Kalff, Oesch. der Nederl. Letterh. in de ldquot; eeuw, Leiden, 1889, I, 20G.

Bladz. 345, variante dor melodie bij Böhme, Altd. Lb., N^r242, bl. 320.

Bladz. 393, aan de welwillendheid van den Heer S. G. de Vries, Conservator der H. S. der Bibl. van de Rijks-Universiteit te Leiden, hebben wij den volgenden tekst te danken uit het Lb. van Marigbn Remen. Het lied heeft tot opschrift : quot; op die wyse, Fortuin wat heb dy ghe.... «

1. Ghequetst ben ic van binnen doorwónt mijn hért eoo sóer,

die strael van hare minnen stoort mijn hoe langher hoe méér.

maer wal wil ie, tróóst gaan soéken veer,

ic vinds mijn liden ghéen verdrach;

schoon lief, waer ic mi hénen kéer,

ghi sijt alléén die mijn troost ghéveti mach.

2. U gunst heeft mijn ghetóghen,

ghebrócht in swaer verdriet,

nu slaet op mijn u óghen,

mijn liden dn'ic aensiet;

ghi büicht mijn hért als wdert een riet,

des ic mi wél beclagen mach;

och waer ic bén, tis-al om niet,

ghy sijt die mijn troost ghéven mach.

3. Een hért vervult met liden draech ic tot ü certéin,

het roept tot Allen tiden :

och, wier ic met u alléin!

och mócht dat wéson, o cdolo gréln,

so liet ie vdren mijn becUch;

mijn lieflic liefkin, schoon óochkens .quot;«in, ghi sijt die mijn troost ghévon mdch.

Recht Als oen roos ontloken,

so staet mijn hóóp nner (li;

had ic u lief ontlóken,

myn hért dat waer so vri;

ic sucht, ic ducht, veel drücke ie lijt,

om ü so peins ie Al den (tóch;

al veinst phi, liefken, u hart voor mijn,

glii sijt die mijn troost gheven mach.

Ten sóuder mijn niet verdrieten

ewelic bi ü te sijn;

maer nidera tónghen die schieten

so héimelic hrtron fenijn.

dus móet ic u, liefken, al ist mijn pijn,

veel min aonspréken dan ic plach;

hout gunst nochtans, mijn cl.ier aenschijn,

jjlii sijt alléén die mijn troost ghéven mdch.

Const ic ii gunst verghéten,

so waer ic schier ghesónt;

maer néén, ghi hébt beséten

so vast mijns hértsen grónt.

ic en rust, schoon lief, tot ghéenre stónt;

nae ü so sét ic mijn beclach,

so gunt mi vriendelic uwen róden mónt,

ghi sijt alléén die mijn troost ghéven mdch.

Ic en wéét wien iet sal cldghen mijns hértsen waren nóót;

helpt mijn een déelkon draghen,

het valt mijn alléén te groot.

ic blijf u ghestadich tot in der dóot;

maer dóet van scheiden gheen ghewach! al wdre myn hdrtjen swdrer dan een lóot, ghi sijt alléén die mijn troost ghéven mdch.

— XIV —

komt eene andere fraaie melodie voor, op de wijs : « Wy willen den mey gaen houwen. »

Bladz. 263, titel, loes ; ovel.

Bladz. 310, Kamptr Lb., beschreven bij D^r G. Kalpf, Het Lied in de M. E., bl. 612, zelfde melodie, zooals blijkt uit de overgeblevene tenorstem.

Bladz. 315, Mei. Ps. 73 en bl. 321 mei. A, vergel. Hymni de tempore et de sanctis, Solesmis 1885, bl. ITO; de melodieën N^r 70, hymne Jesu corona Virginnm, van den 8^en toon en N^r lO¹Â»'⁹, jongere lezing der/.elfde hymne, van den 6^cn toon.

Bladz. 329, laatste regel ; Het lied komt ook voor in do op naam van Houwaert staande stukkon. Zie D^r G. Kalff, Ucsch. der Nederl. Letterk. in de /6'° eeuw, Leiden, 1889, I, 206.

Bladz. 345, variante der melodie bij Böhme, A ltd. Lb., N^l'242, bl. 320.

Bladz. 393, aan do welwillendheid van den Heer S. G. de Vries, Conservator der H. S. der Bibl. van de Rijks-Universiteit te Leiden, hebben wij den volgenden tekst te danken uit het Lb. van Mabigbn Hemen. Het lied heeft tot opschrift : quot; op die wyse. Fortuin wat heb dyghe.... »

1. Gheqüetst ben ic van binnen doorwónt mijn hért soo sëer,

die strael van hare minnen stoort mijn hoe langher hoe méér.

maer wat wil ic tróóst gaan soéken veer,

ic vinds mijn liden ghéen verdrach;

schoon lief, waer ic mi henen keer,

ghi sijt alléén die mijn troost ghéven iniich.

2. U gunst heeft mijn ghetóghen,

ghebrócht in swéer verdriet,

nu slaet op mijn u óghen,

mijn liden drüc aensiet;

ghi büicht mijn hért als wdert oen riet,

des ic mi wél beclfigen mach;

och waer ic bén, tis-dl om niet,

ghy sijt die mijn troost ghéven mach.

3. Een hért vervult met liden draech ic tot ü certéin,

het roept tot Allen tiden :

och, waer ic met ü alléinl

- XV —

oeli mócht dat wésen, o edolo so liet ic vdren mijn becldch;

mijn lieflic liofUin, schoon óoclikons .quot;éin, ghi sijt die mijn troost gluwon macli.

4. Recht óls een róos ontlóken,

so staet mijn lióop naer di;

had ic u lief ontlókon,

myn hërt dat waer so vri;

ic slicht, ic ducht, veel drücke ic lijt, om ü so peins ie Al den (lach;

al veinst ghi, liefken, u hart voor mijn, ghi sijt die mijn troost ghéven mach.

5. Ten sóuder mijn niet verdrieten ewelic bi ü te sijn;

maer niders tónghen die schieten

so hëimelic haren fenijn.

dus móet ic u, liefken, al ist mijn pijn,

veel min aenspréken dan ic plach;

hout gunst nochtans, mijn clAer aenschijn,

ghi sijt. alleen die mijn troost ghéven mdcli.

6. Const ic u gunst verghéten,

so waer ic schier ghesónt;

maer néén, ghi hebt beséten so vast mijns hértsen grónt.

ic en rust, schoon lief, tot ghéenre stónt; nae ü so sét ic mijn beclach,

so gunt mi vriendelic uwen róden mónt, ghi sijt alléén die mijn troost ghéven mdch.

7. Ic en weet wien iet sal cldghen mijns hértsen waren nóót;

helpt mijn een déelken draghen,

het vdlt mijn alléén te groot.

ic blijf u ghestAdich tot in der dóot;

maer dóet van scheiden gheen ghewach! al wdre myn hdrtjen swérer dan een lóot, ghi sijt alléén die mijn troost ghéven mdch.

— XVI —

8. Ai Hef, mijn tróosterinne,

helpt mijn draghen désen last,

don cnóop Tan huoschor minnen

laet immer hóuden vist.

dat hert van u noot mi te gast,

ic wil betalen mijn gheldch,

daer in to ligg-hen heb icket ghepast,

ghi sijt alleen die mijn troost ghéven mach.

Amen.

AANTEEKENINGEN.

1 str., 1 r. : Wij hebbon het afschrift overgebracht in de spelling die wij tot hiertoe gebruikt hebben.

1 str., 8 r. Inde drie volg. str., wordt het woord «/to» weggelaten : zoodat in deze het laatste vers vier accenten telt, zooals in de str. op bl. 393 hiervoren.

2 str., 6 r. bijgev. het vers ontbreekt in den teUst.

5 str., 2 r. met voorslag, ten minste volgens de mei. van Ps. 101.

7 str., 3 r. t. ; Mft mijn, liefken, enz.

7 str., 6 r. t. : maer Hef scheiden gheen ghemach.

Bladz. 415, 1« maat, lees : y— —T'maatjlees: —8^emaat.

IN^

lees 2 ; — 9° maat, lees :

r

— 277 —

XXXV.

DAT IC OM EEN SCHOON BEELDE SOET.

Ps. 59.

Ut modem.

$

Dat ic om een sclioon beeldo soet, (U13 lan-gho moet

3Tquot;3~ni5

EBEESEES;

2=z__E:

—3-

bli-ven in ghe - truo - ren,

=S=öï

(si

-3—p'

dan lief - de goet, noch on heeft ghe-

^iEj—-j--1—^

.p—_a)--i=3=:q

EE9EE

'JC

— 278 —

gt;:i—=*=5=?=^

weest mijns le-vens due - ren, door ni-dors

cu - ren ist mi gho-schiet : voor een clein vrnecht, voor een dein

-i—u

=d= :2^-ttrS^z;b^-P-É=r*=Ed

^-=e=——

z^-——5_:

^;3=q=^i=:^2=r=:

:2zzzz:s=: driot.

so mo - nich ver

— 279 —

1. Dat ic om een schoon béelde sóet

dus langhe moet bh'ven in ghetnieren,

daer nóit en was dan liefde góet.

noch en heeft ghewéest mijns lévens dileren,

door niders cüren is mi gheschiet:

voor een olein vruecht, so ménich verdriet.

2. Haer aenschijn claer gheeft mi confóort,

als ic aensie die schoonste figure;

daer is een ander veel bat ghelóoft,

si sluit mi buiten haerder diiercn;

si ghéeft mi cüre als si mi siet :

voor een clein vruecht, so ménich verdriet.

3. O Vénus! u claghe ic minen nóót,

dat ic mijn sóete liefken moet dérven; een ciisken aen haer móndeken róot, een tróostelic wóort laet mi verwérven;

dat ic moot sterven, minen drdc aensiet;

voor een clein vruecht, so ménich verdriet.

4. Nu rade ic élken amoréus

dat hi sijn lieveken niet en vergrame;

haer wésen is so córagieus,

spreect éen woort duecht; wat di misqiiame,

wacht li van blame, quadc niders tonghen vliet!

voor éen clein vruecht, so ménich verdriet.

TEKST.

An(te. Lb., N^r 18, bl. 24 « Eon amorous liedeken. » Aangoli. bij l^)r Ka'-pF) Het Lied i'/i de M. E., bl, 310. — Variante in eon onuitgegeven Lb. der XVI⁰ oomv in Hs. in ons bezit:

— 280 —

1. Bat ie om óen schoon beelde sóet

noch tónghe in drücke zal móeten léven,

daer nóeint en was dan liol'de góet,

ondo heeft ghewéest allé mijn léven;

nu ghéeftse my küere ende up my en achtse niet;

voor éen cleyn vniecht lijdic verdriet.

2. Haer claor aenschijn gheeft my confóort,

als icse anzie die schóono flgüre;

daer és een ander bét ghelóoft,

ic zie zoe slimt my büuter düere.

zoe ghéeft my liuere, ende up my en achtse niet;

voor éen deen vrüecht lijdic verdriet.

3. Nu radio élcken amouréus

dat hy sijn lieveken niet en vergrame,

haer wésen és zeer coragieus

endo sóe sproict wóordekens al van betame;

zoe spreict Mame van quade nijders tónghen zoo men ziet;

voor éen cleen vrüecht lijdic verdriet.

4. Vrou Vénus, ic moet claghen den nóót,

dat ic die lieffste nü moet dérven;

haer cider aanschijn, haer móndeken róodt.

troost z^' my niet, ic móet bestérven.

moet ic u dérven, raynen drück anziet.

al triiere ic, lief, ic en stérve noch niet.

AANTEEKENINGEN.

1 str., 2 r. Sic, volgens de aanhefsregelen aangegeven in de Sont. Ps. 59. — (. : dus langhe moet ver true ren.

2 str., 4 r. t. : buiten der duereu.

4 str., 2 r. t. ; vergramnte.

4 str., 4 r. t. ; spreect een noort doecht schoon lief mat di misquame. De woorden schoon lief zijn overtollig voor het metrum. Het eerste halfvers is voor ons onduidelijk.

MELODIE.

Sout. Ps. 59, en in Fruytiebs Ecclesiasticus, Antw. 1565, N^r 52, bl. 123. Als wijs aangeh. bij Van Mander, Gulden Harpe, 1627, bl. 182.

— 281

7

XXXVI.

OCH MOEDER, LIEVE MOEDER.

Ps. 60.

Phrygisch.

Och moe-der, lio - ve moe-der, mocht ie tor lin-den

p=pc;

g--a-pTquot;

2—

gaen, dner lior - ie die pi - pers al spe

J2=i=

2z^Jf

S=,EÂ¥ENEfEEg=^;^g^^

len, die lie

g:

i gt;•

tm

m:

« Och móeder, lieve móeder,

mocht ic ter linden gaen,

daer hóric die pipers al spélen,

die lieve trómmel slaen.

« Het gaeter jéghen den sómer, den sóeten sómer tijt,

die kinderkens lópen spélen,

in den dale, » so sprac er die méit.

— « Och dóchter, lieve dóchter,

ghi en móocht ter linden niet gaen, so Met die pipers maer spélen,

ende willet slapen gaen. »

— « Och móeder, lieve móeder, dat bróchte mi in swaren nóót,

want móchte ic ten danse niet springhen, ic stierve die bittere dóot. »

— « Och néén, mijn lieve dóchter,

alléne en süldi niet gaen,

weet óp uwen jóncsten bróeder,

ende laeter dien mét di gaen. »

— 283 —

6. — « Ic en wecke niet minen broeder hi fsser so cléne kuit,

ic wécke veel liever enen anderen dien mijn lierte so sére bena'nt. »

7- « Och dochter, lieve dóchter,

dat Gód u beware te hants,

ic en can u niet bedwinghen,

so gaeter dan emmer ten dans. »

8. Ende dóen si qdam ten danse,

ten avont danse quam,

doen warp si heur óghen alómme,

of si den ridder vant.

9- Hi nam haer in sinen armen,

hi cüste haer aen den mónt,

den róden mónt hi haer cüste,

bi den danse djier si stónt.

TEKST.

Navolging- van het Duitsche lied bij Böhme, A ltd. Lb., N' 292, bl. 375.

De twee eerste verzen zijn ons door de tafel der Soul. bewaard.

MELODIE.

I's. GO.

— 284 —

XXXVII.

DIE EERSTE VRÜECHT, DIE IC GHEWAN.

fiE

ll

285 —

I

no - men; dat do - deal - le - ne scheidens

M

noot, ver-mi-den moet ic tmon-do - lijn root; hoe

r I

PigEgESEEEgE^ftË

'^zQzjdËiE^:

bit - ter is mijn li - don.

BËiË==^

Ë^=|=i

37

— 286 —

Die eerste vruecht die ic ghewan,

doet mi tot trüeren cómen;

met dróefheit is mijn hérte bevaen, die vrüecht is mi ontnomen',

dat déde alléne schéidens nóót,

vermiden móet ic tmóndelijn róot; hoe bitter is mijn liden.

Die ónmoet, dien ic int herte draech,

dien moetic langhe diilden,

daertóe hebbe ic mi sélf ghebracht,

daer ane en heeft si gheen schulden;

hem wil ic draghen tótter tijt

dat mi die vrüecht mijn ónmoet verdrijft,

si can mijn ónmoet kéren.

Dat nételcruit, dat si mi gaf,

dat groeit in haren gaerde;

si spélet met mi ende ic met haer so lüstelic métter caerten:

bi téerste spél dat ic ghéwan,

si bóót mi dat frissche móndelijn an, met vriendeliker liefden.

Doen vlócht si mi een cranselijn van viólen énde van rosen.

si sprac : « lief, set di neflens mi,

ende laet ons minnen ende cósen. » si bant dat cranselijn óp minen hóet, ende sprac tot mi, « sijt wél ghemóet, ic cóme saen doch wéder. »

— 287 —

5. Ic im'nde haer tróu ende talier tijt die mi wóude met liefden lónen;

ende si heeft emmer mijn herte verblijt, ic vlóchte haer méneghc cróne.

si sloot mi in haer hérten schrijn.

ende liet mi emmer vertrouwend sijn op hare gestadighe minne.

6. Doen ic lest male bi haer was,

in minen arm ic haer mócht omvanghen : « so séghene u Gód, mijn sóete lief, verhoort mijn vierich verlangen ende ghévet mi u sneewitte hant,

schenct mi u tróuwe tót een pant van li en wil ic noit scheiden. »

7. — « Verlaet ghi mi, wat schadet mi dat? ic vinde wél u ghelike. »

ende dóen ic lést mael bi haer was so déde ic héimelike biechte;

dat biechten dat was ménighfóut ; « schoon lief, ic dóe u claer bcschéid : van li en wil ic niet scheiden. »

8, Wat hëvet li dat rócken gedaen,

dat ghi niet. meer en wilt spinnen? ghi siet mi óver die ócsel aen,

licht sal ii dat ontvlieden.

schoon lief, so német acht nu ter tijt, dat giii dat rócken niet en raket quijt, ende gróet mi, die spinsterigghe.

— 288 —

9. Die óns dat liedeken hévet gedicht ende téersten hévet ghesóngen,

eenre spinsterigghe tóegericht,

die liefde die hadde hem bedwónglien.

hi dénct aen haer en wénscht haer héii,

si és hem óm gheen ghélt niet veil die sóete spinsterigghe.

TEKST.

Navolging van don Duitschen tekst, 1'ij Böhme, Alld. Lb., N'209, lil. 293. Alleen het eerste vers van den Ned. tekst werd ons door de Soul. bewaard. Dit lied dagteekent van do XV^,le eeuw. In 1505 bestond er reeds eone geestelijke jiarodio van, waarvan do aanvang bij Böhme voorkomt.

MELODIE.

Sout. I's. 61.

- 289 -

XXX VIII.

HOE MACH EEN MAN SIJNS LEVEN LUSTEN. Ps. 62.

Hypodonsrh zestonig.

Hoe mach een man

»' é-

►=2:

SiS

ÜEEEEEE

ihiE^s

lus-ten,die gijn lie-vo-ken ver-lo-ren hoeft? sijn sin-no-kens

i)2: 2'

li^EEg^

—^gcrpzzn—3

sijn heminswaer on - rusten, want dat her-te-ken

t

mv';

:|=

— 290 —

1. Hoe mach een man sijns lévens lusten, die sijn Heveken verlóren heeft?

sijn sinnekens sijn hem in swaer onrusten, want dat herteken ghénen tróóst en heeft.

2. Twas raijnder hérten wél een medecine, doen ic hem laetst met óghen aensach; eilacen nu is dat trüeren mine,

want ic hem sien noch spréken en mach.

3. Dat lót is nü op mi ghevallen,

dat ic dat süer opsuipen móet,

ende ic en wéét ghenen tróóst met .^llen, dan wat ic dóe, het is téghenspóet. *

4. Mijn liefken hadde mi uitvercóren.

éer hi mi laetstwérven verliet,

hi en léide mi niet dan ddecht te vóren ende nu laet hi mi int swaer verdriet.

5. Och mochte ic den tijt gheléven dat hi mi minde ende ic hem niet!

ic sóude mijn hérteken in niste stéllen en laten hem óoc int swaer verdriet.

— 291 —

6. Die óns dit h'edeken so liistich stélde,

liet was een gheselleken jónc ende fijn; vrou Vénus liefde hem daer toe qüelde. het is so quaet bi niders te s(jn. een valsclie tóughe gheen argher fenijn.

TEKST.

Antw. Lb., N^1, 121, bl. 183 quot; Eon out liüdeken. n De laatste strophe alleen telt vijf verzen; het laatste vers is eene stereotype uitdrukking, die hier natuurlijk mot herhaling van liet laatste deel dor melodie gezongen werd. Dit nummor wordt vermeld hij D^r Km.ff, Het Lied in de M. E bl. 316 en 320.

AANTEEKENINGEN.

1 str., 1 r. tekst : Soul., Hoe mach een man sijn leven lusten. — Antw. I.b. Och hoe mach hem sijns, enz.

2 str., 1 r. t. : medecijn.

2 str., 3 r. t. ; mijn.

6 str., 3 r. t. : vrou Venus liefde die hem, enz.

MELODIE.

Sout. Ps 62.

— 292 —

XXXIX.

IC SECïï ADIEU.

Ps. 65.

Ut modern.

-d—3=^—fa¹⁷-⁰—p-

Ic sedi a - (lieu, wi twee wi

5=±z

ton schei - den. tot op een

./a. T, • -ö-

—ff:

zzizz

'é—-*

nieu, so wil ie troost

—a-

a---3 -

I I

Z^fr-t---p-

— 293 —

~üz:Pizëzz±:—fczamp;

den. ic la - to bi u dat hor-to mijn, want waarghi

sijt, daer sal ic sijn. tsi vruecht oft pijn, tsi vruociit oft

smmm

e=?3ifet^=pË

:gEgig=i=^^gi|^E^i=|

pijn, al-toossal ic :=l

ii vri ei-glien sijn.

fc3-=|-=irquot;i _ -[:z^f=^==^quot;^-₌r|S=|=qE[;^:2rz;i| z2=ö=:=3=dr=rEz^i,EËrÉ-Sr: r^rzztretj-fead

__j- amp; .Q. .^.P

EigmrzrF

38

— 294 -

1. Ic séch adieu,

wi twee \vi móeten scheiden.

tot óp een m'eu,

so wil ic tróóst verbeiden.

ic late bi u dat hérte mijn,

want waer ghi sfjt, daer sal ic sijn.

tsi vrüecht oft pijn,

altóós sal ic u vri éiglien sijn.

2. Mijns sins ghequél

dat dóet mi dicwils trüeren.

haer liefde rebel die dóet mi thérte schüeren. dat scheiden van ü doet mi den nóót, ic blijf gliewónt, ic secbt u bloot,

schoon blóeme minióot,

u éighen blive ic tot inde dóot.

3. Ic danke u lief,

rein minnelic lief ghepresen,

voor alle grief,

so wilt mi dóch ghenésen.

desa niders fél met haer fenijn, si hébben belét ons blide aenschijn

op dit termijn.

Altóós sal ic u vri éighen sijn.

4. Mijn hóóp, mijn tróóst,

fortiiine sal noch kéren,

lief óp mi glóost,

so sal mijn vrüecht vermeren.

— 295 —

al móet ic derven mijn conroot ende bl/ven in dit Jiden groot,

swaerder dan lóot,

quot; ^eig^,len bl/ve ic tot inde dóot.

Adieu, van mf so s/jtghi nil ghescheiden;

een ander met di'

sal hem nu gaen vermeiden, córagi'eus ghelijc dëverswfjn, een amoréuslic cranselijn,

puer i'st van dijn,

altijt sal ic 11 vri éighen si'jn.

Adieu schoon stat,

adieu prieel vol vrüechden,

rein maechdelic vat,

daer wi tsamen verhiiechden! ghedenct den troost die ghi mi bóót, ghi sijt mijn lief die ic nóit en vlóot;

ic secht u bloot;

u éighen bl/ve ic tot inde dóot.

TEKST.

Antw, Lb., N^r 100 hl im « t?.

Dr G. Kalfp, Het Lied'in de M. J?.™quot; S^goó quot; ~ ^Aan»^e,gt;aald bij

Vananfen, H. v. F. /_/o/.. j,/ „ '_{Nr 9} ' f getrokken uit een Hs. van Het jaar loin i,, ,',: f ^{0n V 100}' ^bl- ^4,

hierna vermeld AuptscA mimjch-boeck gt; f ^ ^Wquot;quot;quot;^ar' hot

filnnhfo .1^ 1..« ..... ^ UOCCK. Do tweedf» I....... ,

. .....J «li UtJt

tweede variante begrijpt — . _r. .'''J Willbms, Oude VI.

boecxken,KnUv. 1539quot; bT. 41 v^ento'l'tr ^£en rfequot;' ^equot;^de P^rof-

r-KEU, 1889, bl. 92 en volg.) voor het ftod « O V' ^ quot;⁰⁰¹' ^ ^J-boven maten, „ en do vergeestelijking « lék sogïadioü • ^ ^{11 gaet}

werolt wi twee

— 296 —

wi moeten scheyden », alsmede in een Hs. gevoegd bij een exemplaar der ficut. ter Bibl. te Leiden quot; Bemiiert prieel da((r God in was ontfanghen » : zie Dictsche Warande, 1869, bl. 573. Dit laatste lied aangegeven als wijs, doch mot eene andere melodie dan Ps. (15, Sout., in den Boech der (ihcestelücke sang hen, Antw. 1631, bl. 29; nog aangeh. als wijs in de Veelderh. liedekens, 1599, bl. 179, 180, 191 \⁰, 282 vquot;, waarvan het lied bl. 180 herdrukt is bij Wackernagel, Lied. der Niederl. Reformierlen, N^r 29, bl. 102; in bet Nieu Amst. lb., 1591, bl. 36, 125 en 133; en in Den nieuw. verb, lusthof, 1607, bl. 7 en 59.

AANTEEKEN1NGEN.

2 str., 5 r. tekst ; t schei den.

5 sir., 5 r. Vgl. A. L., N^r 110, str. 1, vers 3 ; « In u oghenghelijc rlat everswijn. »

5 str., 6 r. t. : amoreus.

MELODIE.

Sout. Ps. 65. — Willems, t. a. p., geeft de melodie niet, doch verwijst naar « Hen Duytsch Mustjch-bock enz., n gedrukt te Loven bij P. Phale-sius, 1572. De muziek van dit lied, voegt hij er bij, is van Episcopius. Dat bovenstaande melodie in gemeld werk voorkomt, bewijst alleen dat zij door Episcopius meerstemmig behandeld word. Dezelfde melodie met enkele varianten in J. Fruvtiers' Ecclesiaslicus, Antw. 1565, N^r 27, bl. 62, en in Een dev. ende prof. boeexken, t. a. p. Wij laten deze laatste volgen, door ons in moderne noteering gebracht.

Over dit lied door Dufay (M00-1474) met Kranschen tekst behandeld quot; Je premis congé do vos amours, » zie Ambros, Oeschichie der Musik, 2'' uitgave, II, 105.

Vierstemmige behandeling, op Ned. tekst door een onbekend componist in F ouster's liederverzameling : Der ander theil kurtzmüiger guter friseher Teutscher Liedlein, Nurnberg, J. Petreius, 1540. ZieR. Eitner, Bibliog. der Musik-Sammelwerke des XVI und XVII Jahrh., bl. 326, die mede bl. 510 de behandeling door Episcopius (Lupus) aanhaalt, voorkomende in gemeld Duytsch Musyck-boek en in Litre seplième, Phalesius, Antw., 1636.

Devoot ende pref. boeexhen. __

O iloot, o doot, u macht gaet bo-ven scro

u God hoeft ge

— 297 —

\en, ghi ne-mei al in u ghe-

3EB

wout, hoe rijc, hoe steick, hoe vroom, hoe stout, hoejonc,hoo

b ^ 3

2z^Ei.

mm

out, hoe jonc, hoo out, ghi bo - ne-met haer al - len

die-ven,ghi he - ne-met haor al-len die

— 298 —

XL.

DA EE SPRUIT EEN BOOM IN GHENEN DAL.

Ps. 66.

VI modern. ' ₃

2—5=1

Dacr spruit een boom in ghe-nen dal, al bo-ven

J_j-

:*=:9r

2

1

mE=

:2ïË

breet, bo-nfi-den smal, al bo-ven breet, be-no - den

^r2—§-

1^2

E^lrszl

smal, dser o]) so rust die nach

^ I I r ii -®-

— 299 —

1. Daer spruit een bóom in ghénen dal,

al bóven bréet, benéden $mal,

al bóven bréet, benéden smal,

daer óp so riist die nachtegal.

2. « Och nachtegael, clein vóghelkijn,

woudi daer mlnen bóde sijn? »

— « hoe sóudic uwen bóde sijn;

ic bén so cléinen vóghelkijn. »

3. — «Al sidi cléin, ghi vh'eghet snél,

glü vóert daer mine bóotschap wél. »

hi nam dat briefken in sinen mónt,

hi vóeret al óver dat gróene wóut.

4. Hi gaf dat vénsterken énen stóot :

« och slaept ghi lief, of sijt ghi dóot? s

— « ic en slaper also vaste niet,

ic hóór al wat mijn lief bedfet. »

5. — « Uw lief ontbiet n góeden prijs,

hi wil gaen tróuwen een ander wijf. »

— « wil hi gaen tróuwen een ander wijf,

so wil ic gaen tróuwen enen andereu man. »

6. — « So wil ic gaen tróuwen enen anderen man, besien wiet éérst beróuwen sal.

nu biddic Gód ende ónse lieve vróu,

dat hét mijn liefken éérst beróu! »

TEKST.

Hoffmann v. F., Hor. Belg.. II, N^r 89, bl. 192, naar het Weimarsch

Hs. löS'V. Zie alJaar de verscheidene aanverwante Duitsche teksten._

Zie mede Uhland, \olhsl., N^r 15, A en B. — Nog in de laatste jaren uitgegeven met jongere melodie in het Niederdeutschns Lb., Hamburgen Leipzig, 1884, N^r 48, bl, 57.

— 300 —

AANTEEKENINGEN.

1 str., 1 r. Sic. Sout. — H. v. F. « Het spruiten drie boomkens in y lienen dal alleine.

1 str., 2 cn 3 r. al, bijgev. — In den tekst van H. v. F., komt nog na liet 2' vers, eene soort van refrein ; « So, mijn liefken, so! ».

4 str., 3 r. t. ; ie slape.

6 str., 1 r. bijgev. ter aanvulling der strophe. Bij H. v. F., zijn de strophen tweegregelig, buiten de tiende, welke drie regelen bedraagt,

MELODIE.

Sout. Ps. 06. Bohme, Alld. Lb., N^1, 39, bl. 116, is van meening dat liet metrum van Hoffmann's tekst op deze melodie niet past, wat niet gegrond is; alleen het begin der eerste strophe diende veranderd, wat hierboven met behulp van don eersten regel ons door de Sout. bewaard, gedaan is. Op do melodie nu van Ps. 60, Sout. brengt hij t. a. p. Uhland's N^r 116, dat echter in verband staat met den Duitschen tekst van het lied waarvan wij onder Ps. 49 eene navolging geven. Hij zelf deed reeds opmerken dat de melodie van Ps. 66 (deze komt insgelijks voor in Fruytiebs' Ecclesiasticus, 1565, N^r 96, bl. 180) herinnert aan die van Ps. 38 der Sout. : « Aen gheender linden daer staet een dal, » welke hier volgt. Misschien wel behoort de tekst N^r 116 bij U hl and ; « Es stet ein lind in jenem tal, » eigenlijk bij de melodie van Ps. 38.

Sout. uitg. 1'óiO.

ËPËï

Es stet ein lind in je - nem tal,

2=P=

rt:

breit und un-den schmal, dar - auf da sitzt frau Nach - ti -

^ .i ^ ' 3 quot;

quot;2:

ge-lein vor dem wald.

301 —

\

X.LI.

RIJG GOD WIEN SAL IC CLAGHEN.

Ps. 67.

Hypodorisch.

ÊlËëi?==Ë

Rije God, wien sal ic

hei-me-lie li - don mijn? mijn bool is mi ver-

9=^

i—

3!-^

iü

ja-yhet, scheiden is mi ghe-wor-den pijn; mijn

3 N

;3EL?~ 12—

39

302 —

S²

bool is mi ver - ja-ghot, scheiden is mi ghe-wor-den

i i i ~~ r

i M i ^;i^ = gt; • H I

A J.

!■!

üS

her-te is mi soor ghe - wont.

— 303 —

1. Rijc Gód, wien sal ic claghen dat héimelic lide» mijn?

mijn bóel is mi verjaghet,

scheiden is mi ghewórden pijn;

mijn bóel is mi verjaghet,

scheiden is mi ghewórden cónt; dus drave ie óver gheen heide,

mijn hérte is mi séer ghewónt.

2. Ic bat si so minnelike met witten armen blanc,

dat si bi mi woude bliven : « die sómer en is niet lanc.

ic en mach bi il niet bliven,

ic en mach bi li niet sijn,

ic wil over ghéen groen hëide, tot die aider liefste mijn. »

3. Moet ic nu van haer scheiden, dat dóet mijnder hérte so wee, dus vaertse óver gheen heiden, tot dat icse wederómme sie.

adieu, mijn aider liefste,

mijn hérte blijft mi doorwónt,

ic en mach altijt bi u niet wésen, blijft ghi nu doch altijt ghesónt.

4. Een bitter eruit is scheiden, dat próeve ic wél nu ter tijt :

wie nóit van sijn liefken en schéide, hi en weet van ghéender pijn.

— 304 —

mijn h'efken vaert óver gheen heide,

ic en mach bi haer niet sijn :

« adieu, mijn aider liefste,

het móet nu gescheiden si'jn. »

TEKST.

Anbv. Lb. N^r 142, bl. 213 ; « Een out liedelien « en H. v. F. Hor. Belg. N^r 11(5, W. 222. In liet A. I. komen nog twee andere liederen voor, die waarschijnlijk aan don bijval van N^r 112 hun ontstaan te danken haddon, namelijk N^r 139, bl. 20T : « Rijo God wie sal ic claffhen || dat heimelic lidcn mijn, » aangeduid als quot; een niou liedeken » en N^r 205, bl. 317 ; quot; Uijo God wie sal ic claghon |{ rainen flnic en mijn verdriet, » zonder verdere aanduiding. Eetie variante van dit laatste, getiteld « Een nieu liedeken » en aanvangende « Rijck God wy sal ickx claghen |{ dats alle mijn verdriet, » vindt mon in liet lis. gevoegd bij een exemplaar der Sout. ter bibl. to Leidon. Zie Diclsche Warande, 1861), hl. 514.

Dal hot besproken lied reeds in de XVquot; eeuw bekend was, blijkt uit, H. v. 1'quot; //or. Bt'lff. X, N^r 23, bl. 5lt;1, waar men het geestelijk lied : 'lt; Hei viel eens hemels douwe |{ op een jonc maechdelijn n op de wise quot; Heer God wie sal ic claghen |{ alle mijn verloren tijd « aantreft, alhoewel er verscheidene andero oude wijzen van dit zelfde geestelijk lied gekend zijn. In gemolde Hor. Belg. X, N^r GO, bl. 143, vindt men nog een ander geestelijk lied, dat aanvangt: « Heer God, wie sal ic claghen {| al mine verloren tijd? » en dat gezongen werd op de tv ijs quot; Help God, wlen sal ic claghen {| dat ic dus droevlch bin? ic en croech... »; terwijl ineen Devoot en prof. boeexken, Anlw., 1539,bl. 57 vquot;- 58 rquot;(Uitg. D. K. Scheurleer, bl. 1H3), een geestelijk lied voorkomt, dat met do twee eerste regelen van het hier besproken wereldsch lied aanvangt en gezongen werd op de wijs : quot; O rat van avonturen » — eeno zeer verspreide oude wijs — of op do wijs : « alsoot beghint, » dus ook op de melodie van I's. (gt;7 Sout. VAo moilo de aant. bij Sciieurlekr in gemelde uitg., bl. 341.

Ook bij Wackernaoel, Lied. der Nied. Reform., N'-4, bl. 81, vindt men een geestelijk lied : « lek hoorde een maechdekon singhen, » dat getrokken is uit VeelcUrhande Liedehens, 1569, en gezongen werd « nae de wijs : Rijck God wie sal lek claghen, » welke in deze laatste verzameling herhaaldelijk wordt vermeld.

Het klaaglied van Pon Frederik, Alva's zoon (1573), voorkomende in het deuzenliedboek en heruitgegeven met de melodie door D^p Loman, Tuuialf Geuzeliedjes, N^r IX : quot; Eylacon ick mach wel claghen {| tot u mijn ouden vaer, » werd insgelijks gezongen op de wijs quot; Rijck Godt, wie sal ick klagen. ». — Al do hier vermelde liederen hebben denzelfden versbouw. — Aangehaald bij D^r Kalff : liet Lied in de AI. E., bl. 325.

Over de Duitsche aanverwante teksten zie Röiime, A ltd. Lb., N' 208. bl. 291.

- 305 —

AANTEEKENINGEN.

1 str., 4 r. tekst ; De muziek en fle tekst van W. va.n Zuylen, verzamelaar der Sout.j bewijzen dat scheiden hier, tegen allen regel, in arsis staat.

2 str., 1-3 r. t. : Hi bat, mi so minlijcko

met witten armen blanc,

dat ic bi hem woude bliven.

Voor deze drie verzen nemen wij hierboven de veranderingen aan door H. v. F., t. a. p. voorgesteld.

4 str., 3 r. t. : dus vuerlse over, met hiaat.

MELODIE.

Soul, I's. 67. Uit het bovenstaande blijkt dat de melodie zeer verspreid geweest is. Men vindt dezelve met lichte varianten bij Bohme, t. a. p., die meldt dat die zang — door een onbekenden componist driestemmig behandeld, zie R. Eitmer, Bibliog. der Musih-Sammetwerke des XVI und XVII Jhr., bl. 349 — met Nederlandschcn tekst te vinden is in Tricinia, ten jare 1542 in Duitschland (Wittenhergao npud. G. Rhau) verschenen. — Do Nederlandsclie componist Natiialis Bauldkwijk of BounFAVUN, kapelmeester der Onze - Lieve -Vrouwekork te Antw. (1513-1518, gest. 1529), heelt hot hier besproken lied, dat in Forstkrs verzameling, V, 38, Nürmb., 1556, voorkomt, vijfstemmig behandeld, hetgeen aan Ambros, (iesch. d. mus. 111, 275, doet zeggen : men zon kunnen denken dat Ned. componisten ook naar vreemde (hier Duitsche) liederen uitzagen, wisten wij niet door de Soutetiicdehens, dat dit lied ook in de Nederlanden thuis behoorde.

— 306 -

XL1I.

IC HAD EEN AIDER LIEFSTE.

Ps. 08.

Ea==

ic mot o-ghen aen - sach, om haer quum ie ghe-

■amp;

m-E^

iiEgEEEEiE^pgEEfeE^;iE^

:tic=t^±zip.—

re - den van den a - vont nl tot den dach, om

— 307 —

lt;i; ^ ' if? ëmpmm i m]

haer quam ic ghe - re-don van dim a-vont al tot-ter

-G-

m

tijt, och wou-de si mi in Ê^i

M=3

I

ÖEE?=£EiEE^

rein trou sa-lich wijfl n

:'Ü=^3=3^

lt;N I ^/^3^S I

—g»—I--^Q

Ml

— 308 —

« Ic had een alder liefste die ic met óghen aensach,

om haerquam ic ghereden van den avont al tótten dach,

om haer quarn ic gliereden van den avont al tótter tijt,

och wóude si mi in laten,

dat rein trou salich wijf! »

Hi clópter also liselic al mét sijn hamerkijn,

dat al die plancskens sprónghen al van dat camerkijn :

« staet óp, mijn aider liefste staet óp ende laet mi In!

ic swere u bi mijnder tróuwen,

ic waer so ghéerne bi di. »

Dat méisken schoot aen een hémdeken.

tfr diiren dat si ghinc,

in haren blanken armen

dat si haer liefken omvinc :

« nu wéset wéllecómme,

mijn lief, mijns hérten bruit!

wi willen genóechte hantéren

ende maken ghéen ghelüit. »

Dat verhóorde die wachter,

op hógher tinnen hi lach :

« hier is een schóón frisch jónghelinc die wil bliven tótten dach;

— 309 —

wat sal hi mi gheven?

twee hóoskens ende een paer schoen, óft ic sal van hem clappen wat sf opter cameren dóen. »

« Och swfghet, wachter, stille! laet dat verhólen sijn!

ic sal u laten maken van góude een vingherlijn. » met énen siden snóere dat méisken haar haer op bant;

haer mantelken h'et si gliden,

haer ére en düerde niet lanc.

Hi déde enen bóde sénden daer hi den wachter vant.

wat gaf hi hém ten lóne? een vi'ngherlinc aen sijn hant. dat méisken hief óp een h'edeken ende sóetelfc si sanc :

« rijc Gód, here van den hémel,

waer den nacht noch ééns so lanc! »

Die dit h'edeken dichte dat wils een ruiter fijn;

hi hévet so wél ghesónghen tAmsterdam al in den wijn ;

hi hévet so wél ghesónghen ter éren der liefste sijn;

God schéin der niders tónghen! bi schoon vróuwen ist goet sijn.

— 310 —

TEKST.

Aiiiiv. Lb.. N^r 80, bl. 129 Een amoveus liedeken. v H. v. F., Hor. Belg, II, N^r60, bl. 14G.

AANTEEKENINGEN.

1 str., 1 r. Sou/. Waer is myn aider liefste.

2 str., 2 v. teltst : met sinen hdmeré.

2 str., 4 r. t. : van (kr earner

3 str., 1 i'. t. : Hemdeken a:it mopro al ceno stereotype uitdrukking zijn, zij past hier niet op het motrum; het pimplex hemde is voldoende. — H. v. F. merkt hier aan, dat de mindere stand — in Duitsehland nog tot in hot begin der 18° eeuw — zonder eenige kleeding sliop.

4 str., 2 r. t. : op hogher tinnen.

4 str., 4 r. t. : ghecomen inne.

ö str., 5 r. t. : snoer.

6 str., 5 r. t. ; ende si sanc.

1 str., 6 .r. t. : die.

1 str., 1 r. t. : dees.

MELODIE.

Sotit. Pr. 68. Op dezelfde melodie, zie Böhme, /t/W. /,4. ,N^r 396, bl. 49(', werd c. 1545 het lied gezongen, dat aanvangt;

Wacht nuf, ir Christen alle,

wacht floiszig in dom Streit,

in diesem Jammerthalo wacht auff, isf mohr den Zeil.

Nederl. tekst :

Waect op, ghi Christen alle waect op ghi met groten vlijt,

vermeld bij Wackebkaoel, Zied. der Niederl. Ref., bl. 13. — Neder-duitschu tekst vermeld bij Böhme t. a. p.

Op do wijs ¹¹ Waect op, enz. » zong men het lied op do ontlmlzinü' van Egmont en Hoorn : « Als men schreef duysent vijf honderd || in dat achtenseatichate jaer, n overgedrukt bij Wackkrnaoei. t. a. p. bl. 153, uit het Nieu Gev.sen Zieden-Boeckxken, 1588. — Volgens Van Ltjmmki. ;; Nieuw Geuzenlied-hoek, bl. 57, luidt do wijs « Ontwaockt gliy Christenen alle. j)

liet lied op do Spaansche Furie te Antwerpen, 157C, dnt aanvangt: quot; Waect opghy Nederlanden, || waect o|) 'tis meer dan tijt, n waarvan d aanvangsregelen blijkbaar aan het voorgaande ontleend zijn. werd volgen hetzelfde JVteu Geusen Lieden-Roeehxken, 1588, — zie I)¹' Loman'k lijst der Geuzeliedjes, Bouwsteenen, II, bl. 221, — gezongen op do Wilhelmuswijs.

311 —

1 w

XLIII.

DOEN HANSBLIJN OVER DER HEIDEN REET.

Ps. 69.

Dorisch.

ié=^

Doen Han - se - lijn o- ver der hei-den reet, hoe

nr

v Th rir~=;

4 5

razrsmzz—rz=d

I fquot; I

=S2—PI

rrtr=t

haes-tich wert, hi ghe - van

|^e-

--:é_

312

boeit wel b1 - sn Btran - she, so fih'an

IÖi

f*

j-

rpr:

7~

1. Doen Hanselijn óver der heiden reet,

hoe haestich wért hi ghevanghen!

hi wért al óp enen toren gheléit,

ghebóeit wel also stranghe.

2. Ende dat verhoorde een meisken jónc, een méisken van sëventien jaren;

si ghinc al vóór haer móeder staën,

daer na al vóór haer vader.

3. « Och vader, » séide si, « vader mijn,

mijn alder genadichste hére,

och ghéeft mi désen ghevanghen man,

de vróme lantscnéchtjes ter ére. »

4. — « Dese ghevanghen man en crijgt ghi niet, want hi sal móeten sterven,

hi isser van séven lantshéren verwésen also vérre in vréemde érven. »

5. Het méisken liet backen twee wittebrootswégghen, daer in twee schérpe vi'len,

si wierpse al in den tóren was hóoch : « hei, hintscnechtje, wilt u los vilen. »

— 313 —

6. Hi vijlde so ménighen nacht ende dach, so menighe stoute ure,

tot datter den tóren ontsloten was;

hei, men sacher noit lantscnecht trüren!

7. Si tróc hem daer twee laersen aen daer tóe twee schérpe sporen,

si sétten hem óp haer vaders grau rós : « lantscnecht, gheeft den móet niet verlóren! »

S. Doen hi ter halver wéghe qilam,

hi kêec so dicwils ómme,

hi dóchter wél om den tóren was hóoch,

maer noch meer omt méisken was jonghe.

P. «Nu héb ic al de jóncfrouwen lief alómme de wille van éne,

si héefter behóuden het léven van mijn, och móchtic haren dienaer wésen! »

TEKST.

Oudi Amsl. LI., bl. 44. — Oudt Haerlms Lb., 27« druk, 1716, bl. 42. — Overgenomen door Willems, Oude VI. Lied., N' 62, bl. 162 en H. v. P., Hor. Belg., II, N^r 68, bl. 159. — Nederl. tekst met Duitsche vertal. bij Böhme, Altd. Lb., N^r 32, bl. 104, en daar onmiddellijk gebracht na de varianten van het lied « Der Herr von Falkenstein, „ dat blijkens H. v. F., Hor. Belg. X, waar men driemaal (Nquot; 45, 46 en 48, bl. 109, 111 en 114) als « wijs » aangegeven vindt quot; Ic sach den Here van Valkenstein, »ten onzent reeds in de XV^e eeuw bekend was. De melodie, die bij de Duitschers ontbreekt, zie Böhme, t. a. p., wordt gevonden in J?en dev. ende prof. boecxken, Antw., 1539, bl. 108 (uitg. D. F. Scheurleer, bl. 227). In het Duitsch lied van den Here van Valkenstein, zoowel als in het Nederl. lied van « Hanselijn », wordteen gevangene door de tusschenkomst van een meisje verlost. Ook herinnert de aanvangsregel van str. 5, N^r 30, bij Böhme : « Den gefangnen mein dergeh ich dir nicht n aan den aanvang van str. 4 van « Hanselijn ».

Eene navolging van dit laatste lied, door J. J. Van Asten, komt voor

- 314 —

in de Eaerlentsche Winter-Bloempjes, 1651, bl. 185, on werd herdrukt bij Le Jeune, Letterkundig overzicht, enz., 's Grav. 1828, N^r 56, bl. 221 en bij H. v. F. Hor. Belg., II, bl. 160.

AANTEEKENINGEN.

1 str., 1 r. tekst: A mst. Lb.: Hanselijn over. — Hout.; Doen Hanselyn over.

1 str., 4 r. Het einde van den vierden regel wordt bij iedere etrophe herhaald.

3 str., 3 r. Sic. Willems, t. : Wondt ghi mi de sen ghevanghen man gheven.

3 str., 4 r. : lantscnéchtjes, — 4 str., 3 r.; lantshéren, — en 7 str., 4 r.: lantscnécht; die samenstellingen hebben we gescandeerd met den hoofdtoon op het tweede lid, gebruik makende van een wel gekende vrijheid der middeleeuwsche prosodia, om te voorkomen dat de arsis te lang en te zwaar wordt.

MELODIE.

tout. 69. — Zelfde mei. Fruytiers Ecclesiasticus, N^r 86, bl. 164. — Zie over de noteering bl. 74-76 hierboven. — De muziek zoowel als de teksten der Sout en van het Oudt Haurl. Lb. duiden de herhaling aan op het einde van het vierde vers van elke strophe.

— 315 —

XLIV.

DEN LÜSTELIKEN MEI IS NU IN DEN TUT.

Ps. 73.

Hypojihrygisch.

WÊmÊ^ÊÊ

Den lus-te - li - ken moi is nu in don

I • ^

=1=

tijt met si-nengroo - nen bla

ÊmmmËi

■jcr^z^z^:

^ • •

den; int lie-ve - lie aan-schouweQ,ghl di Vo - nusdienaers

in de Haerlemsche Winter-Bloetnpjts. 1651, bl. 185, on werd herdrukt hij Le Jeune, Letterkundig overzicht, enz., 's Grav. 185!8, N^r56, bl. 221 en bij H. v. K Hor. Belg., II, hl. 160.

AANTERKENINGEN.

1 str., 1 r. tekst; Amst. Lb.: Hanselijn over. — 8out.: DoenEanselyn over.

1 str., 4 r. Het einde van den vierden regel wordt hij iedere strophe herhaald.

3 str., 3 r. Sic. Willems, t. : Wondt ghi mi desen ghevanghen man gheven.

3 str., 4 r. : lantscnéchtjes, — 4 str., 3 r.; lantshéren, — en 7 str., 4 r. : lantscnécht; die samenstellingen hebben we gescandeerd met den hoofdtoon op het tweede lid, gebruik makende van een wel gekende vrijheid der middeleeuwsche prosodia, om te voorkomen dat de arsis te lang en te zwaar wordt.

MELODIE.

iïout. CO. — Zelfde mei. Fruytibrs Ecclesiasticus, N^r 86, bl. 164. — Zie over de noteering bl. 14-76 hierboven. — De muziek zoowel als de teksten der Sout. en van het Oudt Haart. Lb. duiden de herhaling aan op hot einde van het vierde vers van elke strophe.

— 315 —

XLIV.

DEN LUSTELIKEN MEI IS NU IN i)EN TUT.

Ps. 73.

Hypophrygisch.

-•--9-Ü-

Den lus-te - li - ken mei is nu in den

I ³ ^

:q=z:=:i=d=3=dv=:qi=i

_2:

tijt met si-nen grne

z^z=z^:

• i

------c-

den; int lie-ve - lie aan-schouwen,ghi di Ve - nusdienaers

plp^==i^ij=Égi^ii^E=j

| r f_^

— 317 -

S^r-T-r

JL»

=ë~\

bo

i

_o _

-CJ_

:p ■ —

1. Den lüsteliken niéi is nu i'n den tijt met sfnen groene bladen;

int h'evelic aenschóuwen, ghl die Véniis dienaers sijt,

men mach u niet versaden;

want bi' «les méis virtüit

so ménich clein vóghelken ruit,

sinen sanc is sóet om iióren :

dies willen wi vruecht orbóren.

-11

— 318 —

2. Bedrijft solaes, ghenóeclite ende vrüecht, die blómkens staen ontplókeu;

comt met u lievekeu buiten in des veldekens jüecht,

die crüiden staen seer sóet van róken.

si staen nét ende rein,

in dat sóete lustelike plein;

daer siet men se jilechdelic bloeien

door des sóeten meischen daus besproeien.

3. Die nachtegael singhet nacht ende dach met ménich dierken cléine ;

want ghi die Vénus dóet gewach,

went ü ten veldekens reine ende wilt ons cómen bi,

u lieveken, ic ende ghi,

en acht gheen niders bespringhen ende helpt ons den mei in bringhen.

4. O Vénus, had ic mijn lieveken alléin, het sóude mijnder hérten lusten,

ende wi tsamen lagheu op een béddeken cléin, daer ic l)i luier mocht rusten,

ende wi daer spéelden inoedernaect,

also men die bérvoetekinderkens maect; so soüde ic mijn lieveken gebruiken ende in mijn armkens luiken.

5. Amoréuse lievekens sijn hier vergaert tis élken éen melodie,

als déen ghesichte dander verclaert scout alle melancolie.

— 319 —

haer caecsken sijn van cohiere root,

ende hoe menich versüchten gróót gheeft élc syn Hefken int wésen,

een sóenken van ü salt gheuesen.

6. Oorlof prmcelic lief seer amoréus,

nu bidde ie u óm een béde :

neemt desen mei in dane seer coragieus ende bewaert hem na réinder séde.

toont ons u getróuwighe ionste fier alónder desen sóeten eglentier ;

wilt uit den slape ontspringhen ende helpt ons vrólic singhen.

TEKST.

Antm. Lh., N^r 27, hl. 39. quot; Een nieu liedeken.» — Onder de Meiliederen aangeh. bij D^r G. Kai.ff, Het Lied in de M. E., bl. 301.

AANTEEKENINGEN.

De strophen van onzen tekst zijn zoo gebouwd, düt ieder lquot; en S^c vers vier, de andere drie slagen hebben; echter schijnen str. 4, v. 6, str. 5, v. 5 en str. 6, v. 5 moeielijk op die maat te passen.

2 str., 8 r. tekst : hepoeye».

3 str., 6 r. t. ; u meerste Hevelen,

5 str., 1 r. t. : vergadert.

5 str., 5 r. t. : caecxXen.

5 str., 8 r. t. : nan it, schoon lief.

6 str., 5 r. t. : ioncste.

MELODIE.

Sout. Pr. 73. Volgens de tafel der Sout. luiden de aanvangsregelen : « Den mey staet vrolio in sinen tijt met loverkens ombehangen. » Dat N^r 27, A.L., het nieuw lied, wel op do melodie van Ps. 73 wijs van het oud lied — misschien het geest, lied uit Beu devoot ende profitelyck boeckxkcn, hierna vermeld — gezongen werd, blijkt uit Fruytiehs' Ecclesiastic us, N'. 15, bl. 38 : Liedeken op de wijze : « Den lustelycken mey is enz., » waarvan de melodie, buiten enkele varianten, dezelfde is als die der Sout. Ps. 73.

Dit lied was zeer verspreid en bleef lang populair, zooals blijkt uit onze

— 320

liodorbooken waai' het dikwijls wordt naugehaald en onder anderen uit: Een devoot endc profltelych boeckxkcn, Antw. 1539, bl. 83, r°-v⁰ : (uitg-, U. 1lt;quot;. Scheurleer, bl. 174 : zie aanteek. aldaar bl. 315.) « Den Uiste-lycken iney christuH playsant » geestelijk lied, tekst en melodie; nog aangeh. aldaar als wijs voor N¹' 251; — Liederen van omstreeks 1540 in Hs. gevoegd bij een exemplaar der Sovi. in de bibl. te Leiden, besproken in de Dietsche Warande, 1869, bl. 572, door P. A. Tiele i quot; Een nieu lierteken op rtie wijse van den lustelijcken mey : Die werelt gaet nu al verkeert, || o God wat. salt geworden »; — Diversche liedehens van Casteleyn oz. j. (f 1550), N^r Vil, lied met de melodie; - Een nieuw hedenhoek, 1562, bl. 63, « Do wijse, alsl beghint. De lustelycko mey is nu in sijnen tijt. » Geest, lied overgenomen bij Wackernagki, I.ieder der Nied. Reformierten, N^r 12, bl. 88; — Ecclesiasticus van Jan Fruytibrs, Antw. 1565, N^r 15, bl. 38, Geest, lied met, de melodie : « Verwerpt u vrienden niet» op de wijse van « Den lust. mey is enz. »; — Veelderhande Liedekens pemaeckt uit den Ouden en Nieuwen testamente, 1577, uitg. 1599, aangeh. nis wijs : bl. 92, 147 vquot; en 308; — Een Duylsch iMnsyck-boeclt, Loven, Phalesius, ende Antw. J. Bellerus, 1572, bl. 18 : Do lustelycke mey ,, vierst. behandeld door Clemens n. p., vermeld bij R. Eitner, Bibliog. der Mustk-Sammelwerke des XVI und XVII Jhr., bl. 468; — Een nieu Oeusen Lieden-Boeckxken 1588, Lierl : « Den 30 Mey op Pinxterdach, op de wijse : Den lustelijcken Mey Christus playsant. „ I ekst herdrukt bij H. .1. Van Lummel, Nieuw Geuzenlied-Boek, N^r 94, bl. 214. Tekst en molodie in moderne noteering te vinden in Twaalf Geuzeliedjes, door D^r A. Loman, Amst. 1872, N^r X; - Nieu Amstelere-damsch Lied-boeck, 1591, aangehaald als wijs, bl. 5, 13 en 127; — Het Luitboek van Thysius, 16^e-n» eeuw, uitgegeven door Prof. J. P. N. Land, in h«t Tijdschrift der Vereeniging voor Noord-Nedertands Muziek-geschiedenis, 1885, 1, N^r 12, bl. 166 « Den lustelijcken Mey. » Melodie;

Druyventros der amoureushei/1, 1602, door Pietkr Lisenaerts van der Goes, Melodie bij Prof. Land, t. a. p.; — Den Nieuwen verbet. Inst-hof, Amst. 1607, bl. 19, aangeh. als wijs voor het lied : « Een reyn maghet zeer delicaet »; — Het Prieel der Gheestelijke melodie, 3* uitg. Brugge, 1609, bl. 90. Lied : «Looit al Maria die reyn suyver jeucht » en hl. 122, lied ; u Met gheestelicke vruecht melodieus. » Telkens met de melodie. — Zelfde teksten doch zonder melodie, in de uitgave van 1620, Antw. bl. 92en 114: — Het Parad, der gheest. vreuchden, Antw. 1617, als wijs voor de geest. lied. : hl. 86, « Hoort toe ghy sondaers algemeyn, ,, hl. 88, « Met gheestelijcko vreuchdt melodieus, » bl. 92, « alsoo 'f begint: Den lustelijcken Mey Christus playsant,» bl. 94, quot; Devote Catholijcken algheraeyn, „ bl. 96, « Don edeion Mey, der deuchden jolijt »; —■ Het Paradijs der Gheestelijche en Kerckelijke Lof-sanghen, Antw. 1621, wijs voor het lied; « Met gheestolijeke vreught melodieus. » Tekst der I⁸'» strophe en melodie herdrukt bij W. Baumker, Das katholische deutsche Kirchenlied, 1886,1, N^r 294, bl. 571. Baumker doet opmerken dat dit lied, « eine üebertragung des Vldmtschen Volkshedes: Den lustelijken Mey, » met corrupte melodie gevonden wordt in de;

— 321 —

Lieiliche Kinder-Cythar, Keulen, 1632, on deelt den Duitsohen tekst mede insgelijks met corrupte melodie, getrokker; uit den Seraphische Juslgart, Keulen, 1635, t. a. p., bl. 570; — De. Gulden Harpe van Karkl Van Mander, Antw. 1621, nldaar aangeliaald als wijze, bl. 122,247, 327, 618 en vermeld bij Prof. Land, t. a. p.; — Hoorns Liedt-boek, 1630, bl. 205, aldaar aangehaald als wijs, aanhaling vermeld bij J. P. N. Land, t. a. p.; — Boeck der gkeestehirke sungken, Anfw. 1631, 1quot;« Deel : Binden Jiequiem, bl. 11, als wijze voor het lied : « Myn herte dat saet op, vricn-dinnc blij, » doch de melodie aldaar heeft niets g-emeen mol Ps. 73 dor Koute r lie dekens; — Gheeslelyche Nanhtegael, Antw. 1634, 111, 162. Den lustelijken Mey Christus playsant. Tekst en melodie (Superius en Bassus);

— Stalpert, Guide Jacrs Feest-dagen, Antwerpen, 1635, melodie, hl. 423, aangehaald als wijs, bl. 986; — Arions Vingertuig, Haarlem, 1645, wijs voor het lied : « Den nangenamen Moyboom groeid, i, heruitgegeven bij Schei.tema, Nederl. liederen, Leiden, 1885, bl. 64; — Evangelische Leeutverck, Antwerpen, 1682, I, 112, melodie.

Willem Baudartius, de medewerker aan den Statenbijbel, geboren te Deinze, die te Canterbury en te Gent de muziek beoefend had, schrijft in zijne Memoryen (zie Levenschets van Jan Pieter Smelinck 1H62-16H, door F. H. L. Tiedeman, gevoegd bij de Acht zes-stemmige Psalmen, bewerkt door R. Eitnkr, uitgave der Maatschappij tot bevordering der Toonkunst, 1876, bl. 16, aangehaald bij Prof. Land, t. a. p. bl. 167) : quot; My gedenckt dat ick eens met eenighe goede vrienden by meyster Jan Petersz. Swoolinck mijnen goeden vriend, gogaen zijnde, met noch andere goede vrienden, in de maend van Mey, ende hy aen het spelen op zyn Clave-cyrabel ghecomen zynde, het selfde continueerde tot omtrent middernacht, spelende onder anderen het liedeken Den luste-licken Meg is nu in zijnen tijdt, d'welck hy, soo ick goede memorye daer van hebbe, wel op vyf-en-twintigerley wijzen speelde, dan sus, dan soo. »

— Oude en nieuwe HoUantse Lielies en Contredansen, gedrukt te Amsterdam omstreeks 1700 bij Rogez, II, hl, 11 (beschreven door .T. C. M. Van Riemsdijk, X Oud Nederlandsche Danswijzen, uitg. rler Maatsck. tot bevorder, der Toonkunst) aangeduid als : « Genoeglijke Mey. « Melodie in Het Luitboeh van Thysius, t. a. p., en door den uitgever Prof. Land, terecht quot; verwaterd » genoemd.

Wij laten hier verscheidene varianten ter vergelijking volgen ;

A. Ken devoot ende prof tehjek boeexken, 1530.

Den lus-te - li - ken mey Cris-tus play-

sant. Vol al - der duechden groe - ne,

322

mmmÊÊÊÊ

Is doer den hey

pheest als nu phe - plant In al - 1p ghe-loo - vi - ge

!i=iBi'H^=p^ÈS=§=g

ne. I)ie tot de - sen mey - e

lis

scrijt, Wort van al - len son - den fiuijt, Sijn

J J _

ven Wil hem

dueoht en - de al - le sijn Ie n quot;quot;

fa=3=3=3=^^Hp

Cris-tus min-ne - lijc phe B. Ecclesiasticns, 1565.

Verwerpt u vrien-den niet, enz.

:^=g=°zz^—rJ J J :^r:jzzg?izaE9=3E

(1) Zon moeten hebben : vier en niet vijf accenten in het vers, zooals het zich overigens \oordoet in do t, cd bewaarde lezing van den Gheest. Nachtegael, Antw. 1634, 111, 162.

Is door den lieilgen Geest

- 323 —

-i—9^—quot;^=^==£3—^=3^3—J:

f—^-J J ^

—fr---:----1---1—

zzlÈE

örrgz

C. //fi! Prieel der Gheesielijcke Melodie, 1609, bl. 90 :^==i=^ '

3=ïE.i3=ïEi;

Looft al Ma - ri Ghe - be - ne - dijt

P^ES=gEEiHg~;5Ej

\er jeuclit, Moe-der en maecht vol trauwen, der deueht, Jae bo - ven al - le vrauwen,

;3=-==^i=

ren soet Jo - sus on - sen Paeys-ma

Dat is Godts Soon ver - co

ï==ËË^gi3===3=S=$

Die ons was toe - ge - swo-ren Tot

q=1—ts—^=q—r:

ö-* -r--J—te)-O;

glio - bo

— 324 —

1). Het Prieel der Uheest. Melodie, 1(301), bi. 122.

ït

Met ghees-te - lick - o vreucht (')__________

di - eus, enz.

E. Seraphische Lusigart, 1G38.

:^=;==j==irqrqr3:

MitGeistlichorfrewdMelo-di - os, enz.

»3 « li» f-T

—I--1--1^:=*---1-

iE=iEfa=i

ÊSE

1—^—1^:

• h-

Terwijl A. in lt;lo modurne tonaliteit van nt geschreven is, stemt B. met du hypophrygische tonaliteit van Ps. l;i der Hout. overeen, en vindt men in C. en in D, onder den invloed der moderne tonaliteit, den leidtoon in de cadenzen door accidentalen aangeduid. Dat men bij het aanbreken der 11quot; eeuw het begrip dor oude tonaliteit verloren had, blijkt onder andere aan de melodie van den « Veni creator » die men op bl. 29G van het Prieel der Uheestelijcke melodie, 1009, aantreft en waar niet alleen de fa f maar nog de ut % gebruikt wordt;

(1) Drukfout in den tekst voor :

- 325 —

J—J—

Nog erger ziet het uit met de variante E. die tot geene tonaliteit terug-te brengen is.

In verscheidene nummers van het Een devoot cnde prof. boeckxken, wordt de tonaliteit miskend, terwijl integendeel de Souterliedekens door nauwkeurigheid der muzikale teksten uitmunten. Wij liouden het ervoor, ilat de melodie van het oud Meilied wel degelijk in de hypophrygische tonaliteit gezongen werd.

42

— 326 —

XLV.

TRURREN SO MOET IC NACHT ENDE DACH. Ps. 75.

Re met Si t]

=3^

é—s=

True-ren so moet ic nacht on - de

ÖESEEÏ

: gt;2-

\_l2:

-n'-j

(tach. en-de li-den al-so «root ver-lan

lyj j i» j l

-l-i

2=;g

:==—E2

S—g=p=quot;-^

g-hen om een die lief - «te die ic

— 327 —

ghen, door - scho - ten heeft sijt also me

J. j y

i f i i i

r—-g:

--U--—u.-.

fout. si heeft mijn her-te in haer ghe - wout, na

:=t

z^rzr-

k_ft=.

^=t- ■

Ti _s 1

'2---

;2i

1. Trüeren so móet ic nacht ende dach,

ende liden also gróót verlanghen

om een die liefste die ic oit sach;

si heeft mijn hérteken bevanghen, doorschóten heeft sijt also ménichfóut. si heeft mijn hërte in haer ghewóut,

na haer staet mijn verlanghen.

2. In wat plaetsen dat ic Mn,

si staet in mijn ghedachte.

daer en mach gheen liever liefken comen fn, bi rlagiie nóch bi nachte.

dat heeft haer claer aenschijn ghedaen. wónde si mi in haer hérteken ontfaén, so waer alle mijn liden sachte.

3. In alle dése wérelt wijt en wéét ic ghéen so lieve;

als ic aensie haer claer aenschijn,

daer af neme ic alle minen ghen'eve.

iner lacen, als ic van haer moet sijn,

só is alle mijn blischap pijn,

ic en dóe niet dan slichten en béven.

— 329 —

4. Helpt, rijc Gód! hoe wee ist mi,

als ic van haer moet scheiden.

och móchten wi wesen van clappaerts vn, so waer mijn hérte ghenesen.

si brénghen die ménighe in swaer verdriet.

schóut quade tónghen waer ghise si'et;

si sijn so valsch gheprésen.

5. Clappaerts móeten clappaerts sijn,

ic wflse gaen laten varen,

ende schenken der aider liefste mijn thien duisent góeder jaren.

si is die liefste op al aertrijc,

ic wilse gaen dienen ghetróuwelijc.

(iod wil mijn liefken bewaren!

fgt;. Help, rijc God hére, hoe wee ist mi,

als ic van haer moet scheiden;

tnieren, ghi blijft mi altoos bi.

God wil mijn liefken gheléiden.

al is mijn avontiiere dus cranc,

ic hópe het sal béteren éer iet lanc,

den tijt moet ic verbéiden,

TEKST.

Anltv, Lb., N^r 147, bl. 210, « E(^jn out liedekfn. » — Aangehaald bij D^r Kalfp, Hel Lied in de M. E., bl. 325. — Geest, lied, H. v. F. Hor. Belg. X., N' 50, bl. 116, op do wijs : « Truren moet ic nacht ende dach ende hebben swaer vorlangheti om een.,. „ doch mot vijf- in stede van zeveni'egelige strophe, —Geest, parodie in Een dev. ende prof . boecxken. Antw, 1539, bl, 78 r⁰-v⁰, (Uitgave D. F. Scheurleer, bl. 164 en aantee-keningen aldaar, bl. 343). — Aangeh. als wijs in : Den grheelen Sov.dter des II. Prnpheten enz., 1567, zie Wack.erna.oel, Lieder der Niederl. Reform., bl, 24,

— 830 —

A ANTEEKENINGEN.

1 str.j 1 r. Soul, sic, tekst : Truerm moet ic.

.'i sir., 2 r. t. : lief.

3 str., 4 r. t : mijn gkerief.

6 str., 1 r. Vergel. str., 4, 1.

fi str., 6 r. f ; eyt lanck.

MELODIE.

Sout. Ps. 75. Deze mei. behoort minstens tot de XV^e eeuw, en wordt, ooch met varianten, teruggevonden in Een dev. en de. prof. boecxhen. t. a, p. Wij laten do melodie uit dit laatste, met onze moderne noteering, volgen. — De «^-sleutel op de tweede lijn, ia den tweeden, dorden en laatsten notenbalk, dient in den muzikalen tekst door ,/«-sleutel op dezelfde lijn te worden vervangen.

Ke ('?)

i I ^ i I

van - ghen. Och si is moe-der en - de ma-ghet i. .j ^ ^ Sant.: Sol Sol

^^{9 m} r|—^^—é—d—^::1

^2—o_

rnijn - der ghe - na - dlch b ef\ _

-p—^!

sijn, Soe en waer ic niet bo - ghan - ghen.

— 331 —

XLV1.

O LUSTELIKE MEI, GHI STA ET NU IN SAISOENE.

Ps. 79.

_r Hypodorisch.

•' O lus-to - li - lio mei, glii staet nu in sai -

—mr~r-n------|—p--

mSrrït f ZjÊEÊEt

soe-ne, schoon en-de groe-ne, die voghelkens sin - glien

nacht en - do dach. dies ic wel mach

S~!i=r°=^-L^:2;ö

r '

2:p——-^;P—-^g-F^^:

332 —

aen sien rein oghe op -

¹ Jul, ...........

t......Â¥ ^ ^J I

Zfc—.—P-

rZzztt-zzl

slach van mijn lief coe-ne; haer lief - de maect mi

:2rJ==: --,

* *

ÜS^iÊjï

tf

veel te

rl-amp;■

P ^ f f

' ^ I ¹

lil

— 333 —

1. O liistelike mei, ghi staet nu in saisóene,

schóón ende groene,

die vóghelkens singhen nacht ende dach.

dies ic wel mach,

sónder verdrach,

aensien rein óghe opslach van mijn lief cóene;

haer liefde maect mi veel te dóene.

2. Int vélt staet ménich schóne blómme;

wie sóude se sómmen?

hoe lüstelic dat gerseken uiter aerden spruit! lóóf ende eruit ghéeft mi virtuit;

o mfjnder hérten juit verblijt den dómmen.

een tróostelic wóort laet, lief, van u cómmen.

3. Schoon lief, ghi sijt die liefste creature;

mijns lévens dure blive ic ghestadich tot in mijn dóet.

rein lief minjóot,

tróóst mi, tis nóót,

die mijn hérte doorschoot.

rein niaget püre,

om liwen tróóst ist dat ic labüere.

4. Schoon lief, ghi acht mijn wnordekens cléne.

dies ic in wéne blive met drücke so séer doorwónt;

ghi sijt diet dóet.

schóón beelde sóet,

verhüecht sin énde móet;

met liweu troost réne worde ic verblijt door li aliéne.

- 334 —

5. Princérsselic grein, wien ic gheerne aenschóuwe, blüst minen róuwe,

hiet mi, arm dfenaer, tróóst ontfaen.

rein vróuwelic graen,

hóórt mijn vermaen;

laet mi in u gracie staen,

so sdl ic met tróuwe u dienen, lüstelike vróuwe!

TEKST.

Antn. Lb., N^r 128, bl. 194, « Een nieu liedeken. « — Over do « Mel-liclei'cn „ D' Kalpp, « Het Lied in de M. E. n bl. 298 en volg.

AANTEEKENINGEN.

1 str., 1 r. ; Soul. sic. — A. L., zijl nu in.

1 str., 8 r. tekst : macht mi.

2 stv., 1 r. t : ménichté van blómmen.

2 str., f5 r. t ; juyt = jubilum, jubilatus (Kil.)

MELODIE.

Sout. Ps. 79. — Aangeh. in Een nieu Liedenboeh, 1562. Zie Waokeu-naoel, Lied. der Nted. Reform., bl. li.

— 335 —

XLVII.

OP ENEN MORGHEN STONT.

Ps. 81.

— 336 —

iÜ

nen, van

i

5

lÜEEp

1. Openen mórghen stónt,

So ist dat i'c beghi'nne,

daer hóórde ic enen róden mónt,

si sane so wél van minnen.

2. Haar vóis die gaf mi confórt,

béter dan een nachtegale;

désghelijcs en hébbe ic noit ghehóort, van éen so cüische smale.

3. Nature heeft mi gheléert,

mijn sinnen sijn daer toe bedwónghen, om te trécken in een prieel,

daer alle die vóghelen sónghen.

— 337 —

Al óp der vóghelen sanc en acht ic niet seer véle;

veel sóeter is dat gheclanc van mijns liefs claerder kéle.

Ic quam aldaer ic vant een schóne maghet reine ghinder si'tten op énen cant al bi' een claer fontéine.

Als mi die maghet sach,

haren sanc heeft si ghelaten,

si riep so luide : « o wi, o wach, mine éere bóven maten !

« Ai, » séide si, « wel viiil cockijn, wilt ghi mijn vruecht versmaden, ic meende hier alléne te sijn, mi dünct ic bén verraden. »

Hi séide : « mijn ilitvercoren jüecht, mijn aider wéerste vróuwe,

ic en beghére ooc niet dan duecht, dat néme ic óp mijn tróuwe. »

Si séide : « gaet wéch vuil serpént, ii tónghe heeft séer ghelóghen, het fenijn is in u present,

mi dünct, ic bén bedróghen. »

Die dit liedeken éerstwerf sanc, wat lóón sal Gód hem ghéven? syn sóete lief al bider hant,

daer mé dat éwich léven.

T

i

— 338 —

TEKST. I

Antw. Lb., N^r 133, bl. 200, quot; Een nieu liedeken. »

A ANTEEKENINGEN.

1 str., 1 r. sic, Soul. on Kamper Lb. — A. L. : stonde.

I str., 2 r. sic, Sou/. — A. L.: Alom den mei soa ist beghinnen.

4 str., 4 r. Zie bl. 17 hierboven.

5 str., 2 r. tekst •. A. L. schoon, reyn.

5 str., A v. al bijgev.

10 str., 2 r. t. : sal hém God.

MELODIE.

Soul. Ps. 81 quot; na die wise : Op enen morghen stont || so ist dat ic óeghinne. Int walsche : Sur le pont Davigon (sic). » — Over deze melodie, ïie bl. 100 hierboven. Bij nader onderzoek is het ons gebleken, dat dezelfde melodie schuilde onder superius en tenor van de vierstemmige behandeling door een onbekende, welke voorkomt in Pethucci's Bar-monice musices Odhecaton. Ziehier overigens den aanvang van dit stuk, zooals men dien vindt bij Weckerlin, La Chanson populaire, bl. 64 :

339

-lt;-1-

Ma. bell' paRSe et re - pas - se.

±ti

:or

gnon.

i

Van eene andere meerstommigo behandeling is ons alleen de baspartij bewaard in het Kamper Lb , beschreven bij D^r Kalff, Eet Lied in de M. E., bl. 642 en volg.

« Op eonon morgen stont » wordt aangeh. Amst. Pegasus, 1627, voor een lied met zesregelige strophe en ganseh anderen versbouw.

Sedert het schrijven dezer regelen werd de volledige melodie naar Pefrucei's Odhecaton, uitgegeven door Julien Tiersot, Histoire de la chanson populaire en France, bl. 464, Parijs 1889. Dezelfde schrijver leert dat er op dit lied eene mis bestaat van Certon, die gedrukt werd in 1558, en geeft bl. 209 en 383, twee oude, nog thans in Frankrijk zeer verspreide huwelijksliederen (chansons de noces) die dezelfde melodie tot grondslag hebben; verder, eene Gallicaansche kerkmolodie welke in de provinciën van Calvados gezongen werd vóór het invoeren der Romeinsche liturgie en waarvan de cadenzen met die van onze melodie nagenoeg overeenstemmen. Wij laten oen der huwelijksliederen, benevens de kerkmelodie volgen :

bel - ie, Qui dans son chant di

i 5—tf=ïzz^=f—

chan-son nou - vel - lo.

— 340

mm

Cum in - vo - ca - rem ex - au - dit me De - us

É' ¹ d

jus - ti - ti - ae mo - ae : in tri - bu - la - ti - o - no

ri—É:

di - la - tas - ti mi - hi.

— 341

J

XLVIII. IN OOSTLANT WIL 10 VAREN.

Ps. 82.

Rf. met Sity.

ill

In Oost-land-vvil ic va-ren,mijn bli-ven en

.1 quot; ^

Js-«-■-

i

liier niet lane, met een - der scho-nen

iE^=É=l

-S-

- i

vrou-wen, si heeft mijn hert in be - dwanc 3

m=*

-ö»--

.c!---_r-g-_

44

rei - ne al bi - der

—éi—3-

--2^-r !

i

•pj- ^ -Si-

r quot;cr

£^rrr 'e r r j

de-se opeen oin-de daer hi dat

_£==r^

^2=?=^—tg—^:

bed - de - ken

— 313 —

]. « lu Oóstlant wil ic varen,

mijn bliven en is hier niet lanc, met eender schónen vróuwen, si heeft, mijn hért in bedwanc. »

2. Hl nam dat maechdeken reine al bider witten bant,

hl léidese óp een einde,

daer hi dat béddeken vdnt.

3. Daer laghen si twee verbórghen den lieven langhen nacht,

van savonts tótten mórghen, tot dat schéén den lichten dach.

4. « Wel óp, ghi ridder cóene! » sprac si, dat méisken fijn :

« keert u hérwaerts ómme, mi wéct een vóghelkijn. »

5. « Hoe sóude ic mi omkéren, mijn hóóft doet mi so séer!

en waer dat niet gheschiedet, ten schiede némmerméer.

6. « Had ic nü drie wénschen,

drie wénschen also éel,

so sóude ic nü gaen wénschen drie rósen op énen stéel.

7. « Die éene sóude ic pliicken, die ander laten staen,

die dérde soiide ic schenken der liefster die ic haen.

— 344 —

8. « Aen ghene groene heide daer staen twee bóomkens fijn,

die een draecht noten muscaten,

de ander draecht naghelldjn.

9. « De naghelen die sijn sóete,

die noten die sijn rónt ;

wanneer so sal ic cüssen mijns liefkens roden mónt? »

10. Die óns dit liedeken schóne so wél ghesónghen haet,

dat heeft ghedaen een lantscnecht;

god ghëve hem een goet jaer!

TEKST.

Antw. Lb. N^r 97, bl. 146, « Een nieu liedeken, » waar de strophe uit Tier verzen bestaat, terwijl volgens de Sout. de strophe uit negen verzen samengesteld is. Dienvolgens is men verplicht, wil men de melodie der SotU. met bovenstaanden tekst bewaren, twee strophen bijeen te voegen met herhaling van een vers. — H. v. F., Hor. Belg., II, N' 103, bl. 206.

Over het quot; Oostlant, » d. i. « het verre lant », zie D^r Kalfk, Het Lied in de M. E., bl. 366.

Het lied bij Willems, Oude Vlaemsche liederen. N^r 19, bl. 35 « Naar Oostland willen wy ryden, » en door dezen Uitwijkelingslied der XII'' of XIIl^e oeuw genaamd, berust op een anderen, vijfregeligen tekst en o]) eene andere melodie. Zooals H. v. F. dacht en D^r K. bewees, is de tekst veeleer liquot; eeuwsch; men mag er bijvoegen dat de melodie bij Willems, insgelijks op de 17° eeuw wijst. Over dit laatste lied zie onze aanmerkingen verschenen in de Nederl. Dicht- en KmsthaUe^amp;m^amp;ng 1887, bl. 343. — Bij Wackernagel, Ueder der Nied. Re/., N^r 5, bl. 82, vindt men een geestelijk lied, op de wijs quot; Na Öostlandt wil ick varen, » getrokken uit de Veelderhande Liedehens, uitg. 1569, dat aanvangt : quot; Ick lioore de basuyne blasen » en dat zooals de berijming van I's. 82 der Sout. negenregelige strophe heeft.

AANTEEKENINGEN.

1 sfr., 4 r. sic. H. v. F.; tekst : herteken bevaen.

2 str., 1 r. t. : mnechdeken bij der hant. — Str. 2 en 3 geven de 8'en 0^C str. weer van het lied bij W., IV' 19. Zie mede hierboven, bl. 227, str. 4.

— 345 —

4 Btr., 1 r. ghiy bijgev.

5 str., 8 r. t. : nee.

5 etr., 8 r. t. : ghesciet.

1 str., 1 r. t. : een.

8 str., 4 r. t. : naghelkijns; H. v. F. : mghelkijn.

9 str., 4 r. t. : liefs.

10 str., 1 r. t. : liedeken sane.

10 str., 2 r. sic H. v. F.; t. hae.

MELODIE.

Soul. Ps. 82. D^r A. I.Oman, Twaalf Geuzen liedjes, N^r 6, melodie gebracht op het lied, met negenregelige strophe : quot; Ontwaect ghy christnen alle, „ dat dagteekent van 1573 en, volgens het Geuze Lb. (z. j., doch denkelijk van 1603), gezongen werd op de wijs : quot; Nae Oostland wil ic varen. „

— 346 —

XLIX.

TE BRÜNSWI.TC STAET EEN STENEN HUIS.

Ps. 83.

Hi/pophrygisch. -quot;quot;Tquot;

$

Te Brunswijc staet een ste-nen huis, daer sit een fljn

-d__quot;quot;

.2;É——

maecht ter venster uit

piÈ-

SI

| I

347 —

-r—f:

moet, hot cost mi wat

M

yj i r

-g:--

Ei==E2^E=^EE

^z==::2i=——

1. Tc réde een mael in een bóssche dal; ic vant gheschréven óveral,

hoe dat een schoon maechdeken waer. te Brüinswijc staet een hóghe hiiis,

daer i'c so gaerne waer.

2. Te Brüinswijc staet een sténen iuiis, daer siet een fijn maecht ter venster uit met luier bruin óghen clare.

de sélfde maecht, ic hébben móet, het cóst mi wat het wille.

3. Si sach mi óver de óxel an,

si séit : ic waer gheen édel man,

ic en waer niet haer gheh'ke,

si wil hébben een édel man,

een schóne ende óoc een rike.

4. Joncfróuken laet mi ónbeghéct,

ic bén mijns góets een arm cnécht, ic waer wel üws ghelike :

een rike cóopman wórt wel arm, een arme lantscnecht rike.

— 348 -

5. Adieu joncfróuwe, ic vaer daer heer,

ic sette ü al i'n mijn deer,

door énen róse gderde;

daer sal ic wachten een cléine wijl,

daer sal ic ü verwachten.

6. Die dit liedeken éerstwerf sanc,

éen vroom lantscnecht is hi ghenaemt.

hi hëvet wél ghesónghen;

hi drinct veel liever den cóelen wijn dan twater üiter bronnen.

TEKST.

Antm. Lb., N^r 84, bl. 121, « Een nieu liedeken. » — Willems, Oude VI. Lied., N¹' 102, bl. 241. Naar de Duitsche bronnen bewerkt, zie D^r Kalfp, Het Lied in de M. E., bl. 448. —Paradiis dergheest. vreuchden, Antw. 1617, bl. 198, geest, lied « op de wijze : Te Bruynswijck staet een hooghe huys. » — Duitsche teksten bij Uhla.nd, N^r 134 A en B, en bij Bohme, Altd. Lb. N^r 429, bl. 535.

AANTEEKENINGEN.

2 str., 1 r. tekst : sic. Sout. — A. L., hooghe huis.

2 str., 3 r. t. : daer.

2 str., 4 r. t. : wil ic hebben.

2 str., 5 r. t. : tcost, mil.

3 str., 5 r. t. : schoon.

4 str., 2 r. t. : arm, lees ar rem, gelijk nog in de 17« eeuw. Duitsche tekst ; quot; Ic bin mins guts ein armer knecht,. »

4 str., 4 r. t. : rijc.

4 str., 5 r. t. ; een arm lantscnecht wort ml rike. Duitsche tekst : « Ein armer reuter reiche. »

5 str., 2 r. sette u, zonder elisie.

MELODIE.

Sout. Ps. 83. — Volgens de aanduiding in de Sout. vangt het lied aan met de hierbovenstaande tweede strophe.

Ecclesiasticus van Fruytiers, Antw. 1565,N^r 19, bl. 46, zelfde melodie, naar de wijs : » Te Munster staet een steenen huya. »

« Te Brunswijck » enz. wordt aangegeven als wijs voor het lied ;

— 349 —

quot; Adam waa een -verloren man. » Zia Wackernagel, Lie der der Nied. Jtef. bl. 13. Dit lied dat ook voorkomt in -Een nieu Liederboek, 1562 (zie Wackernagel, t. a. p., bl. 14) wordt mede gevonden in het vermelde Paradiis der gh. vr., bl. 77, met het opschrift : « Op «Ie wijse van 't liedeken van Munster. » Het lied « Vanden storm van Munster n is te vinden : N^r 168, bl. 253, A. L.; het heeft denzelfden strophenbouw als N^r 84 hierboven uit dezelfde verzameling-. In Ps. 83 hebben wij dus ook de melodie van N^r 168 A. L. — De wijs « van Munster n wordt nog aangehaald voor de liederen ; quot; Die den spaenschen Senacherib hoort n [Beleg van Alchmaer, 1573) en « Wie wil hooren een niea liet n (Slag bij Mooch, 1574); zie Van Lummel, Nieuw Oeuxenlied-Boek, bl. 147 en 206.

45

— 350 —

L.

EEN BOERMAN HADDE EEN BOMMEN SIN.

Ps. 86.

Hypodorisrh (xestonig).

q=

-----^

Een boer-man hadde een dom-mon sin, daer op so

EÉEEEE^==g

aft-~

Eé—t

iggi

T---1-

[éz

-s-

I

-Squot;-

:s2

1. Een bóerman hadde een dómmen sin, daer óp so schafte hi sijn ghewin; het vóer die bóerman uit meien,

hi brócht sinen hére een vóeder hóuts, sijnder vróuwe den cóelen mëie.

¹

die vróuwe op hógher tinnen lach, si lach op hógher salen :

« mocht ic een corte wile bi u sijn, ic gave mijn rós, mijn wdghen. »

- 352 -

Die vróuwe die réden so haest vernam,

si liet den bóeman cómen an,

so héimelic al stille;

al in een duister camerken,

daer déden si twee haren wille.

Doen hi sijn willeken hadde gediien, die bóer moste van der tinnen gaen,

ende hi bestónt te claghen :

« ic segghe u dat het een ghelijc dander is mi róut mijn rós, mijn waghen. »

Die hére qüara niter jachte gheréen, hi hóórde den bóerman claghen séer, hi hóórde den bóerman claghen : « ghi secht dat het éen als dander is; die waerheid süldi mi saghen. »

Die bóer had schier een lóghen bedacht : « ic hadde een vóederken hóuts ghebracht ende daer was een cróm hout ónder, ic ségghe u dat het éen als dander brant, als si bi den viere cómen.

« Hierom was u vróu so gram,

dat si mijn rós, mijn wïighen nam, om sillken cléinen schiilde.

ic bidde u, lieve hére mijn,

verwerft mijnder vróuwen hulde. »

Die hére ghinc voor sijnder vróuwen staen « wat hééft desen armen bóer misdaen, schaemtghi u niet der sónden?

gbeeft hém sijn rós, sijn waghen wéér,

laet hem varen tot sinen kinder.

— 353 -

9. « Vaert henen, vaert hénen, goed bóere mijn, dat eerste sal u vergheven si'jn,

vaert hénen dijnre straten;

och cómt ooc wéder als ghi méucht,

brengt óns dat cróm hout vake. »

TEKST.

Antw. Lb. N^r 35, bl. 50, « Een out liedeken. » Bij Willems, N' 113, bl. '270, is de tekst overgenomen uit Coster's « Klucht van Teewis de Boer. ,,

Men vindt aldaar nog eene tiende strophe :

Die boorman over der heide reet,

hl hief op en sanc een liet,

hi sanc mit luder kele :

« Ic heb mijn erom hout wel verkocht,

en al tot minen wille. „

Zie de aant. van Snellaert op W., t. a. p.

Over dit lied, D^r G. Kalff, Het Lied in de M. E., bl. 216.

AANTEEKENINGEN.

1 str., 1 r. Sout. : een; A. L. : eenen.

1 str,, 3 r. W. : mien.

1 str., 5 r. tekst : mey.

2 str., 5 r. sic W.; A. L. ; ic gave daerom.

4 str., 2 r. t. : tinne.

4 str., 5 r. t. : Ic segghc u dat het deen is ghelijc dander. Zie str. 5.

5 str., 1 r. sic W.; A. L. : ghereden.

5 str., 2 r. sic W.; A. L. : sere cUghen.

8 str., 3 r. t. : Schaemt ghi u der sonder niet.

8 str., 4 r. t. ; Weder.

MELODIE.

Sout. I's. 86.

Het lied behoort minstens tot de ISquot;¹ eeuw, zooals blijkt uit de benaming : « Ben out liedekon, » uit de melodie zelf en uit de met onzen tekst in verband staande strophe voorkomende bij Monk, « A nzeiger ,, 1837, aangehaald bij Böhme, A ltd. Lb., N^r 82quot;, W. 170. Böhmb geeft do melodie naer een Lb. van 1537, als volgt:

— 354 —

rqr

_a___sSr

De wijs « Een boerman » onz. wordt aangegeven voor twee geestelijke liederen in Een dev. endeprof. boecxken, Antw. 1539, bl. 47 r⁰-v⁰ en48r⁰ (Uitg. D. F. Scheurleer, bl. 103-104), doch de melodie aldaar — wij laten deze in moderne notatie volgen met de eerste strophe van een der geestelijke liederen — is zeer verschillend van die der Sout., alhoewel de cadenzen in beide melodieën nagenoeg overeenstemmen :

ESEÏ

Die si - nen voet

i

do-ren en - de noch-fans wel weet te vo - ren dat hem 3 quot;

3

droefheyt sal bren-gen

—m

52=*

daer af li - den oft tho-ron,men claecht hem veel te

SLf

— 355 —

E ro minne, drukfout voor : ja te minne; een refrein mot het niet zelden daarbij gebruikte bijvoegsel ja.

Het lied : « Ic sie die morghen sterre broit » (Vaat Vriesken), A. L., N^r 92, bl. 138; — Uhland, Volkslieder, N^r 129; — Willems, Oude VI. TAederen, N^r 111, bl. 265; — H. v. F., Hor. Belg., II, N^r 36. bl. 104; — D^1- G. Kallf, Het Lied in de M. E., bl. 199 (volgens dezen laatste behoort het liod « Vant Vriesken « minstens in de ISquot;⁵, waarschijnlijk wol in do 14^e eeuw thuis), werd insgelijks gezongen op de wijs « Eoti boerman « enz., zooals blijkt uit bet Haerlems Oudl Lb., ITlö, 27^en druk, bl. 34.

Bij Baümker, Dus katholische deutsche Kirchenlied, II, n' 370, bl. 334, treft men het begin onzer molodie (Pa. 83 Sout.) aan, ontleend aan een n° eeuwsch Duitsch Lb.; do tekst, derde Boetpsalm, overgenomen uit een Duitseh psalmboek van 1582.

— 356

LI.

PEINSEN M TRUEREN, DUCHTEN EN HOPEN.

Ps. 87.

He met Si 1

Se met Si fa _n

zffizri:

true - ren, duch - ten en

■f p

ho-pen, mijn sin-ne-kens van mi stro - pen

Sziib

T f

E

mijn hert ghe - stelt

^EÏEÏEÏEÏEl

dnor ic mijn aenschijn in moot do-pon, als icpeiasomdie

Jd.

-r:______ -⁰

'céV

2-q=^-=ps;

• r:

der lief-ste mijn, daer ic al-tijt moctal'glio-

rr j j rr i

4G

— 358 —

Peinsen en trüeren, duchten en hopen,

mijn si'nnekens van mi strópen mijn hért ghestelt in gróter pijn;

die traenkens óver mijn óochskens lópen,,

daer ic mijn aenschijn in moet dopen,

als ic peins om die aider liefste mijn,

daer ic altijt moet af gescheiden sijn.

TEKST.

Alleen de eerste strophe bekend door/ïet troeeste musyck boecxken\SS\. Zio over dit werk do nota op Ps. 34, bl. 218 hierboven en do aldaar aangehaalde Bijdrage tot het Nederlandsch volkslied in de 10' eeuw, door Jhr. M^r J. C. Van Riemsdijk, N^r 35, die het woord stropen, in het tweede vers, uitlegt door rooven. Ook met die uitlegging blijft voor ons het vors onverstaanbaar.

MELODIE.

Sout. Ps. 87. — Vierstemmig behandeld in Het tmeestc musyck boecxken, t. a. p., door Tiei.man Susato.

— 359 —

LIL

HELP GOD, HOE WEB DOET SCHEIDEN.

Ps. 89.

Dorisch.

3=

Holp Gort, hoe weo doet schei

—--s:--t-a----1

2—t

is mijn hert door - wont.

P

hoi-de en-de true-re tal - der stont. die stonden

_p, ^,

SEEEebëSE

Ji

12—'.

nl - so vo - lo sijn, mijn hertdraechtheimlic

pï

den, al

-Q-

I

^=^ÊiÊ^

— 361 —

Help Gód, hoe wee doet scheiden, hoe is mijn hért doorwnnt. nu vare ie óver die heiden ende truere talder stónt. die stónden also véle sijn,

mijn hért draecht héimelio liden, al éest dat ic vrólic schijn.

Ic hadde een hóveken gheplantet met veil ende chlver fijn,

liet isser te vróech vervrósen, dat dóet mijnder hérten pijn; vervrósen ist mi bi sónnen schijn, dat cniit so langher so iiéver, dat blóemeken verghéet niet mijn.

Dat blóemeken dat ic méne, dat isser van édeler aért,

van aller düechden réne,

haer móndeken isser saert,

haer óghen sijn hüpsch en daertoe als ic dor liefsten ghedénke, bi haer mocht ic ghéren sijn.

Mi dunket in al mine sinnen ende als ic bi haer bin,

si is een kéiserinne,

gheen liever ic émmer ghewin, met vróuden is mijn liérte becléet, als ic der liefsten ghedénke verdwénen is alle mijn léet.

— 362 —

5. Sal ic mijn bóelken begheven,

als dicwils een ander dóet,

ende vóórt met ghenéuchte léven ende voeren enen hupschen móet?

dat en can, dat en mach er dóch niet sijn. God seghen ü int hérte,

het móet gheschéiden sfjn!

TEKST.

Navolging van den Duitschen tekst bij Uhland, N'67, bl. 99 en bi Böhme, /1 ltd. Lb., N^r 202, hl. 939. Hot eerste vors alleen van den Ned. tekst is ons dooi' de Hout. bewaard gebleven.

MELODIE.

Hout. I's. 89. — Ecclesiasticus van Fuuytiers, 1565, 11, bl. 165 — Variante bij Böhme, t. a. p.

— 363 -

Lin.

HOE LUIDE SANC DIE LEERAER OFTER TINNEN

Ps. 90.

Hypodorisch.

m

s³-²â€”*

Hoo lui - do sane dio loo-raer op - ter an - non :

%

g^-i

i

|S

— 364

^E^3=iE

hor - te tot Go - de waert, oor hom dio

it=^H==3=i=pi

^—te—

=13=qr

ztizzziz

doot don wech on - dor - gaet.

.^7;

r

=g:-^;-i—

si sijn wijs diet connen ver-sin

-f-i jT ^ m