aardi*. — aardrijkskande.

aid. — aldaar.

alg. — algebra.

liet. — beteekent, beteekenis.

Bij Ij. - Bijbel.

bij uitbr. — bij uitbreiding.

V)n. — bijvoeglijk naamwoord.

boekdr. — boekdrukkunst.

b.v. — bijvoorbeeld.

bw. - bijwoord, bijw. uitdrukking.

cosmogr. — cosmographie.

dicht. — dichterlijk.

d\v. — tegenwoordig deelwoord.

eig. — eigenlijk, eigenlijke beteekenis.

enz. — en zoo voort.

tab. — tabelleer of mythologie.

fig. — figuurlijk, figuurlijke beteekenis.

geneesk. — geneeskunde, geneeskundig.

gesch. — geschiedenis, geschiedkundig.

gew. — gewestelijk of provinciaal.

grnv. — geen meervoud.

gmz. — gemeenzaam, tot den genieenen spreektrant behoorende.

godg. — godgeleerd, godgeleerdheid. H. - Heilig, Heilige.

Hand. — Handel.

Herv. — Hervorming, Hervormde godsdienst. Ind. — Indië, Indisch.

inz. — inzonderheid.

ir. — ironisch.

Isr. —• Israëlieten, Israëlietisch.

jagerst. — jagersterm.

kooph. — koophandel.

krijgsw. — krijgswezen.

L:it. — Latijn.

m. — mannelijk.

meetk. — meetkunde.

mil. — militair, militie, krijgswezen.

muz. — muziek, muziekleer.

mv. — meervoud.

myth. — mythologie, fabelleer.

N. — Noord, Noorden of Noordelijk.

nl. — namelijk.

O. I. — Oost-Indië, Oostindisch.

o. - onzijdig.

onr. — onregelmatig.

oorl. — oorlog, oorlogswezen.

oorspr. — oorspronkelijk.

O. — Oost of Oostelijk.

oudt. — oudtijds.

plantk. — plantkunde.

pleon. — pleonasme, pleonastisch.

Protest. — Protestant, Protestantsch.

I\. K. — Roomsch-Katholiek, tot den K. K. eere-

dienst behoorende.

rechtst. — rechtsterm, tot het rechtswezen behoorende.

rekenk. — rekenkunde, rekenkundig.

sarc. — sarcasme, sarcastisch.

scheepst. — scheepsterm, schippersterm.

scherts. — schertsend, scherts.

schimpn. — schimpnaam, scheldnaam.

spotn. — spotnaam.

spraakk. — spraakkunst.

spreekt. — spreektaal.

spreekw. — spreekwijze, spreekwoord.

telw. — telwoord.

tw. — tusschenwerpsel.

t. w. — te weten.

typ. — typographie, typographisch (boekdr.).

uitdr. — uitdrukking.

v. — vrouwelijk.

vd. — verleden deelwoord.

verg. — vergelijk.

vero. — verouderd.

VI. — Vlaamsch of Vlaamsche.

vnw. — voornaamwoord.

vgw. — voegwoord.

vz. — voorzetsel.

w. — wederkeerend.

wat. — waterstaat, waterbouwkunde.

w. g. — weinig in gebruik, weinig gebruikelijk.

\V. — West, Westen of Westelijk.

wisk. — wiskunde. '

w. w. — wederkeerig werkwoord.

zeew. — zeewezen, tot de zee behoorend.

zgw. — zegswijze.

zie aid. — zie aldaar.

zn. — zelfstandig naamwoord.

Z. - Zuid of Zuiden, Zuidelijk.

v. Beers. — Uit een gedicht van Van Beers. Bild. — Uit een gedicht van Bilderdijk. Bogaers. — Uit een gedicht van Bogaers. Busk. H. — Uit een werk van Busken Huet. Conscience. — Uit een werk van Conscience. C. O. — Uit de Camera Obscura.

Da Costa. — Uit een gedicht van Da Costal De Gen. — Uit een gedicht van De Genestet. Geel. — Uit een werk van Jacob Geel.

Hofd. — Uit een gedicht of werk van Hofdijk. Jonath. — Uit Waarheid en Droomen van Jonathan.

.lust. v. M. — Uiteen werk van Justus van Maurik. Koetsv. — Uiteen werk (Pastorij) van Koetsveld. Langend. — Uit een gedicht van Langendijk. v. Leun. — Uit een gedicht of werk van Jacob

van Lennep.

Max H. - Uit Max Havelaar.

v. d. P. — Uit een werk van Van der Palm. Potg. — Uit Proza van Potgieter.

Veth. — Uit Java van P. .1. Veth.

Wolf en D. — Uit een werk der dames Wolf en Deken.

enz. enz.

A, v. 's. — Eerste letter van hei aliiliabet, eerste hoofdstuk van een woordenboek, (teen a voor een h kennen, ei^enl. het ahc niet kennen,fig. niets geleerd hebben, oliedom zijn; van — tot z kennen, van het begin tot het einde; ivie — zegt, moet ook b zeggen, wie eenmaal iets heeft aangevangen (gezegd), moet er mee voortgaan (moet alles zeggen); cte — in dat woordenboek loopt over 400 kohnnnicn. de gezamenlijke woorden of namen, met A beginnende; — (alg.) aanduiding van de eerste der bekende grootheden; — (muz.) zesde toon in de gamme van c, ook fa: — (scheepst. Lloyd) aanduiding van een scheepsromp dei-eerste klas; in Latijnsche opschriften bet. A öOO, met een streepje er boven (a), 5000. A of A⁰. — Anno, in den jare, ten jare. A. — AA. tot AAAAAA. merken van de vroeger beroemde Zeeuwsche chocolaad. üi*n mooie partij Zeeuwsche chocolade van duizend A s (d O.).

A. a, verkort voor ana (op recepten), d. i. vun A. a. a.. amalgama. Zie aid. [elk evenveel. A. a. C'. — Anno ante Christum, in het jaar vóór Christus.

A. of A⁰ aer. vuig'. — Anno aerae vulgaris. in het jaar der gewone tijdrekening. Abl. — Ablativas. Zie aid.

A. It. — A urea bulla, de gouden bul. A. soms A. Xi — Anno Christi. in bet jaar van (of na de geboorte van) Christus. A. C. — Anno curroite of Anni carrenlis, in of van het loopende jaar.

A. C. X. — A. dir. X. — Anh' Christum nat am, vóór Chr. geboren was.

Acalt;l. — Academia. Zie aid.

Ace. — Accepi, ik lieb genomen. Aec. — Accusativus. Zie aid.

a. lt;1. — a dato, van den dag (der uitvaardiging) af.

a. €l. — antediem, vóór den (vastgestelden) dag. A. IK — Anno Domini, in het jaar des Heeren. A. E. — Archi-Kpiscopus, aartsbisschop. A. P. — Anni f'utnri. van het toekomende jaar. afb. — afbeelding.

a I'd. — af deeling.

afl. — aflevering.

a. li. w. — als het ware.

A. 1. — Anni incarnationis, van hel jaar der vleeschwording (van Chr.).

A. Ij. M. — Artium liberal'non magistrr. meester in de vrije kunsten.

a. in. — Amicu manu (op adressen van brieven) door vriendenhand (bezorgd, overgebracht). A. IH. — Anno mundi, in het jaar der wereld, a. JI. of Iff. a. — Artium Magister, meester ' der kunsten, d. i. doctor in de letterkunde | en wijsbegeerte.

A. M. ]gt;. O. — Ad nmjorem Dei gloriam, l tot meerdere eer van God.

koenen, Verkl. Handwdb. d. Ned er l. taal.

A. ei O. — \lphu et Omega, het begin en het einde.

A. O. r. - Ab or be condi to, van (dat) de wereld geschapen (is), van de schepping der wereld.

A. O. K. - Anno orbis redenili, ir; het jaar van de verlossing der wereld.

A. I*. — Anxsterdamsch peil.

A. of A⁰. P®. — Anno passato, in liet afgeloopen jaar.

A. 1*.C. — Anno jwst Christ am, ianrniiCbï'ifitus.

A. |gt;i*. — Anni praesentis, van het tegenwoordige jaar.

A. pra«'C. of A. praot. — Annipraecedentis of Anni praeteriti, van bet vorige jaar.

A. p. K. «•. - Ann*' post Hornam conditatn, in bet jaar, na(dat) Home gesticht (is).

arroiKl. — arrondissement.

A. IC. — Academiae rector, bestuurder {voor een Jaar) van een hoogeschool.

A. r. — antirevolutionair.

A. r. — Anno regni, in het jaar der regeering.

A. IC. S. — Anno restaaratae (recaperatae) sal at is, in het jaar van het herstelde of herwonnen heil.

Art. — Articulus uf Artikel. Zie aid.

A. S. S. — Acta Sanctoram, de Handelingen of Levens der Heiligen.

A. ii. b. - als quot;t u belieft. Zie S. v. p.

A. I'. 1'. — Anno urbis conditae, in het jaar dor stichting tier stad (Home). — Ook: Ab orbe condita, na de stichting der stad (Home).

A. ii. k. — Action ut supra, verhandeld (of gedaan) als boven (n.1. op den datum als boven), op akten.

A. (tuater, riviertje), v. —'s. De Westerwold-sche de li ui ten—; de Dommel en de —.

A. vz. Dit meubel zul 25 a 30 galden kosten. Het zal rijf a zes minuten daren; op rekeningen : 5 M. a f 6 = f 30.

Aalquot;. Ave (het gat in het middelstuk van een wiel), v. aven. Ook Xaaf.

Aaf (vrouwennaam), \., — je. o. — is dood, de kan is leeg, de drank is op.

Aatseli {afwaarts gekeerd, verkeerd), bn. Fig. slinksch, listig: —e streken, vero.

Aatf't i vrouwennaam, vei korting van Agathe), v. —je (ook Aajrje), o. Nieuwsgierig —je {can Enk huizen),scherts, nieuwsgierige vrouw.

Aa^t (Engelsche kroon appel), v. —en; —appel. m. —s en —en; ook Aa$£j€^kKappel, m. —s en —en.

Aai {diernaam, luiaard), m. —en. Zie Al.

Aal (liefkoozing, streeling), m. —en; — tje. Een zachte —. Nog een —tje geven. Ir. gevoelige slag of kneep: Hij ontving eenige gevoelige —en.

Aaien (streelen, Gtrooken), ik heb geaaid. Zij (Hen riet te) aaide Coco over den kop. (C. O.)

1

b'iy. \lcion; Ir. iüin. aanrnKin^; opzotlc-lijk pijn doen: Hij zon n in zijn drift gevoelig -ingf, v.

Aak {groot, pl'ilhoomd hoog ojtgebneid Insl-schip op den Beneden-Hijn), v. akon. Een KeuIsche —, een kolen— (tot liet vervoer van steenkolen).

Aak (kleine ahorn of eschdoorn), m. aken. Ook: SpafDische eik geheeten.

Aak», Aakse {zware bijl met langen steel), v. aaksen.

Aakster {oudere vorm voor ekster), v. — s. w.g. Maer snatert hg te veel, hg is gelyk een aexter. (Vondel).

Aal (vrouwennaam, verkorting van A li da of van Adelheid), v. — Ije. v. Aaltje, de zuinige keukenmeid. Zegsw. Van mooi Aaltje zingen, scherts, in vroeger tijd, voor drinken, feestvieren (met blijkbare zinspeling op (bier).

Aal {priem, spits stalen werktuig met houtrn hecht, els), v. alen. vero.

Aal, Aalt {gier, mestvocht), v. gmv.

Aal (moutdrank of Engelsch bier, zoetig van smaak), o. gmv. Van mooi —tje zingen, zie bij Aal voor Alida.

Aal {slangvormige visch), m. alen. Een vette —, een gladde —. Wat een groote —! Zegsw. Hij is zoo glad als een —, men heeft geen vat op hem; hij is listig, sluw: hij is te vangen als een — bij den staart, hij is zoo beweeglijk en onrustig, dat men hem nooit bedaard te spreken kan krijgen: een — bij den staart hebben, zich bezighouden met eeri zaak of onderneming, die denkelijk uit de hand ontglippen of mislukken zal. Spreekw. Aan een goed visscher ontglipt wel een —, aan een bekwaam mensch kan wel iets mislukken of ontgaan; (als stofnaam), v. Er is veel — in dien vijver. Eet niet van die vette —. Spreekw. — is geen paling, er moet onderscheid gemaakt worden, het mindere staat niet met het meerdere gelijk, —glad {zeer glad. lig. listig, slim), bn.; — -kast (vischticig om — te vangen), v. —en:

— kubbe ('f nauwe achtereinde van een aalfuik), v. — n; — imm¹! (stilstaand water, waarin zich — bevindt), m. —en: -r€M»|» {zetlijn voor — of palingvangst), m. —reepen; —s-liuid {vel van den aal), v. —en; —skrnik (ook: —kubbe); v. —stal (afsluiting in een water met een opening, waarvoor men fuiken of korven zet om aal te vangen), m. —len:

— «vel (ook: —huid). Zegsw. Hij is koopman in aalsvellen, doet zaken van geringe waarde.

Aalbes. Aalboxio {vruchtdragende heester: de roocle, witte of zwarte bes), v. —bessen, —beziën. In 't dagelijksch leven zegt men veelal voor r/a/bessen, eenvoudig bessen (bv. bessensap, bessennat); — seblad, o.; — se-boompje. o.; — sestrnik, m.

Aalbessen jenever (jenever op zwarte aalbessen getrokken), v. gmv. Ook: roodejenever of rood geheeten; —nat (bessensap), o.; — -rist (getakt rankje, van de bessen ontdaan, ook het trosje zelf), v.; —sap (bessennat), o.-

— saus {saus van aalbessennat), v.; —tros {rist met de bessen er aan), in.; —vla {des-sertkoek, met bessengelei bedekt; nagerecht), v. — vlaas; —wijn {gegist bessennat, bessenwijn), m.

Aalbesaelitigen. v. mv. In de plantk. familienaam van de roode en witte en zwarte aalbes, alsmede van de kruisbes.

AuUiezie. v. — bc/.ii'ii. Zie ook voor de samenstellingen: Aalbes.

Aalfuik {trechtervormige korf met zak om aal te vangen), v. —en.

Aalgeer, m. —en. vero. Zie Elger. Ook: (tal-schaar, aalspeer, aalsteker, aalvork, paling-

Aalglad, bn. Zie bij: Aal. [steker.

Aalgrondel {kleine, aalvorndgevisch), m. — s.

Aalkaar (met gaten doorboorde houten kist om aal levend in 7 water te bewaren; v. — -karen. Zie liaar.

Aalkast, v. —en. Zie bij: Aal.

Aalkorf (korf of mand, waarin aal gevangen of verzonden wordt), m. —korven. Hij is bang voor zijn —, d. i. voor zijn gezondheid, lichaam.

Aalknbbe. Aalknb, v. — kubben. Zie bij: Aal.

Aalkwabbe, Aalkwab {visch, die veel op een aal gelijkt, ook aalpuit of puitaal geheeten), v. —kwabben.

Aalmoes {liefdegift aan een behoeftige), v. — moezen. De man vroeg om een —; zegsw. hij moet van —mcezen leven, is doodarm; —moezen geven verarmt niet, om wel te doen is niemand te arm. Fig. bitter karige belooning; gunst of weldaad, op krenkende wijze bewezen.

Aalmoezenier (/{. K. geestelijke, belast met het verrichten van huiselijke godsdienstoefeningen, het bezoeken van zieken, het uitdee-len van liefdegaven), m. — s en —en. üe — van een hospitaal, van een gevangenis, van een regiment. Voor den veldslag sprak de — een gebed uit. Ook: veldprediker; —ster {liefdezuster), v. — s.

Aalmoezenierslinis {liefdehuis voor behoeftige kinderen, ouden van dagen, enz.), o. —huizen; —kamer {hetgezamenlijk bestuur van een —). v. In enkele steden bv. Utrecht het burgerlijk armbestuur; — weeslinis(voo/' vondelingen), o. —huizen; — weeze, v. De gesmade —iveeze. (Potg.).

Aaloud, aloud {zeer oud, ouderwetsch), bn. vero. De —e zeden {met het bijdenkbeeld van ivoor treffelijk); de —e deugd; -held, v. De grijze —heicl.

Aalpoel, m. —en. Zie bij: Aal.

Aalpnit {aalkwabbe), m. —en.

Aalraainnet {vischtuig om aal te vangen), o. —netten.

Aalreep, m. —reepen. Zie bij: Aal.

Aalseliaar {groote vork .net drie of vier platte ta)iden om aal testehen), v. —scharen. Ook: Aalgeer, Klger.

Aalseliolver {zwemvogel, pelikaanachtige vogel, in N. Drab. rotgans), m. — s. Ook: Sehollevaar.

Aalsgeweer {vischnet voor aal- of paling-vangst), o. —geweren.

Aalslmid. v. —en. Zie bij; Aal.

Aalskrnik, v. —en. Zie bij: Aal.

Aalspeer, v. —speren. Ook: Aalgeer.

Aalspeet {dun stokje, met mootjes gebakken aal er aan), v. —speten. Vergelijk: spitjes.

Aalsial, m. —len. Zie bij: Aal.

Aalsteek (het steken van aal, ook het recht daartoe), m. gmv. De —pachter.

Aalsteek {de plaats waar men aal steekt), v. —steken.

Aalsteker, m. — s. Ook Aalgeer, Klger.

Aalstreep {donkere ruggestreep van den aal), v. -strepen.

AuImvoI ((Ktlöhnidh u. —Ion. Zie bij: Aal. Een — is een bindmiddel bij dorschulegels. Aalszuk (vischnet om aal nf paling te van-van yen), m. —ken.

Aalt (het vocht dat uit de koemest sijpelt), v. gmv. Zie: Aal (flier, mestvocht).

Aaltje, o. Zie bij: Aal (vrouwennaam). Van mooi — zingen, t'. i. drinken, feestvieren. A-al-tolletje {zeskant been en tolletje, gemerkt met de letters A, li, D, X, S en J' ooi zeker kansspel te spelen), u. — s. A bet. alles] B (bij), D (dubbel), N (niet), ü (zet), T (trek).

Aalvormi^ (den vorm van een aal hebbend),

bn. Pieren zijn —c diertjes.

Aaltvaardig-, aalwari^' (onbezonnen, dartel, overmoedig), bn.; w. g. — v. Aalwaritf', bn. Zie Aalwaardig vero. Aam (oade wijnmaat, ook oliemaat, vier ankers of 1.552 H.L.), o. amen. In België is een - 142 L.

Aambeeld, o. -en. Zie Aanbeeld.

Aambei (knobbelachtige zwelling van aders in den endeldarm), v. —en; ook Aanbei. Aambeienkriiid (geneesmiddel), o. gmv. Ook: helm- of speenkruid.

Aamborstig' (asthmatisch, engborstig), bn. Gij reist met een dikken, —en heer, die at les open wil hebben. (C. 0.); - beid. v.

Aamt (zuchtige zwelling), v. gmv. — Ijff, bn. De uier eener koe is soms — ig.

Aan, vz. en Iav. Kloppen — de deur, — boord gaan. De landen — de Oostzee. Denken, ge-looven, twijfelen — iets. Lijden — tering; bw. Het vuur is De boot is Trek u w jas Hij keek mij —.

Aanaarden (rondom ophoogen of aanvullen met narde), ik heb aangeaard; eenen boom —, de aardappels —; — injï, v.; —ploeg', m. Aanademen (den adem over iets heen laten gaan), ik heb aangeademd. Het goad —. (boekbinderij», het bladgoud doen kleven. Aanarbeiden (voortmaken met den arbeid), ik heb aangearbeid. Gij moet wat Aanbaften (door blaffen bedreigen), de hond beeft aangebaft. Fig. scherp, dreigend toespreken.

Aanbaren (scheepst. alle zeilen bijzetten), \ ik heb a»ngebaard. vero. 0lt;»k; Aanbèren. AanbaKKen (door bassen of blaffen bedreigen). de hond heeft hem aangebast. Fig. schelden, razen tegen iem.; hem scheldend, tierend bedreigen. Zie Aanballen. Aanbeeld (ijzeren blok, waarop het gloeiend ijzer gehamerd wordt), o. —en. Zoo zwaar als een zeer zwaar: steeds op hetzelfde — slaan, altijd op dezelfde zaak terugkomen; hij heeft zoo lang op hetzelfde — geslagen, tot hij eindelijk zijn zin heeft, zoo lang op dezelfde zaak aangedrongen. Aanbeeldsbeen (gehoorbeentje), o. —en. Aanbeeldsblok (houten blok. waarop het aanbeeld staat of rust), o. —blokken. Aanbeenen (snel voortstappen), ik heb aangebeend. Zijt ge al terug? Nu, ge hebt goed aangebeend, d. i. vlug geloopen.

Aanbeft'in (allereerste aanvang), o. gmv. vero. Des levens -.

Aanbebooren (iem. eigendom zijn, tot iets behooren), het heeft aanbehoord. De goederen terug te geven aan wie ze —. Een pachthoeve met —de schuren.

Aanbei. v. —en. Zie Aambei.

Aainbelanden (ergens aankomen, meestal toevallig om tiaar te vertoeven of te blijven), ik ben (in dit dorpje) aanbeland. Na veel zwerrens is zij hier aanbeland.

Aanbelaug- (groot belang, rijkheid aan invloed en gevolgen), o. gmv. Een zaak van — , een gebeurtenis van —, een omstandigheid van groot —.

Aanbelangen (aangaan, betreffen); alleen in den 3en persoon enk. van den onvolt. te-genw. tijd der aant. wijs. Wat, zooveel, voor zooveel, zoover (ze), voor zoover (ze) hem aanbelangt. Wat die zaak, wat dit, dat, u,haar, hun aanbelangt.

Aanbellen (aan de deurschel trekken), ik heb aangebeld. Ook: Aanschellen.

Aanberen (scheepst. alle zeilen bijzetten), ik hebaangebeerd. vero. Zie: Aanbaren, vero. Aanbernien (den voet van een dijk versterken door er een berm tegen te leggen), ik heb aangebermd; —fns, v. De afgeslagen plaats van den oever is voorzien door een — berming.

Aanbesteden (de a it voering van eenig bouwwerk aan een aannemer volgens inschrijving opdragen), ik heb aanbesteed. Een karwei —. Een school en het leveren der bouwstoffen —: —«teller, in.; —steeling, v. Eene openbare —steding; eene onderhandse he — -steding.

Aanbesterven (bij erfenis als eigendom krijgen), het bestierf aan, is aanbestorven. Dat riddergoed zal hem — bij den dood zij na ooms-, — ing, v.

Aanbestoelen (een stak dijk in onderhoud aanwijzen), ik heb aanbestoeld. Dit deel van den dijk is hem —bestoeld, hij is de onder-hoiidplichtige.

Aanbetreflen (op bijzondere wijze bet re tfen, d. i. raken, aangaan), alleen in den 3en pers. enk. van den on volt. tegenw. en verleden tijd, na het vnw. wat. Wat mij, wat dat aanbetreft. Wat de hoofdzaak aanbetrof. Verg. Aanbelangen.

Aanbetrouwen (met vertrouwen ter bewa-ring geven, iets opdragen), ik heb aanbetrouwd. Iem. een gewichtige boodschap die gelden werden u aanbetrouwd. Aanbevelen (in de gunst bevelen aan), ik beval aan, heb aanbevolen. Iem. bij den Minister -; die jongeling beveelt zich zelf aan door zijn goede manieren; zijne ziel aan God aanbevelen, d. i. Gods ontferming inroepen in doodsgevaar; iem. voor een betrekking —; iem. of zich — in iem. aandenken, vriendschap, liefde', ik kan u die manier vati reizen —; lt;lat boek beveelt zich (tan door zijn helderen stijl: de schrijver houdt zich aanbevolen voor op- en aanmerkingen', iemand de leiding van een rechtsgeding —, opdragen', iem. een modelijk werk —, toevertrouwen', een collecte —, aanprijzen', — swaardig (aanbeveling verdienende), bn. Aanbeveling(ttef/aalt;/ van aanbevelen),\. -en.

Een mondelinge —, een schriftelijke Aanbevelingsbriei' (brief van recommandatie), m. —brieven. Hij bracht mij een — van een oud vriend.

Aanbidden (m den gebede aanroepen, als goddelijk wezen vereeren), ik aanbad, ik bad 'aan, ik heb aangebeden (aanbeden). Den waar-achtigen God -. Wij - IJ, o Heer, en loven U! Afgoden —, fig. hartstochtelijk vereeren;

Zijn leerlingen aanbaden hem; uw door mij aanbeden dochter, doch ook: Een veldheer, door zijn soldaten aangebeden. Zij liegen voor den ivind naar de aangebeden stranden ! (Tollens): — dol ijk (tot aanbidding a i t-lokkend), bn. Gods —e wijsheid: —swaard.

— swaarditf {verheven, 'uitstekend): —der (iem. die fig. aanbidt), in.

Aanbifldiii^- (godsdienstige vereering), v. In

— verzonken, in — neerzinken, fig. innige, eerbiedige bewondering: Wij blijven op uw ■moed met dankbre — staren. (Heliners).

Aanbieden, ik bood aan, beb aangeboden. Iem. een betrekking, een ambt, een irerk-kring —. Er biedt zich weldra een gelegenheid aan, d. i. voordoen, —bieder, m. — -bieding-, v.

Aanbinden {aanhechten, vastmaken) ik bond aan, lieb aangebonden. Leiboomen een touw wat vaster — ; fig. Een onderhandeling, een strijd —. aanknoopen, beginnen; de kat de bel den eersten stap doen tot een gevaarlijke onderneming; kort aangebonden zijn, geen scherts verstaan, gauw boos zijn; —binder, in. —binding, v. Aanblafien {bluffend bedreigen), de hond heeft hem —geblaft. Zie Aanbaflen, Aam-bassen.

Aanblazen {door blazen doen branden), ik blies aan, heb aangeblazen. Het vuur ^aanwakkeren; een twist, de hartstochten —, aanzetten; den burgeroorlog —, opstoken; mijnheer, met een oogopslag van een aangeblazen dichter (C. O.), d. i. bezield, —blazer, m.:

— blazing {goddelijke ingeving, bezieling), v. Een toon van ingeving en —blazing.

Aanblik {uitzicht, gezicht op iets), m. gmv. Schoon is de morgen, lieflijk haar —. (Van Beers); voor uw —, o Heer, siddert de booze; bij den eersten —.

Aanblikken {aanzien, aanschouwen), ik heb aangeblikt. Hij blikte mij veeIbeteekenend aan. Wat blikt uw starend oog mij aan! (Lenn.); De sterren blikken mij aan. Aanblinken {tegenblinken), het blonk aan, heeft aangeblonken; fig. aanlachen, toelachen, de oogen streelen, in de oogen schitteren. Aanbod {het aanbieden), o. gmv. (aanbiedtn-gen). Rechtst. — van gereede betaling. Hand. de marktprijs regelt zich naar vraag en —. Ook: het aangebodene; komt mijn — u verwerpelijk voor! Een voordeelig Aanboegen {in de richting naar iets zeilen of varen), ik heb en ben aangeboegd. Zij hadden een uur aangeboegd, toen zij van richting veranderden; we zijn een aardig eindje aangeboegd, d; i. genaderd. Aani»oeken (In het dagboek inschrijven), ik heb aangeboekt. Zijn alle posten aangeboekt? Aanboeten (feller doen branden), ik heb aangeboet. Het vuur —.

Aanbouw {het gebouwd worden), rn. gmv. Dit huis is in — ; —bouwer, m.; -bouwsel, o.

Aanbraak {het aanbreken, het begin), v. De — van den morgen, dicht.

A an brassen (scheepst. de brassen aanhalen of doorhalen), heb aangebrast.

Aanbreek, in.gmv.; hetzelfde als Aanbraak, Aanbreken (beginnen, met iets beginnen), de dag brak aan, is aangebroken; ik brak (iets bv. een flesch) aan, heb (iets) aangebroken.

— breking, v.

Aanbrengen {ergens heen voeren, dragen), onr. w.w. ik bracht aan, heb aangebracht. Fig. verklikken, verraden, —brenger, m.; — -brengiug, v.; — brengsi, v.

Aanbruisen {bruisend naderen)., heeft en is aangebruist. De golven, de vlammen kwamen • —. Fig. onstuimig bejegenen; met een opgezet zeil aankomen.

Aandaelit {oplettendheid, overdenking, bepeinzing, godsvrucht), v. gmv.

Aandaehtig {opmerkzaam), bn.; —e toehoorders, een — gehoor, een —e lezing',

— lieid, v.; —lijk, bw.

Aandaninien (wat.), ik heb aangedamd.

— damming, v. Grond — -, een veenachtigen bouwgrond —, d. i. er een dam langs leggen.

Aandeel {deel, gedeelte, bewijsstuk, effect), o.

— en. — aan iets hebben, d. i. zoowei ten goede als ten kwade aan iets meegewerkt hebben;

— hebben in een zaak, affaire, fabriek; ik heb mijn spoorwegaandeelen verkocht.

Aandeelliebber {bezitter van een of meer aandeelen), m. — s. De. — in een reeder ij, fabriek, vennootschap. Ook: Aandeelhouder. Aandenken {gedachtenis, voorwerp, da tons aan iets of iemand herinnert), o. gmv. In gezegend — voortleven.

Aandichten {toeschrijven, te laste leggen), ik heb aangedicht. Men heeft heu'i allerlei verkeerdheden aangedich I.

Aandienen {aanmelden), ik heb aangediend. Zich laten —; — diening, v.

Aandiepen (zeew. loodende en peilende het land naderen), ik heb aangediept; —dieping, v.

Aandikken {dikker maken, aan vetten van letters b.v.), ik heb aangedikt. Een letter, zonder aandikken niet goed te krijgen. (C.O.)

— «likking, v.

Aandisselien {den disch bereiden), ik heb aangedischt. De bedienden hebben aange-discht; de spijzen waren aangedischt, d. i. op den disch gezet; — dissehing, v.

Aandoen (aantrekken^ zich kleedenmet), onr. w.w ik deed —, heb —gedaan; b.v. Doe nog een jus aan; zij is tietjes aangedaan. Ook, in een haven vallen: Een of andere haven —, er kort vertoeven; iemand verdriet, last, schande —, veroorzaken: iemand een proces —, gerechtelijk aanspreken, vervolgen. Aandoening' {ziekelijkheid, weemoed, droefheid), v. —en. Een — der longen, der hersenen. Ik kan er zonder — niet aan denken. Ook; een — (aanval i van koorts. Aandoenlijk (treffend, roerend), bn. Een — verhaal. Ook ; een — gemoed, week, licht geroerd; — lieid, v.

Aandossen {plechtgewaad, staatsiekleeren aantrekken); beb aangedost. Het zijden overkleed werd alleen op hoogtijden aangedost. Aandraaien {dichter bijeen doen komen door te draaien), ik heb en het is aangedraaid. Een schroef —, verder door draaien. Fig. Iemand een neus, een wassen neus —, foppen, om den tuin leiden; ik zul hem dat -vel —, (gmz.) aansmeren, aan zijn broek doen houden; daar komt zij weer —, (gmz.) aandrentelen, langzaam vooruitgaan.

Aandragen (naar een persoon of een plaats dragen), ik droeg aan, heb aangedragen. Daar komt Jantje weer met een stoof —. Fig. Je moet niet alles komen —, aanbrengen, verklikken; — drager {klikspaan), m. —s.

Aandrang- (yedrany. fig. (uinsporiny, nadruk hij het doen van een verzoek}, m. gmv. Een yrootè — van mensehen. Ik zal komen op — van mijn vader. Ik vraag het n met Aaiilt;trilgt;t»eleii (met kleine, vlugge pasjes naderen), ik ben —gedribbeld. Daar komt ons kindje —!

Aandrift (neiging der natuur, vuur), v. gmv. Ik deed het uit vije —; — der kunst. Aandrij ven (vlottend naderen, aanspoelen). het dreef aan, is aangedreven. Op een str jo-lüisch komen —, naakt en berooid uit den vreemde aankomen; ook: doen voortgaan, voortdrijven: De koeien —; de bouten en schroeven —, aanzetten. lem. —, tot het kwaad. — drijver, m^ —drijving', v.

Aandringen {samenpakken, fig. aanzetten), ik drong —, bob en ben —gedrongen. Op iets —, d. i. met nadruk vragen, sterk aanhouden.

AandrinkcMi. ik dronk —, heb —gedronken. Zich een roes —, iemand een roes —. Aandnidon {verklaren, am wijzen), ik heb

—geduid; —duider, m.; —duiding', v. Aandurven, ik durfde of dorst —, heb — -gedurfd. Iemand wel of niet —, d. i. zich al of niet opgewassen voelen tegen iemand. Aandweilen (reinigen), ik heb —gedweild. Meisje, dweil de gang wat aan.

Aaneen (bij elkaar, samen), bijw. Dit bijw. vormt met w.w. samenstellingen, als: aaneen-binden, aaneengroeien, a a neenk two pen, enz. Aaneengeboren. bn. De twee — Siameesche broeders; twee — kalveren. Aaneeng-4'seliakeld (met schakels verbonden), bn. Fig. Ken — verhaal-, eene —e opvolging. (C. 0.)

Aaneengesloten (nauw verbonden), bn. Aaneenwellen (door smeden of soldeeren verbinden, b.v. Zweedseh ijzer), ik heb —geweld; — welling, v.

Aanerven (bij erfenis ontvangen, fig. b.v. talenten, deugden, enz.), ik heb —geërfd; —erving, v.; ook, onpers. w.w. liet erfde —, ! is —geërfd.

Aanllniten (tegen iets {luiten), ik lloot —. heb —gefloten; lig. uitjouwen, bespotten, be- |. schimpen.

Aanfluiting: (het bespotten), v. —en. Ook voorwerp van bespotting: Ik zal hem maken tot een — onder al de volken. (Bijbel.) Aanfokkeu (dieren aankweeken, grootbren-ge)i van vee), ik heb aangelokt. Paarden, j runderen, honden —.

Aangaan, ik ging aan, heb en ben —gegaan. | Op een huis, een persoon —, in de richting ; gaan; zeew. op een eiland —, er heen sturen; | bij iemand —. aanloopen; op iets of iem.

staat maken, rekenen; het vuur, de kaars, de I lamp kan —, ontbranden; de kerk, de school kan —, beginnen; zoo iets gaat niet aan, is niet geoorloofd; een dronkaard kan —, leven, geraas, getier maken; — als een Turk; tegen j iem. —, opspelen, schelden, razen ; een werk —, beginnen (Hooft); een overeenkomst, een verbond, een verbintenis sluiten, treilen; een huwelijk sluiten, voltrekken; wat gaat u aan:' wat overkomt u; waf. mij aangaat, betreft, raakt, aanbelangt.

Aangaande (betreffende, rakende), dw. en vz. De berichten, hem —, luiden niet gunstig; vz. de berichten — zijn toestand; een meening — dien persoon, d. i. nopens, omtrent.

Aangaug (nadering), m. —en. Scheepst. — maken, voortzeilen, voortmaken; zegsw. Op den — komen, juist van pas komen, onverwachts er bij komen: Ik kwam juist op den

— , en zag hoe hij het kind mishandelde. Aangapen (met open mond aanstaren), ik

heb —gegaapt; -gaping*, v. Aangebedene (hoogvereerde, beminde), m. en v. — n.

Aangeboren (van nature eigen), bn. De dichtkunst was Vondel —.

Aangedaan, vd. en bn. De familie was tot schreiens d. i. bewogen.

Aangeërfde (eigenaar van grond, gelegen aan een dijk, een weg, een wetering), m. en v. — n. De —n van dezen dijk zijn verplicht hem te onderhouden.

Aang-eliaald (in beslag genomen), bn. Een

— e koe, d. i. door de kommiezen aangehouden. Zie Aanlialen.

Aangehuwd (doorhuwelijk vermaagschapt)^

bn. Een —e tante, oom.

Aangeklaagde, m. en v. — n. De - droeg zijn eigen verdediging voor, de bij het gerecht beschuldigde.

Aangeland (ergens te land gekomen; ook met zijn eigendom aangeërfd), bn. w. g. Aansïèlegen, bn. De — akkers, nl. aan de rivier.

Aangelegenheid(zar//r v.gewicht), v. -heden. Aangemerkt (aangezien, omdat), vw. Zijn handelwijs verdient lof, — hij nog zoo jong is. Aang-enaain (prettig, genoeg lok, behaaglijk liefel k), bn. en bw. Een — gezelschap, o. Een —e wandeling, v. Een — verhaal, o. Een — gevoel, o. Zich bij iem. — maken, zijn gunst weten te verwerven; bw. — bij elkander zijn, wij hebben — gewandeld; — heid, v. Aangenonien (ondersteld), vw. —, dat gij slaagdel, wat hebt gij dan nog? —, hij ware een 'gierigaard, wat 'zou zijn broeder er tegen doen? d. i. gesteld (dat), indien, bijaldien. Aangenonien, vd. en bn. Een — kind; een

— werk (bij aanbesteding).

Aangespen, ik heb —gegespt; —gespiug^v.

Den detjen —, gaan strijden; het harnas —. A angel eekend (ondertrouwd), bn. Zij zijn —; een —e brief, een — pakket (bij de postadministratie verzekerd).

Aangetogen, vd. van het veroud. w.w. aan-tieën, d. i. aantrekken.

Aangelrouwd (aangehuwd),\)w. -e kinderen. Aangeven, ik gaf -. heb -gegeven. Den toon —, fig. de eerste zijn in zijn kring; zich. of zijn goed zich melden, reisgoed aan de grenzen declareeren; in hoofdtrekken iets —, d. i. aanduiden, —gever, m.

Aangezet, vd. en bn. Een — mes, d. i. gewet, gescherpt; de wijn is —, vervalscht. Aangezieht (delaat), o. — en. Ook Aauxielit ; iemand van — kennen, d. i. hem persoonlijk kennen ; de waarheid in het aanzicht slaan, de waarheid krenken, d. i. brutaal liegen. Aangezielifskenner (.gelaatkenner), m. — s;

— kunde, v.; —kundige, m. — n; -pijn (gelaatspijn), v. -en.

Aangezien (dewijl, vermits, omdat), vw. Aangifte of —gift, v. —giften; — doen, d. i. kennis geven, bij den bevoegden ambtenaar melden, b.v. de geboorte van een kind. Aangluipeii, ik heb aangegluipt. Iem. —, geniepig of steelswijs aanzien.

Aangorden, ik heb aangegord, liet harnas —,

aantrekken, fig. den strijd V)eginnen; zich —, gereedmaken, toerusten. ïem. de wapenen —. hem er mede uitrusten.

Aangramven (norsch bejegenen), ik iieb aangegrauwd; -grauwer, m.; — grrau-wing-, v.

Aandraven (dour te graven, verhinden), ik groef —, heb —gegraven; —graving, v. Aangreep (aanval), m. gmv. Aangrenxend. (belendend), dw. en lm. Een —

land, naburig.

Aangrijnzen (dreigend, valsch aankijken), ik heb —gegrijnsd; —grijnzing, v. Aangrinniken (tergen door een half onderdrukt spottend gelach), ik heb aange-grinnikt.

Aangroei (aanwas, toename), m. gmv. — van macht.

Aangroeien (toenemen), het is —gegroeid. De spruit groeit aan tot een boom, het knaapje tot een krachtig en jongeling, (v. d. Palnl.) -groeiing, v.

Aangroenen (groener worden), de weide is

— gegroend.

Aaniiaken (met een haak vasthechten), ik heb aangehaakt. Een waggon —.

Aaniialen, ik heb aangehaald. Haal de schuit wat aan, naar zich toe trekken; een knoop, de teugels —, stijver aantrekken; fig. den band der vriendschap vast — ; scheepst. de brassen, de schooten doortrekken, strakker maken; de wind haalt aan, wordt sterker; steenen, water —, aansleepen; er is geen — aan, er is altijd meer noodig; fig. iem. —, aanlokken; goederen —, in beslag nemen; een gezegde, een volzin —, vermelden; een schrijver —, woorden van hem vermelden; een plaats —, met een potloodstreep merken; de letters —, aandikken: —haler, m. —s; —haling (vermelding, in beslag neming), v. Aanhalingsteeken (spraakk. „ quot;), o. — s. Aanhalig (vriendelijk, innemend), bn.; — -heici, v.

Aanhang (partij, handlangers), m.; -eling

(partijgenoot), ni. en v.

Aanhangen, ik hing aan, heb aangehangen. De japon hing er zoo los aan, slordig zitten of passen; scheepst. Hang aan, d. i. trek den* kabel aan; fig. iem. —, verkleefd zijn, liefde toedragen: de man zal zijn vrouw — ; het volk hing hem —; het roer —, een deur, een l'iik —, aanhechten; —It finger (par tijgenoot), m. —s; Hij behoort tot de —s van de nieuwe leer, d. i. volgelingen.

Aanhangig (nog niet beslist), bn. De zaak is - (rechtst.).

Aanhangsel, o. — s, —en. Deze spraakkunst geeft de leer der spelling in een —. Aanhankelijk (verknocht), bn.; — heid, v. Aanhehhen (dragen,gekleed zijn in), onr. w.w. ik had —, heb —gehad. Fig. een'roes, een laars, een buis —, dronken zijn. gmz.

Aanhechten {verbinden), ik heb —gehecht;

— hechter, m.; — hechting (anneowto?), v.;

— hechtingspiint, o.

Aanhechtsel, o. — s. Dat is keurig genaaid,

van de —s kan men niets zien.

Aanhef' (begin, inz. bij gedichten of muziek en zang), m. gmv. Eenschoone, gepaste, wonderlijke — .

AanhefTen, ik hief —, heb —geheven. Een lied —, inzetten, gaan zingen. — heiTer- m.;

— heffing, v.

Aanhijgen (hijgend toeademen), ik hijgde —, heb —gehijgd. Éen laatst vaarwel —. Aanhitsen (opstoken, aanvuren), ik heb — -gehitst. Een hond. een paar vechtersbazen —. —hitser, m.; —hitsing, v.

Aanhoeven, het heeft —gehoefd. De overjas hoeft niet aan; de kachel hoeft niet aan; de. lamp hoeft nog niet aan, d. i. het is niet noodig, ze aan te trekken, ze aan of op te steken.

Aanhooren. ik heb —gehoord; —hoorder, m.; —hooring, v. Een enkele maal is aan onscheidbaar: Men aanhoore mijn verdediging! Vrienden, aanhoort mijn lied! Men schrijft ten aanhooren van, niet ten aanhoore. Aanhoorig, bn. Een kasteel met —e landerijen, d. i. aanbehoorende; een kasteel met —e rechten. — heid (wat tot eenig goed behoort), v. Een boerderij met alle —heden.

Aanhoud (plaats waar men ophoudt, rustplaats, halte), m. —en. vero.

Aanhouden (volhouden), ik hield —, heb

— gehouden; —houder, m.; — houding, v. Op iets —, zeew. koers zetten.

Aanhoudend (voortdurend), bn. en bw. Een

—e regen; hij schreeuwt — : —heid, v. Aanhiiwen, ik heb —gehuwd. Hij heeft met die vrouw een groot aantal neven en nichu n aangehuwd; een —gehuwdeoom; — huwing, v. Door —huiving tal van verwanten verkrijgen; de betrekking door —hawing ontstaan. Aanjagen, ik jaagde of joeg —, heb —gejaagd: Iemand schrik —, d. i. veroorzaken; daar komt de koerier —, snel rijden. Aanjager (werkt, zuig- of perspomp eener brandspuit), m. — s.

Aankalken (met krijt aanschrijven), ik heb

— gekalkt; —kalking, v.

Aankanten (zich) (zich verzetten), ik hel»

mij —gekant; —kanting (verzet), v. Aankap, m. gmv. In Indië het Lappen of vellen van hout om den voorraad te vermeerderen.

Aankappen (houtkappen, boomen vellen), ik heb aangekapt. De voorraad hout raakt op; men zal weer moeten —.

Aankerven (aanteekenen), ik korf of kerfde

—, heb —gekorven; —kerving, v. vero. Aankijken, ik keek —, heb —gekeken. Iem. met schele oogen —, d. i. benijden; iem. niet —, d. i. kleinachten, niet tellen.

Aanklacht (beschuldiging bij den bevoegden ambtenaar), v. —en; ook Aanklage. Aanklagen, ik heb aangeklaagd. Iemand bij den rechter, de rechtbank, het gerechtshof —, een beschuldiging wegens misdrijf tegen hem inbrengen; iem. wegens laster, moord, diefstal — ; fig. mijn geweten zal mij —, beschuldigen; — klager, m. — s. Een valsche—klager; de openbare —klager, de ambtenaar van het Openbaar Ministerie, officier van justitie. Aanklanipen (scheepst. aanhaken, enteren), ik heb —geklampt. Fig. iem. aanspreken en zicli bij hem aansluiten.

A an klauwen (opharken van pnden), ik hel»

— geklauwd. Hij laat alle Zaterdagen zijn buitentje —.

Aankleeden, ik heb —gekleed. Een aangekleed e aap, saiv. een foeileelijk persoon; een

— e boterham, een boterham met vleesch of zoo iets; een —e pijp, avondbezoek, waarbij gerookt wordt.

Aankleef (toevoegsel, aanhooriglieid), m. Met.

dm aankleve van, d. i. met alles, wat er toe behoort: De schoonmaak met den — van dien. Aanklemineii (aanschroeven, sterker doen klemmen), ik heb aangeklemd. Fig. nrder met bewijzen staven.

Aankleven, ik bel» —gekleefd. Fig. eigen zijn, b.v. Dat gebrek kleeft hem aan. Iemand aankleven, trouw aanhangen; — kleviiift- (nat. adimesic), v.

Aankloppen, ik heb —geklopt. Fig. Hij iern. —, iem. iets verzoeken.

Aanknoopen. ik heb —geknoopt. Fig. Een (jesprek, vriendschap, betrekkingen —, beginnen, tot stand brengen.

Aankomelin^- (nieuweling), m. en v. —en: voor het v. ook Aankonielïnge.

AankoiiK'ii (een plaats bereiken), ik kwam —, ben —gekomen. De stoomboot is reeds — -gekomen. Met iets —, d. i. voor den dag komen. Kom nergens aan, d. i. handen thuis. Er is geen aankomen aan, d. i. bet is niet of alleen voor grof geld te Krijgen.

Aankomend (aanslaande, toekomstig, toekomend; groot wordend), bn. —e week; —e jongens.

AankoniMt, v. gmv. De — van den trein. Aankondigen (bekend maken), ik heb —ge-kondigd; — konclig-er, m.; - kondig-in^, v. Aankooien (typ. den vorm vastslaan), ik heb

— gekooid. Den vorm —.

Aankoop, m. —en. Door —, d. i. door te koopen.

Aankoopen, onr. w.w. ik kocht —, heb —gekocht; — kooping-, v.

Aankrijgen, ik hel' aangekregen, ik kan die jas niet —, aan bet lijf krijgen; ik kan dat vu ar niet —, aan bet branden krijgen. Aankrnien (snel voort kruien), ik kruide (krooi) —, heb —gekruid ( —(gekrooien). Het ijs is —gekruid, d. i. opeengeiloopt. Aankunnen (baas kunnen, berekend zijn voor), onr. w.w. ik kan —,wij kunnen —,ikkonde of kon —, heb —gekund. Hij kan den knaap niet aan. Zij kan de taak niet aan. Ik kanzoo'n biefstuk niet aan. Hij kan heel wat aan. Aankweek (aanplanting), m. gmv. Fig. ontwikkeling: — van vaderlandsliefde. Aankweeken (opvoeden, opfokken), ik heb -gekweekt; — kweeker, m.; —kweeking, v.

Aanlaeiien (toelachen), bet lacht aan, lieett aangelachen. Het geluk lachte (loeg) mij aan; de fortuin lacht hem aan, d. i. is hom gunstig.

Aanlanden (aan land komen), ik ben aangeland. Fig. Waar zijt gij aangeland, d. i. terecht gekomen? —landing, v. Aanlandig, bu. De wind is —, d. i. waait landwaarts.

Aanlangen (aanreiken, reikend geven), ik

heb aangelangd. Iem. een boek —. Aanleeren (door leer en eigen maken), ik heb of bet is aangeleerd. Ken vreemde taal, een kunstje, een ambacht —.

Aanleg, m. gmv. — hebben tot, d. i. natuurlijke vatbaarheid, b.v. — voor muziek, voor teekenkunst; de — van een dijk, van een plantsoen, park, »1. i. het plan, ook het aanleggen; rechtbank van den eersten —, een lagere rechtbank.

Aanleggen, ik legde of leide (lei) —, heb

— gelegd of —geleid; De boot zal bij Dordt ivel —, stoppen. Willen, wij in dfit café eens

rusten en wat gebruiken, —legger, m.; -legging, v.; —legplaats (haven), v.

Aanleidend (veroorzakend), dw. en bn. Wat was de —e oorzaak? d. i. de grond, de bron.

Aanlcnen, zie Aanleunen.

Aanlengen (verdunnen), ik heb -gelengd; -lenging, v. Den wij}:, de saus, de soep—.

Aanleunen (schuin tegen iets rusten), ik heb —geleund (—geleend). Fig. Ik laat mij dit niet —, d. i. toeschrijven, welgevallen; — -leuning, v.

Aanlieliten (beginnen te lichten of te schijnen), de dag is —gelicht.

Aanliggen (bij een maaltijd, op de wijze der Ouden), ik lag aan, heb aangelegen.

Aanliggend (aangrenzend), bn. —liggende hoeken (wisk.).

Aanlijken (zeew.), ik heb —gelijkt. Een lijk —, een omboordsel maken rondom in het zeil.

Aanloeven (scheepst. dichter lij den wind houden), ik heb —geloefd; —loeving, v.

Aanlokkelijk (verleidelijk), bn. — heid, v.

Aanlokken (bekoren, verleiden), het heeft aangelokt. Het aas zal den vos —.

Aanloksel (verleidsel), o. — s of —en. De — en der zonde.

Aanlonken (vriendelijk aanzien), ik heb

— gelonkt.

Aanlooden (scheepst. peilende de kust naderen), ik heb —gelood. De kust —.

Aanloop, m. —en. Een — nemen, d. i. een korte loop. Fig. feen inleiding maken. Hij heeft veel —, d. i. bezoek.

Aanmaak (vervaardiging van iets in voorraad), m. gmv.

Aanmaken (voortmaken, aansteken), ik heb -gemaakt; —making, v. Sla —, bereiden.

Aanmanen (aansporen, aanzetten, opwek-keti), ik heb —gemaand. Iem. tot spoed, tot voorzichtigheid —.

Aanmaren (een schip voor en achter vastleggen), ik heb —gemaard, vero. Zie Aanmeren.

Aanmarseh (optocht, aantocht), m. gmv. De troepen zijn in -, d. i. op komst.

Aanmatigen (xiéh), ik heb mij —gematigd;

— matiging (het tegengestelde van bescheidenheid), v. Zich een recht —.

Aanmatigend (eigendunkelijk, trotseh), bn. en bw.

Aanmelden (aandienen), ik heb aangemeld. Zich laten - ; zich -, d. i. zich bekendmaken om iets te verzoeken, teeischen, te ontvangen, enz. Er hebben zich honderd sollicitanten aangemeld, d. i. opgegeven als mededingers naar een betrekking.

Aanmennen (paarden met een toom besturen), ik hel» -gemend, vero.

Aanmeren (hetzelfde als Aanmaren), ik heb —gemeerd.

Aanmerkelijk (belangrijk), bn. en bw. —e

sommen, voordeden, verliezen Het water was

— gewassen, in groote mate.

Aanmerken (beschouwen; afkeurend opmerken), ik heb —gemerkt. Ik zal dit altijd als mijn plicht -. Hij heeft altijd wat aan te merken. De strengste vit ter zon. niets kunnen —.

Aanmerking (a fkeu ring,bedenking),v. — en. Er zijn allerlei —en op dat werk gemaakt. Verder: In — komen, de aandacht trekken: voor eenig baantje in — komen; in — ne-: men, het laten wegen, belangrijk achten; uit'

— van (wegens, ter oor zake van, om), v. Pie ter, die, uit — van den snijbal, voor {/een geld ter wereld hem maken 'wilde (nl. den biljartbal). C. O.

Aaiiminlijk. - miimolijk {(ianminnUj),\)ï\. en bw.; — lieid of — ininni^iieid. v.

Aanininiii» {bevallig, lief), lm.; -lieifl. v. Aanmopcli^cii {aansporen, oiiwekken, moed inspreken), ik lieb aangemoedigd. Aanmoeren (aanschroeven), hol» — gemoerd. Aanmoeten, ••nr. w.w. hot moest —, beeft — -gemoeten. De jas moet aan, nl. a;in bot lijf; het vuur moet aan, nl. moet branden. Aanniogen, om. w.w. hot mocht 't vd. is niet in gebruik. Mag ik dat kleedje aan:' Mag de kachel wel aan. d. i. branden! Aaiimoiidiii$gt;-, v. De wijze, waarop men een blaasinstrument aan den mond zet (Fr. em* bouchure), mnz. —en.

AaiimanMtcren (scheepst. in dienst nemen), ik heb —gemonsterd; — nioiiMtering-. v. Aaiimunieii {nieuwe mant slaan), ik heb

— gemunt; — miiiifv.

Aaiinagele» (vastspijkeren), ik heb -genageld; — najroliny, v.

Aannemelijk (niet te verwerpen), bn. Op —e voorwaarden; een — voorstel; een — baantje.

Aannenien. ik nam aan, heb aangenomen. Neem dit bord eens aan, aanvatten; Jan, —! toeroep tot den korfiehnisknecht; een boodschap —, overnemen; die jongen is vlag van -, aanleeren, begrijpen; geld, giften, geschenken -, vrijwillig ontvangen. Zegsw.' Een nit-noodiging, een raad, een waarschawing, een uitdaging —; een /tost, een bediening, een beroep — ; een voorstel - ; een leer, een godsdienst —, omhelzen; —, dat b.v.een vertaling juist iSf onderstellen, —nemer (bouwer van huizen bij inschrijving), m. -s; -neming:, v. -en; een gebouw bij -neming maken; een groote —neming.

A an nopen (aansporen, aanzetten, dringend nopen), ik heb —genoopt.

Aanopperen (in oppers zetten van hooi), ik heb —geopperd.

Aanpalend (aangrenzend), bn. De -e gewesten; de —e straten.

Aanpassen, ik heb aangepast. Een kleed-, laarzen —; iem. een rok —; de naaister zal u de japon —.

Aanpeil (opneming van den voorruad sterken drank), m.; —peiling, v.

Aanpennen {voortmaken met schrijven), ik • heb —gepend.

Aanplakken, ik heb jiangeplakt; -plakker, m.; —plakking-, v.; - plakbil jeU o. Aanplant (teelt), m. De - van koffie, katoen. Aanplanten, ik heb aangeplant. Jange eiken , en dennen — ; kool —, d. i. bij plan ten ter i aanvulling; een bosch —. vergrooten; gij moet ' ivat —, d. i. wat voortmaken mot planten;

— planting, v.

Aanplempen (door het storten van zand ¹ een gracht, vaart enz. aanvullen, dempen), ik ' heb —geplempt; — plemping. v. Aanploegen, ik heb -geploegd. Hij heeft er 1 een lap grond bij -geploegd, d. i. verbinden | door beploeging. -ploeging. v.

Aanpoten (aanplanten), ik heb -gepoot; ¹

— poter, m.; —poting, v.

Aanpraaien (scheepst. een schip uati- of

toeroepen), ik heb —gepraaid.

Aanpraten, ik heb aangepraat. Hij heeft mij dat aangepraat, d. i. door mooie praatjes verkocht.

Aanpreeken (aanpraten), ik heb —gepreekt Iem. een kleedingstuk —, zoolang praten tot hij het koopt.

Aanpressen (at nul ring en), ik heb -geprest. Aanprijzen (aanbevelen), ik prees -, heb -geprezen; -prijxer, m.; -prijzing. v. Aanprikkelen, ik heb -geprikkeld. Fig. aanzetten, aansporen : de hoop, de eerzucht, een begeerte, enz. —prikkeling, v. Aanpnnten (de punt verscherpen), ik heb aangepunt; — piinter, m.; — pnnting, v.;

— pnntring. m. of -pnntscliijf (om spelden te punten), v.

Aanraden, ik raadde of ried -. heb -geraden; -rader, m.; -rading, v.

Aanraken, ik heb aangeraakt. Ik zal die geschenken niet —, aanroeren; —raking v. —Hw wonde doet bij de minste —raking pijn; ik heb steeds alle —raking met hem vermeden, omgang; in —raking komen, zijn, brengen (met iem. of iets): Ik zal u met die familie in —raking brengen, d. i. u met haar doen kennis maken.

Aanrakingsplint, o. -en. Hier is het der twee cirkels, meetk. raakpunt. Aanranden (aantasten, overvallen), ik heb

— gerand; -rander (roover). m.; —ranging, v.

Aanransen-(wmmncten), ik heb —geranst;

— ranser, m.; — ransing. v. vero. Aanrazeeren (bouwk. aanvullen), ik heb

-gerazeerd; -razeering. Ook: Aanvlakken. Aanrecht, o. -en; hetzelfde als -bank. Aanrecht bank. v. -en. Zet dit bord op de —.

Aanrechten (opdisschen), ik heb —gerecht;

-rechting. v. Ook: Een'feest -, geven. Aanrecht kenken, v. -s. Naast de kook-keuken ligt in dat hotel een 'groote —, d.i. waaide spijzen opgeschept worden en het keuken-gerief wordt bewaard.

Aanrechttafel (keukentafel, ook -bank). v. —tafels.

Aanreiken (onder 7 bereik brengen, aangeven), ik heb aangereikt. Iem. een boek, een schotel, een inktkoker - ; ik zal u het boek morgen —, ter hand stellen: —reiking, v. Aanrekenen (op rekening stellen^ fig. toeschrijven), ik heb aangerekend. quot;Aanrennen (rennend naderen), ik ben en heb aangerend. De huzaren kwamen -. Aanrichten (veroorzaken), ik heb —gericht. Een bloedbad, schade, verwoestingen, enz. —. d. i. doen ontstaan; -richter, m.; -richting, v.

Aanrijden (rijdend aanraken, rijdend naderen), ik reed —, heb en ben —gereden. Aanrijgen, ik reeg -, heb -geregen. Koralen, paarlen —; iemand aan den degen rijgen, d.i. doorsteken.

Aanristen (aanrijgen), ik heb-gerist. Uien. vinken —; —risting, v.

Aanrit (aanval der ruiterij), m. gmv. Aanritsen (auns/xtren). ik heb —geritst, vero. Aanritsgeld (handgeld), o. -en. vero. Aanroep (bede, smeeking), in. gmv. Aanroepen, ik riep —, heb —geroepen. De schildwacht riep den vreemdeling aan; God —, !• om hulp, bijstandsmeeken. —roeper, m.; —roeping, v.

Aanroeren (aanraken), ik heb —geroerd. Gij moet die snaar niet —, d. i. van die teei e zaak niet spreken.

Aanrookeii (even aansteken), ik heb —gerookt. Ken —gerookte sigaar.

Aaiiriikken (mil. naderen ran troepen), ze zijn —gerukt. Laat nog een /lesch —, ophalen, brengen.

AanMcliafTen (aankoopen), ik heb —geschaft. Zich iets —, zich voorzien van.

Aanseliendcn (aantasten), ik schond —, heb

— geschonden. Ook Aaiiselieiinon: O, schen zijn macht niet aan. (Tollens.)

Aanseliicten, ik schoot —, heb —geschoten (jagerst.) Een haas, een patrijs—, raken doch zóó, dat het wild nog verder loopt; een —geschoten stuk wilo, even getroffen; fig. hij is aangeschoten, in lichten graad van dronkenschap; een kleedingstak —, snel. schielijk aantrekken; het harnas —, den krnisrok (dicht.) vleugels —, aandoen: zijn verbeelding schoot vleagels aan, verhief zich hoog; er kwanten heel wat menschen —, toesnellen ; een groote hond kwam op hem — ; (zeew.) de zee schoot machtig aan, aanhoudend toenemen in hoogte en onstuimigheid.

Aan sell ij n (gedaante, aangezicht, gelaat), o. gmv. In het - van den dood; in het zweet zijns —s; het — Gods.

Aanscliomv (gezicht, blik), m. gmv. Met den eersten —; in — nemen, d. i. in overweging nemen.

Aanschouwbaar (zichtbaar), bn. en bw.

Aanschouwelijk (duidelijk, helder), bn. en bw.; — held, v. Ook. Aan*«ehoiiwlijk, —

onderwijs.

Aanschouwen (zien, waarnemen), ik heb

— schouwd; ten — van\ — schouwer, m.; — -schouwing (voorstelling, zielebeeld), v.

XnnscUrceuwen (iegt;n. toeroepen), ik heb --geschreeuwd; —schreeuwing-, v.

Aanschrelen. ik heb -geschreid, lem. om hulp —, schreiend smeeken.

Aanschrijden (met groote stappen naderen), ik schreed —, ben —geschreden.

Aanschrijven (schriftelijk bevelen), ik schreef —, heb —geschreven. Fig. Bij ietn. goed —geschreven staan, in de gunst staan.

Amisijielen (fluitend, sissend, schuifelend naderen), de slang- kwam aangesijfeld.

Aanslaan, ik sloeg —. heb en het is aangeslagen. Een toets — ; voor Jem. —, d. i. iem. groeten (mil.); een huis —, ten verkoop aanbieden; iets hoog —. waardeeren; uuk in de belasting taxeeren; de ruiten waren aangeslagen, d. i. bewasemd.

Aanslag (bedrag der belasting), m. —en.

Aanslag* m. Een goeden — hebben op een pianino, volkomen heerschappij der vingers.

Aanslag, m. -en. Een — op iemands leven, poging tot moord.

Aanslagbiljet (belastingbiljet), o.; —ten.

Aansleepen (voorttrekken, fig. brengen), ik heb aangesleept. Met een woordenboek komen —.

Aanslenteren (slenterend naderen), ik ben —geslenterd. Daar komt mijn vriend ook —.

Aanslepen (slepend, sleepvoetend naderen), het is aangesleept, liet vette vee zagen we —.

Aanslibben (slibbend vol maken), het is — -geslibd. Het —geslibde land.

Aanslijiiien {vu){ worden), het geweer

slijmde —, is —geslijmd, d. i. van binnen aangeslagen door kruitslijm; — slijming-, v. AansloHen (sleepvoetend naderen), ik ben

— gesloft. De oude meid kwam —. Aanslnikeii (smokkelend waren invoeren),

ik slook —, heb —gesloken. Jenever —. Aansluipen, ik sloop —, ben —geslopen; Daar kwam de kat —; —sluiping-, v. Aansluiten, ik sloot (mij) —, heb (mij) — -gesloten. De gelederen —.

Aansluiting-, v. —en; — sluitingsplaats. v.; —en; — slaitingspunt, o.; —en. Aansmeren (met sinter bestrijken, met kalk. enz.), ik heb de dakpannnen —gesmeerd;

— sniering-, v. Ook: lem. iets —, foppen met iets. Zie Aandraaien.

Aanwnieulen (sterker smeulen en ontvlammen), het smeulde —, de turf is —gesmeuld Aaiisiiaiiwen (norsch toespreken), ik hel*

—gesnauwd.

Aansnede, Aansnee (houtzagersterm), v.

— sneden.

Aansnoeren (door een snoer verbinden), ik heb —gesnoerd. Een harnas —. Aansnorren (met een snorrend getuid naderen), het is — gesnord. De patrijzen, dt pijlen, de kogels kwamen —.

Aanspannen (aanbinden), ik heb en ben

— gespannen. Jan, span de paarden — ! Een snaar wat —, d. i. sterker spannen; —spanner. m.

Aanspelen .{het eerst spelen, opspelen bij 't kaarten), ik heb —gespeeld.

Aanspieën, Aanspijen (door aandrijven der spieën de dee ten van ren werktuig vaster doen aansluiten), ik heb —gespied' (—gespijJ).

Aanspoelen, liet heeft en is —gespoeld. De zee heeft drie lijken -gespoeld. aan land-geworpen; de rivier heeft al dien gromt hier aangespoeld, d. i. gevormd door aanslibbing;. ik -zie de golven —, spoelend het strand bereiken; gisteren is daar een lijk aangespoeld,. op strand geworpen; het spoelt hier sterk aan. aanslibben; —spoeling- (aanslijking, aanwas)^. — en; —spoelsel (aanslibsel), o. Napole n beschouwde Holland als een aanspoelsel der F ranse he rivieren.

Aansporen (opwekken), ik spoorde —, heb

— gespoord, lem. tot een daad — aanzetten; hij spoorde zijn paard d. i. aandrijven.

— spoorder, m.; —sporing, v. Aanspraak (toespraak), v. —spraken; een

— houden, doen; een — richten tot; een vergadering met een — openen; de — van den voorzitter; ik heb hier nog al —, bezoek; — op iets maken, d. i. beweren recht te hebben ⁰Pgt; ^— of aanspreking, aangesproken persoon, (vocatief).

Aanspraaklijk en — sprakelijk (verantwoordelijk), bn. Zich voor iets — stellen, d. i. zich verbinden om mogelijke schade te vergoeden. — heid. v.

Aanspreken, ik sprak —, heb —gesproken. Hij heeft zijn beurs duchtig aangesproken: even zoo de Pesch, de koekjestrommel, enz., d. i. er ruim gebruik van gemaakt, —spreker (doodbidder), m.; —spreking, v. Aanstaan (bevallen), het stond —, heeft — -gestaan, hie jongen, die taal. dat antwoord staat mij niet (uni. Ook:: De dear staat aan, is half open.

Aanstaande (toekomend), bn. De — iveek\

den —n Zondag, het — jaar, mijn — vrouw, de — verloving, het — vertrek, enz.

AuiiNtaaiide [verloofde), in. en v. — n.

Aansf alt«s v. — n. Hij waakt — (n) tot de fjroote reis, d. i. voorbereidende maatregelen voor de oplianden reis; de noodige —(n) tot de feestviering van overmorgen malen; hij maakte —00 om heen te gaan, d. i. liij stond op, trok de handschoenen aan en nam zijn hoed.

Aanstaren (strak aankijken), ik heb —gestaard; —staring, v.

AaiiNtekelijk {besmettelijk), bn. Een —e ziekte \ — lieid, v.

Aansteken (vaststeken, doen ontbranden, besmetten), ik stak —. heb en het is —gestoken. Een zool, een gesp even —, aanhechten; de tabak —, vasthechten aan houten spijlen; een vat bier —, openslaan; die peer is aangestoken, een —gestoken perzik, een insect heeft eu aan geknaagd; de kaars, een sigaar —, aan het branden brengen; een kandelaar, een kroon, een pijp —, een. mijn —, doen branden, ontploffen; vuar, licht — ; die tgphns-lijder zat ai de anderen —, hun de ziekte mededeelen; zoek de rotte appels uit, eer ze tie andere —, bederven. Spreek w. Een schurftig schaap kan een heele kudde —, één slecht mensch kan velen bederven. Dut bijgeloof, die dweepzucht, die luiheid zal velen —, besmetten, zich mededeelen aan velen.

Aanstekeml (besmettelijk), bn. Een —e ziekte. Roodvonk en pokken zijn Verrotting is —. Bijgeloof, dweepzucht en geestdrijverij zijn —.

Aanstellen (benoemen), ik heb —gesteld. Men stelde hem aan '-ui de orde te betvaren; iem. — als (tot) burgemeester; arbeiders, opzieners, wakers —: —stelling: (benoeming), v.

Aanstellen (zieli), ik heb mij —gesteld. Zich belachelijk, dom, vreemd, als een gek gedragen, met het bijdenkbeeld van afkeuring; —stellerij (blufferij), v. gmz.

Aansterken (sterker worden), ik ben —gesterkt. De zieke sterkt zachtjes aan.

Aansterven. Dat huis is mij —gestorven, d. i. door erfenis mijn eigendom geworden. Ook: Aanbesterven; —sterving- (erfenis).

Aanstijven (stijver, steviger worden), de stroop stijfde — ; fig. de wind is —gestijfd.

Aanstijven (stijver maken, b.v. linnen), ik steef —, heb —gesteven. Stijf het wat aan!

Aanstippen (terloops aanwijzen), ik heb —gestipt. Fig. Iets —, even aanroeren. —stip-pin{?, v.

Aanstoffen (losjes bij vegen), ik heb —gestoft; — stofling*, v.

Aanstoken (vuur aanwakkeren), ik heb — -gestookt. De kachel, den oven, den haard —. Fig. opruien, aanhitsen. Iem. — tot opstand, muiterij, verzet, verraad, wreedheid, enz.

Aanstonds (terstond, dadelijk), bw.

Aanstoot (pijnlijke stoot, fig. ergernis), m. gmv, In 7 gedrang lijdt men veel —, vero.; — geven, ergernis geven; steen des —s (bijbel), (ig. oorzaak of reden van ergernis; — lijden, hebben, aangevallen worden, vijandige bejegening ondervinden.

Aanstootelijk (ergerlijk, hinderlijk), bn. en bw. Een —e verwaandheid, gematiktheid. Zich — gedragen, -held, v.

Aanstooten. ik stiet (stootte) —, heb — ge-stooten; —stooting:, v.

Aanstormen (stormend naderen), ik heb en ben —gestormd; —storming:, v.

Aanstort (veenderij), o. —en.

Aaiistonwen (samenpakken), ik heb —gestouwd. Hetzelfde als Aanstmven.

Aanstralen (stralen op iets werpen), het licht heeft —gestraald.

Aaiistnwen (aanduwen, een lading vast in elkaar werken\, ik heb —gestuwd. Zie: Aanstonwen.'

Aantaal (aanspraak in rechten, gerechte-telijke eisch), v. gmv. vero.

Aantal, o. — len. Een — merischen, paarden, boeken.

Aantasten (aanvall n), ik heb —getast; — tasting' (schending), v.

A anteeken boek. o. —en; — g:eld, o. —en. Het —geld bedraagt 10 cents.

Aanteekenen (merken, opschrijven), ik heb —geteekend; —teekening: (noot), v.

Aanteekening-sparlij (bruidspartij), v. -en.

Aantelen (aankweeken), ik heb —geteeld.

Aantieliten (aanwrijven, beschuldigen), ik heb — gelicht. Alle schuld werd Item — geticht.

\nntijsen(bes}chuldigen),ik teeg —, heb —ge-tegen, ook:ik tijgde —, heb — getijgd; — tijg-er, m.; —tijging: (beschuldiging), v.

Aantoelit (nadering), m. gmv. In — zijn, naderen, op komst zijn.

Aantoonen (aaniuijzen, doen zien), ik heb — getoond; — tooner, m.; — tooning-, v.

Aantoonend, bn. De —e wijs (werkelijkheidswijs).

Aantrede, aantree, v. —treden, —treeën, (bouwk.) Al de —n van een trap moeten even groot zijn, plank waarop men den voet zet.

Aantreden (mil. zich verzamelt'}!, in 't gelid gaan staan), ik trad —, heb en ben —getreden; —treding:, v.

Aantretlen, ik trof —, heb -getroffen, /cm. ergens —, ontmoeten (bij toeval); een goed. gezelschap cTgens — ; de menschen, die wij in de koffiehuizen in een roman allerlei uitheemse he woorden —; men zal van dien tekst td Ier lei verklaringen —, vinden.

Aantrek (aanhang), m. w. g.; —king, v.

Aantrekkelijk (gevoelig), bn.; — beid, v.

Aantrekken, ik trok —, heb en ben —getrokken; -trekker, m.; —trekking-, v.; scheikundige —trekking, verwantschap; magnetische —, electrische —; —trekking-s-kraelit (natuurlijke neiging der lichamen, om tot elkaar te naderen), v.

Aan trouwen (door huwelijk verwant worden), ik heb —getrouwd; een —getrouwde nicht, neef, otm, enz. —tromving:, v.

Aanturen (turendaanzien), ik heb ^getuurd.

Aanvaarden (aannemen, beginnen), ik — -vaardde, heb — vaard. Een reis, een tocht, een opdracht —; het bevel —, het bewind — ; — -vaarder, m.; — vaarding-, v.

Aanvaart, v. gmv. De aan- en afvaart van schepen.

Aanval, m. — vallen, (mil.) Een — afwachten, afweren, afslttan, een vijandig aantasten; een looze —, geveinsde beweging; in het dagblad stond een — op zijn redevoering, bestrijding; een — doen tg) iem. liefdadigheid, mildheid, edelmoedigheid, krachtige poging, aandrang

om iets gedaan te krijgen; een — van beroerte, van koort*, razernij, woede, drift, plotselinge, meestal kortstondige, aandoening. Aanvallen (aantasten, aangrijpen), ik viel —, ben en heb —gevallen; — vallei*, m. AanvallentlerU'ijK en — wijze, b\v. Onze troepen gingen — te werk.

Aanvallig: {lief, aanminnig), Ln.; — lieifl, v. Aanvalsfront (mil.), o. —en; —kolonne, v. — n en — s; —kreet, m. —kreten; — -plan, o. —nen; —|mnt,o. —en; —sein,o,

— en; — teekeii-, o. — s.

Aanvang (begin), m. gmv.

Aanvangen, ik ving —, heb en ben —gevangen; — vanger, m.; — vangspunt, o.

Aanvankelijk (beginnend), hn. en hw. Ihl

— leesonderwijs, — cenige winst behalen, d. i. in den beginne.

Aanvaren (tegen iets varen), ik voer —, ben en heb —gevaren; —varing (botsing van schepen), v.

Aanvatten (aanpakken), ik vatte —, hel)

— gevat; 7 Is geen katje om zonder handschoenen aan te vatten, 't is een korzelig, lichtgeraakt persoon, die om zich kraht en bijt. —vatter, m.; —vatting, v.

Aanveehten (aanvallen), ik vocht —, hel»

— gevochten; de waarheid kan miskend en aangevochten worden; de slaap kan ons —.

— vèeliting' (bekoring), v. Ken omveer staan-bre —ing om hun das los te maken. (C. O.)

Aanvegren, ik heb—geveegd. Veeg den vloer wat aan.

Aan versterven (hij erfenis toevallen), het verstierf —, is —verstorven; —verstorven goederen; —versterving:, v. Aanvertromven (toevertrouwen), ik heb

— vertrouwd. Iets aan iem. —, ter bewaring geven.

Aanveruant (bloedverwant), m. —en. Aanverwant, bn. Hij is mij —. Het Duitsch is een —e taal; de geneeskunde en —e vakken. Aanverwante (bloedverwant), v. — n. Aanverwantseliap (zwagerschap), v. gmv. Aan vetten, ik heb en het is —gevet. Gij moet de assen, de tappen wat —, met vet bestrijken. Le'ters —, dikker maken. Aanvlakken (bouwk. hvt metselwerk glad pleisteren, vullen), ik heb —gevlakt; —vlakking:, v. Zie: Aanraderen.

Aanvletten (aanvoeren van grond met een vletschuit), ik heb —gevlet.

A an voelt;len (aankweeken), ik bob —gevoed. Aanvoegen (aanhechten), ik heb —gevoegd. Er zal aan die plank een stak —gevoegd moeten worden. Een bijzin aan een hoofdzin

— , —ing-, v.; —sel, o.

Aanvoegend (conjunctief), bn. De —e wijs. Aanvoer (het aanvoeren), m. —en. Ue — va a bout 'materialen, de — van slaven, de — van katoen; een 7'ai me, aanzienlijke —; herhaalde —en van levensmiddelen. Aanvoerder (mil. bevelhebber), in. —s. Aanvoeren, ik heb —gevoerd. Een rottier-bende —, de troepen —, geleiden, bevel voeren over, ergens heenvoeren; de legermacht, welke Napoleon aanvoerde, d. i. kommandeerde; hout, stern, kalk —, overvoeren, aanbrengen; iets als bewijs bijbrengen; allerlei redenen —, vermelden; een tekst —, ter staving te pas brengen, — ing'. v.; - pijp, v. —rol, v.

Aan vonken, ik heb —gevonkt. Het smeulend vuur begint weer aan te vonken, dc knol z(d wel weer —, vonken schieten en eindelijk aan het vlammen raken.

Aanvraag: en — vrage, v. — vragen; — doen verzoeken; zijn — is verworpen, quot;L verzoek is van de hand gewezen.quot;

Aanvrag'en (verzoeken om iets), ik vraagde of vroeg —, hel» —gevraagd; — vrag'er. m. Aanvriezen, het vroor —, heeft en is -gevroren. Het vriest maar (die dagen aan, het ijsveld wordt uitgestrekter.

Aan vullen (het volmaken van iets), ik hel»

— gevuld; -vulling-, v.; — viilling:stroe-pen. m. mv.; — vnlsel, o.

Aanvuren (aanwakkeren), ik heb — gevuurd;

— vnring*. v.; — vimrder. m. Aanwaaien, het waaide (woei) —, heeft en

is —gewaaid, he kennis zal u niet —, d. i. zonder studie komt gij er niet.

Aanwas (toeneming), m. —sen; - vangrond, recht van —.

Aanwassen (aangroeien), het vies —, is

— gewassen; —wassing-, v.

Aan wellen (aaneensmeden), ik hel» -geweld. Aanwenden (ergens heen wenden), ik hel» —gewend; — wending:, v. Fig. gebruiken, besteden.

Aanwennen (gewend maken), ik heb (mij)

—gewend; —wenning-, v.

Aanwensel (gewoonte, hebbelijkheid), o. — s en —en.

Aanwerven (van troepen), ik wierf —, heb

— geworven; — werver, in.; —werving-, v. Aan wetten (door netten scherp maken), ik

heb —gewet. Een mes —.

Aanwezen (het bestaan), o. gmv. Zie: Aan* asijn.

Aanwezend. bn. Eerstaanwezend ingenieur. hoofdingenieur, directeur. Overigens: Aanwezig:.

Aanwezig- (tegenwoordig), bn. — lieid, v. Aanwijzen, ik wees —, heb —gewezen; — -wijsster, v.; — wijzer, m.: — wijzing:, v.

Aanw ijzend, bn.; een — vnw, bv. die, deze. Aanwinnen (toenemen, vergrooten), ik won

—, heb —gewonnen; —winning:, v. Aanwinst (toename), v. —en.

Aanwrijven (wrijven tegen), ik wreef —. heb —gewreven. Fig. te laste leggen, tue-dichten, beschuldigen: Ik laat mij zoo iets niet —.

Aanzakken (fig. langzaam naderen), ik ben

— gezakt.

Aanzeg, m. gmv. —ging. v. —en. Gerechtelijke — (dagvaarding).

Aanzeggen (bekend maken), ik zeide —, heb

— gezegd ( —gezeid). Fig. Den dood — (aankondigen); den oorlog — (verklaren); wien zou het hem niet —, het van hem niet denken.

Aanzeilen (zeew. zeilend naderen), ik hel» en ben —gezeild. Fig. waggelend van dronkenschap aankomen; —zeiling- (botsing van twee zeilende schepen), v.

Aanzetsel (aanzetstuk), o. — s.

Aanzetten (vast zetten naast), ik heb en ben —gezet. Fig. aansporen: tot het k i ade —. Aanzeulen (aansleepen), ik heb en het is

— gezeuld. Decs — leeftocht aan. (Tollens.) Aanzieht, o. —en. Zie Aangezielit, Aanzieliten (iemand een zeker voorkomen

geven), het —zicht. Üe tijden met hebben zijn niet in gebruik. Hoe aanzicht me dit hoedje'.' Aanzien (aankijken), ik zag—, heb —gezien.

lem. met, den nek, over den schouder —; — doet gedenken', zonder — des persoons. Aanzieiu o. In — zijn, staan, geacht worden; een man van —, gewicht, invloed; ten — van, niet betrekking tot.

Aanzieiul {wapenkunde), bn.; tivee —e leeu-tven, d.i. met de beide oogen naar den beschouwer gekeerd.

Aanzienlijk (uoornaani), bn. en bijw.; — -hcifl, v.

Aanzijn {bestaan, leven), o. gmv. Aanzitten, ik zat aan, bel» —gezeten, d. i. aan den disch, aan den maaitijd. Wij zijn aangezeten, wij zitten aan tafel, aan den disch. Aanzoek (verzoek, h quot;ivelijksaanzoek).o. —en. Aanzweepen {voortdrijven), ik heb —gezweept.

Aap {vierhandig dier), rn. apen. Apen van de Oade Wereld, als: nrangs. gorilla's, chim-panses; van de Nieuwe Wereld, als: brul-, nacht-, eekhoorn-, vos-, enz. Fig. dom, leelijk, ondeugend schepsel: Je bent een rechte —. Iemand voor den — honden, voor den gek houden; de — kwam uit de mouw, de heimelijke bedoeling bleek. In den — gelogeerd zijn, bedrogen uitkomen. Ook wel: schot, buit, erfenis.

Aar (korenaar), v. aren. Een rijpe, volle —. Aftr (ader), v. aren.

Aar (samentrekking van ander), vnw. If ij sprak van 't een en het aar. (gew.) Zie Êlkaar. Ma Ikaar.

Aar (achtervoegsel), als in : bedelaar, man die bedelt; lasteraar; beukelaar, schild; doezelaar, werktuig; lepelaar, vogel; Antwerpenaar, persoon uit Antw.; zondaar, persoon die zonde doet; martelaar, voor marteraar\ toovenaar, voor too ver aar', moordenaar, voor m oordera ar ; mv. met -s of -en.

Aar (laar) is een achtervoegsel in: appelaar, hazelaar, mispelaar, rozelaar, perelaar, namen van boomen.

Aard (nataurlijke gesti'ldheid), m. gmv. Aard, v. verkorting van Aarcïe.

Aaril (achtervoegsel), als in: grijs-aard, lafaard, gierig-aard: grijn-zaard, vein-zaard (personen, die in hooge mate dat zijn of doen wat de stam uitdrukt, met ongunstige bijbe-teekenis), mv. met s, alleen Spanjaard heeft -s en -en.

Aardaker (aardnoot), m. — s. De — groeit op de klei landen van ons land. Ook: Aard-muis.

Aardamandel (een soort van aardvrucht). v. — s.

Aardan^-ei (onkruid), v. gmv.

Aardappel (eetbare knol uit Mexico), m.

— en en — s. Je bent maar een —, d.i. zeer nietig van persoon; een niensch is geen —, | ieder wil zijn genoegen.

Aardbei, v. —en, ook: Aardbezie. Aardbei (boschbezie), v. —sen. AardbeseiiriiviiiK' (geographic), v. —en. Aardbeving* (golvende beweging van den bodem), v. —en.

Aardbezie ( — bei), v. —beziën ( — beien); '

— plant, v. —en; -struik, m. —en. Aardbodem, m. gmv. Over Gods —. Aardboi»!* (werktuig om den grond te onderzoeken), v. —boren. Ook: Grondboor.

Aardbrand (onderaardsche brand, bv. in mijnen), m. —en.

A^rde., v. Hemel en — bewegen, alles in j

't werk stellen; het heeft veel voeten in de —, het kost veel moeite.

Aardeling- (aardbewoner), m. en v. —en; voor het v. ook —e. Ook: Aardschgezinde.

Aarden (den aard hebben), ik heb geaard. Ken knap kind, dat naar zijn vader aardt, lijkt op zijn vader.

Aardewerk (pannen, schotels, enz. van aarde), o.; gewoon —, terra cotta, f igènce, enz. Aardgeest (aardmannetje), m. -én. Aardglobe (aardr. in tegenstelling van hemel- of sterrenglobe), v. — s, — n. Aardgordel (aardr. êën der vijf zonen of luchtstreken), m. — s. De keerkringsgordel, de twee gematigde, de twee koude gordels. Aardhars (donkerbruine zelfstandigheid), v. en o. — is br. asphalt, aardpek, bergteer, jodenlijm, naphtha, enz.

Aardig (lief, mooi), bn. en bijw.; —lieid, v. Aardkorst (hard omhulsel der aarde), v. gmv. De — bestuut nit ± 00 stol feu. Aardkrekel (molkrekel), m. —s. Aardkunde (kennis der aardkorst), v. gmv. Aardkundige, m. en v. — n. Aardmannetje (kabouter), o. —s.

Aard pimpernoot (pruldragende, kruidachtige plant uit Z. Amerika), w —noten. De vrucht der — heet ook aardnoot.

Aardrijk, o.; — sbe sell rij ver, m. — s; — s-beselirijving, v. —en; —skunde, v.: staatkundige —, iviskundige natuurkundige —; —kundig, bn.; — sknndige, m. en v. — n.

Aardroering (rechtst. aanvaarding), v.

— en. vero.

\i\ri\vi*\(landb. werkt ui g),\^r. —len; — rolling. Aardrook (duivenkervel), rn. gmv. [v.

Aardseligezind (aan het aardschegehecht), bn.; — lieid, v.

Aardslak (naakt weekdier), v. —ken. De roode —, de zwarte —.

Aardster (zwam of sterrenzwam), v. —ren.

De — is een soort van paddenstoel. Aardvarken (dasvormig tanden loos zoogdier), o. — s. Het — wordt vooral aan de Kaap gevonden.

Aardvast (rechtst.), bn. — nagelvast. Aardveil (hondsdraf, kruip-door-den-tuin), o. gmv. Het — wordt als geneesmiddel en als soepgroente gebruikt.

Aardverseliuiving (afschuiving der bovenste losse aardlaag in bergachtige streken), v. —en.

Aardvloo (springend bladk'vertje of tor), v. — vlooien.^ ygt;* — is een zeer schadelijk insect. Aardwas (steenkuIk, fossiele paraffine), o. gmv. — vindt men in Moldavië.

Aardwerk (uitgraving van (jrond), o. —en.

— er (gronddeIver), m.

Aarduind (werktuig in verticalen stand om te tuinden), m. —en.

Aardw4»lf* (wolf in Z. Afrika, kleine gestreepte hgena), m. —wolven.

Aarciworin (ringworm, pier), m. —en. Hij overdracht: de mensch in betrekking tot God: Kunt gij, —, 7 oogmerk van uw Schepper bevroeden?

Aardzak (mil. zak met aarde gevuld tot dekking tegen i ija adel ijk vuur), in. —ken. Ook: Zandzak.

Aarlanderveenseli, aarleveenseli (on-derwetsch, eenvoudig), bn. Op zijn oud —, boersch, onbedreven, plomp. De bewoners var»

hot afgelegen Z. Hollurulscii dorp haddon oudtijds den naam van onbehouwen te zijn. Aars (nnfiers), bw. gew. Dat moet juist — om. w. g.

Aars (achterste), in. aarzen; oj; zijn — vallen;

— vin (achterste vut bij visschen), v. Aarstor, -ares (achtervoegsel), als in: bnh-

be laars ter (vrouw die gaarne babbelt), van babbelaar; bedelaarster (bedelares).

Aarts (voorvoegsel), als in —bisschop, — eiujel,

— hertoff, d. i. eerste, voornaamste; evenzoo:

— booswicht, -broederschap, —deken, — deugniet, — diaken, —dief, verder: —dom. 'xn hooge mate, evenzoo* —gierig, -lui.

Aartsbedrieger 'geslepen bedrieger), m. — s. Aartsbisdom (kerkelijk gebied van een aartsbisschop), o. —men. Het — Utrecht, Keulen, enz.

Aartsvader (patriarch; ook grijsaard), m.

— s en —en. De —s Abraham, Izaiik en J/i-cob. Hij zat daar als een — tusschen de zijnen, —lijk, lm. Met —lijke deftigheid,

— lijke zeden, —lijke eenvoud.

Aarzelen (achteruitgaan, schromen, weifelen), ik heb geaarzeld. — iets te doen, niet recht durven handelen uit vrees voor de ge-volgeo; iets —d dooi, d. i. niet met volle gezindheid; — ing- (talming, draling), v. —on; zonder —ing; jje— (getalm), o.; — in^s, 'ow. —ings gaan. vero. — niaaiifl (October), v. vero. October heet —maand, omdat dan de dagen merkbaar achteruitgaan of korten.

Aas (voedsel voor dieren), o. gmv. De vogels zoeken het — voor hun jongen; ons lichaam wordt den wormen tot —. De visch beet in het —, lokspijs; een stinkend —, dood dier. kreng.

Aas (eenheid van maat, gewicht, muntspecie), o. azen. Fig. kleinigheid, geringe waarde, li'

— , ile eenheid in 't kaart-, dobbel- en dominospel: harten—, twee azen werpen, —blank. Wie heeft het —(lt;'. O.), d. i. moet het eerst spelen? Een —, de eenheid van 'tonde gewicht = 0.047 dG. Ken ons had 2U engels en een engel 32 azen. Hij uitbreiding: grein, greintje. Hij heeft geen —je verstand, ge-du hl, enz.

Aasdom (rechtst. recht door de buren onder leiding van den schout gewezen), o. en m. gmv. vero.

Aasdomsreelit (oude rechtsbedeeling in de Friese he gewesten), o. gmv. Het — werd gaandeweg door het schepenrerht verdrongen. Aasdier (kleine gier in Europa, Azië en Afrika), m. —en.

Aaskever, m. — s. Zie: Aastor.

Aasraaf' (zwarte raaf met willen bek in Afrika), v. —raven. De — voedt zich met het vlecsch van doode diereu.

A ast or (kreng tor, doodgraver), v. —torren. Ook: doodgraver, krengtor, in Vl. grafmaker. XiXHxllefs: (blauwe of 'grijze vleeschvlieg), v.

— en.

Aan (tweeklank), v.; ook t\v.: —, wat brand ik mij!

AK otquot; ABC (alphabet), o. A lis, ABC's. Fig. Het — der wetenschap, de eerste beginselen. ; Aba (grove wollen stof), v. gmv. Ook: kiel zonder mouwen uit — vervaardigd.

Ahab (Turksch matroos, bootsgezel), m. — s. j A ba ba (klaproos, wilde papaver), \. —'s. Abaea (manillahennep, vezels van de banaan), v. gmv.

Abaeins (rekentaf et der oudheid, tel raam, speeltafel), m. abaci.

AIxKla (een Aziatische neushoorn), v. —'s. Abaliënatie (rechtst. vervreemding, afstand, verstoot ing), v. — s of — tiën.

Abaliëneeren (vervreemden, ontvreemden, afval Hg maken).

Abandon (volledige overgave, afstanddoening), o. gmv.

Abandonneeren (laten varen, prijsgeven, verloren geven).

Abaiidonnenient (afstand, achterlating, het overlaten van schip en lading aan de assuradeurs), o. —en.

Abat-Jonr (keldervenster, val'icht, reflector, ook lampek'ip en zonneblind), o. —s. Abattoir (openbaar slachthuis;, o. — s. Abattn (vermoeid, afgemat, moedeloos), bn. Abat-vent (windscherm, mat tot dekking van boomen), o. — s.

Abba. Abbas (vader, leeraar), m gmv. AB-bank, v. — en; —boek,o. —en• —bord. o. —en.

Abbë (wereldlijk geestelijke, in Fraakr.), in. Al»berdaan, of liever iLabberdaan (zou-tevisch, uit Ie I^abonrd [Bayonne]), v. gmv. Abees {ettergezwel), o. —sen. Ook Absees. Abd-Allali. knecht van God; Abd-eJ-Ka-der, knecht van den machtigen God. Abderiet (bewoner van het oude Abdera, lig. onnoozele hals), m. —en.

Abdieatie (vrijwillige afstand van troon, ambt of goederen), v. — s, —tiën. Alxlieeeren (afstand doen van ambt of goederen). Ook Abdiqueeren.

Abdij (klooster), v. —en.

Ab«lis (kloostervoogdes), v. —sen. Abeeedarinin (eerste spelboekje), o. — s. Abeel (witte populier), m. —en.

Abel (bekwaam), bn.; —e spelen, drama-matische, ernstige stukken uit de Middeleeuwen, als Esmoreit, Gloriant, Lanceloot; — -lieiil. v. vero.

Aberraties (afdwaling, afwijking van het

licht), v. — s, —tiën.

A b li o r r ee re n ( vo •afsch uwen, ver foe ien ). Abimeeren (in den grond bederven, ten ondergang brengen).

Ab intestato (zonder testament), bw. Abjudieatie (gerecidelijkeontzegging), v. — s. Abjnratie (herroeping, afzwering), v. —s. Ablativns (I ^at. spraakk. zesde naamval), m.; ook: Ablatief, m. —ieven.

Able^aat (Pauselijk afgezant), m. —aten. Ablnt ie (reiniging, handwassching), v. — lü-n. Abmirm (afwijkend van den gewonen vorm of toestand, onnatuurlijk), bn.

Abnormaal (tegen den regel), bn. en bw. Abnormiteit (afwijking van den gewonen vorm of toestand, misvormdheid), v. —en. AlM»litionist (voorstander van de afschaffing vooral van den slavenhandel), m. en v. —en.

Abominabel (vcrfoeielijk, schandelijk), bn. Ik heb dat boek van Zola — gevonden, (v. Deyssel.)

AlK»niinatie (gruwel, vervloeking, verwen-sching), v. — s, —tiën.

Abondanee (overvloed),\. gmv. Ook: Abon-dantie.

Abondant (overvloedig), bn.; ook: Abundant.

Abonnë, m. —'s. Zie Ab4»iim'iit.

.VEfcOiiiK'i'i'Cii {i'uor ren luisti'. soin

zich het recht verzekeren om gebruik te maken van een of' ander, bv. spoor of tram, enz., inteekenen op een tijdschrift, enz.). AbonneiiK'iit (inteekeniny, betaling ineens bij uitkoop), o. —en. Ken — nemen op een krant, voor een theater, enz.

Abonneiit (inteekenaar, geabonneerde), m. en v. —en. Ook: Aboinu». m.

AlMgt;rlt;la^-e {het aanstooten of enteren van schepen; iemand aanspreken), v. gmv. AR»oi*flcereii {landen, enteren, iemand aanspreken).

Aboiielieercn (nvt icm. ergens over spreken). Aboiicliemeiit (bespreking, mondgesprek, onderhond), o. —en.

A bout portaut (schieten, van zeer nabij). Abracadabra (too ver woord), o. gmv. Fig. zinledige taal, onzin.

Abrcviatie (verkorting), v. — s, —tiën. Abreviatiircii (afkortingen in schrift), v. mv. Snelschrijvers maken veel —. A breviceren ( verkorten ).

Abrikoos, in. voor den boom; v. voor de vrucht; —kozen.

Abrikoxcboom. m. —en; —blad. o. — e-

ren; ——mcIiü, v. —len; —stam, m. —men; -tak, m. —ken. Abrikozentaart, v. —en.

Abroffatie (afschaffing, opheffing), v. -s, -tiën. Abro^eeren (afschajfen, opheffen, buiten werking stellen).

Abrupt (plotselijk, afgebroken), bn. en bw. AbriitiNoeren (dom als een beest of beestachtig maken, verdierlijken, verstompen). AbriitiKNciiient (geestverstomping), o. gmv. Absccs (ettergezwel), o. —sen. Ook Abces. Absent (afwezig), bn., als zn. m. en v., mv. Absenten.

Absenteeren (xieli) (zich verwijderen). Absenten (afwezigen), m. en v. mv. Absentie (afwezigheid, vei'Strooidheid), v.

— s, —tiën.

Absint (elixer op alsem getrokken), o. gmv. Absolutie {vrijspraak, kwijtschelding), v.

— s en —tiën.

Absolutisme (al wat onbeperkt is, onbepaalde heerschappij), o. gmv.

A bsolii t ist (aanhanger of voorstander der onbepaalde alleen-heerschappij), m. en v. —en. Absoluut (volstrekt-, onvoorwaardelijk), bn. Absoliuitlieid (onbeperktheid, onbepaaldheid), v. gmv.

Absol veeren ( vrijspreken, kwij tscheldi ng geven aan).

Absorbeeren (opslorpen,inzuigen, verteren). Absorptie (opslorping, inzuiging), v. gmv. Abstineeren (zich onthouden).

Abstinent (onthoudend, matig), bn. Abstinentie (onthouding, matigheid), v. Abstinentie-dag'en (vastendagen), m. mv. Abstract (afgetrokken), bn.; —e begrippen,

— e wetenschappen, bv. wiskunde. Abstractie (u fgetrokkenheid; verstrooidheid;

de vorming van een algemeen begrip), v.

— s, —tiën.

Abstracto, in, bw. In het afgetrokkene, in

het algemeen beschouwd.

Abstraiieeren (aftrekken, afleiden, in gedachte afzonderen).

Absurd (ongerijmd, dom, onverstandig), bn. Absurditeit (ongerijmdheid, onzin, bespottelijkheid), v. —eii.

Abt (kloostervoogd), m. —en. 'Aoo tie —, zlt;gt;o de monniken, zoo heer, zoo knecht!

Abuis (misvatting, ve-gissing), o. abuizen.

Abundant (overvloedig, rijkelijk), bn. en bw.

Abiindaiitie (overvloed, weelde), v. gmv.

Abuseeren (zich vergissen, dwalen, misbruik maken).

Abusief (verkeerd) bn. en bw.

Abusievelijk (bij vergissing), bw.

Ac acia (vlinderbloemige boom), m. —'s.

Acadeniia. academie (hoogeschool, school voor kunsten of wetenschappen), v. — miën en —mies: De militaire — te Breda; een teeken—, een schilder—, een — voor beeldende kunsten.

Academiscii. bn. Het — onderwijs, eene —e-opleiding, een — proefschrift.

Accableeren (overladen, overstelpen, belasten, nederdrukken).

Accablement (hnrtzeer, neerslachtigheid), o.

Accedeeren (toetreden, bijvallen). [gmv.

AccelerancU» (muz. met toenemende snelheid in de maat), bw.

Accelereeren (verhaasten, bespoedigen).

Accent (toon der stem; klemtoon; toontee-ken), o. —en.

Aeventnntieï toonbuiging,klemtoongeving),\'.

Accentueeren (toon leggen op, klemtoon, geven aan).

Accepisse (bewijs van ontvangst), o. — s.

Accept (schriftelijke verbintenis tot betaling onder een wissel), o. —en; ook Acceptatie-

Acceptabel (aannemelijk), bn.

Acceptant (ondei'teekenaar van een Accept of van een Acceptatie), m. —en.

Acceptatie (orderbriefje, d. i. ivisselverbin-tenis tot betaling van een zekere som; ook Accept), v. — s, —tiën.

Accepteeren (aannemen; met zijn hand-teeïening voor geldig erkennen).

Acceptie (aanneming: zin, be teekenis' van een woord), v. — s, —tiën.

Acces (toegang tot iets, verlof), o. —sen.

Accessibel (toegankelijk, genaakbaar), bn.

Accessit (loffelijke vermelding), o. — s. Het

— bekomen bij een prijsvraag.

Accessoir (bijkomend, bijbehoorend), bn. Een

bijbehoorend iets; de accessoir en, het bijbe-hoorende op een tooneel, of schilderij, zn. o. mv.

Accessoriën (bijbehoorende zaken, aanhangsels), v. mv.

Accident (toe- of voorval, ook lichamelijk letsel), o. —en.

Accidenteel (toevallig), bn.

Accijns (belasting op levensmiddelen, verbruiksbelasting), m. accijnzen; —brief, m.

— brieven; — goederen, o. nr v.; — kantoor, o.—kantoren; — plicliti^.bn.; — wet,o. —ten.

Acclamatie (algemeene toejuiching), v.; bij aannemen, onder gejuich, hindgeklap, eenparig goedkeuren in een vergadering.

Acclimatatie (gewenning aan een luchtstreek), v. gmv.

Acclimateeren (aan een luchtstreek gewennen).

Acclimatisatie (gewenning, ook van dieren, aan een luchtstreek), v. Ook: Acclimatatie.

Acclimatiseeren (aan een luchtstreek gewennen). Ook: Acclimateeren.

Accolade (omarming; ridderslag; haakje inde algebra), v. — s.

Accommodat ie (sch ikkinq, inseh ikkelijk-heid), v. gmv.

Accoiiiiiiod^oreii {sc/iikkcn, ten tidiil.l.ii 'j treffen met, in orde brengen, aanpassen, vereenigen, verzoenen).

Ac'coiiipai^'iicc'reii (begeleiden op een instrument; samen zingen of spelen).

Ai*eoiii|mK'iic*iiieiit (begeleiding), o. —en.

Avcoinpa{;-iifct (begeleider op een 'nistra-ment), m. en v. —en.

Accompli ( voltoo id, voleindigd), bn.; fait zaak die onherroepelijk haar beslag heeft.

AccoiiipliNNcnicnit (vervalling, voltrekking), o.

Accoord (overeenstemming van tonen, ook: verdrag, vergelijk), o. —en. Zie Akkoord.

Accordcercn (overeenstemmen, schikken; bewilligen, toestaan).

Accor«lcoii (muz. een soort van handharmonica), o. — s.

AccoKtccren (op zijde komen, aanspreken).

Accoiiclienicnt (bevalling), o. —en.

Accouchcur (vroedmeester), in. — s.

Accouchciisc (vroedvrouw), v. — s.

Accountant {verantwoordelijk boekhouder),

Accontiiniceren (gewennen). [m. —s.

Accrcditeercn (crediet, vertrouwen verschaffen', als gevolmachtigde doen erkennen), een geaccrediteerd gezant, (J. i. een officieel toegelaten of erkend gezant.

Accres (aanwas, aangroeiing, toename), o.

— sen.

Accrcssccren (aanwassen, aanbesterven, te beurt vallen).

Accretic (aanwas, aangroeiing, toename), v.

Accroclieeren (aanklampen). Zich — aan, zich vastklampen aan.

Accucil (onthaal, ontvangst), o. gmv.

Accncilleeren (onthalen, ontvangen, verwelkomen).

Accnninlatie (opeenstapeling, aangroeiing, ophooping), v. — s, — tiën.

Accuraat (zorgvuldig, nauwkeurig), bn.

Accuratesse (juistheid, stiptheid), v. gmv.

Accusatie (beschuldiging, aanklacht), v. — s. —tiën.

Accusatief (vierde naamval), m. — tieven. Ook: Accusativus.

Accuseeren (beschuldigen, aanklagen', bericht van ontvangst geven van).

Acerbiteit (bitterheid, wrangheid), v. gmv.

Acerra (kastje voor reukwerk bij het offeren), v. —'s.

A cetometer (lt;iz ij n meter,geha Itemeter), m. — s.

Acetyleen (kleurloos koolwaterstof), o. gmv.

Acli (uiting van droefheid, medelijden, pijn),Uw

Acli (weeklacht, geklaag), o. — s; —je, o., —jes. Men hoorde niets dun — en wee!

A charge (ten laste, in het nadeel), bw.

Achates (trouwe vriend, wapenbroeder), m. Ook: Achaat.

Acheron (myth, de Ujdensstroom der onderwereld), m. Ook: de onderwereld.

Acliilles (scherts, aanspreker, lijkbidder). m. —en.

Acliilles-liiel (kwetsbare plaats van eenig stelsel), m. —en.

Acliillespees (sterke en dikke hielpees), v.

— pezen.

Aciiorclion (muz. instrument lijkend op een piano-forte), o. — s.

Aclironiatiscli (kleurloos, ongekleurd, van kijkglazen), bn. De —e verrekijker.

Aciit (rechtst. gerechtelijk vonnis, keizerlijke ban), v. -en.

lolw. bv. IIij h-zil — luiisjra] het kind is — jaar.

Aclit. tehv. zelfst. /gt;* helft van zestien is —; de appels kasten tien cent de ze zijn met hun —en; een gezelschap van —en; de goede lieden van —en, college van rechters of raadsheeren, gekozen uit de gilden; iets in —en deel en • het is al na —en : met den trein van —en; hoofdstuk —, rl. het achtste; op

— December.

Acht (cijfer, getalmerk), v. —en. Ken mooie —, schrijf eens twee —en; een kaart of dominosteen met — oogen.

Aciitann (een soort v. inktvisch), m. —en. Achtbaar (eerwaardig, eerbiet'waardig), bn. Het — dorpsbestuur; een — man; een—bare gewoonte; een — gebruik; —heul. v. Achtbeeni^' (achtpootig), bn. De spin is een

— insect.

Achtlt;lubbel (achtvoudig), bn. en bw. De

— e waarde. Iets — vergelden.

Achteliall'. achthalf (zeven en een half),

tehv. Het kost —halven stuiver; ik kocht — pond koffie.

Achfel (oude korenmaat, ± 4 D.L.), o. — s. Acliteliii^' (het achtste deel eener maat), m. —en.

Achteloos (zorgeloos, onverschillig), I n. en bw. — loozer, —loost. Een — mensch, een — -looze houding, hij zit er — bij; — werken; zich — kleeden, onachtzaam, slordig; -beid (onoplettendheid), v. gmv.

Achten (acht geven op, letten op; meen en, wanen), ik heb geacht. Een vermaning nirt

— , in aanmerking nemen; een goeden raad hoog —, een mededinger, een vijand niet —; iets beneden z'ch —; iets verkeerd —: mijns —s, naar mijn gevoelen; iets gering, klein, hoog, belangrijk —, rekenen, schatten; iem.

— , achting toedragen, hoogschatten: een geacht man, een geachte firma; geachte hoorders, vergadering, als beleefdheidsterm.

Achteiuleel (een achtste deel), o. —en. Zie: Achteling'.

Achtenderti^er, in. — s. Hij is een —, man van 88 jaar; ook in 1838 geboren; dit is nog

— , wijji van '38.

Achtentwintig (zilverstuk van 28 stuivers), m. — s. Ook: goudgulden, zilveren florijn, zilveren gulden geheeten. vero. Acbtentwintiger, m. -s. Zie: Achten-dertifjer.

Achtentn intigste (-28 Aug., feestdag in stad Groningen), m. Naar den — gaan, dat feest bijwonen.

Aeiiter, vz. en bw. — elkaar loopen, zetten, plaatsen; een tuin — het huis; — de groene tafel; — een heg staan; fig. ze — den mouw hebben; — de schermen blijven: — een zaak zijn, bw. De klok loopt —; daar schuilt iels —; de tuin is voor breeder dan —. In samen-gest. w.w. aaneeivte schrijven, als: —blijven, —gaan, —halen, —houden, enz.

Achteraan (aan den achterkant of het achtereind), bw. — in de kast, in de lade. In samengest. w.w. aaneen te schrijven, als: — -blijven, —komen, enz. d. i. de laatste zijn. Achteraf (in een afgelegen hoek, ook na afloop van zekeren tijd), bw. Dat huis ligt

— . Zoo iets laat zich — makkelijk zeggen. Achteraf (ge/uim gemak, sekreet), o., — fen. Achterbaks (verborgen), bw. eig. Iets —

houden, achter den rug houden, verbergen;

zich — houden^ zich verschuilen, zich achteraf houden.

Aclit«rbakKcli (s/i/, geheim), lm. Een ach-terbnksche briefwisseling, gmz. Aeliterbank {de achterste bunk), v. —en. Op de — zitten in school', de — eener diligencegt; Aeliterbel {bel (tan de achterdeur), v. -len. Men schelt lt;inn de —.

Acliterbentle (mil. achterhoede), v. — n. vero. AeliterbeslaK' {beslag aan de achterpooten), o. —beslagen. (.aal het — vernieuwen. Aeliterblijven {blijven waar men is, toeven, uitblijven, achter anderen blijven), ik bleet' —, ben — gebleven. Fig. blijven leven; de weduwe bleef' met drie kinderen —; — -blijver, m.

AcIiterbuiirC {afgelegen wijk of buurt), v.

— buurten. Manieren uit de Acliterdoclif {argwaan, mistrouwen, ver~

denking), v. gmv. — hebben, voeden, koesteren, opvatten, krijgen op of omtrent ient,; -igf, bn.; De liefde maakt — ig;

v. —igheid verraadt zwakheid.

Af'hlerdot't (scheepst. achterste roeibank), v. —doften.

Achtereen {onafgebroken, ook van tijd), bw. Een boek — uitlezen. Jaren, maanden, weken — .

Aelitereeiivoltfencl {zonder tusschenpoo-zen), bn. —e rampen', —e opstanden. ActhtereenvolgeiiM {na elkander), bw. Vergeefs beproefdet gij — alle huismiddelen. {C.0.) Aeliteren {len, naar of van —), bw. Achtererve, m. en v. — n. {Alleen in het rnv. gebruikelijk: nazaat, nakomeling), vero. Achterg-rond, m. —en. Fig. Op den — treden, wijken, verdwijnen, vergeten worden. Acliterlialen {inhalen), ik heb — haald. Fig. verschalken, ontmaskeren.

Achterliand (in het kaartspel), v. gmv. Wie zit op de — ?

Achterliande {van acht soorten), bn. — wijn. Achterhoede {achterste gedeelte van leger of vloot), v. — n.

Achterhoofd, o. -en.

Achterhouden {verbergen), ik hield —, heb — gehouden; — houding {verzwijging), v.gmv. Achterhoiidend {geneigd om te verzwijgen), bn.; — heid, v.

Achterin, bw. Ken plaats —, d. i. op de achterste bank.

Achterkamer {kame)' in het achterhuis), v.

— s. Ken — met een hoog licht. (C. O.) Achterkant (nl. tegenover den. voorkant),

m. —en. Üe — van een tuin, bosch. Achterklap {kwaadsprekendheid), m. gmv. Achterkleindochter {dochter van een kleinkind), v. -s, —en; —kleinkind, o.; -kleinzoon, m.

Achterkonsi;; {wantrouwend, ergdenkend), bn..; —heid, v. vero.

Achterkroost (nakroost, nageslacht), o. gmv. Achterlader {modern geiveer), m. — s. Achterlaten {laten op de plaats waar men of iets is), ik liet —, heb—gelaten. Zij lieten hem op dat eiland —. Fig. stervende iem. nalaten: Ken weduwe met zes kinderen —; iem. in treurige omstandigheden —; verder: Bij zijn vertrek schulden —; een last, een bevel, een voorschrift —, de mensch moet stervende alles —; wonden, litteekens, striemen —, doen achterblijven. — in^r. v. Met

— ing van vier dooden.

Achterleen {leen uit de tweede hand), o.

— leenen. Zeeland Bewester-Schelde was een

— des Keizerrijkst —neer, m. —en. —man {houder van een achterleen), in. —mannen.

Achterlei {van acht soorten, achterliande), bn. Er was — gebak.

Achterliggen {achterin liggen), ik lag —, heb — gelegen. In een ledikant of bed -. Fig. bij iem. achterstaan, achtergesteld worden: Al zijn broers moeten bij dezen Benjamin —.

Achterlijf {het achterste de)' drie lichaams-deelen van insecten), o. —lijven, üe klasse der gekorven dieren of insecten, wier lichaam in kop. borststuk en — verdeeld is. Achterlijk {ten achter zijn de), hn. — heid, v. Achterloopen {te langzaam gaan), het liep —, heeft — geloopen. Die klok heeft altijd — -geloopen.

Achterlooper (jagerst, een achterpoot), m.

— s. De haas was gekwetst aan de heide —s. Achtermade {etgroen, nagras), v. gmv. gew. Achterman (mil. de man in het tweede gelid), m. —lui.

Achtermast {de achterste mast), m. —en. De — van een kof; op driemastschepen is de bazaansmast de —.

Achtermiddag' (het laatste deel van den middag, ook namiddag), m. —dagen. Achterna {na a/loop van), bw. Hij kwam

— nog met dat voorstel aan. Ook: iem. — -loopcn, —reizen, —snellen, —vliegen, enz., d. i. hem volgen op zekeren afstand.

Achternazetten {in aller ijl achtervolgen), ik heb achternagezet. De ruiterij zal den vijand —.

Achterneef {verre neef), m. — neven. Achternicht {nicht in den vierden of vijfden graad), v. —en.

Achternoen {nanoen, namiddag), m. —en. vero.

Achterom {straat, steeg, weg), o. gmv. Achterom {langs den achterkant), bw. — -varen, langs Schotland en Ierland naar Indië varen.

Achteronder (scheepst. achterruim, ruimte achter in 'f onderschip), o. gmv.

Achterop, bw. De knecht zat — (rijtuig). Achteropkomen {nakomen, inhalen), ik kwam —, ben — gekomen.

Achterover, bw. Hij viel Achterplaats («(j/iftr het huis, laatste plaats), v. —en. De kinderen speelden op een —. Ik kon slechts een — bekomen.

Achterplecht {het dek achgt; er op een klein vaartuig), v. —plechten. Ook: Stuurplecht. Achterplein {plein aan de achterzijde), o.

— pleinen; —poort, v.—en; —poot,m.—en. Achterraad {kleinere raad van vertrouwelingen), m. —raden. De — van Margareta van Panna, ook de Consulta ge heet en.

Achterraam {raam aan de achterzijde), o. —ramen; — rad, o. — raderen; —riem (staartriem), m. —en; — rnim (scheepst.), o. gmv. Achterschip {het achterste schip), o. —schepen; zegsw. In het — raken, achteruitgaan in zaken; in het — zijn, in benarde omstandigheden verkeeren.

Achterst {het meest naar achter), bn. De achterste jongen, d. i. de laatste. Achterstaand (hierachter volgend), bn. Achterstal {achterstand, schuld), m. —len. Achterstallig (onbetaald, onafgedaan), bn.;

— 6* belas ting, schuld; — werk: —e landpacht. Achterste {achtereinde, van iets), o. gmv. Achterste (laatste), m. en v. — n. Ik was de —. Achterstel {de achterwielen metas),o. —len.

Het — van een rijtnifi, van een kinderwagen. Achterstellen (gerinfier schatten), ik heb

— gesteld; —stelling;- ({ferinnschattiny), v. Achtersteven (scbeepst. achtereind vaneen

schip), m. — s; —straat (derinfie, afgelegen straat), v. —straten; — streng*, v. —en; — -stuk, o. —en; —talie (scheepst. lakei, ka-trohuerk achter een st'/kgeschut), v. —talies;

— tand. rn. —en; — touw, o. —en; —trap. v. —pen; —troep (mil. het achterste deel der achterhoede), in. —troepen; — tni^ (scheepst. blokken, touwwerk op het achterdeel van 7 schip), o. gmv.; —tuin (tuin achter een anderen), m. —en.

Achteruit (achterivaarts, rugwaarts). b\v. Ga wat —, —glijden, —kruipen, —rollen, — -rukken, —springen, enz.; —deinzen, —gaan,

— krabbelen, —loopen, — umr cheer en, enz. Achteruit (afgesloten open jjlaats of tuintje

achter een huis), o. —uiten. Aan dit huis is geheel geen —. Bij uitbreiding: achterdeur, lig. uitvlucht.

Achternitzeilen (zeevv. terugzei len), ik ben

— gezeild. Fig. in zaken teruggaan. Achtcruitzetten (doen achteruitgaan), ik

heb —gezet. Laat die tafel wat —, d.i. naar achteren plaatsen; een klok, horloge —, de wijzers achterwaarts plaatsen; fig. ie ut. —, hem terugzetten; die speculatie heeft hem —gezet, zijn zaken verachterd; de koorts heeft den zieke —gezet, zijn toestand verergerd; de ziekte heeft den knaap in 't leven —gezet; die maatregel zal den handel —, in bloei of welstand doen afnemen.

Achtervertrek (achterkamer), o. —ken;

— vierendeel (ook —viertel, —veertel), o. ¹ —en, een — van een slachtbeest, d. i. een achterpoot met het daaraan belendende gedeelte.

Achtervoegen (er achter bijvoegen), ik heli

— gevoegd. In het woord iemand is een d -gevoegd', de —gevoegde sch in schuinsch maakt geen verschil van opvulling met schuur,

— voeffinjf, v. Zie l*jirag-o$;-e. Achtervoegsel (letter of lettergreep, die

men achter een woordstam voegt), o. — s. lu gracht is de letter t een —; in teugel is el een toonloos —; -dom en -heid zijn zelfstandige — s; -es, -in* -ier zijn onzelfstandige —s. Achtervolgen (ran achteren'd.». op eenigen afstand volgen), ik heb en ben — volgd. leut —, nl. oir» hem in te halen; de honden hebben den haas —volgd', de dief is tot in de sla / door de politie —volgd.

Achtervolgrens (na elkander, één vooreen), bijw. vero. (Liever: achtereenvolgens). Achterwaarts (rugwaarts), b\v. — gaan, kruipen, enz.

Achterwaart sell, bn. Een —e beweging. Achterwege, bw.; — laten, weglaten; — blijven, wegblijven van personen; — houden, achterhouden.

Achterwiel (achterrad), o. —wielen. Een der —en van zijn rijtuig is gebroken. Fig. scherts, benaming van oen rijksdaalder (grootste muntstuk).

Achterwijk (achterbnart), v. —wijken; — -wimpel (op het achterschip), m. — s; — -xaal (in het achterhuis), v. —zalen; —xak (achter in de jas), m. —ken; —zeil (aan de

koenen, Verkl. tlandwdb. d. Nederl. taal.

bezaansmast), o. —en; —zijde (achterkant), v. — n; —zolder (achterste zolder), m. — s. Achthelniif? (acht helm- of meeldraden hebbende), bn. De erica of heidebloem is een —e plant. Ook: Achtmannig.

Achthoek (meetk. plat vlak ingesloten door acht zijden), m. —en. Ken regelmatige Een tegel, in den vorm van een —. Een koepel in den vorm van een —.

AchtlHM'kig' (met acht hoeken), bn. Een —e piramide, een — prisma. Zie Achtkant. Aclithonderd, telw. — khider-'n: — gulden; deel vier, bladzijde H0()\ in het jaar 800 werd Karei gekroond.

Achtig' (achtervoegsel), b.v. in: dwerg—,boer—, gelijkende op. iets hebbende van; hout—, water-, overeenkomende met; blauw—, bruin—: zout—, zoet—; oud—, rot—. (Hier valt overal de klem op den stam, bv. dwerg'achtig). Aolitiji (achtervoegsel), b.v. in: deel—, twijfel—. vrees-, woon — , d. i. hebbende, houdende, bevattende. (Kier valt de k!em op ach'tig, dat verwant is met -haftig). Achting- (waardeering. eerbied), v. gmv. Iemands — genieten, iem. — toedragen, iem. zijn — schenken, — hebben voor iemand. Acht iiig'swaarfi. Achtenswaard (achting verdienende), bn. Een — man, een — burger. Ook: —waardig.

Achtkant (achthoekig), o. —en; bn. DU zo-merhuis is —.

Achtkant (stevig gebouwd, fig. plomp), bn. Een —e boer.

Achtkantig:, bn. Een — latje. Zie Achtkant. Acht man nig-, lm. Zie Achthelmig'. Achtponder (kogel, brood), m. — s. Een — is een kogel; een brood va nacht pond; ook een kanon, waaruit )nen kogels van acht pond schiet. Achtpootigrtrtc/itamp;eemV/),bn. Despinnen zijn—. Achtregelig-, bn. Een — couplet.

Achtste. I •n. De — maand; als zn. o. — n. Achtstijlig-, bn. ook: Aehtwijvig.

Achttal, o. —len. Een — verhalen, kinderen. Achttien, telw.; —de (ranggetal), bn. Achtvlak (meetk.),o. —ken; -kig:, bn. Een

— kig lichaam.

Achtvoetig- (tellende acht voeten), bn. Een

— vers; een gedicht in —e jamben.

Achtvoiul. i». —en. 24 is een — van 3. De boete bedroeg het — der aangerichte schade. (In de spreektaal: Achtdubhel.) Achtvoudig, bn. en bw. Een —e vergoeding van schade. Iets — vergoeden.

Acht werf (achtmaal), bw.

Aehtwijvig- (met acht er. bloemdeelen of stampers), bn. Verg. Achthelmig-. Achtzijdig- (met acht zijden), bn. Een — prisma. Een —e piramide.

A condition (op voorwaarde), bw.

Aconiet (boterbloemachtige; monnikskap of stormhoed), v. — en. De gewone —, met blauwe bloemen; de bonte —. de gele — (alle zijn giftplanten). Ook: Akoniet.

Aconiet (giftzuur), o. gmv.

A conto (geldsom, die men op rekening of mindering ontvangt), bw.

A contre coeur (met tegenzin), bw. Acquisitie (aanwinst), v. —s, - tiën. Acquit (kwijtbrief, quitantie, ontvangbewijs; vaste plaats voor den gemaakten bal op het biljard), o. gmv. Spreek uit: Akkiet.

Acre (morgen lands), v. — s.

Acroaiuatisch (hoorbaar), bn.; —e leervorm,

9

samenhangende voordracht, waarbij de leerling slechts heeft te luisteren.

Acrobaat (koordedanser, koord ed a riser es), m. en v. —haten.

Acropolis {rotsvesting), v. acropolen, —polissen. De — van Athene.

Acrosticlion {gedicht, tv a ar van de begin-of eindletters een naam of spreuk vormen), o. — s. Zie het Wilhelmus.

Acte {handeling, bedrijf van een tooneelspel), v. — s, — n.

Actcur {tooneelspeler, komediant), m. — s. Actic {aandeel in ren maatschappij of onderneming-, handeling', gevecht of schermutseling', rechtsvordering), v. — tiës, — tiën;lt;/e

— handel, windhandel (1720).

Actief {werkzaam, dienstdoend), hn. en nis zn. {iverkelijk bezit), o. gmv. Zie Passief. Actionaris (aandeelhouder, deelhebber), m.

— sen.

Actioiieeren {aanklagen, in rechten betrekken).

Activiteit {werkzaamheid, werkijver), v. «iinv. Actrice (tooneelspeelster, komediante), v. —s. Actualiteit {werkelijkheid, het wezenlijk bestaande). v. ginv.

Actiielt;gt;l {werkelijk. tegenwoordig, huidig),

bn. Zijn — geluk prijzen (C. O.).

Actum {gedaan, gemaakt)-, — in senatu, ge-daan in den raad; — ut supra, gedaan als boven, nl. op den datum als hoven, b.v. op akten. enz. Zie A. u. s.

Acustiek {(gehoor-, grluid-, klankleer), v. gmv. Aciitus {scherp, spits, snijdend), hn.; accen-

tus — (scherp toon teel,en).

Acuut (scherp), bn.; in de geneeskunde: snel verloopend.

Alt;1 {ten, bij, mei), vz. Commiitsie — hoe, d. i. met een bepaald onderzoek belast; — interim, voorloopig, tusschentijds; — libitum, naar welgevallen, naar goedvinden: — notam nemen, in gedachten honden, npinerken; — patres gaan, sterven; — rem, ter zake, juist, gepast; — usum, ten gebruike; — vitam, voor het leven (benoemd, aangesteld). Adagio {langzaam en zacht), hw. muz. (Ook

muziekstuk van dien aard), o. —'s.

Adam {mansnaam), m.; —sappel {vooruitstekend deel van het strottenhoofd), m. — s en —en; in —skostuum {naakt), o.; met de —svorken eten, d. i. met de vingers eten. Adat (Ind. gebruik, wijze van doen met rechtskracht), v. De Chineesche —. De — regelt bij elk feest alles tot in de kleinste bijzonderheden.

A dato {van heden af), bw.

Ad calendas grraecas {met St. Jutmis,

nooit), bw.

Ail docrótnm {volgens besluit), bw. Addeeren {optellen, samentellen, vermeerderen).

Afldenda {bijlagen, aanhangsels, toevoegsels), o. mv.

Adder {giftslangetje onzer veenstreken), v.

— s en —en. Kig. Er schuilt een — in het gras, er is een gevaar onder fraaien schijn, er is bedrog; een — in den boezem kweekeu, iem. weldaden bewijzen, die ze met gruwelijker» ondank zal vergelden; —beet, m. —lieten; — enbroed, o.; —emiest, o.; —gebroed (ook; addrengebroed), o.; -kruid, o.; —nest, o.; — poel, m. —en; -slan^r. v.

— en; — spo|£, o. gmv.

Adderactitig- (fig. verraderlijk), bn. vero. Adderkrnid {gemeene pijlkruid onzer sloo-ten, slangenwortel), o. gmv.

Addertong- {een snort van varen,speerkru 'u^, v. —en.

Additie {optelling,samentelling), v. —s, —tiën. Adilitioneel {toegevoegd, aanhangend, bij-, komend), bn. —e artikelen.

A décoii vert {open en bloot, onbeschut). Uw. Adel {adeldom, adelstand), m. gmv. Geërfde, gekochte —; oude, grijze —; de Hooge Raad van —, college van toezicht op de rechten van den adelstand; van — zijn, iem. van -; de — van Nederland, de Fransche, de Pruisische —. de Geldersche —, de Stichtsche nl. de gezamenlijke edellieden; -brief (öm?/' van adeldom), m., —brieven; —dom, in. Iem. —dom verleenen, zijn — bewijzen. Adelaar {arend), m. —laren of —laars. De familie der —s telt dertig soorten, als: de edele —, de zee—, de visch—, de slangen—, enz. Zie: Arend. Fig. veldteeken: de keizerlijke —, d. i. legerstandaard; ridderorde; de Pruisische —, de Witte — {een Russische orde).

Adelaarsvaren (randvaren), v. — s. De — is een zeer verspreide soort van varen. Adelborst {cadet bij de marine), m. —en. Adelen {in den adelstand verheffen), ik heb en ben geadeld. Kig. veredelen, zedelijk verhellen.

Adelijk, adellijk {onfrisch, bedorven), hn. Ken — haas.

Adellijk {tot den adel behoorende), hn. Een

— heer, een —e jonkvrouw, —e titels, - e geslachten; een — huis, kasteel, slot; -stand, m. Tot den erfelijken — geraken; iem. in den — verheffen, tot den — verheffen.

Adem. aam {levenslucht), m. gmv. (In de spreekt, asem). Een zuivere —, heete —, een koude —, —halen, —scheppen, fig. uitrusten, weer op zijn verhaal komen; den — inhouden; naar den — hijgen; zijn — over iets laten gaan, zich er van nabij mee bemoeien; een spreker van langen —, die het lang uithoudt, lig. langwijlig is; een werk, een gedicht van langen —, groot van omvang; den laatst en - uitblazen, sterven, ontslapen; de

— der lente, een liefelijk lentekoeltje; de — Gods, de bezielende kracht van God uitgaande.

Ademen (ademhalen), ik heb geademd; bij dichters amen; in de spreektaal asemen. Ruimer —, lig. zich van een bezwaar ontheven gevoelen; hier ademt men niets dan liefde, in zich opnemen; haar ziel ademt enkel deugd, openbaren; zijn woorden — waarheid en oprechtheid, doen blijken.

Ademhalen, ik heb —gehaald; —lialing-, v. A demi {ten halve), bw.

Ademtocht {ademhaling), m. —en. Tot den la at sten —; fig. Op den — der winden. ; Adept {ingewijde, wonderman, vinder van \ den steen der wijzen), rn. en v. —en.

Adequaat {passend, toepasselijk, geévenrc-! digd), bn.

Ader {aar, bloedvat, vliezige buis in 't dier-i lijk lichaam), x. —s, —en. Bij uitbreiding; Een

— van goud, van zilver, van steeenzout. Een rijke Marmer zonder —m, bochtige, kronkelende streep.

Aderlaten, ik heb —gelaten; —later, in.;

— lating-, v.; -latinkje, o.

i Aderlijk, bn.; — bloed (ontl.).

A dessein (opzettelijk, met oogmerk), bw. A deux maiiiN (voor, met beide handen), liw. Adhaesie {kracht van onderlinge aantrekking der lichamen),gmv. Zie ook: Adhesie. Adhereeren {aanhangen, navolgen, iemands gevoelen aankleven).

Adherent {aanhangend), bn.; — mm (een geheel vormend met, onafscheidelijk behoo-rend bij) en als zn. (aanhanger), m. ènv. —en. Adhaesief {aanklevend, fig. aanhangend.

toetredend), bn.

Adhesie {toetreding, goedkeuring, mede-instemming), v. gmv. Ook: Adhaesie. Adhippatti (Ind. ambtstitel, op een na hoogste titel van een Inlands'-h vorst op.lava), in. —'s. Ook Radhen —, rijksljostuurder in Soe-rakarta en Djokjokarta. Ook: Adipati. Ad hoe (desbetrelfend), bw. Een commissie —, een tot die znak benoemde commissie; — antwoorden, rechtstreeks antwoorden. . A «li {na zicht), bw. op wisselbrieven.

Adieu {vaarwel!), tw. als zn. o. {het afscheid). Ad interim {voor een tijd lang, vuorloopig,

tot nader order), bw.

A discretion (zooveel als men slechts verlangt', op genade of ongenade), bw. Adjectief {bijvoeglijk naamw.), o. — tieven. Adjonrneeren (uitstellen. verschuiven). Adjudant {toegevoegd officier, ook idem onderofficier), m. —en.

Adjndieatrie {toewijzing), v. —s. — tiën. Adjndiceeren {toekennen, gerechtelijk toewijzen).

Adjunct {ambtenaar, die aan een ander is toegevoegd als hulp in zijn betrekking), m. -en.

Adjiinct-adniinistratenr, in. — s. Adjiinct-coinniies. m. — iezen. Adjnnjfeeren {toevoegen als helper in ambt of bediening).

Adjustabel (sport, verstelbaar), bn. Ad libitum {naar verkiezing), bw. Ad manns {in handen, ter hand), bw. Administrateur {beheerder, voogd, waar- ,

nemer), m. — s.

Administratie {beheer, bcheervoering, za-kenbeheer), v. — s, —tiën.

Adm i u istra t ief (beh eer end, be heer V( teren d), bn.

Administreeren (beheeren, waarnemen). Admiraal {opperste vlootvoogd), in. — s en

— ralen. Vroeger: Amiraal. Admiraalschap(ï'anf/t'(maf/gt;/itra«Oi0.gmv. Admiraalschip {vlaggeschip), o. —schepen. Alt;lniiraalvlinder {fraaie bruinzwart gekleurde dagkapel), m. -s.

Admiraaïxeilen {een speeltocht doen onder een verkozen admiraal); w.w., als zn. o. \*lmirahel{bewonderensiuaardig). bn. en bw. AilmirnhHiteit{bewonderenwaardigheid),\. Admiraliteit {zeeraad, college van toezicht), v. —en.

AdmiraliteitscoileK-e, o. — s; De vijf —s waren: de Admiraliteit van de Maas, van Amsterdam, van Zeeland, van Friesland en van het Noorderkwartier; —hof. o.; -hamer, v.

Admirateur {bewonderaar), m. — s. Admiratie {bewondering), v. gmv. Admireeren (bewonderen).

Admissibel (aannemelijk, toe te laten), bn. Admissibiliteit (aannemelijkheid, vatbaarheid om toegelaten te worden), v. gmv.

Admissie (toelating, vergunning), v. — s, Admitteeren (toelaten, inwilligen). [—sien. Ad notam nemen (opmerken, in gedachte houden), w.w.

Adolescent (aankomend, opgeschoten), bn. als zn. (jongeling), m. —en.

Adonis (scherts, mooie jongen, jonkman vol behaagzucht, pronker), m. —sen.

Adonis (plant uit de familie der boterbloem. ofranonkels),\. — sen. Het kooitjevuur is een —. Adoniseeren (zich) (beeldschoon maken, opschikken).

Adopteeren (aannemen, inzonderheid, als kind).

Adoptie (aanneming, inz. tot kind), v. -s, Adoptiet' (aangenomen), bn. f—tiën.

Adoratbel (aanbiddelijk, hoogst be mini ijk), bn. Adorateur (aanbidder), m. — s.

Adoratie (aanbidding), v. — s, —tiën. Adoreeren (aanbidden, vergoden).

Adoxa (muskusplant), v. —'s.

Ad patres ^aan (tot de vaderen gaan, d. i. sterven), w.w.

Ad perpetuam menioriam (tot eeuwig aandenken, ter eeuwige gedachtenis), bw. Ad pios usus (tot een vroom of godsdienstig gebruik, tot liefdadige bedoeling), bw. Ad rem (gepast, gevat, ter zake, ter snede), bw. Adres (aanwijzing, opschrift eens briefs), o.

— sen; — boek,o.; — haart. v. — hantoor,o. Adressant (briefsch rijver; verzoekschrift-indiener), m. —en.

Adresseeren (het opschrift schrijven op; aan iemand iets zenden, zich tot iemand wenden.

Adsistent-Kesident (Ind. Onder Resident op Java), m. —en. Ook: Assistent-Res. Adspirant (dinger naar of aanspraakmaker op een ambt), m. —en. Ook: Aspirant. Adspirant-in^enienr,m.-s.Ook:A8/gt;?mni—. Adstrin;;eeren (samentrekken); adstrin-geerende middelen {genessk.), samentrekkende middelen.

Adstrin^ent (samentrekkend), bn. Adstrin^entia (samentrekkende geneesmiddelen), v. mv.

Ad siimmam (in 't geheel, samen), bw. Ad summum (opzijn hoogst, ten uiterste), bw. Ad uitereereu (echtbreken; bederven, ver-el i 'aa i en, ver va Ischen).

Ad iiniini omnes (allen zonder uitzondering; zou één, zoo allen), bw.

Ad usiim (ten gebruiké), bw.

Advenant (voorkomend, vriendelijk, aardig), bn.; naar —, naar evenredigheid, naar omstandigheden.

Advent (H. K. de laatste vier weken vóór Kerstmis), m. gmv. Het woord bet. komst id. van Christus.

Adverbiaal (bijwoordelijk), bn. en bw. Adverbium {bijwoord), o. — s, — bia. Adversiteit (tegenspoed), v. —en. A«lverteeren (bekendmaken in de courant, berichten).

Advertentie (openlijke bekendmaking, aankondiging), v. — s, —tiën.

Advies (bericht, oordeel, mededeeling), o. — zen. Adviesboot, v. —en; —fregat, o.; -jacht

(vaartuig, dat betichten overbrengt), o. Adviseeren (advies geven, als deskundige zijn gevoelen over iets mededeelen). Ook: Aviseeren.

Advocaat (rechtsgeleerde, doctor in de rech-

ten), m. —eaten. De — pleit voor zijn cliënt', spreken als een —, gevat en welbespraakt zijn; een — van kwade zaken, die verkeerde handelingen verdedigt; zijn eigen — zijn. zijn zaak zelf verdedigen; — des D ivels oi' Duivels—, de kardinaal, die ambtshalve twijfelingen opwerpt aangaande de drie wonderen, die tot heiligverklaring vereischt worden, —je (rjlaasje brandewijn met geklopte eieren), o, — s.

Aclvocaaf-^'oiioraal, in. advocaten-generaal. Aclvocatonliorrel. v. gmv. zie Alt;lvoeaafje;

— streelt (sluwe trek, list), m. —streken. Advocaterij (scherts, minaehtende hena-

miny van het beroep eens advocaats), ook advocatens11'eek), v. gmv.

.Kolusliari» (muz. harp die door den laeht-strooni geluiden geeft), v. —en.

gt;Eqiiaai (gelijk), lm.; icqnnles, tijdgenooten. .Kqnatie (vergelijking, evening), v.; —-aar-werk (werktuig ter bepaling van den waren en middelharen zonnetijd), o. —en. .Eciiialor (evenachtslijn, linie), in. — s. .K4iiiat4»riaalHtrlt;M»iii (aardr. golfstroom bezniden Kaap de Goede Hoop in den Atl. Oceaan), m. gmv.

Equilibrist (koordeda nser, kunstrijder), m. —en.

.Equilibriuni (evenwicht), o. gmv. .Kqninoetiiini (dag- en nachtevening), o.

— s, — tia, — tiën.

.Kqtiivalenl (vergoeding, schadeloosstelling, iets dat legen iets anders opweegt), o. —en. JEra. (tijdrekening, jaartelling), v. —'s. Aëro^raplue (lachtbeschrijving), v. gmv. Acroliet (la-cht-, meteoorsteen), m. —en. Aerometer (l'ichtmeter), in. -s.

Aëronaut (luchtreiziger), m. —en. Aërostiek (de lacht vaar tkanst), v. gmv. .Estlietiea (schoonheidsleer), v. gmv. .Estlietiscli (smaakvol, met schoonheidszin en kunstkennis), lm.

.Ether (vluchtige vloeistof met doordringenden reuk), m. — s.

.Kthusa (hondspe terse lie), v. gmv.

Af, bw. Er varen hier veel booten —, richting; de kalk valt van hel plafond —, verwijdering; hij sprong van den stoel —, hij wist er niets —; hij spreekt van. zich —, neem den hoed —; zegsw. op den man —, rechtstreeks vragen zonder omwegen: dat was een vraag op den man —; — en aan, d. i. beweging heen en weer; — en toe, nu en dan; van dit oogenblik —, tijdpunt; van een kind —, van jongs —, van heden —, van nu —; van iern.

— zijn, van hem ontslagen zijn; daar wil ik

— zijn, dat weet ik niet zeker; goed, slecht, beter, wel — zijn, verkeeren in dien toestand; op goed — spelen (C. O.), zijn bal in veiligheid brengen op het biljart; hij heeft zijn werk —, gereed; de koorts was zoo goed als —, ten einde.

Af (voorvoegsel = niet, zonder), bv. in afgod, afgrond, afgunst. Zie aid.

Aflgt;aar«leii {.schelpdieren ontdoen van den baard), ik heb —gebaard; — baarder. m. Af baarzen (de baarzen wegvangen), ik heb

— gebaarsd. Fig. iets afhandelen, afpraten: Kr an tennieu wtjes —.

Afbakenen (met bakens afzetten), ik heb

— gebakend; ook: een vaarwater —, d. i. met merken of tonnen bezetten. Fig. den weg aanwijzen, de grenzen aanduiden: de leerstof

Af basten (ontbolsteren, van den bast ontdoen), ik heb en liet is afgebast. Noten —. Afbeelden, ik heb —geheeld. Fig. schetsen, nateekenen; — beeldin;?, v.; — beeldinkje, —beeldsel, o.

Afbeenen (een afstand snel afleggen), ik heb

— gebeend.

Af betten (voorzichtig reinigen, b.v. een wond), ik heb —gebet.

At'benken, ik heb —gebeukt. Fig. afrossen, afranselen.

Afbenk'n (uitputten, afmatten), ik heb (mij) afgebeuld.

Afbidden (door bidden verkrijgen), ik bad —, heb -gebeden. Ken afgebeden kind. (dicht.) Afbijten, ik beet —. heb —gebeten. Het spits —, zich op de gevaarlijkste plaats stellen; ion. het spits laten —; zijn woorden —, kort, nijdig spreken.

Af biljoenen (timm. de scherpe kanten wegnemen), ik heb — gebiljoend.

Afbinden (losmaken), ik bond —, heb —gebonden; — binder, m.; — binding: (/teeMvm-dige bewerking), v.; —en.

Af blokken (xieb) (inspannend studeeren), ik heb mij en ben —geblokt.

Afboeken (alles boeken, wat er te boeken valt), ik heb —geboekt.

Afboeten (door boeledoening geheel uitwisse hen), ik heb —geboet.

Af bonken (afsteken van de bovenste veenlaag), ik heb —gebonkt,

Ai'boonien (een vaartuig door middel van een boom voortduwen), ik heb en het is — -geboomd.

Afbooinen (door middel van een sluitboom afsluiten), ik heb —geboomd.

Af borgen (op crediet nemen), ik heb —geborgd. Fig. ee)i gedachte —. overnemen. At'bottelen (bier in flesschen aftappen), ik heb —gebotteld; —botteling-, v. Afbouwen (voltooien), ik heb —gebouwd. Afbraak (puin), v. gmv. Ken huis voor — verkoopen, om gesloopt te worden. Afbraken (zieli) (zich overwerken), ik heb (mij) —gebraakt. Hij is geheel —gebraakt. Afbrassen (zeew. de brassen aanhalen, wegzeilen), het is —gebrast.

Afbreken (stuk maken, stuk gaan), ik brak af, heb en het is afgebroken. Fig. een stelsel —, te niet doen; een ivoord —, zijn rede —, een gesprek —, eindigen.

Afbrengen, onr. w.w., ik bracht —, heb — -gebracht. Ken schip —, vlot maken, — brenger, m.; — brenging*, v.

Afbreuk (schade), v. gmv. — doen. nadeel doen, — lijden, ondergaan.

Afbrijnen (van zout water ontdoen), ik heb

— gebrijnd. Stoom w. een ketel—, het bovenste zoutachtige water laten wegloopen.

Afbrokkelen, ik heb en liét is —gebrokkeld;

— brokkeling, v.

Afbruien (afrossen), ik heb en ben —gebruid. Afbuigen, ik boog —, heb en het is —gebogen. Buig dien tak wat —, nl. verder van den stam af.

Afbuitelen, ik heb en ben —gebuiteld. Pas op, ge buitelt nog van de trappen af. Afdagen, ik heb —gedaagd; dicht. Gods straf uitdagend afroepen.

Afdak (laag. af hellend dak), o. —en. Afdalen (van een hoog gelegen plaats langs een helling naar beneden gaan), ik benafge-

duulii. Hen bciy —, d. i. lungs een helling en min of meer langzaam en gelijkmatig; in ean (jracht — ; de tcnr/ nu ar dat dorp rjaat schuins afloopen; van (lod moet alle (joed —. op aarde komen; lig. U)t den laayxtenramj —; tot iem. —, zich jegens iem. van lageren rang gemeenzaam iietoonen; tot zijn letrlingen —, zich naar hun bevatting richten; in de geschiedenis opklimmen of' tot het heden —;

— daling;', v.

At'dsuimieii (door een dam afsluiten), ik heb

— gedamd. — «laininin^. v. De —damming tier Schelde.

Afdanken (het a/'scheid geven), ik heb — -gedankt; troepen een schip —, buiten dienst stellen; iem., b.v. een vrijer, een minnaar bedanken; — danking;. v. Atdeelen {verdeden), ik heb —gedeeld; — -deoling-, v.; deze maatschappij, deze hond lelt honderd afdeelingen.

Afdeinzen (achteruitgaan, mil. den aftocht blazen), ik ben —gedeinsd.

Afdingen (minder bieden), ik dong —, heb

— gedongen, op den koopprijs —. Fig. opdat werk is veel nf te dingen, d. i. af te keuren, -dinner, m.; —dinging-, v.

Afdoen (wegdoen, verwijderen), ik deed —, heb —gedaan. Een schuld —, betalen, kwijten; den kerfstok alle schulden betalen; — -doend. bn. Een —doend bewijs, voldingend, beslissend; —doener, m.; —doening, v. Tot —ing van zaken, schulden, afdoen, voldoen, afbetaling.

Afdokken (b et alen, afschuiven), ik heb — -gedokt, gmz.

Afdomven (afdmuen), ik douwde (duwde) —, heb —gedouwd ( — geduwd).

Afdraaien, ik heb en het is —gedraaid. Bij hel tolhek moet ge —, een zijwaartsche richting nemen. Harriet draaide het hoofd af (C. O.), afkeeren, afwenden; —draaier, in.; -draaiing-, v.

Afdragen (naar beneden dragen, afslijten), ik droeg —, heb —gedragen; — drager, m. Afdreigen (geld afpersen), ik heb en ben -gedreigd.

Afdrift (zeew. het afdrijven van den koers), v. gmv.

Afdrijven, ik dreef —, heb en ben —gedreven. Fig. met den stroom —, met de mode meegaan. Geneesk.: wormen —, uit het lichaam verwijderen.

Afdrijvend (geneesk. afdrijvende middelen), bn. Een lintworm door een — middel kwijt raken.

Afdrinken, ik dronk —, heb —gedronken.

Fig. zich onder een glas verzoenen met. Afdruipen, het droop —, is —gedropen. Het zweet droop hem van 7 aangezicht af, druppelend neervallen; iets laten —, het vocht er af laten loopen; de hond droop af, druipstaartend, d. i. met ingetrokken staart wegsluipen; hij is stil afgedropen, zich ongemerkt verwijderen, zich stilletjes wegpakken. Afdruk (nadruk), m. —ken.

Afdrukken, ik heb —gedrukt. Een zegel in was, een cachet in lak —; een koueren plaat zuiver —; —drukking, v.; —druksel, o. Afdrii|» (het drops wijze neervallen van eenig vocht), m. gmv. De — van de daken. Afdnippelen, het is -gedruppeld. Deregen, die van de bladeren -druppelde- — drnp|K^k-ling, v.

Afdrnppen (dicht, afdrappelen), het is — -gedrupt. De tranen, die — van haar lief gelaat.

Afduwen, ik heb —geduwd. Een vaartuig —, de boot is —geduwd.

Afdwalen, ik ben —gedwaald Van den tekst — , afwijken, den draad verliezen; —dwaling, v. —en.

Alfabel (spraakzaam, vriendelijk), bn. Aflabiliteif (spraakzaamheid, minzaamheid), v. gmv.

Affaire (zaak, verrichting, voorval, gevecht), \ v. — s.

Affameeren (uithongeren).

Afleef (hartstocht, ontroering), o gmv. Afteetafie (gemaaktheid, gekunsteldheid), v. ; —s, — tiën.

Afleefeeren (voorwenden, den schijn (tan-nemen).

Affectie (genegenheid welwillendheid,gunst, liefde), v. — s, —tiën.

AflertneiiK (hartelijk, vriendschappelijk, in-j nemend), bn.

Affettiioso (teeder, aandoenlijk), bw. .nuz. Afliehe (aankondigingsbiljet, tjoneelbericht), o. en v. —s.

Aflieheeren (aanslaan, aanplakken). Affiliatie (aanneming als kind, 'opneming als medelid in een genootschap), v. gmv. Afliliëeren (als kind aannemen-, als medelid opnemen). Zie Adopteeren. Aflineeren (verfijnen, zuiveren, louteren). Goud, zilver —, dooi* zwavelzuur afscheiden. Affiniteit (maagschap, verwantschap), v. Zuurstof heeft een groote — tot ijzer (roest), zwavel tot kwik (vermiljoen).

Aflirnieeren (bevestigen, beamen, bekrachtigen).

Aflixa (aanhangsels, toevoegsels), o. mv. Afflietie (hartzeer, droefheid), v. — s, —tiën. Allligeeren (bedroeven, krenken).

Affodil en Affodille (le He vorm ig gewas, g ra/lelie der Grieken, heilige plant aan dc dooden gewijd), v. alfodillen.

Aflolen (tot het uiterste plagen), ik heb — -gelooid. De boer werd door den vijand -ge-foold, door langdurige en grove kwellingen, rooverijen enz. uitgeput.

A tl rens(o)? t zettend, versch rik kei ijk), bn. en l»w. Affront (hoon, smaad, eerrooving), o. —en. Affronteeren (stout onder de oog en treden, smadelijk bejegenen, beschimpen).

Affuit (houten onderstel ran een kanon), v. en o. —en. Er zijn wal-, belegerings-, veld-, scheefs—en-, —as, v.: —balk. m.; —boom. m.; —haak. m.; -kist. v.; —loods. v. \ff ntage (a//'uitwerk, onderste van het geschut), v. gmv.

Alfntselen (ontfutselen), ik heb —gefutseld, gmz. Wordt alleen van kleinigheden gezegd. Afgaan, ik ging —, heb en ben —gegaan. Op iets, op iem. in de richting gaan van; op iem. woorden —, rekenen ; zeew. —d water, vallend water; die verf gaat af, laat los; in V — van het leven, in de jaren des ouderdoms. Afgang (ontlasting), m. gmz. Afgebliksemd, Afgeblikseinslt;*liu'/7/^)or/p

male), bw. gmz. Het is — koud.

Afgedieft. bw. Een — aardig mutsje, een zeer aardig mutsje; een — moeilijk geval. gmz. Afgedokterd (erg, in hooge mate), bw. gmz. Hij heeft hem — de les gelezen. Zij is — ge-(drie)dokterd leelijk.

Af^edriediiivekaf«rlt;l (inhooye mate), bw. gmz. Het verzcnlijmen (jaat thans — snel.

Afgeduiveld, bw. gmz. Hen — lastige kerel.

Aff^eeren {schuins loupen), heeft afgegeerd. De sloot geert af. loopt schuins.

Afgehageld {erg,zeei^%\ bw. gmz. Zij hebben hem — toegetakeld. Wel — !

Afgeknot, bn. Ken — te kegel, piramide (de top er af), wisk.

Afgelasten {afgelasten, af kommandeeren), ik heb —gelast. De parade is afgelast.

Afgeleefd (oud), bn. Een zwakke en —e grijsaard, door hoogen ouderdom krachteloos geworden; — held, v.

Afgelegen {eenzaam), bn. on bw. Een — ourd, een straat, een — pastorie; — wonen;

— held, v,

Afgeloopen {verstreken, verleden), bn. Het

— jaar; in de — eeuw; de — dag; in den

— nacht; in den — zomer.

Afgemat {zeer vermoeid), bn. Het geblakerd gelaat van een — dik man. (C. O.); — lieid. v.

Afgemeten {afgepast), bn. en bw. Met -tred; een — houding, d. 1. niet vrij, los; -spreken, op stijve wijze; — lieid {deftigheid), v.

Afgepast {volgens juiste maat), bn. —e servetten, tafellakens, op maat geweven; met —e stappen gaan; een —e beleefdheid; —held {berekende regelmaat), v.

Afgerazend {erg, zeer, in hooge mate), bw. gmz. Hij heeft het — druk.

Afgericht {bekwaam, bedreven), bn. Ken — paard, een — strijder, een — leerling; fig. slim, listig, doorslepen. Het —e volk steekt stroppen door het hout. (Tollens); een —e gauwdief, een —e booswicht: -held. v.

Afgescheidene {lid van de Christ. Gereformeerde gemeente), m. en v. — n.

Afgesloofd {afgetobd), bn. De soldaten waren vermoeid en — van den veldtocht; — held, v.

Afgesloten {gesloten, afgezonderd), bn. Een

— kring, een — bijeenkomst; in een — toestand komen; — held {staat van afzondering), v.

Afgestampt {erg, zeer), bw. gmz. 't Spijt me —.

Afgestompt (hetzelfde als Afgestampt), bw.

Afgestorvene {doode), m. en v. — n. [gmz.

Afgeteerd {vermagerd, ontvleesd), bn. Een

— lichaam.

Afgetobd {uitgeput), bn. Een —e lijder; — door het voortdurend waken; het —e lichaam, de —e leden; —held, v.

Afgetrapt (versterkingswoord voor erg, zeer), bw. gmz. Hij werd — kwaadaardig.

Afgetrokken, bn. en bw. — denkbeelden, abstracte begrippen; hij redeneerde erg —.

Afgevaardigde {afgezondene, vertegenwoordiger van een gewest, district), m. en v. — n.

Afgevallene, m. en v. — n.

{uitgeput door het vasten), bn. Daar is de vader zelf, zoo bleek en —! (Vondel).

Afgeven {uit de hand geven), ik gaf —, hel)

— gegeven. Zijn geld —, een brief —. Fig. op iem. d. i. iem. laken, berispen.

Afgewonden {neerslachtig, gedrukt), bn. Hij was vermoeid en — ; —held, v.

Afgezaagd {tot vervelens toe gebruikt, over-gebruikt), bn. Een — liedje, een — onderwerp, d. i. te lang gezongen, behandeld.

Afgezant {door den vorst gezondene), m. —en; -gezante, v. — n.

Afgezien, vd. — nog van dekasten, durf ik die reis niet meemaken, omdat ze mij te vermoeiend is, d. i. zonder de kosten nog in aanmerking te nemen.

Afgezonderd {afgescheiden, verwijderd, afzonder lij k),hn. Een — stuk land; demelaatsche woonde in een — huis; zij leeft stil en —, eenzaam.

Afgieren, het is afgegierd. Het schip was door den storm een heel eind afgegierd, in schuine richting zwenken of afwijken, (scheepst.). j Afgieten {gietend verwijderen), ik goot —, heb —gegoten. Het water van de rijst, van de aardappelen —; de aardappelen —, de boonen —. d. i. ze ontdoen van het kookwater; munten, penningen in zwavel —, ze nabootsen, ze afbeelden door gieten; houtsneden in metaal —, een buste —; —gieter, in. — s;

— gieting, v.; —gietsel {afbeeldsel),o. —en.

\fgietseldiertje {microscopisch diertje), o.

— s. Infusoria of Infusie-diertjes.

Afgifte {het afgeven), v. gmv. Ook: Afgifl.

De — van een getuigschrift, een paspoort, ' een postwissel.

Afglijden {omlaag glijden), ik gleed —, ben

— gegleden. Langs een dak, een ladder — ; fig. de baan des levens —, zijn einde naderen.

Afgluren, ik heb —gegluurd. Iem. {vaniem.) een kunst, een handgreep —, d. i. ter sluik afkijken, heimelijk afzien. Den goochelaar een handgreep —; de heer Bruis vond het goed de laan eerst eens af te gluren (C. O.), glurend afloeren, d. i. met halfgesloten oog, maar met scherpen blik.

Afgod {valsche godheid), m. —en. Van zijn ; buik een — maken, zich overgeven aan lekkerbekkerij; —godje, o. — s.

Afgodeer en {afgoderij plegen), ik heb ge-afgodeerd. Fig. dwepend vereeren: een persoon' of zaak —; een kunst —.

Afgodendienaar, m. —s of —en; —dienares, v. —sen.

Afgoderij {godsdienst der heidenen), v. —en.

Afgodisch, bn. en bw.; —e plechtigheden, \ —e vereering, —e liefde; iets — vereeren.

Afgodist (afgodendienaar), m. —en.

Afgodsbeeld, o. —en.

Afgodslang {slang, die als afgod wordt vereerd), v. —en. Ook: reuzenslang, boa.

Afgoeden {een voor kind zijn deel uitkeeren). ik heb —gegoed; — goefling {uitkeering), v.

Afgolven, het heeft en s —gegolfd. Zweetdroppels kunnen —, golvend neerstrooinen; het licht kan —; los afhangende kleederen, tooisels, hoofdharen kunnen —, in golvende , beweging afdalen; een heuvel kan —, rijzend en dalend zich naar beneden uitstrekkemdichtA

Afgrauw {snauw, bits woord), m. gmv.

Afgranwen {norsch bejegenen), ikheb—ge-grauwd; -grauwer, m.; — granwing. v.

Afgraven, ik groef -, hen —gegraven. Ken slak land van een akker —, een stuk hei afzonderen, afscheiden; een heuvel hei duin —, d. i. gravend verwijderen; een heuvel wat —, hem lager maken; —graving. v.

Afgrazen (het gras afeten), zij heelt —gegraasd. Een weide —; —grazing, v.