ijjt â Â«

gt;.1 â i

J Qj

' lt;Aj

Gij schenkt Gods waarheid weg en noemt dit liberaal, 't Is maklijk mild zijn van een anders kapitaal!

Hebt gij 't in vruchtgebruik, deel mede van de vruchten. Die meer doet heeft het recht des eigenaars te duchten.quot;

Was do catechisatie altijd een belangrijk deel van het werk waartoe de Leeraar in onze Kerk is geroepen, gewichtiger nog is zij geworden in onze dagen.

Ik heb gepoogd met deze Geloofsleer aan mijne eigene behoefte te voldoen en voor leergrage leerlingen den weg tot grondig inzicht in de waarheid te openen, naar de leer onzer Kerk, die, hoe meer wij haar aan de Heilige .Schrift toetsen, des te meer blijkt de leer der Schrift zelve te zijn. De leerling getrooste zich de moeite de aangehaalde bijbelplaatsen na te zien en zich die zooveel mogelijk eigen te maken, om alzoo gefundeerd te worden op den vasten grondslag des geloofs : Â»er staat geschreven lquot;

Wat de Aanteekeningen betreft, deze geven stof tot nadere behandeling der zaken, ten einde het catechiseeren voor leeraar en leerling beiden gemakkelijk tc maken en zij strekken deels tot toelichting en staving der waarheid, deels tot afwering der voornaamste dwalingen, die onder allerlei vormen zich helaas steeds vernieuwen. Dies bevreemde niet het noemen van oude namen, als Â«Pelagianen//, Â«SocinianenÂ» en dergelijke ; het is noodig en nuttig bij eene dwaalleer met een wenk te toonen, bij wie zij eigenlijk te huis hoort. Men mag ook bij de Geloofsleer wel bedenken wat een beroemd Godgeleerde (tholuck) van de Exegese (Schriftuitlegging) ergens aanmerkt, als een teeken des tijds, hoe men sedert het begin dezer eeuw haren histori-schen draad vallen liet en zij daardoor al meer en meer haar kerkelijk karakter verloor. Terugkeer van dwaling en menschenvond tot de Schrift, dat is de ware vooruitgang. Hervorming van onze hoofden en harten naar het eeuwig blijvende Woord van God , dat is de ware Reformatie. Onze nnam Â«Gereformeerden// zelf (ontleed uit Rom. 12 : 2 naar de Latijnsche Vertaling: reformamini, wordt veranderd, hervormd!) moet ons daartoe een spoorslag zijn. Dan zijn wij echte Gereformeerden, wanneer wij toonen hervormd te zijn van hart en wandel; dan ware Protestanten, wanneer wij protesteeren en strijden tegen den duivel en zijn rijk, tegen zonde en leugen, maar ook tegen de aanmatigingen der religie van den natuurlijken mensch. Overigens hoe het ook ga, Gods Woord blijft, de Schrift kan niet gebroken worden. En daarbij hebben wij de heerlijke belofte van een waarachtig en getrouw God. Jes. 55 : 10, 11 : Â«Gelijk de regen en de sneeuw van den hemel nederdaalt en derwaarts niet wederkeert, maar doorvochtigt de aarde en maakt dat zij voortbrenge en nitspruite en zaad geve den zaaier en brood den eter; Alzoo zal mijn woord, dat uit mijnen mond uitgaat, ook zijn, het zal niet ledig tot mij wederkeeren maar het zal doen hetgene dat mij behaagt en het zal voorspoedig zijn in hetgene waartoe ik het zend.// Geve de Vader der lichten ook bij het gebruik van dit Onderwijs zijnen zegen, geve Hij den vroegen en den spaden regen op het zaad der waarheid in verstand en hart, opdat het vruchten voortbrenge tot het eeuwige leven!

van dit Cateclietiscli Onderwijs onderscheidt zich van dfm eersten nagenoeg niet dan door duidelijker letter in de Vragen en Antwoorden. Ik heb geen reden gehad om iets van belang te veranderen. Verkorting was mij niet mogelijk, scheen ook niet noodig noch geraden. 3)c jongelieden voor wie dit leerboek het naast bestemd is, vinden er behoorlijk werk in, doch, bij lust en vlijt, geen ondoenlijk werk, gelijk eene verblijdende ervaring mij leert.

Het zal wel oveibodig zijn te herinneren, dat in dit Onderwijs de orde gevolgd is van het bekende Voorbeeld der Goddelijke Waarheden van a . hellenbroitk. Dat vragenboek werd vroeger ook door mij gebruikt, omdat het, bij gebrek aan beter, mij nog het meest geschikt voorkwam om met de waarheden van onzen Godsdienst tegelijk â¢ hare gronden den leerlingen zooveel mogelijk tot bewustzijn te brengen en de dwalingen met hare ongegrondheid aan te duiden, hetgeen in onze dagen dringende behoefte is. De redenen, waarom ik het eindelijk niet langer kon gebruiken, lagen in hetgeen deze (Â«eloofsleer van het Voorbeeld verschilt Eu had hellenbroek thans geleefd, hij zelf zou zijn vragenboek anders hebben geschreven, ik stel mij voor ongeveer zooals dit. Het boekje heef^f bij den eersten uitgang zijnen weg gevonden, begeleide de zegen des Heeren het nu wijder op zijn tweede reis.

De derde uitgave van dit vragenboek verscheen 1872. De vierde 1877. Nu gaat het ten vijfden male wandelen. God zegene 't op zijne reis ! Achter hetzelve komt Â«en uitlegger aan, genoemd Leeshoek over de Gereformeerde Geloofsleer, waarvan tot hiertoe vier Stukken zijn verschenen, bij iederen boekhandelaar te bespreken. â Moge het boeksken door Gods zegen verder nut doen en in zijnen deele bij velen medewerken om de leer onzer kerk in hare schriftuurlijke gronden dieper na te sporen, haren hechten samenhang klaarder te bevatten en hare onbetwistbare waarheid met overtuiging te erkennen. â â¢Worde ook aan ons Nederlandsch Sion nog eens vervuld de Godspraak van Zacharia 8:3: //Jeruzalem zal geheeten worden eene stad der waarheid en de berg des Heeren der heirscharen, een berg der heiligheid.// En moge de gisting en strijd onzer dagen daartoe leiden dat men eindelijk blij en dankbaar Â«loofhuttenfeest viereÂ« in den zin van Zaeharia's voorzegging (14 : 16).

1 Vr. Wat moet onze voornaamste zorg zijn? Antw. Wij moeten bovenal voor onze ziele zorgen

Antw. O;is leven op aarde is kort en onzeker, de wereld wisselvallig en al het zichtbare kan ons in het einde niet oaten. (Matth. 1G : 26. Pred. 1 ; 2.)

3 Vr. Wat moet ons nog meer daartoe aanzetten? Antw. Wij zijn menschen, met een redelijken, on-

sterfelijken geest, vatbaar voor een eeuwige zaligheid: wanneer wij alleen voor het tijdelijke zorgen, handelen wij tegen onze bestemming en stellen ons aan de rede-looze dieren gelijk. (Pred. 12 : 13, 14.)

Antw. De weg der zaligheid is de tcare Godsdienst en bestaat in God te kennen, te beminnen, te genieten en te verheerlijken. (Ps. 73 : 25â28.) fgt; Vr. Waarop is de Godsdienst gegrond?

Antw. De grond van den Godsdienst ligt in deze erkende waarheid: er is een God, in wiens gemeenschap onze zaligheid bestaat. (Hebr. 11 : 6.)

Antw. âGodquot; is de eenig en eeuwig âGoedequot;, oneindig volmaakt in zich zeiven en oorzaak van alle

goed, Schepper, Onderhouder en Regeerder van het heelal. (Matth. 19 : 17. Jac. 1 : 17. Nederl. Geloofsbel. Art. I.) 7 Vr. Hoe weten wij van God?

Antw. Er zijnftweÃ© bronnen, waaruit onze Godskennis vloeit, eene algemeene en eene bijzondere: natuur

aard en staat van het geschapene, zoo van den mensch zeiven als van de dingen buiten ons.)

Antw. De natuurlijke Godskennis is tweeÃ«rlei: eene aangehorene en eene verkregene.

(De eerste is de grond en wortel, de tweede de ontwikkeling daarvan; de eerste het vermogen, de tweede de vrucht van zjjne oefening. De natuurlijke Gods- ¹kennis door sommigen (Socinianen) geloochend, door anderen overdreven.)

duidelijk denkbeeld van God, maar een indruk in onzen redelijken geest van een Opperwezen, van hetwelk wij quot;\*i en alle schepselen afhangen.

(Dit Godsbesef is ons zoo aangeboren als de redelijkheid; het zedelijk gevoel, het geweten, is er een uitvloeisel van. â Het is geen overblijfsel van het beeld Gods nauw genomen, ook geen gave na den val, maar behoort tot het beeld Gods in ruimer zin.)

liet wezen van den mensch en onderscheidt den mensch I boven de redelooze schepselen, die voor het bovenzin

(Een ongodsdienstig mensch onteert alzoo niet alleen God, maar ook zich zeiven en is een smaad voor de

11 Vr. Leert de H. Schrift ook. dat er zulk een indruk en vermogen om God te kennen in den mensch

Schrift: zij hebben en toonen de kennis van God uit ³ zijne werken. (Rom. I : 19, 20.)

, bij hunne handelingen hun geweten medegetuigt â een bewijs van een aangeboren besef van een hoogsten Wetgever en Yergelder en van de verantwoordelijkheid jegens Hem. (Rom. 2 : 14, 15. â Hand. 17 ; 27, 28).

ij amp; het erkent een bovenaardsche Macht en heeft eenige soort van Godsdienst: dit kon zoo algemeen niet zijn, wanneer het niet lag in de natuur des menschen.

gt; Antw. Uit wezenlijke overtuiging en zonder eenige d vrees voor het tegendeel kan geen mensch het bestaan r van God loochenen. (Spr. 28 : 1 Jez. 57 : 21.)

Antw. Ongodisten zijn allen, die zoo leven als of )t J. er geen God was; ook die eenen anderen God verzin-

Ã¯penhariny aan Adam en de vaderen na hem, aan ibraham en het volk IsraÃ«l, ter voorbereiding tot zijne loogste openbaring in Jezus Christus. (Joh. 1 : 18. lebr. 1:1.)

Antw. Al wat wij van noode hebben om zalig te vorden, is met de tijdsomstandigheden, onder welke iet trapsgewijs geopenbaard werd, beschreven in de Ã¯. Schriften; deze zijn voor ons de eenige bron van zaligmakende kennis. (2 Tim. 3 ; 15.)

ie volkomen openbaring van den waren God in Chris-;u8, gebouwd op het fundament der Apostelen en Proeten, waarvan Jezus Christus is de uiterste hoeksteen. 1 Tim. 3 : 16. Ef. 2 ; 20.)

(Buiten en tegen staan 1. Joden (omtr. 5 mill.) die len hoeksteen verworpen hebben en alleen het eerste leel van de openbaring Gods aannemen, zonder het te verstaan. (Hom. 10 : 1â4. 2 Kor. 3 : 14, 15.) 2. Mohammedanen, (omtr. 130 m.) aanhangers van Mo-'lammed (geb. 571 te Mekka, in ArabiÃ«, opgetreden gt;11 n. C.), met de hoofdleer; âer is maar Ã©Ã©n God 3n Mohammed is zijn profeetquot;. 3. Heidenen, (omtr. ^00 m. die in hunne blindheid menigerlei valsche go-ien dienen. (Ps. 96 : 5.) De dwaasheid daarvan is .reffend tentoongesteld Jez. 44 : 9-â20.)

Antw. Christus is de eenige Zaligmaker en de zaligheid in (jeenen anderen: want er is ook onder den he-

mei geen ander naam, die onder de meuschen gegeven 1% door tvelken ivij moeten zalig worden. Hand. 4 : 12.

(Hiertegen strijdt niet Hand. 10 : 34, 35. Petrus spreekt van de aanneming der Heidenen, van de gelijkstelling der natiÃ«n, niet der religiÃ«n; hij zegt niet: âbij alle religie''' of âbij ieder geloofquot; maar âin alle voW en hij zelf betuigt v. 43 de noodzakelijkheid des ge-loofs in Jezus.)

26 Vr. Hebben de belijders van het Christendom zich getrouw aan de H. Schrift gehouden ?

Antw. Er zijn velen afgeweken en bijzonder door de Pausen te Rome zijn er leeringen en gebruiken ingevoerd strijdig tegen het Woord van God.

(Vereering van Heiligen, voornamelijk van Maria; misse, vagevuur, aflaat, monniken, verdienstelijke goede werken ; bijbelverbod ; pauselijke heerschappij).

geheel werd uitgedoofd ; in de 16e eeuw deed Hij het wederom met kracht doorbreken, zoodat de Kerkhervorming tot stand kwam.

(Getuigen der waarheid. Bijzonder Joh. Wiclef, in Engeland, gest. 1384; HiÃ«ronymus van Praag en Joh. Hus, beiden verbrand. Hm 1415, HiÃ«ronymus 1416. Kerkhervormers: Luther, geb. 1483, gest. 1546. (31 Oct. 1517 : 95 Stellingen tegen den aflaat der Dominicanen), Melanchthon, gest. 1560; Zwing li, gest. 1531; Calvijn, geb. 1509, gest. 27 Mei 1564.)

Antw. Do Christenen, die de Roomsche dwalingen verlieten, hebben zich, ofschoon in de hoofdzaak eenig, in twee kerkgenootschappen gescheiden, Lutherschen en Gereformeerden, binnen welke ook weder verschillende, afdeelingeu zijn ontstaan.

(Gemeenschappelijke naam en strekking: Protestanten, sedert hun 'protest op den rijksdag te Spiers 1529 : âde H. Schrift alleen auctoriteit en bron in zaken der religie in plaats van enkel meerderheid van stemmen van vroeger of heden,quot; in tegenstelling tegen de lioomsch Katholieken en de Griekse hen. De Protestanten verdeeld in Lutheranen en Gereformeerden. De Gereformeerden in Nederland maken de Nederlandsche Gereformeerde (Hervormde) Kerk uit, gekenmerkt in hare Belijdenis (37 artikelen, 1561) als uitdrukking van het gemeenschappelijk geloof op grond der h. Schrift. Daarbij de Heidelbergsche Catechismus, uitgegeven 1563, opgesteld door Gaspar Olerianus, geb. 1536, leerling van Calvijn, en Zacharias Ursinus, geb. 1534, leerling van Melanchthon ; Formulieren bij kerkplechtigheden, (doop, avoudm. enz.) of liturgische schriften, gewichtig â als een belijden telkens van de gemeente bij monde van den bedienaar; Leerregelen van de Dordrechter Synode tegen de Remonstranten. De Leerschriften {Symbolische schriften. Formulieren van eenigheid) zijn noodig en dienstig voor de kerk als verklaring van hare schriftopvatting, als regel voor hare leeraren en godsdienstonderwijzers, als onderscheiding steeken tegenover andere kerken, als hand van eenigheid in de kerk zelve.')

Antw. De Heilige Schrift is het beschreven Woord van God of de verzameling der gedenkschriften van de Goddelijke openbaringen.

(Schrift in tegenstelling tegen mondelinge overlevering; vÃ³Ã³r de boekdrukkunst waren alle boeken schriften. (Beweeglijke lettervormen uitgevonden 1436 n. C. door Gut-tenberg in Straatsburg.) Heilig wegens 1. oorsprong, 2. inhoud, 3. doel, 2 Tim. 3 : 15, 1G.âBijbel bcteekent âhet Boekquot; boven alle boeken.)

Antw. God maakte zijnen raad en wil bekend door mondelinge aanspraken, hoorbare stemmen, gezichten en droomen.

(God sprak tot Adam zoo vÃ³Ã³r als na den val: Gen. 2, 3 ; tot KaÃ¯n Gen. 4; tot Noach Gen. 6 ; daarna bijzonder tot Abraham ; zelfs tot Abimelech te Gerar, Gen. 20 : 3.)

derdehalf duizend jaren lang, had men ce Goddelijke openbaringen niet in geschrift.

(De schrijfkunst was vroeg bekend, bij de EgyptiÃ«rs in algemeen gebruik ; de IsraÃ«lieten begonnen met het schrijven der geslachtstafelen.)

Antw. De vaderen verhaalden liet geopenbaarde aan hunne kinderen, om die tot geloof en godzaligheid op te leiden.

{Adam en Eva verhaalden, wat zij nog van het paradijs af wisten, ook de belofte van het Zaad der vrouw. â Onderlinge mededeeling en vereeniging in de waarheid blijkt onder Enos, Seths zoon. Gen. 4 : 20. â Lantech. Noachs vader, wist hetgeen Grod in het paradijs had gesproken, Gen. 5 : 29. â Abrahams taak; Gen. 18 : 19.)

5 Vr. Was de mondelinge overlevering zeker ? Antw. Ja, vooral wegens het lange leven der men-

{Adam (930 j.) leefde nog 5C jaren met Xoachs vader Lamech ; Noach (950 j.) tot aan Abrahams geboorte; Sem nog 50 j. in Izaiiks tijd.)

6 Vr. 15jj wie werd de waarheid voortgeplant? Antw. Het licht der Goddelijke openbaringen bleef

eerst bij het geslacht van Seth; na den zondvloed bij de nakomelingen van Sent, daarna bij Abrahams zaad, het IsraÃ«lietische volk.

7 Vr. Bleef de mondelinge overlevering voldoende? Antw. Wat God voor de menschen gedaan en gesproken had, dat moest, zou 't op den duur zuiver bewaard blijven, onder zijn eigen bijzonder bestuur in schrift gesteld worden.

wonderdoener : hij beschreef hetgeen tot daartoe geopenbaard was, met de gewichtigste gebeurtenissen van de schepping aan. (Hand. 7 : 22. Sum. 12 : 7, 8.)

Antw. Nadat God op onderscheiden tijden heilige mannen daartoe had verwekt en bekwaam gemaakt, heeft hij eindelijk den Apostel Johannes, meer dan 1500 iaren na Mozes, het laatste bijbelboek doen schrijven. (Openb. 1 : 9.)

en des N. T. is allengs tot stand gekomen onder de bijzondere voorzienigheid vau God, die de kerk do ware heilige Schriften deed onderscheiden en als gezaghebbend (canoniek) erkennen.

(De verzameling van het O. 7'., begonnen voor de Babylonische ballingschap, werd na de wederkeering der Joden vervolledigd door Ezra en Nehemia (die naar 2 Makk. 2 : 13 eene tempelbibliotheek aanlegde.) Reeds in het oudste der apocryphe boeken wordt het O. T. als Ã©Ã©n gesloten geheel met de bij de Joden gewone verdeeling genoemd: âde Wet en de ProfetieÃ«n en de overige Boekenquot;. Jezus Sirach, voorrede v. 7 (131 v. C.). â De algemeene verbreiding en erkenning van het geheele N. T. kon bij de uitgebreidheid der kerk slechts langzaam geschieden; vastgesteld 393 n. C. op de kerkvergadering te Hippo in Noord-Afrika.)

de taal van dat volk, aan hetwelk God zijne woorden toevertrouwde. (Rom. 3 : 2. Ps. 147 : 19, 20.)

(Eenige stukken van DaniÃ«l en Ezra in den Chal-deeuwschen tongval, die in het land der ballingschap gesproken werd; de ChaldeÃ«rs behoorden even als de

IsraÃ«lieten tot het geslacht van Sein. genen uit' diem ;oon Aram, dezen uit Arphachsad.)

12 Vr. In welke taal is het jV. T. geschreven? Antw. Het K. T. is geschreven in de Grieksche

aal, die toon meest algemeen gesproken en verstaan iverd, de taal der volken. (Matth. 28 : 19.)

(De Bijbel is voornamelijk sedert de kerkhervorming n al meer talen overgebracht. â De L'oomsche kerk acht le drie talen van het kruis (Joh. 19 : 20) xoot genoeg m kent aan hare Latijnsche Overzetting ( Vulgata) het-lelfde njÃ¨g als aan den grondtekst toe. â De Neder-'andsch^^eerzetting (Statenbijbel 1637) munt uit door getrouwheid en nauwkeurigheid. â Door middel van cle Bijbelgenootschappen, waarvan het Evgelsche (1804) liet eerste was, wordt Gods Woord nu reeds in meer dan 200 talen en tongvallen gelezen.

13 Vr. Waardoor onderscheiden zich de Bijbelquot; boeken van alle andere schriften?

Antw. Al de Bijbelboeken zijn geschreven onder een bijzonderen invloed van God, overeenkomstig het doel der Goddelijke openbaring. (2 Tim. 3: 16. 2 Petr. 1 : 21.)

14 Yr. Waarvoor moeten wij dan den Bijbel houden? Antw. De Bijbel Gods Woord naar inhoud en hc

Antw. De Bijbel is Gods AVoord, omdat hij de Goddelijke openharingen bevat; de heilige mannen hebben niet hunne eigene of menschelijke wijsheid daarin neergelegd, maar die wijsheid, welke de Geest Gods door onmiddelbare verlichtinfc in hunnen ceest had voort-

1G Vr. Maar hoe kan de gelieele Bijbel Gods Woord zijn, daar er immers veel ongoddeJijks in voorkomt ?

Antw. De Bijbel vermeldt wel nevens de heilige wegen en reden Gods ook de zondige werken en woorden van duivel en menschen (van Gen. 3 aan), maar ook dat behoort mede tot Gods Woord, omdat het er van Godswege in beschreven is, tot leering en waarschuwing voor ons.

(Booze woorden van KaÃ¯n, Saul, Achab, Xebukad-nezar enz. Kwade samensprekingen als 1 Kor. 15 : 32. Spr. 9 : 17. â Job 42 : 7.)

17 Vr. Wat is dienvolgens de eigenlijke grond van al de Uitnemendheid des Bijbels ?

Antw. De ingeving der Heilige Schrift door den H. Geest is de ware grond, waarop haar naam en gezag als het Woord Gods rust.

Antw. Het was 1. eene aandrijving, eene werking op den uil der heilige schrijvers : op Goddelijke aandrift hebben zij gesproken en geschreven.

(Exod. 17 : 14 totMozes: Schrijf dit tot gedachtenis in een [eigenlijk : het] hoek. Openb. 1:19 tot Johannes : Schrijf hetgeen gij gezien heht en hetgeen is en hetgeen geschieden zal na dezen. Twaalfmaal kwam tot Johannes het bevel van den Heere, om op te schrijven wat-hem geopenbaard werd.)

Antw. Het was 2. de eigenlijke ingeving, eene werking des H. G. op hun verstand, waardoor liun de zaken, die zij schrijven zouden en ook de gepaste woorden te binnen kwamen.

(Dit nam niet weg liet eigen onderzoek en nadenken en le eigenaardige zegswijs der schrijvers. 1 Kor. 12: 11.)

ven, waardoor de heilige schrijvers voor dwaling bewaard en de Goddelijke openbaringen onvervalscht beschreven werden.

21 Vr. Werd hnn alles wat zij schreven eerst in dienzelfden oogenblik en onmiddellijk geopenbaard ?

Antw. /ij schreven ook wat zij gehoord en gezien of zeiven naarstiglijk onderzocht hadden, doch zij werden ook daarin door den PI. G. zoo geleid, dat zij niets verkeerd en onwaar en niets onnoodigs schreven (1 Joh. 1:1. Lnc. 1 : 3.)

Antw. De 11. Sclirift bewijst zelve hare Goddelijkheid 1. door do verhevenheid harer leer, namelijk door de verborgenheden die zij ontdekt en door de heiligheid en zuiverheid harer voorschriften. (1 Kor. 2 : 9, 10.)

Antw. 2. Door hare voorzeggingen^ wier vervulling al voortgaat: deze kunnen niet anders cian van God zijn, door openbaring van zijne raadsbesluiten. (Jez. 41 : 21, 22. 42 : 9.)

Antw. 3. Uit de eigenaardige kracht en werking van het bijbelwoord en de bijbeltaal op het hart des men-schen : het maakt een indruk als geen menschenwoord.

(Jer. 23 : 29 : â als een vuurââ en als een hamer. Hebr. 4 : 12 : â een zwaard. Jez. 55: 10, 11. Ps. 19

en 119. Ook de filgemeene uitwerkingen in de mensch-heid getuigen er vun: de IsraÃ«liet en hadden geheel hunnen voorrang boven de Heidenen hieraan te danken, dat hun de woorden Gods waren toebetrouwd (Rom. 3 : 2), en al wat de Christenheid vooruit heeft boven de andere volken, heeft zjj door middel van den Bijbel.)

25 Vr. Wat is bovendien een voornaam bewijs van de Goddelijkheid der H. Schrift ?

Antw. Christus en de Apostelen hebben dezelfde Schriften, die wij het O. T. noemen, als Goddelijke Schriften gebruikt en hare woorden als uitspraken van God zeiven aangehaald, die men zonder verder bewijs moest eerbiedigen.

27 Vr. quot;Welke getuigenis hebben wij van Christus zeiven voor het V. T. 'â f

Antw. Christus heeft aan zijne Apostelen den H. Geest beloofd en geschonken : Hij heeft do zaligheid gesteld op het geloof, de verdoemenis op het ongeloof omtrent hetgeen zij predikten : dat kon niet, wanneer, wat zij mondeling en schriftelijk leerden, uit hen zeiven was. (Joh. Ifi : 13. â Hand. 2:4. â Mare. 10:15, 16. Luc. 10 : 16. â Matth. 15 : 9.)

(Gal. 1 : 11, 12. Hetgeen Paulus daar van zich zegt, geldt ook van de overige Apostelen : want hij stelde zich niet boven de andere, maar hun gelijk.)

29 Vr. Maar is de eigene getuigenis der Apostelen hierin geloofwaardig en zeker ?

Antw. Ja: want het waren vrome, waarheidlievende, oprechte en onbaatzuchtige menschen, gelijk zjj door geheel hunnen wandel hebben bewezen.

Antw. Zij toonden daarbij eene lieldcrliehl van verstand en eene verzekerdheid die alle gedachten van zelfbedrog uitsluit; en God zelf getuigde mede door teekenen en wonderen. (Hebr. 2 : 4. Hand. 2 ; 48.)

Antw. 5. De innerlijke eenheid en samenhang van al de Bijbelboeken : ofschoon zij door zoovele mannen, in zoo verschillende tijden zijn geschreven, heerscht er toch Ã©Ã©n Geest in alle.

(Geschreven in een tijdsverloop van meer dan 1500 jaren door meer dan 30 mannen. Hierbij komt de opmerkelijke hewariny.)

32 Vr. Wat is het beste en voor allen noodige bewijs van de Goddelijkheid der H. Schrift ?

Antw. G Dat is de (jetuigenis des Heilif/en Geestes in ons door ondervinding en beleving van de zaligmakende waarheid. Joh. 7 : 17. â Rom. 1 : 1(gt; â 1 Joh. 5 : G. â Ned.. Belijd. Art. V.

Bijbel is de eenige regel voor ons geloof en leven, de toeis van alle Godsdienstleer, ârechter der geschillenquot; over de religie.

gouuemd. ââ¢ Wat nier, meer geldt (bijv. de wet dei-ceremoniÃ«n), wijst de Bijbel zelf' aan. â De H. Schrift heeft haar gezag niet van de Kerk (Roomsche stelling), maar van haar eigen Goddelijkheid.)

Antw. De Apocryphen, geschreven door godvruchtige Joden na den laatsten Profeet voor de komst van Christus

{Ned. Belijd. Art. VI. â Met de Grieksche Overzetting der LXX zijn zij tot de Christenkerk gekomen. Apocryph zegt: verborr/en, niet in synagoge en kerk gebruikt, in tegenstelling tegen de Goddelijke, gezaghebbende (canonieke) Schriften.)

Antw. Xe en, want 1. er zijn fabelachtige dingen in en met het erkende Woord Gods strijdende; 2. zij zijn door de Joodsche kerk, aan welke toch de woorden Gods waren toebetrouwd. [Rom. 3 : 2], nooit voor Goddelijk gehouden.

[1. B. v. IV. Ezra 14 : 21 v v.: wonderbare beschrijving iler Goddelijke openbaringen in 204 boeken binnen 40 dagen; het boek van Tobias 3:8: Asmodi en de 7 bruidegoms van Sara â, kap. 6 : verdrijving van booze geesten met gebraden hart en lever van een visch. â II Makk. 12 : 43 v.v. : offerande voor dooden (zielmis); kap. 14 : Razis' zelfmoord geprezen, tegen het Ge gebod. De leer en hope der verlossing is er niet in. 2. Toen het oudste der apocr. boeken geschreven werd, het boek van Jezus Sirach, hetwelk de kleinzoon van dezen uit het Hebreeuwsch in het Grieksch vertaalde,

was de verzameling der canonieke Schriften des O. T. reeds gesloten. (Zie boven vr. 10) â- Christus en de Apostelen halen ze niet aan. â¢â De Roomsche kerk neemt ze voor Goddelijk aan ; zij heeft op de kerkv. te Trente (1545â15G3) aan al de in hare Latijnsche Overzetting (Vulgata) bevatte schriften even gelijk gezag toegekend, tegen Openb. 22 : 18.)

Antw. De Bijbel behelst al de openbaringen van God en leert ons alles, wat wjj moeten kennen, ge-looven en betrachten om zalig te worden. I's. 19:8. 2 Tim. 3 : 15â17. Gal. 1 : 8.

Antw. Al de canonieke Hoeken zijn onder Gods bijzondere voorzienigheid ongeschonden bewaard gebleven door de groote zorgvuldigheid der Joden voor liet O. T. en der Christelijke kerk mede voor het N. T.

(Het Boek des Oprechten (Joz. 10 : 13), der Oorlogen des Hoeren (Num. 21 : 14), een brief van Paulus aan de KorinthiÃ«rs (1 Kor. 5 : 9) zijn nooit canoniek geweest. â Jer. 8 : 8. 2 Thess. 2 : 2.)

Antw. Neen, de H. Schrift is de eenige en volledige regel voor de kerk. Matth. 15 : 9: Te vergeefs eer en zij mij, leerende. leeringen, die geboden van menschenzijn.

(De FarizeeÃ«n beriepen zich op inzettingen sinds Jlozes bij monde voortgeplant. In de Roomsche kerk: leeringen en voorschriften van Christus aan de Apostelen gezegd en langs hunne door den H. G. onfeilbare opvolgers

(do Pausen) als van hand in hand overgebracht. (Joh. 16 : 12. 2 Those. 2 : 15.| Feestdagen? Syn. te Dordrecht 1574 art. 53 : âis besloten dat men met den Zondag alleen tevreden zal zijn.quot; Anders 1619, Nahan-delingen, 162ste zitting: âdo kerken zullen onderhonden â ook den Christdag, Paschen en Pinksteren met den volgendon dag â ook den dag der besnijdenis en dor hemelvaart van Christus.quot; Uitwendige besturing en orde kan iedere particuliere kerk zelve bepalen, mits niet strijdig tegen hot Evangelie. 1 Kor. 14 : 40.)

Antw. Hare klaarheid: al wat tot de wezenlijke geloofswaarheden behoort, staat in do Heilige Schrift voor ieder opmerkend lezer klaar on verstaanbaar geschreven. Ps. 119 : 105: l' ir Woord is eene la tup voor mijnen voet en een licht op mijn pad..

[Dent. 30 : 11 â14. 2 Petr. 1 : 19. â Do Protes-fanUche kerk tegen de 1'oomsche. Onverstaanbaarheid der Schrift zou strijden tegen hare bestemming voor de kerk, zij is verstaanbaar onder gebed, studie en beproeving. â Er zijn verhorgenheden in, ondoorgrondelijk in zich zelve, maar klaarblijkelijk bijbelleer, âGods Woord is als de wolkkolom Exod. 14 : 20. 2 Petr. 3 : 16. 2 Kor. 4 : 3, 4.]

Antw. De Heilige Schrift is onmisbaar, om de geopenbaarde leer in de kerk onvervalscht te bewaren en van menschehjke verontreinigingen telkens weer to zuiveren.

(Tegen de Roomse hen, die wel do overlevering, maar niet de H. S. voor volstrekt noodig achten; tegen geest-drijvers, die door openbaringen buiten het Bijbelwoord willen geleid worden ; tegen do oncjeloovlgen, die eigen verstand en rede voor bron en toets van alle waarheid houden, den Bijbel gering achten en zijn gezag verduisteren.)

Antw. Ja, rijken en armen, geleerden en ongeleer-den, ouden en jongen moeten naarstig lezen in het Boek des Hoeren.

[Deut. 6 : G v.v. Joh. 5 : 39. Hand. 17:11.1 Thess. 5 : 27. â Bij de Roomschen is voor de leeken het lezen van den Bijbel in hunne moedertaal zonder vergunning van hunne kerkelijke oversten (niet in de Symbolische boeken hunner kerk maar) door vele Pausen (sedert In-nocentius III 1199) verboden. De Protestantsche kerk wil geen blind geloof, maar zegt: kom en zie /]

Antw. 1. In de vreeze des Heeren, die het beginsel der wijsheid is : met eerbied en ontzag voor dien God, die daar tot ons spreekt. 2. Aandachtig, niet haastende : de gedachten moeten er bij zijn. 3. Met onde.neerpinfi. 4. Met een biddend hart.

[a. 1 Sam. 3 : 10. Jez. 66 : 2. b, Joh. 5 : 39 : Onderzoekt de Schriften â : zoekende wat er onder ligt. c, 2 Kor. 10 ; 5. 1 Sam. 15 : 22. d, Ps. 119 : 18.]

Antw. God is kenbaar, zoo ver ons noodig is, uit zijne openbaringen; maar zjjn Wezen kan geen eindig schepsel doorgronden. Job 36 : 20: Zie God is (/root en wij heg rijpen het niet.

Antw. God is een geestelijk Wezen, oneindig en allervolmaaktst, noodzakelijk en alleen van zich zelfbestaande, van de wereld verscheiden, oorzaak en grond van alle wezen.

(Vergelijk Jez. 31 : 3; Want de Egyptenaars zijn nien-schen en geen God en hunne paarden zijn vleesch en geen geest. Geest is God d.z. I. onlichamelijk, onstoffelijk, daarom onzienlijk en niet af te beelden, 2. levend met bewustheid en wil werkende, in en voor zich zeiven bestaande, persoonlijk.)

4 Vr. Maar indien God geest is, hoe kunnen Hem dan lichaamsleden, zintuigen en zichtbare verschijningen toegeschreven worden ?

Antw. De H. Schrift spreekt menschelijk van God, om voor ons verstaanbaar te zijn en om ons te toonen dat Hij een levend God is, en God heeft zich werkelijk in zijne openbaringen tot de w^rijze der menschen neer-

(Spr. 15 : 3. Jez. 59 ; 1. 1 ; 20. De verschijningen onder het O. T., naar eene diepe behoefte van het men-sehelijke hart, waren voorteekenen van de menschwor-ding van Gods Zoon en namen met deze een einde.)

Antw. Er kan maar Ã©Ã©n onafhankelijk, allerhoogst en allervolmaakst Wezen zijn: er is maar Ã©Ã©n God. Jez. 44 : 6: Zoo zegt de Heere, de honing van [sraÃ«l en zijn verlosser, de Heere der Heirsciiareii Ik hen de eerste en 11c hen de laatste en hehalve mij is er (jeen God. [Dent. 3 : 4. Ef. 4 : 6.]

Antw. De goden der Heidenen zijn geen levende wezens maar door de menschen verzonnen en voor goden gehouden: de erkentenis van Ã©Ã©n God was altijd de grondslag der ware religie.

(Exod. 20 : 3. 1 Kor. 8 : 4. De eenheid Gods stelt de Christelijke kerk tegen Heidensch veelgodendom of (Perzisch) twergodendom, ook tegen kettersch driegoden-dom. De Heidenen vereerden doorgaans Ã©Ã©nen van hunne goden als den hoogsten en stelden het Noodlot boven den wil der goden.)

Antw. VÃ³Ã³r den zondvloed vertoont zich geen spoor van eigenlijke afgoderij, toen heerschte woest ongeloof, na den zondvloed brak hot bijgeloof uit in vereering van levenlooze, levende of geheel verzonnen e schepselen.

(Sterrendienst: Deut. 4 : 19. Job 31 : 20.Boek dei-Wijsheid. 13 : 2: Zij hehhen gemeend dat of het vuur of

de wind of de snelle lucht of de omloop der sterren of het krachtiye weder of de lichten des hemels (joden waren, die de wereld regeerden. Dieren, menschen, enz. Rom. 1 : 25. â Ook in IsraÃ«l beeldendienst en daarna afgoderij. Na de Babylonische ballingschap gruwt de Jood van beeld en afgod.)

Antw. Niet om God van gelijken te onderscheiden: want er is maar Ã©Ã©n God; ook kan geen naam volkomen uitdrukken wat Hij is.

(Als er maar Ã©Ã©n mensch was, behoefde deze geen anderen naam dan mensch (Adam.) Er is geen geslacht van goden : Ps. 86 : 10. Jer. 10 ; C. â Spr. 30 : 4. Geii. 32 : 29. Eicht. 13 : 18,)

om Hem te onderscheiden van de afgoden en van alle schepselen ; 2. opdat wij Hem daardoor nader zouden hennen.

Antw. Ja. God openbaart zich in zijn. namen,: liet zjjn waarachtige uitdrukkingen en merkteek^nen van zijne volmaaktheden, van zjjne irerkzaamhcid en van zijne betrekkingen tot al het geschapene en tot zijn volk.

(Namen van zijn Wezen, hoogheid, macht en lieer-schappij ; persoonlijke namen : Vader, Zoon, H. Geest. â Ex. 23 : 20, 21.)

Antw. De naam God ziet op het rijk der natuur, de naam Heere (Jehovah) op het rijk der genade.

{God aanstonds in het eerste Bijbelvers, J. C. Heere genoemd in het laatste. De naam Jehovah was vÃ³Ã³r Mozes' tijd niet geopenbaard (Exod. 6 : 2,) doch werd door dezen gebruikt bij zijne beschrijving van de eerste geschiedenissen (Gen. 2 v.v ) ten bewijze dat die'God, die de wereld geschapen en zich aan de eerste men-schen geopenbaard had, geen ander was dan Jehovah, de God van IsraÃ«l.)

hij alleen van zich zeioen is, de oorzaak van het wezen aller dingen; 2. dat hij zich zelcen gelijk blijft, een onveranderlijke Verbondsgod, getrouw in zijne beloften en alvermogende in derzelver uitvoering : Heere is zijn (ledenhiaam, Hoz. 12 : 6. (Ex. 3 : 14. Openb. i ; 4. â- Christus: Hebr, 13 : 8.)

Antw. Wij moeten de oneindige volmaaktheid Gods bij deelen beschouwen naar hare verschillende litlatin-lt;jen, waardoor wij eene bevatting krijgen van Gods eigenschappen.

(Gewichtig: 1. bij de wederlegging der Luthersche leer van Christus menschheid, 2. bij het bewijs van de Godheid des Zoons en des H. G.)

Antw. De onafhankelijkheid, eenvoudigheid, eeuwigheid, overaltegenwoordigheid en onveranderlijkheid.

[Deze behelzen de tegenstelling van God en schepsel, zijne wezenlijke verscheidenheid van de wereld, zijne verhevenheid boven al het eindige. Het geschapene, de wereld, is afhankelijk, samengesteld, tijdelijk, plaatselijk, veranderlijk.]

Antw. God is van zich zeiven en wordt ook in zijn treten, willen en irerlrn door niets buiten Hem bepaald. (Joh. 5 : 26. â Jez. 40 : 13. â Hand. 17 : 25. Rom. 11 : 30. â Wij oflinnlielijlc, Jac. 4 ; 15.)

Antw. God heeft niets van stoffelijkheid en zinnelijkheid : geen samenstelling van deelen, geen uitbreiding noch gedaante.

[Ook de drie Personen zijn geen drie deelen des Wezens. In God is dan ook geen veelheid van veranderlijke en tegenstrijdige besluiten.]

Antw. Op God is het denkbeeld van tijd niet toepasselijk: Hij is tijdeloos : zonder begin, wissel en einde. (Ps. 90 ; 1, 2.)

19 Yr. Is er bij Hem ook geen vervol[/ van tijd? Antw. Xeen : Ã©Ã©n day is hij den llccre als duizend

(Ook in zijn verstand en wil (besluiten) komt niets eerst met den tijd op ; alleen in zijne tijdelijke werken is eene opvolging. De tijd is als de omloopende stip van een cirkel, God als het onbewogen middelpunt; de tijd een vlietenden stroom, God, hoog daarboven, ziet en bestuurt geheel den loop. Hij is zelf de oorzaak en ordineerder van den tijd en hot tijdelijke. 1 Tim. 1:17.)

20 Yr. Wat is Gods overalteyenwoordiyheidV Antw. God is door geen ruimte beperkt, door haar

niet ingesloten noch van haar uitgesloten. (1 Kon. 8 : 27. Jerem. 23 : 23, 24. Ps. 139 : 7â10.)

21 Yr. Zjjn alleen zijne werkingen of is ook zijn Wezen zelf overal tegenwoordig !^J

Antw. Hij is niet verre van een iegelijk van ons. Want in Hem leven wij en bewegen wij ons en zijn wij. Hand. 17 : 27, 28.

(God is buiten de wereld en in de wereld, doch niet zoo als de ziel in haar lichaam : de H. S. noemt nergens do wereld Gods lichaam noch God de ziel der wereld. Hij is bij ieder ding zoo als de oorzaak bij haar gewrocht, als Schepper, Onderhouder en Regeerder en zoo is Hij de levende God en een eeuwig koning. Jer. 10 : 10.)

Antw. Omdat Hij daar aan Engelen en zalige men-sehen zijne heerlijkheid het luisterrijkst vertoont. Jez. 66 : 1: AJzoo zegt de Heere: de hemel is mijn troon en i de aarde is de voetbank mijner voeten.

gt;4Â» (Troost voor de godvreezenden: Gen. 28 : 15. Jez. 57 : 15. Ps. 145 : 18. 23 : 4. Jae. 4:8. â Een schrik voor de goddeloozen: Am. 9 : 2â4')

Antw. Dat geeft te kennen de opevhai'ing en verberging van Gods tegenwoordigheid tot Iiulpbetoon of strafoefening en het waren voorteeketien van de komst des Zoons in het vleesch en van diens hemelvaart tot zegen en oordeel. (quot;Gen. 11 : 5. Ex. 19 : 18. 34 : 6- 1 Kon. | 19 : 11 v v. Hoz. 5 : 15. Efez 4 : 8â10.)

Antw. God is onveranderlijk: in zijn Wezen, kennis, wil en raadsbesluiten. (Jac. 1 ; 17. 1 Tim. 1 ; 17. â Hand. 15 : 18. - Mal. 3 : 6.)

[Ook in zijne beloften en dreigingen verandert Hij niet; de zondige mensch moet veranderen.]

Antw. Gods berouw is Goddelijk en niet mensche-lijk en betoont zich in eene andere handelwijs zonder dat zijn wil verandert.

Antw. Op God is liet denkbeeld van tijd niet toepasselijk: Hij is tijdeloos : zonder begin, wissel en einde. (Ps. 90 ; 1, 2.)

Antw. Neen : Ã©Ã©n day is bij den Heere als duizend jaren en duizend jaren als Ã©Ã©n day. 2 Petr. 3 : 8.

(Ouk in zijn verstand en wil (besluiten) komt niets eerst met den tijd op ; alleen in zijne tijdelijke werken is eene opvolging. De tijd is als de o;nloopende stip van een cirkel, God als liet onbewogen middelpunt; de tijd een vlietenden stroom, God, hoog daarboven, ziet en bestuurt gebeel den loop. Hij is zelf de oorzaak en ordineerder van den tijd en hot tijdelijke. 1 Tim. 1 : 17.)

niet ingesloten noch van haar uitgesloten. Cl Kon. 8 : 27. Jerem. 23 ; 23, 24. Ps. 139 : 7â10.)

21 Vr. Zijn alleen zijne werkinyen of is ook zijn Wezen zelf overal tegenwoordig ?

Antw. Hij is niet verre van een iegelijk van ons. Want in Hem leven wij en bewegen wij ons en zijn wij. Hand. 17 : 27, 28.

(God is buiten de wereld en in de wereld, doch niet zoo als de ziel in haar lichaam: de H. S. noemt nergens de wereld Gods lichaam noch God de ziel der wereld. Hij is bij ieder ding zoo als de oorzaak bij haar gewrocht, als Schepper, Onderhouder en Regeerder en zoo is Hij de levende God en een eeuwig koning. Jer. 10 : 10.)

Antw. Omdat Hij daar aan Engelen en zalige men-selien zijne heerlijkheid het luisterrijkst vertoont. Jez. 66 : 1: Alzoo zexjt de Heere: de hemel is mijn troon en de aarde is de voetbank mijner voeten.

Â» (Troost voor de godvreezenden: Gen. 28 : 15. Jez. 57 : 15. Ps. 145 : 18. 23 : 4. Jac. 4:8. â Een schrik voor de goddeloozen: Am. 9 ; 2â4-)

Antw. Dat geeft te kennen de openhariii;/ en verberging van Gods tegenwoordigheid tot Iiulphetoon of strafoefening en liet waren voorteekenen van de komst des Zoons in het vleesch en van diens hemelvaart tot zegen en oordeel. (Gen. 11 : 5. Ex. 19 : 18. 34 : 6-1 Kon. 19 : 11 v v. Hoz. 5 : 15. Efez 4 ; 8â10.)

Antw. God is onveranderlijk: in zijn Wezen, kennis, wil en raadsbesluiten. (Jac. 1 : 17. 1 Tim. 1 ; 17. â Hand. 15 : 18. - Mal. 3 : 6.)

[Ook in zijne beloften en dreigingen verandert Hij niet; de zondige mensch moet veranderen.]

Antw. Gods berouw is Goddelijk en niet mensche-lijk en betoont zich in eene andere handelwijs zonder dat zijn wil verandert.

maar een persoonlijk, levend God, niet onverschillig bjj den ondergang van liet schepsel, dat zich zelf verderft. Gen. 6 : 6, 7: de mensch was anders geworden, dies anders behandeld. -Ter. 26 : 13; wierden zij anders. Hij zou hen van het gedreigde kwaad ver-schoonen. Jon. 3 : 9, 10. â De H. S. weerspreekt zich nie maar verklaart zich zelve: Num. 23 : 19 : Balak kon Israels verlossing en Gods verbond met hen niet tenietdoen.]

Antw. Deze behooren tot Verstand, 1 Vil er. Macht, die aan ieder geest eigen zijn, dus aan God allervolmaaktst.

(Als geest is Hij een levend God; zijn leven is het volmaaktste bewustzijn met de volmaaktste werkzaamheid : daarin vertoonen zich Verstand, AVil en Macht, ieder met bijzondere eigenschappen.)

schepselen, hoewel ook zij, zooals zij in God zijn, oneindig en onmededeelbaar zijn.

[Hierbij wordt God beschouwd naar zijne betrekking tot de wereld, als Schepper en Regeerder.]

vergetende, Ps. 139 : 6. 2. Vooncerpen: alle dingen werkelijke en mogelijke, verledene, tegenwoordige en toekomende; menschen; Ps. 147 : 4 : de sterren; Richt. 6 : 25 : de varren op den stal; daden, woorden, gedachten !)

Antw. Gods alwetendheid is vertroostend bij nooden, opbeurend voor wie onrecht lijdt, overtuigend en afschrikkend van verborgen kwaad. (Matth. 6 : 8. â Ps. 10 : 14. â 1 Joh. 3 : 20. Jer. 17 : 9, 10. Joz. 7 ; 11. Hebr. 4 : 13.)

Antw. Ja, God weet ook de vrij ivic handel in gen des menschen, alvorens zij geschieden.

(Door Socinianen en Me uw eren geloochend. Bewijs ^:Ps. 139 : 2, 4. Ezech. 11 : fÂ»; voorzeggingen, Jez. 41 ^:22 v.v. Dat God verzoekt, beproeft (Deut. 13 : 3), dat Hij iets âhad verwachtquot; (Jez. 5 : 2), zegt niet dat Hij 't niet wist, maar dat Hij op 's menschen doen acht geeft, om er naar te vergelden.)

Antw. De wijsheid Gods, de deugd van het verstand en het besturend beginsel van zijn doen, waardoor Hij de beste middelen kent en gebruikt om de beate einden te bereiken.

(Zij openbaart zich in geheel de voorzienigheid bijzonder in het werk der verlossing, in de vestiging en bewaring der kerk, in den weg van ieder qelooviqe. Ps. 104 : 24. Hom. 11 : 33.)

Autw. Ja, God werkt niet gelijk een blinde natuui'-kracht, maar als persoonlijk, zelfstandig Wezen met vrije zelfbepaling.

welke liij wil en de wijs hoe Hij die wil, is het of een wil van besluit of een wil van benei, de eerste verbor-f/en, de andere geopenhaanl.

(De besluitende wil bepaalt de wording eener zaak, de wetgevend^ wil het recht, wat goed is of kwaad. â Gods bevel aan Abraham, Gen. 22 : 2, bepaalde niets van de uitkomst. â Voorwaardelijke beloften en bedreigingen behoaren tot den wetgevender! wil. Ook 1 Tim. 2 : 4 en 2 Petr. 3 : 9 zegt niet wat God besloten heeft: daartegen zou de uitkomst strijden, Matth. 25 : 4G.)

Antw. Gods eenwig voornemen, naar hetwelk Hij zelf alles doet in den tijd : die alle dingen werkt naar den raad zijns willens (Efez. 1 : 11.)

{Raad d. i. wijs plan, doelvorming en keus der middelen, en wel van zijnen wil, geheel vrijmachtig. Deze is onwederstaanbaar, Jez. 46 ; 10.)

35 \ r. AVat is Gods hevelende of geopenbaarde wil? Antw. Dat is al wat Hij ons voorschrijft in zjjn

Antw. Naar den wil des bereis, want het onbekende besluit kan onze regel niet zijn. De verborgene dingen zijn voor den Ileere onzen God, maar de geopenbaarde zijn voor ons en voor onze kinderen tot in eeutcigheid, om te doen al de woorden dezer iret, Dent. 29 : 29.

(âTe blijven binnen de palen van zijn geopenbaard Woord, om dat te onderzoeken, te gelooven en daarna te levenquot;. Kantt. Den wil des bevels moeten wij doen, den wil des besluits lijden met onderwerping en vertrouwen.)

Antw. God is liefde, hetwelk Hij bewijst in al zijn goeddoen, allermeest in de zending van zijnen Zoon tot verzoening voor onze zonden. (1 Joh. 4 : 8â10. Matth. 5 : 45.)

Antw. Gods liefde breidt zich in eene veelheid van stralen uit: ;il3 'jrHade jegena schuldigen, barmhartigheid jegens elleinligen ; geduld, verdraagzaamheid en lankmoedigheid Â«u het uitstel van straf en in vergunning van tijd, gelegenheid en middel tot bekeering.

Antw. God is licht en er is gansch (jeene duisternis in Hem, 1 Joli. 1 : 5. Hij haat het kwade, Hij wil het goede.

(De heiluiheid is de weergalooze innerlijke voortreffelijkheid van het Goddelijke Wezen (Jez. G : 3), zijne verhevene afgezonderdheid van al het eindige en beperkte, bijzonder van het zondige.)

zijne heiligheid 1. wetgevende: in het voorschrijven van zijn recht door geweten en Woord; 2. rechterlijk: in de handhaving van zijn recht, door veroordeeling of vrijspraak; 3. vergeldende: in belooning of straf.

(1, Rom. 2 : 15. Jac. 4 : 12. 2, Hom. 2 : 2. 3,. Rom. 2 ; 5. De zegening en redding van verdrukte rechtvaardigen is genade jegens hen, rechtsoefening jegens de vijanden : Ps. 7 : 7â12. 0 ; 3â 5.)

Antw. De straffende of wrekende gerechtigheid, Gods wordt in de H. S. de toorn Gods genoemd, hetwelk den ernst, de werking en onzaglijkheid van zijn mishagen te kennen geeft.

{Toorn is eene menschelijke uitdrukking, maar even zoo naar als de liefde. Velen, in het Sociniaansche spoor, ontkennen de straffende gerechtigheid van God, en dienvolgens ook de genoegdoening van Christus.)

Hij het recht handhaven. (1, 2 Kor. 6 ; 14. 2, de justitie. Hebr. 10 : 30. Ps. 58 : 12.)

Antw. 3. Zonde is verbreking van Gods Wet; deze is geen raad maar regel voor al de redelijke schepselen, de uitgedrukte teil van God, die gestaafd moet worden door gehoorzaamheid of door de gedreigde straf, niet alleen innerlijk in liet geweten, maar ook in het openbaar. (1 Petr. 1 : 16. Gal. 3 : 10.)

45 Vr. quot;Waaruit blijkt verder dat de straffende rechtvaardigheid aan God eigen is ?

Antw. 4. Ket geweten gelijk de geschiedenis van den mensch getuigt, van eene vergeldende gerechtigheid Gods, daar ook de Heidenen het recht Gods weten, namelijk dat degenen, die zulke dingen doen, des 'doods waardig zijn. (Rom. 1 : 32.)

(Met het besef van eene Godheid ligt onafscheidelijk liet gevoel van eene vergeldende gerechtigheid diep in liet gemoed, een bewijs dat zij geen willekeur is, maar tot Gods natuur behoort. â â Rom. 1 : 18.)

Antw. 5. Geheel de H. S. betuigt allernadrukkelijkst, dat de heilige en waarachtige God de zonde straffen moet, niet alleen het O. maar ook het N. T. Vreeselijk is het te vallen in de handen des levenden Gods, Hebr. 10 : 31. Want onze God is een verterend vuur, Hebr. 12 : 29. â (Ps. 5 : 5â7. Nah. 1 : 2, 3. Matth. 7 : 19. Rom. 2 : 5â11.)

teil om liet kwaad te straffen en naar zjjne eigene tm-tuur kan Hij niet anders willen.

(Een menschelijk i'echter is gebonden aan de wet, die huiten hem ligt. Maar de zedelijke wereldorde, het in het heelal geldende heilige Recht is zelf het uitdruksel van Gods natuur, waarnaar Hij zich in het regeeren en oordeelen van zijne redelijke schepselen van zelf richt.)

(Job 34 : 10â12. Jez. 5 : 1G. Uitstel, verzachting, overbrenging op een borg en plaatsbekleeder behoort tot de omstandigheden en wijs der straf, maar het straffen zelf, de betooning van zijne rechtvaardigheid, laat Hij immers ook dus niet na.)

49 Vr. Maar God vergeeft toch aan de geloovigen de schuld en de straf hunner zonden ?

Antw. Vergeven is geen afstand van gerechtigheid : God vergeeft op grond van Christus' voldoenhy en met een rechtvaardig (lericht over de zonde.

(1, Grond: voldoening â niet door den zondaar zeiven of door eenig ander persoon buiten het Goddelijke Wezen, dus voor den ontslagenen enkel genade : 2 Kor. 5 : 21. Efez. 1 : 6, 7. 2, Wijze en neg : een gericht: a. berouw en belijdenis; 1 Joh. 1 : 9. Ps. 32 : 5. h. afstand van de veroordeelde zonde : Rom. 8:4. Iedere zonden vergeving is een crisis, een oordeel over de zonde en eene scheiding van de zonde.)

! na- Antw. God is almachtiy, door niets tuiten Hem beperkt: Hij kan uitwerken al wat luj iril. Wantycen die ^zal hij God onmogelijk zijn. Luc. 1 : 37.

liet (Bemoedigend bij nood en gevaar: Jer. 32: 17 ; bij vsel den strijd om in te gaan : Mattli. 19 : 20. â Alle i en tweede oorzaken, middelen en natuurwetten ^r/.;jn door ht.) God zeiven geordend en van Hem afhankelijk. Won-clerwerlien zijn gelijksoortige werkingen als waardoor Hij eens de krachten en wetten der natuur heeft doen ^e)l: ontstaan. De vrijheid van redelijke schepselen is geene beperking maar bewijs van zijne almacht: vrij in hunne 3^. bewegingen en toch afhankelijk, gelijk iemand op een _)e. varend schip. Hand. 17 : 2S.)

(1. ]). i. onding, niets: b.v. alomtegenwoordig I: lichaam (Luth.), evenals rond vierkant. 2. li.v. lijden,

storven : 't zou geen macht maar onmacht zijn; liegen Tit. 1:2: God die niet liegen lean.)

1 Vr. Wat zegt ons de Bijbel nog nader van dien God, aan wien alle deze eigenschappen eigen zijn ? Antw. De H. S. leert ons het eenige Goddelijke We-

{Nederl. Geloofsbel. Art. VIII. TJeidclb. Cafech. Z. VIII. â Grondslagen voor dit allergewichtigst leerstuk : 1. de H. Schrift eigent al wat Goddelijk is aan Drie toe, genaamd de V. en de Z. en de H. G., inzonderheid de zaligmaking van zondaren. 2. Bjj alle gelijkstelling worden zij geregeld onderscheiden. 3. Nochtans scherpt dezelfde Schrift altijd in, dat er niet meer dan Ã©Ã©n God is)

(Da naam DrieÃ«enheid stint niet letterlijk in den Bjjbsl â âvoorzienigheidquot; ook niet, mxar de zaak wel, het naast komt 1 Jolt. 5:7: d?zs drie zijn Ã©Ã©n â Het is eeue drieheid in God zeiven_t niet alleen in zijne opsnbctrin'/, en tocli geen der drie goden. Geschapene geesten hebben eene enkelvoudige persoonlijkheid (Ã©Ã©n Ik); de levensvolheid van den oneindig en God is niet in Ã©Ã©n persoon besloten en toch Ã©Ã©n.)

(De rede, door Gods Woird de DrieÃ«enheid kennende, kan haar eenigszins aflidden 1, uit de zelferkentenis Gods, zonder welke Hij u. niet zijn b. zich niet openbaren kon, 2. uit zijne zelfliefde. En men vergelijkt: in de buitenwereld licht, glans, verlichting, inden mensch: gedachte, woord, zin. Hebr. 1 : 3. Joh. 1:1.)

God in liet algemeen, maar ook van den Zoon Gods onder velerlei benamingen en van den H. Geest. (Gen. 1 : 1, 2. Ps. 51 ; 13. âNum. 6 : 24â26. Ps. 33 : 6.)

Antw. In ul die plaatsen, waar de verlossing het duidelijkst wordt beloofd, als Jez. 48 : 16, waar de knecht Gods, de Messias, spreekt: de Heere Heere en zijn Geest heeft mij gezonden. En Jez. 61:1: de Geest des Heeren Heeren is op mij, omdat de Heere mij gezalfd heeft.

(Desgelijks Jez. 63 : 9, 10, waar na den Heere genoemd worden de Engel zijns aangezichts en zijn Heilige Geest.]

Antw In het X. 2'., inzonderheid bij den doop van Jezus in de Jordaan, Matth. 3 : 16, 17.

en bevestigd in al wat Hij gesproken heeft van den Vader en van zichzelven als den Zoon en van den H. Geest, waarop hij eindelijk het zegel drukte door de verordening van den doop in den naam des Vaders en des Zoons en des H. Geestes, Matth. 28 : 19.

Antw. Overal in hunne zendbrieven voegen de Apostelen de heilige Drie samen: zij leiden alle heil af ran

deze Drie die Ã©Ã©n zijn, den Vader en den Zoon en den H. Geest (B.v. Efez 1. 1 Kor. 12 : 4â6. 2 Kor. 13 : 13. 1 Petr. 1 : 2. Openb. 1 ; 4, 5.)

Antw. 1 Joli. 5:7: 11 ant drie zijn er, die getuigen, in den hemel, de Vader, het Woord en dÃ© Heilige Geest, en deze drie zijn Ã©Ã©n.

(Deze woorden worden in de Grieksehe handschriften niet gevonden. Doch 1. de aloude Latijnsche Overzetting heeft ze en deze is ouder dan al de bekende gr. handschriften. 2. Zeer vroege kerkvaders halen ze aan of spelen er op toe, b v. Cyprianus in de 3e eeuw. 3. De samenhang is er niet tegen maar vÃ³Ã³r.)

(1. De Zoon en de H Geest zjjn geen andere Wezens dan de Vader, 2. Hun Wezen is niet slechts eensoor tig maar Ã©Ã©n in getal. 3. Het Goddelijke Wezen met zijne eigenschappen is niet in drie deelen gedeeld: er' is maar Ã©Ã©ne almacht, alwetendheid, enz.)

Antw. Het zijn drie Personen, zelfstandigheden, in welke liet Goddelijke Wezen van eeuwigheid bestaat.

(Persoon is een Ik, een onderwerp dat zelf geen gezegde van een ander onderwerp zijn kan : de eene is niet de andere. â De Drie zijn niet gelijk drie men-schelijke personen (individu's); niet buiten liet Wezen, niet zakelijk van liet Wezen verscheiden: zij zijn het

13 â Dit is dan wel boten maar niet tegen de rede. Dat zou zijn wanneer men stelde : het Ã©Ã©ne Wezen is drio der Wezens of; de drie personen zijn Ã©Ã©n Persoon; dan kon men tegenwerpen ; 1 is niet 3 en 3 is niet 1. ew, Maa het Wezen is Ã©Ã©n, de Personen zijn drie; het Ige zjjn ralzoo in een ander opzicht drie dan waarin zij Ã©Ã©n zijn.

Hij is van den Vader gezonden en wederom wordt van beiden de 11. G. onderscheiden.

(Met de loochening van dc drie Personen vervalt geheel het Christendom. â Dwaling van Sdbellius in LibyÃ« 255 na C.: âÃ©Ã©npersoon naar zijne onderscheidene s wijzen van teer ken nu Vader, dan Zoon, dan H. G.

13 Vr. Waarin ligt nog de noodzakelijkheid om eene eeuwige Drieheid van Personen in het Goddelijke Wezen te stellen ?

Antw. In de bijbelsche leer van het Woord, dat voor de wereld hij God was en God icas, met onderscheiding van den Geest Gods, die de diepten Gods kent, gelijk de geest des menschen den mensch kent. (Joh. 1:1. 1 Kor. 2 : 10, 11.)

Antw. Zij onderscheiden zich niet in natuur of tijd maar naar de orde van hun bestaan als Personen: de

Vader is de eerste; de Zoon de tweede, de H. Geest de derde Persoon, overeenkomstig hunne 'persoonlijke eigenschappen.

Antw. Dat Hij als Vader is van zich zeiven, niet gegenereerd en niet uitgaande van een ander : de Vader heeft het leven in zich zeiven. Joh 5 : 26Â«.

(De grond van zjjn persoonlijk bestaan als Vader ligt in Hem zeiven : Hij is Vader door dat Hij den Zoon genereert )

Antw. Dat Hij grg ener eer d is van den Vader : de Vader heeft den Zoon gegeven het leven te hebben in zich zeiven. Joh. 5 : 26//

Antw. Dat Hij uitgaat van den Vader en den Zoon als de adem des levenden Grods. {Vergel. Joh.20:22)

Antw. Omdat zij niet aan het Wezen, maar ieder alleen aan Ã©Ã©n Persoon eigen zijn.

(Het zijn persoonlijke, inblijvende daden Gods: God zelf is de grond van de wijze zijns bestaans als Vader en Zoon en H. Geest, zoo eeuwig en noodzakelijk als Zijn bestaan zelf: Hij is door zich, voor zich en in zich. Stelt men echter drie personen zonder de gezegde betrekking tot elkander, dan stelt men drie goden.)

Antw. Van eeuwigheid doet de Vader den Zoon uit zich bestaan als het afschijnsel zijner heerlijkheid en het uitgedrukte beeld zijner zelfstandigheid. Hebr. 1 ; 3. Joh. 1 : 1 Spr. 8 : 22. v.v. â Joh. 8 : 58. 17:5.)

een ander Ik, uit zich te doen bestaan ; het is geen scheppen, voortbrengen uit niet. De Zoon is uit den Vader, als licht uit licht, en Ã©Ã©ns wezens met Hem.)

wordt: Ditcelke het beeld is des onzienlijhen Gods, de eerstgehorene aller creature Want door Hem zijn alle dingen geschapen, die in den hemel en die op de aarde zijn, die zienlijk en die onzienlijk zijn. â En Hij is \ vÃ³Ã³r alle dingen en alle dingen bestaan te zamen door Hem.

{Geboren met geschapen. Op. 3 : 14 : IT ij is het Begin der scheppinge Gods, in eenen werkenden zin, de oorzaak. â Ps. 2:7: Ik zal van het besluit verhalen : de Heere heeft tot mij gezegd: gij zijt mijn Zoon, heden heb ik u gegenereerd. Al zegt dit eerst; âIk heb u heden koning gemaakt, zoo sluit liet toch in en veronderstelt de eeuwige ' generatie ', want alleen die uit God en zelf God was, kon almachtig koning zijn en zaligmaken die op Hem betrouwen. Hand. 13 : 33. Hebr. 1 : 5. 5 : 5.

21 Vr. Hoe wordt de naam Zoon Gods door hen verstaan, die de eeuwige Godheid van Christus loochenen ?

of om zijne macht en waardigheid als Messias of wegens zijne liooge (j e lij kvonn iy h e kl aan God.

{Sociniaansch is de dwaalleer, dat de Verlosser vÃ³Ã³r zjjne geboorte uit Maria geheel niet heeft bestaan {Lap-lius Socinus en vooral zijn neef Faustus Socinns, gest. 1604); Ariaansch, dat Hij wel vÃ³Ã³r zijne menschelijke geboorte bestond, maar toeh eens een begin gehad heeft, alzoo, hoe verheven ook, toch maar een schepsel. Arlus te AlexandriÃ«, gest. 330 ; tegen hem de Kerkvergadering te NicÃ©a in BithyniÃ« 325 met den vurigen Athanasnis, van AlexandriÃ«, gest. 373.)

Antw. Ja; de ware en eerste grond, waarom Hij de Zoon heet, is zijne eeuwige geboorte uit God en daardoor alleen kon Hij de Middelaar zijn.

(Rem. 8 : 32 : zijn eigen Zoon. Joh. 5 : 18 : God ijjn eigen Vader. Joh. 1 ; 18 : de eeniggeboren Zoon, lie in den schoot des Vaders is. Gal. 4 : 4 vergel. met Filipp. 2 : 7.)

Antw. De H. Geest gaat uit van den Vader en den Zoon: daarom wordt Hij ook genoemd do Geest des 5oons, de Geest van Christus, dezelfde Geest, die reeds n de Profeten was. (Joh. 14 : 2G. 15 ; 2'J. 16 : 15. [ Petr. 1 : 11.)

(Op. 22 : 1 : het water des levens uit den troon Gods n des Lams. In den tijdelijken uitgang openbaart zich e eeuwige. â De Grieksche kerk: âalleen van den

Vaderquot;, dan is de generatie van te onderscheiden en do wezeMS en de ware grond van dat Christus Goddelijken levens wordt weggenomen.)

24 Vr. Is de H Geest niet maar een naam om de kracht of da heilige natuar Gods aan te duiden?

Antw. Xcoii, de H. Geest is eene zelfstandigheid, een Persoon, en is zelfs uitdeeler der krachten en gaven. 1 Kor. 12 : 11: Doch deze diin/en alle werkt een en dezelfde Geest, de^Jntide aan een iegelijk in het hijzonder gelijkeririjs Hij wil.

(Naar de Socin. is de li. Geest de Goddelijke kracht; naar de nieuwere dwaalleer; de heilige zin en geaardheid (heilig beginsel) van den Yader en van den Zoon, en door dezen van de Gemeente. â Op. 1 : 4 zjjn de 7 geesten, die voor Gods troon zijn (niet: staan) de eene H. G. (1 Kor. 12 : 4) aangemerkt in zijne menigerlei gaven en krachtsbefcooningen en wel met opzicht tot de 7 gemeenten)

Antw. 1. De H. Geest wordt bij de Twee, die Personen zijn, als een derde gesteld. (Matth. 28 : 19. 2 Kor. 13 : 13.) 2. Hij heeft zich onderscheidenlijk en zelfstandig (/eopenhaard. (Lnc. 3 : 22. Hand 2 : 2â4 )

Antw. 3. Aan den H. G. worden al die eigenschappen en werkingen toegeschreven, die alleen aan een Persoon eigen zijn.

(1 Kor. 2 : 10â13), spreekt (Hand. 8 : 29), Hij zegt: Ik (Hand. 10:20. 13:2;, heeft eencn Avil(l Kor. 12 : 11), men kan Hem smarten aandoen (Jez. 63 : 10). Hem bedroeven (Efez. 4 : 30), tegen Hem liegen (Hand. 5 : 3); Hij is Jezus' plaatsvervanger op aarde. Trooster en Bestuurder der gcloovigcn; ook kon de kerkvergadering Hand. 15 : 28 van een onpersoonlijk Iets niet zeggen: Het heeft den H. G. en ons yoedge-dacht. â Alles tezamen bewijst persoonlijkheid en niets slechts persoonsverbeelding (personificatie, als Joh. 3 : 8.)

27 Vr. Maar indien de H. Geest een Persoon is, is Hij dan misschien de Vader of de Zoon zelf?

Antw. JSTeen, de H. Geest wordt uitdrukkelijk een ander genoemd en van beiden onderscheiden. Joh. 14 : 1G : Ik zal den Vader bidden en Hij zal u eenen anderen Trooster (/even, opdat Hij hij u hlijve in der eeuwigheid.

(Door of in den H. G. werken de Vader en de Zoon (in de wereld â in de gemeente). Personen door een Persoon, die van hen uitgaat, die zelf kracht heeft en krachtdadig werkt.)

Antw. Ja, de Zoon en de H. Geest zijn met den Vader het Ã©Ã©ne Goddelijke quot;Wezen, want al wat Goddelijk is en God van schepsel onderscheidt, wordt hun toegeÃ«igend : Goddelijke namen, eigenschappen, werken, eer.

(Jerem. 23 : 6. Joh. 1 : 1. 20 : 28. Rom. 9 : 5. 1 Tim. 3 : 16. 1 Joh. 5 : 20 (nergens noemt Johannes den Vader het eeuwige leven) Hehr. 1 : 8, 9 leert dat het de Zoon is die Ps. 45 : 7, 8 tweemaal âGodquot; aangesproken wordt. â De naam God wordt doorgaans aan den Vader gegeven, omdat de Zoon de Middelaar is geworden. Al de blijken van minderheid eu ondergeschiktheid des Zoons bewijzen slechts de waarheid van zijne menschwording en vrijwillige vernedering. Ook Joh. 14 : 28: â mijn \'ader is meerder dan II: â ziet niet op zijn Wezen maar op zijnen staat. - Joh. 17 : 11 : Vader en Zoon zijn Ã©Ã©n van natuur (om deze eenheid bidt Hij niet), de geloo-vigen door genade in den Zoon (Ex. 23 : 21); ook zegt Hij niet: opdat zij en wij Ã©Ã©n zijn, maar opdat zij Ã©Ã©n zijn gelijk als wij (vergel. v. 21); Hij zegt tot den Vader : wat geen schepsel kon, ook Mozes niet.)

Antw. Ja, Hand. 5 : 3, 4 ; En Petrus zeide : Ananias I waarom heeft de Satan uw hart vervuld, dat gij den Heiligen Geest liegen zoudt? Gij hebt den men-schen niet gelogen maar Gade.

[Heilige Geest is daar niet maar een ander naam voor God, want Hij is een onderscheiden Persoon (verg. 1 Thess. 4:8): niet God wordt de H. Geest, maar de H. Geest wordt God genoemd. â 1 Kor. 3:16: Gods tempel, vergl. 1 Kor. 6 : 19 : tempel van den H. Geest.)

eeuwig zijn : Mich. 5:1: trien* uiU/angen zijn van oucls, van de dagen der eeuirigheid; alwetendheid, almacht eiiz_

(Joh. 10 : 30. Matth. 11 : 27. Daartegen strijdt niet Mare. liÂ» : 32 ; te verklaren uit Fil. 2 : 7.)j

Anhv. De Selirift leert dat de H. Geest over alt eg en-woordig is (Ps. 139 : 7), volstrekt heilig, alwetend (1 Kor. 2 : 10), almachtig.

(Het is in den H. Geest dat God alles vervult en doordringt sedert Gen. 1 : 2. Zonder Hem zou alles verwelken, Job 34 : 14, 15. Immanentie Gods in de wereld.)

33 Vr. Welke Goddelijke werken worden mode aan den Zoon en den H. Geest toegeschreven ?

Antw. De schepping en herschepping, de onderhouding en regeering der wereld worden nevens den Vader ook aan den Zoon en den H. Geest toegeeigend.

(De Zoon: schepping: Joh. 1:3: Kol. 1 : 13; â-herschepping: Hebr. 1 : 10 v.v. vergel. Ps. 102; onderhouding en regeering: Hebr. 1 : 3. Kol. 1 : 17.â De H. Geest : Gen. 1 : 2. Job 33 : 4. Ps. 104 : 30. -â De Zoon en de H. Geest zijn niet werktuigen van den Vader buiten en beneden Hem : het is Ã©Ã©n God, die alles werkt met een eenige werking, maar drievoudig bepaald naar de orde der drie Personen : de Vader werkt door den Zoon in den H. Geest, beide in natuur en genade.)

Vader godsdienstige vereering toe; het doopen in hunnen naam met geloof en aanbidding.

13 : 13. Openb. 1 : 4, 5. â Joh. 5 : 23. Het rechte bidden is : in den H. Geest (Rom. 8 : 26) door den Zoon (Joh. 14 : 6) tot den Vader, Efez. 2 : 18.

Antw. Ja, de openbaring van den Vader en den Zoon en den H. Geest, als onzen Schepper en Verlosser en Heiligmaker is de grondslag van het zaligmakend geloof en van het ware, christelijke leven.

(Blijkbaar uit de doopformule Matth. 28 : 19 en uit den apostolisehen zegenwensch 2 Kor. 13 : 13. â Die God is 0)w een God van volkomen zaligheid, Vs. 68:21. â De DrieÃ«enheid den Heidenen onbekend, verworpen door de Mohammedanen en (op Deut. 6 : 4) door de hedendaagsche Joden, beleden door de Eoomsch-Kath. en door de Grieksche kerk, bestreden door de Socinianen : (âGod Ã©Ã©n in persoonquot;), verduisterd door de Remonstranten : (de Zoon en de H. Geest ondergeschikt onder den Vaderquot;), verzaakt door alle Eationalisten.)

Antw. Gods besluiten zijn de eeuwige bepaling in zijn verstand en wil van al wat ooit worden en geschieden zou.

(De' leer van Gods besluiten is de gepaste en noodzakelijke overgang] tot zijne werken : want God werkt niet als een blinde natuurkracht, maar met vrije zelfbepaling als de hoogste Rede.)

2 Vr. Neemt God zijne besluiten eerst voor en na, up aanleiding van omstandigheden ?

Antw. Gods besluiten zijn eeuwig, buiten en boven allen tijd. Hand. 15 : 18 ; Gode zijn al zijne werken van eeuwigheid bekend.

(Ef. 1:4. 2 Tim. 1 : 9. Er is geene onzekerheid bij hem. Een eerder on later is er alleen in onze bevatting en in de beslotene zaken en hare orde)

Antw. Neen, God is vrij om dus of anders te willen en alleen door zijn oiaone redenen bepaald. (Matth. 11 : 26. Ef. 1 : 9.)

Antw. God is niet alleen vrijmachtig, maar ook wijs in zijne besluiten, daar Hij bij alles wijze redenen heeft waarom Hij hot wil en met het einde ook de gepaste miiddelen beraamt. Bom. 11 : 33, Jez. 55 ^olt;S, 9.)

zegt: Mijn raad zal bestaan en ik zal (d mijn welbehagen doen, Jez. 46 : 10 (Ps. 33 : 11. Hebr. 6: 17.)

(Verandering zou strijden tegen zijne voorkennis en almacht. In de zaak van Abraham Gen. 22, IsraÃ«l Num. 14, Hizkia Jez. 38 werd Gods besluit niet ver-

6 Vr. Zijn er ook besluiten onder eene voorwaarde die van 's menschen vrijen wil afhangt?

Antw. Neon, want God hangt van den mensch niet af en de voorwaarde, als bekeering en geloof tot zaligheid, behoort zelve mede tot het besluit, hetwelk met het einde ook de middelen en wegen bevat die er toe brengen.

(Pelagianen, Remonstranten en Lutheranen stellen een voorafgaand of algemeen (Joh. 3 : 16) en een volgend of bijzonder besluit van de zaligheid, met een verkeerd begrip van 's menschen vrijen wil. â Geen algemeen besluit dat niets besloot, maar algemeene belofte en dreiging. Joh. 3 : 36. Hand. 10 : 43.)

Antw. Over alle dingen: Hij werkt alle dingen naar den Baad zijns willens, Efez. 1 : 11.

(Niets gebeurt er of het is naar Gods eeuwig besluit, 't zij om het (goede) te doen, 't zij om het (kwade) toelatende te besturen. Hand. 2 : 23. 14:16.)

Antw. De Schrift leert, dat zelfs geen haar van ons hoofd, geen musch op de aarde valt zonder Gods wil: veel meer gaat zijn raadsbesluit over ons eeuwig lot. (Matth. 10 : 29, 30. 1 Sam. 14 : 45.)

(Redenen: 1. God voorziet het einde van alles zonder eenige onzekerheid. 2. De grond van deze nooit

falende voorkennis kan alleen zijn dat alles rast bepaald is. 3. Deze bepaling kan alleen van Hem zeiven zijn, overeenkomstig zijn doel met de schepping: openbaring en verheerlijking van Hem zei ven in al zijne volmaaktheden.)

Antw. Het is de bepaling Gods aangaande den eeuwigen staat aller menschen beide van zaligheid en van rampzaligheid, tot verheerlijking van zijne genade en van zijne macht en straffende rechtvaardigheid. (Efez. 1 : 6. Hom. 9 ; 21â23).

{Ned. Belijd, art. XVI. Praedestiiiatie of voorverordi-neering: 1. verkiezuig, 2. niet-verkiezing d.i. verwerping. Eene verkiezing aan te nemen zonder hare keerzijde, de verwerping, is ongerijmd en strijdig tegen de H. Schrift. Matth. 25:41. Roin. 11 : 7. 1 Thess. 5 : 9 vergel. v. 3. 1 Petr. 2 : 8. Jud. 4. Matth. 11:25,26. Spreuk. 16 ; 4. Dwaling, dat de verwerping alleen zijn zou een tijdelijk achterstellen. â Ook is de verwerping niet een enkele voorkennis als bij den arts van den dood eens zieken, maar een besluit.)

10 Vr. Bestaat het besluit der verwerping hierin, dat God een deel der menschen tot de zonde (als middel) en tot de verdoemenis (als het einde) voorbestemd zou hebben ?

Antw. Neen, het doeleinde Gods is niet de verdoemenis, maar de betooning van zijne rechtvaardigheid en het middel tot dat doel is niet de zonde maar de rechtvaardige verdoemenis der zondaren om hunne zonden.

(Het einde is in het besluit het eerste. Door het besluit der verwerping te loochenen, neemt men de be-

zwaren niet â \veg. Want 1. vast staat: niet alle menschen worden zalig (Mattli. 25 : 40), '2. God had liet kwaad (zonde en lijden) kunnen verhoeden, ware dit zijn wil geweest, maar de zonde is er en de straf met haar : 3. er blijft dus niets over dan : bij Gsd een ondoorgrondelijk besluit, bij den mensch eigen schuld van zijn verderf. Hand. 13 : 46.)

Gelijk Hij ons uitverkoren heeft in Christus vÃ³Ã³r de yrond-leggincj der wereld, opdat wij zouden heilig en onberispelijk zijn voor Hem in de liefde.

(Hom. 9 : 11, 12. 2 Tim 1 : 9. Zij maakt bij de menschen geen onderscheid vÃ³Ã³r de roeping en wedergeboorte, zij openbaart zich eerst door deze. Ef. 2 : 3.)

Antw. Neen, dan ware bet geene verkiezing en dan moesten ook alle menschen bekeerd, geloovig en zalig worden of het zou een krachteloos besluit zijn. (Matth. 20 : 16. Hand. 13 : 48.)

(Men brengt hiertegen in a. 1 Tim. 2:4; maar verg. daarmede v. 1 en 2. en Matth. 5 : 45. b. 2 Petr. 3:9; maar vergel. Ezech. 33 : 11. c. Rom. 11 : 32; maar verg. Rom. 9 : 6â8 en Gal. 3 : 22.)

13 Vr. Is de verkiezing persoonlijk of is zij (naar de Remonstranten) alleen de bepaling van voorwaarde, middel en weg tot zaligheid ?

Antw. God heeft niet alleen besloten allen, die ge-looven en in het geloof volharden, zalig te maken, maar

{Abraham Gen. 18 ; 19 ; de 70 Luc. 10 : 20 ; Paulus Hand. 9; 15; Jacob tegen Ezau. Rom. 9: 13 enz.)

Antw. Het is niet om iets waardoor de een zich boven den ander onderscheidt, maar alleen uit Gods vrije genade en welbehagen. (Rom. 11 : 5â7. 1 Kor. 4:7.)

(De reden waarom anderen niet uitverkoren zijn en alzoo niet zalig worden, is niet dat God hen niet buigen kon, maar zijn heilige wil. Rom. 9 : 17. Er blijft dan slechts over met Rom. 9:18 te bekennen : Zoo ontfermt Hij zich dan diens Hij wil en verhardt (d. i. geeft rechtvaardig aan de eigene verharding over) dien Hij wil.)

15 Vr. Is het dan niet omdat God de bekeering, het geloof en de goede werken van iemand vooruitzag?

Antw. Neen, want de zaligheid is enkel uit (jenade en al het goede van de eerste begeerte aan is zelf reeds Gods werk en gave, terwijl het booze voortkomt uit het eigen hart. Ef. 2 : 8. Matth. 15 : 19.

(De verkiezing is niet om maar tot goede werken. Ef. 1 : 4. Rom. 8 : 29. De genadige verkiezing staat juist tegen de werken der menschen over. Rom. 9:11. 11 : 5, 6. 1 Kor. 1 : 28. â Ook is de verkiezing niet om Christus maar in Christus, als haren uitvoerder, door wien God de vastgestelde zaligheid bedeelt. Joh. 3: 16. Rom. 8 : 29, 32. Ef. 1 : 3, 4. 1 Petr. 1 : 2.

â Besluit: Rom. 9 : 16 : Zoo is het dan niet desgenen die wil noch desgenen die loopt, maar des ontfermenden Gods.)

16 Vr Is liet niet hard en onr edit vaar d ig wanneer God voor evengelijke personen zoo ongelijke dingen bepaalt ?

Antw. Geenszins, want God is aan niemand iets verschuldigd en allen hebben tegen Hem gezondigd. (Rom. 11 : 35. 5 : 12.)

(Het voorwerp van de voor verordineer ing als zoodanig is het menschdom als nog zullende geschapen worden en zullende vallen ; van de verkiezing en verwerping de gevallene, geheel schuldige menschheid. â Ook in het tijdelijke is er ongelijke bedeeling. â Wie God liefheeft mag en moet zich voor uitverkoren houden en zijne genade prijzen. Rom. 9 : 14, 15; en men moet het hooge recht Gods erkennen Rom. 9:20, 21. â De goddelooze zondigt niet om Gods besluit te volbrengen, maar volgt zijne eisrene begeerlijkheid tearen rede, sreweten en Gods Woord. (Hand. 4 : 27, 28.)

afval der heiligen, naar de gulden keten der zaligheid Rom. 8 : 30 : Die Hij te voren verordineerd heeft, dezen heeft Hij ook geroepen en die Hij geroepen heeft, dezen heeft Hij ook gerechtvaardigd en die Hij gerechtvaardigd heeft, dezen heeft Hij ook verheerlijkt. (Rom. 11 : 29. Joh. 10 : 28.)

(Rom. 11 : 23 : niet evendezelfde Joden, maar de Joodsche natie voor haar grootst gedeelte op zijn tijd, v. 25, 26. â Uitdelg ing uit het boek des Heeren, des

levens Ex. 32. : 32 en Ps. 69 : 29, het boek der levenden op aarde : plotsehjke en ontijdige dood. Op. 22 : 19 boek des eeuwigen levens ; voorwaardelijke bedreiging gelijk Ez. 18 : 24.

18 Vr. Leidt de leer van de verkiezing niet tot traagheid en vleesehelijke gerustheid ?

Antw. Neen, want God heeft met de zaligheid tegelijk ook vastgesteld de middelen en den weg, zonder welke zij niet verkregen wordt. (2 Thess. 2 : 13â15.)

(De middelen moeten â evenzeer als, schoon het levenseind vast staat, spijs en drank â gebruikt, de weg moet bewandeld worden en daaronder wordt eerst de verzekering van de verkiezing verkregen. Maar tot een oordeel is deze leer voor degenen, âdie, de genade der verkiezing of lichtvaardig vooronderstellende of zonder eerbied en roekeloos daarover pratende, in de wegen der uitverkorenen niet willen wandelen.quot; Dorclr. Leer-rey. H. I, Art. 13.)

honger en dorst naar de gerechtigheid, 3. waar geloof in Christus, 4. kinderlijke vreeze Gods, â vruchten, waaruit voortgaande de boom al meer gekend wordt. (1 Thess. 1 ; 3, 4. 2 Petr. 1 : 10.)

Antw. Ja. 1. zij staat met geheel de leer der zaluj-heid uit enkel cjenade in onlosmakelijk verband; 2. zjj verspreidt licht over de tveejen der mensehheid en staaft Gods macht en regeering bij de schijnbare onoverwinnelijkheid der weerspanningen. (1, Hom 9: 11. 11 : 6, 7. â 2, Kom. 9 : 17.)

Antw. 3. Zij dient tot onze vernedering voor God, als van wien wij geheel afhangen en aan wien wij alles verschuldigd zijn; en 4. zij is de troost der Christenen hij verzoeking en gevaar. (3, 1 Kor. 1 : 26 vv. 4:7. 4, Rom. 8 ; 28â31.

Antw. De almachtige en onveranderlijke God voert zijne besluiten uit door zijne werken naar buiten. (Jez. 46 : 10.)

2 Vr. Hoe onderscheiden zich de werken Gods? Antw. Het zijn werken in de natuur, bevattende

alle schepselen en gebeurtenissen, en werken van ye-nade tot zaligmaking van zondaren.

3 Vr. Welke zijn Gods werken in de natuur? Antw. De natuurwerken van het Goddelijke Wezen

4 Vr. Waarmede zijn de werken Gods begonnen? Antw. Gods eerste werk tot uitvoering van zijne

Antw. Scheppen zegt; iets wat niet was voortbrengen zonder middel en Averktuig door een enkelen alvermo-genden wil.

Imaclitigen wil Gods, waardoor de wereld naar stof en onn begonnen heeft te zijn. (Openb. 4 : 11.)

Antw. De schepping wordt als het eerste werk bij-onder toegeÃ«igend aan den eersten Persoon, den Vader, nt wien alle dingen zijn, doch mede aan den Zoon loor wien, en den H. Geest in wien alle dingen zijn: ij is het werk van het drieÃ«enig quot;Wezen. (Joh. 1 ; 3. 5fez. 3:9. â Gen. 1 : 2. Job 26 : 13. Ps. 33 : 6.)

Antw. De wereld heeft niet van eeuwigheid bestaan: xod had haar niet nooclig, Hij schiep haar naar zijn vrij relbehagen en met hare schepping begon eerst de tijd.

Antw. Uit niet: God sprak en het was er. Hebiv 1:3: Door het geloof verstaan irij, dat de wereld 'oor het Woord Gods is toebereid, alzoo dat de dingen, 'ie men ziet, niet geworden zijn uit dingen, die gezien -orden.

(Ps. 33 : 9. Kom. 4 : 17. Gen. 1 : 3 v.v. (2. Mak-ab. 7 : 28.) Alles uit niet, want 1, de stoffen en envoudige grondbestanddeelen zijn uit niet geschapen; . deze stoifen konden uit zich zelve die gedaanten en lamgestelde dingen niet voortbrengen, die er uit ont-;aan zijn. â Alleen de Bijbel leert de schepping uit iet.)

Antw. Uit het verhaal van Mozes Gen. 1 en 2, ie er kennis van had door de overlevering van Adam

(Aan Mozes werd misschien in een gezicht de schepping vertoond, gelijk als aan de profeten de toekomst.)

aarde gemaakt, de zee en al wat daarin is en Hij rustte ten zevenden doge, Ex. 20 : 11.

(Eigenlijke dagen, z. Catech. Leerb. des O. V. Ie Stukje I. vr. 8; geene groote tijdvakken, vooral ook blijkbaar uit de schepping van den mensch, die immers niet gedurende een lang tijdsverloop is geschied.)

Antw. 1. Om IsraÃ«l en ons nadrukkelijk te leeren, dat er maar Ã©Ã©n God is, Ã©Ã©n schepper van al de deelen des heelals; 2. om ons in de heschouwing van Gods werk langer op te houden en zijne macht, wijsheiden goedheid klaarder te toonen ; 3. opdat wij naar Gods voorbeeld zes dagen zouden arbeiden en den zevenden dag rusten.

(Opmerkelijk is de betrekking tusschen de 3 eerste en de 3 laatste dagwerken: 1. licht; 4. lichten. â 2. uitspansel, scheiding tusschen de wateren boven (wolken) en beneden; 5. waterdieren en in het uitspansel vogelen. â 3. land met gras, kruiden en geboomte: 6. landdieren en mensch.)

Antw. Zij allen zijn gedienstige geesten, die tot dienst uitgezonden worden om dergenen wil die de zaligheid beÃ«rven zullen. Hebr. 1 : 14.

(Ps. 104 : 4. 91 : 11. â Gen. 19 : 10 : Lot. Matth. 2 : 13 : Jozef. Luc. 10 : 22 : Lazarus. Mattli. 24 : 31. â 2 Kon. 19; 35 : 185000 AsstjriÃªrs. Hand. 12 : 23 : Herodes. â De SadducÃ«en : Hand. 23: 8. â Het zijn geesten : zonder eigen lichaam ; verschenen in aangenoriiene gedaanten; niet overal tegenwoordig, telkens tot Ã©Ã³ne plaats bepaald ; kunnen niet werken dan naar den wil van God, als dienaren der voorzienigheid.)

Antw. De Engelen zijn niet vÃ³Ã³r het begin, ook niet ia de zes dagen geschapen: want in zes dagen zijn volbracht de hemel en de aarde en al hun heir, Gen. gt; : 1.

(Naar Job 38 ; K, 7, waarmede overeenkomt Ps. 04 : 4, 5, waren zij er vÃ³Ã³r het werk van den derden lag. â Ontelbaar, geschapen zonder geslacht en ver-neerdering (Matth. 22 : 30), met verscheidenheid van â¢ang).

Antw. Zij waren allen goed en heilig: want God ag al wat Hij gemaakt had en ziet het was zeer goed, ren. 1 : lil.

{Natuurlitj'ke goedheid : uitnemend in verstand (2 Sam. 4:: 20) en in kracht (2 Petr. 2 ; 11); doch niet al-

wetend (2 Kron. G : 30); zij zien, hooren en werken niet gelijk de mensch, maar op eene wijze, die met hunne natuur overeenkomt. â Zedelijk goed: naar Gods beeld geschapen, Job 1 ; 6 met Kantt.; doch met vrijheid van wil.)

Antw. Neen, een opperste Engel is in de waarheid niet staande (/eblecen en de vader der leugen en aller zonde geworden en heeft vele Engelen mede doen afvallen, van welke hij het hoofd is. (Joh. 8 : 44. 1 Joh. 3 : 8. Jud. G.)

(Hij viel door eigenliefde, zelfverheffing, hoogmoed 1 Tim. 3 : G, ook blijkbaar uit zijne voorspiegelingen Gren. 3 : 5 en Matth. 4 : 3, G, 9. â Hij heet Satan d. i. wederpartijder, vijand. Duivel, d. i. lasteraar (verklager) en verleider. â Er is een rijk des Satans, Matth. 12 : 26. â Het meerdertal bleef getrouw en is onafvalbaar in het goede bevestigd. Calvijn op Efez.

(Een korte twist in de Geref. kerk door Izaak de la PeyrÃ¨re, Hugenoot, later Roomsch, 1G55: VÃ³Ã³r-Adamieten. Naar hem âGen. 1 ; 27 schepping van de stamouders der Heidenen lang voor Adam; Gen.

2 : 7 v.v, schepping van Adam, den stamvader.der Joden; Gen, 6 : 1,2 Gods zonen Adams nakomelingen, de dochteren damp;r menschen, der vÃ³Ã³r Adam geschapene m.; Hom. 5 : 13 de wet Adams, bewijs dus, dat er vÃ³Ã³r

Adam reeds in alle werelddeelen menschen waren.quot; â Gen. 1 : 27 waren geen andere menschen dan Gen. 2 : 7, 22, naar Gen. 2:5. â Maar Gen. 4:14? Het geslacht van Adam was reeds zeer vermenigvuldigd, na meer dan eene eeuw. 1 Kor. 15 : 45. â Tie rede leidt tot eerste ouders, de II. S. alleen leert, dat deze maar Ã©Ã©n paar waren. Hand. 17 : 2tl.)

Antw. De mensch is een persoonlijk wezen, een levende (feest of redelijke ziel met een HcJinam als woning en werktuig. (Matth. 10 : 28.)

(Waar de H. S. ff eest en ziel onderscheidt, als 1 Thess. 5 : 23 : tiw-ffeest en ziel en lichaam, daar beteekent ffeest het hoogere, redelijke wezen des mensclien, waardoor hij van van de redelooze dieren verschilt.)

Antw. God formeerde Adam uit het sto^ der aarde en Era van een ribbe, die Hij van Adam had genomen. (Gen. 2 : 7, 22.)

(Uit stof leert ons nederigheid: Gen 18 : 27. Jez* 64 : 8 ; uit de ribbe: nauwe betrekking tusschen den man en zijne vrouw; Gen. 2 : 23, 24. â Eva werd geschapen na het proefffebod en de dierenmonsterinff Gen. 2 : 17, 19, doch op den zesden dag. Gen. 1 :27).

Antw. De ziel is door God in den mensch onmiddellijk geschapen : als de 11 eere God den mensch ff eformeer d had uit het stof der aarde heeft Hij in zijne neus ff aten ffeblazen den adem (of geest) des levens: cdzoo

(Door den geest in het lichaam, de .ziel, is de mensch levend; groeiend, gevoelend en redelijk. â Door zijnen (jeest is de mensch van Gods geslacht, door het lichaam van den aanvang af een van de aardsche wezens. De natuur zou beheerscht worden door een van haars gelijken, die echter toch tot eene hoogere orde behoorde; de (verloste) menschheid door eenen Godmensch, 1 Kor. 15 : 47.)

Antw. God heeft naar zijn vrij welbehagen de wereld geschapen om er zijne heerlijkheid in te openbaren. Want uit Hem en door Hem en tot Hem zijn alle din-qen: Hem zij de heerlijkheid in der eeuuigheid, Rom. 11 : 36. (Jez. 40 : 26).

(âEen iegelijk schepselquot; is gemaakt âom zijnen Schepper te dienenquot;. â De redelijke mensch, het laatst geschapen, is de kroon der schepping; alles op aarde bestemd âom den mensch te dienen, teneinde dat de mensch zijnen God diene.quot; Nederl. Belijd. Art. XII.)

Antw. De voorzienigheid is de zorg van God voor de schepselen, zijne bestendige werking omtrent het geschapene van de schepping aan. (Joh. 5 : 17. Jez. 40 : 28.)

Antw. Gods voorzienigheid bestaat in onderhouding, medewerking en regeering : want liet schepsel is in wezen, werk en einde geheel afhankelijk van God.

(Niet minder daden. Men kan ze brengen tot twee, onderh. en reg., wanneer men deze ook tot de werking der schepselen uitstrekt, maar niet om met Socin., Roomschen en Remonstr. de medewerking uit te sluiten. Heid. Cat. vr. 27: onderhouding en regeering, maar vr. 28 ook de medewerking.)

Antw. De onderhouding is die almachtige en overal-tegenwoordige werking van God, waardoor Hij alles doet voortbestaan zoodanig en zoolang als Hem behaagt.

{Onmiddellijk: zon, maan en sterren, aardbol, Engelen, zielen. Door middelen: wat op aarde leeft, Ps. 104 : 14: Hij doet het gras uitspruiten voorde heesten en het kruid tot dierst des menschen, doende het brood uit de aarde voortkomen; soms wonderbaar, door onmiddellijke tusschenkomst: Mozes Ex. 34 : 28, IsraÃ«l Deut. 8 : 3, 4, Elia 1 Kon. 19 : 5â8. â Ps 104 : 27â30 Natuurorde, Ps. 148 : 6. Wonderen niet door de krachten der natuur. Num. 16 : 30.)

Antw. De medewerking Gods is z'jn bestendige in-rloed bij alle bewegingen en werkingen van die schepselen, die Hij tot zelfwerkzaamheid schiep: uant in Hem leven wij en beuegen we ons en zijn wij, Hand. 17 : 28. (1 Kor. 12 : 6.)

(Het werken volgt liet zijn : in het zijn is de luensch geheel afhankelijk, dus ook in de beweging of werking; evenwel niet bloot lijdelijk, daar hij uit zich zeiven zijne daden als de zijne voortbrengt ; daarom verantwoordelijk. â Jez. 10 : 15 : de koning van Assyrieâ bijlâzaagâstaf, vergel. v. 13. â Jac. 4 : 15, 16.)

5 Vr. Wat is de regeerende voorzienigheid Gods? Antw. De regeeriug Gods is dat Hij de wereld en

al wat er in is door zjjn almachtige kracht beheersch t en met wonderbare wijsheid naar zijnen wil tot zijn doel bestuurt. Ps. 93 ; 1 ; De Heere regeert. (Ps. 135 : 6â9.)

6 Vr. Waarover gaat de Goddelijke voorzienigheid ? Antw. Gods voorzienigheid gaat over alles, ook

over het allergeringste; Hij irerld alle dingen naar den rand zijns willens, Efez. 1:11. (Matth. 10 : 29, 30.)

Antw. Ja, ook de toevalligste omstandigheden worden door God beschikt. Spr. 16 : 33 : Het lot wordt in den schoot geworpen, maar het geheele beleid daarvan is van den Heere.

{Toevallig, geval is het tegengestelde van noodzalielijk wat uit een natuurlijk verband met zijne oorzaak vloeit.)

(Buiten ons weten, willen of toedoen. 1 Kon. 22 : 34 : Achab geschoten. Deut. 19 : 5 : de houthakker. Gen. 22 : 18 : de ram voor Abraham. Luc. 10 : 31 :

Antw. Ja, tijd, plaats en weg van ieders leven zijn bij God bepaald, m wiens hand de ziel is van al wat leeft en de geest van alle vleesch des menschen, Job 12 : 10. (Hand. 17 ; 26.)

Antw. Geen mensch kan zijn leven langer of korter maken dan God bepaald heeft; maar door onmatigheid en losbandigheid of geweld leeft menigeen korter dan hij volgens de natuur kon leven. Spr. 10 : 27 : De

vreeze des He er en vermeerdert de dagen, maar de jaren der goddeloozen worden verhort.

(Ps. 55 ; 24. Pred. 7 ; 17. â Ex. 20 : 12^ â Het levensperk van Hizhia Jez. 38 : 5 en van de Nine f ie ten Jon. 3 : 4 werd hij God niet veranderd.)

11 Vr. Maar zoo toch alles bij God bepaald is, is het dan onverschillig of wij de middelen gebruiken of niet ?

Antw. Xeen, God hoeft de middelen tot het einde verordend en wij zijn verantwoordelijk over hun gebruik, niet over de uitwerking daarvan.

(Leerzaam Hand. 27 : 21 : â men behoorde dezen hinder en deze schade verhoed te hebben, v. 22 : er zal geen verlies geschieden van iemands leven onder u ; toch v. 31 : indien dezen â niet blijven, gij kunt niet behouden worden, en v. 34: â spijs te nemen, want dat dient tot uwe behouding. â Geneesmiddelen : Jez. 38 : 21 (Hizkia). 2 Kron. 16 : 12 (Aza). Jac. 5 : 14. â Vlijt â luiheid : Spreuk. 24 : 30â34. 6 : 6â8.)

Antw. Ja, zelfs over onze gedachten en woorden. Spr. 16 : 1 : De tnensch heeft schikkingen des harten, maar het antwoord der tong is van den Heere.

Jerem. 10 : 23. â Spr. 21 : 1 : des konings hart, â b.v. van Reh abeam 1 Kon. 12 : 15. Kor es 2 Kron. 36 : 22. Augustus Luc. 2:1.)

Antw. De Goddelijke besturing is geen voelbare dwang en 's menschen vrijheid is geen onafhankelijkheid, maar is het vermogen, om zich uit bewuste redenen tot het een of ander te bepalen en met redelijk overleg te handelen.

(De vrijheid is eene vanzelfheid, inzonderheid tegenover ondergeschikte oorzaken. God heeft de vrijwillige daden van het redelijke schepsel juist zoodanig bepaald, dat zij vrijwillig zouden geschieden. â Vrije wil; 1 Petr. 5 : 2. Hebr. 10 : 26. â Luc. 16 : 3, 4. â Bewijs: het oordeel des gewetens Rom. 2:15. â Joh. 8 : 34, 36.)

14 Vr. Staan ook de goddelooze menschen en booze geesten onder Gods Voorzienigheid ?

Antw. Ja, God heeft ze in zijne macht en alle schepselen zijn alzoo in zijne hand, dat zij tegen zijnen wil zich noch roeren, noch bewegen kunnen. (2 Kon. 19 : 27, 28. Job 1 : 12.)

er gedaan wordt; wat er geschiedt is door Hem toe-lt;j el aten en Hij bestuurt dat tot een heilig einde.

16 Vr. Wordt dan het zedelijk kwaad niet door â¢*Â» God zeiven veroorzaakt' ?

Antw. Neen, de heilige God kan geen oorzaak van de zonde zijn : Hij haat, verbiedt en straft haar. (Jac. 1 : 13, 14.)

(Men moet onderscheiden de natuurlijke beneyiny (door Gods medewerking) en de verkeerdheid in haar, de daad waarin de zonde is en de zonde (onwettelijkheid) die in de daad is. De zonde is niets zelfstandigs, maar is de onwettelijkheid (kwaadheid) eener hebbelijkheid of daad , van een persoonlijk wezen.)

Antw. Ja, God leert en gebiedt ons wat goed is. Hij geeft tijd, gelegenheid en middelen, wijsheid, wil en kracht tot het goede en alle goede gave en volmaakte gif te is van boven, van den Vader der lichten, Jac. 1 : 17. (2 Kor. 3 : 5. Pil. 2 : 13. Joh. G ; 44, 45.)

Antw. Dat wij, wanneer wij in Gods wegen wandelen, gemoedigd. zijn mogen onder de rampen dos levens, Hem danken bij allen zegen en voor de donkere toekomst op Hem vertrouiren. (Hom. 8 : 28. â 1 Thess. 5 ; 18. Gen. 32 : 10. â 1 Petr. 5:7.)

Antvv. God heeft den menscli (joed geschapen, zonder eenig gebrek aan lichaam of geest, bekwaam tot zijne bestemming.

(Gen. 1 : 31. Ned. Belijd. Art. XIY: âkunnende met zijnen wil in alles overeenkomen met den wille Godsquot;.)

2 Vr. Was de mensch dan niet eerst in een onb)' paalden staat, tusschen goed en kwaad?

Antw. Xeen, de mensch is geschapen in eene werkelijke zedelijke rechtheid. Pred. 7 : 29: Dit heb ik

gevonden, dat God den menscli recht gemaald heeft, maar zij hebben vele vonden gezocht.

(Een zwevende middelstaat en kindsche onnoozelheid strijdt tegen de redelijke natuur van volwassene men-schen, die of goed of kwaad is en ook in Adam geen oogenblik onwerkzaam zijn kon. Nog ongerijmder is de stelling van een dierlijken toestand.)

(Het was niet eene na zijne schepping toegevoegde gave boven zijne natuur (Roomsch), maar was hem natuurlijk, gelijk de gezondheid. â Men moet onderscheiden 1. het beeld Gods in ruimeren zin, d.i. al wat den mensch als redelijk, persoonlijk schepsel van de dieren onderscheidt (ook genoemd âhet wezenlijkequot;); 2. het beeld Gods in wajwerew zin (âhet bijkomstigequot;)^ d.i. wat de mensch verloren heeft, terwijl hij mensch bleef.

Antw. ^Neen, want God is een geestelijk Wezen, naar hetwelk geen lichaam gelijken kan.

(Men zegt; God verscheen in eene zichtbare gedaante; naar deze zou de mensch geschapen zijn. Integendeel: God voegde zich in zijne verschijningen naar den mensch. Anderen stelden het in eene gelijkheid aan Christus lichaam; omgekeerd, Fil. 2 : 7.)

een gevoly van het beeld en de weg om het te oefenen en te openbaren. (Gen. 1 : 28 )

Antw. Zij hadden een helder en wijs verstand, bijzonder een zuivere kennis van God, die in de wedergeboorte vernieuwd wordt. (Kol. 3 : 10.)

(Adam kende en benoemde de dieren Gen. 2 : 20 en de uit hem geschapen vrouw Gen. 2 ; 23. Beiden kenden God als hunnen Schepper, Weldoener en Heer, blijkens Gen. 2 en 3. Doch hunne kennis van God en van de natuur was vatbaar voor ontwikkeling.)

Antw. Ja, zjj waren met God gemeenzaam, zij hadden God en elkander lief, hun hart en wil was heilig en recht en zij waren zuiver in al hunne aandoeningen, zonder eenige verkeerde drift (Gen. 2 :25. Ef. 4 ; 24.)

(Deze staat der rechtheid sloot niet in de onmogelijkheid om te zondigen, het was tegelijk een staat van beproeving,)

Antw. Had de mensch niet gezondigd, hij zou ook niet gestorven zijn : want op de zonde alleen was door God de dood gedreigd en werd daarna bij vonnis uitgesproken. (Gen. 2 : 17. 3 : 19. Hom. 5 : 12.6:23.)

(liiefde is de hoogste wet, Matth. 22: 37â40. Rom. 13 : 10. â- Wat Paulus Rom. 2 : 14, 15 van den bedorven mensch zegt, dat moet in volle kracht geweest zijn in den reinen mensch.)

een proefgebod: Van allen hoorn dezes hofs zult gij vrijelijk eten ; maar van den hoorn der kennisse des goeds en des kwaads, daarvan zult gij niet eten: want ten dage als gij daarvan eet, zult gij den dood sterven. Gen. 2 : 16, 17.

tot betooning van afhankelijkheid; tot dienstbewijs ook in het uitwendige. â Gepast: betreffende de eerste behoeften. De dood is in de eerste plaats de lichamelijke (Gen. 3:19, vergelijk 1 Kon. 2 : 37), doch be-teekent mede het verderf der ziel.)

Antw. Was ongehoorzaamheid met den dood bedreigd, zoo stond op gehoorzaamheid het leven, lichamelijk, geestelijk en eeuwig. (Rom. 10 ; 5.)

mensch, ware hij onder de beproeving staande gebleven, een Goddelijk pand van leven en zegen zou zijn geweest.

(Gen. 2 : 9. 3 : 22â24 â De boom des levens had niet de natuurlijke kracht, om den mensch levend te houden. (Roomsch. en Socin.) â Na den val is hij een beeld van Gods Zoon, den levengever. Openb. 2 : 7.)

Antw. Neen, maar hij heeft zich zeiven willens der zonde onderworpen en is in al zijne wegen goddeloos, verkeerd en verdorven geworden.

Antw. De overtreding van het proefgebod: Adam en Eva hebben gegeten van den verboden boom.

(Zware zonde : tegen eenen God, wiens macht en goedheid zij kenden ; zonder noodzaak; trots de nadruk-^ kelijke dreiging. â De boom naar velen een vijgeboom wegens Gen. 3:7, zoodat zij met hun eigen schande zich dekten ; naar anderen een appelboom Hoogl. 8 : 5 of zelfs een wijnstok Num. 6 ; 3.)

Antw. De duivel heeft Eva verleid door eene slangen Adam door middel van de vrouw.

(Joh. 8 : 44. 1 Joh. 3 : 8. Openb. 20 : 2. Verg. i Matth. 4: 1 v.v. â De vrouw had het verbod niet onmiddellijk uit Gods mond gehoord. Als het hoofd der menschheid is Adam de schuldige bij uitnemendheid Hoz. 6 : 7 (niet: âaIs menscheii, naar menschenaard,quot; maar: ais Adam). Rom. 5 : 12 : om hem was het den verzoeker te doen. â 1 Tim. 2 : 14 : de slang heeft de vrouw verleid, maar de vrouw den man overreed Gen. 3 : 17. â De val geschiedde niet reeds op den ^ zesden dag, ook niet op den zevenden (Luther), doch T ook niet lang na de schepping.)

Antw. De verzoeker zaaide ongeloof in 's menschen hart, daar hij het Goddelijke verbod betwistte en de waarheid der dreiging loochende. (Gen. 3 : 1â4.)

Antw. De Booze prikkelde den mensch tot zelfverheffing door hem voor te spiegelen dat hij van een

afhankelijk schepsel zelfstandig en vrij kon worden als God, met Goddelijke wetenschap. (Gen. 3 : 5.)

(âSlechts God is vrij, slechts God bestemt zich zeiven. En vrijheid is vereeniwj met dien God.quot; Bilderdijk. âGod dienen is vrijheid.'''' Augustinus. Joh. 8 : 31, 32, 36.)

7 Vr. Waardoor werd de verleiding voltooid? Antw. Zinnelijke hegeerlijkheid ontstak in het begoochelde hart, het verbodene werd meest aantrekkelijk â en Eva nam van de vrucht en at en zij gaf ook haren man met haar en hij at, Gen. 3 : 6.

mensch heerlijk en gelukkig zijn huiten God: hij werd zijn eigen, hij scheidde zich van God af â hetwelk de oorzaak is van alle ellende. (Luc. 15 : 13.)

9 Vr. Wat is dienvolgens het wezen of het eigenlijke kwaad van de eerste en van alle zonde?

Antw. Ongeloof dat Gods Woord verwerpt, zelfzucht die het eigen Ik in de plaats van God stelt en zinnelijkheid die zich aan het geschapene hecht.

Antw. Hun schaamte en schrik voor God en voor zich zeiven bewees dat hun geweten bevlekt was ; hunne poging om zich voor God te verbergen toonde dat de zonde hun verstand verblindde-, hunne ontschuldigingen

getuigden van onrechtvaardigheid en verkeerdheid van hart en wil. (Gen. 3 : 7â13.)

Antw. Zij werden van toen af aan moeite en smart en aan den dood onderworpen en uit het paradijs ge-â *gt; dreven. (Gen. 3 : 19, 23, 24).

Antw. Mozes heeft den val der eerste menschen, zoo als die werkelijk gebeurd is, naar waarheid beschreven, Gen. 3, en in het N. Ã¯. is dit nader verklaard en bevestigd.

(Gen. 3 is irerkelijke geschiedenis, geen zinnebeeld. Want 1. het staat tusschen louter geschiedkundige berichten; 2. het N. T. wijst er op terug als iets dat werkelijk geschiedt is en grondt er leerstellingen op. Joh. 8 : 44. Openb. 12 : 9 Hom. 5 : 12 v.v. 1 Kor. 15 : 21 v.v. â Op den zondenval ziet ook Job 31 : 33. Hoz. 6 : 7. Jez. 43 : 27 : uw eerste vader Adam, niet Abraham )

Antw. Door Adams zonde is het beeld Gods verloren en geheel de natuur des menschen verdorven.

(Het beeld Gods in nauweren zin (zie VHI. vr. 3.) is verloren, blijkens 1, den tegenwoordigen natuurlijken toestand des menschen, Rom. 3 : 10 v.v. 2, de noodzakelijkheid der wedergeboorte, Joh. 3 : 3. Kol. 3 : 10. Ãfez. 4 : 23, 24. â Het beeld Gods in

ruimeren zin is gebleven (dat zijn de âkleine overblijfselenquot; Ned. Belijd. Art. XIV): âDoor den val heeft de menseh niet opgebonden menscb te zijn, met verstand en wil begaafd, de natuur des menscbelijken geslaebts is door de zonde niet weggenomen maar verdorven en geestelijk gedood.quot; Dord. Leer ret/. Hoofdst. III en IV Art. 16. Als persoonlijk wezen, door zijnen redelijken, onsterfelijken geest gelijkt nog de menscb op God: Gren. 0 : 6 Jac. 3 : 9. 1 Kor. 11 : 7.)

Antw. Geen menseh is er die niet zondigt, 1 Kon. 8 : 46. Zij hebben allen gezondigd en derven de heerlijkheid Gods, Hom. 3 : 23.

Adam is de zonde erfzonde geworden ; de verdorven vader bracht verdorvene kinderen voort.

(Gen. 5 : 3. Job 14 : 4. Joh. 3 : G. â De zonde is de richting en weg van het natuurlijk leven des menschen ; hij leeft van nature in de zonde. Niet enkel navolging ; gelijk Pelag., Socin., Mennonieten stellen.)

in ongerechtigheid geboren en in zonde heeft mij mijne moeder ontvangen, Ps. 51 : 7.

(Alleen Christus niet, die ontvangen is uit den H. Geest. De Roomschen (vroeger onder tegenspraak van de Dominicanen) zonderen ook Maria uit.)

Antw. Ook de dood en al die rampen en ellenden, die dooi' Gods oordeel over Adam kwamen, treffen zijne nakomelingen mede. Door Ã©Ã©nen mensch is de zonde in de wereld yekomen en door de zonde de dood en alzoo is de dood tot alle menschen doorgegaan, in welken (omdat) allen gezondigd hebben, Rom. 5 : 12.

(In nelhen, naar de Vulgata; gr. omdat, zie Kantt. Intusschen dewijl in allen ook de kinderen begrepen zijn, zoo is liet toch in Adam. 1. Kor. 15 : 22. Vergel. Hebr. 7 : 9, 10.)

Antw. Adam vertegenwoordigde in zijn staan en in zijn vallen geheel de menschheid.

(Blijkbaar uit de geschiedenis van den eersten mensch, alles wat hem verordend werd, raakte niet alleen hem : maar den mensch in 't gemeen.)

Antw. Do H. S. leert, dat wij op dezelfde wijze door de Ã³Ã³ne gehoorzaamheid van Christus gerechtvaardigd worden als wij door de Ã©Ã©ne misdaad van Adam onder het oordeel des doods gebracht zijn, dat is door toerekening. (Rom. 5 : 19.)

Antw. Het is niet alleen een erfelijk gebrek of erf smet, maar vooraan erfschuld, hetwelk bijzonder blijkt uit de heerschappij des doods over de kinderen, die zeiven niet gezondigd hebben.

âhet oordeelquot;, vonnis) is uit Ã©Ã©ne misdaad tot verdoemenis, âveroordeelingquot;, die niet plaats kon hebben zonder een toegerekend kwaad.)

Antw. De verdorvenheid der natuur brengt allerlei dadelijke zonden voort: âaangezien de zonde daaruit altijd als opwellend water uitspringt gelijk uit eene onzalige fontein.quot;

Antw. Dadelijke zonde is iedere bijzondere afwijking van een Goddelijk gebod aangaande God of ons zeiven of onzen naaste.

(Vrij daarvan alleen Christus 1 Petr. 2 : 22, en de kleine kinderen Jon. 4 : 11.)

Antw. Men zondigt zoowel door nalating van het geboden goede als door bedrijf van het verboden kwaad, zoowel inwendig met gedachten en begeerten als uitwendig door woorden en werken (Jac. 4 : 17. Matth. 25 : 42 v.v. â Spreuk. 6 : 18a. â Matth. 12 : 36. 15 : 19.)

Antw. Uitwendig kan een ieder voor velerlei kwaad zich wachten en zijnen plicht doen, maar tot het geestelijke goede, tot een leven in ware liefde voor God zijn wij van nature gansch onbekwaam. (Rom. 8 : 7.)

(joede te bepalen: quot;want ook de uil is bedorven, door het vleescli beheerscht, slaaf der zonde.

(Joh. 8 : 34. Rom. C ; 1G. 2 Petr. 2 : 19. â Men kan niet tegenwerpen, dat PaulusRom. 7 : 15 v.v. den wil als tegen de zonde gekant voorstelt, want hij schetst den strijd na de bekeering, zie v. 1G en 22. â De dwaalleer, die de erfzonde loochent en den niensch een vrijen tril voor het goede toeschrijft, heet Pelagianisme âde hoovaardige ketterij van Pelagiusquot;, in het begin der 5de eeuw. Tegen hem Avyustinvs, gest. 430 n. C.)

Antw. JSTeen, want wat men nog kon, wordt niet gedaan en ook tegen het licht van rede en geweten wordt er in allerlei wijze gezondigd, hetwelk den mensch geheel onverschoonlijk maakt voor God.

Antw. Neon; de Wet ontdekt wel de zonde maar wijst geen middel daartegen aan en, door het vleesch * krachteloos geworden, laat zij den overtreder onder den vloek.

niet gelukkig zijn, maar moet er voor lijden: op de zonde staat straf, welke uitloopt op eene eindelooze rampzaligheid voor die in hunne zonden sterven.

(Rom. 6 : 23 1 Kor. 15 : 5G. â Met ieder âzondequot; begaat men een onrecht, dat âgezoendquot; moet worden; 1 Joh. 3 ; 4.)

Antw. Ja, de geheele wereld is voor God verdoemelijk, allen zijn van nature hinderen des 'toorns, dood door de zonden en misdaden, onmachtig om zich zeiven te redden. (Efez. 2 : 3.)

Antw. Hetgeen noch het licht der natuur ncch de Wet vermag, dat werkt God uit door den Heiligen Geest door middel van het Evangelie van Christus.

Antw. God heeft den mensch gezocht, toen die al bevende voor Hem vlood en heeft hem getroost dooide belofte van het Zaad der vrouw, hetwelk des duivels macht en werk in Adams kinderen verbreken zou.

Antw. De Yerlosser, die komen zou, werd van tijd tot tijd klaarder aangekondigd, met al nader bepaling-tot Abraham's zaad, Juda's stam en David's geslacht, (Gen. 12 : 3. 49 : 8. 2 Sam. 7 : 16.)

Antw. Ja, Christus is het pit en merg der Schriften : Dezen geven getuigenis al de profeten, dat een iegelijk, die in Hem gelooft, vergeving der zonden ont-vancjen zal door zijnen naam, Hand. 10 : 43. (Joh. 5 :'39.)

Antw. Behalve de voorzeggingen stelde God ook bijzondere personen en gebeurtenissen tot zinnebeeldige voorteekenen van den. Verlosser, van zijn werk, weg en rijk en al de instellingen des O. V. voornamelijk de offeranden waren eene schaduw der toekomende dingen.

{MelchizÃ©dek (van Sein door Lud) Hebr. 7 ; 3. David; Salomo-, Jonai L'ic 11 : 30 ââ¢ Abrahams opoffering van Izaiik Hebr. 11 ; 19. De verhooging der slang in de woestijn. Joh. 3 : 14. â Kol. 2; 16, 17. Hebr. 10 : 1 v.v. 1 Kor. 5 : 7.)

Antw. De Verlosser zou komen, wanneer de schepter bij Juda nog was, 7 0 (jaar=) weken na het bevel om Jeruzalem te herbouwen, terwijl de tweede tempel nog stond.

(Gen. 49 : 10: Schiloh d. i. rws^gever. â Dan. 9 : 24, 25 : 490 jaren. â Hagg. 2 : 8, 10. Mal. 3:1.)

Antw. Dat is Jezus, van Maria uit den zade Davids te Bethlehem geboren, de in het vleesch geopenbaarde Zoon Gods, in wien al de beloften Gods ja en amen zijn. (2 Kor. 1 : 20. Luc. 24 : 44)

want in Hem woont cd de volheid der Godheid lichamelijk. Kol. 2 : 9. (Roin. 9 : 5.}

en dat voor zoovelen de Goddelijke Wet vervullen, de schuld betalen en de eeuwige zaligheid verwerven en mededeelen.

(Ps. 49 : 8, 9. Joh. 10 : 18. â Een bloot men-schelijk verlosser kon zelfs niet voor Ã©Ã©n enkel zondaar voldoen, omdat de verdiende straf eene eeuwige is; er was een Persoon noodig van oneindige waardigheid en machtig om zonde, dood en duivel te overwinnen.)

Antw. 2. De Verlosser moest voor de verlosten ook het voorwerp kunnen zijn van geloof, gehoorzaamheid en aanbidding. (Pil. 2 : 10.)

heid verschenen, maar Ã©Ã©n van de drie Goddelijke Personen, de Zoon: God heeft zijnen Zoon nitrjezonden, geirÃ¶rden uit eene vrouw, (Gal. 4 : 4.)

12 Vr Welke zijn de voornaamste (jctuicjenissen hiervoor dat in Jezus de Godheid des eeuwigen Woords is verschenen ?

Antw. De Godheid des Verlossers wordt bevestigd P 1. door voorzeggingen in het O. T. en door de getuigenis van den dooper Johannes. (Jez. 9 : 5. Mich 5:1. â Joh. 1 : 27, 30.)

li. de getuigenis van den Vader uit den hemel. 4. de getuigenis der heilige Apostelen.

14 Vr. Welke getuigenis is er nog voortgaande van de volheid der Godheid in Christus ?

Antw. 5. De getuigenis des H. Geestes in de werking van het Christendom op de wereld en in de ondervinding aller geloovigen. Joh. 16 : 14.)

15 Vr. Waarom moest de Zaligmaker mensch zijn ? Antw. De Verlosser moest waar mensch zijn om als

plaatsbekleeder de wet te vervullen die den menschen was gegeven en om te lijden en te sterven. (Hebr. 2 : 17.)

natuur, gelijk zij ten gevolge van de zonde geworden is, met al hare zwakheden, doch zonder zonde.

Tweede algemeene kerkvergadering 381 n. C. te Kon-stantinopel tegen Apollinaris.)

Antw. Christus wordt in de Schrift voorgesteld als Ã©Ã©n Persoon met twee naturen: Hij, die op aarde wandelde, was dezelfde Persoon die voor Abraham en voor de qrondleqqinq der wereld was. (Joh. 8 : 58. 17:5. 3 : 13. Efez. 4 : 10.)

Antw. Het is de Goddelijke Persoon des Zoons, die de gestaltenis eens dienstin echts aangenomen heeft en is den menschen gelijk geworden, Fil. 2 : 7.

{Ned. Belijd. Art. XIX. De Persoon des Zoons, van nature God, heeft zich niet vereenigd met een men-schehjk persoon ââ dan waren liet twee personen â maar met eene volledige menschehjke natuur, die van het eerste oogenblik de zijne was )

Antw. Godheid en menschheid zijn in Christus persoonlijk vereenigd onverdeeld en onscheidbaar, onvermengd en onveranderd.

{Vierde algemeene kerkvergadering 451 n. C. te Chalcedon tegen de dwaling der Nestorianen (: âtwee personenquot;) en der Monophgsieten (: âÃ©Ã©no natuurquot;). De persoonlijkheid (het Ik) van den Goddelijken Persoon is ook die van zijne menschheid, vergelijkbaar met het Ã©Ã©ne middelpunt van twee cirkels, een kleinen (de menschheid) en een ondenkbaar grooten.)

Antw. Iedere natuur heeft hare eigenschappen behouden, doch het is Ã©cu Persoon die ze bezit. (Joh. 8 ; 58, 17 : 5.)

Antw. Hierop rust geheel de waarde en kracht van Jezus' leer, leven en dood: zoo alleen, God en mensch in een Persoon kon Hij de Middelaar Gods eu der menschen zijn. (1 Tim. 2 : 5, 6. Hebr. 8 : 6. 9 : 14, 15.)

(Christus is Middelaar naar heide naturen, niet alleen naar de Goddelijke (Osiander), noch alleen naar de men-schelijke (Stancarus met de Roomschen.) Al wat Hij deed en leed, was werk en lijden van Gods Zoon. â De eene natuur deelt hare eigenschappen niet aan de andere natuur mede. maar van beide behoort alles aan den Ã©enen Persoon. Gods Zoon stierf., maar alleen naar

Antw. Als mensch onder de Joden ontving Hij naar Gods bestel den Joodschen naam Jezus, Zaligmaker, omdat Hij zijn volk zou zalig maken van hunne zonden.

(Luc. 2 : 21. Matth. 1 : 21. Hand. 4 : 12. Jezus = Jozua â Jehovah redtquot;. VÃ³Ã³r Hem droegen velen dien naam; na zijne verhooging niemand, bij de Christenen uit eerbied, bij de Joden uit afkeer.)

Grieksch) of Messias (in het Hebreeuwsch), de Gezalfde, onder welken naam IsraÃ«l naar de voorzegging den Verlosser verwachtte.

Antw. Jezus lieet de Christus, omdat Hij is de ware Profeet, Hoogepriester en Koning naar de drie bedieningen ran liet Godsrijk.

Antw. Omdat onder het O. V. die mannen, die deze hoogste waardigheden voorbeeldig droegen, tot hunne bediening gewijd werden door zalving met heilige olie.

(Lev. 8 : 12. Ue âolie der heilige zalvingquot;, Ex. 30: 23â25. Ook Aarons zonen gezalfd, Ex. 40 : 15. 1 Sam. 10 : 1. 1 Kon 19 : 16. â De burgerlijke Oversten na de ballingschap niet meer gezalfd.)

van Goddelijke roeping en bekwaammaking tot de bediening. (Hebr. 5:4. â 1 Sam. 10 : 9.)

6 Vr. Is Christus door God tot Middelaar gesteld ? Antw. Christus heeft zich zelcen niet verheerlijkt om

Hoogepriester te worden, maar die tot Hem gesproken heeft: Gij zijl mijn Zoon, heden heb ik u gegenereerd, Hebr. 5:5.

(Tot Middelaar verordineerd: 1, van eeuwigheid bestemd 1 Petr 1 : 20. 2, gezonden. 3, bevestigd. â David driemaal gezalfd: in zijns vaders huis, 1 Sam. 16 : 13 en tweemaal te Hebron, 2 Sam. 2 : 4, 5 : 3, voor zijne vestiging in de hoofdstad Jeruzalem.)

Antw. Ja, Hij i.s naar zijne menschheid van God gezalfd met den Heilir/en Geest en met kracht. Hand. 10 : 38.

(1, Heilige ontvangenis en geboorte. 2, zondelooze ontwikkeling Luc. 2 : 40, 52. 3, doop Matth. 3. Joh. 3 : 34 : icant God geeft Hem den Geest niet met mate. Daarom is Hij de Gezalfde bij uitnemendheid. â Naar de Soein. zou Jezus in den tijd van zijn 40daagseh vasten naar den hemel ontrukt en daar tot zijne bediening bekwaam gemaakt zijn.)

Antw. Om volkomen Zaligmaker te zjjn moest Hij de zaligheid verkondigen, verwerven en mededeelen.

lichting van het verstand, dan verzoening met God, daarop verlossing uit de dienstbaarheid der zonde. (1 Kor. 1 ; 30.)

de Ileere nw God zal n eenenprofeet verwekken uit uwe broederen gelijk mij; dien zult gij hoor en in alles wat Hij tot u spreken zal, Hand. 3 : 22. (Deut. 18 : 15. â Joh. 4 : 25 )

11 Vr. Wat waren de (buitengewone) profeteii ? Antw. De profeten waren heilige menschen Gods,

die onmiddellijke openbaringen van God ontvingen en door den H. G. (/erfcei'ew het Woord Gods verkondigden, leer en voorzegging, waarbij dikwijls wonderwerken hunne Goddelijke zending staafden. (2 Petr. 1 : 21.)

Antw. Hij sprak in de synagoge te Nazaret naar de Godspraak van Jezaja: Be Geest des Heeren is op mij, daarom heeft Hij mij (jcza Ifd; Hij heeft mij gezonden om den armen het evangelie te verkondigen, om te genezen die gvhroken zijn ran harte. â Luc. 4 : 18. (Jez. fil : 1. â Joh. 4 : 26.)

Antw. Hij predikte de Wet tot bekeering, liet Evangelie tot geloof in zijn Persoon en verkondigde ten volle liet Goddelijke raadsbesluit van de verlossing, hetwelk Hij nn zou volbrengen. (Joh. 1 : 18 Hebr. 1 : 1. â Matth. 5 : 17. Joh. G : 40. 14 : 6.)

Antw. Zijn leeren werd meer en meer voorzegging aangaande Hem zeiven, het Joodsche volk, de wereld en do kerk (Joh. 14 : 29)

Antw. Door ironderen en teehnen, die Hij dagelijks deed, etn profeet krach/iff in woorden en werken voor God en al het volk, Luc. 24 : 19.

Antw. Hij begon na zijnen doop. Hij sloot voor het volk met zijne gevangenneminff, voor zijne jongeren met zijne hemelvaart. (Matth. 4 : 17. Hand. i : 1â3.)

Hij zelf in het vleesch verkondigd heeft, maar ook wat zijne Apostelen, door den Geest der waarheid geleid, nader geleerd hebben.

(Luc. 10 : 16. â Christus heeft genoeg gezegd, om ons te verzekeren, dat de Apostelen geene nieuwe leer hebben geleerd tegen den zin van Christus. 1 Kor. 2 : 16.)

18 Vr. Is zijne profetische werkzaamheid dan niet met zijne hemelkaart geÃ«indigd?

Antw. Sedert zijne verhooging leert Hij door zijne dienaren, buitengewone en gewone: Dezelve heeftyege-ven sommigen tot apostelen en sommigen tot profeten en sommigen tot evangelisten en sommigen tot herders en leeraars, Efez. 4 : 11. (1 Kor. 1 ; 4, 5.)

Antw. Christus leert al voort door Woord en Geest en alle ware verlichting en opwekking gaat van Hem uit: Hij is het licht der wereld. (Joh. 8 : 12. Matth. 11 : 27.)

Antw. Neen, de Verlosser moest niet alleen weg-wijzer maar ook de weg zelf zijn: Hij moest als Hoo-gepriester de zonden verzoenen. (Joh. 14 : 6.)

21 Vr. quot;Waardoor onderscheidt zich zijn priesterambt van het profetische en het koninklijke ?

Antw. Als Profeet en Koning volvoert Hij wat van Gods wege bij den mensch te doen is, als 11 oog epriester is Hij gesteld voor de menschen in de zaken, die bij God te doen zijn. (Hebr. 5:1)

Antw. Christus pi'iesterwerk was afgoschaduwd door net Levietische priesterschap, bijzonder door den liooqe-])) tester in IsraÃ«l; als eemy en eemcig priester en koninq in een was Hij voorgebeeld door MelchizÃ©clek. (Hebr. 7 : 11. Ps. 110 : 4. (Gen. 14 : 18â20.)

23 Vr. Waarin bestond de priesterlijke dienst? ntw. Het voornaamste werk der priestereu was of-

feren, voorbidden en zegenen. (Hebr. 8:3. â JoÃ«l 2 : 17. â jSTmn. 6 : 23â27. Deufc. 21 : 5.)

Antw. Christus, priester en offer in Ã©Ã©n, heeft door den eeuwigen Geest zich zeioen Gode onstraffelijk opgeofferd, Hebr. 9 : 14.

on oo\^^Ulen ' '^{lefc 0}ff^{er ZJ}j^{ne mensc}hheid, ziel (Matth. ^0 : 28) en lichaam; het altaar het kruis 1 Petr. 2 : 24; het offervuur zijn liefdeijver Ps. 69 : 10 en de toorn Gods over de zonde 1 Thess. 1 : 10.)

25 Vr. Waardoor was zijn offerande voldoende? Antw. Christus heeft door zijne zelfopoffering de

zonde waarlijk verzoend, omdat Hij was niet alleen volmaakt heilig mensch, maar de eenkigeboren zoon Gods. (Hebr. 7 : 26â28. Ps. 40 : 7â9 )

26 Vr. Bestond zijn offer alleen in het sterven? Antw. Geheel zijn leven was een offer, een overgeven van zich zeiven in gehoorzaamheid aan den Vader, maar de dood aan het kruis was de voleinding. (Pil. 2:8) ⁰

(Xaar ^ de Sociniaansche leer was Christus op aarde ?een priester, maar is het alleen in den hemel, als voorbidder.)

27 Vr. Wat zegt het, dat Hij zich geofferd heeft ? Antw. Christus heeft hi de plaats van strafwaardige

zondaren tot den dood toe geleden ter voldoening aan Gods rechtvaardigheid als het ware tegenbeeld en einde van al de schaduwachtige zoenofferanden. (Rom. 3 : 25. Hebr. 10 : 1.)

28 Vr. Wat is zijn priesterwerk in den hemel? Antw. In den hemel is Christus voorbidder, door

wiens voorspraak op grond van zijn offer schuldigen genade ontvangen. (Rom. 8 : 34. 1 Joh. 2:1. Openb. 8 ; 3, 4.)

Antw. iNeen, want er is Ã©Ã©n God, er is ook Ã©Ã©n Mid- ¹delaar Gods en der nu nschcn, de mensch Christus Jezus, 1 Tim- 2 : 5.

By de lioomschen en Griel-en aanbidding Gods, aanroeping en vereerin^ ook van Engcleti en heilJfjen,gestor- i venen die zalig bij God zijn en met Christus regeeren. On nood if/, Hebr. 7 ; 25 ; onteerend voor Christus; geen hevel noch voorbeeld daarvan in de H. S.; vruchteloos, ,Tez. 03 : 16. â Men leze liet uitstekende XXVIste Art. der Nederl. Belijd.)

Antw. Van uit liet hemelsche heiligdom zigent Christus zijn volk door werkelijke mededeeling van geestelijke gaven. (Luc. 24 : 50. Efez. 4 : 8. Joh. 1 : 16.)

Antw. Als God. is Hij met den Vader en den H. Geest Heer over alle schepselen, als Godmensch en Middelaar is Hij Koning en Hoofd van de kerk.

(1. Algemeene heerschappij: koninkrijk der macht of der natuur; daarin 2. het bijzondere, koninkrijk : a. de strijdend'¹, kerk; rijk der genade, b. de zegepralende: rijk der heerlijkheid. â llebr. 1 : 2, 3 )

Antw. Door zijn profetisch en priesterlijk werk zou Hij de verlosten alleen met zich verbonden hebben, maar door zijn koninklijk ambt wilde Hij hen ook met elkander vereenigen als Ã©Ã©n volk. (Tit. 2 : 14. Joh. 10 : 16.)

Antw. Jezus verklaarde, dat Hij koning was, had macht over de harten en gaf beloften, iretten en inzettingen voor zijn rijk, maar de volle uitoefening van zijn koninklijke macht begon met zijne troonbeklimming. (Joh. 18 : 37. â Matth. 1G : 19.)

Antw. De vergadering, bevestiging, regeering, bescherming, uitbreiding en volmaking van de kerk (Joh. 10 : 16. Efez. 4 : 13.)

(Zending van dienaars, prediking, bondzegelen, openbaar gebed en gezang, kerkelijke tucht. â Niemand mag aan de kerk iets gebieden wat tegeu Christus gebod is.)

wereld, bestrijders en verdrukkers en tegen alle macht der duisternis. (Jez 27 : 2, 3. Matth. 1G : 18.)

(Tegen 1. alle vleesche.lijke en zinnelijke verwachtingen van grove of' fijne Chiliasten, 2. de wereldsche heerschappij van den Paus. â Kerk en Staat wel onderscheiden, ieder moet in het zijne blijven ; 2 Kron. 19 : 11. Matth. 22 : 21 ; doch niet te scheiden; de Staat behoort in wetgeving en bestuur christelijk te zijn.)

Antw. Het zal zegevierende voortgaan en men zal eens zeggen: De koninkrijken der wereld zijn f/eworden on zes Heer en en van zijnen Christus en Hij zal a's koning heerschen in alle eeuwigheid. Openb. 11 : 15. (Jez. 33 : 20).

Antw. Met verloochening van eigen wijsheid moeten wij naar Christus hooren en ons naar zijne leere richten. (Deut. 18 : 19. Matth. 17 : 5. Joh. 7 : 17.)

40 Vr. Waartoe moet ons yjjn jiriesferdinbt dienen? Antw. Wij moeten met onze zonden tot Jezus gaan,

41 Vr. Hoe moeten wij Hein als Koning eeren ? Antw. Wij moeten het juk van Jezus op ons nemen,

zijne geboden gehoorzamen en medewerken tot uitbreiding van zijn rijk. (Luc. 6 : 46. Matth. 9 : 37, 38.)

Antw. De H. Schrift stelt ons Christus _tvoor in tweeÃ«rlei staat: Vernedering en verliooginc/.

Antw. Zijne vernedering was dat Hij het gebruik van zijne Goddelijke eigenschappen vrijwillig verzaakte en met zijne menschhnd zich aan de Goddelijke wet onderwierp om te doen en te lijden wat tot zaligmaking van zondaren vereischt werd. (Fil. 1 : 6â8.)

Antw. Christus' verhooging zegt, dar. Hij naar zijne mcnschclijke natuur verheerlijkt is en nu als Godmensch heerscht met het volle gebruik van zijne Goddelijke eigenschappen. (Fil. 2 : 9â11.)

{Nederdaling ter helle door Roomschen en Lutheranen tot de verhooging gerekend.)

(Beide naar de XII Geloofsartikelen. â De Socin. 4 staten: 1. waardigheid, van geboorte tot lijden; 2. nederigheid, van lijden tot opstanding; 3. verhooging, van opstanding tot voleindiging der wereld ; 4. degradatie, tot in alle eeuwigheid.)

H. Geest zonder menschebjken vader ontvangen en alzoo heilig geboren uit de nederige, vrome maagd Maria. (Luc. 1 : 35. Matth. 1 : 20.)

Antw. Dit was nu de vervulling van de Godspraak bij Jezaja: Ziet, de Maagd zal zwanger worden en tenen zoon haren en gij zult zijnen naam heet en Irnrnamiiil, hetwelk is God met ons. Matth. 1 : 23. (Jez. 7 : 14. Gen 3 ; 15.)

Antw. In eene geringe plaats, te Bethlehem, naar de voorzegging Micha 5:1: Gij Bethlehem, Efratah, zijt gij klein om te wezen onder de duizenden van Ju-da? uit u zal Mij voortkomen die een heerscher zal zijn in IsraÃ«l en wiens uitgangen zijn van ouds, van de dagen der eeuwigheid.

Antw. Hij werd geboren onder de nederigste omstandigheden, terwijl intusschen ook teekenen van den hemel getuigden, dat Hij de Heere was.

Antw. Dit was het noodzakelijke begin van zijne voldoening voor 's nienschen zonde. Want gij weet de genade on zes Heer en Jezus Christus, dat Hij om vwent-

wille is arm geworden daar Hij rijk was, opdat gij door zijne armoede zoudt rijk worden, 2 Kor. S â¢ 9 (Gen. 3:5.)

Antw. Door zijne geboorte uit eene vrouw aan het menschelijke levenslot onderworpen, werd Hij, acht dagen oud, door de besnijdenis onder do Wet der Joden gesteld. (Gal. 5 : 3, 4 : 4, 5.)

Antw. De vervolging door Herodes was reeds een voorteeken van het lijden dat Hij in deze booze wereld moest ondergaan. (Matth. 2.)

Antw. Als een gering mensch groeide Jezus leefde nederig en onderworpen in het verachte ret. (Matth. 2 ; 23.)

Antw. Van zijnen doop aan onderging Hij al meerder lijden : verzoekingen van den duivel, haat en smaad van menschen en toenemende vervolging.

Antw. Hij leed niet alleen van de hoosheid en vijandschap der menschen, maar zijn liefdevol en medelijdend hart leed ook van het lijden der menschheid (Jez. 53 : 4)

open-

op en Naza-

Antw. Op het einde van zijn leven: in GethsemanÃ©, in de zaal van Kajafas, in het rechthuis van Pilatus en op Golgotha.

de zonde was het leven verbeurd, en wegens zijne waar-achtigheid, want Hij had op de zonde den dood gedreigd. (Rom 3 ; 25. Gen. 2 : 17.)

18 Vr. Stierf Jezus alleen tot bevestiging van zijne leer en tot een voorbeeld van lijdzaamheid ?

Antw. Het hoofddoel van het lijden en sterven des Zoons van God was, om door zijne zelfopoffering al de schuld zijns volks voor God te delgen en vergeving van zonden uit te werken. (Matth. 2G ; 28. Ilebr. 9 : 15.)

(Door zijnen dood is niet zoo zeer zijne leer als in tegendeel zijn dood door zijne leer bevestigd, namelijk als het voorname einde van zijne verschijning op aarde als verzoeningsdood.)

19 Vr. Is dan Christus niet alleen ten cjO(de voor maar in de plaats van zondaren gestorven ?

Antw. Christus leed en stierf in de plaats van al zijn volk, als hnrtj, zoenoffer, losprijs. (Hebr. 7 : 22, 27. 1 Joh. 2 ; 2. Matth. 20 ; 28.)

Antw. Hij stierf geheel vrijwillig, want geene macht der wereld kon anders den Vorst des levens dooden ; doch niet zonder zwaren strijd voor zijne reine men-schelijke natuur. (Joh. 10 :17, 18. â Hebr. 5 : 7.)

lioorzaamlieid jegens den wil des Vaders, naar de voor- 26 zeg gingen der Schrift en uit barmhartige liejcle jegens la-uisi de menschen. (Joh. 14 : 31. â Matth. 26 : 53, 54. Joh. 15 : 13. Efez. 5 ; 2.)

Antw. De verbitterde Joden, de goddeloosheid van Judas en de macht des Satans waren niet de oorzaken maar vrijgelaten werktuii/en, tot volbrenging van Gods raad. (Hand. 4 : 27, 28.)

met bloedstorting 2. op welken eene begraving van zijn lichaam kon volgen en 3. waarbij geen heen aan Hem verbroken werd.

(Hebr. 9 : 22. â Joh. 19 : 36. â Daarom geen verworging, verbranding, onthoofding of staeniging.)

smartelijken en vervloekten kruisdood ondergaan, opdat het bleek, dat Hij den vloek der zonde droes:. (Gal. 3 : 13. Deut. 21 : 23.)

(Romeinsche straf, door den Christeukeizer Constantijn den Gr. afgeschaft. â Waarheid van Jezus' dood:

26 Yr. Hoe kwam liet dat de als misdadiger gelegens kruisigde mocht begraven worden ?

en ook omdat hij Jezus voor onschuldig hield, stond ^{m e} toe, dat Hij aan een eerlijke plaats begraven werd door de hand dergenen die Hem liefhadden.

(Uit den politieken stand Jozef van Arinmthea, raadsheer ; uit den kerkelijken Nicodemus, leer aar in IsraÃ«l; uit den burgerlijken vrome vrouwen. â Mare. 15 : 44â47. Luc. 23 : 55.)

^r' Antw. Jezaja 53 : 9 : Men heeft zijn graf hij godde-loozen gesteld en Hij is bij den rijke iu zijnen dood ge-

I iveest, omdat Hij geen onrecht gedaan heeft noch bedrog f in zijnen mond geweest is.

Antw. 1. De waarheid van zijnen dood is daardoor nog meer bevestigd; 2. het was een teeken dat de

(vloek,vloek, dien hij aan het kruis droeg, was afgedragen ; 3. de schrik van het graf is daardoor voor de zijnen weggenomen. (1 Kor. 15 : 55. Jez. 27 : 2.)

29 Vr. Wat behoort nog tot Christus' vernedering? Antw. Zijn inwendig lijden, uitgedrukt in het geloofsartikel : Nedergedaald ter helle.

(Eerst in de Geloofsvorm van Athanasius, waar het begraven niet is vermeld; in de 5de eeuw in de XII i Geloofsartikelen.)

(Naar de Boomschcn is Jezus' ziel in den âvoorburg der vaderenquot; des O. T. neergegaan en heeft dezen op dat heden daaruit opgevoerd naar het paradijs. Naar de Lnfhersche kerkleer is Christus' r/aiische jfrsoon, God en mensch, na de begrafenis in de helle afgestegen en heeft den duivel alle macht genomen of zich daar als zegepralend overwinnaar vertoond. â Naar anderen (Socinianen, ook vele Gereformeerden) zou het alleen zeggen, dat Christus geweest is in den staat en de macht des doods. â De stelling van velen, dat Christus in zijnen dood (naar sommigen tusschen zijne opstanding en hemelvaart) aan f/estorvenen het Evangelie predikte, als begin van voortgaande verkondiging, berust op verkeerde verklaring van 1 Petr. 3 ; 18â20 en 4 : 6; tot de rechte xÃ¼tlegging geeft 1 Petr. 1 : 11 zelf den sleutel.)

Antw. Het beteekent zijn zielslijden : die onuitsprekelijke benauwdheid, smarten, verschrikking en helsche kwaal in welke Hij is gezonken geweest.

(Zoo Calvijn; Heidelh. Ca tech. Z. XVI vr. 44). â 'tls Bijbeltaal: 1 Sam. 2 : 6. Ps. 116 : 3).

Antw. Voornamelijk in den hof Gethse'manÃ©, zonder lichaamslijden, daarna aan het kruis gedurende de duis-ternis onder de vreeselijkste lichaamssmarten. (Luc. 22 : 39 tot 44. Matth. 27 : 45, 46.)

33 Vr. Waarom inoost Hij dat zielslijden ondergaan? Antw. Ã¯ot volkivnen verzoening van de zonde moest Jezus, de onschuldige, ook de rampzaligheid des eeuwi

Antw. Om aan de God del ij ki: (jerechtigheid te voldoen in de plaats van een schuldig menschdom. (Jez. 5 : 16. Rom. 3 : 25.)

{Eindoogmerk vsm Christus' komst in] de wereld: dwaling dat Hij ook gekomen zou zijn, ware de mensch niet gevallen, als ware zijn dood slechts iets bijkomstigs.)

Antw. Dat kon alleen een zoodanig persoon als Christus is, de Zoon van God, die zelf geene verplichting had en vrijwillig naar den wil Gods alles op zich nam. (Pfi. 49 : 8, 9. Joh. 10 : 18. Hebr. 10 : 6, 7.)

HÃ¼ de wet, die niet Hem maar den menseh was ge-gegeven, onder alle verzoeking zonder de minste afwijking volkomen vervuld en heeft alzoo gedaan wat de menseh moest maar niet kon, (Gal. 4 : 4, 5. Hom. 5 : 19. Matth. 5 : 17.)

Antw. 2. In zijne lijdende gehoorzaamheid heeft Christus, het Lam Gods, den vloek der wet, de straf der zonde gedragen en heeft aldus geleden wat de zondaar lijden moest maar niet anders dan in eeuwige rampzaligheid afdragen kon. (Gal. 3 : 13. 1 Petr. 3 : 18. Jez. 53 : 5.)

(Christus heeft niet juist datzelfde betaald, wat verschuldigd was, maar evenzooveel, iets evenwichtigs â van wege de oneindige waardigheid zijns Persoons. Geen Remonstrantsche acceptilatie of aanneming van het onvoldoende voor goed bij oogluiking.)

39 Vr. Heeft Christus de zaligheid bepaald verworven of alleen mogelijk gemaakt?

Antw. Christus heeft geen onzekere verlossing aangebracht en allen, voor wie Hij voldaan heeft, worden ook werkelijk zalig.

[Remonstrantsche dwaling: de uitkomst zou afhangen van 's menschen vrijen wil, zoodat het had kunnen gebeuren, dat of niemand of allen de nieuwe voorwaarden vervulden. Daartegen: Dordr. Leerr. H. 11 Verwerp, d. dwal. 1 en 3. Joh. 10 : 15, 27. Jez. 53 : 10.)

Antw. De offerande van Christus was âvan oneindige kracht en waardij, overvloedig genoegzaam om de zonden der geheele wereld uit te wisschenquot;.

dezen of' genen niet gestorven is, doch men kan ook niet zeggen, dat Hij voor de ongehoorzamen, op wie de toorn Gods blijft, naar hot Goddelijke oogmerlc heeft genoeggedaan.

(Joh. 3 : 3G. â Matth. 12 ; 32 : lasteraars tegen den H. G. Matth. 26 : 24 : Judas. â â Venrerving en toeeige-ning strekken zich evenver uit; anders zou God niet bereiken wat Hij had beoogd. â God eischt geen betaalde schuld noch weigert een verdiend goed.)

42 Vr. Wordt Christus niet gezegd gestorven te zijn voor de wereld en voor alle menschen ?

Antw. Daardoor is bedoeld het menschdom over het geheel, Jood en Heiden, niet ieder mensch in het bijzonder.

(1 Joh. 2 : 2. Vergel. Op. 5 : 9 â onsâgekocht â uit alle geslacht. 1 Tim. 2:0: â rantsoen voor allen d. z. alle soorten van menschen, naar v. 1â4 )

43 Vr. Maar duidt de Schrift niet aan dat Christus gestorven is ook voor zulken die mogelijk verloren gaan ?

Antw. Dat is naar den mensch gesproken: want die Christus door zijnen dood waarlijk verlost heeft, worden door zijne voorbidding in de kracht Gods bewaard. (1 Petr. 1 : 5.)

(2 Petr. 2 : 1:âvalsche leeraars, verloochenende den Heere die hen gekocht heeft, d. i. zooals zij zich voordoen en anderen eerst in liefde oordeelen. â 1 Kor. 8:11

en Rom. 14 : 15 d. z. zooveel in u is, indien het mogelijk ware, Matth. 24 : 24.)

44 Vr. Indien Christus voor velen niet voldaan heeft, geschiedt dan de algemeene noodiying, om tot Hem te komen, niet voor velen slechts in schijn ?

Antw. ie op de roepstem des Evangelies tot Christus komt, wordt van Hem niet uitgeworpen. (Joh. 6 : 37.)

45 A r. Is dit niet ontmoedigend dat Christus geen algemeene verzoening heeft bewerkt ?

Antw. Flet moet de zorgeloosheid wegnemen : want geen mensch mag denken dat hij met God verzoend is, tenzij hij zich bekeert en in Christus komt gelooven en leven. (Joh. 3 : 36.)

Antw. Elk mensch, die het Evangelie hoort, heeft daarin grond, aanmoediging en bevel om tot Jezus de toevlucht te nemen; die dat weigeren, gaan verloren, omdat zij tot Hem niet wilden komen. (Joh. 5 : 40.)

Antw. Hij is opgewekt ten derden dage naar de Schril ten (1 Kor. 15:4) en naar zijne eigene voorzegging. (Ps. 16 : 10, (Hoz. 6 : 2.) Matth. 17 : 23. â Openb. 1. : 18.)

Antw. Jezus stierf Vrijdag om 3 uur na den middag en werd nog tegen den avond begraven : den groot en sahbat over bleef zijn lichaam in het graf en Zondags stond Hij op met den opgang der zon.

(Matth. 12 : 40 : gelijk Jonas drie dagen en drie nachten â d. i. onbepaald gezegd : âdrie etmaal,quot; ofschoon niet volledig, zooals Esth. 4 : 16 vergel. met 5:1. Ook kan men het lijden van donderdagavond aan, hetwelk naar dood en graf voerde, er bij rekenen, gelijk den storm bij Jonas.)

zijn eigene; levenskracht opgestaan. Hand. 2 : 24 : Welken God opgewerkt heeft, de smarten des doods ontbonden hebbende, alzoo het niet mogelijk was, dat Hij van den~ zeiven dood zou cjeliouden worden. (Hom. 6:4. â Jolu 2 : 19. 10 : 18.)

Waarheid der opstanding en volgorde der verse hij-dingen. Zie Catech. Leerb. N. V. XXIX.)

Antw. Het was geen nieuw maar hetzelfde lichaam met de litteekens van de kruiswonden, geen geest maar met handen en voeten, vleesch en beenen, bekwaam om spijs te genieten doch haar niet meer behoevende, onsterfelijk, in een staat van overgang tot heerlijkheid.

Antw. 3. Christus' opstanding is voor al de zijnen een onderpand van hunne heerlijke opstandiny. (1 Kor.

moeten schrikken voor den lichamelijken en eeuwigen dood ; wie geestelijk levend is geworden, weet dat hij niet meer sterven zal. (Joh. 11 : 25, 26 Eom. G : 8.)

(Niet zijne menschheid is opgevaren, maar Hij, de Persoon, naar de menschelijke natuur. â Joh. 1G:28.)

Antw. De daarop gevolgde Letooning van zijne macht en heerlijkheid stelt het buiten twijfel.

de vatuurnetten (zwaartekracht)quot;. Maar a. ook de opheffing van den arm strijdt daartegen en geschiedt toch. h. Christus' lichaam was aan de gewone wetten niet meer onderhevig, e. Vooral moet men hierbij gedenken wie Hij was. Yergel. Matth. 14 : 24, 25. â 2. âIs dan de hemel hoven? en wel boven den Olijfberg?quot; a. Vast te houden: er is een plaatselijhe hemel, h* Boven is betrekkelijk, naar nacht of dag. hier of elders,, maar 't was niet bij geval dat juist toen en dat van daar de hemelvaart geschiedde; ook werd slechts de aanvankelijke richting gezien. X I'. de hemel zijn niet de sterren.)

Antw. Elf Apostelen, onwraakbare mannen, zagen Hem opvaren en naar hun bericht zijn de omstandigheden van tijd, plaats en wijze nauwkeurig beschreven.

(Men werpt tegen, dat de beschrijving is alleen van Marcus en Lucas en niet van de oof/yetitiyen MattheÃ¼s en Johannes. Maar de zichtbare wederkomst van Christus uit den hemel bij Matth. 24 eu 25 veronderstelt noodzakelijk de lichamelijke hemelvaart. In het Ev. van Johannes wordt van heengaan tot den Vader gesproken, ja van opvaren Joh 3 : 13. 6 : 62, en in de Openh. (kap. 5) vertoont zich Christus aan hem zichtbaar in den hemel; vergel. Op. 12 : 5. Panlus spreekt er gedurig van.)

â op aarde en gaf bij zijne verschijningen aan de Apostelen nader inlichting aangaande het koninkrijk Gods, terwijl Hij door zijn komen en gaan hen gewende om Hem niet meer te zien. (Hand. 1:3)

(Zie Catech. Leeib. N V. XXX. â Het getal 40 is merkwaardig, bij of voor groote gebeurtenissen: Mozes op den berg. El ia zonder spijs op weg naar Horeb, Jezus in de woestijn.)

Antw. Van op den Olijfberg, aan welks voet de hof GethsÃ©manÃ© lag, in de nabijheid van BethaniÃ«. Lnc. 24 : 50. Hand. 1 : 12.

(Olijfberg 2000 ellen of % uur gaans ten O. van Jeruzalem ( BethaniÃ« aan den oostkant van den berg.)

Antw. Hij is door de zichtbare hemelen doorgegaan naar den derden hemel, de plaats van zaligheid en heerlijkheid (Hebr. 4 : 14. Efez. 4 ; 10.)

Antw. Hij is waarlijk en eigenlijk, zichtbaar en plaatselijk opgevaren. (Hand. 1;9, 11.3:21. â Matth. 26 ; 11.)

(Niet slechts verandering van toestand maar van plaats. â Luthersche dwaling van âoveraltegenwoordigheid des lichaams, die Hij ook voorheen bezat, maar van nu aan gebruikte.quot;)

Antw. 1. Om als nemelsch Koning zijne heerscliappij te aanvaarden. 2. Om als Hoogepriester in het heiligdom te gaan en van daar zijn volk te zegenen met de verworvene gaven. 3. Om in het huis des Vaders voor de zijnen plaats te bereiden.

(Bewijs van zijne Godheid: Joh 3 : 13. Luc. 24 : 52, en van dat zijn rjjk nirt van deze wereld was. Joh. 18 : 33. â Hebr. 9 : 24. Efez. 4 : 8 (Ps. 68 : 19). â Joh. 14 : 2, 3.)

17 Vr. Wat leert ons de H. Schrift van den tegentvoor dig en toestand des Heeren ?

Antw. Sedert zijne hemelvaart is Christus met zijn lichaam in een staat van heerlijkheid en hcerscht als Godtnensch over alle dingen, hetwelk in het O. en N. T. zijn zitten ter rechterhand Gods genoemd wordt. Ps. 110 ; 1. (Matth. 22 : 42â44.) Mare. 16 : 19.

Antw. Ã¯feen, het is een zinnebeeld van de hoogste eer en macht: want God is geest en heeft geen rech-ter- of linkerhand.

(Daarom wordt ook gezegd: ter rechterhand der kracht Gods Matth. 26 : 64 en : aan de rechterhand der Majesteit Hebr. 1 : 3. Ter rechterhand van een koning was bijzonder de plaats van zijne stedehouders, die, gelijk Jozef in Egypte, met volle koninklijke macht en waardigheid bekleed waren en door wier hand de koning regeerde.)

Antw. Alle schepselen, de Engelen ni machten en krach ten zijn Hem onderdanig gemaakt 1 Petr. 3 : 22 en als liet Hoofd der gemeente regeert Hij de gansche wereld.

20 Vr. Wat zal de laatste en luisterrijkste openbaring zijn van Christus' heerschappij ?

Antw. Hij zal komen in zijne heerlijkheid op de wolken des hemels en alle oog zal Hem zien ; dan zal Hij de laatste en grootste werken doen als eeuwig Koning. (Matth. 25 : 31. Openb. 1 : 7. â Joh. 5 : 20.)

Antw. Grod heeft daartoe eenen dag gesteld, die aan geen schepsel bekend is, maar welks nadering uit vele teekenen blijkt; den ongeloovigen zal hij komen gelijk een dief' in den nacht. (Hand. 17 : 31. â Matth. 24 ; 86. â Matth. 24 : 14. 2 Thess. 2 : 3. â 1 Ã¯hess. 5 : 2.)

Antw. Hij zal de dooden opwekken en door zijne Engelen al de volken voor zijnen rechterstoel vergaderen. en ze van elkander scheiden, gelijk de herder cle schapen van de bokken scheidt. (Joh. 5 : 28, 29. â-Matth. 25 : 32.)

Antw. Hij zal allo menschen oordeelen, eenen iegelijk naar zijne icerken en ivoor den en naar den grond zijns harten en al het verborgene zal openbaar worden. Openb. 20 ; 12. Matth. 12 : 3G. 1 Kor. 4 :-5.)

Antw. Dengenen, die hier Gods kinderen geworden zijn door het fjeloof dat in liefde werkte, zal Hij het rijk der heerlijkheid toewijzen ; den onyeloovigen en owje-hoorzamen het eeuwige vuur. (Matth. 25 ; 34, 41.)

Antw. De veroordeelden zullen gaan in de eeuwige pijn met den duivel en zijne engelen, maar de rechtvaardigen in het eemciye leven van den verheerlijkten Godsstaat. (Matth. 25 : 4G. Openb. 21 ; 1.)

[ (Sociniaansche dwaling dat Christus regeering zou eindigen met den jongsten dag, naar verkeerde uitlegging van Ps. 110 : 1 en 1 Kor. 15 : 24, 28.)

1 Yr. Hoe verkrijgt men deel aan de verlossing ? Antw. Er is eene orde des hei Is, een weg langs

(De persoonlijke toepassing van de verworvene zaligheid is noodzakelijk, gelijk van een kleed Hom. 13 : , 14, geneesmiddel Jez. 53 : 5, spijs en drank Joh. ! 6 : 54. â JSa het slachten der offerdieren de bespren-ging met het bloed Hebr. 9 : 19.)

Antw. De voornaamste genadewerkingen zijn de roe-â¢ ping, de rechtvaardiging en de heiligmaking, die van God geschieden door Christus als Profeet, Hoogepriester en I Koning (Hom. 8 : 30. 1 Kor. 1 : 30.)

3 Yr. Eu wat moet er in den menseh gebeuren ? Antw. Bekteriny tot God en (jeloof'm den Heore Jezus Cliristus, waardoor de wedergeboorte tot stand komt.

(Do Boonrsche kerk stelt geloof vÃ³Ã³r bekeering. De rechte orde is Marc. 1 : 13. Hand. 20 : 21. Waartegen Calvijn Instit. 111. 3. 1 niet strijdt.)

Antw. God roept: door bekendmaking van zijnen heiligen en genadigen wil, door voorstel van verderf en zaligheid, van dood en leven. (2 Tim. 1 : 9. Spreuk. 9 : 1â5.)

de prediking, inwendig door den II. Geest. (2 Kor. 5 : 19, 20. â Hand. 1G ; 14. 1 Thess. 2 : 13.) (gt; Yr. Wat is het eerste doel der roeping ?

Antw. Omdat het zondaars zijn die Grod roept, zoo is het eerste eene roeping tot hekeerimj. (Matth. 4 ; 17. Ezech. 33 : 11.)

7 Yr. Wat is de uitiverkiny van de Goddelijke roeping? Antw. Verlichting in liet duistere verstand en opwekking als van een hardslapenden, ja van eenen doode. Â«3Â» (Efez. 5 : 14. Hand. 20 : 18.)

een inkeer tot ons zeiven met erkentenis van onze diepe ellendigheid, een berouw en afkeer van de zonde en een werkelijke wederkeer tot God (Luc. 15 : 17-â20Â«.)

9 Yr. Wat is het tweede doel der Goddelijke roeping? Antw. Omdat de zondaar door zich zeiven tot God

is het eene roeping tot Christus en tot geloof\\\ Hem. (Joh. 14 : 6. 1 Kor. 1 : 9.)

Antw. Het ware geloof is een vertrouwen des harten op Christus, alzoo dat men, arm en verloren bij zich zeiven naar alle volheid in Hem ziende, zich aan Hem als den eenigen redder uit allen nood overgeeft en aan Hem houdt. (Joh. 1 : 12.)

{âGeloof' van het oudduitsche â/o/Â«quot; d. i. hand, waarvan ook heioven en verloven. Gelooven is een hand geven, vergel. 2 Kron. 30 : 8, een ondertrouw Hoz. 2 : 18, 19. Jez. 44 : 5 : deze zal zeggen: it ben des Heeren. Het is een komen onder den hand des verhonds Ezech. 20 : 37. â Bij de lioomschen is het geen vertrouwen op Christus maar Goddelijke waarheid.)

Antw. Het geloof heeft zijne trappen en de verzekerdheid kan meerder of minder zijn, maar zij is verkrijgbaar en allen moeten er naar staan. (2 Tim. 1 : 12quot;. 2 Kor. 13 : 5. 2 Petr. 1 ; 10.)

Antw. Het tijdgeloof is geen waar geloof, het heeft geen goeden, ontdekten grond en vereenigt wel met de (uitwendige) kerk maar niet met Christus. (Lue. 8 : 13. Matth. 25 : 3. Hand. 8 ; 13.)

Antw. Het iconderyeloof, dadelijk of lijdelijk, heeft Gods almacht ten voorwerp, niet de zaligmakende//Â«Â«Â«(Ze. _|(Matth. 8:10.1 Kor. 13 ; 2. Luc. 17 : 15â19.)

Antw. Het is een verleende genade, wanneer een -mensch zich zeiven kan laten varen en zich geheel aan Jezus kan betrouwen. (Efez.2:8. Fil. 1:29. â Luc. 17 :5.) l(i Yr. Werkt G od daarbij onweerstaanhaay ?

Antw. De inwendige werking des H. Geestes is onweerstaanbaar, de uitwendige roeping en aanbieding kan do mensch tegenstaan. (Joh. 6 : 37. â Jez. C5 ; 2. Hand 7 : 51.)

Antw. Het is een trekken van den Vader tot den Zoon door innerlijke overreding en krachtige overhuiging, een werk der Goddelijke almacht. (Joh. 6 : 44, 45. Efez. 1 : 19, 20)

Antw. De schuld ligt in de onhekeerden zelve, die j den raad Gods tegen zich zeiven verwerpen en zijne getuigenis versmaden of voor een leugen achten tot hun ei^en verderf. Luc. 7 : 30. Hand. 13 : 40. 1 Joh. 5 r 10.

Antw. Het is de uitspraak van God als Wetgever en Rechter, waardoor Hij den geloovige in Christus voor rechtvaardig erkent en verklaart. (Jez. 33 ; 22. Jac. 4 ; 12. Jez. 54 : 17.)

Antw. God rekent dengene, die bij zicli zeiven veroordeeld is en alleen in Christus zijn heil stelt, de gerechtigheid van Christus toe, spreekt hem vrij van schuld en straf en geeft hem liet recht tot het eeuwige leven. (Rom. 1 : 17. 5 ; 19.)

(De Remonstranten loochenen de toerekening van Christus' gerechtigheid, âzoo min mogelijk als een moor door een blanke wit kan zijn.quot;)

4 Vr. Is de rechtvaardigmaking of (rechtvaardiging niet eene verandering van ondeugend in deugdzaam ?

Antw. Ã¯fecn, het is eene verklaring van God over en tot den mensch, eene rechterlijke uitspraak door middel van het Woord, hetwelk is Gods stem.

(Naar de Roomschen: mededeeling van de vaardigheid tot rechtdoen (heiligmaking), met onderscheid van trappen: de een rechtvaardiger dan de ander; eerste en tweede rechtvaardigmaking: overgang en voortgang.)

5 Vr. Wordt in de H. S. door rechtvaardiging eene rechterspreuk te kennen gegeven?

Antw Ja, want 1. rechtvaardiging staat tegen verdoemen en is alzoo een vonnis, een oordeel. 2. het wordt omschreven als een toerekenen van de rechtvaardigheid. (Spr. 17 : 15. Deut. 25 : 1. Rom. 8 : 33,34. -â Rom. 4 : C, 11.)

(Hieruit blijkt ook, dat rechtvaardigen niet alleen zondenvergeven is. Vergeven zullen wjj onzen naaste, die ons kwaad doet, hij zij vroom of goddeloos, maar hem rechtvaardigen niet, in noch buiten gericht. Ste-phanus vergaf zijnen moordenaren, maar hij rechtvaardigde heit niet.

Antw. Wie als een geheel schuldige en verlorene zich aan Jezus betrouwt, kan en mag zich de Goddelijke vrijspraak toeÃ«igenen die in het W oord gedaan wordt over degenen die gelooven. (Kom. 10:4. Hand. 13 ; 38, 39.)

Antw. Wegens zwakheid van het geloof en gedurige bestrijding is er veelal twijfeling en vrees, maar de mensch kan van zijne rechtvaardiging en alzoo van zijne zaligheid aan deze zijde van het graf verzekerd worden en moet er naar trachten. (1 Kor. 2 : 11, 12. Efez. 1 : 13, 14. Rom. 8 : 16, 38Â«.)

(Ontkend door allen, die eenen afval der heiligen stellen, bijzonder de Roomschen. Bewijs; 1. voorbeelden in de H. S. zelve: Abraham, Job, David, Hizkia, Pau-lus. 2. vermaningen. Vergel. XIV. vr. 11.)

Antw. Men moet de rechtvaardiging niet als eene voorgaande daad vÃ³Ã³r het geloof verwachten, maar ira-

mer tot Jezus gaan : in de vereeniging met Jezus ligt de verzoening met God. (Rom 5:1.)

10 Vr. Strekt zich de rechtvaardiging over alle geloovigen in gelijke mate uit ?

Antw. Ja, wie tot Christus komt, ontvangt vergeving van al zijne zonden en het volle recht tot al de goederen des genadeverbonds (1 Joh. 1 : 7.)

(Naar de Roomschen geene kwijtschelding van de tijdelijke straffen; van deze (in dit leven of in het vagevuur) kan de kerk aflaat geven.)

genade en de eens geschiede rechtvaardiging wordt niet herhaald, docli van de dagelijksche zonden daarna moet vergeving ontvangen worden door eene nieuwe uitspraak Gods van gelijken aard. (1 Joh. 1 : 8, 9. Zach. 13 : 1. Matth. 6 : 12.)

Antw. Ja, ook van de grootste en zwaarste, uitgenomen de lastering tegen den H. Geest, waaraan echter niemand schuldig staat die beangst is of hij zo heeft begaan. (Jez. 1 : 18. â Matth. 12 : 31, 32.)

(1 Joh. 5 : 16 Kantt.: âwanneer iemand de waarheid der Christelijke leer, waarvan hij door den H. G. is verlicht en overtuigd, loochent en dezelve vijandelijk lastert en vervolgt.quot; â Geref. ânooit vervalt een wedergeborene tot die zonde,quot; 1 Joh. 5: IS. Lutheranen : âgeen ander dan een wedergeborene doet ze.quot;

God ons genadelijk schenkt: wij worden om niet (te geef} yevechtvawdigd uit zijne genade door de verlossing die in Christus Jezus is. Rom. 3 : 24.

Antw. Integendeel, niemand wordt gerechtvaardigd of hij moet zich zeiven in alles schuldig kennen en de gerechtigheid van Christus aangrijpen. (Rom. 3 ; 28.)

{Socinianen, Arminiarien, Mennonieten, enz. stellen geloof en werken gepaard â geloofsgehoorzaamheid â als de voorwaarde van de rechtvaardiging.)

Antw. Omdat ook zelfs de beste werken van een bekeerd mensch gebrekkig zijn. (Jac. 3 : 2 Jez. 04 : 6. Rom. 4 : 5.)

tegen mondchristenen, daar het uit de werken moet blijken dat men het ware geloof heeft en voor God gerechtvaardigd is.

17 Vr. Wat is het dat God ons, in Christus ge-loovende, de gerechtigheid van Christus toerekent ?

Antw. De toerekening is dat God Christus' gehoorzaamheid op onze rekening stelt als onze eigene en ons zoo aanziet als hadden wij zeiven de wet vervuld en de straf gedragen. (Rom. 5 : 19.)

Antw. 1. Omdat alle werk, dus ook het geloof als een werk, bij de rechtvaardiging is uitgesloten. 2. omdat dit juist de natuur des (jeloofs is alle eigen waardigheid en verdienst te verzaken. (Rom. 11 : 6.)

20 Vr. Maar hoe zegt dan de Schrift dat het geloof gerekend vordt tot rechtvaardigheid?

Antw. Omdat de gerechtigheid van Christus, de grond der rechtvaardiging, het voorwerp is des gelool's.

(Gen. 15:6, waar âgeloofquot; voor de eerste maal in den Bijbel staat. Rom. 4 ; 3 v.v. vergel. met v. 25.)

Antw. Het geloof is alleen als âeen instrument waarmede wij Christus als onze rechtvaardigheid aannemen en hetwelk ons met Hem in de gemeenschap van al zijne goederen houdt.quot;

maar het einde van alle eigen deugd als niet deugende, doch het is meteen ook het beginsel van alle ware deugd. (Jez. 57 : 12. Rom. 6 : 1, 2.)

1 Vr. AVelke verandering gaat met het geloof gepaard? Antw. Het geloof vereenigt ons met Christus, de

bron van het geestelijk leven, en sluit alzoo de wedergeboorte in zich. (1 Petr. 1 : 3, 23.)

bestaan, tot een leven voor Grod als burger van het koninkrijk Gods, als lid van de gemeente, aan welke de Vader Christus tot een Hoofd heeft gegeven. (Joh. j 3 : 5. 2 Kor. 5 : 17. Rom. 6 : 4.)

Antw. De heiligmaking, die de voortzetting is van ^ heheering en geloof en de bevestiging en uitbreiding van de wedergeboorte.

Antw. Het is de allengs voortgaande reiniging des harten en wandels van de zonde en vorming en ontwikkeling van het nieuwe leven in den dienst van God. (1 Kor. 5 : 7. Efez. 4 : 22â24.)

Antw. Neen, de heiligmaking is geen zelfverbetering, maar eene Goddelijke genadewerking: want zij berust geheel en al op de gemeenschap met den Verlosser. (Efez 2 : 4â6.)

door Gods geest geheiligd heiligt hij zich: Gods wet is in zijn hart geschreven en de liefde dringt hem om i voor zijnen God en Zaligmaker te leven. (Lev. 20 : t 7, 8. Pil. 2 : 12, 13. Jer. 31 : 33.)

Antw. Het blijft een strijd op aarde tusschen vleesch en Geest, tusschen den ouden en den nieuwen mensch. (Rom. 7 : 22, 23. Pil. 3 : 12.)

Antw. De wedergeborene wil niet zondigen en zondigt toch, heeft vergeving en moet toch dagelijks om â¦

vergeving bidden, is vrij van den Booze en moet zich tocli nog wapenen negen de listige omleidingen des duivels. (1 Joh. 5 : 18. Efez. 6 : 11.)

Antw. Ja, want de genadegiften en de roeping Gods zijn onberomcelijk, Rom. 11 : 29 en het zaad des geestelijken levens blijft in den wedergeborene. 1 Joh. 3 : 9.

zeer vervallen maar niet geheel en voor altoos afvallen. (1 Petr. 1 : 5. Rom. 5 : 10. 8 : 32â39. â Luc. 22 ; 32.)

(Naar de Lutheranen is er wel een geheele afval mogelijk, maar niet tot in den dood( naar de pelagiaan-sche Remonstranten geheele en blijvende afvul, waartegen Dorddr. Leerr. H. V. â De IT. S. leert geen afval der waarlijk wedergeborenen, ook niet Ezech. 18 : 24 of 2 Petr. 2 : 20 v.v. en dergelijke. De schijnbaar afvalligen waren niet met hun hart bekeerd: Luc. 8 : 13. 11 : 25, 26. 1 Joh. 2 : 19. Hoz. 7. 16. â De apostolische waarschu icing en voor den afval van Christus gemeenschap (Hebr. 6 : 4 v.v. 1 Joh. 5 : 16) als een onherstelbaren stap stellen slechts een denkbaar geval, juist om het te verhoeden.)

Antw. Waken en bidden met naarstig gebruik en overdenking van Gods Woord. (Matth. 26 : 41. Ps. 143 : 10. Ps. 1.)

Antw. De heiligmaking is het doeleinde van de verkiezing en van Christus' verlossingswerk, begin van

het eeuwige leven en voorvereischte van de heerlijk-making. (Tit. 2 : 14. â Hebr. 12 : 14 naar Matth. 5 : 8.)

Antw. Het ware geloof is door de liefde iverlcende en de zaligmakende genade onderwijst ons, dat tcij, de goddeloosheid en de wereldsche heg eerlijkheden verzakende, matig en rechtvaardig en godzalig leven zouden in deze tegenwoordige wereld. (Gal. 5 : 6. Tit. 2 : 12.)

Antw. Met slechts in enkele, bijzondere goede werken maar de Godsdienst moet geheel ons leven doordringen en ook het dagelijksche werk moet in God gedaan worden. (1 Kor. 10 : 31.)

wet en tot de getuigenis: zoo zij niet spreken naar dit woord, 't zal zijn, dat zij geenen dageraad zullen hebben.

(Behalve de natuurlijke wet Hom. 2 : 14, 15 hebben wij de geopenbaarde, geschrevene, aan IsraÃ«l gegeven.)

2 Vr. Waf behoort tot de geopenbaarde Wet ? Antw. God gaf aan IsraÃ«l,!, de Wet der heiligheid

Antw. De burgerlijke en de ceremoniÃ¼ele wetten raakten alleen de Joden in hun land en tot de komst van Christus, het lichaam de schaduwen. (Hand. 15 :10. Joh. 4 : 23, 24. Rom. 12 : 1.)

Antw. Ja, de zedenwet of wet der heiligheid is de onveranderlijke uitdrukking van Gods wil voor alle men-schen en zij wordt door het geloof niet tenietgedaan maar bevestigd.. Hom. 3 : 31.

Antw. Dat is de AVet der Tien geboden, door God zeiven afgekondigd en op twee steetien tafelen geschreven. (Ex. 31 18. 34 : 1. Deut. 10 : 1â4.)

(In Mozes' laatste redenen wordt Horeh genoemd, het gebergte tot hetwelk de herg SinaÃ¯ behoorde. Gal. 4 : 25.)

(Op den loden dag der eerste maand (Abib-Nisan) togen de IsraÃ«lieten uit Egypte Num. 33 : 3, op den eersten dag der derde maand (Sivan), den 45sten dag na den uittocht, kwamen zij in de woestijn SinaÃ¯ Ex. 19 : 1 ; naar de Joodsche overlevering op den zesden dag dezer maand de wetgeving.)

(Velen : op ieder 5. De Roomschen maken van de 2 eerste geboden Ã©Ã©n, het tweede verkortende, en van het 10de twee, zoodat 3 tot de 1ste, 7 tot de tweede tafel. Luther liet het tweede gebod weg, als zijnde slechts uitbreiding van het eerste, en verdeelde het 10de ook in twee. Dat het laatste maar Ã©Ã©n is, blijkt uit vergelijking van Ex. 20 : 17, waar huis vÃ³Ã³r vrouw, met Deut. 5 : 21, waar vrouw vÃ³Ã³r huis.)

9 Vr. quot;VVat is de inhoud van de eerste wettafel ? Antw. De eerste tafel verbiedt afgoderij, beeldendienst,

(Een rustdag reeds in het paradijs ingesteld. â De dag veranderd met het einde des O. V. Blijvend voorschrift ; wekelijks een bepaalde dag tot plechtige, gemeenschappelijke godsdienstoefening met staking van het dagelijksche werk. Nahandel. der Dordr. Syn. 164ste Zitting.)

Antw. De tweede tafel schrijft ons de plichten voor eerst jegens ouders en die over ons gesteld zijn, daarop jegens al onze medemenschen aangaande, leven, echtstaat, eigendom^ goeden naam en verbiedt ten slotte allen hoo-zen lust.

11 Vr. Wat is de hoofdsom van al de geboden? Antw. Liefde is de ziel van alle plichtsbetrachting,

zoowel naar het Oude Testament als naar het Nieuwe. (Deut. 6 : 5. Lev. 19: 18, 34. â- Matth. 22 : 35 v. v.)

(De Joden telden 365 verboden en 248 geboden, samen 613 voorschriften van Mozes, -â Rom. 13 : 8â10.)

Antw. Neen, de Wet des Heeren is volmaakt; Christus heeft haar 1. als onkreukbaar bevestigd, 2. in haren geestelijken zin uitgelegd en 3, in zijn leven en sterven vervuld. (Matth. 5 : 17.)

Antw. De Wet verdoemt den geloovige niet meer, maar zij blijft zijn levensregel; Christus heeft ons verlost van den vloek der Wet (Gal 3 : 18) maar Hij geeft geen vrijheid tot eenige zonde.

Antw. De zondige mensch moet eerst onder de Wet komen, die hem doodt, daarop door het geloof in Christus levend en vrij worden van den dienst der Wet, terwijl hij haar dan in zijn hart ontvangt tot vrijwillige gehoorzaamheid. (Rom. 7 : 1â6.)

Antw. Het gebod leidt tot het gebed, het middel tot verkrijging van alle goed. (Ps. 119 : 4, 5. Jac. 1 : 5.) '¹

Antw. Bidden is geloovig met God spreken. In zijn Woord spreekt God tot ons, in het gebed spreken wij tot Hem. (Ps. 19 : 15. â Hebr. 5 : 7, 8.J

u zal gegeven worden, zoekt en gij zult vinden, klopt en u zal opengedaan worden. Matth. 7:7. (Ps. 50 : 15. Hand. 8 : 22.)

Antw. Alleen de waarachtige, drieÃ«enige God, die zich in zijn Woord heeft geopenbaard. (Matth. 4:10)

Antw. Jezus Christus mag en moet aangebeden worden, doch alleen op grond van zijn eeuwige Godheid. (Hand. 7 : 59. 1 Kor. 1 : 2.)

Antw. Het rechte christelijke gebed is een bidden tot den hemelschen Vader in den naam van Jezus Christus, den Middelaar. (Joh. 34 : 18.)

Antw. Neen, het is nutteloos en godonteerend en in de H. 8. is er geen voorbeeld van iemand die oenen gestorvenen heilige heeft aangeroepen dan van den rijken man in de hel. (Luc. 16 ; 24. Hebr. 7 : 25 )

(De lioomsche en Grieksche Kerken loeren eigenlijk geen aanbidding maar aanroeping van deze vrienden Gods, als kunnende ons door hun tot God in Christus naam gericht r/ehed de begeerde weldaden bezorgen. naar de Besluiten van Trente niet godsdienstige plicht, maar als goed en heilzaam aanbevolen. Vergel. boven XI. Vr. 29.)

en er wel aan denken wat wij zijn en wat God is. (Luc. 18, 13. Jac. 1 : 6, 7. â Gen. 18 : 27. â Matth. 6 : 5â8.)

Antw. Om al wat wij van noode hebben voor ziel en lichaam. Fil. 4 : G : Weest in geen ding bezorgd, maallaat uwe begeerten in alles door bidden en smeeken met dankzegging bekend worden bij God. (Spreuk. 30 : 7â9.)

Antw. Het gebed is het voornaamste middel tot ver-eeniging van onzen wil met den wil van God en tot toetsing van alle werk eu genot: want al hetgeen waarbij wij om Gods bijstand en zegen niet mogen bidden is idt den boozen. (Lue. 22 : 42. 2 Kor. 12 : 8, 9. â Kol. 3 : 17.)

Antw. Dat is het Gebed, des Heeren, gegeven tot een richtsnoer bij ons bidden, maar ook tot gebruik met dezelfde woorden.

{Richtsnoer-. Matth. 3:9; Gij dan bidt aldus; maar ook formulier : Lue. 11:2: Wanneer gij bidt, zoo zegt. Hoz. 14 : 3. â Het rijksgebed tweemaal in den Bijbel gelijk de rijkswet.)

Antw. Eerst eene aanspraak tot God als Vader voor zijne kinderen door Jezus Christus, daarna zes beden en ten slotte eene lofzegging.

(Luther : 7 beden. De Roomschen laten het slot wegnaar Lucas. De schoone uitlegging in den Heidelh. Ca-tech. Z. XLVI v v. â Ieder drietal beden met opzicht tot de drie Goddelijke Personen.)

u zal gegeven worden, zoekt en gij zult vinden, klopt m u zal opengedaan worden. Matth. 7:7. (Ps. 50 : 15. Hand. 8 : 22.)

Antw. Alleen de waarachtige, drieÃ«enige God, die zich in zijn Woord heeft geopenbaard. (Matth. 4 : 10 )

Antw. Jezus Christus mag en moet aangebeden worden, doch alleen op grond van zijn eeuwige Godheid. (Hand. 7 : 59. 1 Kor. 1 : 2.)

Antw. Het rechte christelijke gebed is een bidden tot den hemelschen Vader in den naam van Jezus Christus, den Middelaar. (Joh. 34 : 18.)

Antw. Neen, het is nutteloos en godonteerend en in de H. S. is er geen voorbeeld, van iemand die eenen gestorvenen heilige heeft aangeroepen dan van den rijken man in de hel. (Luc. 16 : 24. â Hebr. 7 : 25 )

(De Roomsche en Grieksche Kerken leeren eigenlijk geen aanbidding maar aanroeping van deze vrienden Gods, als kunnende ons door hun tot God in Christus naam gericht gehed de begeerde weldaden bezorgen: naar de Besluiten van Trente niet godsdienstige plicht, maar als goed en heilzaam aanbevolen. Vergel. boven XL Vr. 29.)

en er wel aan denken wat wij zijn en wat God is. (Luc. 18, 13. Jac. 1 : 6, 7. â Gen. 18 : 27. â Matth. 6 : 5â8.)

Antw. Om al wat wij van noode hebben voor ziel en lichaam. Pil. 4:6: Weest in geen ding bezorgd, maar laat uwe begeerten in alles door hidden en snieeken met dankzegging lekend worden hij God. (Spreuk. 30 : 7â9.)

Antw. Het gebed is het voornaamste middel tot ver-eeniging van onzen wil niet den wil van God en tot toetsing van alle werh e n genot: want al hetgeen waarbij wij om Gods bijstand en zegen niet mogen bidden is uit den boozen. (Lue. 22 : 42. 2 Kor. 12 : 8, 9. ââ Kol. 3 : 17.)

Antw. Dat is het Gebed des Heeren, gegeven tot een richtsnoer bij ons bidden, maar ook tot gebruik met dezelfde woorden.

(Richtsnoer: Matth. 6:9: Gij dan bidt aldus \ maar ook formulier : Lue. 11:2: Wanneer gij bidt, zoo zegt. IIoz. 14 : 3. â Het rijksgebed tweemaal in den Bijbel gelijk de rijkswet.)

Antw. Eerst eene aanspraak tot God als Vader voor zijne kinderen door Jezus Christus, daarna zes beden en ten slotte eene lofzegging.

(Luther : 7 beden. De Roomschen laten het slot weg naar Lucas. De sehoone uitlegging in den Heidelh. Ca-tech. Z. XLVI v v. â Ieder drietal beden met opzicht tot de drie Goddelijke Personen.)

eerwaardig genootschap, hetwelk de Kerk genoemd wordt, in de H. Schrift de gemeente Gods of het lichaam ran Christus. _i:

{âKerkquot; niet in den Bijbel. Hand. 19 : 35: tempelhe-waarster, v. 37 : heiligschenders, tempelvoovevs. âKerkequot;

Antw. De triomfeerende kerk, hetwelk zijn de geesten der volmaakte rechtvaardigen Hebr. 12 : 23. (Openb. 7:9.) ^

5 Vr. Wie maken eigenlijk de strijdende kerk uit ? Antw. De ware geloovigen, die geroepen zijn met

eene hemelsche roeping, âgewassclien door het bloed van Christus en geheiligd door zijnen Geest.quot;

Antw. Omdat hare ware leden alleen bij God onfeilbaar bekend zijn, zoo is zij een voorwerp des yeloofs,. onzichtbaar en inwendig, in en onder de zichtbare en uitwendige kerk verspreid.

(2 Tim. 2 : 19. Rom. 2 : 28, 29. Kol. 3:3. De Roornschen beschouwen de kerk alleen als eene uitwendige zichtbare vergadering en verdeden hare leden in vrome en onvrome.)

Efez. 4 : 4 en zij is algemeen, âniet bepaald in eene zekere plaats of gebonden aan zekere personen, maar verstrooid door de geheele wereld.quot;

{Nederl. Belijd. Art. XXVII. Matth. 28: 19. Openb.. 7:9. â Algemeen, katholiek, welken naam de Room-sche kerk zich ten onrechte aanmatigt.)

Antw. Het lichaam heeft maar Ã©Ã©n hoofd : Christus is het Hoofd der ejemeente en Hij is de behouder des lichaams. (Efez. 5 : 23.)

{Protestant en Griek : âde kerk op aarde heeft alleen een onzichtbaar opperhoofd, Christus,quot; de Roornschen : âook een zichtbaar, 't welk is de Roomsche bisschop (Paus) als opvolger van den door Christus zeiven tot Opperbisschop en tot zijn plaatsbekleeder of Stedehouder

aangestelden Petrus..quot; Deze leer is eerst in de 8ste tot de 11de eeuw opgekomen. â Matth. 16 : 18, vergel. Openl). 21 : 14.)

Antw. Tot de uitwendige Christelijke kerk beliooren al degenen, die den driecnigen God, Vader en Zoon en H. Geest en Jezus als den Christus, den in het vleeseli gekomen Zoon van God en Zaligmaker der wereld belijden, die de H. Schrift, het O. en X. T., hebben en eerbiedigen en de instellingen van Christus onderhouden.

prediking en gemeenschappelijk gebed, van doop en avondmaal, van onderling verband en bestuur.

(Matth. 5 : 14. â Matth. 18 : 15â20. â Daartegen strijdt niet Joh. 4 : 21â24.)

Antw. De Christelijke kerk is in menigerlei [tdrli-cidiere kerken en partijen verdeeld, welke scheuring reeds in den tijd der Apostelen is begonnen. (1 Kor. 1 : 10â12.)

Antw. Waar de inwendige kerk zich uitwendig wil vertoonen, verschijnt zij nooit zuiver wegens haren samenhang met de wereld] vandaar ookdooiden Heere toegelaten, opdat het onderscheid tusschen waarheid en leugen te meer openbaar worde. (1 Kor. 11 : 19.)

(Daarom is gedurige reformatie noodig d. i. terugkeer tot den rechten, apostolischen grond Hand. 2 : 42. Efez. 2 ; 20-)

Autw. Een band van vereeniging zijn de Twaalf geloofsartikelen (niet Doop en A vondmaal) en al die partijen, die deze aannemen, moeten nog tot de uitwendige Christelijke kerk gerekend worden.

14 Vr. Intussehen is er zoo veel verschil over de bijzondere artikelen : tot welke ulticendnje kerk moet men zich dan houden ?

Antw. Tot die kerk, wier erkende Belijdenis, op welke zij gegrond is, het nauwkeurigst met Gods Woord overeenkomt.

15 Vr. Waarom hebben wij ons dan tot de Gereformeerde of Hervormde Kerk te houden ?

Antw. Omdat hare leer, beleden in hare Formulieren van eenir/heid, do zuiverste uitdrukking is van de leer der H. Schrift zelve. (Zie I. vr. 28.)

(De Boomschen verkeeren de waarheid : â buiten Christus geene zaligheid!quot; in de leugen ; âgeene zaligheid buiten de Roomsch-katholieke kerk!quot;)

18 Vr. Hangt onze zaligheid dan niet af van eenige uitwendige kerkelijke gemeenschap?

Antw. Zalig wordt alleen wie in Christus gelooft en door gemeenschap met het Hoofd is men lid van liet

(Boomsch is het de gemeenschap met Christus afhankelijk te stellen van de gemeenschap met de kerk.)

Antw. Het is niet genoeg uitwendig tot de kerk te behooren, maar wij moeten Christus' eigen zijn en het Woord en de Sacramenten zoo veel ons aangaat recht gebruiken en daarnaar wandelen. (Ps. 1 : 5, 6. Luc. 13 : 25â27. Rom. 12 : 2.)

1 Vr. Wat is bijzonder bevorderlijk en noodig voor het leven en den wasdom der kerk ?

Antw. De verscheidenheid van leden en van bedie-ninqen die de Heere met wijsheid heeft sreordend. (Efez. 4 11, 12. 1 Kor. : 12.)

2 Vr. Welke zijn de voornaamste instellinc/en, die de Heere aan de kerk heeft gegeven ?

Antw. De pmHkiny des Woords en de sacramen ten. (1 Kor. 1 : 21. â Hebr. 10 : 25.)

Antw. 1. Van Gods kant beteekenen eu bezegelen zij het genadeverbond en deszelfs weldaden.

{Sacramenten eigenlijk eene geheiligde zaak: een neergelegd pand, een eed, bijzonder krijgsmaneed; bij de Kerkvaders verborgenheid)

Antw. 2. Van onzen kant is liet aannemen en gebruik van deze verbontlszegelen eene bevestiging van onze belijdenis, gelofte van (jehoorzaamheidnx betuiging-van kerkelijke gemeenschap. (1 Kor. 11 : 26. 12 : 13. 10 : 17)

Antw. Alleen zulke, bij welke is 1. een uitwendig teeken 2. eene beteekende geestelijke zaak en 3. eeu Goddelijk woord van instelling en belofte.

6 Vr. Hoe wfc sacramenten hebben wij dienvolgens? Antw. Gelijk God onder het O. T. aan zijn volk

twee bondzegelen gaf, de besnijdenis en \\amp;tpascha, al-zoo hebben wij door Christus twee sacramenten, den doopÂ» en het heilige avondmaal.

(De Quakers verwerpen beide. â De Eoomsche en de Grieksche kerken hebben 7: r/oojj, vomtsel, priesterwijding (onuitwischbaar, niet te herhalen), biecht (berouw, belijdenis, voldoening), avondmaal, huwelijk, laatste Oliesel.)

7 Vr. Zijn deze twee sacramenten voldoende? Antw, Ja, zij bevatten geheel het geestelijk leven:

want de doop) is het sacrament van irederg(hoorteen ingang in Gods rijk en het Â»pon(/Â»||Mdaarna van voeding en van gedurige onderhouding en bevestiging der gemeenschap met Christus.

â Verhond des ekjendomsquot; waardoor liet yenadeverbond bepaald werd tot Abrahams zaad tot op de cjehoorte van den lieinen )

Antw. 1. De onreinheid der natuur; 2. de reinig-making door liet Zaad des zegens; 3. bet burgerrecht in de Joodscbe kerk.

Antw. Nadat eerst Johannes de Dooper en vervolgens ook de discipelen van Jezus voorbereidender wijze in IsraÃ«l hadden gedoopt, heeft de Heere Jezus Christus den doop tot een eigenlijk en algemeen sacrament des X. V. ingezet toen Hij ten hemel voer. (Luc. 3 . 2, 3. â Joh. 3 : 22. 4:2,â Matth. 28 : 19.)

11 Vr. Werd deze verordening ook uitgevoerd? Antw. Ja, al degenen aan wie het Evangelie was

gepredikt eu die hun geloof in den Zoor. Gods eu daarmede in den Vader eu den H. Geest beleden, werden door den doop tot de ganeente toegedaan.

41.

Wat is

doop is dat sacrament.

door hetwelk wij en van alle andere volken afgezonderd worden,

[ de kerke Gods i vreemde religiÃ«n ijk Plein toegeÃ«igend te zijn, zijn merk en veldteeken ragende, en dient ons tot eene getuigenis, dat Hij eeuwigheid onze God zijn zal, ons zijnde een ge-iadige Vader.quot;)

Antw. Daartoe dient alleen rein water, naar instelling, gebruik en gepastheid. (Joh. 1 : 33. â Hebr. 10 ; 22.)

15 Vr. Wat moet met dat water gedaan worden ? Antw. Het water moet aan den doopeling gebracht

(Besprenging van het hoofd is z. v. a. van het ge-heele lichaam. ââ¢ De Grieksche kerk: driemalige indompeling ; zij en de Baptisten verwerpen de bespren ging. In den eersten tijd zeker niet altijd onderdompeling maar ruime begieting van het hoofd.)

10 Yr. Wat beduidt het gieten of sprengen van het water op het lichaam des doopelings ?

Antw. De toeeiyeniny van Christus' bloed en Geest tot wegneming van de schuld en smet der zonde. (Hand. 2 : 38. Ezech. 36 : 25.)

Antw. Die den doop ontvangt, belooft met een goed geweten voor zijnen God te leven en te onderhouden wat Christus geboden heeft en alzoo is de doop eene bevestiging van het verhond tusschen God en den mensch. (1 Petr. 3 : 21. Matth. 28 : 19.)

18 Vr. Heeft de uitwendiye doop door zich zeiven i de kracht om van de zonde te reinigen ?

Antw. Neen, het sacrament is de genade Liet zelve J maar teeken en zegel van de genade. (1 Joh. 1 : 7. Tit. 3 : 5â7. Rom. 2 : 28, 29.)

(De Boomscheit: de doop brengi uit kracht van het gedane werk vergeving toe van allo zonden tot daartoe, met inklevende heiligheid. â De Lutherschen binden de genade aan liet sacrr.ment en stellen dat de doop eene beginnende oorzaak zij van de wedergeboorte: doopgenade.)

geloof en de geloovige niet rampzalig zonder doop, maar verachting van het sacrament is strafbaar. (Mare. 16 : 1G. Joh. 3 : 5. Luc. 7 : 30.)

(De lioomschen : niemand kan zonder doop zalig worden ; kinderen die ongedoopt sterven, besmet met de erfzonde, komen wel niet in de hel, doch blijven van de zaligheid beroofd, in eene bijzondere plaats.)

Antw. Neen, geen anderen mogen de sacramenten bedienen dan die geordend en gezonden zijn om te prediken. (Matth. 28 : 19. 1 Kor. 4:1.)

Antw. Dit geschiedt door dat de bedienaar doopt in den naam des Vaders en des Zoons en des H. Geestes.

(De bedienaar vertegenwoordigt daarbij de geloovige en belijdende kerk. â Matth. 28 : 19 : in den naam, niet tot. â Het Gr. duidt eene overbrenging aan, overzetting in de levensgemeenschap met den drieÃ«enigen God.)

(1 Kor. 7 : 14. Ezech. 1G ; 20, 21 : â uwe zonen en uwe doch teren die gij mij gebaard hadtâmijne kinderen. Geen kinderen van Heidenen, Joden enz)

21 A^ri^-. Wat ligt bij de verwerping van den kinderdoop wel voornamelijk te gronde ?

Antw. Men beschouwt dan den doop niet als een eigenlijk sacrament en ziet meer op hetgeen de mensch moet doen dan op hetgeen God geeft.

(Tegenwerpingen van Mennonieten on Baptisten : 1 geen hevel. Maar Matth. 28 ; 19 : al de volken â en Mare. 10 : 13, 14. â Daar de besnijdenis bepaaldelijk voor kinderen was, zoo was er een verbod noodig, wanneer het inlijvingsteeken des jSquot;. V. niet aan kinderen zou gegeven worden. â 2. Geen voorbeeld in liet N. T. Maar huisgezinnen gedoopt: Hand. 1G ; 15, 33 e. a. Het vroeg gebruik van den kinderdoop is onverklaarbaar, wanneer niet de Apostelen zelve daartoe den grond hadden gelegd (hetwelk ook de tegenstander Tertullia-nus niet loochent en de kerkvader Origenes betuigt. Ja van eeno eigenlijke invoering van den kinderdoop zegt de kerkgeschiedenis niets.) -â 3. Nutteloos. Gelijk de besnijdenis ! en gelijk het zegenen Mare. 10 : 1G ! â Zaligheid uit genade, naar Gods belofte, niet eerst uit het werk dos menschen. â Bovendien de kinderen komen onder de leiding, tucht en leer der kerk. â 4. Onderwijzing, bekeer ing en geloof vooraf! Bij volwassenen, voor wie geen einder plaatsbckleeder kan zijn. God doet wat Godes is, wat der kinderen is nemen de. ouders voor oen tijd op zich. Mare. 16 : 16 geeft juist

niet de tijdsorde op, maar dringt op het geloof als doel aan : niet de bloot gedoopte, maar die geloofd zal hebben gelijk hij gedoopt is. â Matth. 28 : 19 : maakt tot discipelen (vergel. Joh. 4 : 1) al de volken ! hoe ? Â«, dezelve doopende b, hen leerende alles onderhouden. De kinderen, die Paulus Ef. 6 : 1 v.v. leert, waren zeker gedoopt.)

Antw. Dat het verhand, door den doop bezegeld, hetzelfde genadeverbond is hetwelk God aan Abraham op Christus heeft bevestigd en in hetwelk de kinderen uitdrukkelijk mede begrepen zijn.

(Men moet onderscheiden het onveranderlijke verbond met Abraham en het Oude of SinaÃ¯etische Verbond, Gal.

3 : 17. 4 : 25. Dit laatste heeft een einde genomen, maar het eerste begon zich na Christus' offerande uit te breiden tot alle volk ; daarom voor de besnijdenis nu een ander teeken van hetzelfde verbond. Gal. 3:14.)

4 : 5. âWant wij kunnen ook niet tweemaal geboren ' worden.quot; {Ned. Belijd. Art. XXXIV.) ^

(Hand. 19 : 1â7 : door Johannes gedoopt, door Paulus met oplegging der handen bevestigd en denH. Geest ontvangende.)

Antw. De eens ontvangene doop is eene gedurige herinnering van het Goddelijk verbond en vermaant _f

ons de zonde af te leggen en voor Grod te wandelen. (Jez. 54 : 10. â Rom. 6 ; 4.)

27 Vr. Wat was het tweede sacrament des O. V. ? Antw. Het pascha; ingesteld door God in den

nacht toen IsraÃ«l uit Egypte toog en een nieuwe tijd voor het volk aanbrak. (Exod. 12.)

(âPaschaquot; overspringing, voorbijgang (Exod. 12 : 23), verschooning. â De 14de dag (volmaan) der maand Abib of Nisan, die met de nieuwe maan van onzen Maart begint.)

28 Vr. Wat was de hoofdzaak van het pascha? Antw. Het lam, dat geslacht en welks bloed gesprengd werd tot een zondoffer en welks vleesch gegeten werd als een offennaal en sacrament. (Exod. 12 : 13. Deut. 16 : 6, 7.)

29 Vr. Waarvan was het paaschlam een voorbeeld ? Antw. Van Christus, het Lam Gods, wiens bloed al

de zijnen van het verderf bevrijdt en het eeuwige leven deelachtig maakt. (Joh. 1 : 29. 1 Kor. 5 : 7. Joh. 19 : 36.)

Antw. Het was eene gedachtenis van de verlossing door de genade en almacht des Heeren, waaraan het volk zijn bestaan te danken \vaA, ven drangmiddelvooÃ¯ het verbondsvolk tot aflegging van de zonde en tegelijk een hand van onderlinge gemeenschap. (Exod. 12 : 15, 10.)

Antw. Het heilige avondmaal, hetwelk de lÃ¯eere Jezus Christus in den nacht voor zijnen dood heeft ingesteld.

(Zie Catech. Leerh. des N. V. XXII. â Matth., Mare. on Luc. berichten de inzetting. Johannes vervolledigt hunne berichten met de voetwassching en laatste redenen ; daarbij Joh. 6. van het geestelijk eten. Wegens misbruiking in Korintlie gaf Paulus eene nieuwe vaststelling van het sacrament naar onmiddellijke openbaring van den Heere.)

(Bij de Roomsche en Protestantsche kerken ongezuurd brood, 't welk de Grieksche als joodsch verwerpt, terwijl zij beweert dat Christus het Avondmaal gehouden heeft vÃ³Ã³r het paaschfeest der Joden. In de Hand. der Apost. en bij Paulus alleen âbroodquot; genoemd â Roomschen (en Luth.) ouwels, âhostiequot;. â Roonischen en Grieken wijn met water.)

Antw. De Heere Jezus nam het brood en als Hij gedankt had, brak Hij het en zcide: Neemt, eet, dat is mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt, doet dat tot mijne gedachtenis. 1 Kor. 11 : 23, 24.

bloed; doet dat zoo dihuijls als gij dien zult drinken tot mijne gedachtenis. 1 Kor. 11 : 25.

-Antw. Ja; Christus heeft tot zijn discipelen gezegd : drinkt allen daaruit en Panlus tot de gemeente : Y de mensch beproeve zich zeiven en i te alzoo van het brood I en drinke van den drinkbeker Matth. 26 : 27. 1 Kor. 11 : 28.

(Kelkonthouding sedert de 12do eeuw begonnen, als lioomsche kerkleer vastgesteld 1415: Christus is onder iedere van beide gestalten geheel tegemvoordig.quot; Alleen de priester die het avondmaal bedient mag den inge-zegenden avondmaalswijn genieten. â Daartegen de Grieksche en Protestantsche kerken.)

36 Vr. Wat moeten wij gelooven van de betrekking des broods en irijns in het avondmaal tot het lichaam en bloed van Christus ?

Antw. Brood en wijn veranderen met] ook is Christus' lichaam en bloed er niet in, met en onder; doch het zijn ook niet enkel beelden, maar teekenen en zegelen van de gemeenschap aan Christus' gekruisigd lichaam en ver ei (j ten bloed.

(Rootnsche (en Grieksche) transsubstantiatie. Luthersche consubstantiatie, Ziringlische^en veler Hervormden) figuratie. Rome zegt: brood en wijn veranderen in Christus' lichaam en bloed wat het wezen, de substantie, aangaat. Luther: brood en wijn blijven onveranderd, maar Christus' 1. en bl. is er in, met en onder. Zivinegli: het be-teekent Jezus: dat (is) mijn lichaam, hetwelk Panlus verklaart : het is eene gemeenschap des lichaams en bloeds van Christus 1 Kor. 10 : 16. Zoo Calrijn en naar dezen

en met zijne c/enade bij de geloovigen, maar naar zijne menschheid is Hij in het avondmaal bij niemand tegenwoordig. (Matth. 18 : 20. 2 Kor. 13 : 13. â Hand. 3 : 21.)

38 Vr. Wordt er in het avondmaal niets anders ontvangen dan 't geen de geloovige ook buiten het avondmaal geniet?

Antw. Ja, iu het avondmaal ontvangt de geloovige die bijzondere panden en zegelen van zijn aandeel aan het zoenoffer die Christus zelf daartoe verordend heeft ^!en die men buiten het avondmaal niet hebben kan.

van het geestelijke leven, zoo is het bestemd voor degenen in wie een beginsel van dat leven is.

Antw. De kerk moet alle onergerlijke belijders toelaten, maar alleen de geloovigen en oprecht heilbegee-rigen zijn de geroepenen tot de tafel des Heeren.

{Ergerlijke moeten geweerd worden 1 Kor. 5 : 11â13-Matth. 18 : 17. â De woorden âvoor u,quot; eischen geloof; desgelijks de zelfbeproeving, de onderscheiding van het lichaam des Heeren en de verkondiging van zijnen dood 1 Kor. 11 : 26â29. â De Griehsche kerk geeft het Avondmaal ook aan kinderen.)

Antw. Het f/ekrookte riet zal de Heere niet verbreken en de rookende vlaswiek zal Hij niet uitblusschen, Jez. 42 : 3. En zalig zijn die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden, Matth. 5 : 6.

42 Vr. Wanneer zijn wij recht (/esfehl om liet avondmaal waardiglijk te ontvangen ?

Antw. Wanneer wij onze onwaardigheid voor God diep gevoelen, onze zonden betreuren, naar Jezus' verlangen, den weg der waarheid kiezen en daartoe genade en sterking begeeren. (Ps. 34 ; 19. 51 : 19.)

reldsch of uit bijgeloof toegaan en die in hun hart vijanden zijn van de waarheid en godzaligheid. Ps. 107 : 11.

(1 Kor. 11 ; 28, 31. â Gewichtige en noodzakelijke proefvragen (vergel. Heidelb. Ca tech. vr. 81) bij de openbare en gemeenschappelijke voorbereiding.)

Antw. Wij moeten onderzoeken, hoe wij met God en onze naasten staan, belijdenis doen van onze zonden, Jezus' lijden en sterven overdenken, op zijne beloften letten en ons oprecht aan zijnen dienst verbinden.

Antw. liet einde van dit leven is de dood, een gevolg van de zonde, doch voor degenen oen zegen, voor wie Christus liet leven is geworden. (Hom. 6 : 23. Pil. 1 : 21.)

Antw. De ziel is onsterfelijk en zoo blijft ieder mensch eeuwig voortbestaan als dezelfde persoon met bewustheid, geheugen en gevoel van vreugde of smart. (Matth. 10 : 28. Luc. 16 : 27, 28.

Antw. De stervenden verschijnen voor hun Rechter en een ieder komt naar zijn eigene plaats. (Pred. 12 : 7. Hand. 1 : 25.)

Antw. Neen, de beslissing van elks lot geschiedt aanstonds met het sterven. (Luc. 16 : 22, 28. Openb. 14 ; 13. Luc. 23 : 43.)

(Geen vagevuur (sedert 1439 lÃ¯oomsche kerkleer); Joh. 5 : 24. 13 : 10. Het 'ware vagevuur is de hitte der verdrukking. 1 Petr. 4 ; 12. Hand. 14 : 22. â Geen afzonderlijke plaats voor ongedoopte kinderen. â Geen zielenslaap. â ÃTa dit leven geen genadetijd meer. Hebr. 3:7.)

Antw. Ja alleen, want ook in het laatste oordeel wordt naar het leven in liet \ licliaam beslist (2 Kor. 5 : 10. Hebr. 9 : 27. Matth. 25 : 35 v.v)

A ntw. Het lichaam moet tot de aarde wederkeeren waaruit het genomen is, doch het zal eenmaal opgewekt worden. (Rom. 8 ; 23.)

(De opstanding geloochend door de SadduceeÃ«n Matth. 22 : 23 en door de Esseners; te Korinthe door philo-sophische heidenchristenen (âdie van Christusquot;) 1 Kor. 15 : 12 ; door HymenÃ©Ã¼s en PhilÃ©tus. 2 Tim. 2 : 17.)

(Naar velen eene eerste opstanding van martelaren en rechtvaardigen vooraf. Tegen 1 Kor. 15 : 23. 1 Thess. 4 ; 16. â Openh. 20 : 4â6 is de eerste op-standinr/ geen lichamelijke maar de overgang in de heerlijkheid des hemels, want het tegengestelde is de tweede dood.)

Antw. Al de dooden, heide de rechtvaardigen eti de onrecht vaardigen. (Hand. 24 : 15. Openb. 20:12. Joh. 5 : 28, 29.)

9 Vr. Wat geschiedt er met die dan nog leven? Antw. De levenden zullen in een punt des tijds

10 Vr. Waardoor zal de opstanding worden ? Antw. Xiet door natuurlijke ontwikkeling uit een

kiem van het oude lichaam, maar door een uonder der almacht, door de kracht Gods in Jezus Christus. (1 Kor. 6 : 14. 15 : 22.)

11 Vr. Met welke lichamen zullen de dooden opstaan? Antw. Ieder ziel zal wederom haar eigen lichaam

.Antw. Het zal bij allen hetzelfde lichaam zijn in wezen, doch met andere hoedanigheden. 1 Kor. 15 : 53.)

13 Vr. Welk onderscheid zal er zijn tusschen het lichaam der zaligen en der rampzaligen ?

Antw. Het lichaam der goddeloozen zal een afgrijzen zijn, het lichaam der rechtvaardigen een verheerlijkt fleesch. (Dan. 12 : 2, 3. Jez. 66 : 24. â 1 Kor. 15 : 39, 40. Luc. 24 : 39. Jez. 26 : 19)

Antw. Deze zichtbare wereld verbrandt en er ontstaat eene nieuwe aarde met nieuwe hemelen, het erfdeel ier zaligen. (2 Petr. 3 : 7, 13. Openb. 21 : 1â4.)

(In het binnenste der uitgebrande aarde ? Hoe het zij, Ã¯r is eene plaats der pijniging Luc. 16 : 28, niet alleen jen helle in het geweten, maar een oord, waar de â¢ampzaligen met hun geweten zjjn.)

Antw. De pijn der goddeloozen zal even zoo einde-oos zijn als het zalig Ie een der rechtvaardigen. (Matth. J5 : 46. Mare. 9 ; 44.)

dood z. v. a. eeuwige nietaanwezigheid : Origenes en thans velen een herstel der verdoemden, âwederbrenging aller dingenquot; (Hand. 3 : 21) ook der liellc. â Er is eene eeuwige verdoemenis en straf' zoo gewis en noodzakelijk als er in eeuwigheid geen gedwongene heiligheid van persoonljjke wezens en in eeuwigheid geen zalige onheiligheid zijn kan. Na dit: zij zullen gaan in de eeuwige pijn Matth. 25 : 4G vergel. v. 41 volgt er geen tot mij /quot; ooit weder. 2 Thess. 1 : 8â10.)

Antw. Rein van zonde en vrij van vrees en smart, heerlijk naar ziel en lichaam zullen de verlosten God in Christus door den H. Geest volmaakt kennen, liefhebben, genieten en dienen, met verzadiging van vreugde â een waarachtig leven in een 'eeuwig Godsrijk, waar God alles zal zijn in allen. (1 Kor. 2 : 9. Ãpenb. 21 : 1â4.

De schrijver van deze Geloofsleer heeft deze nieuwe uitgave niet mogen beleven. Den 6eu Dec 1890 overleed mijn onvergetelijke vader geheel onverwacht, nadat hij nog een uur te voren gezond en opgeruioid in ons midden zat. Hier werd dus aanschouwd, wat de dichter zegt van ons leven : het tcordl snel-lijfc afgesneden en wij vliegni daarheen.

Geboren den 13en April '813 te Weenermoor in Oostfriesland, werd hij, na gestudeerd te hebben aan de Hoogeschool te Leipzig, in 1838 pred te Tergast, daarna te Rijzum, werd in 1843 ge-introduceerd te Onstweddc, was daarna in verschillende gemeenten werhzaam, het laatst tc Elburg, tot hij in 1885 eervol emeritaat verkreeg.

Hij heeft gewerkt zoolang het dag was, vooral het Â«Leesboek over de Geref Gel.-leerquot; getuigt daarvan.

Hij was een man, zoo schreef de door hem hooggeachte Ds. J G. Veriioeff in het Kerkel. Weekblad, van degelijke studie en van ijver voor de eero Gods ; een man in de II. Schrift te huis, die veel gelezen en overdacht, het gelezene trouw heeft bewaard

Velen, maar vooral schrijver dezes, hebben in hem een trouwen raadsman, eene betrouwbare vraagbaak verloren. Nu is hij van het lichaam der zonde verlost ; nu juicht hij voor den troon des Lams, vereenigd met al degenen, die denzelfden weg bewandelden ; daar looft en dankt hij zijn God met de vrijgekochte schaar voor al zijne genade; daar geniet hij nu, 't geen God bereid heeft dengenen, die hem lief hebben.

1. Zondenval ..... 3. Erfzonde en Dadelijke Zonde : Ellendigheid des menschen Des Verlossers Persoon Des Verlossers Namen en Ambten

Hoofdst. I.

II.

III.

IV. V.

VI. VII VIII. IX.

XI.

XII.

5. Nederdaling ter helle ..... 101â103. Doel van de Vernedering: Genoegdoening 103â106.

XIV. Heilsorde. A. Roeping ..... 113â116. XV, n B. Rechtvaardiging .... 110â121,