i GEDACHTEN EN RAADGEVINGEN.

I

(1ste BOElC).

m

EEN HANDBOEK VOOR ONTWIKKELDE JONGELIEDEN.

Adolescens. rilii dico : surye !

Lrc. 7, 14.

NAAR HET HOOGDUITSrH

(9 e Uitgaaf)

van wijlen

P. ADOLPH VON DOSZ S. J.

bewerkt door

.1 O S E P H W I T L (0 X.

HOOFDSTUK I.

„opstandingquot;.

^ Ego sum resurrectio

^{et v}^^ta* ^{j0, 11}' ^25,

3^Pf' erkent gij wellicht, o jongeling, in den zoon der weduwe van Nairn uw eigen beeld?

Zie, hij wordt ter poorte uitgedragen koud, stijf, roer-| loos, — het lijk van een jongeling!

' En bitter schreiend vergezelt eene vrouwe, 's jon-gelings moeder, den treurigen stoet: de smart over een verlies, zoo wreed, zoo onherstelbaar, neemt in hevigheid toe, naarmate zij duidelijker inziet, hoe zwaar het heur trof.

Hoevele geestelijk-doode jongelfhgen zijn er, over wie eene bij uitstek teedere moeder, Christus' heilige Kerk, bittere tranen schreit! — Zij worden grafwaarts gedragen, of, beter gezegd, zij storten zich-zelf in het graf, — en dat graf, het is de eeuwigheid, de eeuwige verschrikkelüke hel.

1

2

Geestelijk dood is hij, die zich in staat van doodzonde bevindt.

Een begin van sterven, een gevaarlijke sluimer is de toestand der lauwheid, waarin opeengehoopte dagelijksche zonden de ziel onfeilbaar brengen.

Kwijnend zieleleven is gebrek aan vooruitgang, is stilstand op den weg van het goede, is traagheid in den dienst van God.

Uit al deze toestanden van een geestelijken dood of van een kwijnend zieleleven roept God de Heer, Hij, wiens almachtig woord de kluisteren des doods verbreekt, den mensch op tot het leven, tot het ware, het volle leven; want God is geen God der dooden, maar een God der levenden. ')

Gij, die slaapt den slaap des doods, sta op! Christus wil de fakkel van uw leven zijn. ²)

Nog meer! Groeien moeten wij in alles tot Jesus, ons hoofd. ³) Ja, het pad der rechtvaardigen is gelijk een stralend licht, voortgaande en lichtende tot den vollen dag toe. ⁴)

God wil dus, dat gij levet; Hij wil, dat gij het leven steeds overvloediger in u hebbet. ⁵)

O ja, dierbare jongeling, laat u opwekken! Gedoog, dat de alvermogende kracht van het Bloed uws Verlossers ook in u uitblinke, in u worde bevestigd! Leen volgzaam het oor aan de roepstem zijner genade:

„Ik zeg u, o jongeling, sta op'! ⁶)

Zijt gij den dood der zonde gestorven, — o sta op! Zoo jong, en reeds dood! Hoe treurt ook om u de Kerk, en met de Kerk zoo menig trouw vriendenhart, dat uwen toestand kent of vermoedt! Hoe treurt ook om u de Hemel, hoe vurig verlangt hij, u tot het leven te zien opgewekt!

') Mare. 12, 27. •) Eph. 5, 14. ') Eph. 4, 15. ⁴) Spreuken, 4, 18. ⁵) Jo. 10, 10. «) Luc. 7, 14. *

„Ik zeg u, o jongeling, sta opquot;!

Ontwaak uit dien noodlottigen sluimer, onttrek a aan dien toestand van een nakenden dood. Gij zijt noch warm, noch koud, en daarom een walg in den mond des Heeren. ^ O, word weder warm en verkwik het liefdevolle hart van den Vriend uwer ziele! Sta op, arbeid, handel als een waarlijk levende.

„Ik zeg u, o jongeling, sta opquot;!

Waarom niet moedig vooruit? Waarom niet den blik naar boven gestierd? De arm des Heeren is niet verkort; ²) nog is God rijk en mild jegens allen, die, begeerig naar de schatten zijner genade, met vertrouwen zijn bijstand inroepen.

Hij, die ons beveelt volmaakt te zijn, gelijk zijn hemelsche Vader volmaakt is, ³) Hij, de Getrouwe, die niets verlangt, waartoe Hij-zelf niet sterkend en ondersteunend medehelpt, ') Hij zal in ons en met ons werken, opdat wij mogen „aangroeienquot;, en komen tot de ouderdomsmate zijner eigen volheid. ³)

„Ik ben de Verrijzenis en het Leven,quot; ⁶) spreekt de Heiland ; „geloof slechts, stel betrouwen in Mij, — en waret gij dood, geheel dood, toch zult gij levenquot;!

En leeft gij reeds, — ook dan: geloof, betrouw, klem u vast aan Mij, aan Mij, die het Leven ben, de Waarheid en de Weg,⁷) en nooit zult gij sterven, niet meer sterven, hier beneden, den dood der zonde of der lauwheid, nimmer den eeuwigen dood ter prooi vallen.

O Heer! wat moet ik doen, om tot het leven in te gaan ? ⁸) Om het terug te bekomen? Om het in mij te bevestigen, te

') Apoc. 3, 15. ') Is. 59, 1. ■) Math. 5, 48. ') 2 ïhess. 3, 3. ⁵) Eph. 4, 13. ') Jo. 11, 25. ') Jo. 14, 6. ⁸) Math. 19, 16.

4

volmaken? Om het tot zijne hoogste kracht te ontwikkelen? ....

Denk na. Behartig. Roep u ivaarheden voor den geest, bekwaam om dooden op te wekken, laat staan sluimerenden wakker te schudden.

Of zijn er zulke waarheden niet?

O jongeling, hoe ryk, hoe onmetelijk rijk is ons heilig Geloof daaraan! Delf in dien zoo milden bodem, breng den vergeten schat weder aan het licht.

En hebt gij nagedacht, hebt gij ingezien, wat uw geluk kan bevorderen, wat daartoe noodzakelijk is, — sla dan moedig de hand aan het werk: roei uit, verniel, voer weg, bouw op, plant, verzorg, bewaak. Verhoogen zal God den wasdom van de vruchten uwer gerechtigheid, ^l) wanneer gij slechts begint, wanneer het u ernst is, den goeden weg te betreden.

') 2 Oor. 9, 10.

HOOFDSTUK II.

DE TIJD DEE JEUGD.

. Memento Creatoris tui in diebus

lt;|W||ap juventutis tuae! Eccl. 12. 1.

schoone tijd der jeugd, wat wordt gij door velen ^slecht begrepen! Tijd van het zaaien, tijd van het JiV' kiemen, lente des levens!

| Gij behoort hem te genieten, dien schoonen tijd. Ja, — genieten, o vriend, opdat hij niet te loor ga voor hiernamaals, wanneer hij de éénige tijd uws levens mocht zijn; opdat hij u rijke winst oplevere, wanneer het u is vergund, ook den mannelijken leeftijd of zelfs een hoogen ouderdom te bereiken . ..

O, spreek niet in den zin der goddeloozen: Komt, laten wij genieten het goede, dat zich aanbiedt, en de schepselen gebruiken in de ras voorbijsnellende jeugd; plukken wij gretig en naar hartelust de bloemen des tijds!

6

Het betaamt u, dierbare, in die schandelijk misbruikte woorden een hoogen, edelen zin te leggen.

' Behoort den Heer niet elke tijd?

Zoudet gij slechts als man, als grymard voor God wezen?

Ziit eü het minder sl\s jongeling?

Ach' geheel uw bestaan is met de Godheid saamgeweven. Gii zijt van God, door God; voor God; uit zijne handen ont-vingt gij alles; lichaam en ziel, verstand en wil, kracht en gezondheid, geld en goed, tijd en genade. Steeds overal he-hoort gij uwen schepper, op eiken leeftijd, onder alle omstandigheden zijt ge 's Heeren onbetwistbaar eigendom. .

Zoo dicht nog verwijlt ge bij debronne aws levens en reeds zoudet gij haar vergeten, - het onvoorzichtige beekje gelijk, dat den moederstroom verlaat, een nieuwe, eigen bedding zoekt, maar spoedig in het mulle zand des bodems wore

^oTzoudt gij het wagen. God eenmaal de rest van een leven

aan te bieden, dat gij in dienst van andere heeren hebt gebruikt en versleten? _ol , Ach! de tijd, welke op de jeugd volgt, gelijkt maar al te

vaak het bezinksel op den bodem des bokaals ...

Gedenk veeleer uwen Schepper vooral in de dagen uwei jeugd. ') „Ik haat,quot; spreekt God, ,den roof aan het brandofferquot; ²)

Thans moet gij God leeren kennen; thans God leeren vreezen; thans leeren. God te beminnen. Hem te dienen, te verheerlijken.

Nog is uw hart niet verdord of versteend, - geen verschroeide of bevroren akker. Nog bezit het groeikracht, levens sappen; alle kiemen neemt het op en levert rijke oogsten.

•) Eccl. 12, 1. ') Is. 61, 8.

7

Wèl hem, die van zijne jeugd af het juk des Heeren op de schouders droeg! Wèl hem, die zich met blijdschap aan de geboden onderwierp, en met geneugt zich onder de vane des Heiligen heaft geschaard!

Heeft de jongeling eenmaal zijn weg gekozen, dan wijkt hij, ook op lateren leeftijd, niet gemakkelijk daarvan af. Jong gewend, oud gedaan!

En wanneer wilt gij voor de toekomst zorgen, zoo niet thans ?

Hoe zult gij in den ouderdom vinden wat gij in nwe jeugd niet hebt verzameld?

Of wilt gij boosheid saaien ? Weet gij niet, dat hij, die wind zaait, storm zal oogsten?

Niet zoo, mijn vriend! Aanspraak op u heeft Gods heilige Kerk, aanspraak de staat: groei op tot troost van gene, tot heil van dezen.

Recht op u heeft de maatschapjovj: help haar redden, help haar opbeuren. Grij zijt u-zelven aan de menschheid verschuldigd: voed u op voor haar!

Gij hebt recht op u-zelven; geef u dan aan u-zelven, — leg nu den grondslag voor uw toekomstig welzijn.

■ Jongeling, — edel hart, frisch hart, kloek en ondernemend hart, alle banen der gerechtigheid liggen voor u open! Vooruit dan, immer vooruit, — uw blik speurt haar einde niet; God alleen vormt haar eindpaal! Streef onverpoosd naar het hoogste, het beste!

De wereld van stof zij u te eng, te laag: gij zijt tot grooter dingen geboren.

Misken niet een tijd, zoo kostbaar, zoo schoon, zoo rijk in gevolgen, — een tijd — wellicht de eenige van uw leven, dat, mogelijkerwijze, geen zomer, geen herfst zal aanschouwen.

En hebt gij hem tot nu toe miskend, dien schoonen tijd

8

der jeugd, hebt gij hem verkwist, — o stel dan geen beletsel meer aan de genade, opdat zij uwe jeugd vernieuwe, gelijk die des adelaars! ') Ja, schuw uw vederbos, rep uwe pennen, — en dan omhoog in de eindelooze ruimte der ware grootheid, opwaarts naar de eeuwig stralende zon van alle waarheid, schoonheid, rechtvaardigheid!

■) Ps. 102, 5.

HOOFDSTUK III.

'S LEVENS HOOGE ERNST.

Occupatio magna creata est omnibus hominibus, et jugum grave super filios Adam. Eccl. 40, 1.

aat u niet op een dwaalspoor voeren, o jongeling, door de lichtzinnigheid van hen, die zich, evenals gij, in de lente huns levens bevinden.

Moget gij, door het Geloof verlicht, het leven in zijn vollen ernst begrijpen.

Ja, ernstig is het leven! Ieder oogenblik van hetzelve draagt dien ernst in luid sprekende karakters op het voorhoofd. Zeg mij, o vriend, wat is dit leven in zich beschouwd? Hoe kort, hoe armzalig, hoe vol gebreken.

De mensch, uit de vrouw geboren, leeft korten tijd; en deez' korte tijd is vol ellende. ¹) „Gelijk eene bloeme daagt

') Job 14. i.

10

hij op, en wordt straks met voeten getreden; vluchtig is zijn bestaan, een schaduwbeeld gelijk, en nooit heeft hij ruste.quot;

En het leven in zijne betrekkingen tot God? Van waar komt gij ?

Heeft een luim van het toeval u op de aarde geplaatst?

Er is geen toeval; want een boven alles verheven, oppermachtig Wezen vormt in der eeuwen reeks de noodzakelijke, met bewustzijn handelende eindoorzaak van alles.

Waar bevondt gij u vóór eenige jaren?

Hebt gij u-zelven gevormd?

Dwaasheid! Niets handelt, vóór het bestaat.

Van waar dus komt gij? — En wie zijt gij?

Gij zijt het iverk van Gods handen.

God sprak eenmaal zijn almachtig: „Fiatquot;! — en gij werdt.

Door eene werking van 's Heeren almacht werd uw lichaam, werd uwe ziel geschapen; een hechte band omstrengelde beide, — en gii werdt mensch genoemd, gij behoordet tot het groote getal van de bewoners der aarde.

Zoo werden ook de bemiddelaars van uw physiek leven, uwe ouders, uit het niet te voorschijn geroepen. En zoo opwaarts: Malaleel was Cainans zoon, Cainan sproot uit Henos, Henos uit Seth, Seth uit Adam, — en Adam was uit God. ï)

Dan, God had zijne inzichten, toen Hij u schiep: Zonder doel kon allerminst Hij, de hoogste, ongeschapen Wijsheid, handelen.

Hij moest u voor Zich-zelf scheppen; want God alleen kan het einddoel van een goddelijk werk zijn.

Gij zijt voor God! Wat wil dit anders zeggen, dan: Het is

') Luc. 3. 37, 38.

11

uwe taak, op deze wereld God te loven, Hem te verheerlijken, Hem te dienen?

Edele taak, taak boven alle andere gewichtig en eervol! Verheven arbeid, waartoe de mensch door zvjn eigen natuur wordt geroepen! Hoog-ernstige verplichting, rustende op Adams kroost! ¹)

En niemand kan zich aan die verplichting onttrekken, daar Gods opperheerschappij zich voor allen uitstrekt. Hij, die op een glanzenden troon is gezeten, en hij, die zich in het stof ter aarde buigt; hij, om wiens schouderen het koninklijke purper golft, en hij, die zich schamel met ruw lijnwaad moet dekken, — allen hebben dezelfde taak te vervullen, dezelfde bestemming te bereiken.

Nog eenmaal: ernstig is onze taak, — de taak onzes levens!

Derhalve: niet voor gemakken, niet voor ijdel tijdverdriif. niet voor spel en geneugt, niet voor scherts en lach, niet voor winst of aardschen roem ben ik hier.

Ik ben een reiziger, doch mijne reize is van zeer ernstigen aard.

„Dienst Gods⁷' is miine pleisterplaats, mijn doorgangspunt; het einddoel van mim tocht is „God-zelve.quot;

Waarheen richt ik mijne schreden? Mijne pelgrimsreize voert naar de eeuwigheid, naar de overzijde van het graf.

Eenmaal komt de dag, waarop de tente mijns levens zal worden afgebroken en saamgevouwen, gelijk die eens herders, ²) de dag, waarop ik zal ingaan tot het huis der eeuwigheid.

Dus heb ik op aarde geene blijvende woonplaats?

Neen, dierbare! Futuram (civitatem) inquirimus.

Ernstige waarheid! van God, voor God, naar God .. Geest- en hartverheffend denkbeeld, konde ik in u volle waardij omvat-

■) Eccl. 40, 1. quot;) Jez. 38, 12.

12

ten! Gij zoudet geenszins den alsem der wrokke of des schrooms in den ochtenddronk mijns levens mengelen. Mijn gedrag zou overeenstemmen met den hoogen, heiligen ernst mijner levensopvatting, en een reine, deugdzame wandel kan des pelgrims dagen slechts verzoeten.

Hel gloort de toekomst, welke door geen nevel van ongerechtigheid en door geene vrees voor onvermijdelijke straf wordt verduisterd.

Rein en klaar ligt het verledeyi achter ons, waarboven zich geene wolken der schuld samenpakken, het verleden, waaraan wij niet met schaamte en droefheid moeten terugdenken.

Blijde en gerust, onverpoosd mijn verheven doel vóór oogen, doorleef ik het tegenwoordige.

God — oorsprong, doel en einde! Hij, — mijn eerste, mijn vaderlijke Weldoener, mijn Looner en Loon tevens. Hij — mijn alles — hier en ginds!

Ingaan zal ik tot het heiligdom der kennis en der liefde van mijn God, — ingaan tot Hem, die mijne jeugd verblijdt! ^

') Ps. 42, i.

HOOFDSTUK IV.

DE ZIEL.

Quid dabit homo commutationis pro 1; ^anima sua ? Marc. 8, 37.

yjpMI|! waas in hooge mate zou de meening zijn, dat slechts jjhet zichtbare, voelbare, kortom datgene, wat voor de jü* zinnen toegankelijk is, bestaat. In ons bestaat en leeft iets, dat niet met de oogen kan worden aanschouwd, ' niet met de handen betast, van welks bestaan wij ons bewust zijn, welks werkingen wij waarnemen.

Gij denkt, gij oordeelt, gij wilt, gij kiest; dit zijn vermogens van een onstoffelijk wezen.

Uw vleesch omhult derhalve iets, wat niet onder het bereik uwer zinnen valt, in u leeft iets, wat edeler is dan het vergankelijke stof uws lichaams, — iets geestelijks, dat het begrip van rede, oordeel en wil te eenenmale in zich besluit.

Heilige adem Gods! Levenwekkende adem des Drieëenigen!

14

Ziel, beeld der oneindige Godheid! Kostbaar, uit den Hemel-zelf gesproten wezen! ^ Onvergankelijke schat, onwaardeerbaar geschenk uit de handen eens almachtigen, liefdevollen Scheppers!

Wat is het lichaam, dit huis van leem, ³) vergeleken bij de ziel? Wat zijn de lichamen van alle menschen, ook die van de meest geleerde, behendige, schoone, gezonde en krachtige — in vergelijking bij ééne ziel?

Wat is al het belichaamde, al het stoffelijke des heelals, wat zijn alle scepters en kronen, wat alle schatten der aarde en des oceaans, edelgesteenten en paarlen, goud en zilver, wat zon en maan en sterren — vergeleken bij ééne ziel ?

En in 't bezit van zulk een verheven goed ben ik.

Dwaas, die ik ben! Ik houde slechts van datgene, wat glanst en flikkert, wat mijne tonge streelt, wat heerlijke geuren wasemt, wat zoet-luidend in mijne ooren klinkt, wat de zinnen verblijdt en het lage deel van mijn „ikquot;, het dierlijke, bevredigt!

Ik zwoege voor geld en goed en eer en genot; en mijne ziel, - die misken ik, — die geef ik misschien zelfs den doodsteek, in zooverre ik zulks doen kan.

Waarlijk; toen de mensch hoog in eere stond, heeft hij zijn eigen heil, zijn eigen waarde niet begrepen ; hij heeft zich tot de redelooze dieren verlaagd en is hun gelijk geworden.³)

Zie dat lichaam; hoe misvormd, walgingwekkend!

Geene beweging, geene handelingen; alles koud en stijf. — Wat ontbreekt er aan?

De ziel is er uit geweken en met haar alle schoonheid, alle waardigheid, alle leven. En zoo al het leven, maar een zuiver dievlijk leven, in dat lichaam terugkeerde; ontbiak

') Gen. 2, 7. ') Job 4, 19. ^s) Ps. 48, 18.

15

het denkvermogen, de wil, de vrijheid, — was het slechts „instinktquot;, geen oordeel, dat tot handelen noopte; ontbrak, met één woord, de redelyke ziel, — welk een ellendig bestaan zou dat wezen!

Goud, zilver, paarlen, schitteren zij met den heerlijksten glans, — wij kunnen die aardsche rijkdommen verachten, wij kunnen ze met voeten treden, als walgelijk vuil van cns werpen; want de ziel heeft ze niet noodig; de ziel is torenhoog boven alle stof verheven.

En zelfs het lichaam, waarmede wij hier beneden zoo innig nauw zijn verbonden, — wij mogen het haten, verachten, tuchtigen; wij mogen juichen in 't vooruitzicht op zijne ontbinding.

De ziel is de koninginne in het paleis: zij moet het be stieren; zij is de hoog era macht, zij is de reine, de edele, de verhevene, zij is de eigenlijke gebiedster.

Het lichaam is slijk, en tot de wormen spreekt het: „Gij zijt mijne broedersquot;. ^l) Het is stof, en tot stof zal het vveder-keeren. ²) Verheven, onbeschrijfelijk voorrecht der onstoffelijkheid !

Heerlijke toenadering tot de hoogere wereld, ja tot God-zelf, den eenig ongeschapenen, hoogsten Geest!

Ik heb eene onsterfelijke ziel....

Daarom eindigt voor mij niet alles met den dood. Ik draag eene eeuwigheid in mij, en de groeve, die eens mijn lichaam moet ontvangen, zal nimmer mijne kostbare ziel tusschen haar enge wanden kerkeren. Eerst nu begin ik de vrage des Verlossers te begrijpen: „Wat kan de mensch geven in ruil voor zijne zielquot;? ³)

Eene onsterfelijke ziel, — heur waarde overtreft millioenen

') Job. 17, 14. ^a) Gen. 3, 19. quot;) Mare. 8, 27.

16

malen die van gedegen goud en van elke aardsche heerlijkheid. De wereldkloot in deze, eene ziel in de andere schaal, — hoe snel rijst gene omhoog, en verwijdert zich van deze op een afstand, welke dien tusschen tijd en eeuwigheid evenaart!

En nu ook begrijpe ik het zweet, de tranen en het bloed van den God-mensch; Bethlehem, Nazareth, Gethsemani en Golgotha omsluieren zich voor mijn oog niet meer met de nevelen des geheims; ik begrijpe het Kruis, de Kerk, de Sacramenten, het Apostolaat, — alle geschenken van Gods liefde en mildheid, om ons, arme en toch zoo rijke schepselen, ter hulp te komen.

Maar ik begrijpe nu ook de onvermoeide pogingen der hel, om ons van zulk een kostbaar goed te berooven.

Ik begrijpe nu eindelijk beter myj-zelven; — de rusteloosheid, de gejaagdheid van geheel mijn wezen, het smachten van mijn harte naar een volmaakt geluk, den onwederstaan-baren drang van mijn binnenste naar datgene, wat oneindig is en onbegrensd.

Waarlijk, o God, Gij hebt ons vóór U geschapen, en ons hart kent geene rust, totdat het rust heeft gevonden in U!

O jongeling, leer vroegtijdig de waarde uwer ziel beseffen, — vroeg, vóórdat de wereld u een reeks van dwaze vooroordee-len heeft opgedrongen, vóór dat zij door de ijdele glansen van het aardsche slijk uwe oogen heeft verblind; vroeg, — opdat gij reeds nu voor haar zorget en de vervulling van dien heiligen plicht niet roekeloos moget verschuiven naar eene toekomst, die de waarde uwer ziel in geenendeele verhoogt, maar in stede daarvan heure zaligheid steeds aan nieuwe gevaren blootstelt.

HOOFDSTUK V.

SLECHTS ÉÉN DING IS NOODZAKELIJK.

Deum time et mandata ejus observa hoc est enim omnis homo. Eccl. 12,13.

ij hebt, o^jongelingjjeene onsterfelijke ziel te redden. ^ Die ziel, welke moet worden gered, is uwe ziel. Die ziel, — het is uwe eenige.

Deze, uwe éénige, onsterfelijke ziel moei gij redden; dat is noodzakelijk.

Noodzakelijk voor u is datgene, wat gij zonder plichtverzuim, zonder het einddoel uwer levensreize te missen, zonder ongerechtigheid tegenover G-od en u-zelven te bedrijven niet achterwege kunt laten. God heeft ons slechts voor één doel geschapen: opdat wij Hem zouden dienen.

Dit is de plicht der plichten; geen is duurder, geen dringender.

Alle andere plichten zijn dezen ondergeschikt; — dat zij op

2

18

hunne beurt plichten zijn, dit is een rechtstreeksch gevolg van den hoofdplicht. Niets kan dringender noodzakelijk zijn, dan God te dienen; van dien plicht kan zelfs Hyj, de Schepper. ons niet ontslaan, daar die plicht ook in ons wezen oorsprong en wortel vindt.

Derhalve, — waarom spreekt gij dwaselijk, vriend, van gewichtige zaken, die uwe dagen en jaren voor zich eischen, u wellicht geen tijd laten, of zelfs verhinderen, het groote werk uwer zaligheid te voltooien?

Nu eens hebt gij dit, straks weder dat te verrichten, nu voor dit, straks voor dat te zorgen. Altijd bezig! steeds buiten adem! — Waarheen? waartoe? waarom?

Moet gij rijk worden? Moet gij u door geleerdheid onderscheiden ?

Moet gij eer en aanzien verwerven? Moet gij een gezond lichaam met u omdragen? Moet gij lang leven?

't Is mogelijk, dat Gods Voorzienigheid den loop der dingen aldus beschikt. Doch zeker, volkomen zeker is het, dat God op de eerste plaats uw dienst begeert, dat Hij u, moget gij rijk of arm, geëerd of veracht, jong of oud wezen, voor den Hemel heeft bestemd. Gij moet uwe ziel tot eiken prijs zalig maken.

Andere dingen mogen goed, schoon, nuttig, aangenaam, mogen eervol en gewichtig zijn; uwe ziel redden, •— die plicht staat hooger dan al het andere, uwe ziel redden, dit is noodzakelijk, wel beschouwd alleen noodzakelijk. Het andere kan eigenlijk worden ontbeerd, vervangen, overtroffen. —

En nu, o dierbare jongeling, schat der liefde uws hemel-schen Vaders, meet met de oogen van uw geest de bane» die gij misschien op deze aard' moet afleggen; tel de Jaren, die u misschien worden toebedeeld: zal dat éénige, wat noodzakelijk is, ooit een anderen vorm aannemen? Zal de vervulling van dien plicht w^rel ooit eene onderbreking toelaten?

19

„Vrees G-od en onderhoud zijne Geboden; want dat is de mensch, dat maakt den geheelen mensch uitquot;; — dat is de mensch zoo wezenlijk als zijne eigen menschelijke natuur; zoolang gij mensch zijt, zult gij u slechts van deze taak hebben te kwijten: God te vreezen, God te beminnen, Hem te dienen, — en langs dezen weg de zaligheid te bereiken.

Laat dan, mijn vriend, datgene ter zijde, of verricht slechts als eene bijzaak van ondergeschikt belang wat minder noodzakelijk is, datgene, waarvan minder afhangt, — het aardsche, het tijdelijke. Toon u wijs, voorzichtig; wees rechtvaardig jegens u-zelven! Aan de schrikkelvjkste gevolgen zoudet gij u blootstellen, wanneer gij den raad van Geloof en Eede ver-wierpt.

Wat baat het den mensch,' de geheele icerdd te winnen, wanneer hij schade lijdt aan zijne ziel? ')

Zie: — slecht e'én ding is noodzakelijk! ²) En — begrijp het wèl, — het haat niets, de gansche tvereld te winnen, wanneer de ziel daarbij moest verloren gaan; hoeveel dwazer dan is het. die kostbare ziel voor eene beuzelarij, voor een handvol gouds, een schaduwbeeld der eere, een oogenblik van geneugt voor eeuwig prijs te geven!

Daarentegen: wat kan 't u schaden, zelfs de geheele wereld te verliezen, wanneer gij slechts uwe ziele wint?

Stellen wij, dat alle kronen der aarde zich op één schedel stapelen, dat alle scepters zich in de handen van één mensch vereenigen, dat alle kostbaarheden der wereld in de schatkamer van een derden samenvloeien, dat alle denkbaar zingenot, alle mogelijke vreugd onder het dak van een vierden gaan zetelen, — terwijl gij miskend, veracht, gehoond, met voeten getreden wordt, terwijl gij de nooddruft ont-

') Math. 16, 26. *) Luc. 10, 42.

20

beert, honger, dorst en koude lijdt of onder het gloeien der zonne versmacht; wanneer al die schijnbaar bevoorrechten verloren gingen, terwijl gij er in slaagdet, uwe ziel hemelwaarts te voeren: wie had dan gewonnen?

De ziel gewonnen, alles gewonnen: — den Hemel gewonnen, — Gcd gewonnen, — gewonnen voor een eeuwigheid*.

HOOFDSTUK VI.

HET SMALLE PAD.

Quam augusta porta, et arcta via est, quae ducit ad vitam, et pauci sunt, qui inveniunt earn! Math. 7, 14.

,wee wegen voeren naar de overzijde van het graf: een is de weg der gerechtigheid, de bane van hem, die zijn leven inricht naar de wetten van Rede en geopenbaard Geloof; de andere is een weg der zonde, een weg gekozen door den mensch, die de lusten zijner bedorven natuur inwilligt en zijnen hartstochten bot viert.

Welke van deze paden het smalle is, het moeilijke en daarom ook het minst betredene, dit is voor u geen raadsel.

De stemme der rede, de wet Gods bedwingt de zinnelijke natuur, beteugelt de begeerlijkheid des vleesches, de begeerlijkheid der oogen, den hoogmoed des levens.

Moeilijk is het, zich op een glibberig pad staande te houden; moeilijk, op ruwe steenblokken of in het mulle zand

22

te wandelen ; moeilijk, zich over scherpe rotspunten en door verraderlijk wondend struikgewas een weg te banen; moeilijk, langs gapende afgronden de hooge kruine te bereiken. — En boven — een enge pas!

Dit is de weg ten Hemel, waarop bovendien machtige roo-vers, satan en icereld genaamd, mij onverpoosd beloeren.

Ik moet mijn eeuwig geluk bewerken. Ik doe zulks, vermijdend alle ongerechtigheid, verrichtende wat goed is. ')

Maar tot boosheid drijft mij de erfvloek, en vnn het goede; dat ik moest verrichten, word ik door mijne zinnelijke natuur verre gehouden.

De natuur spreekt: schep u vermogen, geniet, word groot en vrij !

God spreekt: zoek eerst het rijk der Hemelen, daarna het overige! ²) En: G-ij zult u geene ongerechtigheid veroorloven; gij zult niets doen, wat onrein is; gij zult vader en moeder en overheid eeren. ³)

De natuur vlucht eiken arbeid tot zedelijke volmaking. God eischt: wees volmaakt, gelijk mijn hemelsche Vader volmaakt is. ¹) En Jesus verklaart zijnen discipelen: dat het Rijk der Hemelen geweld lijdt, en dat slechts de geweldigen het zullen veroveren. ²)

En: Twee heeren kan men onmogelijk dienen. ³) quot;Wie dei-wereld vriendschap toedraagt is Gode een vijand. ')

Smalle weg, enge poort, die tot het leven voert! ⁸) Hoe velen wandelen op dat smalle pad? hoevelen dringen door dat enge poortje binnen? ⁹)

Of velen, of weinigen. — Gij, o vriend, kunt en moet een dier velen of weinigen zijn; want ook tot u is het woord

¹

») Ps. 36, 27. ') Math. 6, 33. ') Ex. 20, 15. 14, 12. •) Math. 5, 48.

²

) Math. 11, 12. ') Math. 6, 24. ^;) Jac. 4, 4. ⁸) Math. 7, 14.

³

^s) Luc. 13, 14.

23

gesproken: Let op u zeiven, behoed zorgvuldig uwe ziel! ')

De lafheid verzekert: „Het is onmogelijk.quot; Maar h.oel Deze en gene hebben het gedaan : waarom zoude ik het niet kunnen?

Zij, die jonger, zwakker, meer behoeftig waren dan ik, hebben het bewijs geleverd, datgene te kunnen, wat ik voor onmogelijk beschouw?

De lafheid gaat nog verder: zij verschuilt zich achter den twijfel. Wie weet. zoo spreekt zij, of ik tot de uitverkorenen behoor! Zal ik inderdaad, ook wanneer ik geene moeite spaar, wel behooren tot het getal der gelukkigen, die hun doel bereiken en den Hemel binnengaan?

Dierbare, gij hebt slechts te leven als een uitverkorene, en zeker wordt gij dan met de uitverkorenen zalig!

„Door goede werken verzekert men zijne roeping tot de gastmalen Sions.'

Ja, hoe smal een weg, hoe eng eene poort! en toch, — die weg is noodzakelijk, die poort moet noodwendig doortocht verleenen....

Ik kan niet anders, — ik moet dien weg bewandelen; er is geen andere, die tot het leven voert. „Wilt gij het leven erlangen, zoo spreekt Jesus, onderhoud dan de Geboden.quot; ²)

Wee mij, indien ik den breeden, geplaveiden weg durf kiezen ! Gemakkelijker is die weg, — doch waarheen voert hij ? Aan zijn einde gaapt de vreeselijke hel, dreigt mij een eeuwig duister, een onbeschrijflijk hevige smarte.

Ach, zet nimmer den voet op die bane des verderfs. Gewend veeleer uw voet, o jongeling, aan het ruwe, maar eindelijk toch zoo heerlijke pad van deugd en gerechtigheid, het pad, waarvan wordt getuigd: Zalig zij, die het bewandelen ! ³)

quot;) Math. 19, 17.

24

Er zijn er ook mülioenen, onder welke, helaas! vele jongelingen, die het breede pad der zonde niet verlaten, en zich schier moedwillig ten verderve wijden, — red gij tenminste uwe ziel, en schrijd, in het gezelschap van Jesus en alle Heiligen, moedig voort op het smalle pad; tracht, kloek van harte, hoog en edel van zin, door de enge poort binnen te dringen. Volhard, o jongeling: aan 't einde des wegs, aan gene zijde der poort wacht u het leven\

HOOFDSTUK VII.

WAAE GELUK.

Beatus populus, cujus Dorainus Deus ejus! Ps. 143, 15.

ü zoudet gaarne gelukkig zijn, jongeling?

Wie zoude het niet gaarne wezen!

Gelukkig te zijn, het is de vurige wensch van elk onzer. En die wensch, dat onweerstaanbaar verlangen komt van God-zelf; Hij legde ons die begeerte in het hart.

Edoch, het tweevoudige, waaruit ons wezen bestaat, heeft eene verschillende opvatting van het geluk: geest en vleesch begrijpen het ieder op zijne wijze.

Geen wonder: onze ziel is de adem Gods, en daarom streeft zij er naar, zich met hem, het hoogste, oneindige Goed, weder te vereenigen, — hierin der vlamme gelijk, die omhoog flikkert, wijl ze aan de lucht, niet aan den bodem is verwant.

26

Ons lichaam daarentegen is uit aarde gevormd, en het gevoelt zich aangetrokken tot de aarde, waaruit het voortkwam.

Droevige tweespalt! treurig verschil in neiging, gesproten uit de zonde, voortgeplant door de gemeene erfschuld!

Zóó was het niet weleer, — toen de oorspronkelijke overeenstemming tusschen ziel en lichaam nog niet was gestoord, toen de noodzakelijke onderworpenheid der ziel aan God en des lichaams aan de ziel nog bestond, overeenkomstig de plannen des Scheppers.

Deze overeenstemming en harmonische ondergeschiktheid zooveel mogelijk te herstellen, ziedaar de verheven taak van Rede en G-eloof.

Dat de zinnen, dat het lichaam zich aan de heerschappij des geestes, der ziel onderwerpen, is niet enkel betamelijk; zij kunnen, zij mogen hunne bestemming niet anders opvatten.

De mensch vormt slechts eén wezen, en als zoodanig heeft hij slechts ééne bestemming, één geluk; om deze bestemming te bereiken, om dit geluk te smaken, moeten lichaam en ziel, die te zamen den éénen mensch vormen, zich beijveren, elkander hulp bieden.

Waarin vinden alle valsche begrippen van geluk in deze wereld hun oorsprong? Hierin, dat men naar het woeste geschreeuw der hartstochten luistert, niet echter naar het vermanende woord der ziel, die naar onstoffelijke dingen haakt.

Vanwaar het veelvuldige, onuitsprekelijk groote ongeluk, dat men schier overal ontwaart? Het wordt hierdoor veroorzaakt, dat de mensch naar datgene grijpt, wat hem van zijn doel verwijdert, dat hij zijne bevrediging zoekt in datgene, wat niet bij machte is hem te bevredigen.

Ongeluk treft ons alleen dan, wanneer wij in vijandschap met God geraken, wanneer wij ons van hem afwenden, wanneer wij onze vermogens en al hetgeen ons wezen uit-

27

maakt aan zijn dienst onttrekken, wanneer wij het doel, waarvoor wij geschapen zijn, miskennen, wanneer wij de middelen om onze verheven bestemming te bereiken ver-waarloozen.

Geluk derhalve is in God en niet elders te vinden; — want geluk is de rust, de vredige kalmte, die een wezen smaakt in het streven naar —, of in het bereiken van zijn einddoel, en in de hierop steunende harmonische ontwikkeling en bevrediging zijner voornaamste en edelste vermogens.

Dit vastgesteld, — is het dan niet gemakkelijk, gelukkig te zijn?

Is het voor den steen moeilijk, te vallen en in weinige seconden het luchtruim over een aanzienlijken afstand nederwaarts te klieven?

Kost het den vogel moeite, zich in de lucht te verheffen, den visch, zich in 't midden der wateren te bewegen ?

Uw element is God: voor Hem zijt ge geschapen. Laat slechts uw hart zijne vrije beweging, — het wil zich in de eindelooze ruimten vermeien, waar het door geene onreinheid kan worden bezoedeld. Gedoog niet, dat het weder afdale tot den slijkerigen aardbodem, waar het zijne ongereptheid niet lang zoude bewaren.

Gelukzaligheid begint hier-beneden met de kennis en den dienst van God, met het verrichten van al hetgeen, waartoe de liefde tot God aanspoort; gelukzaligheid wordt daar-Bo-ven volmaakt, bereikt haar toppunt in de aanschouwing en in 't volle bezit van het oneindige Wezen, dat wij hier beneden begonnen lief te hebben.

Leer vroegtijdig, o jongeling, te welker plaatse gij het waar geluk kunt vinden. Bespaar u eene reeks van noodlottige afdwalingen, van wreede ontgoochelingen, bespaar u een bitteren, misschien te laat komenden rouw.

28

Gelukkig, alleen gelukkig dat volk, welks God de Heer is! ^ Wie daarentegen zich van den Heer verwijdert, die wordt in het stof geschreven, ²) en verdroogt, wijl hij de vlietende ader der levende wateren roekeloos heeft verlaten.

Gij zoekt eer? uw hart dorst daarnaar?

Groote roem is het, den Heer te volgen. ⁸)

Gij zoekt rijkdom? — U, o Heer, is alle heerlijkheid, alle macht, alle roem, alle zege; U alle lof, want alles, wat in den Hemel is en op de aarde, behoort IJ toe! U is alle Oppermajesteit, U alle rijkdom, alle grootheid, alle heerschappij !⁴) Gij zoekt blijdschap, geneugt ? Proef en ondervind, hoe zoet de Heer is! ⁵)

Mijn arm hart! waarom grijpt ge immer slechts naar een deel van het vurig begeerde? De oceaan is God, de Hoogste, Rijkste, Beste; druppélen zijn geld, roem, aardsche vreugde. Wat goed, waar en schoon is en zijn kan, dat is God, dat is in God, van God.

O diepte der rijkdommen, der wijsheid en wetenschap Gods! ⁶)

O onmetelijke schatkamer van alle denkbaar geluk! Daarheen richte zich voortaan mijn streven, daarvoor kloppe mijn hart, daar wijle mijn geest, daarvoor ontvlamme mijn wil in geestdrift!

HOOFDSTUK VIII.

HET GEOOTSTE ONGELUK.

Sdto et vide, quia malum et amarum est, reliquisse te Dominum Deumtuum.

Jer. 2, 19.

i ongeluk.

Dat ongeluk is de vyjandschap met God, den Oorsprong onzes levens, de vijandschap met onzen Heer, onzen Weldoener, ons doel en einde.

En deze vijandschap ontstaat uit de zonde.

Is de zonde zwaar, d. w. z.: is het voorwerp der zonde gewichtig, is zij bedreven met volle kennis en vrijen wil, dan is de breuk met God volkomen en valt de arme ziel den dood ter prooi.

30

Is de zonde niet zwaar, dan wordt de breuk met God slechts voorbereid; in dit geval sterft de ziel wel-is-waar niet, maar ontvangt eene wonde en wordt krank.

De zonde is eene vrijwillige overtreding van eenig goddelijk gebod, — eene gedachte, eene begeerte, een wöord, eene daad, een verzuim — in strijd met Gods eeuwige wet. De zondaar geeft aan het schepsel de voorkeur boven den Schepper, hij stelt zijn eigen wil boven den goddelijken.

Het wezen der zonde bestaat dus in het verlaten van God en in het handelen in strijd met de raadgevingen der Rede, ons toegevoegd als gidse, en die ons beveelt, het booze te mijden, het goede te verrichten.

Maar — icie is dan God, van Wien we ons door de zonde af keeren ?

Hij is onze Heer, onze Meester. Wij zijn het werk zijner handen, zijn volk en de schaapkens zijner weide. ')

Hij heeft het recht, ons wetten voor te schrijven.

Hij moet dit zelfs doen; Schept God eenig wezen, dan moet Hij voor dat wezen ook een norm vaststellen; en voor het redelijk schepsel kan die norm geen andere zijn, dan God-zélf, de Heiligste, Wijste, het richtsnoer van alle gerechtigheid, of, juister gezegd, de gerechtigheid-zelve.

En wanneer ik vrijwillig en verre van dat richtsnoer afwijk, wat doe ik dan anders, dan spreken: Ik dien U niet!²)

En toch is de Heer zoo groot \ zoo heilig, zoo machtig, zoo oneindig! Zie, wat hij heeft geschapen! Aanschouw het firmament, aanschouw de aarde!

En Hem dient alles-. Voor Hem buigen zich de knieën van al degenen, die in den Hemel, die op de aarde en onder de aarde zijn. ³)

') Ps. 64, 7. ^!) Jer. 2, 20. ^:l) Philip. 2, 10.

31

En ik, — wie ben ik? Wel-is-waar een rijkbegaafd, bevoorrecht wezen, — maar niettemin een schepsel, vergankeii]k, sterfelijk, arm, uit zich-zelf niets vermogend.

En wie is God nog meer?

De beste Vader, wien ik alles verschuldigd ben, in de orde der natuur, zoowel als in die der genade. Wat bezit gij, o mensch, dat gi] niet van God hebt ontvangen, dat gij Hem niet verschuldigd zijt? ')

Ja, zelfs hetgeen ik misbruik, het schepsel, en datgene, waardoor ik het misbruik bega, mijn wil, heeft Hij mij geschonken.

Beklaagt zich dan niet ten rechte die God van liefde in roerende woorden: „Zonen heb ik gevoed en opgekweekt; doch zij stonden tegen Mij op?quot; ²)

Als ik vader ben, waar is dan mijne eere? en ben ik Heer, waar is dan de vrees voor Mij? ³)

Had mijn vijand mij gehoond, Ik zou dien smaad hebben geduld, — maar gij, die met Mij één van zin moest wezen!⁴) En dan, God haai de zonde, Hij haat niets meer dan haar, en haar alleen. ⁶)

Alles, wat Hij heeft geschapen, bemint Hij; want hij is goed. ⁶) De zonde is niet zijn werk. Hij haat de zonde, Hij moet ze haten, — en zulks in die mate, waarin Hij Zich-zelf bemint en beminnen moet. God haat dus de zonde ivezenlijk, noodzakelijk, oneindig.

En gij heuldet met den vijand uws Heeren? uws Vaders? — Gij-zelf waart zijn vijand?

Ja, de zonde is een opstand tegen God, te eenenmale onverschoonbaar, wijl degene, die boosheid bedrijft, met zich

') Oor. 4, 7. ■) Is. 1, 2. ') Mal. 1, 6. ') Ps. 54, 13. ^s) Wijsh. 14 9. quot;) Wijsh. 11, 25.

32

het bewustzijn omdraagt: ik zondig voor het Aanschijn van den Alomtegenwoordige; ik zondig, en dit met de wetenschap, dat Hij, dien ik beleedig, over de middelen beschikt, om zijne gesmade Oppermajesteit te wreken.

De zonde is eene ondankbaarheid tegen God, en die ondankbaarheid is zwart en gruwzaam, daar ik geenszins door eigen verdiensten uit het niet te voorschijn werd geroepen tot een bestaan, dat ik, mijn Schepper honende, schandelijk misbruik; — zwart en gruwzaam, omdat God mijn Vader is, omdat Hij te meer aanspraak heeft op mijne kinderlijke gehoorzaamheid, daar Hij, mij tot zijn dienst roepende, juist

hierdoor mij gelukkig wil maken----

O weet en zie, dat het ellendig en vol bitterheid is, den Heer uwen God te hebben verlaten! quot;)

Jongeling, wat zegt uw edel, fijn gevoelig harte van dien hoon, die bittere smart, uwen Vader aangedaan? Gij, zoo jong — een opstandeling? gij — een ondankbare?

Moest vooral niet uw leeftijd aan zulk een gruwel vreemd zijn?

God is u meer dan vader en moeder, — meer dan een vorst, meer dan een leenheer.

O heb vóór oogen en behoud in uwen geest alle de dagen uws levens den Heer, uwen God! zie wel toe, dat gij nooit in de zonde toestemt, en onderwind u niet, een gebod des Heeren te overtreden! ²)

') Jer. 2, 17. ') Job. 4, 6.

HOOFDSTUK IX.

VEHDEHF DEK ZONDE.

Quasi a facie colubri fuge peccata, et si accesseris ad illa, suscipient te. Dentes leonis dentes ejus, interficientes animas hominum. Eed. 21, 2. 3.

jiW ^ebt gij 'W'⁶¹ ooit ernstig overwogen, welk een gruwel de zonde is?

Moget gij ze, o jongeling, in al hare afschuweli/jkheid | leeren kennen; dit is noodzakelijk, daar u te haren I opzichte een ware, onverzoenlijke haat moet bezielen. Gij mint het schoone: Wat is leelijker, afzichtelijker, dan de zonde, ook slechts in zich beschouwd?

Schoonheid is samenhang, ordelijke verhouding, overeenstemming van den vorm met het wezen. De zonde is afscheiding, tweedracht, onevenredigheid, wanorde.

Gij mint het groote, het edele. Doch wat is lager, schandelijker, onwaardiger, dan de zonde? Zij trekt ons af tot de

3

34

schepselen, in de schepselen, doet ons tot beneden de schepselen dalen; zij ontrooft ons den adel onzer hemelsche afstamming, verbreekt het ons opgedrukte zegel, dat ons kenmerkte als kinderen van God.

En — diefstal, meineed, doodslag, logen, trouwbreuk, ontucht, laster, ongehoorzaamheid, goddeloosheid, — hoe schandelijk is dat alles, en al hetgeen er mede samenhangt! Hoe onmeedoogend brandmerkt al die boosheid den zondaar, hem eer, goeden naam, aanzien en invloed ont-roovende!

En wanneer het gebeurt, dat dezelfde mensch niet met een dezer afzichtelijke kwalen is behept, doch met verscheidene, met vele, — wat moet hij dan, ook voor zich-zelf, een afschuw zijn!

Van de dieren hebben de meeste slechts ééne bijzondere kwade eigenschap, bijv. nijd, vraatzucht, valschheid, geilheid of koppigheid; doch, helaas! er worden menschen aangetroffen, die met vele en verschillende ondeugden tegelijk zijn behept, en daardoor in het oog van God en menschen afzichtelijk worden.

Dan, de zonde is niet slechts een schandvlek, eene misdaad, iets hetwelk in zich afkeurenswaard is: zij berokkent ons een werkelijk onberekenbaar nadeel.

De zonde berooft u.

Gij waart een heilige; gebeden, aalmoezen, werken van boetvaardigheid, triumphen in den strijd, offers, lijden, verdiensten van alle soort hadden zich voor u tot een onwaardeerbaren schat opgehoopt; ééne zware zonde, — en weg is dat alles, — verdwenen, verloren. — Geeti loon voor al die verdiensten, kwamet gij nu te sterven ....

Gij waant misschien nog, rijk te zijn, goederen in menigte te bezitten, niets noodig te hebben; en gij weet, helaas! niet,

35

dat gij ellendig zljt en beklagenswaardig en arm en blind en naakt! ')

De vijand heeft zich van al het kostbare, dat gij met u omdroegt, meester gemaakt. ²)

Alle rechtvaardigheid des rechtvaardigen heeft heur waardij verloren, zoodra hij heeft gezondigd; en sterft hy in zijne ongerechtigheid, dan valt hij den eeuwigen dood ter prooi. ³) En kunt gij in staat van doodzonde iets verrichten, wat u op hemelsch loon aanspraak geeft? Neen. Verkeert gij in dien staat, dan zijn al uwe werken onvruchtbaar. Een tweevoudig euvel kwam plotseling op u neder; onvruchtbaarheid en iveduwschap. ^⁴) Eerst moet de liefde wederom het hart binnendringen; want heb ik haar niet, dan kan mij niets ter zaligheid baten, niets, al gaf ik den armen alles, wat ik bezit, al leverde ik mijn lichaam den brandstapel. ⁵)

Ontroofd heeft u de zonde den vrede des harten, ontroofd het bewustzijn der vriendschap van God; in u is het al duisternis, verwarring.

Doe wat gij wilt, — maak gejool, zwelg, juich, tracht u-zelven te verdooven: — de doorn zit in het hart;

is de ware blijdschap, het ivare genot, — het schallende lied werd een lijkzang. Kwelling en benauwdheid over de ziel van eiken mensch, die ongerechtigheid doet! ^G)

Weg is ook de vrijheid; want vrij in den waren, eigenlijken zin des woords, is alleen het kind Gods. De zondaar integendeel is de slaaf van Satan, den wreedsten aller ty-rannen; hij is de dienaar eener harde, heerschzuchtige, nooit voldane wereld, een speelbal van wispelturige hartstochten, een knecht der meest onteerende gewoonten. Zijne arme ziel

36

is gekluisterd, — gekluisterd ook zijn lichaam, het willooze werktuig van schandeliike lusten.

Zij, de ziel, de gebiedster der volken, werd weduwe; het eerste der landschappen is cyjnsplichtig geworden! ^

En — sterft gij in de zonde, — dan geen Hemel, geen God, geene zaligheid voor u; alle recht daarop hebt gij jammerlijk verbeurd.

De zonde scheurt los.

Zij rukt u weg van alles, wat goed is.

Zij brengt, hoewel onzichtbaar, eene scheiding te weeg tusschen u en alle goede menschen, die andere wegen bewandelen, naar een ander doel streven; eene scheiding tusschen u en al de overige schepselen, in wier koor gij, zondaar, een schrillen wanklank doet hooren.

Zij scheurt u los van God; want hoe zouden Christus en Belial onder één dak kunnen wonen? ²) Een zondige levenswandel is een gruwel voor den Heer, en Hij is verre van de boozen. ³)

Een scheidsmuur, sterk en hoog, heeft zich opgericht tusschen God en mij, en nachtelijk duister heerscht aan deze zijde.

De zonde doodt.

Is de ziel het leven des lichaams, zij leeft, op bovennatuurlijke wijze, door de genade. Eene zware zonde echter doet de genade verloren gaan; de ziel is dood.

Weg is van Sions dochter' al heur sieraad, ⁴) en de eerstgeborene des doods roofde al hare schoonheid. ³)

Een dood lichaam, — welk een afkeer boezemt het gewoonlijk in! Maar, eene doode ziel — hoe verschrikkelijk!

■) Klaagl. 1, 1. '1 Oor. 6. 15. quot;) Wijsh. 15, 9, 29. ⁴) 1, 6.

•) Job 18, 13.

37

En met zulk een walgend zielelvjk moet ik weken en maanden samenleven?____

Ja, het loon der zonde is de dood, ') — de dood der ziel in dit leven, en hiernamaals — een tweede, eeuwige dood, van welken geene opstanding mogelijk is. — Wee het volk, dat zondigt, het volk, bezwaard door misdaden! wee der ontaarde nakomelingschap, wee den vloekwaardigen zonen!

Begrijpt gij thans, waarom de zonde het grootste, ja het éénig ware ongeluk is?

Getuigt de H. Schrift niet met recht: De rechtvaardigheid maakt de volkeren groot, ²) maar de zonde is een schandvlek der natiën? en: Wie de zonde mint haat zijne ziel? ³)

En aan dit schrikkelijk kwaad, aan de zonde, aan dezen gruwel der gruwelen zoudet gij reeds in uwe jeugd ter prooi vallen ? wilt gij uwe jonge ziel aan de tanden van dit monster prijsgeven ? ....

O jongeling, vlucht toch de zonde als een giftig serpent! Blijf haar verre, anders grijpt zij u. Heure tanden zijn leeuwentanden; zij dooden de menschen. ⁴)

^l) Eom. 6, 23. ') Spr. 14, 34. ^s) Pis. 10, 6.

HOOFDSTUK X.

VERWOESTINGEN DER ZONDE.

Ne dixeris : peccan, et quid mihi accidit triste? Altissimus enim est patiens red-I ditor. Eccl. 5, 4.

K'-

oudet gij durven zeggen: „Ik zondigde reeds dik-

wijls, en welk kwaad is mij overkomenquot;? Zoude uwe lichtzinnigheid, in betrekking tot de zonde, tegen-

werpingen opperen?

O, hoe ras zoudet gij verstommen, wanneer gij er toe kondet besluiten, kalm uw blik te laten weiden over feiten en gebeurtenissen, zooals Geloof en wereldgeschiedenis ze ons verkonden !

God, de Heer, had eene menigte wijze, schoone, machtige geesten geschapen, bestemd om Hem te dienen en eeuwig gelukkig te zijn. Maar ten tijde der beproeving hielden niet allen stand. Een groot deel hunner stortte zich door de zonde van hoovaardij in het verderf.

39

De Hemel werd ontvolkt. Gelijk eene bliksemstraal viel Lucifer neder, en hij, en allen, die hem waren gevolgd, werden verslonden door den pas geopenden afgrond der hel. ¹) God spaarde de zondige engelen niet; Hij klonk ze in ketenen en leverde ze over aan hunne straf.

Groote God, — welk eene verandering! Werden zij voorheen „engelenquot; genoemd, thans heeten zij „duivelen,quot; en ir; hen vereenigt zich al het booze, leelijke, afschuwelijke, dat zich laat denken.

En dit hun eeuwig ongeluk was het gevolg van ééne, door gedachten bedreven zonde!

Wat moet dan wel de zonde wezen, daar een God, die geheel liefde is, ²) op zoo vreeselijke wijze kastijdt!

Twee menschen, onze stamouders, waren geheel vlekkeloos en volmaakt uit 's Heeren scheppende hand voortgekomen.

Hun verstand werd door het licht der oneindige wetenschap van den Eeuwige bestraald; hun wil keerde zich onverpoosd naar de zonne der gerechtigheid; hun vleesch was vrijelijk den geest onderworpen ; zij gingen vertrouwelijk om met hun Schepper, leefden volmaakt gelukkig in het Paradijs, en waren - mits zij trouw bleven — zeker van cle onsterfelijkheid.

Staat van oorspronkelijke rechtvaardigheid, boven elke beschrijving gelukzalig!

Maar zij doorstonden de beproeving niet. De boom dei-kennis van goed en kwaad bracht hen, door cle listen van het serpent, ten val.

Zie, hoe zij thans Eden verlaten, veroordeeld tot den arbeid, tot het lijden, den dood, gebannen uit Gods nabijheid, veroordeeld tot rondzwerven op de zoo weinig herbergzame aarde!

') Luc. 10, 18. ²) Joh. i, i .

40

Hun verstand is verduisterd, het lichamelijke drukt als een zware last op den geest, de begeerlijkheid ontwaakt, en uit de aderen des stamvaders vloeit een doodelijk gif in de harten zijner millioenen nakomelingen.

Armoede, gebrek, oorlog, hongersnood, pest, duizendvoudige kommer, tweedracht, logen, verraad, moord, — en der zonde loon; de dood.... maakt niet dit alles de aarde tot een waar dal der tranen?

Eéne zonde slechts, — welke gevolgen!

Zoo kastijdt God zijne lievelingen. Zware, — doch rechtvaardige straf! Rechtvaardigheid is de gordel zijner lendenen; ^ zijne rechtvaardigheid duurt eeuwig, en zijne wet is waarheid. ²)

Is de kastijding zwaar, de schuld is oneindig zwaarder; zelfs in de straffen Gods mengt zich liefde en vaderlijke ontferming.

En is het niet waarschijnlijk, dat meer dan één verdoemde door ééne enkele doodzonde in de hel is gekomen?

Hoe menige knaap, hoe menig jongeling had wellicht zijne eerste zware zonde begaan, toen de dood hem verraste en hem onmeedoogend aan de wrake van Gods gerechtigheid overleverde. Nauw was zij volbracht, die rampzalige daad, nauw was de lelie der onschuld bezoedeld; nog gloeide wellicht de schaamteblos op de jeugdige wangen; nog klopte het misschien met luide slagen, het verschrikte, zich schuldig gevoelende hart, — en de jeugdige zondaar werd vóór Gods rechterstoel gedaagd, hoorde zich de vraag stellen; Waar is Abel, uw broeder? ³) Waar is uwe onschuld? Het bloed des verslagenen schreit van de aarde om wraak tot Mij !

Nog zekerder is het, dat velen in de kerkers der eeuwige

') Is. 11, 5. ⁸) Ps. 118, 142. ^a) Gen. i, 9.

41

rechtvaardigheid zuchten, die minder doodzonden hebben bedreven, dan ik. En — welk lijden verduren zij ! Welk eene verlatenheid! welk eene smart in alle zintuigen! en dat alles — zonder einde!

Ziet gij thans in, wat de zonde is, o jongeling? Is zi] eene kleinigheid, zooals gij u meermalen in den roes van een lichtzinnig leven poogdet diets te maken?

O dwaasheid, te zeggen: „Ik heb gezondigd, en welk kwaad is mij daardoor wedervaren? .... Kent gij dan niet het woord der Schrift: De Allerhoogste is lankmoedig in zijne -vergelding? ') Hij vergeldt zeker, zij het niet onmiddellijk. Wees op uwe hoede: ook u kan de straffe verrassen! Of kan wellicht de arm Gods u niet hereiken? Mijne hand zal ik uitstrekken, spreekt de Heer, en krijg tegen u voeren — met een geweldigen arm, met grimmigheid en verontwaardiging, met ijselijken toorn. ²)

En voeg bij al deze strafgerichten den Zondvloed, die eens de aarde verzwolg en ze rein wiesch van de misdaden van een goddeloos, tot vleesch geworden menschdom. ³)

Beschouw in den geest den vuurregen, die Sodoma, Go-morrha en de overige steden, het vaderland der tegennatuurlijke ondeugden des vleesches, verteerde.

Denk aan de ondankbare kinderen Israels, die wonderen en weldaden zonder tal niet aan God vermochten te ketenen. G-ij weet, welke zware beproevingen hun herhaalde afval op hen deed neerkomen: de slangen in de woestrin, het wrekende zwaard, het verlies van de Arke des Verbonds, het geweld der Philistijnen, de dwingelandij der koningen. Nabuchodono-sor, Antiochus, Titns, de verwoesting van Jerusalem, de verstrooiing van Israël over het aardrijk, de vloek, rustende

') Eccl. 5, 4. ^!) Jer. 21, ö. quot;) Gen. 6. 12.

42

op geheel het trouwelooze geslacht, — welverdiende geesels eener straffende gerechtigheid.

O, thans begrijp ik, wat de zonde is!

Ik heb gezondigd, ik handelde misdadig, ik heb boosheid bedreven! ^ Hoor mij, o God, van uit den Hemel! Wees uw volk genadig, dat weder tegen ü heeft gezondigd, en laat het barmhartigheid verwerven !.. .. ²)

') Kon. 8, 47.

HOOFDSTUK XL

ZONDE EN KRUIS.

44

Alleen dus een goddelijk persoon, bekwaam tot lijden in de aangenomen menschheid, kon u van de erfzonde en van den last uwer eigen misslagen bevrijden.

Wie heeft derhalve schuld aan Christus' H. Passie? Gij, — uwe zonde.

Om onze misdaden werd Hij wreed mishandeld, om onze zonden gegeeseld, met doornen gekroond; Hem heeft God bezwaard met den last van ons aller schulden.

Aan den dood heeft hij zich geleverd, en men heeft hem onder de misdadigers geteld; ons aller zonden nam Hij op zich, en Hij bad voor hen, die misdeden. ¹)

Den onrechtvaardigen rechter heeft Hij Zich overgeleverd,

— Hij, die onze zonden met Zich op het kruishout nam, opdat wij der zonde zouden afsterven, en der rechtvaardigheid leven, — Hij, door wiens wonden wij genezen werden. ^a)

Ja, de zonde is oorzaak en schuld, dat Jesus aan het kruis is gestorven; zonder haar zou de kruisdood niet noodzakelijk zijn geweest, en niet plaats hebben gevonden.

De nek van dit schuldelooze Lam torschte de zonden van alle tijden, van alle volkeren, van alle menschen. O — en wellicht wogen juist de mijne het zwaarst!

quot;Wij zijn verkeerdelijk gewoon, de oorzaak van Jesus' lijden en dood alleen bij de joden te zoeken; zij waren slechts de

— zij het ook schuldige — werktuigen; de onzichtbare arm was de rechtvaardigheid Gods.

Hem, die geene zonde kende, heeft God gesteld, in de plaats van ons, zondaren; op Hem wreekt Hij Zich, van Hem eischt Hij voldoening, opdat wij zouden gerechtvaardigd worden in Christus Jesus.

Ziedaar, o jeugdig zondaar, het oordeel Gods over de

') Is. 53, 12. 'j 1 Petr. 2, 23, 24.

45

zonde; zoo denkt Hij er over, zoo ernstig vat Hij de zonde op, zóóveel kostte zij aan een God. — Overpeins dit, en beween uwe lichtzinnigheid!

Meer nog. Door de zonde hernieuw ik als 't ware Christus' bitter lilden en smadelijken dood.

Ik vernietig, om zoo te spreken, het verlossingswerk. Ware Jesus nog niet gestorven, dan zoude Hij het thans moeten — voor mij, die weder zondigde. Ik veroorzaak, in zooverre mogelijk, een nieuw lijden, een nieuwen dood van Jesus, daar ik misdrijf wat zonder Jesus' uitboeting geene vergiffenis kan vinden.

Wél is Jesus van den dood opgestaan en sterft Hij niet meer; de dood heeft geene macht meer over Hem; ') maar door te zondigen handel ik zoo, of ik aan de vruchten der verlossing geen deel wensch te hebben, of wel Jesus wil 'dwingen, nogmaals van den Hemel neer te dalen, de mensch-heid aan te nemen, te lijden en te sterven.

O mijn Jesus! zoo ware dan ik, rampzalig jongeling, trouwloos genoeg, om U te verraden, onmenschelijk genoeg, om U vóór den rechterstoel, van Annas naar Caiphas, van Pilatus naar Herodes te slepen. U te bespotten, U te geeselen, U met doornen te kronen, U achter Barabbas te stellen, U met den zwaren kruisboom te beladen, TJ daaraan te hechten, U daaraan onuitsprekelijk bitter te doen lijden, U met gal te drenken, Uwe handen en voeten met nagelen. Uwe zijde met eene speer te doorboren!....

Spreek niet, o jongeling: zóó meen ik het niet, zóó handel ik niet. Overweeg zelf, of het niet waar is: uw hoogmoed, uwe onmatigheid, uwe onkuischheid, uw logengeest, uwe traagheid, uwe wraakzucht, uw nijd, mve goddeloosheid, — het

') Rom. 6, 9.

46

zijn de beulen van Jesus, door wier bemiddeling gij uwe handen doopt in het Bloed van den Zoon Gods.

Het noodlottigste is, dat de vruchten van Christus' Bloed voor mij te loor gaan, — ja, dat het Bloed des Heilands mij tot verdoemenis zal strekken, dat Jesus' kruis zich als een wrekend getuigenis tegen mij zal verheffen. ¹)

Geneest het Bloed van het Lam Gods niet, dan maakt het krank; komt het niet als zegen over ons, dan stort het zich als vloek boven onze hoofden uit.

Zóó is het hun gegaan, die eens riepen: Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen! ²)

Wanneer wij zondigen, versmaden wij de genade, en de prijs van deze genade, door ons versmaad, is het Bloed van Christus Jesus; wij versmaden derhalve, wij onteeren, wij treden met voeten Jesus' H. Bloed. ³)

Verschrikkelijke gedachte: Christus' Bloed met voeten treden! Doch, — o smart voor den rechtvaardige— ! wanneer dit kostbare, allerheiligste Bloed niet slechts werd onteerd, doch als 't ware aan de hel werd prijsgegeven?

Vreeselijke waarheid: in de verdoemden triumpheert Satan over het Bloed van den Christus! Dat Bloed immers kleeft aan elke verloste ziel, en deze ziel is door hare zonden dei-hel ter prooi gevallen, en in deze ziel hoont Lucifer, de gansche eeuwigheid door, God, diens almacht, diens goedheid, — Jesus, diens lijden, kruis en Bloed....

Eene ziel, door Jesus' Bloed vrijgekocht, door Jesus' Bloed overstroomd, wordt door God, die niets teerder mint, can zijn ééniggeboren Zoon, aan de hel overgeleverd — ter oorzake van hare zonden! Wat moet dan wel de zonde wezen!...

Kruis en zonde — in welke raadselachtige en toch zoo duidelijke betrekking staan die tot elkaar!

■) Hobr. G, 6. quot;) Math. 27. 33. ') Hebr. 10, 29.

47

En thans, dierbare jongeling, schouw met aandacht uwen Gekruiste in het brekende oog .... Weet gij nu, wat de zonde is, — of wilt gij het niet begrijpen? — O! dan zijt ge harder dan de rotsen, die bij des Zaligmakers kruisdood openscheurden, ongevoeliger dan de zon, die uit rouwe heur fakkel wilde dooven, hardvochtiger dan de graven, die zich uit droefheid openden.

Ware het zoo, dan zoudet gij op u het woord des godde-lijken Martelaars moeten toepassen: „Weent niet over My, doch over uquot;;¹) en: „Wanneer men zóó handelt met het groene hout, wat zal dan met het dorre geschiedenquot; ?...*)

') Lucas 23, 28.

HOOFDSTUK XII.

ONTWIJDE JEUGD.

Ossa efus iraplebuntur vitiis adolesoentiae

efus, et cura eo in pulvere dormient.

^{Job 20}' ¹¹'

^I^Proe droevig het lot van den mensch, die in den bloei zijner jaren een boom gelijkt, zonder vruchten, ^ zonder bladertooi!

| Gebroken is de kroon, gebogen de stam, treurig buigen ' zich de geknakte twijgen ter aarde. Zijn loof herbergt geene vogelen meer, zijn schaduw noodigt den moeden pelgrim niet meer tot ruste.

Onzalig doorgebrachte jeugd! vroeg verloren, wellicht nauw gekende onschuld! vroeg ontketende hartstochten! vroeg aangenomen, diep gewortelde, verderfelijke gewoonten!

Alles wordt door den jongeling opgevat met de hem eigen jeugdige frischheid; hij is zelfs in staat, de groote vijandinne, de hel, vurig te omhelzen, zich hardnekkig aan haar vast te klemmen.

49

Arm hart! eenzaam hart! Wreede wereld, gij belaagt voornamelijk jeugdige zielen, daar gij weet, welke gevolgen het na zich moet slepen, wordt het zieleleven reeds in zijne kiem verstikt, of in zijne eerste ontwikkeling belemmerd!

Zonden van ongehoorzaamheid, van gebroken kinderlijken trouw.

Zonden tegen de vereering, Gode verschuldigd: twijfelzucht, ongeloof; goddeloosheid: geen gebed, laiav gebed, onaandachtig gebed; oneerbiedigheid op heilige plaatsen,¹ verachting van de Heiligen, walging van Gods woord, misbruik der Sacramenten.

Zonden van schandelijke, verborgen lusten, van dierlijke ongebondenheid: bezoedeling van de jeugdige verbeeldingskracht, onteering van het jeugdige denkvermogen, ontwijding van het jeugdige lichaam, verspilling der jeugdige krachten. — Duistere, bodemlooze afgrond, waaruit giftige dampen opstijgen! Schande boven alle begrip, boven alle uitdrukking! De eene dag verhaalt den anderen die schande, de eene nacht roept ze den anderen luide toe ....

Zonden van een laag welbehagen in spijze en drank: onmatigheid, snoepzucht, overdreven tafelgeneugten, achterstelling van al het edele, reine, onstoffelijke.

Zonden van traagheid: verzuim der plichten van staat, afkeer van den arbeid, tijdverspilling, matelooze uitspanning, matelooze rust, speelwoede, leeswoede, gebrek aan ernst.

Zonden van hebzucht: ontrouw, bedrog, diefstal in groote en kleine zaken.

Zonden van /zoo^moed: ijdelheid, aanmatiging, overschatting van eigenwaarde, adeltrots, geldtrots, hoogmoedig zijn op talenten of lichaamsschoonheid; zich overal inmengen, heersch-zucht, kwalijk begrepen vrijheidsliefde, onbuigzaamheid, verwerping van eiken teugel.

Zonden van liefdeloosheid: miskenning der rechten van den

4

50

evenmensch, ijverzucht, onverdraagzaamheid, bitterheid; tweedracht, haat, wrok.

En wanneer ik nu kwam te sterven, wanneer ik vruchteloos mijne hoop had gesteld op een lang leven? — Zoo jong, en — in de hel!

En wanneer ik niet thans sterf, maar spoedig. — ivat heb ik dan voor God gedaan, — voor den Hemel, — voor het eeuwig leven?

En wanneer het mij vergund is, lang te leven, is dan toch niet een groot deel van mijn bestaan hier op aarde t;er?om? ? en zullen niet mijne komende jaren overeenstemmen met zoo rampzalig een begin ? zullen ook niet mijne beenderen overvloeien van de zonden mijner jeugd ? en zullen deze mij niet op den voet volgen, tot de dood mij nedervelt?

O, hoe moeilijk is het, om te keeren, wanneer de voet zich eenmaal aan het breede, effen pad heeft gewoon gemaakt!

Waarom heb ik het zoover laten komen? waarom niet vroeger naar de stemme van mijn geweten geluisterd, waarom niet vroeger den beteren weg gekozen?

Arm hart, eenzaam hart, ledig hart! gij moet tot den Heer uwen God terugkeeren! De leemte moet worden aangevuld, niet met ellendig slijk der aarde, niet met zingenot, dat gij van de wereld moet afbedelen, niet met nieuwe misdaden, waardoor gij den ondergang van uw zielegeluk zoudet voltooien ; — met de stoffe des geestes, van het goddelijke, met heiligheid moet gij die leemte aanvullen.

O God mijner jeugd, met wien ik nog slechts door den band eener flauwe herinnering ben verbonden, — wat is er van mij geworden zonder ü?

U, de bronne des levenden waters, heb ik verlaten, en mij putten gegraven, die geen water houden! ²)

') Job 20, 11. ') Jer. 2. 13.

Bij Egypte's troebele stroomen heb ik mij nedergezet, ') en door hunne onreine wateren werd mijn dorst nog meer geprikkeld!

ü, zuivere bron des levens!²) wie voert mij tot u terug, opdat mijne jeugd weder verblijd worde? ³)

En het overschot van dezen bloeitijd, welks offer ü zoo aangenaam is, wien zoude het anders gewijd zijn dan U, den God mijns harten en mijn deel in eeuwigheid?⁴)

HOOFDSTUK XIII.

DE HEL.

Ducunt in tonis dies s\ios, et in puncto ad informa descendunt. Job. 21. 13.

diÜ^jr'

'teil[jongeling, er is eene hel. en zij is diep en verschrik-kélyjk.

||^ Alleen de dwaze spreekt in zijn hart: Er is geene hel; lL zulk een spreekt ook: Er is geen God. ^

En zoo spreekt hij, te laf zijnde, ora zich uit den poel der ondeugd op te beuren; zoo spreekt hij, met zich het kwellende bewustzijn eener zware schuld omdragende, vervuld met schroom voor de wrake van dien God, welks bestaan hi] poogt te ontkennen, wetende dat eenmaal de hel vermetel geloochend, hem onmeedoogend zal verslinden.

Ja, er is zulk eene plaats der vergelding der straffe in de andere wereld.

■) Ps. 13, i.

53

Wanneer en waar zoude anders het kwaad zijn volle loon vinden ?

Is God dan alleen barmhartig en niet rechtvaardig? Maar in God zijn alle eigenschappen volmaakt, oneindig.

En de Verlosser der menschheid, de Zachtmoedige, Milde_: — Hij, de ongeschapen waarheid, die logen en overdrijving haat, — Hij spreekt zoo duidelijk!

Daar zal gehuil zijn en knarsen der tanden. ¹)

Daar wordt het vuur nimmer uitgedoofd, daar sterft de worm niet. ²)

Weg in de uiterste duisternis!³)

Gaat van Mij, vervloekten, in het eeuwige vuur .... ¹) In het Evangelie spreekt Jesus vijftien maal over het hel-sche vuur.

En hoort gij den verworpen vrek weeklagen: Ik word gepijnigd in deze vlammen'?*') en vader Abraham: Er is eene klove ontstaan tusschen u en ons, welke niet kan worden overbrugd? ²)

Ja, — eenmaal breekt de nacht aan, waarin niemand meer kan arbeiden: ⁷) geen tijd meer, ^s) en dus ook geene boetvaardigheid; ter plaatse, waar de boom is gevallen, zal hij ¹ blijven liggen; ⁹) zij brengen hunne dagen in geneugten dooi, en in een oogenblik dalen zij ter helle. ¹⁰)

En ach! hoe schrikkelijk is het, in de handen van den levenden God te vallen! ¹¹)

Verterend vuur, ontstoken door Gods rechtvaardigen toorn! Vuur, — slechts geschapen om te pijnigen, en om 's Heeren onveranderlijke oordeelen te voltrekken!

Rusteloos, eeuwig, afó^cZbrandend vuur! Vuur in de inge-

¹

') Math. 8, 12.

²

') Eccl. 11, 3.

54

wanden, vuur in alle beenderen en ledematen, vuur in de aderen, vuur in de zintuigen, vuur in het hart, vuurzee, vlammenpoel!.... ')

Vuur zal ik in uw binnenste ontsteken.... ²)

Wie van ons zal kunnen wonen met en in dien eeuwigen gloed? ⁸)

Onverzadeliike, nooit rustende worm I immer knagend geweten ! addertonge, die eeuwig doodt!⁴)

Ik kon, — ik moest! wat al middelen om mijn doel te bereiken stonden mij ten dienste! wat al genaden, wat al vermaningen! hoeveel tijd tot bekeering en boete!

Vreeselijke duisternis! De zonne der genade is ondergegaan, het eeuwige licht uitgedoofd... zwarte nacht, somber duister! Zonder God — de gansche eeuwigheid!

Gaat van mij!⁵) — En God alleen is licht, — is leven, — is waarheid, — is rijkdom, — is schoonheid!....

Verdwenen zijn de schepselen met hun armzalig zingenot, — verdwenen de wereld met hare schijngoederen; — en toch moet uw hart genieten, toch moet het beminnen, — daarvoor is het geschapen. En Hij, het éénig goed, — is voor u niet meer bereikbaar, nu al het overige is ontvloden!

Gaat van Mij! — Gij zijt niet meer mijn volk ^e), Ik ben niet meer de uwe!

Zonder God! dus eeuwig doelloos? eeuwig hongerend? eeuwig dorstend? eeuwig in het duister tastend? eeuwig arm, eeuwig verweesd, eeuwig zonder liefde, eeuwig ongelukkig?! ____

Rechtvaardig zijt gij, o God, en al uwe oordeelen zijn rechtvaardigheid! ⁷)

quot;Welverdiend loon van dezulken, die in hun leven tot God

55

spraken: Ga weg van ons; den weg uwer geboden willen wij niet betreden. G-a . ..

Gaat weg, gij vervloekten!

Dus volkomen ontstentenis van alle geluk; o toestand van niet te beschrijven rampzaligheid!

En deze hel, met haar vuur, haren „wormquot;, hare duisternis, kan dengene verslinden, die slechts ééne doodzonde bedreef.

Breekt de draad uws levens, dat teere spinrag, dan zijt ge voor eeuwig verloren, — mocht uwe ziel ook slechts door ééne zware zonde zijn bezoedeld:

Ééne doodzonde, — ééne hel; duizend doodzonden, — duizend hellen.

De pijn der verdoemden is geëvenredigd aan hunne schuld en strafwaardigheid.

En den hoogmoedige wacht zijne hel; en den hebzuchtige de zijne; en den onkuische de zijne; en den ongehoorzame de zijne, en den leugenaars, den meineedigen, den lasteraars, den vloekers, den dieven de hunne.

Boeten zal een ieder voor alles, wat hij heeft misdaan;') naar de menigte en verscheidenheid zijner zonden zal hij worden gepijnigd.

En jong, zeer jong kan men in de hel komen, — zoo jong, als men tot de zonde bekwaam is.

O God, — een kind in de hel; een knaap in de hel; een jongeling in de hel! in de hel tusschen duivelen, tusschen misdadigers van alle soort, tusschen moordenaars, giftmengers, overspeligen, honden²) der ontucht, afgodendienaars, meineedigen, woekeraars — tusschen het uitvaagsel van alle tijden, van alle plaatsen, van alle standen, van eiken leeftijd!

En in de hel — voor eeuwig!

') Job 20, 18. ') Openb. 22. 15.

56

Nimmer leniging, nimmer bevrijding, - alti/jd nieuwe, altijd oude smart....

Heer, Gij zijt rechtvaardig; vreeselijk zijt Gij, en wie zal U wederstaan?¹)

Erbarm U, o God, over uw volk!') O! zeng hier, in dit leven, pynig nu, maar heb medelijden (jwds, in de eeuwigheid !

'J Joel 2, 17.

HOOFDSTUK XIV.

DE EEUWIGHEID.

Ibit homo in domum aeterni-tatis suae. Eccl. 12, 6.

P eeuwigheid, eeuwigheid, o eeuwigheid! Onnaspeurbaar geheimenis ! 'Onpeilbare diepte, onmetelijke ruimte, onbe-reikbare hoogte!

|« Laat uw blik weiden, o vriend, over dien oceaan

1 zonder stranden; peins over dien dag zonder avond, over dien nacht zonder morgen ; werp uw schietlood in dien bodemloozen afgrond.

Duizend jaren, millioenen jaren, — welk een tijd!

Maar de eeuwigheid kent geene getallen-, altijd opnieuw aanvangende, nooit onderbroken, vormt zij eene eindelooze reeks van elkander opvolgende tijden, — een altijd vlietenden, in zich-zelf mondenden stroom.

En zie, — deze eeuwigheid is te eenenmale onveranderlijk.

In haar is alles bestendig, blijvend. Eeuivige rijkdom,

58

of eeuwige armoede; eeuwige eer, of eeuwige schande; eeuwig geluk, of eeuwige ellende.

Zij zullen heerschen in alle eeuwigheid.¹)

Zij zullen dag en nacht in eeuwigheid worden gepijnigd.²) G-eene vermindering van geluk, geene vermindering van straf. Hetzelfde oneindig geluk — eeuwig; dezelfde vreeselijke straf — eeuwig. Welk een niet te malen wellust! welk een lijden!

En op ieder oogenblik der eeuwigheid smaakt de gelukzalige den geheelen wellust der geheele eeuwigheid, — terwijl de verdoemde onafgebroken de geheele pijn der geheele eeuwigheid moet lijden.

Ja, ook de hel duurt eeuwig. Zulks getuigt Degene, die spreekt: Hemel en aarde zullen vergaan, doch mijne woorden zullen niet vergaan.³)

Erkent gij hierin niet de hoogste wijsheid ? Kon God, u een vrijen wil schenkende, u beter helpen om uw doel te bereiken, dan door u te eener ziide den eeuivigen Hemel, ter andere de eeuwige hel voor te houden, en het u, den redelijken mensch, hierdoor als 't ware onmogelijk te maken, bij het doen uwer keuze ook slechts te weifelen? Water en vuur heeft u de Heer voorgezet; strek de hand uit naar hetgeen gij begeert. ⁴)

Wat is natuurlijker'? Afgekeerd van God was uw wil op het oogenblik, toen gij ophieldt een reiziger der aarde te zijn; afgekeerd blijft hij immer; want gij zijt aan het doel uwer reize gekomen, en derhalve in een staat van onveranderlijkheid.

Van deze stonde af is alle berouw vruchteloos — of, beter gezegd, ondenkbaar, wijl gij in het booze moet verharden, wijl u alle genade, die slechts voor dit leven is bestemd, wordt onthouden.

Openb. 22, 5. ²) Openb. 20, 10. ³) Mattli. 24, 35. •) Eccl. 15. 17.

59

Wat is rechtvaardiger'? De beleediging van het oneindige Wezen, — want dat is de zonde, — verdient eene oneindige straf. Oneindig moet die straf wezen, en daar zij voor u, het niet oneindige wezen, slechts oneindig kan zijn voor wat den duur betreft, zoo komt er aan de hellestraf geen einde, en heerscht er in dat oord van eeuwigen jammer eene uiterste ^l) duisternis, waaruit geen terugkeer tot het licht mogelijk is. — O! bedrieg u-zelven niet: God is groot, ²) — ook in de werken zijner rechtvaardigheid!

En Christus' dierbaar Bloed — is het niet van oneindige waarde ? Zijne onteering — en de zonde onteert het — eischt eene oneindige straf. Eeuicig schreit het om wraak voor Gods troon; eeuwig doet het zijn toorn tegen den zondaar voortduren.

Wij beseffen niet volkomen de pijnen der hel, daar wij niet bekwaam zijn, het oneindige van 's Heeren majesteit te begrijpen; daarom ook beseffen wij noch de oneindige boosheid der zonde,, noch de oneindigheid van de haar volgende straf.

Vreeselijke gedachte: — in eeuwigheid geen geluk! in eeuwigheid de wrake van een God!

Dus geene schemering der hope? Neen. Hoop zou de hellestraf doen ophouden, — de hel zou dan niet meer bestaan. Juist de eeuwigheid is het eigenlijke wezen der hel...

En nu, overweeg het, o jongeling: Zort geneugt, — eeuwige straf! de slechte daad van een oogenblik, — een eeuwigheid! ras voorbijsnellende, in dartelheid en schaamteloos zingenot doorgebrachte jeugd, — algeheele onveranderlijkheid in de plaatse der eeuwige vergelding!

O, welk eene kracht kunnen wij in de ure der bekoring uit deze gedachte putten! Maar dringt zij zich als van-zelf

') Math. 8. 12. ³) Ps. 88, 8.

60

op aan den geest, waarin nog een vonkje van 't oude geloof bleef gloren, — de onstuimigheid der hartstochten verdrijft haar al te gemakkelijk. Dan stapelen zich wolken op voor het oog onzes geestes, dan vermogen zelfs de stralen van het helderste licht niet meer tot ons door te dringen. Dan wordt onze blik te eenenmale beneveld, dan omsluit de horizon van ons oog slechts aarde en vleesch en stof en tijd... Geen wonder, dat ook uw doen en laten het kenteeken der veranderlijkheid draagt, niet echter het onuitwischbare merk der eeuwigheid, den stempel van het bovenaardsche.

Ingaan zal de mensch in het huis der eeuwigheid!¹)

Klein hart, waarom toeft gij hier beneden, — waarom verheft gij u niet reeds thans in die onmetelijke ruimte, bestemd om eens uwe woning te zijn?

Hoe lang nog zult gij eng en klein blijven? hoe lang nog ij delheid en begoocheling minnen ? ²) hoe lang nog u dooide nevelbeelden van het tegenwoordige laten verlokken? hoe lang nog roekeloos uw oog van het hemelsche en eeuwige afgewend houden ? ....

') Eccl. 12, 6. Ps. 4. 3.

HOOFDSTUK XV.

DE HEILIGE VREEZE GODS.

. Timor Domini prin cipium

sapientiae! Prov. 1.7.

od is groot, oneindig groot: ') Schepper van alle dingen; Heer van alle wezens; oneindig in al zijne eigenschappen, in majesteit en heerlijkheid, in heiligheid en goedheid, in macht en wijsheid, in rechtvaardigheid en goedertierenheid; Hij, de alleen uit Zich-zelf voortgekomene; Hij, de Aanbiddelijke, de Beminnelijke, de Hoogste, de Beste; Hij, de alleen Lofwaardige: zijne grootheid is onmetelijk. ²)

Niemand is U gelijk, o Heer! groot zijt Gij, en groot in kracht is uw heilige naam; wie zoude U niet vreezen, o Koning der volkeren? ³)

) Ps. 47, 2. =) Ps. 144, 3. ') Jer. 10, 6, 7.

62

Wat ons vooral met heiligen schroom, met die heilzame, kinderlijke vrees moet vervullen is, dat God, uit kracht zijner natuur, het goede loonen, het kwade straffen moet, dat Hij een ieder overeenkomstig zijne werken moet vergelden. ')

God moet zoo willen handelen, en wil het. Hij straft zonder aanzien van persoon of stand; Hem verblindt geen schijn, Hem genaakt geen vleier. Hem ontroert geene menschfelijke schoonheid. Volgt niet immer hier-beneden de straf, eenmaal toch treft zij den zondaar.

God heeft ons geboden, het kwaad te mijden en het goede verrichten; door beloften en bedreigingen heeft Hij aan zijn gebod nadruk bijgezet. Zal Hij die beloften vervullen, die bedreigingen volvoeren? — „Ik ben de Heer, en in Mij is geene verandering!quot;

God vreezen, dat wil zeggen: zijne grootheid met bewondering erkennen, zijnen beloften en bedreigingen geloof schenken, met uiterste zorg alles vermijden, wat den toorn van dien machtigen God konde opwekken.

Geene, slaafsche vrees moet u het leven verbitteren: ten opzichte van God moet gij de vreeze van een rechtgeaard kind gevoelen, dat er hoogen prijs op stelt, de tevredenheid te verwerven en het misnoegen te voorkomen zijns vaders, die teedere liefde aan wijze gestrengheid paart.

Inderdaad: zulk eene vreeze is het begin der wijsheid, ²) — de grondslag van elke betering des levens, eene schutse tegen den terugval in het kwaad, de zuurdeesem aller deugden.

Allengs neemt die schroom het karakter van liefde aan, en beide, met elkaar vereenigd, elkander volmakend, elkander doordringend, vormen eene liefhebbende vrees en eene vree-

') Eom 2, 6. ') Spr. 1, 7.

63

zende liefde, welke te zamen de kroon des eeuwigen levens vlechten.

O, vrees God, christen jongeling! de orkaan der hartstochten woedt, de baren welven zich boven uw hoofd; — Heer, red ons, wij vergaan! ¹) Gij hebt een sterk anker van noode; zulk een anker is de vreeze Gods.

Vrees God, o jeugdig hart, en verlaat den weg der boosheid, waarop gij verdwaaldet; de oordeelen Gods zijn een diepe afgrond! ²) Snel tijdig tot den Barmhartige, opdat gij niet den onverbiddelijk-Rechtvaardige in handen moget vallen.

Vrees God, o jonge ziel; — en is, ten tijde der bekoring, de liefde niet meer sterk genoeg om u van het booze af te houden, laat u dan breidelen door de trees; denk aan den Alziende, aan den Rechter van levenden en dooden, en verstik uwe lusten onder het kleed eens heiligen schrooms.

Frees God, dierbare jongeling, — vrees Hem meer dan de wolven, die uwe onschuld belagen, en u misschien zelfs door bedreigingen verschrikken. Hun gehuil verstomt, hunne tanden verliezen dra hunne /cracW; maar de stemme van Gods toorn klinkt eeiavig, en zijne straffende hand blijft zich immer boven de verdoemden bezwaren.

De wijze vreest, en wijkt van het kwaad; ³) de dwaas daarentegen bekreunt zich hierom niet en is vermetel.

') Math. 8, 25.

HOOFDSTUK XVI.

DE TIJD.

Ecce — breves anni transeunt, et semitam, per quam non revertar, ambulo. Job 16, 23

koopprijs der eeuwigheid is de tijd.

i⁴ In den tijd kunnen wij God verwerven; derhalve rnag van den tijd worden gezegd, dat hij eene goddelijke waarde heeft.

! Door den tijd kunnen wij God verwerven; want de

tijd is het leven, en het leven bestaat uit handelingen. Deze handelingen nu zullen eenmaal de weegschaal der Eeuwige Rechtvaardigheid te linker of rechter zijde doen overslaan.

Kostbare tijd, die, gelijk eene schaal de kern, de eeuwigheid, ja God-zelf omsluit!

De tijd is de brug, welke voor u het niet met de eeuwigheid verbindt.

65

Door den tijd moet gij ter eeuwigheid gaan.

De tijd is de genade, ja de grootste genade; want van hem is elke genade afhankelijk. Geef een verdoemde tijd, — en hij is gered; geef een Heilige des Hemels tijd, — en hij klimt hooger in zaligheid, in luister.

De tijd, o jongeling, bestaat uit jaren, maanden, weken, dagen, uren, minuten.

De tvjd is kostbaar, dus zijn ook de uren, de oogenllikken kostbaar. Kostbaar is de dag van heden, kostbaar dit uur, dit oogenblik; want uit zulke oogenblikken bestaat de tijd, evenals een goudklomp uit vele goudstofjes. Wel beschouwd is niet het komende oogenblik kostbaar voor u, — want eerst moet gij het beleven; evenmin het achter u liggende, — want het is onherroepelijk voorbij. Alleen het tegenwoordige is in hooge mate kostbaar; het tegenwoordige moet gij op prijs stellen, kunt en moet gij u ten nutte maken: het is uw tijd!

Nopens het verleden zegt de rechtvaardigheid ■. het is mijn eigendom ; nopens de toekomst de Voorzienigheid: zij behoort my toe; — op het tegenwoordige echter laat de barmhartigheid rechten gelden.

Tijd, zoo kostbaar en beslissend, waarom vliegt gij zoo snel en toch zoo ongemerkt voorbij?

Ik vestig mijn oog op u, en reeds zie ik niet meer datgene, wat ik vóór een oogenblik nog meende, vast te houden. Eeeds maakte zich het verleden van het tegenwoordige meester; de toekomst is nu het tegenwoordige, en in het tegenwoordige vloeien verleden en toekomst samen.

Uw blik weidt over een stroom: de golf, die gij zoo even zaagt, is reeds niet meer ter plaatse, waar gij ze hebt waargenomen. Door een andere werd zij verdrongen, voortgestuwd; geen toeven, geen stilstand.

Zie, — de korte jaren, zij ijlen voorbij, ') en ik bewandel een weg, waarop ik niet kan terugkeeren.

Onze dagen hier op aarde zijn een schaduw gelijk. ²)

Als eene bloeme daagt de mensch op, en ras verdwijnt hij, gelijk een schaduwbeeld.

Wat is ons leven? Rook, welken men een oogenblik ziet, en dan reeds niet meer. ³)

Gelijk een schaduw is ons leven, en gelijk een bode, die voorbijsnelt; en gelijk een schip, hetwelk, door de golven dei-zee gedragen, zich voortspoedt en voren achterlaat, die onmiddellijk worden geëffend; en gelijk een vogel, van welks vlucht men in het luchtruim geen sporen ziet; en gelijk een pijl, achter welke de lucht zich onmiddellijk sluit.

In rassche vlucht zien wij ons leven voorbijtrekken, onze dagen, onze uren, onze oogenblikken; zij alle vloeien saam en monden uit in den oceaan der eeuwigheid.

Zoo vervliegt de kindsheid, zoo vervliegen de jongelingsjaren, — altijd sterker zwelt de stroom des tijds, altijd onstuimiger dringen de golven voort, altijd dichter naderen zij den oceaan; — en de wijde zee is daar, vóór gij er aan denkt. —

O vluchtige tijd. staak voor een oogenblik uw rennen! Vruchteloos, uw geroep wordt door het bruischende golven-heir overstemd ....

O verloren tijd, keer terug! — Vergeefsche roep; uit den oceaan is geen terugkeer der golven mogelijk.

O jaren, die ik als knaap heb doorgebracht, gij, die mij wreed mijne onschuld roofdet, keert terug! — Te vergeefs.

O jongelingsjaren, waarin ik heb verzuimd, mij voor de toekomst te bekwamen, keert terug. — Te vergeefs.

■) Job 16, 23. ') 1 Paral. 29, 15. ^a) Job 14, 2.

67

O tijd mijner jeugd, waarin ik weinig of niets voor den hemel heb gedaan, keer terug! — Te vergeefs.

In lediggang verspilde dagen, keert terug! — Te vergeefs

Verbeuzelde oogenblikken, doelloos doorleefde oogenblikken , niet voor de eeuwigheid gebruikte en daarom nuttelooze oogenblikken, keert terug! — Te vergeefs.

Door zonden ontheiligde oogenblikken, keert terug. — Te vergeefs.

O herfst van mijn leven, gij, die met gevleugelden voet op den barren winter toeschrijdt, verkeer in lente!

O gele bladeren, door den vorst van de boomen geschud, wordt knoppen! — Tevergeefs! tevergeefs!

Ik bewandel een pad, waarop geen terugkeeren mogelijk is. ')

En die tijd, welke zich in onstuimige vaart naar de zeeën der eeuwigheid spoedt, zijt gij-zelf, o jongeling; gij drijft in de golven, met de golven altijd voort.

Eén slechts is blijvend en onveranderlijk,²) — Hij, van wien en door wien alle tijd is; Hij, die ons den tijd heeft geschonken; Hij, van wien en door wien wijzelven zijn, — God, de Eeuwige, de Onveranderlijke.

Begeert gij, in het midden van dien woesten, immer voorthollenden stroom des tijds een rustpunt te vinden? Klem u dan vast aan God.

Dan zal de tijd u alleen omspoelen, niet medeslepen-, en sleept hij iets met zich voort, dan is het slechts het aardsche, wat gij met u omdraagt, en dat bestemd is om te vergaan. Het beste is in veiligheid.

O jongeling, laat den tijd u niet ontglippen; stel hem op

') Job 16, 28. ') Ps. 101, 28.

68

hoogen prijs, weet hem te bewaren: Spoedig misschien is er ook voor u geen tijd meer. ¹)

Pleeg geen bedrog op den goeden dag, welke u nog is toegestaan, en laat ook niet het kleinste deel der goede gave ongebruikt. ³)

^ Openb. 10, 6.

HOOFDSTUK XVII.

VERONTSCHULDIGINGEN DES ZONDAARS.

Non declines cor meum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis. Ps. 140, 4.

ilr

afheid en boosheid pogen zich-zelf en God diets te maken, dat de zonde kan worden verontschuldigd. Het verleden moet later, de toekomst vooruit gerechtvaardigd worden.

Zondaar! slechts die verontschuldigingen hebben waarde, welke eenmaal in de stonde uws oordeels door den eeuwig-rechtvaardigen Rechter zullen worden aangenomen. Alle andere zijn begoocheling, zelfbedrog.

Vooral de Jeugd is vindingrijk in die soort verontschuldigingen, en legt den armen jongen jaren datgene ten laste, wat misschien juist ter oorzake van de jonge jaren zwaarder zal worden gestraft.

Beklaagt gij u over de strengheid der wet, waarvan de overtreding u tot misdadiger maakt?

En toch is die Wet slechts de uitdrukking eener edele, ons door God ingeschapen natuur.

Het gebod is het richtsnoer eener handeling. Elk richtsnoer is eene maat, en wal eene geschikt voor hetgeen moet worden gemeten, daar elke maat op verhouding berust, 's Hee-ren gebod moet derhalve in de juiste verhouding tot ons staan, anders kan het geen richtsnoer der handelingen voor ons wezen.

Kan er nu nog sprake zijn van strengheid of zelfs van onmogeliikheid?

Luister, o jongeling, naar het woord des Wetgevers-zei ven; Het gebod, dat Ik u heden geve, is niet boven u, noch verre van u verwijderd. Het is niet boven in den Hemel. Het is niet ginds, aan de overzijde van den oceaan, doch geheel naast u, aan uwe zijde, in u, om u heen is het woord van mijn gebod, dat gij zult vervullen! ')

Luister naar den Heiland der wereld: Mijn juk is zoet en licht mijn last, ²)

En de Apostel; Gods geboden zijn niet moeilijk. ³)

En wat antwoordt gij op het voorbeeld van Christus? wat op het voorbeeld der Heiligen'? wat, meer in het biizonder, op het voorbeeld van zoovele jeugdige Heiligen?

En de dienst der wereld ? — vereischt deze wellicht geene offers? Och, wat al getroost men zich om eer, geld, roem en invloed te verwerven! — O eenzijdigheid! o lafheid! o liefdeloosheid tegenover een God, die met zijne heilige Wet toch alleen ons welzijn beoogt!

De mensch klaagt verder over de verlokking van de schepse-

') Deut. 30, 11, 14. ') Math. 11, 20. ■¹) Joh. 5, 3.

71

len. Bezit lokt, roem lokt, geneugt lokt; — 't is waar. Doch — wat zijn de schepselen} Zijn zij ons doel en einde? Voorzeker niet: veeleer zijn zij het middel om ons doel te bereiken, — derhalve, van ondergeschikte orde. — Hoedanig zijn de schepselen ? IJdel, broos, vergankelijk. Zij komen op den stroom des tijds aangedreven, en de golven, die hen droegen, slepen hen ook weder met zich voort. De gedaante dezer aarde vergaat. ')

Ik ben nog zoo onervaren, spreekt gij, het ontbreekt mij aan inzicht, aan eene voldoende mate van wilskracht; daarbij de lichtzinnigheid der jeugd, de macht der gewoonte, de verleiding van het voorbeeld...

O jongeling, wees oprecht! Zoudet gij dat eenmaal uwen goddelijken Rechter in het aangezicht durven zeggen ? Anders zoo hoogvliegend, zoo prat op uwen geest, uwe talenten, zoo zelfstandig, zoo kloek en ondernemend, zoo ijverzuchtig op karakter en eere; en nu zoo klein, — een kind, eene pop, een speelbal...

Zijt gij onervaren, — vul dan uw gebrek aan inzicht en ervaring aan door het inzicht en de ervaring van anderen en door het licht van Boven, dat gij door een vurig gebed op u doet afdalen. Immers, de goede geest wordt niemand onthouden, ²) die er vurig om bidt! — Hebt gij geene ouders en overheden? Hebt gij niet, — kunt gij niet hebben een geestelijk leidsman en verzorger? Zijt gij onervaren, geloof dan dezulken, die ervaring bezitten; laat u waarschuwen, onderrichten, leiden.

Zijt gij zwak, — tracht dan steun te vinden. Steun op anderen, die uwe ziel kunnen en willen helpen. Steun vooral ook op God. Waarom zoo nalatig in het gebed ? waarom zoo

') Oor. 7, 31. ^s) Luo. 11, 1

72

traag in het goede ? waarom zoo karig in het ontvangen der H. Sacramenten? O bron, die alle wonden heelt! O bad, waarin de zieke nieuwe krachten vindt! O hemelsche lafenis van den moede! O alvermogende sterking van den macht elooze!

Zijt gij lichtzinnigt Gij bemerkt, dat gij het zijt, en wilt, des ondanks, niet ophouden, het te wezen? Gij wilt niet op uwe hoede zijn? u-zelven geen geweld aandoen?

Het voorbeeld verleidt u: — waarom blikt gij altijd in de schaduw, in stede van in het licht? Apostelen, martelaren, belijders, zwakke maagden, jongelingen, knapen, kinderen, — o wolk van getuigen, ¹) — lichtende, stralende, gloeiende wolk, — daal neder, overschaduw dezen kleingeloovige, en laat hem zien en gevoelen, wat de mensch met God, door God Haddet gij, o Heiligen, gesproken als deze kleingeloovige, dan zou de Hemel nog ledigstaan, dan waren zijne tronen nog onbezet!

De gewoonte .... wie heeft u met dezen band omstrengeld ? Hij, die het heeft gedaan, moet hem ook verscheuren. Hij, en niet een ander, hoort ge? Hij verscheure, oreke hem, wanneer hij niet meer kan worden ontknoopt. Over geweld kan men slechts door geweld zegevieren.

En mijne hartstochten! — Hoe bruist het bloed in mijne aderen! hoezeer gloeit mij het voorhoofd! mijn hart klopt met hoorbare slagen, mijne gedachten jagen in wilde vlucht door elkaar! Ik zwicht voor de macht der begeerliikheid!

Doch waarom kweektet gij uwe hartstochten op ? waarom liet gij ze overmoedig worden?

Wees man; grijp de teugels en laat ze u niet meer ontglippen, hoezeer ook het ros van weerspannigheid en woede schuimen moge. Wapen u tegen u-zelven, — en gij zi/jt meester en blijft het.

') Hebr. 12, 1.

73

Trouwens, o mijn jongeling, gij kunt, — niet slechts omdat gij moet, maar ook omdat gij inderdaad almachtig zijt, waar het uw zieleheil geldt.

Waret gij in dien strijd op leven en dood aan u-zelvm overgelaten, dan zoudt gij moeten schromen; — maar — de Heer is bij u, met u, in u.

Ja, ik vermag alles in Hem, die mij sterkt! ') Alles! — o troostrijk woord! Zoo is de genade machtiger, dan mijne zwakheid; haar invloed krachtiger, dan die van het voorbeeld; zij is onstuimiger, dan de orkanen mijner jeugd; zij is vuriger, dan de gloed mijner hartstochten; zij is geweldiger, dan het geweld der gewoonte; zij dempt de afgronden van mijne onwetendheid en van mijn gebrek aan ervaring; zij sloopt alle heuvelen mijner moeilijkheden. In haar en door haar zal ik de hoogste muren overklimmen ^a).

Genade, genade, — almachtig, gelijk God-zelve, met u en door u vermag ik alles!

') Philipp. 4, 13.

HOOFDSTUK XVIII.

TERUGVAL IN DE ZONDE.

Fili, peccasti? Non adjicitas iterum.

Eccl. 21, 1.

J|M|: eeds een enkele doodzonde is boven alle begrip af-schuwelijk, boos en nadeelig.

En in dit ongeluk stort hij, die in de zonde terugvalt, zich opnieuw. Dit hateliike wezen der zonde werpt hij zich opnieuw in de armen.

Nauwelijks heeft God hem vergiffenis geschonken, of reeds keert de oude vijandschap terug; de boeien der zonde worden opnieuw geklonken, en nogmaals wordt 's Heeren lankmoedige rechtvaardigheid vermetel getart.

Menschelijk opzicht, lichtzinnigheid, valsch vertrouwen op eigen krachten, het opzoeken der gelegenheid, het verzuimen der middelen, lafheid in de bekeeringen — ziedaar de gewone oorzaken van een ongeluk, grooter naarmate God daardoor wordt beleedigd, naarmate de ziel daardoor aan volslagen ondergang wordt blootgesteld.

75

God schonk u vergiffenis; — deed Hij zulks, opdat gij Hem opnieuw zoudet beleedigen?

Hoe vaker, na bekomen vergiffenis, de krenking zich htr-haalt, des te dieper is telkenmale de wonde, het liefdevolle hart van een God geslagen.

In stede van dankbaar te zijn, vergeldt gij goed met/ctfaacZ; het is, alsof gij in de bekomen verzoening nieuwe krachten vondt om God weder aan te vallen.

Ondankbaar is het, eene weldaad niet te vergelden; ondankbaar, ze te vergeten; nog ondankbaarder, het goede met kwaad te loonen; maar het toppunt der ondankbaarheid heeft degene bereikt, die zich van de weldaad-zelve als een wapen bedient.

En gebeurt zulks niet bij den terugval in de zonde, waartoe juist de barmhartigheid Gods en zijne vergevingsgezindheid u schijnen aan ze sporen ?

In stede van uw woord te houden, dat zoo vertrouwbaar en heilig scheen en zijn moest, wijl anders uwe schuld niet kon worden gedelgd, neemt gij het terug, breekt het op snoode wijze, antwoordt den Heer met trots en overmoed.

In stede van met de genade mede ts werken, in stede van het opnieuw verworven recht op den Hemel niet meer te laten ontglippen, miskent gij die onwaardeerbare schatten, verscheurt met misdadige hand de pas ontvangen oorkonde uwer vergiffenis.

Maar — bedenk toch, hoe groot, hoe oneindig kostbaar de genade is!

Zij is eene gave des Hemels.

Zij is eene gave, gesproten uit het zweet, uit het Bloed van den Christus.

Zij is eene gave, die den Kemel-zelf in zich besluit, daar de Hemel de prijs der gebruikte genade is, en voor ons

76

te heerlijker vormen aanneemt, naarmate wij met de genade getrouwer medewerken.

Overweeg verder, wat de Hemel is.

De Hemel is de zalige eeuwigheid en eeuivige zaligheid, dat is: God-zélf, de Hoogste, Beste, Beminnelijkste.

Voor een handvol gerst, voor een kruimel broods hebt gij Mij verlaten, ') zoo beklaagt zich God door den mond zijns Propheten. Aan die beuzelarijen geven wij dus de voorkeur boven den Hemel, boven het nimmer eindigende bezit van God!

In stede van u te verheugen in de terugverwerven vriendschap van God, in stede van die vriendschapsbanden steeds nauwer toe te halen, zoudet gij daaraan opnieuw verzaken?

Is elke vriendschap heilig, hoeveel heiliger nog de herstelde vriendschap! Hier wordt nog meer toegenegenheid gevorderd, nog onwankelbaarder trouw geboden.

In stede van God vuriger lief te hebben, daar Hij u zoo bereidvaardig en veel vergaf, vuriger, naarmate Hij u meer heeft vergeven, stapelt gij weder schuld op schuld, misdaad op misdaad.

Trouwens, ons-zelven berokkenen wij door den terugval in de zonde het grootste nadeel.

Der zonde waren wij afgestorven, ²) en thans leven wij opnieuw voor haar en in haar.

Aan de hel waren wij ontrukt, en nu staan wij opnieuw aan den rand des gapenden afgronds.

Van satans ketenen waren wij bevrijd, en opnieuw smachten wi] nu in duisteren kerker, en zwaarder dan ooit drukt op ons de slavernij van den wreedsten aller dwingelanden.

Weggedreven was de zwarte wolk, opgeklaard de hemel

') Ez. 13, 19. quot;! Rom. 6, 2.

77

I

van ons gemoed; vroolijk blikte het uitspansel op ons neder, — en nu — alles weder somber; nieuwe onweders komen aan de lucht, het geweten dondert ons luider dan ooit zijne verwijtingen toe, en onze ziel, hare oude wegen opzoekende, ^ is boven alle beschrijving laag en afzichtelijk geworden.

En waarom hadt gij toen aan deze en die zonde verzaakt ? Schijnt ze u thans niet meer zoo verachtelijk?

Welke verandering heeft plaats gegrepen? — In de natuur der doodzonde geew, in het schandelijke des subjects geme\ in den aard der gevolgen geene.

God haat nog immer de zonde, en vooral deze zonde ; nog gaapt, vreeselijk als immer, de hel u tegen; nog is de dood zeker, geheel zeker, — en te eenenmale onzeker zijn uur.

O — zijn wij op onze hoede, dat wij niet door onze trouweloosheid schatten des toorns opstapelen voor den dag der vergelding! ²)

Zijn wij op onze hoede, dat het ons in 't einde niet erger worde, dan in den aanvang!

„Geef acht, dat u niet bereike de Heer, de Wreker van alle boosheid; Hij, die wraak neemt op zijne vijanden, en de volheid zijns toorns op dezulken, die Hem wederstaan, doet neerkomen!quot;

Geef wel acht, dat Hij niet uwe afzichtelijkheden op u werpe, en u niet tot een voorbeeld stelle! ³)

„De grond, welke zich gretig drenkt met den vaak neder-plassenden regen, en toch slechts distelen en doornen voortbrengt, is een verworpen grond, den vloek geheel nabij.quot;

Beter ware het voor dengene, die in de zonde terugvalt, geweest, den weg der rechtvaardigheid nooit te hebben gekend, dan een oogenblik den goeden weg te hebben bewan-

') Eom. 2, 5.

78

deld, om daarna weder op het breede pad des verderfs terug te keeren. en te verzaken aan het heil, hem toebedeeld. In hem wordt het spreekwoord bewaarheid: De hond keert terug tot zijn uitbraaksel, en: Het zwijn, nauwelijks gewasschen, wentelt zich op nieuw in het slijk. ')

Wanneer ik datgene, wat ik heb afgebroken, weder opbouw, dan stel ik mij tot een overtreder. ²)

O, mijn zoon, — hebt gij het ongeluk gehad, te vallen? Zondig dan niet meer! ³) Het zij, in stede daarvan, uw onvermoeid pogen, het misdrevene te herstellen; bid den Heer uit den grond uws harten, dat Hij u vergiffenis schenke.

Allerminst verwacht God van uw jeugdig hart, dat gij Hem zult buitensluiten. Wees edel! wees teergevoelig! wees dankbaar!

Zie, thans hebt gij de gezondheid terug bekomen; en nu zondig niet meer, opdat u niet wat ergers geschiede.⁴)

HOOFDSTUK XIX.

DE GEWOONTE.

Vae, qui trahitis iniquitatem in funi-culis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatura. Is. 5. 18.

_ nellende ketenen dan die der slechte geivoonten zijn

pT⁵^ er niet.

/jvfiv Eene zonde is meermaals bedreven. De tusschen-ruimten, na welke zi] terugkeert, worden kleiner. De zich telkens herhalende terugval sleept de gewoonte na zich. Eerlang wordt de zonde onmisbaar, en trekt zij ons aan met een schier demonisch geweld. Eene zonde kan, om zoo te spreken, een deel worden van ons leven, van ons dagwerk, — ja zij kan ons zoo vast omstrikken, dat zij bijna het karakter eener noodzakelijkheid aanneemt, en dat ons leven eene reeks van misdaden wordt.

Welk een toestand! De rede verduistert allengs. Het kan zoover komen, dat men het kwade goed en het goede kwaad

80

noemt, •) dat men er zich op beroemt, sterk in de boosheid te zijn.

Het geweten vermaant allengs zwakker en slechts bij lange

tusschenpoozen.

De wil verzwakt meer en meer; eindelijk rest hem geen schaduw van heerschappij. De kroon is van het hoofd gevallen, de scepter uit de hand. De vazallen hebben zich tot zelfstandige vorsten gemaakt, zij omhangen zich met den ontwijden koningsmantel, zetelen trotsch op den veroverden troon, en geven van daaruit hunne bevelen.

Geeft de hartstocht slechts door het geringste teeken te kennen, dat hij bevrediging wenscht, dan levert zich de ziel zonder wederstand aan zijne onreine omhelzing. Ja, men schrijdt den vijand zelfs te gemoet, men werpt zich uit vrije beweging in zyne armen, men verlaagt zich dermate, dat men hem welkom heet, en hem met vreugde opneemt.

Welk een toestand!

Als met een gewaad heeft de zondaar uit gewoonte zich met den vloek bekleed, en gelijk water is de vloek in zijn binnenste doorgedrongen, en gelijk olie doorstroomt hij zijne beenderen. ²)

De vloek, de onzalige gewoonte, is in zijn binnenste doorgedrongen: geheugen, verbeeldingskracht, denkveimogen,

't is alles daarmede vervuld.

De vloek, de onzalige gewoonte, is hem als 't ware een levenselement geworden. Zij neemt bij hem de plaats in van het geloof, dat eindelijk voor de aanvallen en leugens van den hartstocht moest wijken. Die heillooze gewoonte wordt zijn éénige hoopwant de zoete hoop op het bezit van de goederen des Hemels heeft hij vóór lang reeds opgegeven. De liefde, de ware, reine, edele liefde, de liefde tot den Schep-

1) Is. 5, 20. quot;-) Ps. 108, 18.

81

per is dood; in zijne rechten hebben de schepselen zich ingedrongen.

De gewoonte is gelijk een gewaad; zij is gelijk een gordel,, welke de lenden omsloten houdt; ') zij wil u niet meer loslaten, zij is met u bijna vereenzelvigd.

De gewoonte is gelijk het water van de snel-vlietende bergbeek, — wild, onstuimig, alles verwoestend.

De gewoonte verbreidt zich als olie, steeds dieper doordringend en onuitwiamp;chbare vlekken achterlatend.

Welk een toestand!

Voortdurend, honderdvoudig, duizendvoudig sterven! Honderdmaal ontbonden lichaam, — graf, dat zich nimmer sluit, steeds wijder wordt, altijd dieper in den modderpoel wegzinkt, der hel immer meer nabij komt!

En deez' rampzalige toestand is tot eene tweede natuur geworden; men zondigt schier onafgebroken voort, en dit met genoegen, en eerlang zonder gewetenswroeging, en met eene soort van woede, en met uitdagenden trots ...

Wee dengenen, die de ongerechtigheid trekken met koorden van ijdelheid en de zonde als met dikke wagenzelen! ²)

En groeit niet met het aantal ook de hoosheid der zonde?

Wordt niet immer het subject der zonde grooter, — de neiging om te zondigen vergroot zich altijd; üe goede wil ova zich te beteren verzwakt; men zondigt steeds gemakkelijker, — wordt allengs bekwaam om nog dieper te vallen.

Gij bemint altijd meer uwe zonde, hecht u steeds nauwer aan de schepselen; — en toch, — gij zijt u daarvan bewust, — maakt gij u zeiven daardoor rampzalig, — misschien voor de eeuwigheid!

Buiten kijf is de gewoonte oorzaak, dat minder op de zonde wordt gelet. Men wordt blinder; de buitengewone gratiën wor-

') Ps. 108, 19. quot;-) Is. 5, 18.

6

82

den zeldzamer, de neiging tot de zonde wint in hevigheid. Maar ~ wie is hiervan de schuld? Wie heeft zich op deze helling gewaagd? wie heeft het licht der rede doen verzwakken? wie heeft den wil van zijne vrijheid beroofd, hem schandelijk aan zijne vijanden overgeleverd? wie heeft de stemme des gewetens trachten te smoren? wie heeft de genade verstoo-ten, ivie houdt ze verre van zich verwijderd?

En het gevaar van dezen toestand!

Het is inderdaad nog grooter, dan het gevaar, door eiken anderen staat van zonde opgeleverd. Erg genoeg is het, wel-is-waar, dat ik, schuldig aan slechts ééne doodzonde, ieder oogenblik eene prooi der hel kan worden. Maar — nog ben ik niet verhard in de boosheid; nog leen ik volgzaam het oor aan den roep der genade; ik begrijp, dat ik ten prijze van eenige moeite mij-zelven uit het slijk der zonde kan opbeuren.

De gewoonte doet ons allengs de vatbaarheid voor indrukken verliezen; zij maakt ons verstokt, verleidt ons tot een hoogmoedig bejegenen van God-zelf, brengt er ons toe, zijne schrikkelijke oordeelen te trotseeren.

Verfoeilijk de mensch, die de misdaad gelijk water drinkt! ^

En stel u dan een mensch voor, die zich reeds als knaap, als jongeling aan den dwingeland aller dwingelanden, aan eene slechte gewoonte, verkoopt. Vvjf, tien jaren zijn voorbijgesneld, - nog geen einde! Slaaf te zijn, vijf, tien, dertig jaren lang, — welk eene vernedering!

Hoe kan zulk eene slavernij zelfs het natuurlijk goede in den mensch vernietigen, — het gemoed verwringen, het karakter misvormen, het hart een doodelijk venijn instorten, de ziel met walgelijke melaatschheid bezoedelen, het merg

i) Job 15, 16.

83

uit de beenderen zuigen, zelfs het lichaam met onreinheid vervullen en het tot een pestbuil der menschheid maken!

En dan — welk een terugblik in dien zwarten chaos van een schandelijk verleden!

Niet te ontwarren kluwen! Afgrond in den afgrond! En, o vreeselijk einde, — op het sterfbed ! — — O jongeling, heb medelijden met uwe ziel! ')

Alles staat hier op het spel, — dus moet ook alles gewaagd.

O Heer, beur mij op uit het slijk, opdat ik er niet in weg-zinke; dat de draaikolk mij niet naar beneden sleure, dat de diepte mij niet verslinde, en de afgrond zijnen muil niet boven mij sluite! ²) Heer, — gedoog het niet!

•^!) Ps. 68, 15, 16.

HOOFDSTUK XX.

UITSTEL VAN BEKKERING.

Non tardes converti ad Domimim, _t et ne differas de die in diera.

Eccl. 5, 8.

^S^etgeen misschien aan uw terugkeer tot God in den weg staat is de vrees voor het moeilijke der bekeering, en de lichtzinnigheid.

Hoe zal ik, zoo spreekt gij, deze of die zonde kunnen vermijden? deze of die gewoonte kunnen afleggen?

Het kan moeilijk wezen, — onmogelijk is het niet; thans hebt gij nog tijd en genade.

Wilt gij met de genezing wachten, tot de wonden nog dieper zijn ingevreten? — Elke nieuwe misslag voegt bij de oude wonden eene nieuwe en rijt de oude weder open, maakt de passie vermeteler, de begeerlijkheid sterker; ontrooft uw verstand een graad van helderheid, uwen ruil een graad van

85

sterkte, vervreemdt u meer van God, belemmert den stroom zijner genaden, klinkt de slavenketenen van satan en wereld vaster, maakt den tooverkring, waarin zondige lusten ons gevangen houden, enger.

Die ketenen te verbreken, dien kring te ontvluchten, is heden gemakkelijker dan morgen, — morgen gemakkelijker dan overmorgen.

Gij kunt, wanneer gij wilt. En waarom? Omdat gij moet. — God wil elk oogenblik, dat uw staat van zonde een einde neme; gij zijt elk oogenblik verplicht, in de vriendschap met God terug te keeren, uwer bestemming meer nabij te komen, uw doel te bereiken.

Wilt gij u inderdaad eenmaal bekeeren, doe het dan spoedig, doe het dan nog dezen dag.

Dwaas, die ik ben! waarop durf ik rekenen? — Ik zoude mij over jaar en dag, na verloop van zoo- en zooveel weken, zoo- en zooveel dagen willen bekeeren, en weetniet eens, of het mij vergund zal zijn, den avond van dezen dag te aanschouwen?

Ik zoude mij op het sterfbed willen bekeeren, en kan niet eens zeggen, of dit niet de stoel zal wezen, waarop ik neder-zit; de hodem; waarop ik sta; het leger, waarop ik mij heden avond ter ruste zal uitstrekken; de siraai, waarop ik morgen zal wandelen, de reiskoets, het schip, die mij van de eene plaats naar de andere moeten voeren!

Er is gesproken: „Nu, mijne ziel, hebt gij in overvloed wat goed is; geniet en wees blijde! de toekomst is verzekerd.quot;

Gij, dwaas! nog dezen nacht zal die ziel van u worden teruggevorderd; en wat gij bereid hebt, wien zal het toebe-hooren? ^l)

') Luc. 12, 20.

86

Wat is zekerder dan de dood, de slechts eenmaal te sterven dood?

En wat is meer onzeker dat het uur, de ivijze, de plaats, waarop gij zult sterven?... Vreeselijke onzekerheid!

Jaarlijks sterven ongeveer zes-en-dertig millioen menschen; dus ongeveer drie millioen per maand, honderd duizend per dag, vier duizend honderd zes-en-zestig per uur. Zonder eeni-gen twijfel zal ik eenmaal tot hun getal behooren, 't is niet mogelijk, te ontkomen; — ik kies daarom het zekerste en houd mij bereid.

Ik houde mij bereid; want mij eerst voor te bereiden, dit konde te laat zijn, daar de dood geene boden zendt, daar hij onverwacht mijn levensdraad kan afsnijden.

Weet, dat de dood alles met u deelt, — woning, legerstede, tafel, stoel, bad en reize; want te midden van strikken wandelt gij

Gij zijt jong, 't is waar; maar — hoeveel jonge lieden bevinden zich onder die zes-en-dertig millioen lijken? — En waar is deze of die uwer jonge bekenden?

Wie sprak er u borg voor, dat gij den mannelijken leeftijd, of zelfs een hoogen ouderdom zult bereiken ? Zie — als door uw schaduw wordt gij door uwe lijkkist op al uwe schreden gevolgd; mogelijk omsluit zij reeds morgen uw jeugdig, ontzield lichaam.

Niet alle vruchten brengt de gloed der zonne tot rijpheid, niet alle vruchten plukt, -na lang wachten, de zorgzame hand des tuiniers; een zeer groot aantal worden, nog hard en groen, door den storm afgerukt, — liggen vergeten in het stof, worden door den voet eens voorbijgangers vertreden.

O draag zorg, dat zich altijd olie in uw lampje bevinde,

') Eccl. 9. 20.

87

de liefde namelijk; beijver u, in staat van genade te blijven, opdat niet geheel onverwacht de Bruidegom verschijne, en gij, te laat komend, evenals de divaze maagden wordt uitgesloten en afgewezen met de woorden: „Ik ken u niet!quot; ') Vermeet u nooit, te zeggen; 's Heeren goedheid is groot. Hij zal zich over de menigte mijner zonden ontfermen. Ontferming en rechtvaardige toorn gaan van Hem uit en treden ras nader, en den hardnekkigen zondaar treft de blik zijns toorns. Draal niet, tot uwen Heer terug te keeren, en stel het niet van den eenen dag tot den anderen uit; want plotseling kan zijn tocrn over u losbreken, en ten dage zijner wrake verplettert Hij u !

i) Math. 5, 12.

HOOFDSTUK XXL

VERSTOKTHEID EN VERMETELHEID.

, Impius, quum in profundum venerit

peccatorum, contemnit. Spr. 18, 3.

| oude ik mij wellicht thans nog niet tot God willen f/*quot; bekeeren, omdat Hij goed is?

Hoe? omdat God goed is, zoude ik slecht mogen zijn? — Durft gil zoo de schatten zijner goedheid en lankmoedigheid miskennen, verachten? Weet gij niet, dat de goedheid des Heeren juist beoogt, u tot boetvaardigheid te brengen?

Welk rechtgeaard kind zal voor de liefde zijns vaders dermate onverschillig zijn, dat het die liefde telkens door nieuwe krenkingen bedroeft?

Welk edel-gezind onderdaan zal de genade zijns vorsten, die hem tot nu toe grootmoedig vergaf, tot een nieuwen trouwbreuk, tot een nieuwen opstand misbruiken?

89

Omdat God goed is, liefderijk, lankmoedig, vergevingsgezind, moet ook ik goed zijn, dat wil zeggen: ik moet zijne liefde op haar rechten prijs weten te schatten, de genade gebruiken, voor de lankmoedigheid des Heeren zwichten.

Gij zegt: God schonk mij reeds zoo dikwijls vergeving; ook later zal Hii dit doen, ook later zal Hij mij in zijne armen sluiten, aan zijn vaderhart drukken.

Gij schijnt niet te weten, o vriend, dat ook Gods lankmoedigheid te uwen opzichte hare grenzen heeft. Op dit oogenblik stroomt zijne genade u nog rijkelijk toe; want zie — hoe helder het thans wordt in uwen geest! welk eene ontroering gij in uw harte bespeurt! hoe sterk gij u weder voelt aangetrokken tot den God uwer jeugd! — Doch later?

Evenals God meester is over den tijd, zoo is Hij het ook over de genade.

Slechts eene ware bekeering vermag te redden. En tot eene ware bekeering is op de eerste plaats de genade van God noodzakelijk, en wel een zoodanige, waardoor ik mij niet slechts bekeeren kan, maar ook — trots alle moeilijkheden — mij werkelijk bekeer.

En zou degene, die zoo dikwerf en lang heeft geweigerd, naar de waarschuwende stem van Boven te luisteren, recht hebben op zulk eene buitengewone genade?

Hoe vaak stond de Heiland aan de deur uws harten en klopte en riep en smeekte om toegang? ') — Maar neen, daar binnen bleef alles stil. Nu en dan klonken zelfs ruwe woorden, smaadreden en beleedigingen den goddelijken Bezoeker tegen. — Zoude het dan verwondering moeten baren, wanneer Hij zich eindelijk verwijderde, of wanneer ten minste het kloppen lichter werd, de roep minder luide klonk? ²)

gt;) Openb. 3, 20. ²) Hoogl. 5, 6.

90

Vriend, — misleid u-zelven niet: de Heer laat niet met Zich spotten. ')

Ik heb geroepen, maar gij, gij wildet niet hooren; met de hand heb Ik u gewenkt, en niemand heeft daarop acht geslagen; mijne raadgevingen bleven vruchteloos, en mijne bedreigingen zonder uitwerking. Maar nu wil Ik met uw ondergang spotten! ¹)

Zoek den Heer, zoolang Hij zich laat vinden; roept Hem aan, zoolang Hij nabij is! ³)

Zoo lang het nog licht bij ulieden is, moet gij voortgaan, — opdat de duisternis u niet bevange!⁴)

Breng den twist ten einde, zoo lang gij nog met uw tegenstander op weg zijt, — anders wordt gij door uw vijand aan den rechter overgeleverd. ⁶)

Wij wilden Babyion genezen, doch het wilde zich niet laten genezen, — verwijderen wij ons daarom; zijn oordeel reikt tot aan den hemel en is gestegen tot aan de wolken. ⁶)

Velen, Ik zeg het u, zullen beproeven, het Rijk der Hemelen nog binnen te gaan, maar — het zal hun niet meer gelukken. ⁷)

Gij waant het misschien in elke ure gemakkelijk, met David te spreken: Ik heb gezondigd, ⁸) en, evenals hij, vergiffenis te bekomen, maar het is niet genoeg, dit woord uit te spreken-, dit woord der genade moet even ernstig en welgemeend als bij David van uwe lippen vloeien. Het woord alleen mist alle kracht. Of is het niet door Pharao gesproken ? door Saul ? door Antiochus ? door Judas ? doch hoe hebben zij dit woord gesproken? Zijn zij toch nietten gronde gegaan? Hun was door God lange tijd tot bekeering gelaten; maar

¹

») llath. 3, 25. ⁰) Jer. 51. 9. ') Luc. 13, 24. ⁸) Kon. 12, 13.

91

die tijd werd door hen tot een hoogmoedig weerstreven misbruikt.

En zoo heeft zich vervuld het woord der H. Schrift, dat het verstokten harten slecht zal gaan, — en: dat de dood des zondaars schrikkelijk is.

En zou de bekeering op het ziekbed en in het aanschijn des doods vertrouwbaar zijn?

Ach! zeer vaak is die bekeering-zelf krank, en is het daarom te vreezen, dat haar de dood te wachten staat!

Of zoudet gij eerst dan boetvaardigheid willen plegen, wanneer gij nauwelijks meer zondigen kunt? Dan verlaten, wel-is-waar, de zonden m, maar gij verlaat de zonden niet.

Welke is des veinzaards hope ? Aanhoort God zijn geklaag, wanneer hij zich in druk bevindt? ')

O jonge ziel, bemind Jeruzalem! ziet hoe de Verlosser weent, — om w stort Hij tranen! O dat gij, zoo spreekt tot u de stemme van zijn hart, moget inzien, en wel nog Wew, op dezen dag, wat u tot heil en vrede strekt! — Jeruzalem, Jeruzalem! hoe dikwijls heb ik uwe kinderen willen bijeenvergaderen, gelijk eene hen hare kiekens onder hare vleugelen vergadert, en gij hebt niet gewild! Zie, daarom zal uw huis worden verwoest, ¹) dat gij den dag uwer bezoeking niet wildet kennen.

Weet gij, dat juist uwe hardnekkigheid den Zaligmaker bitter bedroeft? Sterft gij jong, — en onboetvaardig, dan moet Hij u jong verdoemen. Leeft gij langer en stelt gij uwe bekeering uit, dan verliest gij veel, veel tijd, verkwist, ontwydt het schoonste deel uws levens, de jeugd; uwe bekeering zelf wordt altijd onzekerder, moeilijker, minder verdienstelijk.

Waarom dan altijd „morgenquot;? hoe lang nog zal het blij-

¹

) Math. 23, 37, 38.

92

ven: „morgenquot; ? Waarom zoudt gij niet thans, niet onmiddellijk en zonder dralen aan uw ongeluk een einde maken, uwe schande doen ophouden, u in de Biecht van alle vlekken louteren, een nieuw, beter leven beginnen, uw arm, door wroeging verscheurd geweten troosten en genezen? ....

HOOFDSTUK XXII.

HET GEWETEN.

Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cog-? noverunt. Ps. 13. 3.

f et geweten is niets anders, dan God-zelf, de onein-dig Heilige, die in het binnenste van ons hart het goede prijst, of het booze laakt.

j Het is een straal dier eeuwige Zon van alle recht-\ vaardigheid, welker gloed in ons tracht door te dringen, — verwarmend en verkwikkend, wanneer wij hem bereidwillig opnemen, zengend en verwondend, wanneer wij hem buitensluiten.

Met waar? wanneer gij het goede verricht, dan gevoelt gij u onmiddellijk daarvoor in uw binnenste beloond. Bedrijft gij echter kwaad, dan volgt onmiddellijk de straf en pijnigt uw hart.

Is' hier-beneden geen grooter geluk denkbaar, dan een

94

gerust, tevreden geweten, — geen smart is heviger, dan die welke door een bezwaard en knagend geweten wordt ver-' oorzaakt,

Geene adder is zoo giftig, geen ponjaard zoo scherp, geen tand zoo verslindend, geen vergif zoo bijtend, als het op den zondaar wraak nemende geweten; het is de hel op aarde.

Bijwijlen gelooft de zondaar, dat hij er in mocht slagen, de stem des gewetens te smoren, die kwellende stem tot zwijgen te brengen; — maar neen! Deze of die gebeurtenis, een sterfgeval, het mislukken eener onderneming verwoesten plotseling dien gekunstelden vrede.

De Hemel, dien men kalm en zuiver waande, toont zich onverwacht van onweerswolken zwanger; drukkende hitte weegt loodzwaar op het hart; onheilspellend somber dreunt de donderslag door de luchtlagen; reeds viel een droppel bitterheid in den beker, die zooeven nog van wellust overvloeide ; weg is de heerlijke smaak, de zoetheid heeft zich in alsem veranderd, het goud schittert niet meer, uitspanning smaakt niet meer....

Het geluid der verschrikking is in de ooren des godde-loozen, !) en hoewel rondom vrede heerscht, ducht hij overal hinderlagen. Overal ziet hij zwaarden-, ²) angst en benauwdheid verschrikken hem. ³)

De booze vlucht, al wordt hij door niemand vervolgd; de rechtvaardige daarentegen gelijkt den moedigen leeuw, die geene vrees kent.

Doordat de boosheid zoo gemakkelijk vreest, geeft zij getuigenis van haar eigen verachtelijkheid; immer toch veronderstelt een slecht geweten slechte dingen.

■) Job 15, 21. ^!) Job 15, 22. ') Job 15, 24.

95

Treurige toestand, in zich-zelf redenen genoeg opleverend, om niet meer te zondigen!

Hoe menig jongeling wordt door het slechte geweten vroegtijdig oud! Weg zijn bevalligheid en frischheid; wolken omfloersen zijn jeugdig voorhoofd, zijn oog blikt niet meer vredig en helder, droeve ernst vormt een pijnlijken trek op zijn gelaat; alles levenloos, alles duister, verwelkt; woeste uitgelatenheid of treurige luimen, geen ware blijdschap, geen duurzame opgewektheid; soms dwaalt zijn blik in de onbestemde verte, of staart zijn oog doelloos voor zich heen, — dan weder schijnt hij iets te zoeken, of zich in herinneringen te verliezen.

Zijn het de zorgen voop spijze of kleeding, waardoor die arme jongeling wordt gefolterd? is het 't huiselijk ongeluk, dat zijn hart met kommer overstelpt? heeft hij zich verdiept in moeilijke studiën, waardoor zijne krachten worden uitgeput?

Ach neen! buiten straalt de Hemel wellicht even vriende-delijk als iveleer; maar binnen heeft zich een zwaar onweder ontlast, en de aangerichte verwoesting, waarvan hij-zelf de schuld draagt, weerkaatst onheilspellend in de jeugdige trekken.

Ongelukkig hart, door den adderbeet eener doodzonde vergiftigd !

Hoe vast wordt gij door dat slangengebroed der zonde in tallooze kronkelingen omstrengeld!

Misschien gelukt het u, uwe smart voor het oog der men-schen te verbergen; gij tracht, deze diepe, etterende harte-wonde, welke aan de kiem uws jeugdigen levens knaagt, verborgen te houden. Wellicht zegeviert gij zelfs in die mate, dat gij er in mocht slagen, niets meer te voélen. Van gewetensangst en schrik, beweert gij, is geen sprake; ik leef gerust; den dood vrees ik niet; wat zoude ik mij om de eeuwigheid bekommeren!

96

O toestand vreeselijk onder alle! G-ij, ongelukkige, dat is de huiveringwekkende stilte van het graf; dat is het zwijgen Gods, schrikkeliiker dan bliksemstraal en donderslag!

God heeft zich teruggetrokken; de genade zwijgt; want— het geweten is God, het geweten is de genade. — O bid, bid, dat God weder spreken moge! Mijn God, zwijg niet voor mij, opdat ik niet denzulken gelijk worde, die nederdalen in het graf. ^l)

Neen, — naar ik vurig hoop, verkeert gij nog niet in zoo noodlottig een toestand, o dierbare jongeling! Nog pijnigt u het geweten, nog spreekt het luide dag en nacht. Misschien zeidet gij reeds vaak tot u-zelven: Zóó kan ik niet langer leven; waarom zoude ik in die nfate mijn eigen vijand zijn, dat ik in zulk een rampzaligen staat zou blijven voortleven? Ben ik niet ellendig genoeg geworden? Heeft mijn jeugdig hart niet genoeg geleden¹?

O zeker, jeugdige zondaar; hoe lang nog zult gij een belast en beladen hart met u omdragen?

Schud af dat zware gewicht \ laat vrij ademen uwe beklemde borst! ga uit het somber duister van uw hart in het blijde zonnelicht!

„Nader den Heer, en het zal weder dag voor u worden; Hij zal u ruste geven, en met lichten glans uwe ziel vervullen, en Hij zal uw gebeente bevrijden, en gij zult wezen gelijk een welbesproeide tuin, en 'gelijk eene hron, welker water niet ophoudt te vloeien.quot; —

') Ps. 27, i.

HOOFDSTUK XXIII.

DE GOEDE HERDER.

In caritate perpotua dilexi te, idco attraxi te miserans. Jer. 31, 3.

de Heer wil een einde maken aan uw lijden.

Kent gij den Goeden Herder, die de negen-en-ne-^JjlW'^J gentig schaapjes in de bergen achterlaat en het eene, ^ dat verdwaald is, gaat opzoeken? ^

'■ Ik ben de Goede Herder, spreekt Jesus Christus, onze goddelijke Verlosser; de goede herder geeft zijn leven voor zijne schapen ²). De Zoon des menschen is gekomen, om te zoeken en te redden wat verloren v/as ³). Ik ben gekomen, opdat zij het leven zouden hebben, en steeds overvloediger. ⁴)

O lees in het oog des Goeden Herders die teedere bezorgdheid, dien kommer, dat verlangen, die verwachting!

') Math. 18, 12. ²) Joh. 10, 11. *) Luc. 19, 10.

98

Zie, hoe snel Hij voortschrijdt! hoor, hoe Zijne stemme roept! Deze angstige, wijdspeurende blik, — hij zoekt u; die snelle schreden met de bloedige voetsporen, welke zij in den bodem achterlaten, — zij gelden u; die roepstemme, — zij doet uw naam door de echo's weerklinken. U, jong schaapje, wil Hij tot eiken prijs terugvinden! Zijn schouder is gereed, om u te dragen.

Zult gij u niet laten vinden? Zult gij den Goeden Herder ontwijken? Verblijft gij liever bij de ivólven en verscheurende dieren der woestijn, dan bij Christus' zachte kudde, in den veiligen schaapstal?

En zijt gij nog niet moede gedwaald? ^ begeert gij, nog langer op het ruwe pad der ongerechtigheid te toeven?

Wilt gij u geen zacht geweld laten aandoen door Dengene, die u met eemoige liefde heeft bemind? ²)

O ja, Vader mijner jeugdige ziel, — ik doolde rond als een verloren schaapje. Grewaardig u, o Heer, uwen knecht op te zoeken ....! ³)

Bereid is mijn hart, o God, bereid is het!____⁴)

') Wijsheid 5, 7. •) Jcr. 31, . ³) Ps. 118, 176. •) Ps. 107, 2.

HOOFDSTUK XXIV.

GODamp; BARMHARTIGHEID.

Vivo Ego, clicib Dominus Deus, nolo mortem impii, sed ut convortatur im. pius a via sua et vivat. Ezech. 33,11.

od verstoot geen zondaar, die loaar berouw gevoelt. ^ Daar Hij geheel liefde is !), en vurig begeert, dat alle menschen hun doel mogen bereiken en zalig worden ²)_; is Hij immer bereid, den rouwmoedigen, J zich oprecht bekeerenden zondaar in genade aan te nemen.

Zoo waar Ik leve, spreekt de Heer, — Ik wil den dood des zondaars niet, maar dat hij zich bekeere en leve. ³)

Genadig en barmhartig is de Heer, lankmoedig en groot in goedertierenheid). ⁴ Waren uwe zonden gelijk scharlaken, zij zullen wit wor-

') Joh. 4, 16. ^a) Tim. 3, 4. ') Ez. 33, 11. ') Pa. 144, 8.

100

den als sneeuw, en waren zij rood als purper, zij zullen worden gelijk witte wolle. !)

Wel-is-waar haat God alle boosheid en moet ze haten, waaien in wien Hij ze vinde; maar de rouwmoedige nadert reeds zijnen God, en daarom ook treedt God hem nader en reikt hem liefdevol de hand der verzoening.

Welke liefde en goedheid heeft Jesus den rouwmoedigen tollenaar betoond! hoe bereidwillig schonk hij vergiffenis aan Magdalena, de openbare zondares, aan Petrus, die schandelijk-trouweloos zijnen Meester verloochende, aan den goeden moordenaar, om zijne euveldaden gekruisigd Heden is dezer woning heil wedervaren. ²)

Vele zonden worden haar vergeven, omdat zij veel heeft liefgehad. ³)

En Jesus zag Petrus aan. ⁴)

Waarlijk, Ik zeg u: Nog heden zult gij met Mij zijn in het Paradijs. ⁶)

Hoe troostvol sprak niet de Zaligmaker over zijne en zijns hemelschen Vaders barmhartige liefde jegens den berouw-hebbenden zondaar!

En waarom heeft Hij het Sacrament der Boetvaardigheid ingesteld en zijnen Apostelen de macht gegeven, van de zonden te ontbinden?

O ja, de aarde is vol van 'sHeeren barmhartigheid! ^G) En het verlossingswerk-zelve, — elke schrede van den God-Mensch in dit tranendal, elke zweetdruppel, elke bloeddruppel, elke ademtocht, — 't getuigt alles op roerende wijze van eene liefde zonder maat, van eene barmhartigheid zonder grenzen.

Gij ziet het, o jongeling: verheven boven alle andere werken zijn die van Gods barmhartigheid. ⁷)

') Is. 1, 18. ') Luc. 19, 9. Luc. 7, 47. •) Luc. 22, 61

') Luc. 23, 43. ») Ps. 82, 5. ^:) Ps. 144, 9.

101

De schepping van het heelal, — zij kostte den Almachtige slechts een woord; — het niet wederstreeft geen oogenblik. Maar de genade, welke de zondaar noodig heeft om zich te hekeeren, — tot welken prijs moest de Heiland ons die koo-pen! — En wij hechten zoo luttel gewicht aan de zonde, wij vergeten het lijden en den dood van den God-Mensch!

Om u eenig denkbeeld te kunnen vormen van de onpeilbare diepte van dien oceaan der goedheid, moet gij overpeinzen, wie Degene is, die vergeeft, en wie degene, die vergiffenis noodig heeft.

Het valt ons menigwerf zoo zwaar, eene beleediging te vergeven, en toch hebben wij, uit kracht der natuurlijke gelijkheid, veel overeenkomst met al onze beleedigers, zelfs met de meest boosaardige. — Maar God ■- en ik!

En hoe schenkt God vergiffenis? Komt Hij u niet liefdevol te gemoet, om te vergeven? Zie, Ik sta aan uwe deure en klop. ')

Vergeeft Hij niet spoedig? Op hetzelfde oogenblik, dat wij vurig Hem daarom smeeken, en in trouwe beloven, voortaan in alles zijn heiligen wil te vervullen.

Ik sprak: mijne misdaad wil ik den Heer belijden; en reeds vergeeft Gij de schuld mijner zonde. ²)

En vergeeft Hij niet, zonder een zweem van wrok in zijn gemoed te behouden? vergeeft Hij niet zonder bitterheid?

Wanneer de zondaar boetvaardigheid doet voor al het kwaad, door hem bedreven, dan zal hij het leven hebben en niet sterven; alle misslagen, door hem begaan, zal Ik vergeten.³)

De zondaar zal niet om zijne schuld vallen, ten dage dat hij zich van zijne goddeloosheid bekeert. ⁴)

quot;) Oponb. 3, 20. ^!) Ps. 31, 5. ') Ez. 18. 21. 22. ') Ez. 33, 12.

102

Wel staat geschreven: „Wees niet te zeer gerust voor wat de vergeven zonde aangaat;quot; maar ook dit woord is een woord der barmhartigheid, daar het ons tegen valsche gerustheid waarschuwt en ons aanspoort, door ijver en goede werken onze roeping en toekomstige zaligheid te verzekeren.¹)

Verder; God vergeeft niet zevenmaal, niet zeven-en-twintig maal,⁹') maar zoo dikwerf als de zondaar in de vereischte stemming, dat wil zeggen: met oprecht berouw, Hem weder opzoekt.

En niet alleen schenkt God den zondaar vergiffenis, —Hij vergeldt kwaad met goed. Hij beloont hem voor zijne bekeering; Hij verkiest den voormaligen vijand tot zijn lieveling; Hij geeft veel meer, dan men vroeg : Zich-zelf, den Hemel, de eeuwige zaligheid.

Ja, God verheugt zich over den terugkeer van zijn ondankbaar schepsel. Verheug u met Mij ; want Ik heb mijn schaapje teruggevonden! ³)

Onbegrijpelijke, onwaardeerbare schat der goddelijke barmhartigheid! wie u versmaadt is een waanzinnige, — het meest liefdelooze, ongevoelige wezen, dat de aardbodem draagt, — de bitterste vijand van zich-zelven, de boosaardige verachter van alle licht, — van alle warmte, alle liefde!

Wie u van zich stoot, dien blijft niets over, dan de hel, welke niet diep genoeg is, om zulk een monster van goddeloosheid en ondank op 'te nemen.

Edel, jeugdig hart, voelt gij u niet bewogen en diep geroerd door de onuitsprekelijke liefde van den barmhartigsten aller vaderen?

O, bied geen weerstand aan zulk eene liefde, zulk eene jnüdheid! Wie anders trekt voordeel uit uwe bekeering dan

gij-zelve ?

■) Petr. 1, 10. ') Math. 18. 22. ') Luc. 15. 6.

103

God heeft u geenszins van noode; Hij is in Zich en door Zich oneindig gelukkig. Mij behooren de dieren des wouds, en de kudden op de bergen zijn mijn eigendom; zoo Mij hongerde, Ik zoude het u niet zeggen; want Mijn is de aarde en hare volheid. ')

Het geldt hier dan uw geluk, — den vrede van itw hart hier-beneden, uw Hemel daar-Bovèn. O nader met vrijmoedigheid den troon der genade, opdat gij barmhartigheid ver-wervet ²) en wederom Gods kind moget worden!

') Ps. 49, 10. 12. ^sj Hebr. 4, 1G.

HOOFDSTUK XXV.

DE VEKLOREN ZOON.

Quam magna misoricordia Domini et propitiatio lllius convertontibus ad se! Eccl. 17, 28.

li| emand had twee zonen. En de jongste hunner sprak tot den vader: Vader, geef mij het deel van het erfgoed, dat mij toekomt. En de vader verdeelde de 1|^ bezitting tusschen hen beiden.

En eenige dagen daarna verwijderde zich de jongste zoon met alles, wat de vader hem had toebedeeld; hij begaf zich naar eene verwijderde landstreek en verkwistte daar zijn vermogen in dolle uitspattingen.

En nadat hij alles had verspild, ontstond er in die streek een geweldige hongersnood, en hem begon de nooddruft te ontbreken.

En hij ging heen en verhuurde zich aan een bewoner van

105

de streek. En deze zond hem naar zijn landgoed, om daalde zwijnen te hoeden.

En gaarne zoude hij zijn honger hebben gestild met het voeder, dat men den zwijnen voorwierp; maar niemand gaf het hem.

Toen keerde hij in zich en sprak : Hoeveel werklieden in mijns vaders woning hebben brood in overvloed, en ik sterf hier van honger!

Ik wil mij op weg begeven en tot mijnen vader gaan en hem zeggen: Vader, ik heb gezondigd tegen den Hemel en tegen u! Ik ben niet meer waardig, uw zoon genoemd te worden. Maak mij tot een uwer knechten.

En hij begaf zich op weg en ging tot zijnen vader. Maar nog was hij verre, en reeds zag hem zijn vader en werd door medelijden bewegen, ijlde hem te gemoet, drukte hem aan zijne borst en kuste hem.

En de zoon sprak: Vader, ik heb gezondigd tegen den Hemel en tegen u; ik ben niet meer waardig, uw zoon genoemd te worden.

De vader echter gebood zijnen dienaren: Haalt spoedig het beste kleed en trekt hem dit aan; en doet hem eenen ring aan de hand en schoenen aan de voeten. En haalt het vette kalf en slacht het; en laat ons eten en vroolijk zijn; want deze mijn zoon was dood en hij is weder opgestaan; verloren was hij en hij werd teruggevonden. ') —

Heerlijke triumph eener schier onbegrijpelijke liefde! Waar vindt men op aarde zulk eene grootmoedigheid?

En toch wordt het Her verhaalde geheel in de schaduw gesteld door hetgeen Gods onuitsprekelijke barmhartigheid zoo dikwijls en in zoo velen en op zoo wonderbare wijze wrocht.

') Luc. 15, 11, 24.

106

De vader uit het Bijbelsche verhaal wacht op den terugkeer zijns zoons, — God echter zoekt den verlorene iveder op; Hij-zelf begeeft zich naar de vreemde landstreek, en voert zijn afgedwaald kind onder het vaderlijke dak terug.

De vader uit de parabel, die zoo toegevend is, staat als mensch niet boven zijn zoon; maar God, — en de verloren, zondige menscli\

Die vader, hoe liefdevol hij zich jegens den onwaardige betoonde, kon hem alleen met aardsche weldaden overstelpen ; maar in den hemelschen Vader heeft de verloren zondaar een weldoener van aardsche en bovenaardsche orde beleedigd. Wat is geld, spijze, kleeding, opvoeding, recht op vergankelijke erfgoederen — ? wat schepping, behoud, verlossing, genade, goddelijke vriendschap, zalige eeuwigheid — ?

En weten wij, of die vader, wiens liefde en vergevingsgezindheid wij bewonderen, een tweede, een vijfde, een tiende maal wellicht bereid zou zijn geweest om den zoon, die immer nieuwe buitensporigheden bedreef, vergiffenis te schenken? Misschien ware zijne lankmoedigheid eindelijk uitgeput, en zoude hij dan voor immer den dwazen zoon ver van zich hebben gebannen. Maar het is een punt van ons H. Geloof, dat God geenen zondaar verstoot, die ivaarlyjk rouwmoedig tot Hem terugkeert en boetvaardigheid pleegt, — ware hij ook millioenen malen afgedwaald.

Schep dan moed, mijn arm hart! Leven zult gij, en bezield met een nieuw leven en genezen van uwe wonden zult gij een heerlijk getuigenis van Gods liefde afleggen; en prijzen zult gij Hem en juichen in zijne ontfermingen! ¹)

O waarlijk: — groot is de barmhartigheid Gods, oneindig de genade, die Hij denzulken bewijst, die zich tot Hem bekeeren! ²)

quot;) Eccl. 17, 27. ²) Eccl. 17, 28.

107

Begeef u dan op weg, op jongeling, en keer terug. — Verlaat spoedig het vreemde land, het land der onvruchtbaarheid, des hongers, der armoede, der slavernij, der vernedering! Ziet gij niet, hoe de armen uws vaders zich openen, om u te ontvangen ? hoe zijne liefde vurig uwen terugkeer wenscht?

Maar, — zijt gij eenmaal teruggekeerd, hl'hjft dan onder het zoo gastvrije dak en ontvlucht het niet weder.

Wees dankbaar \ wees trouw \ Wacht u wel, door lichtzinnigheid, door koele bejegening, door verraad het minnende hart van den besten aller vaderen op nieuw te pijnigen.

HOOFDSTUK XXVI.

DE BEKEEIUNG.

Lavamini, numdi estote, auferte malum cogitationura vostrarum.

Is. 1, 16.

[ i zijn verschillende soorten van bekeeringen: oppervlakkige en grondige, voorbijgaande en duurzame, schynbare en ware bekeeringen.

Geene bekeering is de zoogenaamde bekeering,, die, uit onedele beweeggronden of alleen uit drang voortvloeiend zich uitwendig pleegt te tooien met datgene, waardoor de ware bekeering gewoonlijk is vergezeld.

De grondige, de ware bekeering meent het oprecht, en doet blijde en trouw alle stappen, die tot eene verzoening met God worden vereischt; zij doet vastbesloten tot God terugkeeren • zij begeert de middelen, en gebruikt ze-, het is haar op de' eerste plaats om volharding te doen. Zij breekt te eenenmale met het verleden, zij verricht in het tegenwoordige alles, wat

109

tot eene verzoening met God noodzakelijk is; maar ook de lockomst zweeft haar in de volheid van een niet te miskennen gewicht vóór oogen.

Wel-is-waar verricht ook de voorbijgaande bekeering voor het oogenblik alles, wat, strikt genomen, tot eene verzoening met God noodig is; verder evenwel gaat men niet, en zinkt daarom na korten tijd weder in den vorigen toestand terug. Zulk eener bekeering ontbreekt het aan ernst.

Het wezen der zonde bestaat hierin, dat men zich van God afwendt en zich naar de schepselen keert-, derhalve moet de eerste schrede der bekeering hierin bestaan, dat men zich van de schepselen afwendt en zich naar God keert.

Zulks moet echter van den geheelen mensch uitgaan: zijn verstand, zijn geheugen, zijne verbeeldingskracht, zijn wil, zijne neigingen, zijne liefde moeten daaraan deelnemen; ja zelfs de uitwendige mensch mag zich niet onbetuigd laten, door met zorg het gevaar te vermijden, zijne zinnen te beteugelen, door streng tegen eene bedorven natuur op te treden.

Overigens wil de ware bekeering niet slechts datgene, wat door de natuur van zulk eene verandering in het algemeen wordt geboden: Van stonde af tracht zij Gade aangenaam te zijn, en daarom is hare eerste zorg, ook die voorwaarde nauwkeurig te vervullen, waarvan het weder aanknoopen der bovennatuurlijke betrekking afhangt.

Worden geneesmiddelen voorgeschreven, de ware bekeering : gebruikt ze; wordt voldoening gevorderd, — zij geeft die i gaarne. Ik wensch, dat een nieuw leven mijne aderen doorstroome; ik wil genezen worden, — zoo spreekt de ziel, — ik wil steeds levend blijven, altijd gezonder worden.

Wilt gij u inderdaad zóó bekeeren?

Zijn de beweeggronden tot uwe bekeeringbovennatmirlvjk'?

110

Ligt het in uwe bedoeling, de voorwaarden, door God gesteld, trouw na te komen?

O Heer, ik wil. Hoeveel het mij kosten moge, — ik wil tot U terugkeeren. Ik wensch vurig, U weder tot vriend, tot vader te hebben; ik verlang, weder uw kind te zijn.... Genoeg tweedracht! Genoeg bitterheid!

Gij vraagt misschien; hoe zal ik met dusdanige bekeering aanvangen ?

Op de eerste plaats, dierbare jongeling, moet gij in n-zeiven gaan. Sluit oog en oor; zie alleen God en u-zelven; luister slechts naar de stem der genade en naar die uws gewetens.

In het gedruis der wereld wordt de stemme, die u vermaant, bijna zeker gesmoord, gelijk een stil fluisteren, wanneer de storm door het luchtruim giert. Ik wensch u met zuivere melk te drenken, zegt de Heer; daarom wil ik u naar de eenzaamheid voeren en daar tot uw hart spreken. ')

De geest der vermorzeling en boetvaardigheid kan onmogelijk opduiken uit de troebele, altijd onstuimige golven van den stroom des dagelijkschen levens.

Gun u-zelven tijd tot nadenken, uwen geest tijd tot rusten.

Een enkel uurtje, in de eenzaamheid met God doorgebracht, — welk een tijd van hemelsche genade! Hoeveel heeft Hij u te zeggen, — Hij, die u zoo wèl kent. Hij, wiens oog het verleden aanschouwt, het tegenwoordige ziet, en in de toekomst doordringt, — Hij, — die sinds langen, langen tijd geen gesprek met u kon voeren!

Spruit niet bijna alle kommer hieruit voort, dat wij ons-zelven niet genoeg toebehooren ? Blindelings ijlt men vooruit; en vooral de jongeling weet van geen ophouden, srelt zonder rust, zonder verpoozing, dag in, dag uit, altijd voorwaarts.

■) Os. 2, u.

Ill

Wij gunnen ons arm harte niet eens den tijd om tot bezinning te komen, het wordt uitgeput, voelt nauwelijks zich-zelf meer. Altijd buiten adem, — altijd in storm en nood!

O ja: ellendig boven alle maat is de aarde geworden, omdat niemand in zijn hart nadenkt. ¹)

Vele dingen moet gij afleeren, waarin gij door de wereld zijt onderricht. Maar — hoe zal dit mogelijk wezen, tenzij gi] school en leermeester verlaat?

Zoo menig iets moet gij weder gevoelen, waarvoor de wereld u gevoelloos maakte; en gevoelloos moet gij worden voor andere dingen, u door de wereld als kostbaar en benijdenswaardig opgevijzeld. Maar onttrekt gij u niet aan den nood-lottigen invloed dier wereld, — hoe dan?

In het geheimste hoekje van uw hart vindt gij God en u-zelven-, terwijl gij op de joelende wereldmarkt noch God, noch u-zelven kunt ontmoeten.

Daarom waarschuwt de Heer zoo dringend: Keert terug, o zondaars, tot het hart! ³) En: Wanneer gij omkeert enraslt; neemt, zult gij gered worden; in stilte en in hoop zal uwe sterkte zijn. ³)

En wenscht gij de graden der ware bekeering te kennen, en als 't ware ieder oogenblik gade te slaan, hoe zich in het binnenste des harten eene zoo ingrijpende verandering ontwikkelt? Wascht u, spreekt de Heer, weest rein, verwijdert uit mijne oogen al wat uw hart nog aan boosbeid verborgen houdt; leert het goede doen, staat de noodlijdenden bij ...⁴)

Ja, o Heer, ik heb het beloofd; reeds sla ik de hand aan het werk, en begin.

„Heer, wat wilt gij, dat ik doe?quot; ⁵)

') Jer. 12, 11. ') Is. 16, 8. ») Is. 30, 15. ') Is. 1. 16, 17. ⁵) Hand. 9, G.

HOOFDSTUK XXVII.

HET H. SACRAMENT VAN BOETVAARDIGHEID.

Misericordia et Veritas obviaverunt sibi, justitia et pax osculatae simt.

Ps. 84, 11.

K

pïs mijn terugkeer tot God ernstig gemeend, dan heb 5^^ ik een drievoudigen plicht te vervullen, die zich tot één laat terugvoeren. In betrekking tot het verleden — berouw en uitboeting; in betrekking toi üe toekomst— een goed voornemen, in betrekking tot het tegenwoor-— belijdenis, — dat wil zeggen: ik moet eene goede Bi«cht spreken. Hierdoor verkrijg ik zekerheid, dat ik weder door God in genade ben aangenomen.

Herinner u, o jongeling, dat plechtige oogenblik, waarop Jesus tot zijne Apostelen sprak, hen met zijn adem bezielend; De vrede zy met u! Gelijk de Vader Mij gezonden heeft, zoo zend Ik u. Ontvangt den H. Geest; allen, wier zonden gij

113

ontbindt, dien zijn ze ontbonden; wier zonden gij behoudt, dien zijn ze behouden. ')

Gij hoort, dat zij door God tot rechters worden aangesteld. Hij schenkt hun de macht, te binden of te ontbinden.

O macht van onmetelijke beteekenis! O machtsvolkomenheid, verheven boven elk aardsch vermogen! Zielen binden, zielen ontbinden! quot;VVie kan zulks, tenzij God alleen, — en degenen, wien God zijne macht heeft medegedeeld'?

De Heer getuigt: Mij is alle macht gegeven in den Hemel en op aarde. — ²) Is zonden te kunnen vergeven ook niet eene macht? En heeft Jesus haar niet uitgeoefend, toen Hij op aarde wandelde? Voorzeker oefende Hij ze uit — tot verbazing zijner tijdgenooten, die elkander vroegen: Wie kan zonden vergeven, tenzij God alleen? En toen de Heer na zijne glorierijke Verrijzenis weder ten Hemel ging opklimmen, wilde Hij niet, dat het menschdom van de uitoefening dier macht zou verstoken blijven, en daarom verleende Hij aan zijne Apostelen en hunne opvolgers de bevoegdheid om haar in zijn heiligen naam hier op aarde uit te oefenen. Gelijk Mij de Vader heeft gezonden, zoo zend Ik u! Maar Jesus, èn God èn mensch, was alwetend, zegt gij; de priester daarentegen, mensch alleen, is het niet. Zal hij blindelings, zal hij naar willekeur binden, ontbinden, sluiten, openen?

O neen, mijn vriend. Alleen naar recht en geweten, na zich van het wezen der zaak en van hare toedracht volkomen op de hoogte te hebben gesteld, mag de rechter vonnis vellen. En zou dit anders wezen, waar het geldt eene beslissing voor de eeuwigheid, eene beslissing, welke Hemel of hel opent of sluit?

') Joh. 20, 21, 23. ') Math. 28, 18.

8

114

Aan u is het, den rechter in de gelegenheid te stellen, behoorlijk zijn verheven plicht te vervullen; gij kunt zulks doen door waardig, oprecht te biechten.

Ook moet de straf, over den schuldige uit te spreken, ge-ëvenredigd zijn aan hetgeen hij misdeed; maar hoe zou dit het geval kunnen zijn, wanneer de schuld niet in haar ge-heelen omvang is bekend? Nog eens: het eenige middel hiervoor is de oprechte Biecht.

De Biecht is derhalve eene goddelijke instelling, omdat door biechten alleen de behoorlijke uitoefening van de rechtsmacht wordt mogelijk gemaakt, welke Christus in zijne Kerk heeft achtergelaten en zijnen priesters toevertrouwd.

Ik erken dit alles, o mijn God, en bewonder uwe oneindige wijsheid, en nog meer uwe oneindige liefde\

Hoe teeder zijt gij voor ons bezorgd! Hoe diep vernedert Gij u tot den gebrekkelijken mensch! Werd het ons moeilijk gemaakt, vergiffenis te bekomen; wisten wij nooit, wanneer die vergiffenis intreedt, en of zij wel ivordt verleend, — wat zouden wij ons dan ongelukkig gevoelen!

Inderdaad: in het Sacrament van Boetvaardigheid ontmoeten elkander ontferming en waarheid, rechtvaardigheid en vrede omhelzen elkander. ^ De mensch erkent voor zich-zel-ven en voor God, in den persoon van zijn plaatsbekleeder, den priester, rouwmoedig zijne misslagen; — en reeds daalt barmhartigheid op den berouwhebbende neder, en reikt hem de genade op het pad der bekeering liefdevol de hand. De rechterstoel der boetvaardigheid zal getuige zijn eener alge-heele verzoening: aan de rechtvaardigheid is voldaan, — en zalige vrede treedt in de plaats van bittere vijandschap en noodlottige tweedracht.

') Ps. 84, 11.

115

O, dat toch het geloof aan de goddelijkheid der Biecht steeds in u, o jongeling, levendig blijve! De hartstochten woeden, de wereld tracht u in hare strikken te vangen; de Biecht is een teugel, die het wildste ros onfeilbaar bedwingt. Vandaar die neiging tot ongeloof, die bekoring om datgene, wat slechts van hernelschen oorsprong kan zijn, menschen-werk, verzinselen te noemen.

O goddelijke Stichter van dit wonderbare Sacrament der genade, zoude het U niet bitter krenken, wanneer een geneesmiddel, met zulk een oneindige liefde aangeboden, door mij werd veracht, versmaad, of zelfs misbruikt? ....

HOOFDSTUK XXVIII.

BIECHTEN NOODZAKELIJK.

Qui absonditscelera sua, non dirigetur; qui autcm confessus fuerit it relequerit ea, mi-sericordiam consoquctur. Spr. 28, 13.

ie na het H. Doopsel het ongeluk heeft, zich aan eene zware zonde schuldig te maken, moet zijne toevlucht nemen tot de Biecht, wijl deze noodzakelijk is, wil men vergeving erlangen.

Verkeert men in de volstrekte onmogelijkheid, te biechten, dan kan een volmaakt berouw slechts redding brengen, in zooverre het den vurigen wensch en het vaste voornemen in zich besluit, de thans niet mogelijke Biecht later werkelijk en waardig te spreken.

Daarom noemt de Kerk de H. Biecht de „tweede plank in de schipbreukquot;, den „anderen doopquot;. Zonder die reddingsplank, o zondaar, bereikt gij nimmer het strand der eeuwige zaligheid, — zonder haar verzinkt gij in den afgrond der eeuwige verdoemenis.

117

Hoe bitter zoude ik mij bedriegen, waande ik. om deze of die reden het Sacrament der Boetvaardigheid te kunnen mijden!

Geef aalmoezen, verpleeg zieken, begraaf doóden, vast, waak, bid, plaag u-zelven, kastijd u-zelven, ween u de oogen blind; — niets van dat alles kan de Biecht vervangen, wanneer gij in staat zijt, tot dit Sacrament te naderen.

De biecht is noodzakelijk-, zij werd door God in het Nieuwe Verbond als voorwaarde ter verzoening gesteld.

Nadat Christus eenmaal zijnen priesteren de macht heeft verleend, in zijn naam te binden of te ontbinden, kan de mensch nimmer meer zonder tusschenkomst van die plaats-bekleederen van God van de banden zijner zonden worden bevrijd. Was het niet volstrekt noodzakelijk, zich voor deze rechters te verantwoorden, — kon men ook zonder hunne bemiddeling worden bevrijd, dan zoude niemand tot ften gaan, tot hen, die èn binden èn ontbinden kunnen.

Vruchteloos zou ook de Kerk van God de sleutelen hebben ontvangen, wanneer ik. zondaar, ook langs andere wegen, dan door de poort, welke zij heeft te openen, de hemelsche bruiloftszaal kon binnentreden.

Zijn verder eenmaal rechters aangesteld, om over bepaalde schuldigen te oordeelen, dan kan de vrijspraak alleen van hen uitgaan. En zoo is het niemand, die zich voor God schuldig kent, geoorloofd, zich aan de rechtsmacht van den priester te onttrekken.

De Vader eindelijk heeft alle gericht den Zoon toevertrouwd ; ^ geene vergiffenis van de zonde, tenzij door Hem. De Zoon, op zijne beurt, bekleedt met de volheid zijner eigen macht de Apostelen en hunne opvolgers, en zendt ze uit,

') Joh. 5, 22.

118

evenals Hij door den Vader werd gezonden; ') geene vergiffenis derhalve, tenzij door deze opvolgers der Apostelen, deze uit-deelers van de geheimenissen Gods. ²)

Indien dit Sacrament niet volstrekt noodzakelijk ware om vergiffenis der zonden te bekomen, — vanwaar dan het feit, dat men biecht, en sinds den bouw van Christus' Kerk altijd heeft gebiecht?

Ik verwerp dus onvoorwaardelijk wat mijn hoogmoed of valsch schaamtegevoel ooit tegen de Biecht kunnen inbrengen. En viel het mij nog zoo zwaar, dit eenige middel tot redding mijner ziel aan te wenden, — ik begrijp, dat ik het moet gebruiken. Kan ik afschaffen wat Christus heeft ingesteld? Zoude ik eene wijziging in die voorwaarden willen brengen, waarvan het God heeft behaagd, het sluiten des vredes afhankelijk te maken?

De beleedigde, niet de beleediger heeft het recht, voor te schrijven, hoe men de verloren gunst kan terugbekomen.

O ja, mijne ziel, — ga tot den priester en vertoon u aan hem! ³) Wees niet kleinmoedig. Laat hem de melaatsch-heid uwer zonden aanschouwen, welke u met ontbinding dreigt. Spreek: O plaatsbekleeder van Christus, den godde-lijken Wonderdoener, — strek uwe hand over mij uit en genees mij; gij bezit de macht, mij te reinigen. ⁴) Spreek slechts een woord, en mijne ziel zal gezond worden! ⁵) — O machtige rechter! aan uwe voeten belijde ik, verdwaald jongeling, mijne schuld. Laat mij de rechtvaardige goedertierenheid en goedertieren rechtvaardigheid van Dengene ten deel worden, die zoo menigwerf hier op aarde heeft gesproken: Uwe zonden zijn u vergeven, ga in vrede!

') Joh. 20, 21. ''j Cox. 4, 1. ') Math. 8, i. *) Luc. 5, 12. ⁵) Math. 8, 8.

119

Wie zijne zonden verborgen houdt kan nimmer op den goeden weg terugkeeren; doch wie ze belijdt en zich van haar losmaakt, die zal barmhartigheid verwerven. ^l) Ik geloof dit, en volg daarom bereidwillig Gods liefdevolle uitnoo-diging.

■) Spr. 28, 13.

HOOFDSTUK XXIX.

ZEGENINGEN DEB BIECHT.

Si confltoamur peccata nostra, fulelis est et Justus, ut remittat nobis peccata nostra, ot omundct nos ab omni iniquitale. 1 Joh. 1, 9.

Ir aarom zoude ik niet beminnen wat noodzakelijk is, ^wanrieer het tegelijkertijd nuttig is, aangenaam en quot;ïfejliy troostrijk ?

quot;4Y^v Dring een weinig dieper door in het wezen der 'j Biecht, en gij zult schatten ontdekken, die al het schijnbaar bittere des geneesmiddels in zoetheid en lieflijkheid doen verkeeren.

Wat is het biechten der zonden anders, dan het ontblooten van smarteliike wonden?

Gesloten en bedekte zonden zijn veelal gevaarlijk; zij genezen niet of moeilijk. Het gif der onreinheid moet verwijderd worden; alleen dan is redding mogelijk. En veroorzaken zulke gesloten wonden ook niet meer pijn ?

121

De Biecht derhalve kan ze' genezen; zij vormt eene zlele-artsenlj, zoo geheel met de elschen der menschelljke natuur overeenstemmend, dat alleen de Schepper-zelf van het menschelljke hart haar uitvinder en insteller kan zijn.

Mededeeling, uitstorting des gemoeds is voor den mensch eene behoefte. Wat drukt zwaarder op-, wat knaagt wree-der aan het zieleleven, dan geheim verdriet, verborgen schuld ? Het hart uitstorten, het knagende leed blootleggen, deelname zoeken, raad inwinnen, — dit alles verlicht den mensch, vaak zoozeer, dat reeds daardoor alleen de genezing een aanvang neemt.

En wanneer dan die mededeeling, die uitstorting door werkelijke genezing wordt gevolgd ?

Deel mij mede, dat gij door eene ziekte zijt aangetast, dat gij een verlies hebt geleden: ik kan met u weenen, — doch 't is mij niet mogelijk, het gebeurde ongedaan te maken. Maakt gij echter den priester deelgenoot van uw zieleonge-luk, dan is die uitstorting zelf reeds genezing; want door hem uwe krankheid bekend te maken vervuldet gij reeds eene hoofdvoorwaarde tot uwe redding.

En heeft dan het woord; Uwe zonden zijn u vergeven, — ga in vrede,quot; ') in uw rouwmoedig hart weerklonken, — in welke mate gevoelt het zich dan verkwikt en met een nieuw leven bezield! in welke breede stralen vloeien dan hemelbalsem, troost en vrede in uw genezen hart! welk eene zaligheid, die kostbare oogenblikken der vroegere onschuld weder te mogen beleven!

Het zwaard, dat ieder oogenblik mij kon treffen, zweeft niet meer boven mijn hoofd; ik blik niet meer vol angst en vreeze op die geheimzinnige woorden, door onzichtbare vin-

') Math. 9, 2.

122

geren geschreven: „Geteld; gewogen; te licht bevonden:quot; ^]) God is mij weder een vader, en ik ben zijn kind, de Hemel is mijn erfdeel, mijne eeuwige toekomst is verzekerd. — O prijs, mijne ziel, den Heer, en loof juichend de heerlijkheid zijner ontfermingen!

En mogen thans uwe tranen vloden; mogen zuchten opwellen uit de straks nog beklemde borst, — deze tranen zijn niet meer bitter, deze zuchten niet meer pijnlijk; de stroom uwer smarte vloeit thans kalm over eene gelijke bedding en tusschen beschuttende dijken, totdat hij eerlang zich in den oceaan des vollen vredes, der rijkste vertroosting gaat uitstorten, en zich met diens zoete wateren mengelt.

En naast het ongeluk der zonde vindt menigwerf iets anders in de Biecht leniging en steun.

Komt tot Mij, gij allen, die belast en beladen zijt! ²)

Niet de wereld troost; zelfs niet in ons natuurlijk lijden werd zij ons door Jesus als eene bron der vertroosting aangeduid. Ik zal u verkwikken! Hij noodigt u uit, tot Hem te komen, tot Hem — ook tot zijn plaatsbekleeder, die u zal troosten, sterken, opbeuren. De wereld is slechts hem genegen, die lacht, die joolt, die woeste vreugde mint; de smart is haar te somber, zij keert haar den mg, zij vlucht, zij haat haar. — Juist die xoereld slaat wonden, steekt, zengt, vergiftigt. Hare ondankbaarheid, hare trouwloosheid, haar waanzinnige overmoed slaan smarteliike, diepe wonden.

Christus is de goddelijke Geneesheer; Hij geneest door Zich, Hij geneest door zijn plaatsbekleeder. Hij geneest alles, Hij geneest met zachte hand, Hij geneest volkomen. Hij geneest eervol; — de lidteekenen der wonden, door Hem geheeld, zijn geenszins schandelijk, — veeleer lichten, stralen, geuren zij.

quot;) Dan. 5, 25. ³) Math. 11, 28.

123

En heeft de Biecht genezen, heeft zij de zonden weggenomen, dan beschut zij tegen niemve wonden.

Zij leert den mensch op zich-zelf letten. En boezemt zij hem schaamte in, — juist hierdoor houdt zij hem van nieuwe redenen tot beschaming terug.

De Biecht effent den weg voor de deugd. Zij legt in den diep omgewerkten bodem den eersten en noodzakelijken grondslag: ootmoedigheid, — ootmoedigheid door het zelfonderzoek, ootmoedigheid door de aanklacht, ootmoedigheid — door het vonnis, moge het ontbindend of bindend luiden.

Biechten brengt licht.

De driften hullen den geest in duisternis. De ivereld bedriegt; vleiers en valsche vrienden verblinden. De zondaar van zijn kant maakt het duister nog meer tastbaar; hij durft don sluitsteen des afgronds niet ter zijde schuiven en een blik in de diepte werpen. Hij vlucht het nadenken, tracht, de stem van zijn knagend geweten te smoren, zoekt verstrooiing en vergetelheid. Door altijd nieuwe geneugten, altijd nieuwe lusten doet hij steeds nieuwe stofwolken van den bodem opwarrelen, die hem meer en meer voor zich-zelf onzichtbaar maken.

De rechterstoel der boetvaardigheid is het graf der pas-siën, de zetel der onpartijdige rechtvaardigheid, de troon der ivaarheid.

De wereld zwijgt: alleen God, geloof en genade spreken nog. In de plaats van leugenachtige vrienden treedt de onbaatzuchtige handhaver van Gods heilige rechten en van die eener gesmade, onsterfelijke ziel. De wolken lossen zich op, het warrelende stof valt neder; de Hemel en het hemelsche zijn weder zichtbaar en storten blijde hun glansen uit over het verjeugdigde hart.

En niet slechts worden duistere vooroordeelen opgeklaard,

124

die slechte neigingen of booze wenschen opdringen, of we Ike de booze mensch zich-zelven opdringt, — ook het duister in dm geloove, dat ons omhult of dreigt te omhullen, wordt gebannen; de schillen vallen ons van de oogen, •) door eigen boosheid verblind. Het geloof wordt levendiger, men hoopt weder, men gevoelt weder liefde; het hart is genezen, en de geest ontwaart daarvan den heilzamen invloed.

Biechten sterkt.

Onstuimig zijn de passiën; hebben zij het broze vaartuigje onzes harten overmeesterd, dan drijft het nog slechts doelloos op de ruige golven rond, om straks op de klippen te worden verbrijzeld, of in de diepte weg te zinken.

En tegen het geweld dier passiën wordt door eene goede Biecht steun verleend; eenige driften slingert zij met onweerstaanbare kracht over-boord, andere onderwerpt zii aan het gezag van een wijs, ervaren stuurman.

O ja, — God kent het arme menschenhart! Het aangeboden geneesmiddel is aan zijne zwakheid geëvenredigd.

De hartstochten worden aangevuurd door gelegenheden, — door slechte vrienden, die al te vaak de taal der ondeugd spreken, — door gezelschappen, aan den dienst dier hartstochten gewijd.

De Biecht slaakt deze ketenen; zij waarschuwt: zij reikt de edele vriendenhand; zij strengelt zegenrijke banden.

De driften tieren welig in den chaos der verstrooiingen, der gedachteloosheid, der oppervlakkigheid, in den maalstroom van het gewone leven, in de beslommering der zaken.

De Biecht voert den mensch terug in zich-zelven; zij leidt zijne schreden naar het heiligdom van de eeuwige waarheden des Geloofs; zij roept oude herinneringen uit betere tijden wakker; haar vinger wijst bemoedigend op den horizon

') Hand. 9, 18.

125

eener hemelsche toekomst. De Biecht, mijn jongeling, over brugt de klove tusschen het dal der tranen en het „beloofde landquot;; zij bedwingt den stroom, die op vreemde bedding voortijlt, verandert zijn loop en richt dien weder hemelwaarts.

Aan de zegeningen der biecht worden zelfs andere men-schen deelachtig: Zij doet onrechtvaardig goed den eigenaar teruggeven; zij beslecht menigen twist, verzoent vijanden, herstelt de gegeven ergernis, verwijdert slechte vriendeu, beschermt have, eer en onschuld, houdt den overmoedige binnen behoorlijke perken, beurt den verdrukte op.

In het huisgezin brengt zij trouw, orde, vrede en liefde; in den staat veiligheid, broederlijken geest en onderworpenheid ; het geheele menschdom maakt zij tot één gezin van boetvaardigen, wat het inderdaad zijn moet, zoolang het in Adam en Eva zijne stamouders erkent.

O zegenrijk geneesmiddel! O schatkamer van onbeschrijflijk kostbare goederen! Waarlijk: God is trouw en rechtvaardig; Hij vergeeft ons de zonden, wanneer wij ze belijden, en Hij loutert ons van alle vlek en bovendien verlicht Hij ons, sterkt ons, vervult ons met troost, laat ons in den verworven zielevrede een voorsmaak van hemelsche wellusten proeven.

Hoe vurig wensch ik, o jongeling, dat gij de grootheid dier zegeningen wel overpeinzet, dat gij ze moget beseffen en op den waren prijs stellen! Dan zou de Biecht voor u geene foltering zijn; dan zoudet gij voorzeker tot haar uwe toevlucht nemen, ook dan, wanneer volstrekte noodzakelijkheid en gebiedende plicht u niet tot biechten dwingen. Dan zoudet gij die heilige handeling niet met weerzin verrichten, niet achteloos, niet oppervlakkig, — en vooral niet onwaardig...

') Joh. 1, 9.

HOOFDSTUK XXX.

DE BIECHT IS GEMAKKELIJK.

Vis sanus fieri?____ Surge____et

ambula. Et statim sanus factus est homo ille. Joh. 5, 6. S. 9.

ven zoet als de vruchten zijn, ons in de biecht voor het heil onzer ziel aangeboden, even gemakkelijk jn ze te plukken.

i Gelooft gij het niet ? En toch zult gij dit moeten toe-$ geven, wanneer gij bedenkt, wat de zonde is, wat God is, wat gij door uwen afval van God hebt verdiend, welke voorwaarden Hij, de beleedigde, had kunnen stellen, welke pijnlijke stappen men zich vaak moet getroosten om menschen tot verzoening te bewegen.

Vergenoegt zich de wereldsche gerechtigheid met eene bekentenis der schuld, met eene betuiging van leedwezen, met betoond berouw?

Openbaarheid der rechtszittingen, bezoedelde eer, folteringen, ketenen, gevangenis, ontberingen van alle soort, strop.

127

bijl en zwaard omgeven de menschelijke vierscharen met schrik en afschuw.

Sleept men u met geweld naar den biechtstoel? Ontmoet gij daar een onheilspellend rechtersgelaat? — Alles geheim, alles in goedheid, zachtheid, liefde en later geene verwijten meer, — geen kerker, geene beulshand; verre van daar: met eere en vriendschap wordt gij overstelpt; gerechtvaardigd, geadeld verwijdert gij u uit de zale des gerichts, waar gij het voordeel hadt, in één persoon schuldige, aanklager en getuige te zijn.

Welk een goedertieren gericht!

De aanklager is hier de zondaar-zelf, hij alleen en in zijn eigen zaak. En hij wordt gehoord, en zijne getuigenis is beslissend. Geen vuige laster, geen bittere haat kan hier binnendringen: soort, getal, omstandigheden, doel der misdrijven, 't wordt alles aangenomen zooals ik het weet, en volgens de ivare toedracht van het gebeurde; hier kan niemand iets overdrijven, verdraaien, verkeerd uitleggen. Met den rechter alleen heb ik te doen.

En deze rechter is mij van den beginne af wélgezind. En zijne genegenheid neemt toe, naarmate ik hem meer blijken van vertrouwen geef, — naarmate zijn oog dieper in mijn ongeluk doordringt. — En zijne rechtvaardigheid is goedertierenheid. Plaatsbekleeder van Dengene, die het geknakte riet niet geheel afbreekt en de nog glimmende 73^ niet geheel uitdooft, zal hij zeker niets onbeproefd laten om mij weder op te richten, om het wegstervende vonkje weder aan te blazen] !) — Zelf mensch — is hij zich van de menschelijke zwakheid te eenenmale bewust. — En dan, hij weet immers, dat hij, evenals zijn goddelijke Meester, de zending heeft, op te zoeken en te redden wat verloren is. ²)

') Is. 42, 3. quot;) Luc. 19, 10.

128

Wel is lüj rechter, en moet rekening houden met de eischen der eeuwige rechtvaardigheid, met de eischen van de Opperste G-erechtigheid-zelve; doch — wanneer de schuldige en aanklager tevens berouw toont, wanneer zijne bekentenis den stempel der oprechtheid draagt, wanneer hij inderdaad in die stemming verkeert, waarin de vrijspraak moet worden aangehoord, dan is die rechter immer toegevend; zijn oordeel schenkt leven en genade.

Hoe moeilijk is het vaak, de verloren gunst eens vorsten terug te erlangen! Welke tijdroovende onderhandelingen! welke vernederingen 1 welke proeven van onderwerping en veranderde gezindheid! Eerst moet men 's vorsten omgeving voor zich winnen. Slechts moeilijk en langzaam baant men zich een weg naar den troon. Men moet eene geschikte gelegenheid afwachten. En dan — wellicht openlijke beschaming, knieval, smeekingen, — en bij dit alles geene zekerheid, dat men zal slagen.

En hier — een eenvoudige, maar ernstige stap bij 's Hee-ren gevolmachtigde, of, juister gezegd, bij God-zelven, van Wien gij bij voorbaat overtuigd zijn kunt, ja zijn moet, dat Hij u, den waarlijk rouwmoedige, gaarne en alles vergeeft.

Eischte God van mij jarenlang vasten; vorderde Hij, dat ik als pelgrim naar de eindpalen der wereld zoude gaan; vergde Hij offers van alle soort; begeerde Hij als prijs der verzoening geheel mijn vermogen; was het Zijn wil, dat ik waardigheden en ambten nederlegde en mij ontdeed van al wat mij kostbaar en lief is, — wat konde ik dan anders doen, dan dien prijs der verzoening betalen, teneinde mij de volstrekt onmisbare gunst van den Koning des Hemels en der aarde opnieuw te verwerven?

En nu — eenvoudige belijdenis, vrij willige verootmoediging, oprechte voldoening! . . . O mijn God, hoe gemakkelijk hebt

129

Gij mij datgene gemaakt, waaraan uwe recMmardiglieid voor mij de grootste moeilijkheden had kunnen verbinden! Want kan een vergrijp tegen uwe opperste liefde en majesteit wel ooit genoegzaam worden uitgeboet?

Wat is de Biecht — in vergelijking met de AeZ, die ik door mijne zonden duizendwerf verdiende?

Daar — eeuwige schande, eeuwige verwijtingen, eeuwige smart, — en dan nog geene vergiffenis; hier, in den biechtstoel, korte beschaming, liefdevolle terechtwijzing, minutenlange moeilijkheden, — en dan — vergiffenis, verzoening, troost, blijdschap, liefde — en zulks voor immer, wanneer ik niet in de zonde terugval.

Belijden of branden: — wat is te verkiezen ?

Uw huis staat in lichte laaie. Aangenomen, dat gij het nog grootendeels kunt behouden door een weinig water, dat gij uit de naburige beek moet scheppen, in den vuurpoel te werpen: — ware dit middel niet gemakkelijk? niet zeer te wenschen ?

Door de Biecht bluscht gij den hellegloed.

Uwe schuld bedraagt zooveel millioenen goudstukken. Aangenomen, dat gij kwijtschelding dier geheele schuld kunt erlangen door spoedige betaling van één geldstukje, dat gij trouwens in handen hebt: — ware dit middel niet gemakkelijk ? niet zeer te wenschen ?

Door de Biecht bevredigt gij uwen Schuldeischer, wien gij oneindig veel schuldig zijt.

In de eenzaamheid des wouds ontmoet gij een vreese-lijken leeuw; geen uitweg, geen wapen. Reeds maakt hij zich tot den sprong gereed ... Aangenomen, dat gij hem door een wenk uwer vingeren in een zachtaardig lam kunt veranderen: — ware dit middel niet gemakkelijk? niet zeer te wenschen ?

9

130

Door de Biecht stemt gi] tot goedertierenheid uwen niet recht vertoornden God, — Hem, den Geweldige, van Wien staat geschreven, dat het schrikkelijk is, in zijne handen te vallen. ')

Gij zijt doodelijk ziek. Men vraagt u: „Wilt gij gezond worden?quot; Een enkel „Jaquot; schenkt u leven en gezondheid weder; — ware dit middel niet gemakkelijk? niet zeer te wenschen.

En zoo vraagt Jesus u, die reeds zoo lang op het ziekbed ligt uitgestrekt: Wilt gij gezond worden? ²) En zoudt gij het „Jaquot; niet willen uitspreken? niet willen biechten? niet de stemme willen hooren, die u toeroept: „Sta op en wandel?quot; ³) niet genezen willen worden?____

Hoe onverantwoordelijk ware het, een zoo gemakkelijk middel af te wijzen, voor het bezit van zoo kostbare goederen zich niet een klein offer te willen getroosten!

En, — gesteld, dat biechten moeilijk was, in sommige gevallen zelfs zeer moeilijk, — kunt gij eischen, dat het geneesmiddel vreemd zij aan alle bitterheid?quot;

Kan het verwonderen, dat bij de samenstelling van een geneesmiddel met den aard der ziekte wordt rekening gehouden? Over elke schuld moet men berouw gevoelen, elke schuld moet beleden worden, — wil men op vergiffenis hopen.

Wie zal gaarne vergeven, zonder dat men hem daarom vraagt? zonder de overtuiging te hebben, dat de beleed:^:ger vurig wenscht, het misdrevene zooveel mogelijk te herstellen, de overtuiging, dat hij zich vastelijk voorneemt, in de toekomst zijne krenking niet te herhalen?

De geringste, gemakkelijkste voorwaarde, welke men ter

■) Hebr. 10, 31.

131

verzoening kan stellen, is wel de rouwmoedige bekentenis van hetgeen werd misdaan.

Ja, de Biecht is een geneesmiddel, — eene hemelsche artsenij, bereid uit Jesus' kostbaar Bloed.

Een geneesmiddel — hemelsch in zijne algememheid; immers, voor elke zielewonde, voor eiken leeftijd, voor eiken staat, voor elk gemoed is het uitermate geschikt.

Een geneesmiddel — hemelsch in zijne kracht; nimmer faalt het: verouderde ziekten, diep ingekankerde wonden — niets weerstaat aan zijne heilzame werking.

Een geneesmiddel, — hemelsch in zijne eenvoudigheid; breng een waar berouw mede, klaag u-zelven oprechtelijk aan, — en onmiddellijk, in een oogwenk, verdwijnt spoorloos de melaatschheid uwer ziel.

Een geneesmiddel — u door hemelsche milddadigheid aangeboden. quot;Wat kost het u? Zie, het staat bereid, geheel te uwer beschikking. Van Jesus' heilig Kruis stroomt het neder, neem het, bet er uwe wonden mede.

Of zoudet gij dit onfeilbaar geneesmiddel niet immer kunnen gebruiken, wanneer gij wilt? Och, er zijn overal priesters! Zieleartsen bevinden zich altijd in uwe nabijheid. Zij ontvangen u met open armen, wanneer gij u tot hen begeeft; zij komen met blijdschap, wanneer gij hen roept; om Christus' wille, om het loon des Hemels te verwerven, met zelfopoffering, zonder een zweem van eigenbaat doen zij alles, moeten zij alles doen. En voor allen, voor den arme en voor den rijke, voor den nederigen werkman en voor den aanzienlijken waardigheidsbekleeder, voor den onwetende en voor den geleerde zijn zij met liefde toegankelijk. Allen hebben recht op hen, recht op hun bijstand.

Waar blijven thans, o jongeling, uwe verontschuldigingen?

Misleid u-zelven niet; eigenlijk wordt gij door slechts één

132

ding van biechten afkeerig gemaakt: schrik voor eene verbetering uws levens, vrees voor het geweld, dat gij uwer onstuimige natuur zoudt moeten aandoen, om niet weder te vallen.

Zoudet gij laf zijn, mijn jongeling?----

HOOFDSTUK XXXI.

EEN BjjlK IN HET H\KT.

Si nosmetipsos dijudicaremus, nou utique judicaremur. 1 Cor. 11, 31.

ene zooveel mogelijk volledige beschuldiging, zooals het Biechtgericht die eischt, is niet denkbaar zonder een voorafgegaan nauwkeurig onderzoek des harten.

Wanneer ik in de Biecht eene zware zonde vergat, en verregaande lichtvaardigheid, gebrek aan ernst bij het onderzoek aan die vergetelheid schuld droegen, dan zoude mij die onvolledigheid als zonde worden aangerekend, dan zoude ik het Sacrament hebben misbruikt.

Daarom moet ik met ernst en vlijt mijn geweten onderzoeken. Ik heb bij de vervulling van deze taak minstens die nauwkeurigheid in acht te nemen, welke verstand en eigenbelang mij bij verrichten van élke gewichtige bezigheid voorschrijven.

134

Van angstvalligheid en kleinmoedigheid even verre verwijderd als van onnauwkeurigheid en oppervlakkigheid, zal ik mij tot de Biecht voorbereiden op eene wijze, strookend met de -waardigheid van zulk een verheven Sacrament, en met het nut, dat ik daaruit hoop te trekken.

Ja, heilige Geest, Gij moet met de stralen van uw goddelijk licht uit mijn zondig hart de duisternis verdrijven!

O kom, ontwar het kluwen zooveler misdrijven, door gedachten, begeerten, woorden, daden, verzuimenissen gepleegd!

G-edoog niet, dat het zoo kostbare geneesmiddel der Biecht voor mij in gif verkeere, of dat die hemelsche artsenij, mijne wonden niet genoegzaam ontbloot vindende, hare uitwerking misse!

Verdrijf mijne dwaze eigenliefde, welke allerminst hier tehuis behoort. Laat mij, o heilige Geest, mij-zelvtn aanschouwen, gelijk ik was en ben, — hoe treurig deze aanblik mij ook stemme.

Toon mij, ik smeek het U, niet slechts mijne afdwalingen; laat mij ook de bronnen en oorzaken mijner ellende en ge-brckkelijkheid kennen; toon mij den samenhang, welke bestaat tusschen het eene gebrek en het andere, en tusschen de reeks mijner gebreken en het hoofdgebrek, dat mij beheer scht.

Heb medelijden met mijne jeugd; ruk den blinddoek van mijne oogen, en laat mij het net aanschouwen, door de pas-siën geweven, en waarin ik gevaar loop te verwarren.

Verlicht ook den priester, wien ik mij-zelven toevertrouw, den leidsman mijner ziel, — opdat hij niet alleen als rechter, maar vooral ook als geneesheer voor mij optrede, en mijner ziel luel doe.

En dan, o licht der goddelijke genade, doorgloei mijn hart, — maak het week, maak het vruchtbaar; verleen het eene

135

rouwmoedige stemming, eene heilige vastberadenheid, om voortaan Gods wil in trouwe na te leven, het kwaad te vermijden, de deugd te beoefenen, de noodige en nuttige middelen gretig aan te wenden.

O ja, schep in mij een ander, een rein hart! Vernieuw den rechten geest in mijn binnenste breng mij weder in de oorspronkelijke richting hemelwaarts, in de richting, die mij tot mijnen God en Schepper moet voeren!

Bij het onderzoek van geweten is vooral orde dringend noodzakelijk. Zij bewerkt, dat gij de hulp van een z. g. „biechtspiegelquot; zeer wel kunt ontberen, en maakt zelfs het opteekenen van fouten overbodig.

Doorloop de Tien Geboden Gods, de geboden der Kerk. Overweeg bij elk dier geboden, of gij niet door gedachten, woorden, daden of verzuimenis daartegen hebt gezondigd.

Of: overweeg uwe plichten jegens G-od, jegens den naaste, jegens u-zelven. Onderzoek, of gij den Heer, uwen God, de verschuldigde eer, dank en aanbidding hebt gebracht; onderzoek uw gedrag ten opzichte van uwe overheden, van uwe gelijken, van uwe ondergeschikten, almede de plichten van meen staat. Onderzoek, of gij de verschillende deugden hebt beoefend, welke God begeert, in u te zien: — kuischheid, matigheid, gehoorzaamheid, waarheidsliefde, zachtmoedigheid, geduld, nederigheid.

Of, — en dit voornamelijk wanneer uwe laatste Biecht nog niet lang is geleden, — doorloop in den geest achtereenvolgens de dagen; zie, wat er op is voorgevallen ; denk aan de plaatsen, waar gij zijt geweest, aan de personen, met wie gij omgang hadt, aan de werkzaamheden, door u verricht.

Onderzoek het getal der zware zonden zoo nauwkeurig

') Ps. 50, 12.

136

mogelijk; onderzoek de omstandigheden, waarin zij werden gepleegd, en denk er over na, in hoeverre die omstandigheden den aard der zonden gewijzigd, of de zonden verzwaard hebben. Onderzoek, of gij aan de fouten van anderen hebt deelgenomen, of gij misschien tot hunne zonden aanleiding hebt gegeven.

Vraag dan u-zelven af, of gij uwe laatste Biecht waardig hebt gesproken, en de u opgelegde penitentie behoorlijk verricht ; of gi] hebt teruggegeven wat gij teruggeven moest; of gij hebt hersteld wat gij verplicht waart te herstellen; of gij naar best vermogen de naaste gelegenheid tot zondigen hebt ontvlucht; of gij de middelen, u door den biechtvader aangeraden, trouw hebt gebezigd.

En geheel dat onderzoek moet gij verrichten in tegenwoordigheid van den driemaal-heiligen, alwetenden God, vóór het aanschijn van Dengene, die harten en nieren doorgrondt, ') voor Wien de sterren niet vlekkeloos zijn, ²) die Jeruzalem met fakkelen doorzoekt, ³) voor wiens blik men geene zonde kan verhelen, verkleinen, bemantelen.

Plaats u in den geest vóór den troon des eeuwigen Rechters, zooals gij daareenmaal staan zult. Voorkom dat schrikkelijke oordeel, en sla nu vrijwillig en in alle oprechtheid dat gewichtige hoek op, waarin al uwe gedachten, woorden en werken zijn opgeteekend.

Voorwaar: oordeelden wij ons-zelven, dan zoude God ons niet eenmaal behoeven te oordeelen!⁴)

Doorzoek dan vaardig uw hart, o jongeling; sla geen hoekje over. Doorzoek juist met den grootsten ijver die plooien, welke zich het moeilijkst laten openen.

Wees nauwgezet. Misleid u-zelven niet; wacht u wel, G-od te willen misleiden.

') Openb. 2, 32. ²) Job 25, 5. ^:') Wijsh. 1, 12. ') Oor. 11. 31.

I

HOOFDSTUK XXXII. BEROUW.

Cor contritum et liumilia-tum. Deus, non despicies.

Is. 50, 19.

iff eloof niet, dat de hoofdzaak bij de Biecht het geive-

'13

^K tensonderzoek is; Berouw is allereerst noodzakelijk. In tijd van nood kan het berouw de Biecht ver-| vangen, en bij een werkelijk volmaakt berouw wordt i zelfs de absolutie door de rechtvaardiging voorafgegaan.

Zonder berouw geene vergiffenis. Dit ligt in de natuur der zonde, welke hierin bestaat, dat men zich van God afkeert, en zich tot de menschen neigt; — de zonde is dus eenecer-keerdheid, eene afwijking van de behoorlijke orde.

Het hart moet weder van de schepselen worden losgerukt en tot God teruggevoerd. Dat losrukken veroorzaakt pijn; die

138

terugkeer laat zich niet denken zonder afschuw van het voorwerp, dat ons van God heeft vervreemd.

Het berouw is dus eene zielesmart, een afschuw van de zonde, een wensch om het misdrevene te herstellen, gepaard aan het voornemen van niet meer te zondigen.

Het berouw moet derhalve inwendig zijn, anders is het geen zielesmart. Het moet u oprecht leed doen, dat gij ongelukkig genoeg waart, te zondigen.

Eene zinnelijke smart, eene smart, die zich door benauwdheid en tranen uit, en zich in bepaalde woorden lucht geeft, is niet gevorderd. Ook zonder tranen en zonder die mondelinge uitdrukking van leedwezen kan het berouw oprecht en waar zijn; verscheurt uw hart, staat er geschreven, niet uwe kleederen - en bekeert u in waarheid tot den Heer, uwen God. ¹)

Bedient gij u van eenig formulier, dan moet gij u-zelven geioeld aandoen, om de gevoelens, daarin uitgedrukt, tot de uwe te maken. Een werktuigelijk opzeggen is niet voldoende, kan niet baten.

Daar wij door elke doodzonde den Hemel verliezen en de hel verdienen; daar elke doodzonde God, het hoogste, beminnelijkste goed, bitter beleedigt, — moet ons berouw algemeen zijn, d. w. z.: zich tot alle zware zonden uitstrekken.

Hebt gij over slechts ééne. doodzonde geen berouw, dan is uw berouw onvoldoende. De beweegreden tot berouw over de ééne zonde is ook de beweegreden tot berouw over alle andere.

Kunt gij tegelhjkertijd Gods vriend worden en zijn vijand blijven, d. w. z.: aan eenige zware zonden blijven hechten ?

Zie derhalve wel toe, dat niet eenige lievelingszonde er in slage, aan uw berouw te ontsnappen.

') Joel. 2. 18.

139

Hot berouw moet verder geSvenredigd zijn aan het kwaad, door mij bedreven, en aan het doel, dat ik door middel van het berouw wensch te bereiken.

Hoe grooter het aangerichte euvel is, des te grootermoet het berouw wezen. De zonde is het euvel der euvelen. Niets veroorzaakt meer nadeel, dan zij ; daarom moet ook de smart, die wij daarover gevoelen, groot boven alles zijn, — ja, die smart zou, ware het mogelijk, oweiMcZi# moeten wezen, daar de zonde als een oneindig kwaad moet worden beschouwd.

Wie de zonde niet verafschuwt als het ergste, het éénig ware kwaad, die begrijpt haar wezen niet; bij zoo iemand kan van berouw geen sprake zijn.

Die boven alles hevige droefheid is van den ivü afhankelijk. geenszins van het gevoel alleen, aan dit laatste mag niet te veel gewicht worden toegekend.

Het doel des berouws is de verzoening met God. Wij begee-ren, zijne genade, zijne vriendschap terug te bekomen; wij verlangen vurig, weder bekwaam te worden om eenmaal in 't bezit der eeuwige, bovennatuurlijke zaligheid te geraken.

Aan dit bovennatuurlijk doel beantwoordt noodzakelijkerwijze slechts een bovennatuurlijk middel. Het berouw moet dus bovennatuurlijk zijn; het vinde zijn oorsprong in de genade en steune daarop; het kome voort uit bovennatuurlijke beweeggronden, bijv.: Gods vriendschap verbeurd, de Hemel verloren, de hel verdiend, 's Heeren majesteit en goedheid beleedigd____

O mijn God! koude ik steeds een volmaakt berouw over mijne zonden gevoelen! Koude ik van alle beweeggronden, die mij-zelven aangaan, zoo vrijelijk afzien, dat alleen, of ten minste op de eerste plaats, de liefde tot U mij tot U terugvoerde! Wel is het bovennatuurlijk onvolmaakt berouw, waarbij ik op de eerste plaats niet U, o mijn God, doch mijne

140

eeuwige belangen op het oog heb, bij het ontvangen van dit H. Sacrament voldoende; — maar, o hoogste, beminnelijkste goed. mijn Schepper, mijn Vader, God der waarheid en schoonheid, der macht en heiligheid. Gij, in quot;VVien alle volmaaktheid samenvloeit, — de gedachte, tegen U te zijn opgestaan, U te hebben miskend, U te hebben bedroefd, U te hebben beleedigd, die gedachte moest mij voor elk ander gevoel onvatbaar maken. Wat is mijn Hemel tegen uwe eer! Gij alleen zijt heilig, Gij alleen de Heer, Gij alleen de Allerhoogste] Kan het nadeel, mij-zelven berokkend, wel in aanmerking komen, waar het eene krenking van uwe rechten geldt ? O — verleen mij dat volmaakt liefdeberouw, dat berouw zonder zelfzucht, — dat berouw, hetwelk mij zoo geheel en al als een zoenoffer verteert, dat niets van mij overblijve, — naar het woord uws Zangers en Propheten: Een gebroken geest is Gode een welgevallig offer; een vermorzeld en ootmoedig hart zult Gij, o God, niet versmaden. ¹)

Het berouw maakt deel uit van de voorbereiding tot de Biecht; het moet aan de Absolutie voorafgaan en met het oog op de af te leggen Biecht worden verwekt; het berouw wordt door den wil in rechtstreeksch verband met de sacra-menteele belijdenis gebracht.

Dikwerf schijnt het moeilijk, ons in die rouwmoedige stemming te brengen. Bidden wij daarom. God, die wil. dat wij ons bekeeren, wil ook het middel tot onze bekeering; wij zullen derhalve in staat zijn, een bovennatuurlijk berouw in ons te verwekken, zonder hetwelk geene bekeering mogelijk is.

En doet Hij niet altijd onmiddellijk het berouw in ons hart dalen, dan verleent Hij ons toch de genade van het gebed, waardoor wij tot de genade van het berouw kunnen komen.

•) Ps. 50, 19.

141

Tot berouw stemt vooral ook de overdenking van bovennatuurlijke beweeggronden, tot welke niet zelden de natuurlijke den overgang kunnen vormen; — welke schande in zoo me-, nig kwaad! welke gevolgen voor gezondheid, vermogen, eer! welke gewetenswroeging, welk een drukkend bewustzijn ! welk eene tegenstelling met de deugd, die vaak reeds hier beneden zoo heerlijk wordt beloond! hoe afschuwelijk is elke zonde, in zooverre zij tegen rede en goeden toon indruischt! hoeveel afschuwelijker nog in hare overtreding van Gods eeuwige wetten! welke tijdelijke straffen! En de dood — wellicht zoo nabij! en het oordeel!— en de eeuwigheid! — Ach, die hél, of zelfs maar het vagevuur! En de Hemel verloren, met zijne eeuwige zaligheid! en het gezelschap der Heiligen! — en God, dit hoogste, beste Wezen! welk eene ondankbaarheid in elke zonde! Heeft God dat aan mij verdiend, — Hij, Wien ik alles, alles verschuldigd ben, — in de orde der natuur, zoowel als in die der genade? En het liefdevolle Hart van Jcsus! en het Kruis! en. het Lam Gods op het altaar en in het tabernakel! en Gods oneindige volmaaktheden, tegenover welke mijne zonden staan gelijk zoovele schaduwen der hel!. .. .

O mijn God! ik bloos van schaamte, en waag het nauwelijks, tot U op te zien; want mijne misdaden zijn mij boven het hoofd gewassen, en het kwaad, dat ik heb bedreven, reikt tot den Hemel! ») Vergeef, o God van liefde, een verdwaald jongeling, die uit den grond zijns harten begeert, tot U terug te keeren!

Niet slechts om de hel te ontkomen, die ik mij bewust ben, te hebben verdiend; niet slechts omdat ik het recht op den Hemel en zijne eeuwige gelukzaligheid verbeurde, —

') Esdras. 9, 6.

142

ach! — om U, o hoogste, beste, beminnelijkste goed. God der goedertieren liefde, der majesteit en heerlijkheid, - om U vooral doet liet mij leed, dat ik ooit heb gezondigd door gedachten, woorden, werken, verzuimenissen! Konde ik alles herstellen, en mijn opstand en snoode ondankbaarheid tegen U met mijne tranen, ja met mijn bloed uitboeten!

Vergeef mij de schandelijke ontwijding mijner jeugd! Vergeef, dat ik vermetel heb geweigerd, U te dienen in die jaren, waarop Gij, voor mijn eigen heil, het meeste recht doet gelden! vergeef, dat ik U en mij-zeiven dien kostbaren tijd heb ontroofd!

Voortaan tenminste zult Gij in mij een volgzaam, rechtgeaard kind bezitten. U zij de 7'est mijner jeugd en geheel mijn volgend leven gewijd — in vroomheid en kuischheid, in zachtmoedigheid en gehoorzaamheid, in arbeidzaamheid en naastenliefde.

Herstellen wil ik naar best vermogen het misdrevene, vermijden de gelegenheid tot zonde; gebruiken de mij voorgeschreven reddingsmiddelen. — Heer, verleen mij hiertoe uwe genade! geef dat ik U voortaan hoven alles liefhebbe, en nooit meer van ü gescheiden worde. — Amen! Amen!

HOOFDSTUK XXXIII.

VAST VOORNEMEN.

Juravl et statui, custodiro judicia justitiao tuac.

Ps. 118, 100.

aar berouw sluit altijd het voornemen in zich. Xamp;K ^^,e bedreven zonde, zij mag noch zal zich her-■fi\ halen; — niets, wat met de goddelijke wetten in strijd is, mag in de toekomst gebeuren.

Dezen ernstigen wil moet ik hebben; zonder dien wil is geene vergiffenis mogelijk. Zonder waren haat tegen de zonde geene verzoening met God, en zonder den vasten wil, voortaan niet meer te zondigen, geen ware haat.

Dan, die ernstige wil kan aanwezig zijn, trots de vrees, die in ons binnenste opkomt, dat onze betering niet blijvend zal wezen.

G-ij zult echter wèl doen, die vrees te bestrijden. Ja, onderdruk die gedachte aan een terugval, die gedachte, welke der

144

lafheid zoo vaak eene hulpe wordt, om u te overmeesteren. Een terugval is wel-is-waar mogelijk-, doch hij ligt verder van u verwijderd, naarmate gij u met meer vertrouwen in 's Heeren armen werpt.

Vergeet niet, dat gij alles vermoogt in Hem, die u sterkt; ') en dat gij nooit boven uwe krachten zult worden bekoord. ^ Uw voornemen kome waarlijk uit het hart. Niet de ivoorden zijn het, die het voornemen maken; de wil treedt hier beslissend op. Ik heb gezworen, o Heer, en mij vastelijk voorgenomen, de geboden uwer gerechtigheid te onderhouden. ³)

Uw voornemen zij vast, onwankelbaar. Het koste wat het wil: — het moot anders met mij worden; dit en dat in het bijzonder mag zich nimmer herhalen. Wat zal mij nog van Christus' liefde losrukken? Kommer? nood? honger? naaktheid? gevaar? vervolging? zwaard...? ⁴)

Uw voornemen zij algemeen. Het strekke zich uit tot de bedreven zonden, en tot die, welke nog bedreven kunnen worden. Zoudet gij aan slechts ééne doodzonde niet verzaken, dan ware uwe bekeering valsch; dit zou ook dan het geval wezen, wanneer uw voornemen zich slechts tot zekere tijdruimte bepaalde, niet de geheele toekomst omvatte.

Uw voornemen zij werkzaam. Gij moet niet slechts het besluit vormen, niet meer te zondigen, — gij moet ook de Xniddelen aanwenden, de gelegenheden vermijden, herstellen wat hersteld kan worden, ernstig arbeiden aan het uitroeien uwer driften en verkeerde neigingen.

Eindelijk moet uw voornemen bovennatuurlijk zijn, gelijk het berouw-zelf, waarbij het zich aansluit; het moet steunen op een beweeggrond der genade. God moet tevreden worden

') Phil. 4, 18. =) Cor. 10, 13. ■) Ps. 118, 106. ') Bom. 8, 35.

145

gesteld, mijne ziel in veiligheid worden gebracht; aan de hel moet ik ontkomen, den Hemel moet ik binnengaan. De eeuwigheid, o God, — zij zweeft mij vóór oogen! ^Waarom zoude ik mij niet eene korte ivi/jle geweld aandoen, om mij eeuwig in de vruchten dier inspanning te kunnen verblijden?

De grootste moeite, dierbare jongeling, wordt u veroorzaakt door uwe lievelingszonde. Gij mint haar, en zij mint u. Het schijnt u wellicht moeilijk, of zelfs onmogelijk, van die zonde afstand te doen. Gij kunt slechts moeilijk besluiten, alle middelen te bezigen, uwe bevrijding tot eiken prijs te bewerken, zelf de handen aan het werk te slaan, om die zonde met wortel en tak uit te roeien.

En toch moet uw voornemen vooral op die zonde slaan; zij vormt de keten, die gij het moeilijkst medesleept, den last, die u het zwaarst drukt.

Kleingeloovige, waarom twijfelt gij? ²) Reikt de Verlosser u niet de hand ?

En wat vermag niet een ernstige wil! Het Koninkrijk der Hemelen lijdt geweld, ³) maar de geweldigen, — degenen, die in waarheid willen, wier willen daad wordt, zijn er zeker van, het te bemachtigen.

Heer, — ik wil. Het is mij ernst. Door uwe hulp gesteund, zal ik datgene verrichten, wat onmogelijk schijnt. Op die hulp durf ik rekenen; want meei dan ooit ben ik mij op dit oogenblik van mijne zwakheid bewust. Met vertrouwen durf ik tot U opzien, — opzien tot de bergen, van waar mij hulp geworden zal! ■')

En nu, o jongeling, wees getrouw aan uwe belofte, den Heer gedaan. Heilig zii u het gegeven woord. Gij hebt ge-

') Ps. 76, 0. gt;) Math. 14, 31. ') Math, 11, 12. *) Ps. 120, 1.

10

146

sproken: ik wil. Toon dan metterdaad, dat gij wilt. Sla zonder toeven de hand aan het werk. Bewijs, dat voor u ook ten opzichte van God de woorden „eerquot; en „rechtschapenheidquot; geene holle klanken zijn. Heb moed. Vertrouw. De heer der heirscharen is met u en met uw goeden wil; uw schutse wil de god Jacobs zijn. ^

') Ps. 45, 8.

HOOFDSTUK XXXIV.

OPRECHTE BELIJDENIS.

Non confundaris confltcri peccata tua. Eccl. 4, 31.

lllamp;SC.aar — hard blijft het immer, den priester zijne ^{SChuld te moeten beli}j^dequot;^{! w}el zie ik in, dat deze ^ ^be]ijdenis noodzakelijk is, — daar Gij, o Heer, den 'K priester in uwe plaats tot rechter hebt aangesteld, en hij niet kan oordeelen, wanneer ik niet oprecht alles belijde, wat ik door gedachten, woorden en werken misdreef.

Doch geheel mijn wezen komt tegen die vernedering in opstand, en de schaamte pijnigt mij zoo wreed.

„Mijn zoon! juist hierin moet gij het begin dier voldoening zien, welke gij verplicht zijt te geven. Onderwerp u in den geest van boetvaardigheid aan die verootmoediging; lijd die beschaming als zoen voor de schaamteloosheid, waarmede gij

148

zoo dikwerf mijn gebod hebt overtreden. Ziet gij niet den valstrik, u door den vijand gespannen? Hij geeft u thans weder terug wat hij bij uwen val ontroofde: de schaamte; nu echter is zij valsch, o mijn zoon!quot;

„Maar, o Heer, — wat zal de man, die hier als rechter zetelt, van mij denken? Zoo jong, en reeds zoo diep in alle boosheid ingewijd! Misdaad op misdaad, — zware, menigvuldige, tallooze vergrijpen! En die geheime zonden! die gedachten, die begeerten, die daden, welke het daglicht schromen! O slecht jongeling! o waarlijk verloren zoonquot;! o dor hout, den hellegloed waardig!quot;

„Mijn kind! De priester denkt niets van dat alles. Wel kan hij huiveren bij het zien uwer schrikkelijke diepe wonden; wel kan de smart, die u teistert, in zijn vadeihait o verdruppelen; maar telkens, wanneer gij hem eene nieuwe wonde blootlegt, neemt zijn medelijden met u toe, wordt zijne liefde jegens u inniger, verlangt hij vuriger, u, arme, te redden. — Zie, Ik-zelf zond hem uit, dien man, op den weg naar Jericho, en ik gaf hem wijn en olie mede — voor u. Zoude hij zich dan niet bewust, dat hij my we plaats bekleedt? En Ik, — Ik ben geheel barmhartigheid en liefde, en bedek des rouwmoedigen zonde.... ¹) Zoude hij kunnen vergeten, dat hij-zelf mensch is, en mijne barmhartigheid reeds zoo vaak noodig had en die barmhartigheid nog geen oogenblik kan derven ? Is er onder alle zonden, die gy te belijden hebt, wel ééne, waaraan hij zich in de toekomst niet nog kan plichtig maken ? Moet ook hij niet zijnen schat omdragen in een broos vat, ²) hetwelk zoo dikwijls gevaar loopt, te breken?— Dat alles weet hij, en dat stemt hem tot mededoogen, tot zachtmoedigheid, tot ontfermen.quot;

•) Ps. 84, 3. ^!) Cor. i, 7.

149

„Maar, o Heer, indien het leven, tot dusverre door mij geleid, anderen bekend werd ? ...

Gij vreest het onmogelijke, miin zoon. Ik, die het Sacrament der Biecht heb ingesteld, waak tevens, dat het mogelijk blijve. Onmogelijk zou het worden, wanneer in 't priesterhart niet voor eeuwig begraven bleef wat gij miin plaatsbekleeder toevertrouwt. Deuk aan mijn welbeminden Bloedgetuige, Joannes Nepomucenus; zijne tong, nog te huidigen dage onverteerd, verkondigt den lof der sacramenteele stilzwijgendheid. En — geloof het: telkens wanneer menschelijke snoodheid zou pogen, een biechtvader tot de schending van dit, mijn geheim te verleiden, zoude zij zulk een Joannes tegenover zich vinden.

Ga dan in, mijn lief kind, tot den rechterstoel der genade. Genade heeft u den weg gebaand, genade geleidt u, genade wacht u, genade doet u gerechtvaardigd en in triumph huiswaarts keeren.

Schaam u niet, uw zonden te belijden!') Uwe bekentenis zij eenvoudig, duidelijk, deemoedig, — zooals het voor zulk een zwaar schuldige betaamt. Maar op de eerste plaats zij uwe belijdenis oprecht, en. zooveel mogelijk, toMm/. Noem het (/e-tal uwer zware zonden, in zooverre gij dit getal kunt vaststellen ; verzwijg niet de omstandigheden, welke den aard der zonden kunnen wijzigen, of dezelve aanmerkelijk bezwaren. Beken ook de gedachten, de vrijwillige, de zwaar zondige ; — de slechte voorstellingen, welke gij hebt toegelaten, of waarin gij zelfs behagen scheptet, de begeerten, de zondige voornemens en besluiten.

Weet, dat Ik uw hart doorschouw; vruchteloos zoudt gij beproeven, voor mijn oog deze of die plooi gesloten te houden, — zij ligt opengeslagen vóór Mij. Het is u niet moge-

') Eed. 4, 31.

150

lijk, Mij iets te verhelen. Zie wel toe, dat gii.niet, in stede van vergiffenis te erlangen, u met nicutve schuld bezwaart; dat gij niet vloek moget oogsten in plaats van zegen; dat niet uw zielesmart in hevigheid toeneme, waar gij ruste en leniging hooptet te vinden. Denk aan de gevolgen van een heiligschennend zwijgen, aan die eener valsche schaamte: — nieuwe zonde, zwaar misbruik van een genademiddel, verandering van de hemelsche artsenij in een doodelijk gif, verstoktheid, verharding, misschien blijvende onboetvaardigheid en — de schrikkelijke hel!

Of geeft gij er de voorkeur aan, in den jongsten dag uwe zonden aan het licht te zien brengen en vóór het aanschijn der geheele wereld te worden geoordeeldquot;? Zoude u dit verkieslijk schijnen boven eene belijdenis aan den priester, die de kennis uwer misslagen met zich in het graf neemt?

„Welaan, Heer, door uw woord bemoedigd, zal ik mij zeiven aanklagen. Den priester, uw plaatsbekleeder, wil ik mijne zonden belijden; reeds komt uwe vergiffenis nabij en de schuld mijner zonden hebt Gij uitgedelgd!quot; ')

') Ps. 31, 5.

HOOFDSTUK XXXV.

GENERALE BIECHTEN.

Rocogitabo tibi omnes meos in amaritudine animae meae.

Is. 38. 15.

zijn verschillende soorten van Biechten. De gewone Biecht omvat de tijdruimte, verloopen tnsschen het oogenblik, waarop gij de laatste maal f waardig de belijdenis uwer zonden hebt gedaan, en dezen dag, dit uur, waarop gij den biechtstoel weder binnentreedt.

De algemeene of generale biecht omvat öf het geheele leven, of tenminste een groot deel van hetzelve.

Weet men zeker, of bestaat er gegronde vrees, dat vroegere biechten ongeldig zijn geweést, dan moet eene biecht worden afgelegd, welke tot dien tijd terugreikt.

Ongeldig van de zijde des biechtelings zou de biecht ge-

152

weest zijn, wanneer het onderzoek niet met vereischte nauwkeurigheid is geschied; wanneer hij geen waar berouw gevoelde, wanneer zijn voornemen niet ernstig en vast, zijne belijdenis bij zijn iceten onvolledig is geweest.

Schuldige onwetendheid; zelfbedrog ten aanzien van de keuze eens biechtvaders; gebrekkige wil in zake de ware bekeering, hot teruggeven van geld of het herstellen van de geschonden eer, het wegnemen van de gegeven ergernis, het mijden van slechten omgang en naaste gelegenheden; de onop-houdelijke terugval in de oude doodzonde, het jarenlang voortleven in slechte gewoonten, — dit alles geeft reden te over, om voor ongeldige, of tenminste twijfelachtige biechten te vreezen.

Eene goede generale Biecht zal in dien verwarden gewe-tenstoestand orde brengen; zij doet breken met een gevaarvol verleden, zij beveiligt voor de toekomst.

Eene goede generale Biecht is derhalve rijk aan troost, wijl zij te eenemnale met het verleden afrekent, en den grenspaal vormt, waarbij een nieuw en beter leven begint.

Eene goede generale Biecht zal u vooral op de stervenssponde geruststellen, wijl zij een groot deel uws levens in het reine heeft gebracht, zoodat gij tenminste daarover niet bekommerd behoeft te wezen.

En werp nu een blik op zoovele jongelingen. Denk er over na, hoevelen jarenlang uit dwang of eene soort van gewoonte, zonder nauwkeurigheid of ijver, zonder ernst en zonder hun levenswandel te beteren, ter Biecht gaan.

Spreek, — is het niet wenschelijk, dat zij hierin verandering brengen, dat zij beginnen na te denken, dat zij het kluwen zooveler opeengehoopte fouten pogen te ontwarren, dat zij hun geweten tot den bodem toe ledigen en zuiveren, dat zij God smeeken om vergiffenis voor de afdwalingen hunner arme jeugd?

153

Aanleiding tot het spreken van zulk een „levensbiechtquot; vindt de jongeling in 't bijzonder dan, wanneer de intrede eener nieuwe uitwendige levensperiode, (bijv. de overgang van de lagere tot de hoogere studiën), of wel eene bepaalde verandering in zijn binnenste, of eene belangrijke gebeurtenis eene dergelijke zieleverfrissching, eene grondige regeling-van de aangelegenheden zijns gewetens raadzaam maken.

En zou eene generale Biecht niet strikt noodzakelijk wezen, daar gij tot nu toe het Sacrament hebt ontvangen, — nuttig is zij u zeker, in zooverre gij niet tot dezulken behoort, die zich uit ongegronde angstvalligheid immer over hun verleden blijven verontrusten, — zielen, voor wie eene generale Biecht minder is aan te raden, dan eene betrouiovolle gehoorzaamheid.

Eene goede generale biecht vermeerdert uwe zelfkennis. Door haar wellicht ziet gij, hoe ver verwijderd of hoe nabij het doel is, — wat gij bereids hebt gedaan en wat nog verricht moet worden, — hoe zich uwe driften ontwikkelen of tot een keten schakelen, — met hoeveel of weinig vrucht gij ze tot nu toe hebt bestreden. Een aanzienlijk deel uwer jeugd ligt thans achter u: is uw blik helder, onbevangen, dan ziet gij in de generale Biecht, of de weg, tot dusverre door u bewandeld, uw levensweg mag blijven, of hij opwaarts ten Hemel, dan wel nederwaarts ter helle voert.

Zulk een blik in uw verleden heeft innig berouw ten gevolge, daar hij talrijke fouten ontmoet; zulk een bliknoo-digt uit tot een vast voornemen, daar hij inziet, hoe weinig nog voor den Hemel is gedaan; zulk een blik wekt vurig verlangen naar eene betering des levens, daar hij op wonden staart, die met den tijd ongeneeslijk kunnen worden; zulk een blik beteugelt de lichtzinnigheid, daar de indruk, dooide beschouwing van zooveel ellende achtergelaten, ernstig, zeer ernstig moet zijn.

154

Zulk eene Biecht doet rijker genaden op u nederdalen, omdat zij meer dan eene gewone Biecht zelf beschaming medebrengt, en zeker ook altijd inniger berouw opwekt. In de nu ganschelijk rein gewasschen ziel vermeerdert zich de liefde tot een God, die haar zooveel vergaf, — het vertrouwen neemt toe, het geloof wordt sterker, de toewijding meer volkomen.

Ruste en nimmer gesmaakte zoetheid stroomen u toe; gij gevoelt u als herboren. Moedig begint men zijn leven te beteren, daar men weet, dat God onzer misdaden niet meer indachtig is.

Raadpleeg de ervaring: Voor hoevelen was eene generale Biecht het begin van een nieuw leven!

Zij spraken: Voor U, o God, wil ik overdenken alle mijne jaren in de bitterheid mijner ziel! ')

En dan: Ik heb gezegd, en reeds sloeg ik de hand aan het werk der verbetering.

Hoeveel godvruchtige personen zijn er, die, om het nut dat hunne ziel daaruit trekt, om den troost, dien zij daaruit putten, om de eer, welke God daardoor wordt gebracht, van tijd tot tijd, bijv. jaarlijks, zulk een diep vorschenden blik op hun verleden werpen en zulk eene buitengewone Biecht spreken, om daarna met nieuwen ijver op het pad der deugd voort te gaan.

Wilt gij zulk eene Biecht afleggen, handel dan als volgt:

Trek u, zoo mogelijk, vooraf eenige dagen uit de beslommeringen des levens terug. Kunt gij de bezigheden van uw staat niét onderbreken, gun u dan toch lederen dag een zekeren tijd, om dien eenzaam — met G-od en u-zelven — in gebed, geestelijke lezing en onderzoek uws gewetens door te brengen.

Verdeel uw leven in gemakkelijk overzienbare tijdruimten,

') Is. 38, 15.

155

en overweeg, wat gij daarin, met gedachten, woorden, werken, verzuimenissen — tegen de geboden Gods en tegen die der Kerk, tegen de plichten van uw staat en de deugden, van a gevorderd, hebr. misdreven.

Let vooral op de doodzonden-, de dagelijksche fouten zult gij daarna gemakkelijk regelen.

Is die eerste voorbereiding naar behooren geschied, bepaal dan voor de nadere, rechtstreeksche voorbereiding een geschik-ten tijd. Deel den biechtvader uw voornemen mede; verzoek hem, u te helpen; beschuldig u allereerst van die zonden, welke gij na uwe laatste geldige Biecht hebt bedreven, daarna van de andere, — zoo beknopt, maar ook zoo nauwkeuriy als gij kunt, — in ootmoed en vermorzeling des harten.

O ja — in ootmoed en vermorzeling! want berouw is bij de Biecht op de eerste plaats noodzakelijk. En zouden wij geen berouw gevoelen, nu eene reeks van jaren tegen ons getuigt ?

Waarom, o jongeling, schrikt gij terug voor een geneesmiddel, dat u van zulk een onberekenbaar nut kan zijn?

Verzet zich misschien uwe lichtzinnigheid tegen den ernst en het bittere van zulk een grondig onderzoek uwer ziel ?

O — juist dan is het voor u noodzakelijk!

Vindt gij het moeilijk, uw geheel leven te overzien en daarop orde te stellen? Maar — gij zijt nog zoo jong; zal eene levensbiecht u gemakkelijker vallen, wanneer gij die nog jaren en jaren uitstelt?

Schep moed! vraag niet, of het moeilijk is. O. zeg mij: is het noodzakelijk, is het nuttig, — waarom het niet gedaan? waarom.het niet spoedig gedaan?

HOOFDSTUK XXXVI.

VOLDOENING.

Quiescite agcre perverse; discito benefacere..... f Is. 1, 10. 17.

a*

gt; r bestaat eeno vergoedincj, waartoe wij door den aard van zekere zonden worden verplicht, en die, ■w* hoewel minder juist, voldoening genoemd kan worden.

Hiertoe behoort meer in 't bijzonder de restitutie i van eens -anders goed, hetwelk men zich op onrechtvaardige wijze heeft toegeëigend; hier geldt het zelfs een plicht, van welks vervulling de geldigheid der absolutie afhangt.

Ook is het voor die geldigheid noodzakelijk, dat men, in zooverre mogelijk, de gegeven ergernis wegneme, de geschonden eer des naasten herstelle, — ook dit zijn heilige plichten, tot welker trouwe vervulling men in elk geval bereid moet wezen.

Maar ons wordt ook door den priester, met goddelijke

157

rechtsmacht bekleed, eene boete opgelegd; deze noemt men de sacramenteele voldoening of penitentie.

Deze boete is verplichtend, in zooverre zij geene onbillijke, onuitvoerbare dingen omvat: de biechtvader heeft niet alleen het recht, maar het is ook zijn plicht, tot straf der zonde eenerzij ds, tot wegneming van de gevolgen der zonde en tot sterking tegen den terugval anderzijds, eene boete op te leggen.

De penitentie maakt wel-is-waar geen deel uit var; het Sacrament, doch zij is noodig voor deszelfs volledigheid-, en om den hoogsten graad dier volledigheid te bereiken, hiervoor moet èn de uitdeeler, èn de ontvanger van het Sacrament naar beste krachten zorg dragen. Men is derhalve verplicht, de opgelegde penitentie te volbrengen.

In het Sacrament verandert G-od, op wonderbare wijze, voor den zondaar de eemvige straffen in tijdelijke.

Het geldt hier eene verzoening. Begeert men, eene verzoening tot stand te brengen, dan komt men van beide zijden elkander te gemoet, en, 't behoeft niet gezegd, die tegemoetkoming wordt vooral van dengene verwacht, op wiens zijde geheel het onrecht is, God is bereid, u de eeuwige straffen kwijt te schelden, en gij, o zondaar, — gij zoudt ondankbaar en trotsch genoeg zijn, niets te willen toegeven? Zoudt gij weigeren, de kleine strafvergoeding, die u wordt opgelegd, aan te nemen'? Of, zoo gij ze hebt aangenomen, zoudt gij ze dan verzuimen, of slecht en op onvoldoende wijze verrichten ?

En moet de gerechtigheid niet tenminste eenige voldoening erlangen? Moet zij al hare rechten prijs geven, — op gevaar af, zich altijd schandelijker miskend, gehoond, met voeten getreden te zien?

Gemaakte schulden worden niet daardoor betaald, dat men

158

ze met nieuwe vermeerdert; veeleer daardoor, dat men ze werkelijk ■vereffent; en zulks doen wij door werken van boetvaardigheid te verrichten. Uit dien hoofde moeten wij de opgelegde penitentie aannemen en behoorlijk volbrengen, — moge zij in gebeden en verstervingen, dan wel in andere heilzame oefeningen bestaan.

Volbreng daarom uwe penitentie nauwkeurig en met ijver. Hetgeen gij daarvan onmiddellyjk moet verrichten, — volbreng dat onmiddellyjk, of ten minste zeker vóór de Communie, opdat het niet vergeten worde. Weet, dat de sacramenteele boete eeniger. God bekende mate onfeilbaar werkt, daar zij u krachtens de „ sleutelenmachtquot; is opgelegd.

Verricht gij uwe penitentie eerst dan, wanneer gij, helaas! opnieuw in staat van doodzonden zijt, dan is het te vreezen, dat zij bij God geen vrucht zal dragen.

Voldoening is verder al datgene, wat door den zondaar met het oog op de begane fouten wordt verricht, om de tijdelijke straffen, welke na kwijtschelding der eeuwige straf nog te zijnen laste blijven, zooveel mogelijk af te boeten, en om, in vereeniging met Christus' verdiensten en die van alle Heiligen, der gerechtigheid des hemelschen Vaders geheel te voldoen.

AVel heeft dé Zaligmaker voor onze zonden overvloedig voldaan; maar deze voldoening komt slechts hun ten goede, die door boetvaardigheid er aan deel nemen.

Wie niet met Christus lijdt zal niet met Christus worden verheerlijkt. ¹) En Christus' lijden is uitboeting. Christus boet — en boet voor mij; — zoude ik geen deel aan die uitboeting willen nemen ? . . .

Door Jesus dan verkrijgen onze werken èn verdienende èn

') Eom. 8, 17.

159

uitboetende kracht. Zonder Hem niets, maar ook zonder ons niets. Heeft God ons geschapen zonder ons, — ons zalicjma-ken zonder ons, ons deelachtig maken aan de vruchten van het Verlossingswerk zonder ons, dat wil Hij niet. Wij moeten dus mede verdienen, mede uitboeten.

Voeg dan bij de sacramenteele penitentie nog andere, vrijwillige boetvaardigheid, — werken van godsvrucht, werken van liefde, werken van versterving, werken van geestelijke en lichamelijke barmhartigheid.

Verdraag geduldig, tot meerdere uitboeting uwer zonden, de dagelijksche moeiten en teleurstellingen, de zorgen en den kommer des levens, de schaduwzijden van uw ambt of beroep. Vooral echter, o jongeling, zult gij, in den geest van boetvaardigheid, met edelen moed den strijd aanbinden, den strijd, dien gij eiken dag, ja elk uur tegen de onstuimigheid uwer passiën, tegen zinnelijkheid en eerzucht, tegen traagheid en toorn, tegen oppervlakkigheid en lichtzinnigheid moet kampen.

HOOFDSTUK XXXVII.

VERTROOSTINGEN VAN EEN GOED GEWETEN.

\J en beklaagt ü niet meer over het misbruiken van uwe genade, over ondank, verraad, opstand; Gij hebt U met mii verzoend, — dit zegt mij luide mijn hart, dit laten mij de vertroostingen hopen, waarmede het U behaagt, mij te overstelpen !

Vóór een korte wijle nog arm — dat hart, en nu zoo ri/jk! vóór een korte wijle nog verscheurd, verward, vermorzeld, — en nu genezen, kalm, opgebeurd! vóór een korte wijle nog zoo ledig, zoo eenzaam en verlaten, — en nu zoo vol, zoo gelukkig in uw gezelschap, dat mij bevredigt, dat mij verzadigt, mij niets meer te wenschen overlaat! *)

') Eccl. 6, 16.

161

O waariijk, — zij, die den Heer vreezen, zij vinden Hem! Hij laat zich vinden, en hebben wij Hem gevonden, dan maakt Hij ons gelukkig, stelt ons schadeloos voor de gebrachte offers, bewerkt eene heilige vereeniging der ziel met Hem, eene vereeniging, wier vruchten zijn: vrede, blijdschap, troost, heiligheid!

Zoet boven alle besciirijving, o Heer, is het loon; denzul-ken, die ü vreezen, weggelegd!

Welk een verschil tusschen deze stille vreugden en de luidruchtige der wereld!

Voorwaar: een gerust gemoed is gelijk een voortdurend gastmaal. ^

Kostbaarheid, smakelijkheid, menigte en keur van spijzen, voortreffelijke bediening, aangenaam gezelschap, — dit alles en nog meer biedt u de disch, met welken de toestand van een gerust gemoed kan worden vergeleken. En deze maaltijd duurt zoo lang ik-zelf wil, en 't hangt slechts van mvj af, dien tot in eeuwigheid te verlengen. Een gerust geweten — een voortdurend gastmaal.

Een aardsche maaltijd begint met honger en eindigt met verzadiging, en niet zelden wordt hij door achterstelling of twisten verbitterd, en door wrevel, toorn en ziekte gevolgd; maar dit vreugdemaal begint met een deugdzaam leven, wordt voortgezet door de volharding en sluit met het eeuwige bezit van God; begin is liefde, voortzetting is liefde, voleinding eh kroon zijn liefde.

En wordt door de heilige vreeze Gods het getuigenis van een goed geweten terzijde gestaan, dit stoort in geenendeele de kalme vreugd van dien onvergelijkelijken disch; want die vreeze, mijn jongeling, is de schutse van het geweten. Mot

') Spr. 15, 15.

11

162

haar ten grondslag, blijft de hoop hoop, en ontaardt zij niet in een valsch betrouwen, waardoor de rust des gewetens met ondergang zou worden bedreigd. Een gerust geweten — een voortdurend vreugdemaal!

Ja, een goed geweten maakt blijde.

Het is zelf de beste getuige. Ik ben op den goeden weg naar het doel, - en dat doel is het eeuwige bezit van God;— kan er grooter reden tot blijdschap bestaan?

Elk ander goed is aan wisselvalligheden onderworpen, waartegen ik hoogst zelden iets kan doen; maar mijn geweten behoort mij, — ik kan het zoo behoeden, dat niets vermag, het te benadeelen, dat het goed blijft en zich niet van God afkeert.

Elke andere vreugde is vermengd met alsem druppelen, en draagt, slechts aardsche vreugd zijnde, de kiem der vergankelijkheid met zich om. Een goed geweten daarentegen is van hemelschc natuur, deze vreugde is de weerschijn der altijddurende wellusten van het Paradijs. — En zoo is dan waarlijk geene blijdschap grooter dan die van een tevreden hart. *)

Het goed geweten maakt vrij.

De rechtvaardige is niet van vreemde gunst afhankelijk, zoodat hij zich slechts kan verheugen, wanneer anderen het gedoogen.

God, — en God alleen-, God — uitdeeler van deze vreugde, Qod — oorzaak dezer vreugde. God — doel dezer vreugde.

In majesteit en verhevenheid straalt hij, die met rechtvaardigheid is omgord; ver boven alle slaven der ongerechtigheid beurt hij zijn koninklijk hoofd— Gode alleen heeft hij zich onderworpen; alle andere ketenen hebt Gij geslaakt, o God, — een offer des lofs zij U gebracht. quot;)

Een goed geweten maakt onbeschroomd.

') Ecc!. 30, 16 ') Ps. 115, 10 17.

163

Het vreest geen ongeluk, geen uitwendig ferZtes; want alles draagt het in zich en met zich.

Het vreest niet de menschen; want hunne macht reikt wel tot het hart, maar niet in het hart. God noch zijnen vrede kunnen zij ons ontrooven.

Het vreest niet den dood; deze juist boezemt den deugdzame vertrouwen in. O — op het doodsbed, o zeg het den rechtvaardige, dat heil hem zal wedervaren! ^ Daar schittert in heerlijke glansen het rein geweten; in lieflijke majesteit gaat het op deze wereld onder, gelijk de avondzonne, om aan de overzijde van het graf als eeuwig flonkerende dagster weder op te rijzen. — De Heer is mijn licht en mijn heil; wien zal ik vreezen? En verhieven zich legerscharen tegen mij, — mijn hart zou niet schromen.

En deze gerustheid, deze zoetheid verlaat den rechtvaardige zelfs niet in nood en druk en kommer.

Niet alleen is de honig-zelf zoet. doch hij maakt ook zoet al hetgeen, waarmede hij wordt vermengd. Op deze wijze verzoet een rein geweten het bitterste, wat ons treffen kan.

In 't midden van zijn lijden gevoelt zich de rechtvaardige behaaglijker, dan de zondaar in den roes ziiner uitspattingen of bij de verborgen zinnengeneugten, waarvan hij troost afbedelt.

En hadde hij — de rechtvaardige — alles verloren, — eenmaal toch bezit hij datgene, wat hem voor alles schadeloos stelt, wijl het boven alles verheven is: — GocZenGods vrede, die elk begrip te boven gaat. ²)

Ja, gelijk een vonkje vuurs, dat in den oceaan valt, zoo wordt elke zielesmart, moge zij nog zoo bitter zijn, ras uitgedoofd en te eenenmale vernietigd, wanneer zy met de

') Philipp. , 7.

164

lichtende, kalme golven van een goed geweten in aanraking komt.

En vindt de rechtvaardige nergens troost; wordt hij door geheel het menschdom verstooten, — hij werpt een blik in zijn binnenste, ziet het vlekkeloos, en eerlang ontspringt voor hem de zuivere bron van de zoetste tevredenheid.

Zoo is dan, o mijn God, mijn hart weder jong geworden! O behoud het in ziine wedergevonden frischheid! Gedoog niet, dat het weder krank en zwak worde en veroudere, dat de zonde het vergiftige, dat de angel van een slecht geweten het pijnige!

Voortaan zij de krone mijner jeugd een rein leven, een heilig leven, en, daarom, ook een blij, een genotvol leven. — O zegen. Heer vol goedheid, het aardrijk, en uwe akkers zullen met overvloed worden vervuld. De woestijn zal heerlijk pralen, en de heuvelen zullen zich met jubel omgorden!

HOOFDSTUK XXXVIII.

BOETVAARDIGHEID VAN NOODE.

7 eersten niet bewandelt moet den tweeden volgen; wie voor den tweeden terugschrikt kieze den eersten, i De weg der onschuld is de veiligste, de voor God

meest eervolle, de voor ons meest roemrijke; maar ach! hoe klein is het getal dergenen, die dezen weg bewandelen!

Zinnelijkheid en eigenliefde willen niet inzien, dat de weg dei-boetvaardigheid noodzakelijk is voor allen, die van den weg der onschuld zijn afgedwaald.

Eigenliefde schrikt terug voor de belijdenis der zonden, eene belijdenis, op welke boetvaardigheid moet volgen; zinnelijkheid haat eiken teugel, haat ernst, haat de smart der zelfkastijding, — haat dus het wezen der boetvaardigheid.

166

En toch staat er geschreven: Tenzij gij boete doet, zult gij allen vergaan. ¹)

En; God, de tijden der onwetendheid overzien hebbende, verkondigt nu allen menschen alom, dat zij zich bekeeren. ²)

Gij hebt God beleedigd, den Rechtvaardige, den Heilige, -en gij schroomt niet? Zie, - nog grijpt er geene verandering plaats, en nog vreest gij den Heer niet; ³) en toch — zijne hand is reeds ter vergelding uitgestrekt. - Is dat niet onverschilligheid, trots, verblindheid ?

Gij hebt God beleedigd, - en in dien toestand volhardt gij vóór Gods aanschijn ? gij verlangt van Hem, dat Hij den aanblik eener onreine ziel verdrage en den arm zijner rechtvaardigheid terughoude?

Wie denkt gij, spreekt God, dat Ik ben, daar ge Mij als uws gelijken aanziet. Mij als 't ware tot uw medeschuldige maakt ?

Waan verder niet, dat zulks alleen betrekking heeft op dien tijd, waarin nog geen sprake was van eene verzoening met God. Ook na de bekomen absolutie is boetvaardigheid van noode.

Bij de eerste in uw leven begane doodzonde hebt gij u geschaard in de rij van hen, die tot boetvaardigheid zijn verplicht.

Zonder boetvaardigheid, in zooverre zij deugd is, wordt geene zonde vergeven, zelfs niet in de H. Biecht. De boetvaardigheid is de munt, waarmede wij bij God onze hoog-opgestapelde zondenschuld vereffenen, en die alleen bij Hem gangbaar is.

Noch ten tijde der Mosaïsche wetgeving, noch onder de natuurwet kon men zonder boetvaardigheid vergiffenis van de zonden bekomen.

■) Luc. 13, 5. quot;) 2 Hand. 17, 30. quot;) Ps. 54, 20.

167

En is het niet duidelijk, dat het zoo waarlijk zijn moei?

Gij hebt God beleedigd, het hoogste, beste Wezen, — en gij zoudt u daarom niet bekreunen? niet daarover treuren? nog lachen, schertsen, zwelgen, in weelde en genotzucht leven? Welk denkbeeld hebt gij dan van's Heeren grootheid?

Niet bedroefd zijn over het bedreven kwaad, zulks bedroeft en beleedigt God bijna meer dan de zonde-zelf.

Ik heb gewacht, spreekt God, en geluisterd. Niemand, die berouw heeft over zijne boosheid, zeggende: wat heb ik gedaan '1.... ^

De eenmaal verloren onschuld keert niet weder, en daar zij niet wederkeert, keert ook haar stempel niet op uw voorhoofd terug; het brandmerk der zonde verdwijnt nimmer, gij blijft zondaar. — zij het ook een berouwhebbend en begenadigd zondaar, — en daarom zult gij uw leven lang een boetvaardige wezen.

Overweeg tevens, dat de vergiffenis van de zonden eene genade is, die van Boven komt, uitsluitend uwe ziel betreft en van zuiver bovennatuurlijke orde is. Van zulk eene bovennatuurlijke werking kunt gij, tenzij door openbaring, geene onfeilbare zekerheid erlangen. Derhalve is het raadzaam, uwe boetvaardigheid nog meer toereikend te maken, — aangezien de vergiffenis meer zekerheid biedt, naar mate uwe boetvaardigheid overvloediger is.

Ja — de boetvaardigheid alleen waarborgt u de vergiffenis van het misdrevene, daar zij de maat van uw goeden wil aangeeft, de maat van den ernst, waarmede gij aan uwe bekeering arbeidt.

Trouwens — zelfs dan, wanneer wij ons aan geen enkele zonde plichtig kenden, zouden wij boetvaardigheid moeten verrichten, in zooverre het woord de beteekenis van strijd,

') Jer. 8, 6.

164

lichtende, kalme golven van een goed geweten in aanraking komt.

En vindt de rechtvaardige nergens troost; wordt hij door geheel het menschdom verstoeten, — hij werpt een blik in zijn binnenste, ziet het vlekkeloos, en eerlang ontspringt voor hem de zuivere bron van de zoetste tevredenheid.

Zoo is dan, o mijn God, mijn hart weder jong geworden 1 O behoud het in ziine wedergevonden frischheid! Gedoog niet, dat het weder krank en zwak worde en veroudere, dat de zonde het vergiftige, dat de angel van een slecht geweten het pijnige!

Voortaan zij de krone mijner jeugd een rein leven, een heilig leven, en, daarom, ook een blij, een genotvol leven. — O zegen. Heer vol goedheid, het aardrijk, en uwe akkers zullen met overvloed worden vervuld. De woestijn zal heerlijk pralen, en de heuvelen zullen zich met jubel omgorden!

HOOFDSTUK XXXVIII.

BOETVAARDIGHEID VAN NOODE.

Si poenitentiam non egeritis, om nes similiter peribitis. Luc. 13, 5.

2,

lechts twee wegen voeren ten Hemel: de weg der 'ISf '' onschuld en de weg der boetvaardigheid. Wie den eersten niet bewandelt moet den tweeden volgen; ijl wie voor den tweeden terugschrikt kieze den eersten-i De weg der onschuld is de veiligste, de voor God

meest eervolle, de voor ons meest roemrijke; maar ach! hoe klein is het getal dergenen, die dezen weg bewandelen!

Zinnelijkheid en eigenliefde, willen niet inzien, dat de weg der boetvaardigheid noodzakelijk is voor allen, die van den weg der onschuld zijn afgedwaald.

Eigenliefde schrikt terug voor de belijdenis der zonden, eene belijdenis, op welke boetvaardigheid moet volgen; zinnelijkheid haat eiken teugel, haat ernst, haat de smart der zelfkastijding, — haat dus het wezen der boetvaardigheid.

166

En toch staat er geschreven: Tenzij gij boete doet, zult gij allen vergaan. ')

En: God, de tijden der onwetendheid overzien hebbende, verkondigt nu allen menschen alom, dat zij zich bekeeren. ²)

Gij hebt God beleedigd, den Rechtvaardige, den Heilige, -en gij schroomt niet? Zie, - nog grijpt er geene verandering plaats, en nog vreest gij den Heer niet;³) en toch — zijne hand is reeds ter vergelding uitgestrekt. — Is dat niet onverschilligheid, trots, verblindheid ?

Gij hebt God beleedigd, - en in dien toestand volhardt gij vóór Gods aanschijn ? gij verlangt van Hem, dat Hij den aanblik eener onreine ziel verdrage en den arm zijner rechtvaardigheid terughoude ?

Wie denkt gij, spreekt God, dat Ik ben, daar ge Mij als uws gelijken aanziet. Mij als 't ware tot uw medeschuldige maakt ?

Waan verder niet, dat zulks alleen betrekking heeft op dien tijd, waarin nog geen sprake was van eene verzoening met God. Ook na de bekomen absolutie is boetvaardigheid van noode.

Bij de eerste in uw leven begane doodzonde hebt gij u geschaard in de rij van hen, die tot boetvaardigheid zijn verplicht.

Zonder boetvaardigheid, in zooverre zij deugd is, wordt geene zonde vergeven, zelfs niet in de H. Biecht. De boetvaardigheid is de munt, waarmede wij bij God onze hoog-opgestapelde zondenschuld vereffenen, en die alleen bij Hem gangbaar is.

Noch ten tijde der Mosaïsche wetgeving, noch onder de natuurwet kon men zonder boetvaardigheid vergiffenis van de zonden bekomen.

•) Luc. 13, 5. ^a) 2 Hand. 17, 30. •) Ps. 54, 20.

167

En is het niet duidelijk, dat het zoo waarlijk zijn moei ?

Gij hebt God beleedigd, het hoogste, beste Wezen, — en gij zoudt u daarom niet bekreunen? niet daarover treuren? nog lachen, schertsen, zwelgen, in weelde en genotzucht leven? AVelk denkbeeld hebt gij dan van's Heeren grootheid?

Niet bedroefd zijn over het bedreven kwaad, zulks bedroeft en beleedigt God bijna meer dan de zonde-zelf.

Ik heb gewacht, spreekt God, en geluisterd. Niemand, die berouw heeft over zijne boosheid, zeggende: wat heb ik gedaan ? ... . ^

De eenmaal verloren onschuld keert niet weder, en daar zij niet wederkeert, keert ook haar stempel niet op uw voor-hoofd terug; het brandmerk der zonde verdwijnt nimmer, gij blijft zondaar. — zij het ook een berouwhebbend en begenadigd zondaar, — en daarom zult gij uw leven lang een boetvaardige wezen.

Overweeg tevens, dat de vergiffenis van de zonden eene genade is, die van Boven komt, uitsluitend uwe ziel betreft en van zuiver bovennatuurlijke orde is. Van zulk eene boven-natuurlijke werking kunt gij, tenzij door openbaring, geene onfeilbare zekerheid erlangen. Derhalve is het raadzaam, uwe boetvaardigheid nog meer toereikend te maken, — aangezien de vergiffenis meer zekerheid biedt, naar mate uwe boetvaardigheid overvloediger is.

Ja — de boetvaardigheid alleen waarborgt u de vergiffenis van het misdrevene. daar zij de maat van uw goeden wil aangeeft, de maat van den ernst, waarmede gij aan uwe bekeering arbeidt.

Trouwens — zelfs dan, wanneer wij ons aan geen enkele zonde plichtig kenden, zouden wij boetvaardigheid moeten verrichten, in zooverre het woord de beteekenis van strijd,

') Jer. 8, 6.

168

verstorvenheid, vernietiging van den boozen mensch in ons in zich sluit.

Als boetelingen worden wij geboren, want als kinderen des toorns komen wij ter wereld. ')

De woorden „menschquot; en „boetelingquot; hebben, nadat de staat van oorspronkelijke rechtvaardigheid is verloren gegaan, dezelfde beteekenis:

Leden van het groote gezin, welks stamouders de vriendschap van God en de heerlijkste voorrechten voor hen en voor geheel hunne nakomelingschap hebben verbeurd, torsen wij op onzen schouder den gemeenschappelyjken last eener noodzakelijke uitboeting en het gewicht van een vloek, met welks gevolgen wij hebben te kampen.

En daar wij broeders zijn van een lijdenden God-Mensch, dragen ook wij het karakter van boetelingen, moeten ook wij deelnemen aan zijne boete, wanneer wij deel wenschen te hebben aan de vruchten der Verlossing.

Vele Heiligen gevoelden zich als door een bovennatuurlijk geweld tot de boetvaardigheid aangetrokken.

Zij minden haar als eene vriendinne; het was hun onvermoeid streven, bet nadeel, veroorzaakt door eene schuld, op hen overgegaan, zoo veel in hun vermogen stond te verminderen; zij hadden een vurig verlangen om voor eene, hun als menschen toegevoegde schuld te voldoen; zij wensch-ten, in zooverre dit geoorloofd, zich-zelf te vernietigen, van zich-zelven offers te maken, waardoor aan Gods Oppermajesteit en aan Zijne rechtvaardigheid den tol der verschuldigde eere en hulde werd gebracht.

Wanneer de mensch zich geene pijn veroorzaakt; wanneer hij zich-zelf niet verloochent; wanneer hij den strijd vlucht, zich geene boete oplegt en den ernst niet mint; wanneer

') Eph. 2, 3.

169

hij zich niet weet op te beuren en worstelt en tegen den stroom op roeit; wanneer hij zijner bedorven natuur geen geweld aandoet, haar geene offers oplegt en de heerschappij des geestes niet tracht te vestigen, — zullen dan de driften hem niet zoozeer verwilderen, dat in hem de menschheid als 't ware te loor gaaf?

„Lijd en mijd!quot; dat is de groote leuze, ons, boetenden menschen en menschelijken boetelingen, gegeven. Zonder mijden en lijden geen zekerheid, geene verdiensten, geene kroon, geen Hemel.

„Lijd en mijd!quot; dit geldt ook den onschuldige, den vlekke-looze, want slechts achter doornen zijn de leliën veilig.

Boete, zelf kruisiging, — harde woorden! En toch, — zij moeten over onze lippen komen, zij moeten in ons hart dalen, zij moeten daden worden — ; want, tenzij wij boete doen, zullen wij, naar 't woord der Schriftuur, allen op dezelfde wijze vergaan.

Wat voornamelijk, u, jongeling, van de boetvaardigheid afkeerig maakt is de ernst van haar voorkomen; in haar meent gij alles streng, hard, pijnlijk te zien; gij stelt ze u voor als bleek, doodsch, spookachtig.

Wees redelijk, wees verstandig! Zeker draagt de boetvaardigheid een ernstig karakter. Doch geheel het leven is ernst, — hoeveel te meer dan het leven, ooit door de zonde ontwijd en bezoedeld!

En zie, — het ernstig gelaat van deugd en boetvaardigheid draagt den stempel van echte menschenwaarde en hemelsche gerustheid.

Wel beteekent „boetequot; bitterheid; maar de bittere schaal bergt eene zoete pit: vrede, troost, betrouwen, veiligheid.

't Geen gij, o vriend, zoozeer schroomt — het wordt n verlicht door de genade, door de zalving des Heiligen Gees-

170

tes, door den bijstand van Maria en de Heiligen, door het uitzicht op eene zekere belooning en — allengs ook door de macht der geivoonte.

En heeft wel ooit — sinds den val van Adam — de mensch eenig kostbaar goed, eenig beduidend voorrecht verworven zonder moeite, zonder zweet? — En zouden hem dan zulke bij uitstek heerlijke goederen — de bevrijding uit de slavernij der zonde, de beveiliging tegen nieuwe dwingelandij, het terugbekomen van de goddelijke vriendschap, het behoud van dezelve, de vermeerdering der hemelschatten — niets kosten ?..

O — wanneer den verdoemden tijd tot boete werd gegeven, van welke mirakelen zou dan de wereld getuige zijn!

Hebt gij slechts ééne doodzonde begaan, dan reeds moet gij u als verdoemde beschouwen: verdiend tenminste hebt gij de hel; en haar ter prooi vallen, dit kunt gij in het eerste oogenblik na de zonde.

God heeft u bewaard; Hij gaf u tijd, opdat gij boete zoudt plegen: ') zult gij dien kostbaren tijd ongebruikt laten?

') Hand. 2, 21.

HOOFDSTUK XXXIX.

HAAT TEGEN DE ZONDE.

Qui autem diligit iniquitatem, SSs-isrP' odit animam suam. I's. 10, 6.

WM

venals het niet een ieder, die ,Heere, Heerequot; zegt, ernstig is gemeend met de erkenning van Gods opperheerschappij, zoo is 't ook niet altijd dengene '' ernst, die spreekt: „Geene zonden meer!quot;

't Is u ernst, wanneer gij de zonde waarlijk haat. De zonden haten, d. w. z.: haar op alle wijzen mijden, wegens hare afschuwelijke boosheid en wegens de beleediging, welke zij den Allerhoogste aandoet.

Den vijand, dien ik haat, blijf ik verre, want ik ducht zijne aanslagen tegen mijne veiligheid en mijn leven; ik ontdek in hem voortdurend slechte oogmerken; ik neem mij tegen hem in acht; ik val hem aan; ik tracht, hem te benadeelen -ik ben verbitterd tegen hem; ik achtervolg zelfs mijn tegen; stander.

172

Handelt gij 200 met de zonde?

Grooter vijand, dan de zonde, hebt gij niet, en kunt gij niet hebben, — daarvan moet gij diep overtuigd zijn.

Elk ander vijand kan u slechts nadeel berokkenen voor wat betreft het tijdelijke, het vergankelijke; hij kan u slechts aardsche goederen ontrooven; maar de zonde richt hare aanslagen tegen uwe éénige, onsterfelijke ziel, — tegen uw Hemd, tegen uw God.

Kwaamt gij nog niet tot de overtuiging, dat de zonde uw, ja ook 's Heeren grootste vijand is, dan kan van een ware haat geen sprake zijn; maar is die overtuiging wèl in u geworteld, — vloek dan de zonde, vlucht haar, bestrijd ze waar en wanneer gij ze mocht aantreffen.

Wie niet de gelegenheden mjjdt is niet met haat tegen de zonde vervuld; immers, de vrijwillige gelegenheid is bijna de zonde-zelf; zij is daarvan te dikwerf het begin.

Wie met de bekoring speelt, haar niet of slechts traag bestrijdt, kan de zonde niet haten. — Gij vreest de adder, en waagt het, ze aan uw boezem te koesteren?

Wie zijn eigen vleesch, dat tonder van het kwaad, immer gereed om het kleinste vonkje tot een laaien gloed aan te wakkeren, geen haat toedraagt, kan ook de zonde niet haten.

Wie verzuimt, de zinnen te breidelen, dien is ware haat tegen de zonde vreemd; want — door deze openingen sluipt de dood het hart binnen. ^

Haat gij de zonde niet. dan is uw haat tegen God gericht. Niemand kan twee heeren dienen. ²) Wie niet voor God is, die is tegen Hem. ³)

Haat gij de zonde niet, dan haat gij u-zelven, uwe ziel, uw waar geluk. Wie de zonde mint is zijner ziele een vijand. *) Haat gij de zonde niet, dan haat gij uwe jeugd.

') Jer. 9, 21 ■) Luc. 16, 13. ') Luc. 11, 23. ') Ps. 10, 6.

173

Ja, dierbare jongeling, haar geeft gij prijs, wanneer gij de zonde bemint! Gij nadert dan uw eigen levensboom, zoo heerlijk getooid met veelbelovende lentebloesems; gij schudt met ruw geweld stam en kroon, rukt de teedere knoppen af, strooit ze in den wind, vertreedt ze in het stof.

't Is u nog niet genoeg: op de jonge twijgen ent gij stec/ite sappen, en hebben deze eenmaal het boompje doorvoed, dan zal het giftige vruchten dragen.

Ja — giftige vruchten!

In stede der gewoonte van het goed — eene schier helsche neiging tot het kwaad; in stede van troostrijke herinneringen aan een tijd van onschuld en van welgevalligheid in Gods oog — bitter zelfverwijt, knagende wroeging over eene reeks van wandaden; in stede van een gerusten, hoopvollen blik in toekomst en eeuwigheid — een oog, verduisterd door kommer en door angst voor een zeker naderend, onmeedoo-gend oordeel.

O zonde, moordenares mijner jeugd, roofster van mijn schoonste dagen, — vlcek over u! — Ga nu tenminste voor eeuwig van mij ! Ik heb met u onherroepelijk gebroken!

Bron van alle onheil, — verdroog voor immer!

Afgrond, die al het schoone en edele in den jongeling verslindt, sluit u!

Zonde, ik haat u, ik heb een afgrijzen van u! vervolgen zal ik u, van anderen verdrijven, in mij-zeiven straffen.