NAAR AANLEIDING VAN DK

TE

's Hertogenbosch, -4

22 ILSSS.

DOOR

T^IOMXvXJS.

JVaar 's J'Certogcnboseh I

---

, »De zaak van den Paus is de zaak

van God !quot; Rossi.

20 September 1895 nadert met rassclie schreden ! Alsdan zal het vijf en twintig jaren geleden zijn, dat een wereldgebeurtenis plaats greep, die met bloedroode letteren staat geboekt in de annalen onzer strijdende Moederkerk.

20 September 1870 is de dag van de bres in de Porta Pia, toen de Pauselijke Zouaven vol heldenmoed als weleer de kruisvaarders op de muren van Jerusalem, met den kreet op de lippen: „God wil liet !quot; gereed waren hun hartebloed te geven voor het recht van den Roomschen Opperpriester, — hun Paus en Koning, — toen vuig verraad en omkooperij den vijand in de gelegenheid stelde bezit te nemen van 's Pausen rechtmatig eigendom.

20 September 1870 ! en de vuisten der oud-Zouaven trillen nog bij de gedachte aan de overgave van het heilige Rome; en geen wonder! leder oud-Zouaaf gevoelt, hoe blijde hij zijn leven op dien dag had willen geven, als niet de witte vlag, op bevel vau den H. Vader, Paus Pius IX, was ontplooid!

20 September 1870! de dwazen, de volgelingen van den man in 't roede hemd, „die daar opdoemt uit de dieptequot;, zij maken zich op tot feestvieren. — En waarom ?

Vijf en twintig jaren zijn er over het verraad heengegaan en de beloften, die de rooverkoning Victor Emanuel heeft gedaan, om de Romeinen vooral, een toekomst vau geluk en voorspoed te schenken, moeten nog vervuld worden; de schatkist van het ée'ne (!) Ttalië klinkt op heden uog holler dan bij de overrompeling van Rome, en de drogredenen van een (Jrispi

— die aartsleugenaar en volksbedrieger — zijn wel in staat om zwakke naturen te doen inslapen, maar niet om gezonde harten voor Italië's tegenwoordige regeering in geestdrift te doen ontvlammen.

20 September 1870! voor de revolutionairen een datum van overwinning (?) voor ons, zonen der Katholieke Kerk een dag van protest!

Wij leven in een eeuw van meetings. Vooral bij onze roode broeders is een meeting onafscheidelijk verbonden aan een onrechtvaardige behandeling van de zijde hunner tegenstanders, m. a. w., worden zij h. i. in hunne rechten verkort, dan volgt direct eene meeting, teneinde te protesteeren tegen ondervonden beleediging, en tal van redenaars werpen zich op om voor de verdrukte onschuld den handschoen op te nemen en protest aan te teekenen.

Thans worden ook wij. Katholieken opgeroepen om te protesteeren tegen de feestelijke herdenking van een feit, dat om zijn laagheid . en vuilheid eenig is in de geschiedenis der 19e eeuw. Ook ons wordt gevraagd: stemt ge in met den dooden-zang, die door den vijand gezongen wordt bij de rustplaats — niet het graf — van 's Pausen souvereiniteit, of gordt ge u, Ultramontanen, aan ten strijd voor de vrijheid van Paus en Kerk ?

De vryheid van 't Pausdom, d. i. de vrijheid van de (Jhris-telijk-Katholieke Kerk, is nauw verbonden aan de vrijheid van den werkman, want waar het Christendom kwijnt, daar kan ook de werkmansstand niet bloeien ; — de wereldgeschiedenis bewijst dit op iedere bladzijde.

Te protesteeren tegen het ruw geweld, tegen de overrompeling van een rechtmatig eigendom, tegen den hoon en den smaad het Pausdom in den persoon van Pius IX en Leo XIII, den Paus der werklieden — aangedaan, dit is voor ons leden der Katholieke Vereenigingen! een heilige plicht.

Moge die plicht voor ons, die recht en orde in ons vaandel hebben geschreven, een aansporing zijn om op 22 September a. s. als één man op te trekken naar 's Hertogenbosch, tot bijwoning der Protestmeeting, dan is het doel van de uitgevers dezer bladzijden bereikt.

vook de

jslederland^che ZouaVerj.

EerMedig opgetogen m de Oni-Strijders m Pins IX z. g,

dook J. C. S.

Wijze: Wien Neerlandsch bloed.

Heft broeders aan het Leo-lied,

Het lied van onzen Vorst,

Toomt, Krijgers, uwe geestdrift niet.

Maar juicht met volle borst.

Ja, zingt en jubelt vroö en blij In 'tvrije Nederland;

Eens heerscht weer Leo frank en vrij,

Gewroken door Gods hand.

Ons krijgerschaar vereent een band, In 't strijdensvuur gesmeed.

Eens zwoeren wij met vrije hand Den heilgen krijgsmanseed.

Wij zijn Bataven fier en vrij Met krijgsvuur in de borst.

Wij geven bloed en leven blij Voor Leo, onzen Vorst.

Wij zijn Bataven, onversaagd Wanneer de krijgstrompet

Ons in het bloedig strijdperk daagt,

Bataven, onbesmet;

Geen vlek kleeft aan ons krijgsbanier Ons vaan bleef' onbevlekt;

Zij wapp're, wapp're stout en fier Met martelbloed bedekt.

— 6 —

Zoo menig broeder viel als held

Op Rome's heü'gen grond,

Zoo menig' viel op 't eereveld,

De fiere borst doorwond,

En telkens werd in Neerlands kroon

Een parelsteen gesnoerd;

En werd als mart'laar Neerlands zoon Ten Hemel ingevoerd.

Op Rome, Rome eens fier en schoon,

Der godsdienst bakermat.

Doch thans, den vreemdeling tot woon.

Vervallen Koningstad!

0 mocht u Neerlands heldenrij

Herstellen in uw eer.

Dan heerschte Leo frank en vrij, Uw Koning als weleer.

Doch eenmaal slaat des Heeren nur,

Ja eenmaal 't uur der wraak,

Eu dan ontvlamt weêr 't oorlogsvuur,

Dau siddert wéér de draak;

Dan zal hij der Bataven macht

Weer voelen op zijn leên.

Dan zal de Noordsche leeuw met kracht Weer brullen als voorheen.

Ja, Rome wordt dan Rome weer.

De vrije Koningin!

Omkroond met heerlijkheid en eer.

Der volkeren vorstin!

Dan klinkt, dan schalt weer vroo en blij

Ons lied uit volle borst,

Dan zingt weer Neerlands heldenrij Het lied van onzen Vorst.

— 7 —

Formulier der Eedzwering der Bol daten van M. M. den faus.

ik........................................................................

zweer bij GOD ALMACHTIG, getrouw en gehoorzaam te zul-zen zijn aan mijneu Koning, den Paus van Rome, Onzen Heiligen Vader Pius IX, en aan zijn wettige Opvolgers; ik zweer Hem eere en met getrouwheid te zullen dienen, en zelfs mijn leven op te offeren ter verdediging zijner rechten.

Ik betuig met eede, dat ik geen lidmaat ben noch van eene burgerlijke, noch van eene goedsdieustige Sec te, noch van eenig geheim genootschap, of van welke Vereeniging, hoedanig dan ook, die, hetzij rechtstreeks, hetzij zijdelings ten doel heeft, om deu Roomsch-Katholieken Godsdienst te bestrijden en den oudergang te bewerken der burgerlijke Maatschappij.

Ik zweer, my voortaan nooit te zullen laten inschrijven in een Sekte of Genootschap, dat door de Besluiten der Pausen van Rome is veroordeeld.

Eveneens zweer ik bij den Oneindig Goeden en Almachtigen God, dat ik geene briefwisseling noch eenige verstandhouding hetzij rechtstreeks of zijdelings, zal hebben met de vijanden, welke zij ook zijn, van den Godsdienst en van den Romeinschen Opperherder.

Nog zweer ik, het vaandel van den Paus-Koniug nooit te zullen verlaten, noch den post, die mij door mijne Oversten zal worden aangewezen.

Ik zweer te gehoorzamen aan alle mijne wettige Oversten, hen te eeren eu te verdedigen, en al hunne beveleu, welke de onderhouding van den Godsdienst eu den getrouwen dienst van den Heiligen Stoel betreffen, stiptelijk te volbrengen.

Met eede beloof ik de voorwaarden mijner verbintenis met nauwgezetheid te zullen nakomen, my te onderwerpen aan alle de bepalingen eu besluiten der wetten van den Pauselijken Staat, en der legerorden, en altijd met moed en getrouwheid mijne plichten te vervullen.

Zoo helpe mij God en zijn heilig Evangelie door Jesus Christus Onzen Heer. Amen.

— 8 —

-eolt;xgt;^gt;o5lt;^---

In 1891 stelde Z. H. Leo XIII op verzoek van Generaal de (Jharette, eene bronzen herinneriugs-medaille in, die aan de eene zijde het borstbeeld van Z. H. met randschrift toont, en aan de andere de woorden „Bene Merenti,quot; welke medaille aan een wit en blauw gestreept zijden lint op de borst wordt gedragen.

Het brevet deze medaille vergezellende luidt aldus:

„La sanita di Notre Signore, si è dagnata concedere una

distinzioue onorifica a......dei Zuavi Pontificii, eu attestato

dei servizi nella difesa della santa sede, e della prove clie ha dato della sua divozione, anche dopo che il corpo veuue dis-ciolto.

II Tenente Colonnello Commandante il Reggimento ha il piacere di trasmettere al medisimo, la medaglia de bronzo, se-condo il tenere del breve del dieci Marzo mille otto cento novant uno, il cui origenale ci concerva nell' archivio della segreteria di stato.

Per ordine

II Tenente Colonnello Commandante il Regemento.

(was geteekend) CHARETTE.

Basse-Motte, il 27 Guigno 1891.quot;

Vertaling aldus:

Zijne Heiligheid onze Heer heeft zich gewaardigd eene eervolle onderscheiding te verleenen aan......van de Pauselijke

Zouaven, als eene erkenning van de diensten die hij bewezen heeft in de verdediging van den H. Stoel en van de bewijzen die hy van zijne toewijding heeft gegeven, ook nadat het korps ontbonden is geworden.

De Luitenant-Kolonel Kommandant van het Regiment heeft het genoegen hem de bronzen medaille te doen geworden, in-

- 9 -

gevolge den inhoud van de breve van den 10 Maart 1891 waarvan het origineel bewaard wordt in het archief van het staats-secretariaat.

Volgens lastgeving

Dc Luitenant Kolonel Commandant van het Regiment.

(was geteekend) CHARETTE.

Basse-Motte, den 27 Juni 1891.

2-tr—

Het oordeel van mannen van beteekenis

ovkr

DEN PAUS EN HET PAUSSCHAP,

Indien men alles nauwkeurig wikt en weegt in de balans der meest koele en onpartijdige philosophie, dan blijft dit feit vaststaan en bewezen dat de Pausen de onderwijzers, de voogden, de redders, de grondwetgevers en gewone wetgevers van Europa geweest zijn.

Ik geloof, dat zoo men nog eenen titel aan de Pausen wilde schenken, die van Opperste Scheidsrechter tusschen de christen vorsten de natuurlijkste, magnifiekste en beste titel zou zijn-Ik kan mij geen schooner schouwspel verbeelden dan 's Pausen gezanten te midden van alle groote congressen, den vrede vragende zonder den oorlog gevoerd te hebben, het woord annexatie, noch het woord restitutie in naam van hun lastgever behoevende uit te spreken en slechts het woord nemende ten behoeve van gerechtigheid, menschlievendheid en godsdienst.

Joseph de Maistee.

De verdwijning van de souvereiniteit des Pausen zou eene ledige ruimte nalaten, door niets anders aan te vullen. Zulk

- 10 -

een gebeurtenis zou zoodanige verwarring en ontsteltenis stichten dat het herstel van die regeering onvermijdelijk werd. Het erfgoed van St. Pieter beslaat slechts een stip op de kaart van Europa, doch die geringe landstrook is van zoodanig belang dat geene groote mogendheid de wereld in die mate interesseert. Laat een der groote mogendheden te niet gaan, de wereld zal er niet zoo door beroerd worden als door den tijdelijken ondergang van 's Pausen wereldlijk gezag.

Jaime Balmes.

Meer dan eens is de wereldlijke regeeriug van den Paus verdedigd en hersteld met vreemde wapenen, zoo men althans te Rome vreemde legers mag noemen de krijgers uit christene landen, die de vijanden van den algemeenen Vader der geloo-vigen bestrijden. Heel de katholieke wereld heeft hen daarvoor gedankt en geprezen.

De Sardinische Minister Solaro.

De oudste koninklijke huizen zijn als van gisteren, vergeleken bij de reeks der Pausen. Die reeks vinden wij in ongebroken keten terug, van den Paus die Napoleon in de 19e eeuw kroonde, tot den Paus die Pepijn kroonde in de achtste eeuw, en ver voorbij den tijd van Pepijn strekt die hoogverhevene dynastie zich uit tot aan den horizon van het verst verleden. De republiek van Venetie kwam, in oudheid, het dichtst er bij; doch de republiek van Venetië was modern, in vergelijking met het Pausdom; en de republiek van Venetië is heengegaan, en het Pausdom is gebleven. Het Pausdom blijft, niet als een bouwval, niet als iets antieks, maar vol leven en jeugdige kracht. De Katholieke Kerk zendt nog naar de uiteinden der aarde missionarissen, even blakende van ijver als degenen die met St. Au-gustinus in Kent aan wal stapten, en treedt thans nog vijandiger heerschers tegemoet met denzelfden geest, waarmede zij Antilla gebood terug te trekken.

Macaulay.

Schooner dan de Romeinsche triomfbogen van Titus en Con-stantijn of de zuilen van Trajanus en Marcus Aurelius, verrijzen als onvergankelijke gedenkstukken de pauselijke encyclieken,

— 11 —

zoo edel vau stijl en gedachte. Na en verre wordt de Opperpriester door de wijzen dezer aarde gehoord als de man die in den stoffelijken vooruitgang'een kracht kan storten van behoud, die den hoozen geest bezweren kan, wiens leugeuwoord de van God afgekeerde volkeren vernietigt door hun eigen kracht. De ster van Leo XIII schijnt in alle rijken en verlicht het pad, waarlangs de mensehheid uit den twijfel, de verwarring en het bederf zal afstijgen naar eeu nieuw tijdvak van waarheid, orde en tucht. p. fr. J. V. de Geoot,

Orel. Praed.

cc-c^P 0

Dg jBres aan de porte-pia te J^ome.

't Was den 2U September 1870 dat de lang verwachte overweldiging der Tiberstad plaats vond. Victor Emanuel achtte den tijd gekomen, om onder het huichelachtige voorwendsel van den Paus te beschermen, de zoogenaamde Italiaansche eenheid door een laatste gewelddaad te voltooien.

De H. Vader werd door den Judaskus niet misleid en een parlementair vau 't Italiaansche leger voorspelde den ophanden zijnden aanval op de belegerde Tiberstad.

Juist als de klok op het Capitool sloeg, alsvorens nog de morgenstraal op den koepel der Sint Pieters-Kerk schitterde, verkondigde liet bulderen der kanonnen, den aanvang van 't snoode bedrijf. De poorten der stad waren met aardwerken versperd, de schietgaten niet kanonnen bezet, de verdedigers der belegerde stad vol moed en verlangend om al hun bloed voor de Kerk en den beminden Paus te storten. Doch de H. Vader wilde niet, dat er meer bloed y.ou vloeien dan noodig was om aan de wereld de gewelddaad van den zich noemenden „beschermer des Pausenquot; te tóonen en zijne edele volharding in het beroemde „non possumusquot; te bewijzen.

Omstreeks half acht ure was er eeu bres van ruim tieu meters

— 12 -

breed in de stadsmuur dicht bij de Porte Pia geschoteu. Deze bres was echter zoodanig, dat de dappere verdedigers der genoemde poort het binnenrukken der Italiaausche troepen nog tegenhielden en heldhaftig aan de overmacht elke schrede voorwaarts bleven betwisten. In de ongelijke worsteling moetende w\jken, hielden de pauselijken slechts door eene battery ondersteund, de Italiaansche troepen gedurende twee uren nog staande.

Eindelijk nadat er tegen elf uur nog twee bressen iu de stadsmuren geschoten waren, werd op 's Pausen bevel de witte vlag op de Sint-Pieters kerk geheschen en een escadron pauselijke dragonders komt in galop aangereden, gevolgd door een hoofd-officier, die de witte banier des vredes hoog in de lucht verheft. Toen zweeg het vuren en 't voorwaarts dringen der overwinnaars in de bressen hield op.

Eenige schreden achter den parlementair volgt een lange rij equipages van ambassadeurs en ministers by het pauselijk hof, om protest tegen 't geweld, bij Cadorna den aanvoerder van 't Italiaansche leger, in te dienen.

Rome was in handen der Italiaansche rooverbende; de klok die slechts de opening der vastenavondvreugde en den dood des Pausen aankondigt, mengde hare tonen aan de fanfares der krijgsmuziek en 't gejuich van vreemde indringers, die met de groen, wit en roode vlag door de straten woelden, huizen en deuren werden geopend en met Italiaansche cocarde op den hoed bewoog zich des avonds eene losbandige menigte door de geillumineerde en met bloem- en olijfkransen getooide stad.

Rome was Rome niet meer, de schanddaad was volbracht.

- 13 -

feeo Ifff en de fauseliike Souvereiniieit.

4- T ^ t t * cgt; -f

--

Fragment uit de Pausen en de Christelijke Beschaving. Eene geschiedkundige studie door p. fr. J. V. DE GROOT, o. -p. S. Theol. Lect.

De hoogste vertegenwoordiger en verdediger der zedelijke kracht, eu dos der christelijke vrijheid, moet zelf volkomen vrij zijn. Doch 's Pausen vrijheid is tusschen de piëmonteesche wapenen te Rome niet gewaarborgd. Sedert 20 September 1870 is Petras in banden.

Toen Leo XIIl den 20 Februari 1878 Sint-Petrus' sleutels overnam, begon zijn gevangenschap op het Vatikaan. Eenige schreden buiten het pauselijk paleis had de overweldiging haar kring getrokken, waarbinnen de Paus-koning èn uit een gevoel van waardigheid èn om zijne veiligheid den voet weigerde te zetten. Het stond bij den nieuwen Opperherder vast, nimmer vrede te sluiten met dien rumeinschen toestand. Als hadden zij 't elkander toegewenkt, zoo verhieven ougeloovige bladen den „concilianten Pausquot; liemelhoog, gelijk zij Pius IX eenmaal als den ,liberalen Pausquot; verheerlijkten; hun lot' gold als een zwaard met eene tweevoudige snede, daar deze ,conciliante Pausquot; de gemoederen tusschen den regeerenden Opperpriester en zijnen verheven voorganger — gelijk men hoopte — zou verdeeleu, en daarbij de openbare meening gewoon maken aan het denkbeeld eener verzoening met het piëmonteesch gouvernement ten koste van den kerkelij ken Staat.

Dit web was dra verscheurd. Den 22 Februari 1879 hield de Opperpriester voor eenige honderden katholieke dagbladschrijvers eene toespraak over de souvereiniteit van den Paus, tot vrije uitoefening der geestelijke macht, door Gods leiding geschonken, — voor die vrijheid noodzakelijk, — rechtvaardig in haar ontstaan en duur als eenige macht op aarde, — een schutse van kunst en wetenschap, — een zegen voor Italië en Rome's glorie. „ Wij — zeide Leo XIII — wij zelvcn, naar H voorbeeld onzer Voorgangers hebben niet verzuimd diezelfde rechten te verkondigen en te handhaven, en zullen het nimmer verzuimen.quot;')

1) Allocutie Ingenti.

- U —

— Die stem der katholieke vrijlieid, hoe zich 't onrecht belgde, viel uiet te smoren. Twaalf jaren klinkt het woord des Opperpriesters Rome's ongernsten overweldigers in de ooren. In liet vermaarde schrijven van 15 Juni 1887 aan kardinaal Rampolla verijdelt de Paus alle plannen dergenen, die het Hoofd der katholieke Kerk met een schijn van souvereiniteit zochten te bevredigen: cmc volle vrijheid en als waarborg daarvan eene werkelijke Souvereiniteit ') — zijn de eerste eischen, ontwikkeld in dit helder en bondig program. Vraagt men, met welk gevolg Leo XIII zijne hooge, diplomatische bekwaamheid aan het oplossen der romeinsche quaestie gewijd heeft, dan antwoorden wij; in de eerste plaats heeft de Paus zich als smoerein onder de europeesche machten waardig en schitterend gehandhaafd, zoodat Von Bismarcks' bekend „S/Vequot; met de gezindheid veler hoven overeenstemde; -) en in de tweede plaats, 's Pausen overleg en kracht hielden liet romeinsche vraagstuk geducht in 't leven, en logenstraften dagelijks Crispi's machtspreuk: „er bestaat geen romeinsche quaestie meer/'

Nadert het herstel der pauselijke souvereiniteit? Deze vraag is geenszins nieuw in de geschiedenis. Zeventigmaal reeds werd in den voortijd of Rome den Paus of de Paus aan Rome ontrukt: Pius VI te Valence, Pius VII te Fontainebleau, Pius IX te Gaeta, ziedaar feiten, waarvan wij allen de heugenis bewaren.

Leo XIII wacht Gods uur af, en bereidt het voor. Zoo arbeidt hij aan een groot beschavingswerk. Want niemand kan den invloed der pauselijke souvereiniteit op de christelijke beschaving loochenen. Sedert Konstantijn de Groote zijnen zetel uit Rome verplaatste naar den Bosphorus, werd de Paus, wien de drang der gebeurtenissen ook het tijdelijke bestuur in handen gaven, de schutsengel der eeuwige Stad, tegenover het geweld der barbaren, de heerschzucht der Longobarden en de schuldige nalatigheid der Byzantijnen, die ten laatste wel beulen zonden om het volk tot oostersche ketterijen te dwingen, maar geen soldaten om het te beschermen. ■'^!) De keuze van

1) ..una plena e non illusoria libèrUÏ; — un'effettiva sovranitu.

2) Melchior de Vogne schrijft in de zeer anti-katholieke Revue des Deux-Mondes, 1887: .11 snffit. d'ouvrir nn journal ou de traverser un salon politique pour coraprendre que le Vatican est, a cette heure, l'un des primtipanx centres diplomatiques de l'Europe, celui auquel viennent aboutir le ijIus d'affaires et des plus considerables.quot;

3) Cassiod. Var. XI, 2; Greg. gt;1. Ej). I, 2.quot;gt;; Kurth, Les oriyines de lit civil, t. II.

- 15 -

't romeinsche volk, feitelijk door de byzantijnselie regeering aan zich zelf overgelaten eu door de uiterste noodzakelijkheid tot het huldigen van een nieuwen souverein gedreven, — het recht van den rechtvaardigen oorlog en Pepijns groote schenkingen van Quiercy, door Karei den Grooten en koning Lodewijk vernieuwd, bevestigd en uitgebreid, — een wettig hezit van zooveel eeuwen, al deze omvederlegbare daadzaken geven aan Rome's souvereiniteit zulk een onovertroffen luister van recht en eerlijk bezit, dat in de schennis van 's Pausen gezag elk ander gezag, in de schennis van 's Pausen recht elk ander recht, dat is, de grondslag aller maatschappelijke orde en der beschaving schijnt aangetast. Daarenboven, er wordt tot ontwikkeling der christelijke volkeren zedelijke kracht vereischt. Is nu Petrus' opvolger de hoogste vertegenwoordiger dier zedelijke kracht, dan moet de Paus in zijn bestuur vrij en zijne vrijheid duurzaam, krachtig en op eene waardige wijze veilig zijn, dan moet eene waarachtige souvereiniteit hem buiten het bezit en de willekeur stellen van alle andere aardsche machten.') Onder den Paus-koning alleen zal ook Rome weder Rome worden, de lievelingsstad der heiligen en der genieën. Wat eeu ongeloovige op dit stuk van Pius IX zegt, geldt ieder jaar meer. „De Paus — zegt Busken Hnet — vertegenwoordigt een beginsel. Niet-katholieken kunnen gemakkelijk vrede hebben met de paradoxale stelling dat het verlies zijner wereldlijke macht den Paus dubbel krachtig maakt in de uitoefening der geestelijke. Vijanden van het pausdom kunnen de verslagenheid van Pius IX aan gekrenkte eerzucht toeschrijven. Doch Pius IX behoeft zoomin de eene als de andere uitlegging aan te nemen. Hem staat het vrij, en mogelijk is het zijn plicht, te gelooven dat voor de uitoefening van zijn geestelijk gezag, beschikking over het wereldlijke onontbeerlijk is. Er is voor hetnugst^hi dat denkbeeld niets onedels of baatzuchtkjgjï^Sej^^ fiamp;lkanbaar met grootsche gedachten en we 1 dadihiViiawvf daarom is er zekere weemoed in, dat hetgeen ^ö^er _ ^^«rt'Seiideö^ijs als de uitdrukking van iets ongewoons éliquot; iets jyjjiefl^els gold — te Rome te zijn en den Paus nietHer'STen^ — eene getrouwe

1) Over dP panselyke souvereiniteit vgl. Hergenrötber, Kat/t. Kir die und christlich. Staat XII: Hoensbroecli. Entstehung und Entwickhiug des Kircheustaates, Stimmen ans Maria-Laacb 1889; Schrödl, Votum des Kat holt cis mus; B. O. S,, La vérité sur la question Eomaitte. De protestantsche geleerde Guizot neemt 's Pausen souvereiniteit „un appni nécessaire de sa grande situation religieusequot; — _rune efficace garantie de son indépendanee et de son autorité moralequot;. L'Kglise et la société chrétienne, chap. XIX.

- 16 -

beschrijving der werkelijkheid is geworden. Het Rome van het laatste vierdedeel der 19de eeuw is een Bome zonder den Paus; ziedaar een indruk dien het den hedendaagschen edel-denkeuden bezoeker niet mogelijk is van zich af te zetten. Werwaarts gij ook in deze groote stad uwe schreden keert, overal en ieder oogenblik ontmoet gij de bewijzen dat het pauselijk bestuur haar in vroeger tijd ten zegen is geweest, en zij aan dat bestuur haar tegenwoordig aanzijn en aanzien dankt.... Verbaast het u, dat Rome zonder den Paus verweesd en verlaten schijnt? Acht gij het onverklaarbaar dat bij het doorkruisen van dit Niniveh der roomsche christenheid het gevoel zich van u meester maakt; er is eene leegte in deze stad, er is eene veer gesprongen, die vroeger dit raderwerk in beweging bracht, er is een geheimzinnige sluijer verscheurd, welks plooien voorheen aan dit heiligdom eene geheel eenige wijding verleenden ?quot; i)

Hoelang zal de Revolutie nog triomfeeren in de eeuwige Stad ? Dit is het geheim van God. Maar als de koningen en zij, die de aarde verdeelen, niet weigeren onderwezen te worden door de feiten, dan zullen zij den moedigen en standvastigen strijd van Leo XIII voor Rome's onafhankelijkheid steunen en een waarborg der christelijke beschaving zien in de souvereini-teit des Pausen.

Ij Busken Hnet, Vu» Napels naar Amsterdam.