(s)j^

yy ^ ■# ^ ^ ^ ^r

/3

KORT VERSLAG

DER

niJKS-UNIVERSITEIT te GEOITINGEN.

TIJ DE NS

TYP; A. S. WIJZENBEEK GRONINGEN.

Iets uit de Gyiiaekologisch-0quot;bstetrische Kliniek en Polikliniek der Eijks-Universiteit

TE

GEONIJSTGrElSr.

Gedurende den tijd, waarin ik belast was met de leiding der gynaekologiscla-obstetriscbe kliniek en polikliniek, zijn de volgende operatiën verricht op het gebied der vrouwenziekten.

Fihromyoma uteri met Laparotomie retentio uriuae eu sterke Amputatio uteri, hypertrophie van de blaas.

De fundus uteri stond even boven den navel.

2

4

G

Vrouw Z.

7

8

Bij de 32 laparotomien komt slechts 1 sterfgeval voor en wel bij eene oude cachectische vrouw met een boosaardige nieuwvorming (colloidearcinoom), die 9 maand te voren dezelfde operatie had ondergaan, en nu de ingrijpende behandeling niet weer te boven kwam. Ze stierf 46 uur na de operatie.

Eenige bevreemding zal het misschien wekken, dat onder de gynaekologische laparotomien 2 galsteenoperaties vermeld staan; maar de grens tusschen gynaekologie en chirurgie is te Groningen niet scherp getrokken; de chirurgen opereeren wel ovariaalcysten, en daartegenover bevrijden de gynaeko-logen vrouwen wel van galsteenen.

Bij de exstirpaties vaa den uterus vinden we 2 sterfgevallen genoteerd, het eene veroorzaakt door 't scheuren van eene bij wijze van verrassing naast carcinoma uteri bestaande pyometra, het andere tengevolge van peritonitis 6 weken na de operatie.

Toch schrijf ik dit laatste geval, al is het dan ook middelijk, op rekening der operatie. De eerste 3 dagen was de patiente afebriel. Den 4en dag koortste ze. Als oorzaak vond ik een diphtheritisch beslag op de vaginale wondvlakte, waartegen

9

irrigaties met sublimaatoplossing en insufflaties van jodoforra-poeder werden aangewend. Het beslag verdween weldra, maar eenige onderbindingsdraadjes waren geinfecteerd geworden, en vormden kleine abseesjes, die geopend en gedraineerd werden. Van uit deze secundair geïnfecteerde plaatsen is waarschijnlijk later het peritoneum weer geinfecteerd. Bij de sectie was dit evenwel niet aan te toonen. Wel bleek, dat deze operatie, tegen totalen prolapsus ondernomen, geheel aan het doel beantwoordt.

Alle andere gevallen werden met het berekenbare succes behandeld. Het spreekt van zelf, dat men het woord genezen niet in letterlijken zin moet opvatten. De tyd moet leeren, of bij de vaginale exstirpaties van den uterus wegens boosaardige nieuwvormingen geene recidieven optreden, en dus werkelijk genezing verkregen is. Waar bij 't vinden van inopera-bele tumoren de buik weer gesloten werd, zonder dat iets in 't belang der patieuten kon worden gedaan, is van werkelijke genezing uit den aard der zaak geen sprake. Het woord genezen wil hier alleen zeggen, dat de patienten niet aan de operatie bezweken en het ziekenhuis weder verlieten.

Bij alle operatiën heb ik zoo conservatief mogelijk gehandeld, wat behouden kon worden, is niet verwijderd.

In beide gevallen, waar de castratie verricht is, was eerst alles beproefd om de pijnen te bestrijden voor we tot de operatie overgingen, die volledig succes had. Bij liggingsafwy-kingen van den uterus bereikten we met passaria in den regel ons doel, zoodat ventrofiaatio uteri slechts 2 maal en de Al-quié-Alexander-Adamsche operatie maar 1 maal werd uitgevoerd. In alle gevallen, waar de retroflexie gecompliceerd werd door graviditeit, bleef de graviditeit na de repositie voortbestaan.

De carcinomen van den uterus komen in den regel te laat in behandeling om nog aan radicale operatie te kunnen denken, vandaar, dat meestal palliatief werd behandeld, en slechts bij uitzondering de exstirpatio uteri per vaginam kon worden toegepast.

10

Voor de verloskunde had ik de bescliikking over ongeveer 400 verlossingen. Van deze konden alleen de klinische nauwkeurig worden gecontroleerd, daar in de polikliniek alleen mijne hulp werd ingeroepen bij pathologische gevallen.

In de kliniek kwam het 6 maal voor dat bij bekkenvernau-wing (eonj: vera 8, SVa, 8,9, O¹,^, 9 c.m ) het kind spontaan en levend geboren werd.

In 39 gevallen werd kunsthulp noodig geoordeeld en van deze kunstverlossingen wensch ik ook een kort verslag te geven.

11

12

Moeder.

Eenvoudig plat vernauwd Gezond, rachitisch bekken C V8 eM. Dreigende uterus ruptuur. ' Harttonen niet te hooren.

Perforatie van Algemeen vernauwd plat' het terug geble- rachitisch bekken. C V 7. i

Na de verloskundige operatiën stierven slechts 2 vrouwen, de eene aan ruptura uteri en infectie buiten de kliniek opgedaan , de tweede aan eclampsie, waarvoor men de oorzaak niet kent, en waartegen we geen zeker middel bezitten.

7 O O

In de 27 eerste gevallen kwamen de kinderen allen levend ter wereld. Bij de volgende 11 waren ze niet levensvatbaar, of reeds dood; het leven was ten minste niet met zekerheid aan te toonen, zoodat in de gevallen 33 en 34 geene andere behandeling dan de perforatie geoorloofd was. Alleen in geval

14

39 leefde het kind nog bi] het begin der behandeling. De vrouw leed aan albuminurie, was voor de eerste maal zwanger en meende nog 10 dagen den tijd te hebben. In consult geroepen adviseerde ik tot opname in de kliniek om doorbaden, zweeten en laxeeren de eclampsie, als 't kon, te voorkomen; ze brak echter onmiddellijk na de opname uit; dat was 's avonds te ongeveer 11 uur. Op eene morphine injectie bleven de aanvallen uit tot 's morgens 5 uur. Er was toen 3 c.M. ontsluiting. Nu werd chloroform spaarzaam toegediend, tot om 11 uur de ontsluiting G c.M. bedroeg. De harttonen van het kind werden nu plotseling uiterst zwak en langzaam. Ik appliceerde de tang voor eene atypische extractie. Deze was bij onvolkomen ontsluiting en het nog vrij hoogstaande hoofd moeilijk. Het kind kwam dood ter wereld, de vagina was geruptureerd en moest gehecht worden. De eclampsie bleef na de ontledi-ging van den uterus voortduren, tot de vrouw 's avonds te 10 uur succombeerde. De keizersnede, bij het begin der eclampsie ondernomen, zou het kind gered hebben , en was de afloop te voorzien geweest, dan had ik deze operatie ook verricht, maar bij een jonge primipara met een normaal bekken komt men daartoe toch niet zoo gemakkelijk. Ik koesterde de hoop het kind per vias naturales levend te extraheeren met nog een kansje op levensbehoud voor de vrouw, en verwierp de keizersnede, als de voor haar gevaarlijker behandeling. Bij de obductie werden belangrijke nier- en lever veranderingen gevonden.

De beide keizersneden waren geindiceerd. In het eerste geval had ik de vrouw reeds 5 maal poliklinisch verlost, de eerste maal met de tang; het kind stierf 18 uur na de geboorte tengevolge van laesies, bij de extractie veroorzaakt; de vier volgende malen verrichtte ik de versie. Slechts eenmaal gelukte het een levend, maar diep asphyctisch kind te ontwikkelen, dat na lang voortgezette pogingen weder bijgebracht werd. De overige 3 kinderen stierven tijdens de behandeling, ja 2 maal moest ik het nakomend hoofd perforeeren.

In het andere geval werd de partus ingeleid door den afloop van het vruchtwater. Het kind lag met den stuit voor. De weeën waren krachtig, de billen daalden echter niet in. Het invoeren van de hand om een voetje af te halen was, toen de ontsluiting vergenoeg gevorderd was, onmogelijk, de contrac-

15

tiering was duideliik 4 vingerbreed boven de symphysis te voelen, zoodat, als ik niet door eene ruptura uteri, onder mijne leiding ontstaan, wilde verrast worden, niets anders dan de secno caesarea overbleef.

Bij de beide vrouwen, die met ruptura uteri ingebracht werden, zijn de kinderen eerst per vias naturales uitgehaald, en daarna werd tot bestrijding der bloeding de laparotomie noodig geoordeeld om de scheuren in den uterus en het peritoneum te hechten. De eerste, bij wie buiten de kliniek geene behandeling was ingesteld, genas zoo voorspoedig, dat ze den 15en dag reeds weder het bed verliet. Bij de tweede schrijf ik den dood op rekening der infectie buiten de kliniek, omdat bij de violente pogingen tot versie niets was gedaan ter desinfectie van de vrouw, die het onzindelijkste individu was, dat ik ooit de kliniek heb zien betreden.

Ongevallen zijn bij geen der patienten voorgekomen. Op tegenspoed stuitten we 4 maal, eens door het ontstaan van pleuritis kort na de operatie, en in 3 gevallen door dat van catarrhale pneumonie ten gevolge der narcose.

Als naaimateriaal gebruikte ik ook voor de verzonken naden zijde, die uitgekookt en bewaard was in 5° ₀ ige carbolsolutie. Alles heelde zonder eenige reactie, behalve in de 3 gevallen waar pneumonie ontstond en daartoe behoorden ook de beide keizersneden. Daar etterden de zijden draden uit. Of de suturen geïnfecteerd werden door microorganismen, van uit de longen in de circulatie opgenomen , is moeilijk te zeggen , maar zonderling is het, dat dit uitetteringsproces telkens samenvalt met de pneumonie, en anders niet voorgekomen is.

Bij de laparotomien werden de patienten eerst gebaad , daarna geborsteld met zeep, later met aether afgewasschen en ten slotte met sublimaatsolutie l%o afgespoeld en afgewreven.

De compressen, handdoeken en instrumenten werden in eenen kleinen sterilisator aseptisch gemaakt.

De handen werden eerst mechanisch gezuiverd in warm sodawater met borstel, zeep en zand, waarop ze in alcohol ge-wasschen en daarna in sublimaatwater gedesinfecteerd worden.

De Trendeleuburgsche ligging werd bij vele buikoperaties toegepast en leverde dikwijls groot gemak op, zoodat ik niet kan instemmen met de operateurs, die deze positie zoo sterk afkeuren, al zijn er dan ook gevallen, waar de houding, die Péan zijne patienten geeft, de voorkeur verdient.

16

Als verband werd na de laparotomien een jodoformcollodi-umpleister geappliceerd, die bij het verwijderen der hechtingen gewisseld werd. Met dezen tweeden pleister gingen de patienten gewoonlijk naar huis; want de gemiddelde duur der verpleging na laparotomien was 20 dagen. Van buik-corsetten werd zeer weing gebruik gemaakt, en wanneer men peritoneum, spierlaag, fascia en huid zorgvuldig hecht, ziet men hoogst zelden een hernia abdominalis ontstaan , ook zonder bet gebruik der buikbanden.

Van het verloskundig materiaal werd ruimschoots gebruik gemaakt voor de oefeningen in het onderzoek naar de gravidi-teit. Er werd echter nooit meer dan ééne gravida tegelijk onderzocht, en voor de oefeningen werden de vagina en de uitwendige genitalia met sublimaat en lysol gedesinfecteerd, terwijl de onderzoekende studenten, ten getalle van 3 , hunne handen streng moesten desinfecteeren. Nooit heb ik eenig nadeel van het onderzoek gezien, en dat is ook niet te verwachten , wanneer men geene fouten tegen de antisepsis maakt. Het tegenwoordige systeen, dat men eene zwangere niet mag onderzoeken , mag met sterk sprekende statistieken verdedigd worden, in onze universiteitsklinieken kan het niet worden ingevoerd, omdat het niet met de belangen der studenten strookt. Wanneer men wil, dat onze aanstaande artsen niet bij de eerste de beste kraamvrouw, die ze in hunne praktijk ontmoeten, met de handen in het haar staan, en op het arts-examen het onderzoek eener gravida van hen vraagt, moeten ze geoefend worden; want de verloskunde is geene hoogere wiskunde, maar 't is een in elk opzicht practisch vak, dat men slechts door oefening kan leeren beheerschen. Theoretische bespiegelingen helpen niet.

Wanneer een parturiens met bekkenvernauwing in behandeling kwam, heb ik, terwijl de patiente in narcose was, soms wel 20 semiartsen de bekkenmaten laten nemen, altyd onder een stroom van lysol en bij strenge desinfectie der handen, en ik heb slechts te wijzen op het tabellarisch overzicht om aan te toonen, dat de statistiek er niet door is bedorven. Wat zou ook de antisepsis beduiden, wanneer ze bij een onderzoek niet eens tegen infectie beveiligde?!

Bij alle kunstverlossing^per vias naturales werd de Walcher-gche hangligging in toepassing gebracht.

17

En hiermee hoop ik, al is het zeer vluchtig, in hoofdzaken een denkbeeld te hebben gegeven van den stand der gynacko-logie en obstetric aan de rijks-universiteit te Groningen gedurende de eerste vacature.

Uit den aard der zaak is dit verslag volstrekt geene weten-

o O

schappelijke verhandeling, maar alleen eene dorre opsomming der feiten, die meer spreken dan wijdloopige verhandelingen doen kunnen, en daarom beter beantwoorden aan het doel van dit schrijven.

Dr. J. REIJENGA.