MILTON'S

YERLOREN PARADIJS

RIJKSUNIVERSITEIT TE UTRECHT

2720180 9

I

MILTON'S

VERLOREN PARADIJS.

HELDENDICHT IN TWAALF ZANGEN,

J. J. L. TEN KATE.

6 -4

/oyd /,/

LEIDEN. — A. W. SIJTHOFF.

VOOKBERICHT.

Milton's ,Pa radijs Verlorenquot; voor ons Neêrlandsch volk te vertolken, was eenmaal de -wensch mijner jeugd. Toch bracht ik het toen niet verder dan tot de overzetting van een paar fragmenten; en vele jaren gingen voorbij, waarin de aangevangen arbeid op den drempel der vergetelheid lag verschoven.

Een onverwachte aanleiding deed mij, in den winter van 1873, tot mijn „eerste liefdequot; wederkeeren, en ditmaal rustte ik niet éer ook voor mij dit verloren Paradijs een herwonnen Paradijs was geworden.

Wat zal ik hier nog bij voegen?

Mijn werk zal zelf zijn zaak moeten bepleiten. Hiervan intus-schen ben ilc mij bewust, dat ik gedaan beb wat ik kón om zóo te dichten als ik meende dat de Britsche Homeer' zou gedaan hebben, ware hij de Hollandsche Homeer' geweest. Na eenige aarzeling tusschen den rijmloozen vijfvoetigen lambe (blank verse) van het origineel, en den Alexandrijn, koos ik — en de keuze was onberouwelijk — den Alexandrijn, altijd nog, naar mijn inzien, de Koning onzer Nederlandsche metra, of — wilt ge met da costa — „de oude trouwe garde,quot; die een bilderdijk, Generalissimus van ons leger, zoo bij uitnemendheid „organiseert, disciplineert, waarmee hij manoeuvreert, nevens de schitterende ruiterij van zijne allerlei trippel- en zangmaat en i-ijm, in breede liniën en buigende kolommen.quot;

Ik bad geen vrijheid van milton in hoofdzaken af te wijken, ook daar niet waar zijne Cosmogonie en Theologie, uitdrukkingen van zijnen tijd, niet meer die van den onze zijn. De statige Dom mocht niet gemoderniseerd, maar behouden blijven tot in de steenen demonen en monsters der goten. —- En waarom zou de Christelijke mythologie onzes Dichters na twee eeuwen haar recht van bestaan en hare aanspraak op aesthetische bewondering verloren hebben?

voorbericht.

Wat milton-zelf betreft, hij is geen man om in een „voorberichtquot; besproken te worden — ook hier zou ik als da costa zeggen; „Geef mij geen boek, maar een waereld!quot; De litteratuur betreffende milton en zijn onsterfelijk Epos, in vele talen van Europa geschreven, zou op zich-zelf reeds een niet onaanzienlijke boekerij uitmaken. Of ik die met mijne drie Voorlezingen, in den laatsten winter te Amsterdam en elders gehouden, nog zal vermeerderen — durf ik niet beloven, in mijn twijfel of vermeerderen juist altijd synoniem is met verrijken.

Intusschen begrijp ik, dat de lezer, in elk geval, hier een kort overzicht van milton's leven verwacht. En dat kan ik hem voor het tegenwoordig doel niet beter geven dan in de woorden van mijn geachten vriend den Heer j. f. schimsheimeb (da costa's sympathetischen tolk), die in 185G een proza-vertaling van milton in 't licht gaf, en aan wiens voorrede ik gaarne het volgende ontleen.

„Milton draagt zijn naam naar de kleine Engelsche sitad Milton in het graafschap Kent, van waar zijn oud en aanzienlijk geslacht afkomstig was. In de oneenigheden tusschen de huizen York en Lancaster hadden zijne voorvaderen hunne vaste goederen verloren en waren zij tot de minder hooge kringen der maatschappij afgedaald. Zijn grootvader was opzichter over het bosch van Shotover nabij Halton in het graafschap Oxford. De familie was gestreng Catholiek, en zoo onterfde genoemde grootvader zijn zoon John, omdat deze, na te Oxford gestudeerd te hebben, tot de Protestantsche geloofsbelijdenis overging. Deze onterving noodzaakte den vader des Dichters om een minder aanzienlijk beroep te kiezen dan hij anders zou begeerd hebben, en hij vestigde zich als notaris te Londen. Wij weten geen andere bijzonderheden van hem, dan dat hij een uitmuntend muziekspeler moet geweest zijn. Gehuwd met sara gaston, afkomstig van een familie uit Wallis, verkreeg hij op reeds meer dan gemiddelden leeftijd drie kinderen : onzen Dichter, naar zijn vader John genaamd: chris-toffel, die rechtsgeleerde werd, aan het Koningschap getrouw bleef en onder Jacobus ii tot aan zijn dood het rechtersambt bekleedde; en eene dochter met name anna.

„Onze Dichter werd geboren den 9^aen December 1608 in het kerspel AU Hallows, Bread Street te Londen. Zijn vader, die zich reeds toen een eervollen naam en een tamelijk vermogen had verworven, ontdekte in den knaap reeds vroeg een buitengewonen

v00rbek1cht.

aanleg, en besloot aan zijn opvoeding en vorming niets te laten ontbreken. Waarschijnlijk werd hij in bepaald puriteinsche beginselen opgevoed; zijn vroegste leermeester althans (zekere heer young) was van schotsche afkomst en een puritein. Er komt echter in zijn vroegste gedichten menige bijzonderheid voor, die het in twijfel stellen of hij als jongeling wel met deze beginselen instemde. Zijn hooge ingenomenheid met klassieke en poëtische studie, benevens zijn groote liefde tot den schouwburg en tot de lectuur van romans, welke laatste hij vooral in zijne jeugd als verslond, benevens zijne overhelling tot alles wat ridderlijk groot was, stemmen hier ook niet mede overeen. En toch zijn er enkele plaatsen zelfs in zijn vroegste gedichten, die werkelijk aan een puriteinsche richting doen denken. Zooveel is zeker, dat er bij milton eene doorgaande eerbied is voor Gods Woord, gepaard met eene zeldzame bijbelkennis. En dit alles mag wel de beste vrucht van zijn gestrenge religieuse opvoeding geweest zijn.

„Met een dichterlijk karakter gaan fierheid, zucht tot vrijheid en afkeer van elke onderdrukking gewoonlijk hand aan hand, en dat moet wel als de voorname reden beschouwd worden, waarom hij, in tegenstelling van zijnen broeder christoffel, tegen de Monarchale regeering der Stuarts gestemd en een voorstander der Cromwelsche republiek was. Ieder toch draagt een maatstaf bij zich, waaraan hij alle dingen meet, en deze maatstaf is zijne eigene persoonlijkheid. En wie zelf vrij is, laat ook anderen vrij, maar wie zelf gebonden is, wil ook anderen gebonden hebben. Toen Koning jacobus i den 27 Maart 1625 stierf, was milton nog slechts een jongeling van zestien jaar; doch vatbaar voor diepe indrukken gelijk hij was, konden de regeering van dezen vorst en de toenmalige gesteldheid van het hof, hem niet anders dan haat en afkeer voor beide inboezemen. Door de latere gebeurtenissen werden deze indrukken nog meer bevestigd, en spoedig wijdde milton zijn rijpe krachten aan de bestrijding der onderdrukkers en aan de vrijheid van zijn vaderland.

„Tot zijn vijftiende jaar ontving milton onderwijs in het ouderlijk huis, en legde hierbij zulk een onvermoeide vlijt aan den dag, dat hij, na den geheelen dag gearbeid te hebben, meestal j nog een groot gedeelte van den nacht besteedde in het lezen of afschrijven. Dit maakte hem niet alleen onderhevig aan veelvuldige hoofdpijn, maar verzwakte ook zijn gezicht uitermate, zoodat reeds toen de grond werd gelegd tot het onheil zijner volslagen blindheid in lateren leeftijd, aan welken wij intusschen misschien alleen xi.

voorbericht.

„het Paradijs quot;Verlorenquot; te danken hebben. Na zijn jeugdige vorming werd hij op St.-Paul's school gelegd, om zijne studie van de klassieken onder de leiding van Dr. gill te volmaken. En in zijn zestiende jaar (Februari 1624) ging hij naar Cambridge op Christ-College, studeerde aldaar in de letteren en werri Baccalaureus, een -academische graad die het meesterschap of de doctorale waardigheid voorafgaat.

Waarschijnlijk omdat milton bij zijn hooggestemd zelfgevoel, zich niet aan de soms kleingeestige academische tuchtregelen wilde onderwerpen, verliet hij de Hoogeschool nog voor zijn studietijd ten volle verstreken was, en keerde in 1632 op 23jarigen leeftijd terug naar zijn vader, die intusschen Londen verlaten en een landgoed te Horton nabij Colebroek in Middlesex betrokken had. Aldaar gaf hij zich geheel over aan de afzondering en aan zijn geliefkoosde letterkundige studiën, zich meer en meer aansluitende aan de dichterlijke school van dante, petrarca, ariosto, spencer, en shakespeare. Slechts bij enkele gelegenheden kwam hij naar Londen, om den schouwburg en zijn vrienden te bezoeken. Reeds in dezen tijd dacht hij aan een uitgebreid Heldendicht, waarvan Koning arthür, of eenig ander held uit de Britsche historie, de hoofdpersoon zijn zou; doch het was toen nog maar een onbepaald plan: de krachten om het uit te voeren waren nog niet aanwezig, en toen zij er voor aanwezig waren, hadden de denkbeelden ten opzichte van het onderwerp van zulk een Gedicht groote wijziging ondergaan. In dien tijd schreef hij echter zijne meest beroemde kleinere gedichten.

„Toen hij dertig jaar oud was, verloor hij zijne moeder (1638), en nu vergunde zijn vader hem een reis naar Frankrijk, Italië, Griekenland en Sicilië te maken. Hij bezocht Parijs, Genua, Florence, Rome, Napels, Venetië en Genève, en maakte bij deze gelegenheid persoonlijk kennis met de beroemdste geleerden en geletterden van dien tijd, onder anderen met grotiüs, galii.aeus, manso, diodati en spanheim, en bestudeerde intusschen bijzonder de Ita-liaansche letterkunde in Italië-zelf. Aldaar liep hij in den beginne eenmaal groot gevaar van vrijheid of leven, doordien hij vermeende voor de poort van het Vatikaan even vrij over den godsdienst te kunnen redetwisten als in zijn vaderland; doch hij werd nog tijdig genoeg door een vriend gewaarschuwd en aan het gevaar onttrokken. In Italië ook zag hij een tooneelvertooning, waarin Adam en Eva de hoofdpersonen waren: een drama, dat een diepen indruk naliet bij milton en bij hem den grond legde tot de keuze

voorbericht.

van hetzelfde onderwerp voor het groote Heldendicht, dat hij voornemens was te eeniger tijd samen te stellen. Het „Paradijs Verlorenquot; had zelfs eerst bij hem een dramatischen vorm en zou een Treurspel geworden zijn in den smaak der Ouden; later echter werd dit door hem veranderd. — Een groot jaar had hij voornamelijk in Italië doorgebracht toen hij door de onlusten, in zijn vaderland uitgebroken, genoopt werd om van zijn reis naar Griekenland en Sicilië af te zien, en over Zwitserland en Frankrijk naar Engeland (in 1639) terug te keeren. Hij vond het in verwarring en bloed. Tot elks verwondering vatte hij, die bekend stond voor een man van het zwaard (dat hij gaarne en meesterlijk behandelde) en van moed (daar hij tegen den stoutsten kampvechter niet opzag) nochtans de wapens niet voor zijn Vaderland op, maar belastte zich met het onderwijs van zijne twee neven John en Edward philip Milton en andere jongelieden. Waarschijnlijk is de groote eerbied voor zijnen vader hiervan de reden. Later zou hij echter met een veel machtiger werktuig dan het zwaard, rnet zijn welversneden pen, de zaak van zijn Land dienen. Het onderwijs, dat hij intusschen zijnen kweekelingen gaf, was in hoogen stijl en onderstelde groote vatbaarheid. Zeker had milton dit onderwijs op zich genomen, om zich zeiven te oefenen, gelijk groote mannen meermalen doen.

„In 1643 op 35jarigen leeftijd, huwde hij met mama powell, dochter van richard powell van Foresthill nabij Shotover in Oxfordshire, een ijverig koningsgezinde, die weelderig en prachtig leefde. Ieder stond verbaasd over dit vreemde huwelijk van den republikein met de royaliste. Het viel ook slecht uit. Hij had deze vrouw gekozen om hare schoonheid, doch hij bevond, dat haar verstand noch haar humeur hiermede overeenstemde, en ook zij was spoedig onverschillig jegens hem. Gewoon aan een gedurig talrijk en vroolijk gezelschap ten huize baars vaders, verveelde haar weldra zijn studeerend leven in het boekvertrek en het stille huisgezin. De eigenlijke reden was echter dat zij tegen haren zin was gehuwd. De vader van milton had in 1627 aan den heer powell vijfhonderd pond Sterling (ƒ 6000) op schepekennis, als Kapitaal van zijn zoon john, geleend; deze verplichting, en om haren vader te believen, had haar het gevraagde huwelijk doen aangaan; doch reeds een maand na het huwelijk verzocht zij haren man om haren vader te mogen gaan bezoeken, en bij dezen zijnde, keerde zij niet terug, maar bleef er den geheelen zomer, geen acht slaande op baars mans vertoogen, ja zelfs niet eens zijne

^T

x voorbericht.

brieven beandwoordende. Dit vertoornde mii.ton zoodanig, dat hij besloot zich van haar te laten scheiden, en ten einde dien stap voor anderen te rechtvaardigen, gaf hij een paar opstellen over de echtscheiding in het licht. Ook werd de naam reeds genoemd van zijne aanstaande tweede echtgenoot, toen zijne vrouw, zulk een ontknooping niet willende, hem ten huize van een zijner vrienden opwachtte, hem ontmoette en te voet viel, met tranen vergeving vragende voor het gebeurde. Milton was een edel en gevoelig mensch, en zoo werd haar terstond van harte alles vergeven, en zij kwam niet alleen in zijn huis terug, maar hare ouders en hun huisgezin, door den val des Konings van alle inkomsten beroofd, werden ook door hem in huis genomen en verzorgd, tot dat hij hunne zaken bij de zegevierende partij had in orde gebracht. Nochtans schijnt zijn huwelijk niet recht gelukkig te zijn geweest. De schoonvader stierf te zijnen huize in 1647, met zijne schoonmoeder was hij in gedurige vete, bepaald over de goederen, welke voor de genoemde geleende gelden verpand waren. Ook ontfing milton nimmer de duizend ponden Sterling (f 12000), welke hem als huwelijksgoed zijner vrouw beloofd waren. In 1653 stierf milton's gade in het kraambed, nadat hij-zelf het jaar te voren op 44jarigen leeftijd geheel blind was geworden. Hij won uit dit huwelijk drie dochters; anna, die bezweek in het kraambed; maria, die ongehuwd stierf, en debora, die met abraham Clarke, een meesterveiwer in Spitalsfield, huwde en op zeventigjarigen leeftijd overleed. Milton had zijne twee oudste dochters gedeeltelijk zelf en gedeeltelijk door anderen onderwezen in de uitspraak van het Hebreeuwsch, Grieksch, Latijn en de moderne talen, zoodat zij hem al de plaatsen, die hij uit zijn schrijvers wilde opgeslagen hebben, konden voorlezen, zonder ze evenwel te verstaan, dat zeker geen aangename bezigheid was. Al wat bloot werktuigelijk is, is geest-uitblusschend en uiterst vervelend en vermoeiend. De opvoeding, die hij aan zijn dochters gaf, werd dan ook gestreng genoemd, zoodat deze zijne kinderen hem meer met ontzag dan met liefde gehoorzaamden. Evenwel hadden zij ook, vooral gedurende zijne blindheid, een ander deel in zijnen arbeid; want behalve dat milton een amanuensis of secretaris had, dicteerde hij ook aan zijne dochters zijne verzen, en ook het „Paradijs Verlorenquot; schreven zij, althans gedeeltelijk, op uit zijnen mond. Milton dichtte meestal des nachts zijne verzen, terwijl hij te bed lag, en bewaarde ze, door een uitmuntend geheugen geholpen, tot den morgen, als wan-

-

voorbericht.

leer hij ze aan zijnen schrijver of aan zijne schrijfster dicteerde.

„Intusschen had milton zich sedert 1641 in de staatkundige n godsdienstige twisten van zijn tijd gemengd, en voortreffelijke brochures in den geest der puriteinsche Republikeinen geschreven. Het was echter ten koste van zijn dichterlijken arbeid, die gedurende twintig jaren stil stond. Hij woonde alstoen te Whitehall, loch zijn gezondheid eischte een ruimer genot van lucht, en zoo erliet hij dat paleis, en betrok een woning, die in St.-James-park ütkwam. Door zijn aanhoudend schrijven over de vragen en )elangen van den dag, verkreeg milton spoedig een aantal vrienden, n wier geest hij geschreven had, en in het bijzonder was cromwell oodanig voor hem door het lezen zijner schriften ingenomen, lat hij nauwelijks het bestuur in handen had, of hij droeg hem iet Secretariaat van Staat in de Latijnsche taal en 't geheim-chrijversambt op, met een jaarwedde van £ 288.18.6 of circa 3500 gulden, welke eerste betrekking milton (na zijne blindheid, met een ondersecretaris; tot in 1659 bekleedde. In deze gescheidenheid van het woelig staatkundig leven, twee jaren vóór het herstel van karel ii, begon hij het „Paradijs Verlorenquot; dat hij 1665 voltooide. Eerst twee jaren later vond hij er een uitgever voor, die een kontrakt met hem maakte (welk kontrakt gedateerd is 27 April 1667), dat milton voor elke dertienhonderd exemplaren, die verkocht wierden, £ b of 60 gulden zou ontvangen. In de eerste zeven jaren nu waren er nog geen drie duizend exemplaren van verkocht, zoodat milton bij zijn leven slechts ■é 10 ot 120 gulden voor zijn onschatbaar werk verkregen heeft. Hoe onbegrijpelijk dit schijne, daar milton toch reeds zoo lang als Dichter van den eersten rang bekend stond, en ook in zijne eenzaamheid door al wat op letterkunde prijs stelde, bezocht werd — het feit is daar, en niet te wedersproken.

„Intusschen had milton, niettegenstaande zijn blindheid, in het jaar 1656 een tweede huwelijk aangegaan met een dochter van kapitein woodcock van Hackney. Ook deze vrouw stierf, en wel reeds het volgend jaar, in het kraambed. In 1665 huwde hij voor de derde maal met elizabeth, dochter van edward mtnshall, van een oud ridderlijk geslacht in Cheshire, welke vrouw hem geen kinderen schonk en hem vele jaren overleefde.

„Tot in het laatste jaar van zijn leven was milton werkzaam. Toen echter werden de aanvallen van jicht, waaraan hij gedurig geleden had, zoo geweldig, dat weldra zijn einde naderde. Hij ontsliep in vrede te Bunhill, nabij Londen, op Zondag 8 November

voorbericht.

1664; eene maand voor de vervulling van zijn 66^e jaar, en werd begraven naast zijn vader, in het koor van de St.-Gillis-kerk, Cripplegate, te Londen.

„Ongetwijfeld stond zijn hart in overeenstemming met zijne poëzie, want hij was een heerlijk man en uit de vrucht wordt de boom gekend. Een zijner levensbeschrijvers zegt van milton : „Toen hij „Het Verloren Paradijsquot; samenstelde, streed hij met de engelen, en leefde hij in Edens hof.quot;

Zoo zij het! Nu is hij reeds allen strijd sints lang te boven, en het Beter Paradijs, het „Regainedquot; dat hij ook bezong, heeft hem heerlijkheden ontsloten, schooner dan de schoonste, die hij ooit in dichterlijk-profetische verrukking bezongen heeft.

Zijn zangen intusschen zullen op aarde blijven voortleven, want het „Paradijs Verlorenquot;, spijt al zijne gebreken, zal (om met Dr. beets te spreken) wel altijd een Dichtstuk blijven, „'t welk met recht onder de voortreffelijkste voortbrengselen van den menschelijken geest mag gesteld worden.quot;

En hiermede — den lezer heil!

t. K.

erd irk,

ijne )rdt ^

^oN: nsrnoxjD.

met

PAG.

VOORBERICHT...............V

EERSTE BOEK.

Het eerste Boek begint met een korte schets van het geheele onderwerp; des Menschen ongehoorzaamheid en het daarop gevolgde verlies van het Paradijs, waarin hij geplaatst was. Dan wijst het op de oorzaak van zijn val, de slang, of liever den Satan onder de gedaante der slang, die, van God afvallig, met vele legioenen van engelen, door hem medegesleept, op Gods bevel, met geheel zijn rot, uit den Hemel in 't diepst der Hel werd geworpen. Na deze inleiding spoedt het Gedicht zich voort naar het tooneel-zelf der gebeurtenissen, voorstellende Satan met zijne engelen, nu gevallen en hier beschreven, niet in het middelpunt, want Hemel en Aarde mogen ondersteld worden nog niet geschapen te zijn, maar in een plaats der buitenste duisternis. Chaos geheeten. De Satan met zijne engelen, neergeworpen in den brandenden poel,

door den donder getroffen en verbijsterd, komt na verloop van eenigen tijd tot bedaren, en roept diegenen tot zich, die in rang en waardigheid hem het meeste evenaarden. Zij spreken van hun rampzaligen val. Satan wekt al zijne legioenen, die tot hiertoe met hem dezelfde neerlaag deelden, gij verrijzen: hunne menigten, slagorden en oversten worden beschreven, overeenkomstig de afgodsbeelden, later in Kanaan en omliggende landen bekend. Dezen spreekt Satan aan, hen troostende met de hoop van den Hemel te herwinnen ; ten laatsten verhaalt hij hun van een nieuwe waereld en een nieuwe soort van wezens, die eerlang geschapen zouden worden, naar luid

INHOUD.

van een oude voorspelling of een gerucht in den Hemel. Want dat de engelen lang vóór deze zichtbare Schepping beslaan hebben, was het gevoelen van vele oude Kerkvaders. Hij slaat voor, in een volle raadsvergadeiing de waarheid dier profecie te onderzoeken, om daarna te besluiten wat te doen. Pandcemonium, Satans Paleis,

rijst weldra uit de diepte. De Helsche Vorsten openen den Raad...............1

TWEEDE BOEK.

Nadat het gemeen overleg begonnen is, oppert Satan de vraag of men een anderen veldslag zal wagen om den Hemél te herwinnen. Sommigen keuren dien voorslag goed, anderen verschillen van zienswijze. Een derde voorstel,

door Satan vroeger ter loops besproken, wordt aangenomen, namelijk: om een onderzoek in te stellen naaide waarheid van die voorspelling of overlevering in den Hemel, aangaande een andere waereld en een nieuwe soort van schepselen, den Engelen gelijk, of niet veel minder, wier verschijning nu ophanden zou zijn. Zij zijn in 't onzekere, wie tot dit gevaarlijk onderzoek zal afgevaardigd worden. Satan, hun Opperhoofd, neemt dien tocht alléén op zich, waarop hij met luiden bijval wordt begroet. Hiermede is de Raadsvergadering afgeloopen, en elk gaat nu naar welgevallen zijns weegs en tot zijne meest geliefde bezigheid, om zich onledig te houden tot Satan wederkeert. Deze komt op zijn tocht tot de poorten der Helle; hij vindt die gesloten, en daarbij iemand die ze bewaarde, en die ze ten laatsten opent, zoodat hij nu den grooten afgrond aanschouwde, die gaapt tusschen Hemel en Hel. Eindelijk wordt verhaald, met hoeveel moeite hij den toegang wist te verkrijgen, en nu daar,

door Chaos, den Heerscher dezer plaats, te recht werd gewezen tot het aanschouwen der Nieuwe Waereld, die hij zocht................22

INHOUD.

DERDE BOEK.

God, op zijn troon, ziet Sa'an voortvliegen naar deze waereld, die zooeven was geschapen; toont hem aan den Zoon, die gezeten is aan Zijne rechterhand; voorzegt Hem het gevolg van Satans onderneming om de menschen te verleiden; zuivert Zijne eigene rechtvaardigheid en wijsheid van allen blaam, daar Hij den mensch geschapen heeft in 't bezit van zedelijke vrijheid en met de noodige bekwaamheid om de verzoeking te weêrstaan. Hij ontdekt tevens Zijn besluit om den Mensch genade te bewijzen, omdat deze niet viel door eigen boosheid gelijk Satan, maar door dien verleid.

Gods Zoon prijst daarop den Vader voor de openbaring van Zijn genaderaad tot 's Menschen heil. Maar God verklaart nu verder, dat den Mensch geen genade kan bewezen worden, zonder dat der goddelijke gerechtigheid genoeg geschiede. De Mensch had Gods majesteit gekwetst; daarom moest hij met al zijne doodschuldige nakomelingen sterven, tenzij iemand gevonden werd, die in zijne plaats zou kunnen en willen lijden. Gods Zoon biedt zich vrijwillig aan tot een rantsoen voor den Mensch. De Vader neemt dat aan, beveelt de menschwording van Zijn Zoon, en verklaart Diens verhooging boven allen naam in den Hemel en op Aarde; beveelt allen Engelen hem te aanbidden. Zij gehoorzamen en heffen onder harpmuziek hunne choorzangen aan ter eere van Vader en Zoon.

Intusschen vliegt Satan op het bovenste rond der kreitsen, die deze waereld omringen, waar hij zwervende, allereerst een plaats vindt, sedert geheeten; „de Voorburch der IJdelheid.quot; Daarna komt hij aan de poort des Hemels, die beschreven wordt als opgaande met trappen, en bij de wateren boven 't uitspansel, die daar rondom vloeien. Van daar gaat zijn reis naar de zonnekreits. Daar vindt hij Uriël, den beheerscher der zonnekreits; maar eerst verandert hij zich in de gedaante van een engel van lager rang, en, onder 't voorwendsel dat hij bezield wordt door een vurige begeerte om de nieuwe schepping te leeren kennen, en vooral den Mensch, dien God daarin

INHOUD.

geplaatst had, vraagt hij Uriël naar de plaats van 's Menschen woning, en ontfangt de gewenschte inlichting. Zoo komt hij 't eerst op het gebergte van Niphates. . 49

VIERDE BOEK.

Satan, nu in 't gezicht van Eden, en nabij de plaats waar hij den stouten aanslag moest wagen, dien hij-alleen tegen God en Mensch ondernam, valt in vele twijfelingen bij zich-zelven en wordt geslingerd door allerlei hartstochten; vrees, nijd en wanhoop; maar ten laatsten verhardt hij zich in zijn boosheid. Hij trekt nu naar 't Paradijs, welks uiterlijk voorkomen en ligging beschreven worden. Hij springt over den muur en gaat zitten op den Boom des Levens, den hoogste in den Hof, tot verkenning van de plaats. De Hol' wordt beschreven. Satans eerste gezicht van Adam en Eva. Zijn verwondering over hunne schoone gedaante en gelukkigen staat, maar zijn voornemen tevens om hen ten val te brengen. Hij beluistert hun gesprek, en komt daardoor te weten, dat het hun verboden is te eten van den Boom der Kennis, op straffe des doods; nu beraamt hij het plan zijne verzoeking te beproeven door verleiding tot overtreding. Daarop verlaat hij hen voor een tijd, om langs andere wegen iets meer van hunnen toestand te weten te komen.

Uriël intusschen, op een zonnestraal nedergedaald, waarschuwt Gabriël, wien de wacht over de Paradijspoort was aanbevolen, dat een boze Geest, der Helle ontsnapten tegen den middag de zonnekreits in de gedaante van een goede Engel doorgetrokken, naar het Paradijs was heengetogen. Eerst later wordt hij door Uriël herkend aan zijn woedende gebaarden op den berg. Gabriël belooft dat hij hem vóór den morgen uit zal vinden.

De avond is gedaald. Adam en Eva bereiden zich ter raste. Hun priëel beschreven. Hun avondgodsdienstoefening. Gabriël, met zijne beide wachters de ronde doende in 't Paradijs, plaatst twee machtige engelen bij Adam's

INHOUD.

rustplaats, opdat de boze Geest Adam en Eva in hunnen slaap geen leed berokkene. Daar vinden zij hem aan het oor van Eva, haar in een droom verzoekende, en brengen hem zijns ondanks voor Gabriël. Door dezen ondervraagd, andwoordt hij toornig, en verzet zich;

maar door een teeken van den Hemel belet, ontvlucht hij het Paradijs..............69

VIJFDE BOEK.

Bij 't krieken van den morgen verhaalt Eva aan Adam haar benau-wden droom, die hem verontrust: toch vertroost hij haar. Zij keeren weder tot hunne dagelijksche bezigheden. Hun Morgenhymne aan den ingang van hun priëel. God, opdat de mensch niet te ontschuldigen zij,

zendt Baphaël om hem te vermanen tot gehoorzaamheid, te herinneren aan zijn zedelijke vrijheid, te waarschuwen tegen den naderenden vijand, met wiens aart en bedoelingen hij hem bekend maakt, gelijk met al het vorige, dat hem nuttig is te weten.

Raphaël daalt neder in 't Paradijs. Zijn verschijning wordt beschreven. Adam, voor den ingang van 't priëel gezeten, bemerkt van verre des Aartsengels komst. Hij gaat zijn Hemelschen bezoeker te gemoet, geleidt hem in zijn loofvertrek, en onthaalt hem op de uitgelezenste vruchten van 't Paradijs, door Eva verzameld. Hun tafelgesprek. Raphaël kwijt zich van zijn last, en wijst Adam op zijn toestand en het dreigend gevaar. Op Adam's verzoek verhaalt hij hem wie zijn vijand is, en hoe deze dat is geworden, beginnende met het verhaal van zijn eersten opstand in den Hemel en de aanleiding daartoe; hoe hij met zijn legioenen Noordwaarts getrokken was, en hen daar had opgehitst in zijn oproer te deelen; hoe allen door hem werden overgehaald, behalven Abdiël, een Seraf, die hem van zijn onderneming poogt af te brengen, hem weêrstaat en daarop verlaat .... 96

INHOUD.

ZESDE BOEK.

PA9,

Raphaël gaat voort met zijn verhaal hoe Michael en Gabriël tegen Satan en zijne engelen ten strijde werden gezonden. De eerste slag wordt beschreven. Satan trekt met zijn krijgsmacht bij nacht terug. Hij roept een raad bij-éen, en vindt duivelsche werktuigen uit, waardoor Michaël en zijne engelen, in den slag van den Tweeden dag, min of meer in wanorde geraken. Maar deze, ten laatsten bergen opnemende, overstelpen de macht, beide, en de krijgstuigen van Satan.

Daar intusschen het oproer hiermee nog niet gedempt is,

zendt God op den Derden dag den Messias, Zijnen Zoon,

voor wien Hij de eere der overwinning had bewaard.

Deze, in des Vaders kracht, op het oorlogstooneel verschenen, beveeld Zijne legioenen aan weêrszijde stil te blijven staan; en drijft nu, gants-alléen, Zijn donderwagen dwars door 't vijandelijke leger. En als zij niet langer bij machte zijn Hem te weerstaan, vervolgt Hij hen tot aan des Hemels grens. Deze wordt geopend, en nu storten ze met schrik en verbazing neêr in de plaats der straf,

die in den Afgrond voor hen bereid was.

De Messias keert zegepralend terug tot zijnen Vader. . . 119

ZEVENDE BOEK.

Raphaël gaat voort met verhalen, en geeft nu aan Adam, op zijn verzoek, verslag hoe en waarom de waereld eerst geschapen was. Hij deelt hem mede, dat God, na het uitdrijven van Satan en zijne engelen uit den Hemel, verklaarde dat het Zijn welbehagen was, een andere Waereld met daarin passende bewoners te scheppen. Hij zendt Zijnen Zoon, in heerlijkheid, en van Engelen opgewacht, om het werk der schepping in zes dagen te voltrekken. De engelen vieren de voltooiing van het wonderwerk en des Zoons terug-komst in den Hemel, met blijde jubelzangen...............143

INHOUD.

ACHTSTE BOEK.

PAO.

Adam doet Raphael verscheidene vragen aangaande den aart der Hemelsche bewegingen. Hij ontfangt daarop een onzeker andwoord, en een vermaning om liever naar zóódanige dingen te vragen, wier kennis hem nuttig kan zijn.

Hierin stemt Adam toe, en, verlangende om Raphaël nog bij zich te houden, verhaalt hij hem alles wat sedert zijn schepping in zijn binnenste is omgegaan, zijn verplaatsing uit het Paradijs: zijn gesprek met God aangaande de eenzaamheid; hoe hem een Wederhelft geschonken werd, en hoe hij zijn blijde bruiloft vierde.

Raphaël geeft hem daarop een wijze les, en keert ten Hemel

weder................159

NEGENDE BOEK.

Satan, nadat hij de Aarde heeft omgewandeld, keert, met voorbedachte boosheid, bij nacht, als een damp, in 't Paradijs, en vaart in de slang terwijl ze slaapt.

Adam en Eva gaan in den morgenstond aan hun werk; waarbij Eva voorstelt den arbeid over verscheidene plaatsen te verdeelen, en elk afzonderlijk zijn taak te vervullen. Adam staat dit niet toe, uit vreeze van de mogelijkheid dat de vijand, voor wien zij gewaarschuwd waren. Eva, als hij haar alleen vond, mocht willen verzoeken. Eva, ontevreden dat hare voorzichtigheid of standvastigheid betwijfeld wordt, dringt aan op haar weggaan, te meerder begeerig om hare kracht te beproeven. Eindelijk geeft Adam toe.

De slang vindt Eva alleen; hare sluwe nadering; eerst staart zij haar aan, daarop spreekt zij haar toe, terwijl zij haar vleiend verheft boven alle andere schepselen. Eva, verwonderd de slang te hooren spreken, vraagt hoe zij de menschelijke spraak en zoo groot een verstand deelachtig is geworden. De slang andwoord, dat zij, geproefd hebbende van zekere boom in den Hof, beide

INHOUD.

spraak en reden verkregen had, die tot op dat tijdstip haar hadden ontbroken. Eva spreekt den wensch uit, dat de slang haar bij dien boom brenge: en nu bevindt zij, dat het de verboden Boom der Kennis was.

Vrijmoediger en stouter geworden, weet de slang, met vele listen en drogredenen. Eva eindelijk te overreden om te eten. Zij door den smaak der vrucht bekoord, aarzelt een wijle of zij er Adam van zal meêdeelen, of niet; ten laatsten brengt zij hem van die vrucht, en verhaalt wat het was, dat haar overhaalde om daarvan te eten.

Adam staat eerst verbaasd, maar begrijpende dat zij verloren was, besluit hij, uit overmaat van liefde, met haar om te komen, en, zich den dood veel geringer voorstellende dan hij waarlijk is, eet Adam mede van de vrucht. De gevolgen daarvan bij beide. Zij zoeken hunne naakheid te bedekken; daarna overladen zij elkander met de bitterste verwijtingen.........175

TIENDE BOEK.

Nauwelijks is des Menschen overtreding bekend geworden, of de wachtengelen verlaten het Paradijs en keeren ten Hemel weder, waar hun gedrag wordt goedgekeurd. God verklaart, dat de insluiping van Satan door hen niet had kunnen voorkomen worden. Om de overtreders te oordeelen, zendt Hij zijn Zoon, die nederdaalt en hen naar verdienste vonnist. Nadat deze hen vervolgends naar zijne barmhartigheid heeft gekleed, vaart Hij weder ten Hemel.

Zonde en Dood, die tot hiertoe aan de poorten der Helle waren nedergezeten en door een verwonderlijke sympathie bewustheid verkregen hadden van Satan's triomf in de nieuwe waereld en van 's Menschen val, besluiten niet langer in de Hel opgesloten te blijven, maar Satan, hun gebieder, naar de woning der menschen te volgen.

Om den weg van de Hel naar deze Waereld, heen en weder, gemakkelijker te maken, bevloeren ze een breeden heir-weg of brug over den Chaos, langs het spoor dat Satan het eerst had gebaand. Op hun tocht naar de Aarde

INHOUD.

ontmoeten zij hem, die, trots op zijne overwinning, ter Helle wederkeerde.

Hunne gelukwensching. Satan komt in Pandaemonium. In een algemeene vergadering verhaalt hij met veel ophefs den gewenschten uitslag van zijn onderneming tegen den mensch. Maar in plaats van met toejuiching, wordt hij van zijn hoorders ontfangen met een algemeen geschuifel en gesis, daar zij alle, even als hij-zelf, in slangen herschapen worden, overeenkomstig het vonnis door God in 't Paradijs geveld.

Begoocheld door de gedaante van den Verboden Boom, die voor hunne oogen schijnt op te groeien, tasten zij gretig toe om van de vrucht te eten, maar zij proeven niets dan stof en bittere asch.

't Gevolg van Zonde en Dood. God voorspelt den eindtriomf van Zijnen Zoon over die beide, en de vernieuwing aller dingen; maar geeft voor het tegenwoordige aan Zijne engelen de noodige bevelen tot het maken van gewichtige veranderingen in den hemel en in de elementen.

Adam, zijn gevallen staat meer en meer inziende, beweent dien bitterlijk en wijst Eva's rouwklacht af. Zij houdt aan, en brengt hem ten laatsten tot bedaren. Zij wil den vloek voorkomen, die misschien op hun nakroost zou overgaan, en slaat daarom Adam gewelddadige middelen voor, die hij van de hand wijst. Hij schept een beter hoop, herinnert haar de laatste Godsbelofte aangaande het Vrouwezaad, dat eenmaal der Slang den kop zou vermorzelen, en vermaant haar, om, met hem,

Gods gramschap te vermurwen door berouw en ood-moedig gebed..............205

ELFDE BOEK.

Gods Zoon biedt Zijnen Vader de gebeden van onze eerste, nu berouwvolle ouders aan, voor hen als Middelaar tusschentredend. God neemt hunne gebeden aan, maar verklaart dat zij niet langer in het Paradijs kunnen verblijven.

INHOUD.

Hij zendt Michael, met een bende van cherubijnen, om hen uit het Paradijs te verbannen, maar allereerst om hun toekomende dingen te openbaren. Michael's nederdaling.

Adam wijst Eva op eenige onheilspellende teekenen. Hij ontdekt Michaël's komst, en gaat hem te gemoet.

De engel kondigt het aan dat zij vertrekken moeten. Eva's klacht. Adam pleit, maar onderwerpt zich. De engel leidt hen op een hoogen berg, en toont hen in een vizioen wat er gebeuren zal tot op den Zondvloed . . '233

TWAALFDE EN LAATSTE BOEK.

De engel Michaël gaat voort met te verhalen, wat er na den Zondvloed geschieden zal. Hij maakt gewag van Abraham, en komt zoo tot de nadere verklaring, wie dat beloofd Zaad der quot;Vrouwe wezen zal, na den val door Gods troostende belofte — het Moederevangelie — toegezegd. Voorspelling van de geboorte, het sterven, de opstanding en de Hemelvaart van Gods Zoon: den staat der kerke tot Zijne wederkomst in heerlijkheid.

Adam, door het verhaal en deze belofte ten hoogste voldaan en getroost, daalt met Michaël van den berg af, wekt Eva, die al dien tijd had geslapen, maar met liefelijke droomen, die haar onrustig hart tot kalmte en onderwerping neigden.

Michaël neemt beide bij de hand en leidt hen uit het Paradijs; het vlammend lemmer van een zwaard keert zich achter hen om, en de cherubijnen betrekken hun post om het Verloren Paradijs te bewaken .... 257

HET VERLOREN PARADIJS.

EERSTE BOEK.

Het eerste Boek begint met eene korte schets van het geheele onderwerp: des Men-schen ongehoorzaamheid en het daarop gevolgde verlies van het Paradijs, waarin hg geplaatst was. Dan wijst het op de oorzaak van zijn val, de slang, of liever den Satan onder de gedaante der slang, die, van God afvallig, met vele legioenen van engelen, door hem medegesleept, op Gods bevel, met geheel zgn rot, uit den Hemel in 't diepst der Hel werd geworpen. Na deze inleiding spoedt het Gedicht zich voort naar het tooneel-zelf der gebeurtenissen, voorstellende Satan met zijne engelen, nu gevallen en hier beschreven, niet in het middelpunt, want Hemel en Aarde mogen ondersteld worden nog niet geschapen te zijn, maar in eene plaats der buitenste duisternis. Chaos geheeten. De Satan met zgne engelen, nêergeworpen in den brandenden poel, door den donder getroffen en verbijsterd, komt na verloop van eenigen tgd tot bedaren, en roept diegenen tot zich, die in rang en waardigheid hem het meeste evenaarden. Zij spreken van hun rampzaligen val. Satan wekt al zijne legioenen, die tot hiertoe met hem dezelfde neêr-laag deelden. Zij verrijzen: hunne menigten, slagorden en oversten worden beschreven, overeenkomstig de afgodsbeelden, later in Kanaan en omliggende landen bekend. Dezen spreekt Satan aan, hen troostende met de hoop van den Hemel te herwinnen; ten laatsten verhaalt hij hun van eene nieuwe wereld en eene nieuwe sooit van wezens, die eerlang geschapen zouden worden, naar luid van eene oude voorspelling of een gerucht in den Hemel. Want dat de engelen lang vóór deze zichtbare Schepping bestaan hebben, was het gevoelen van vele oude Kerkvaders. Hij slaat voor, in eene volle raadsvergadering de waarheid dier profecie te onderzoeken, om daarna te besluiten wat te doen. Pandfemonium, Satans Paleis, rijst weldra uit de diepte. De Helsche Vorsten openen den Raad.

De eerste ongehoorzaamheid des Menschen, en de vrucht Van dien verboden boom, wiens jammerlijk genucht Den dood, al onze ellende, en d' ondergang van Eden Op aarde bracht, tot straks, zeeghaftig opgetreden. De Godmensch ons herstelde en 't Paradijs herwon:

Ziedaar uw zangstof. Muze, o Telg der Hemelzon!

Die op den Horeb tot dien herder nederdaalde.

Wiens hand, door u bestuurd, Gods volk den oorsprong maalde Van Aarde en Hemel, uit den warrelklomp ontstaan! XI. i

Of trekt u, sterker nog, de Sionsheuvel aan,

De Siloam, wier beek op Gods orakelwoorden Heur loop versnelde, o dan, uit die geheiligde oorden, Beziel mijn stouten zang, die, in gewiekte vaart.

Den Pindus achterlaat en wondren openbaart,

In dicht of ondicht nooit door broze stervelingen quot;Verkondigd! Gij, vooral, doorgloei me en leer mij zingen, O, Geest! die 't zuiver hart oneindig meer waardeert Dan alle tempels en altaren! Wat gij leert Is waarheid! Gij bestondt vóór 's waerelds morgenkrieken, En spreidde, een duif gelijk, de ontzachelijke wieken Al broedende over 't diep, door U bevrucht! Uw kracht Doordring' mijn zwakheid, en uw dageraad mijn nacht. Dat ik, ten toppunt van mijn grootsch ontwerp gestegen, Gods Alvoorzienigheid bevestige, en Zijn wegen Rechtvaardig' voor den mensch!

Zeg eerst — want Gij doorziet Den poel des Afgronds en des Hemels licht gebied — Wat dreef onze ouders, rijk met zegen overladen,

Tot zulk een afval aan, dat zij Gods wil vertraden, Zij, onderkoningen van 's waerelds heerlijkheid,

En dat om éen verbod? Wie heeft hen 't eerst verleid? De Helsche Draak! — Hij heeft, door nijd en wraak bewogen, Der menschen Moeder door zijn listigheid bedrogen.

Toen hem zijn hoogmoed van den Hemel had beroofd. Met heel 't oproerig rot van englen, aan wier hoofd Hij d' aanslag smeedde om zijns gelijken te overtreffen. Gereed zelfs tegen God de verznen op te heften.

Indien Hij weêrstand bood! Zoo bracht zijn dolle trots, Naijvrig op den troon des Allerhoogsten Gods, Een gruwzame' oorlog in den Hemel. IJdel pogen! De Almachte wierp hem als een bliksem uit den hoogen, Verbijsterd en verschroeid, vernederd duizendwerf,

Tot in den vuurpoel van het grondeloos verderf.

Om daar, der vlam ter prooi, in diamanten banden. Te leeren wat het zegt d'Almachtige aan te randen!

Daar lag hij, negenmaal den tijd, die dag en nacht Voor de aard bestemt, met heel zijn gruwelijke Macht, Geschandvlekt, krimpende in de zwavelkolk, verslagen. Hoewel onsterflijk! maar gespaard tot feller plagen:

Want als een hel der hel, droeg hij het schrikbeeld meê

Van 't onherroeplijk Wél en 't onverganklijk Wee.

Hij rolde de oogen rond met vreeselijke blikken,

Vol angst en raadloosheid en duizend-duizend schrikken,

Maar gloeiende ook van trots en onverzoenbren haat.

Hij overziet, zoo ver 't gezicht eens engels gaat,

Een woeste vlakte, een hol, aan alle zijden blakend

Gelijk een ovenmuil, en vuur en vlammen brakend.

Maar vlammen zonder licht, wier zichtbre duisternis

Tooneelen weemlen doet, waar alles gruwzaam is.

Verblijven van ellend, oneindige spelonken

Van jammer, in een nacht van schaduwen verzonken.

Waar nooit de vrede woont en nooit de hope daagt,

(Die daagt voor al wat leeft!) maar eeuwge foltring knaagt,

En de eeuwge vuurzee woedt, door onverteerbre zwavel

Gevoed en nooit verzaad. Hier, in des Afgronds navel,

In d' allerversten nacht, had Gods gerechtigheid

Een sombren kerker voor 't oproerig rot bereid:

Hier was hun deel gezet, zoo verre van God-zelven

En 't koesterende licht der hemelsche gewelven.

Als driemaal 't middelpunt der waereld van beur as.

Hoe ongelijk aan 't oord, dat eens hun woonstee was!. . .

Hij onderscheidde allengs zijn vroegere eedgenooten,

Nu deelende in zijn val, in d' afgrond neêrgestooten,

Bedwelmd en overstelpt door vlammend golfgetij'

En vuurgen dwarrelwind, en, wentlende aan zij'.

Vooral éen hunner, hem in helsche macht en boosheid

Het naast, in later tijd op 't Altaar der Godloosheid

Als Bêlzebub vereerd. Hem spreekt de Aartsvijand aan:

(Hij heette Satan, sinds de vreeslijke oproervaan

Door hem ontplooid was!) en zijn trotsche woorden schallen

Aldus door 't aaklig Diep:

„Zijt gij dat? Hoe gevallen! „Hoe diep ontaard van hem, die 't blinkend startapeet „Weleer betrad, en met een luister was bekleed „Die myriaden, hoe volheerlijk, kon beschamen!

„Bond éenheid van gedachte en raad en daad ons samen, „Bij de eigen hope en kans in 't roemrijk heldenfeit, „Nü brengt de neerlaag in gelijke ellendigheid „Ons bij elkander! In wat afgrond gingen we onder, „Van welk een top gebonsd! Die Andre met Zijn donder „Was ons te sterk! Maar wie kende ook voorheen de kracht

4

Van zulk een wapen? Toch, al dreigt ons de overmacht

„Met dit, en meer dan dit, ik werp den oproerstanderd

„Niet bevend weg: ik-zelf blijf eeuwig onveranderd,

„Al is mijn heerlijkheid veranderd! Nooit verslijt

„Die onverzetbre geest, die doodelijke spijt,

„Uit diep gevoel van hoon en onrecht voortgesproten,

„Die mij ten strijde dreef, en zóóveel strijdgenooten,

„Ontelbre geesten, heeft gewapend, die Zijn jok

„Vertraden en Zijn macht braveerden met een schok,

„Waardoor Hij wankelde op Zijn zetel! Wij verloren

„Het veld, maar alles niet! Die moed, uit wraak geboren,

„Die ijzren wilskracht, die onsterfelijke haat,

„En wat er meer is, dat zich nooit verwinnen laat,

„Ziedaar wat blijft! Dien roem kan ons geen macht ontrukken,

„Geen gramschap, hoe verwoed! Geknield in't stof te bukken,

„Te smeekeri om gena. Zijn grootheid te vergoón,

„Die door den schrik mijns arms getrild heeft, op heur troon,

„Dat ware een eerloosheid, een schande, ver' beneden

„Al d'onuitwischbren smaad, door onzen val geleden.

„Neen! heeft het noodlot ons met godenkracht omgord,

„Is de onverderflijkheid ons wezen ingestort,

„Leerde ons de groote krijg beleid aan moed te paren,

^Dan — nieuwe hoop geschept bij 't deinzen der gevaren!

„Dan — met geweld of list ten oorlog opgestaan,

„En onverzoenbren krijg dien Vijand aangedaan,

„Die in Zijn zege juicht en zonder mededingren

„De teugels van 't Heelal wil klemmen in de vingren!quot;

Zoo sprak de Afvallige, nog roemende in zijn smart. Maar met de weêrhaak van de raadloosheid in 't hart. En de andre geeft terstond zijn muitenden gedachten Dus lucht:

„O Vorst! O Hoofd van veel getroonde Machten! „Gij, die de serafien, op 't vlammen van uw blik „In slagorde aanvoerde, en bij 't grijnzen van den schrik „Steeds onverschrikbaar bleeft, als gij den Hemelkoning „Bijna de.edt siddren in Zijn waggelende woning, „Een scepter toetsend, die nochtans de proef doorstond, „'t Zij bij geluk, of met het noodlot in verbond!

„'k Zie (en betreur het) in wat schand' wij zijn gedompeld: „Ons heeft te kwader uur een neerlaag overrompeld.

5

„Die ons den Hemel kost, en heel dat machtig heir „Zoo diep verneêrde, als goón en kroost van Hooger sfeer „Ooit vallen kunnen! Want ons hart blijft onbedwongen, „En ons zijn krachten, die in eeuwigheid verjongen,

„Schoon onze heerlijkheid gedoofd is, en ons heil „Voor immer wegzonk in ellenden zonder peil.

„Maar hoe! zoo Hij, die ons de zege wist te ontrooven,

„(Wiens kracht de nooddwang mij almachtig doet gelooven, „Wijl enkel almacht ons verwinnen kon!) zoo Hij „Ons geest en krachten liet uit wreeder tyrannij,

„Opdat we strenger nog ons lijden zouden voelen „En dragen, en geheel Zijn grimmig wraakvuur koelen? „Indien Hij mooglijk ons tot schandelijker straf „Bestemde, als knechten, die Hem 't recht des oorlogs gaf? „Zoo we eens, in 't hart der Helle, in vlammen moesten slaven, „Of als Zijn renboón door den donkren Afgrond draven: „Wat dan? Wa} baat het, of wij sterk, of we eeuwig zijn? „Gedoemd, o gruwel! tot een eeuwigheid van pijn!quot; —

De Satan haast zich, dus zijn makker te bestrijden : „Gevallen Cherubijn! zoowel in doen als lijden „Is zwakheid — lafheid en ellende! Dit staat vast: „Het allerminste goed blijft vreemd aan onze' last, „'t Kwaad is ons eenig en ons eeuwig zielsbegeeren, „Als strijdig met den wil van Hem,- dien wij trotseeren! „Leidt Zijn voorzienigheid het kwaad, dat wij begaan, „Ten goede, 't is óns werk Hem in den weg te staan, „Zoodat wij uit Zijn goed ons kwaad weêr op doen schieten! „'t Zal vaak gelukken, 't zal Hem krenken en verdrieten, „Ja, meer! 't zal menigmaal Zijn diepstverborgen plan „Verijdelen I — Maar, zie, de grimmige Tyran „Riep naar des Hemels poort zijn vlugge wraakgezanten „Terug! De zwavelwolk, die straks van alle kanten „Neêrhagelde op ons hoofd, verbijstert ons niet meer. „De wijde vuurzee legt haar hooge golven neer;

„De donder, roodbevlerkt met snelle bliksemstralen, „Verschoot zijn pijlen, en des Afgronds jammerdalen „Heraamen van 't geloei. De vijand gunt ons rust:

„Hij acht ons klein, of heeft zijn razernij gebluscht.

„ Hoe 't zij, dit oogenblik ga niet onnut verloren !

„Ziet gij die vlakte ginds, geschapen in Gods toren,

6

„Den troon der wanhoop, een verlaten schrikwoestijn, „En die geen licht geeft dan den valen wederschijn „Der vlammenzee? — Daarheen ! De branding doorgezwommen „Dier roede golven, en dit strand der rust beklommen, „Indien de rust althands hier ooit een haven vond! „Herzaamlen we onze macht! hernieuwen we ons verbond! „Beraadslaagd, hoe wij 't best den Vijand nedervellen, „De ramp ontworstelen en onze scM herstellen,

„Of ons de zoete hoop nog toelacht; en, zoo niet,

„Wat dan de roepstem van de wanhoop ons gebiedt!quot;

Zoo sprak de Satan, 't hoofd ten golven uitgeheven. Met oogen louter gloed. Zijn andre leden dreven Al dobbrend op de zee, reusachtig, mijlen lang.

Hij scheen een monster uit d' aalouden fabelzang.

Een van die titans, in den buik der aard gevormde n. Die, staaplend berg op berg, de hemelen bestormden. Een woeste Briareus of Typhon, uit de krocht Van Tarsus opgedaagd; of wel, het schrikgedrocht Der zee, de walvisch, die, in vasten slaap gewiegeld, Op 't Noorderzeeschuim, dat geen enkle star weerspiegelt, Een eiland schijnt in 't oog des scheêplings, die met spoed In 't hoornig schubbenvel zijn anker haken doet.

En zóo, aan lij' gemeerd, verlangend uit blijft staren Naar 't eerste morgenrood. Dus drijft daar op de baren Des vuurs de Aartsvijand ook, en nimmer nimmermeer Waar' hij den poel ontsnapt, had' niet de Hemelheer Hem losgelaten! Nu mocht hij zijn euveldaden Herhalen, 't schennig hoofd met nieuwen vloek beladen Door anderer verderf, om eindlijk, dol van smert.

Te zien, hoe al zijn kwaad door God verijdeld werd,

Gena verwekte voor den mensch, dien hij verleidde, En niemand dan zich-zelf 't drievuldig wee bereidde Van schande en toorn en wraak — een eindeloozj ellend'! Zijn reuzenstal rees uit den vuurpoel overend;

De vlammen bogen, waar zijn machtige armen roeiden, De spitsche kronkels neèr, die nu in golven vloeiden Rondom een gruwzaam dal. Hij slaat in breede vlucht Op eens de vleuglen uit, doorklieft de donkre lucht.

Wier logge nevelen nog nimmer zijn gespleten.

En strijkt op 't land ter neêr, indien het land mag heeten.

7

Wat onophoudlijk van een vaste vuurstof rookt,

Gelijk de solferzee van vloeibre vlammen kookt.

Een grond, der rots gelijk, door onderaardsche vlagen Pelorus' top ontscheurd en dondrend weggeslagen.

Of d' Etna, die, als 't vuur heur zwaavlig ingewand Bezwangert, losbarst en, in blakerenden brand.

De velden overstelpt met stinkende asch en sin tien:

Zóo dor een bodem doet de onzaalge voetzool tintien Des Satans, ijlings door zijn naasten lotgenoot Gevolgd. Zij roemden luid, dat zij den vlammenschoot Diens Phlegetons als goön ontvloden, en — vergaten Dat de Alregeerder 't hun als gunst had toegelaten!

„Is dit de luchtstreek, dit de bodem, dit het oord,quot; (Zoo roept de Satan uit en knarstandt op dat woord) „Dat wij verruilden voor den Hemel? Moet dat donker „De plaats vervangen van 't etheriesch lichtgeflonker „Der zon? Het zij zoo! Hij, die thands den scepter klemt, „Beslist naar willekeur en heeft ons lot bestemd.

„'t Is best, het aangezicht des Dwingelands te ontwijken, „In wezen ons gelijk, maar boven Zijns gelijken „In macht verheven en in heerlijkheid getroond!

„Vaartwel dan, zalig oord, waar eeuwge vreugde woont, „Valleien van genot, en groene Hemelhoven!

„Gegroet, verschrikkingen des Afgronds! zwarte kloven, „Gegroet! en gij, o Hel, ontfang uw nieuwen Heer! „Dit hart, dat hij u brengt, verandert nimmermeer:

„'t Zal elke wisseling van tijd en plaats trotseeren.

„'t Hart is zijn eigen plaats! den Hemel kan 't verkeeren „In Hel, maar ook de Hel in Hemel. Overal „Ware ik gebleven, wat ik immer blijven zal,

„Diens mindre, wien alleen Zijn donder grooter maakte! „Wat nood dan waar ik ben? En wat ik nimmer smaakte, „De Vrijheid, smaak ik hier! Hier schiep de Almachte niet „Tot eigen afgunst, hier is 't eenigste Gebied,

„Waaruit Zijn gramschap ons niet grimmig zal verstoeten. „Hier wordt door ons 't geluk der heerschappij genoten, „Want heerschen, hoe dan ook, is altijd groot en schoon. Zelfs in het hart der Hel! 'k Draag liever hier een kroon, „Dan in den Hemel een vergulde slavenketen ! .. .

„Maar zouden we in den poel die trouwe schaar vergeten.

8

„Aan wie ons leed en lot verbonden heeft? Ook zij „Moog' met ons huizen in deez' jammerwoestenij, „Of nogmaals voortgerukt in woedend krijgsgewemel, „Beproeven, wat men kan herwinnen in den Hemel, „Of meer verliezen in den poel der Hel!quot;.. .

Hij zwijgt.

Hem andwoordt Bêlzebub, die uit de golven stijgt: „Doorluchtig legerhoofd van Helden, die niet bogen „Dan voor den donder van Gods eeuwig alvermogen! „O, hoorden zij die stem, die hun zoo menigmaal „De hoop in 't hart riep bij 't geklikklak van het staal, „In 't heetst gevecht, of in de afgrijslijkste gevaren, „Voorwaar! een nieuwe moed zou vonklen door hunne aaren, „En aller kracht herleefde, al zijn ze in 't solfertneir „Verbijsterd neêrgesmakt, gelijk wij-zelf weleer;

„Geen wonder, want de slag was vreeslijk!...quot;

Op die woorden Zet zich de Aartsvijand in beweging naar de boorden Der vuurzee, achter hem 't reusachtig oorlogsschild. In ethergloed gestaald, dat op zijn schouders trilt,

Gelijk de maanschijf, door het kunstglas waargenomen Des Florentijners, die naar nieuwe landen stroomen En berggevaarten zoekt op haar gespikkeld vlak.

De hoogste dennenmast, die 't hoofd ten hemel stak Van 't Admiraalschip, zou een kleine kinderroede Gelijken bij de speer, die hem voor wanklen hoedde,

Waar hij zijn schreden door de gloeiende assche wendt. Hoe anders was zijn stap op 't blauwend Armament! Een blakerende lucht woei hem verstikkend tegen Van 't vuurgewelf en goot een knetterenden regen Van vlammen op hem uit. Toch kneedde hij den grond, Tot hij op 't vaste strand der zwavelgolven stond.

Daar riep hij onverwijld zijn tallooze englenscharen. Bedwelmd op-éen-getast gelijk de najaarsblaren,

Waarmeê 't Hetruriesch woud uit zijn gezweepte kruin De beeken striemt, of als de helm, van 't zandig duin Gescheurd en vlottende op de dwarrelende waatren. Wanneer de Orion bij 't verdelgend onweêrklaatren De kusten geeselt van de Roode Zee, wier vloed Busiris inzwolg met zijn trotschen ruitrenstoet.

Toen ze in trouwloozen haat Gods bondsvolk overvielen,

9

Dat straks hun lijken en gebroken wagenwielen Zag spoelen tegen 't strand! Zóo lag dat englenheir Verstrooid, verworpen, op de zwavelgolven neêr.

Door 't dreunen \an hun val versuft en zwijmeldronken.

Hen riep hij met een stem, die de eindlooze spelonken Der Hel rinkinken deed: „Gij, Vorsten, Mogendheên, „Gij, Bloem des Hemels eens, waar thands uw stoel verdween t „Hoe! kan zoo fel een schrik onsterflijke englenchooren „Bedwelmen! Hebt ge u hier een plaats der rust verkoren „Na de oorlogsmoeite? en is de slaapkoets, u gespreid, „Zoo zacht als die u wiegde in 's Hemels heerlijkheid? „Of voelt gij, dus gekromd, uw laatste veêrkracht kwijnen, „En bidt ge uw Dwingland aan, die nu zijn serafijnen „En cherubijnen met verbroken krijgstropee „En halfversplinterd zwaard ziet tuirnlen op de zee? „Wie weet, straks vliegt misschien zijn krijgsmacht naar beneden, „Als zij heur voordeel ziet, om ons op 't hart te treden, „Of vast te klinken in dit raadloos jammerdal „Met bliksempijlen! . . Rijst, of eeuwig is uw val!quot;

Zij luisterden, beschaamd, de wiek half uitgeslagen, Als oorlogsknechten, wien de wacht was opgedragen,

In slaap gevonden door hun Overste, en vol schrik Opspringend van den grond met duizeligen blik.

Schoon zij heel d'omvang van hun vreeslijk lot begrepen. Schoon hen de vlammen met verscheurende angels nepen, Geen die op s' Veldheers kreet geen juichend antwoord gaf. Gelijk de sprinkhaanwolk, door Mozes' wonderstaf Yerwekt, op d'oostenwind vernielend aangevlogen,

In Pharo's Nijlgebied de klare hemelbogen Geheel verduisterde als een zwarte middernacht: Zóo zwermde, ontelbaar ook, de ontzachlijke englenmacht Op breede vleuglen door de Helverwulfsels henen.

Omhoog, omlaag, alom, door 't vlammend vuur beschenen, — Tot Satan's oorlogsspeer, rondzwaaiende in de lucht, De richting aanwees voor hun ordelooze vlucht.

Nu streken ze ijlings op de vaste lavazoomen Ter neder, om geheel de vlakte te overstroomen.

Een bonte menigte, zoo onafzienbaar groot,

Als nooit het Noorden schudde' uit zijn bevrozen schoot,

10

quot;Wanneer de volken, Rijn of Donau doorgezwommen,

't Zuid met een zondvloed van barbaarsche legerdrommen

Bedekten, voortgezweept tot aan Gibraltar's straat

En Lybiën! De plek, waar de Opperveldheer staat,

Is 't middelpunt, waar Hoofd en Leidsman henenstormen.

Gestalten rezen daar, doorluchte godenvormen,

Verheven boven al wat menschlijk is : een rij

Van Vorsten, eens getroond in koningsheerschappij,

Naar al wat heerlijk en begeerlijk is geheeten.

Maar na hun afval op de hemelrol vergeten.

Daar God geen enklen naam in 't Boek des Levens liet!

Nog droegen ze in dien tijd de nieuwe namen niet,

Die Eva's kroost hun gaf, sints de Eeuwge Wijsheid duldde.

Dat heel hun dwarrlend heir den schoot der aard vervulde,

Den menschen tot een proef, die, door bedrog verleid,

Hun God verzaakten en de onzichtbre heerlijkheid

Des hoogen Scheppers tot een dierenbeeld verneêrden.

Dat zij met wulpsche pracht en ijdlen goudglans eerden,

De duivlen dienende als hun godheen! — Sints dien tijd

Zijn duizend namen door de Heidnen hun gewijd.

Noem mij die namen, Muze! en zeg het mij: wie steeg er Het eerst', en wie het laatst', van 't vlammend zwavelleger. Toen, op des Meesters stem, elk, naar zijn rang en stand Hoogmoedig toetrad naar het dorgeblakerd strand.

Op luttel afstands van de bontgemengde scharen?

Zietdaar die Hoofden, die, ten Afgrond uitgevaren, Omzwervende naar roof, in gruwelijken trots Hun zetels bouwden naast den hoogen zetel Gods,

Hunne outers naast de zijne, als goden aangebeden! Zij waagden 't, schaamtloos voor d' Almachtige op te treden. Die van den Sion heeft gedonderd, tusschen 't heir Der cherubin getroond; ja, sleepten menigkeer Hun gruwelkisten naar zijn heiige Tempelwanden,

Zijn plechtigheden door verfoeilijke offeranden Ontwijdend, en zijn licht besmettend met hun nacht!

Eerst nadert Moloch in afgrijsbre koningspracht,

Wiens altaar menschenbloed en tranenvocht besmetten. Schoon de ouders, bij den klank van pauken en trompetten. Niet hoorden met wat kreet hun eigen hartekroost Ten wreeden afgod ging, door d' ovengloed geroost.

n

Hij werd door d' Ammoniet vereerd in Rabba's vlakte,

In Argob, Bazan, tot waar de Arnon nederzakte

Naar 't Zuiden. Onvoldaan met zooveel gruwzaamheid,

Heeft hij het wijze hart van Salomo verleid,

Hem op den Heuveltop der Ergernis een tempel

Te bouwen, in 't gezicht van Gods onteerden drempel.

Het bloeiend Hinnomsdal, als Tophet sints befaamd,

Te ontwijden tot zijn woud, het beeld der Hel genaamd!

De onkuische Ghamos volgt, door Moab aangebeden,

Van Aroar tot aan den Nebo, en beneden

In 't uiteinde Abarim's, in 't hart der woestenij,

In Horonaïm, 't Rijk van Sihon's heerschappij.

En verder op tot in de bloemenrijke dalen

quot;Van Sibma, schitterend van druiven, te Elealen

Tot aan de Doode Zee. Hij nam zijn tweeden naam

Van Peor aan, sints hij 't volk Israëls te saam'

In Sittim op den tocht naar Kanaan verleidde

Tot snoode afgoderij, een bron van leed! Hij breidde

Van daar zijn gruweldienst al verder uit tot aan

Dien Berg der Ergernis, dat woud der gruweldaan.

Waar Moloch, tuk op bloed en wulpsch genot, regeerde.

Tot hem Josia's deugd ter Helle toe verneêrde.

Nu volgden zij, die van d' Euphraat tot aan den vloed.

Die tusschen Syrië en Egypten henenspoedt.

Den naam van Baalim of Astaróth, nü dragen.

Dan wisslen; geesten zijn 't, die naar hun welbehagen

Van kunne wisslen, of die saam' vereenen, fijn

Van wezen, lenig en étheriesch als ze zijn.

Beladen noch geboeid door leden en gewrichten.

En niet gedwongen zich aan 't steunsel op te richten

Van broos gebeent', gelijk de mensch van vleesch en bloed.

Zij kiezen zich een vorm, die 't meest' hun wensch voldoet,

Verkleend of uitgebreid, zwart of met licht gevleugeld.

En dus volbrengen zij, als geesten onbeteugeld.

Hun werk van liefde of haat. En voor dit wangebroed

Viel Israël menigmaal in schennige' euvelmoed

Den Levende af. Zijn dienst vergetend, om te juichen

Voor Beestengoön, en straks al even diep te buigen

Op 't bloedig slagveld, voor des vijands lans gekromd!

In dit gevolg en van heur stoet omgeven, komt

Astoreth meê, sints als Astarté uitgelezen

12

Door 't oud Pheniciën, tweehoornige, geprezen

Als Hemelkoningin. De zilvren maanlichtgloor

Had vaak heur beeld bestraald, als Sion's maagdenchoor

In reigezangen heur geloften kwam betalen.

En ook in Sion klonk de nagalm dier choralen,

Getuig' die Tempel, op den scbandberg opgericht

Door d' eedlen Davidszoon, wiens wijsheid is gezwicht

Voor vrouwenlonken, bij Astarté's schandaltaren!

Haar volgde Thammuz, wiens verwonding alle jaren

Het Syriesch maagdenchoor verlokte om heel een dag

Op 't Libanonsch gebergt' in smeltend mingeklag

Zijn droevig uiteind te beweenen, onder 't klaatren

Der beek Adonis, die met kabbelende waatren,

Dan roodgepurperd, zoo het heette, Thammuz' bloed

Naar zee droeg: een verhaal, dat Sion's maagdenstoet

Verdwaasde en aandreef tot die buitensporigheden.

Die vroome Ezechiël de diepte peilen deden

Van Juda's afval van 't geheiligd Godsverbond.

Nu volgde er éen, die kwijnde aan wezendlijker wond,

Toen de overmeesterde Ark hem in zijn eigen tempel

Verminkte, hoofd en hand hem brijzlende op den drempel.

Waar hij ter-neêr-sloeg, zijn aanbidderen ten spot.

Half visch, half mensch, droeg die gedrochtelijke god

Den naam van Dagon; hem was hulde en eer ervaren

In Asdods stad, en hoog verrezen zijne altaren

Langs Palestina's kust, in Askalon en Gath,

Tot Gaza's grenspaal toe. — Die hem ter zijde trad

Was Rimmon, die zijn troon aan de overschoone zoomen

Gegrond had van Abbane en Pharphar, tweetal stroomen

Damaskus streelend met welluidend golfgeruisch.

Déze ook trotseerde dwaas des Heeren heilig Huis.

Voor een melaatsche, die hem afviel, werd een koning

Gewonnen, Achab, die — onzinnige eerbetoonir.g! —

Zijn overwonneling ter wille, Gods altaar

Verwierp voor quot;t outer van den Syrischen barbaar,

Zich-zelf vernederend tot gruwelofferanden

Aan Goden, door den krijg geleverd in zijn handen 1

Nu volgde een menigte, vóordezen wel bekend

Als Orus, Isis en Osiris, en hun bent.

Gedrochten, die door schrik en booze toovervonden

't Egyptisch Priestrenheir zoozeer verbijstren konden.

13

Dat dit, aan 't zoeken naar zijn zwervend Godendom,

Hen niet in menschenvorm maar achter 't gruwlijk mom

Van diergestalten dacht te vinden! 't Volk des Heeren,

't Lichtzinnig Isrêl, liet zich door dien smet verneêren,

Toen 't van 't geleende goud een kalf goot aan den voet

Des Horebs, en weldra met d' eigen wrevelmoed

Een Vorst — getuigen Dan en Bethel! — die ellende

Verdubbelde, en zóózeer den Hoogen God miskende,

Dat hij Hem afbeeldde als een grazend rund: — dien Heer,

Die, in een enklen nacht Egypten heinde en veer'

Doorkruisend, met éen slag al de eerstlingen vernielde,

Heel 't loeiend godendom, waar Mitzraïm voor knielde!

't Laatst volgde Belial. Een zinnelijker geest.

Een, wien het kwaad óm 't kwaad meer dierbaar is geweest,

Viel uit den Hemel niet. Geen tempels of altaren

Verrezen hem; en toch, welke andre goön ervaren

In tempels, bij 't outaar, een hulde en lof als hij.

Wanneer de priesters zelf, o snoode huichlarij!

Godloochnaars zijn, gelijk de zonen Eli's, boozen.

Die 't Huis van Jakobs God tot schouwtooneel verkozen

Van wellust en geweld! Hoe wordt Hij aangebeên

Aan vorstenhoven, in paleizen, groote steên,

Die schatten spillen, waar balddadig feestrinkinken

En spot en moordgeschrei hoog in de lucht weêrklinken,

Ver boven de opperspits der torens! Als de nacht

De stad verduistert, zwiert een Belialsgeslacht,

Van overmoed en wijn verwilderd en verwaten,

Daar als 't gedierte rond: getuigen Sodoms straten,

De nacht te Gibea, toen uit het gastvrij huis

Een vrouw verstooten werd in de armen van 't gespuis.

Om door dien gruwel eem nog grooter te voorkomen! —

Dit waren de eerste in rang van die hier samenstroomen:

Wie noemt al de andren op, hoe wijd dan ook vermaard?

Hen, die löniën tot Goden heeft verklaard,

Wie Javan's nakroost diende, ofschoon het d'ouder' Goden,

Twee, Aard en Hemel, lang zijn hulde had geboden

Als roemrijke ouderen van al die later goón;

Voorts, Titan, wijd berucht, des Hemels eerste zoon,

Der reuzen vader, wien eens broeders hand onttroonde;

En dan, die broeder-zelf, Saturn, wien 't lot beloonde

Met de eigen neerlaag, daar zijn eigen zoon Jupijn

14

Hem op zijn beurt verjoeg om zelf monarch te zijn.

In Greta, op den top van d' Ida, werd het eerste

Hun weidsche naam gevierd, tot straks hun scepter heerschte

Hoog op d'Olymp', vol sneeuw, met wolken overschauwd.

Hun hoogsten Hemel! in Dodona's heilig woud,

Op d' eeuwigen Parnas, in Delphi's tempelzalen,

En voorts gantsch Hellas door, op heuvlen en in dalen.

Vele andren volgden nog Saturnus in zijn vlucht.

Eerst, over de Adria, naar de Italiaansche lucht,

Naar Galliën, naar 't land der Kelten, tot de groepen

Der Eilanden in 't Noord .. .

Die machtige oorlogstroepen. En méér nog, snelden aan, maar 't neergeslagen oog Van smart bewolkt en met gefronsten wenkbrauwboog.

Toch scheen daar plotseling een glimp van vreugd te gloren r Niet hooploos was hun Hoofd, niet t' eenenmaal verloren Zijn heir, spijt al 't verlies. Als hij hen gadeslaat,

Bedekt een vale tint dat koninklijk gelaat;

Maar ijlings keert zijn trots, en met een stroom van woorden. Hol, maar hoogklinkend, en die boeiden en bekoorden. Bezwoer hij de angst, hun moed hernieuwend. Hij beval, Dat onder 't klaatren van trompet- en paukgeschal.

Zijn standert als van ouds in 't leger moest verschijnen. En wappren aan de spits. Een reus der cherubijnen. De machtige Azazel, eischte als een recht die eer.

Met haast ontwond hij nu 't gebiedend vendel weer Van d' elpen staf, en ziet! daar 't zwierde 't in den hoogen Gelijk een Meteoor, door d' aam des winds bewogen.

Terwijl het van fijn goud en eêlgesteente blonk.

Der Englen wapens en tropeën. Luid weêrklonk Intusschen de oorlogstoon der koperen klaroenen.

Zoo luid beandwoord door die duizend legioenen.

Dat hun gejubel 't welf der diepe Helle spleet En d' ouden Nacht en 't Rijk des Baaierts siddren deed. Men zag in 't schemerlicht tienduizende banieren Met al de kleurenpracht van 't gloeiend Oosten zwieren. En heel een dennenwoud van speeren hemelhoog Verrijzen. Overal ontwaarde 't pinkend oog Helmetten, dicht bij éen en beukelaars, gegoten Uit staal, in slagorde aan eikanderen gesloten,

In reien eindloos ver. Zij trokken statig uit.

15

In phalanxen geschaard, op 't Doriesch maatgeluid

Van fluit en -veldschalmei, zooals de Heldenzonen

Weléer deed blaken; geen hartstochtelijke tonen,

Die woede wekken, maar een zoete melody.

Die moed geeft en beieid. Ook maakt zij 't harte vrij

Yan vreez' voor dood of vlucht, vol wonderbaar vermogen

Om de angst en aarzling, die ooit bange ziel bewogen.

Met alle zorg en pijn te stillen, in 't gevoel

Zoowel van sterflijke als onsterflijke. Éen in doel,

En éen van wil, gaan als een éenig man die velen

In stilte verder, op het hartverkwikkend kweelen

Der fluit, dat hen den gang op 't gloeiend gruis verzacht.

De wapenschouw ving aan: daar stond de Legermacht,

Een eindelooze reeks, vol onverschrokken stoutheid

In slagorde. En gelijk de helden der Aaloudheid

In schrikbre wapenpracht, met schild en oorlogsspeer

In éene richting, zoó verbeidden zij hun Heer

En zijn bevelen. Hij, volleerd in 't oorelogen.

De machtige, liet straks zijn vlammende arendsoogen

Langs hun geleedren gaan. Een enkle blik volstaat.

Hij kent zijn strijders, kent hun orde, hun gelaat

En godenhouding, en berekent hun getallen.

Nu zwelt zijn hart van trots en grimmig welgevallen.

En zich verhardende, roemt hij in eigen kracht.

Want sints de schepping van het menschelijk geslacht.

Was nooit een heir aanschouwd, dat bij déez' legioenen

Iets meer zou schijnen dan verachtlijke millioenen

Van 't nietige gebroed, dat eens met kranen streed.

Al hield al 't reuzenvolk van Phlegra zich gereed.

Met al de worstlaars en de goden aan hun zijde.

Voor Thebe en Troie eenmaal zich gordende ten strijde.

Al gaarde er Arthur al zijn ridders om zijn vaan,

Al sloten zich daarbij al de oude helden aan,

Bretonsch, of Armoryksch, vermeêrd nog met de scharen.

Gedoopt, ot Musulmansch, die eens slagvaardig waren

Bij Aspramont, of Montalbaan, of Trebisond,

Of die Biserta naar Hispanjen overzond

Om Charlemagne met zijn Vorstelijke grooten

Bij Fontarabië in het strijdperk neêr te stooten: —

Alle aardsche grootheid zou verzinken in het niet

Bij 't éenig schouwspel, dat dit Englenleger biedt!

46

Nochtans was aller oog gevestigd op dien Eénen,

't Geduchte Hoofd, om wien millioenen zich vereenen,

Daar staat hij aan de spits, gevallen Lucifer,

■Gekroonde Satan! Hij, herkenbaar heinde en ver',

Stak boven allen uit als een ontzachbre toren.

Zijn eerste luister ging niet sporeloos verloren; De Aartsengel blonk nog op 't gebiedend aangezicht! Men zag de heerlijkheid van zijn oorspronklijk licht Onuitgebluscht, maar als door bleeke wolken henen;

Gelijk wanneer de zon, nog pas ter kim verschenen En zonder stralen, door den morgennevel grijst,

Of achter 't maanlicht in een doffe eklips verrijst. Een sombre scheemring spreidt op die 't Haltrond bewonen, En waereldkoningen doet siddren op hun troonen.

Aldus verduisterd, bleek der Englen Vorst nochtans Ver boven de andren uit met valen schemerglans.

Gij zaagt zijn voorhoofd nog de diepe voren dragen. Het merk der wonden, door Gods donder hem geslagen. En zorgen troonden op zijn bleekbestorven kaak.

Maar 't oog stond grimmig en verried een dorst naar wraak. Die onverzoenlijk bleef. Toch was er in zijn trekken Een zweem van wroeging en droefgeestigheid te ontdekken. Op 't zien der Menigte, in zijn misdaad meêgesleurd. Hoe anders hadden ze eens het hoofd omhoog gebeurd In 's Hemels vreugde, nu door eindelooze pijnen Vervangen! Heel dat heir, millioenen Serafijnen En Cherubs, ploften op zijn voorbeeld uit den schoot Des Levens in 't verderf, geduchter dan de Dood.

En toch, hoe diep verneerd en door Gods vloek gedreven. Toch waren ze allen hun Verleider trouw gebleven!

Zóo, als de bliksem met verpletterenden gloed In 't eeuwenheugend woud der dennen heeft gewoed,

Zien wij de stammen, schoon hun takken zijn bezweken, De naakte toppen nog ten hoogen hemel steken I

Nu rees de Aartsvijand op tot spreken. Op dien wenk Sloot heel dat machtig heir, van weerszij' met een zwenk Genaderd, zich in twee geleedren om hem henen En de andre grooten, naast hun Legerhoofd verschenen. In halven cirkel staan ze in zwijgende aandacht stil. 't Is driemaal achtereen alsof hij spreken wil.

17

En driemaal, spijt zijn trots, ontspringen hem de tranen, Zoo als ze een Engel schreit. Maar eindlijk toch, daar banen De woorden zich een weg:

„Onsterflijk Englenheir, „Gegroet! Ontelhren I Ongelijkbren evenzeer,

„Dan met d' Almachte-alléen, en in den strijd met Dezen „Niet roemloos, schoon dan 't eind een nederlaag moest wezen, „Getuig' dit gruwzaam oord, deze omkeer, al te groot „Om uit te spreken! Maar wat geest ook, al besloot „Hij krachten in zich om de diepten van 't Verleden „Te peilen, nevens al de wetenschap van 't Heden, „Wie Tiad voorspeld, gedroomd, dat zulk een Godenmacht „Als de onze, zóo vereend, zóo palstaande in haar kracht, „Ooit zwichten zou? — En nu, in spijt van onze ellenden, „Wie, die 't gelooflijk acht, dat zóóveel legerbenden,

„Wier val de hemelen ontvolkte, nooit de kans „Zou keeren om op nieuw te steigren naar den trans, „Om in 't heroovren van 't Geboorteland te juichen, „Hun Erfgoed? Mij aangaande, ik roep u tot getuigen, „Gij, heir des Hemels! of ooit overijld besluit „Of vreeze van mijn kant de zege heeft gestuit!

„Maar Hij, die Rijksmonarch der Heemlen wordt geheeten, „Bleef dusverre op zijn troon onwankelbaar gezeten, „Gerugsteund door gewoonte of overjaard gezach „Of slaafsche volgzaamheid. Hij deed in vollen dag „Zijn Konings-Majesteit ons schitteren in de oogen,

„Maar Hij verborg ons zijn verplettrend Alvermogen. „Dat spoorde onze eerzucht, dat berokkende onzen val! „Nu kennen wij de kracht, die de onze ontmoeten zal. „Niet dagen tot den strijd, maar evenmin vertsagen, „Wanneer de Vijand óns het eerst ten strijd mocht dagen! „'t Is raadzaam door bedrog en list te doen, wat kracht „Ons weigert: zoo zal Hij, die ons zijn mindren acht, „In 't eind verstaan dat wie door overmacht verneêrde, „Te vroeg triomfzong en ten halven triomfeerde I „'t Getal der waerelden kan in de Oneindigheid „Vermeerdren: een gerucht, den Hemel door verspreid, „Verhaalt dat Hij eerlang een aardbol uit het duister „Zal roepen, vóorbestemd voor wezens, die in luister „Des Hemels Burgerschap op zijde zullen treên.

„'t Zou mooglijk wezen, dat onze eerste tocht daarheen XI. 2

18

„Zich richtte, al ware 't om die schepping te bespieden! „Daarheen, of elders! Want de vlammen, die hier zieden, „Deez' zwavelkolken, zijn voor geesten zoo als wij „Geen eeuwge kerker. Maar wat onze toeleg zij,

„'t Rijpe eerst na wijs beraad! De vrede ging verloren, „Want wie der onzen wil van onderwerping hooren? „Dus, oorlog! opentlijk, of heimlijk! Zegt het voort!quot;

Zoo sprak de Aartsvijand. En tot staving van zijn woord. Daar vonkelden op eens als gloênde bliksemstralen Millioenen zwaarden rond, door even zooveel malen Fiere englen van de heup getrokken — en de gloor.

Snel, plotsling vlamde 't ruim der diepe Helle door. Zij lasterden Gods naam, terwijl hun stemmen trilden Van woede, en donderden op 't koper hunner schilden Met wapens van metaal, en brulden de oorlogskreet. Die tergend oprees en den hemel dreunen deed.

Van verre stond een berg, wiens hooge schedel blaakte Van felle stroomen vuurs en dampen, die hij braakte.

Voorts overdekte hem een glinsterende korst,

Onfeilbaar teeken, dat daar binnen in zijn borst Metaal-erts school, 't gewrocht van zwavel. Derwaarts wendde Een groot getal zijn vlucht; gelijk wanneer een bende Van gravers, met houweel en spade, 's Konings heir Vooruittrekt, om een veld tot 's vijands tegenweer Te ompalen, of een schans te bouwen. Mammon leidde Die schaar, hij, van al 't heir, dat zich 't verderf bereidde, De minstverheven geest, die uit den Hemel viel.

Want daar reeds keerden zich zijn oogen en zijn ziel Steeds nederwaarts, veeleer betooverd door het gloren Van 's Hemels gouden vloer, dan 't hoog genot, beschoren Aan de eeuwge aanschouwing van des Scheppers zaligheid. Hij, door zijn aandrift, heeft de menscben 't eerst verleid Om 's aardrijks middenpunt te plondren, de ingewanden Der arme Moeder met hun eerelooze handen Doorwroetend om een schat, tot heil van 't nageslacht Liefst in der eeuwigheid niet aan het lichi gebracht! Met spoed werd in den berg een diepe wond geslagen. Waaruit ze 't smijdig goud in klompen op doen dagen. Indien nóg steeds de Hel van schatten overvloeit,

Geen wonder! daar voor 't eerst is 't kostbaar gif gegroeid!

19

En wie zich scharen bij de -weidsche lofverkondren

Van 't menschelijk vernuft, wie Babel's pracht bewondren,

Of Memphis Koningen met schittrende eerlaurier

Bekransen in hun graf, zij allen leeren hier

Hoe al die luister, al de grootste meesterstukken

Van aardsche roem en macht en kunstnaarsgaven, bukken

Voor 't werk van Englen, die, hun hoogere natuur

Ook na hun val getrouw, volmaken in een uur.

Wat stervelingen, schoon zich duizenden bewogen

In rustlooze' arbeid, in geen eeuw beginnen mogen 1

Dicht bij het vlakke veld, met kolk bij kolk doorboord,

Verhit door 't vloeiend vuur, daaronder ongestoord

Uit d' afgrond wellende, wiens aadren nooit verdroogen,

Verscheen een tweede groep, met nijver kunstvermogen

Metalen smeltend, en die schiftende van-éen

Soortswijze, en schuimende van alle onreinigheên.

Een derde groep terwijl, al even ras vereenigd

Bij 't werk, groef in den grond een veelverscheiden menigt'

Van vormen, allen door een wonderlijk kanaal

Flux volgegoten met het kokende metaal.

Gelijk door de orgelkist de wind wordt voortgedreven

Door alle pijpen van het instrument. En even

Gelijk een nevel groeit, breidde, onder 't zoet geluid

Van stem en snaren, zich een trotsche tempel uit.

Met zuilenrijen en met Dorische pilaren,

Met architraven, die uit goud gegoten waren.

Met fries en kroonlijst vol van beeldwerk, overschaüwd

Door een ontzachlijk dak van 't fijnst gedreven goud.

Een Babyion, een groot Cairo ware in 't duister

Verzonken bij dien glans, zelfs midden in den luister.

Toen zij, in wedstrijd voor hun ingebeelde goón,

Aan tempels, Belus of Serapis aangeboón.

Aan prachtpaleizen, hun monarchen toegewezen,

Millioenen spilden. Hoog en statelijk verrezen.

Stond daar die wonderbouw op duizend pijlers vast.

Een kopren dubbeldeur vloog open, en verrast

Aanschouwden de Englen nu een ruimte, niet te meten.

Gelijkvloers geplaveid. Als aan onzichtbre keten

Wiegde aan den zoldringboog een eindelooze pracht

Van kroonen, kunstgewrocht van wondre toovermacht.

Gevoed door naphta en asphalt, een lichtgewemel

20

I

Van vlammen, zilverwit, een tweede starrenhemel!

Gevleugeld stroomde nu de menigte daarheen,

Bewondrend beurt om beurt den glans dier heerlijkheên.

En 't grootsch vernuft van heur ontwerper. De eer bestraalde

Sints lag zijn werk Omhoog, want in den Hemel praalde

Wel meer dan éen paleis, dat torenhoog verrees.

Een machtig burchtkasteel, dat hem als bouwheer prees.

Waar englen troonden, op den vorstenstoel verheven

Door d' Opperheer, die hun een scepter had gegeven

Om over de andren, elk in eigen rang en stand,

Te heerschen. Sedert werd in 't oude Griekenland

Zijn naam gevierd en zijn aanbidding niet vergeten.

Ausoniën heeft hem God Mulciber geheeten,

En fabelt van zijn val, dat, toen, vergramd, Jupijn

Hem nederslingerde, hoog over 't kristallijn

Van 's Hemels trans, hij viel van 't eerste morgenblauwen

Tot aan den middag, van den middag tot het grauwen

Des avonds, heel een dag, een langen zomerdag.

En toen de Westerzon in zee verzonken hg.

Zou hij, gelijk een star van 't zenith neêrgevaren

Op Lemnos, eiland in de Egeesche waterbaren.

Zijn neêrgeploft. — Onwaar! Hij, met geheel zijn rot.

Zij vielen lang voorheên door d' éenig-waren God.

Wat baatte 't heden, of hij eens paleizen bouwde

In 't Hemelrijk? 't Vernuft, waarop zijn trots vertrouwde.

Kon hem niet redden, en de gramschap van den Heer

Stiet met zijn werkvolk hem in de open Helle neêr.

Waar hij nu bouwen kan!

Intusschen, uitgezonden Op 't hoog bevelwoord van hun Opperheirvoogd, stonden Gewiekte boden op, een uitgelezen tal Van krijgsherauten, om met luid trompetgeschal En weidsche plechtigheid voor 't front der legertroepen Een algemeenen Raad en Rijksdag uit te roepen In Pandemonium, het schitterend paleis Van Satan en zijn Hof. Dit was des Konings eisch:

Al de ed eisten naar rang of keuze uit alle benden Des Legers moesten zich ter Raadsvergaring wenden.

Flux kwamen honderde, ja duizende aangespoed. Op-éen-gedrongen perst de wemelende stoet Elke oopning binnen: 't stroomt door poort en zuilengangen!

21

De groote prachtzaal, die niet éen meer kan ontfangen,

Schijnt een tornooiveld vol van ridders, afgericht

Ten tweekamp, naadrend voor des Sultans aangezicht,

Om 't Saraceensch gebroed op zwaard of lans te dagen.

't Krioelt, omlaag, omhoog, waar 't ruischt van vleugelslagen.

Zaagt ge ooit het bijenvolk bij lentes dageraad.

Terwijl voor 't eerste weêr de zon in 't Stierbeeld staat,

Zijn jongren drijven uit de korven? Rustloos vliegen

De zwermen af en aan, en leppen dauw, of wiegen

In bloemenkelken, of vergaren even snel

Zich op het voorplein van hun strooien citadel,

Om over staatsbelang en volksgeluk te handlen.

Zóo gaan en keeren hier, en wemelen, en wandlen

Die Geesten — tot, op ééns, een sein verandring bracht.

O, wonder! zij, nog straks reusachtiger geslacht

Dan dat der titans, die den Hemel durfden tergen,

Zij schuilen nu, verkleend tot de allerkleinste dwergen,

In de engste ruimte bij tienduizenden bij-éen; —

Niet ongelijk nu aan 't geslachte der Pygmeên

Uit Afrika, of aan die spokende elfenreien.

Wier nachtfeest, in de schauw van een der bergvalleien.

Bij bosch of bron, soms door den herder wordt bespied.

Als, luisterend, de maan heur bleeke stralen giet

Op 't weideveld. Hij ziet de huppelende chooren:

Betoovrend murmelt hem de dansmuziek in de ooren.

Terwijl hem 't harte jaagt van angst en zaligheid.

Zoo kromp dit Geestendom, onstoflijk uitgebreid

Tot in 't onmeetbre, nu als schaduwbeelden samen.

En waren ze in getal ontelbaar, die daar kwamen,

Straks hield de Raadzaal al hun menigten vereend.

Maar dieper binnenwaards, daar zaten, onverkleend,

In al den glans, waarvan de Hemel hen zag schijnen

Vóór hun vernedering, de hooge Serafijnen

En Cherubijnen, ver van de andren, op een troon

quot;Van smijdig goud ter neêr, als duizend Halvegoón.

Geen enkele ontbreekt. De stilte is eindelijk herwonnen.

De dagorde is gehoord; de groote Raad begonnen!

22

TWEEDE BOEK.

Nadat het gemeen overleg begonnen is, oppert Satan de vraag of men een anderen veldslag zal wagen om den Hemel te herwinnen. Sommigen keuren dien voorslag goed, anderen verschillen van zienswijze. Een derde voorstel, door Satan vroeger ter loops besproken, wordt aangenomen, namelijk: om een onderzoek in te stellen naar de waarheid van die voorspelling of overlevering in den Hemel, aangaande eene andere waereld en eene nieuwe soort van schepselen, den Engelen gelijk, of niet veel minder, wier verschijning nu ophanden zou zijn. Zij zijn in 't onzekere, wie tot dit gevaarlijk onderzoek zal afgevaardigd worden. Satan, hun Opperhoofd, neemt dien tocht alléén op zich, waarop hij met luiden bijval wordt begroet. Hiermede is de Raadsvergadering afgeloopen, en elk gaat nu naar welgevallen zyns weegs en tot zijne meest geliefde bezigheid, om zich onledig te houden tot Satan wederkeert. Deze komt op zgn tocht tot de poorten der Helle; hij vindt die gesloten, en daarbg iemand, die ze bewaarde, en die ze ten laatsten opent, zoodat hij nu den grooten afgrond aanschouwde, die gaapt tusschen Hemel en Hel. Eindelijk wordt verhaald, met hoeveel moeite hij den toegang wist te verkregen, en nu daar, door Chaos, den Heerscher dezer plaats, te recht werd gewezen, tot het aanschouwen der Nieuwe Waereld, die hij zocht.

Hoog op een koningstroon, die van een luister straalde, Waar Ormus' heerlijkheid noch Indus' pracht bij haalde. Noch 't schatrijk Oosten, daar 't zijn welige' overvloed Van goud en paerlen, op Barbaren reegnen doet.

Zat Satan — door verdienste op zulk een top verheven Van snoode heerschappij! En dus omhoog gedreven Oneindig verder dan de wanhoop hopen dorst.

Wil hij nóg hooger, met een strijdlust in de borst,

Die, spijt de ervaring, toch een nieuwen krijg zal wagen Met de Almacht, die hem sloeg. En wat zijn hart doet jagen, Spreekt de onverlaat dus uit op trotsch-verwaten toon:

„Gij Machten, Troonen! Gij gekroonde Hemelgoönl Want sints geen afgrondskolk onsterfelijke krachten, Hoe diep vernederd ook, kon kerkren, durf ik wachten Dat wij den Hemel eens heroovren! Onze moed En englenveêrkracht, uit den helschen sulvergloed Verrezen, zullen straks geduchter luister spreiden Dan vóór den val, en nü geen tweede ramp verbeiden, Ten vollen van zich-zelf verzekerd! . . . 't Billijk recht En 's Hemels wet heeft mij die eere weggelegd,

Qw vorst te zijn; gij-zelf hebt zonder lang beraden

23

Vrijwillig mij erkend, en 'k toonde mij door daden

Die voorkeur niet onwaard. En toch heeft dit verlies

— Dus verre althans hersteld — den zetel mijns gebieds

Bij algemeen verdrag veel vaster steun gegeven,

Nu niemand hem benijdt. In 's Hemels zaalge dreven

Wekte ik, gelukkige, ten allerhoogsten top

Der glorie, d' ijverzucht van al mijn mindren op.

Maar wie benijdt hem hier, die, aan de spits der troepen,

Uw aller borstweer, zich tot doelwit ziet geroepen

Van 's Dondraars pijlen'? die de ellendigste zal zijn,

Vóór alles erfgenaam van eindelooze pijnquot;?

Waar geen begeerlijk goed meer prikkelt tot krakeelen.

Kan geen partijzucht ook de broederen verdeelen!

Wie wenscht naar voorrang in het Rijk der Hel? — Niet éen!

En wie, wie vindt zijn deel van 't lijden, dat wij leên,

Zóo klein, dat de eerzucht hem naar grooter smart doet haken?

Wij, met dit voordeel, dat we eikaars vertrouwen smaken,

Eéndrachtig, meer dan in den Hemel mooglijk is.

Hernieuwen 't pleit voor onze oorspronklijke erfenis,

Nü van 't voorspoedig eind veel zeekrer, dan te voren

De voorspoed hopen dorst. Wat middel dient verkoren.

Of opentlijke krijg, of sluwbedekte list,

Zietdaar wat heden in den raadslag moet beslist!

Wie 't meent te weten, spreek'!quot; . ..

En aan zijn zij' verrezen, Stond daar een koning op, van all', die 't Opperwezen Bestreden, wel de sterkste en felste geest Omhoog,

Nu door de wanhoop, die zijn hijgend hart bewoog, Nog feller. Moloch was 't, die door zijn ongetoomde Hoogmoedigheid, in kracht zich Gods gelijke droomde. En liever niet, dan als Zijn mindre zou bestaan!

En met die levenslust was ook zijn vrees vergaan: Hij vroeg naar God, noch Hel, noch erger, in zijn toren. En deed nu, allereerst, dus zijn gevoelen hooren:

„Ik stem voor open krijg! ik, die onkundig ben In krijgslist en bedrog, die ze overlaat aan hen.

Die zulke middlen en zoo vaak ze die behoeven —

Maar heden zeker niet! Terwijl ze peinzend toeven En raadslaan, zullen al die andren, duizendmaal Millioenen Englen, die, geharnast in 't metaal.

Naar 't sein verlangen om den vijand te bespringen.

24

Hier nutloos ledig staan, des Hemels vluchtelingen, In 't schandlijk duister van dit kerkerhol verneêrd Eens Dwingelands, die door ons dralen ons regeert!

Neen! kiezen wij veeleer, gewapend met de orkanen En woede van de Hel, ons stout een weg te banen Naar 's Hemels hoogte, die zoo ongenaakbaar schijnt, De foltertuigen, waar de plager ons meê pijnt,

In wapens tegen Hem verkeerend! Laat Hem hooren Hoe de onweerswolken in zijn vingeren te voren Almachtig, botsen op den donder onzer Hel!

Laat, voor den bliksem. Hem een vlam zien, even snel En met gelijk geweld geslingerd op 't gewemel Der Zijnen, ja, zijn Troon in d' allerhoogsten Hemel Met helschen zwaveldamp bezwalkend en vreemd vuur, Zijn eigen marteltuig! Of dunkt te kwader uur De weg u al te steil óm lijnrecht op te varen. Een Vijand te gemoet, die met Zijn legerscharen Hoog boven u verschijnt? bedenkt dan evenzeer.

Indien vergetelheid de erinnring van 't weleer Nog niet voor immer in haar strooming heeft verzwolgen, Dat als wij klimmen, wij onze eigen aandrift volgen, Omdat ons Vaderland omhoog ligt! Nederwaart Te vliên, te vallen, is in weerspraak met onze' aart! Wie voelde 't onlangs niet, toen 's Vijands wreede woede Hardnekkig aanhield op onze ordlooze achterhoede En ons ten afgrond dreef, wat ingespannen kracht Ons 't dalen heeft gekostquot;? Te stijgen uit den nacht Moet dus gemaklijk zijn. Doet de uitslag ons vertsagen? Als wij den Sterkere ten nieuwen tweestrijd dagen. Bereidt zijn wraak niet straks nog erger folterpijn? Ja, kón er in de Hel iets ergers denkbaar zijn!

Maar wat kan erger zijn dan hier, dan hiér te huizen, Beroofd van zaligheid, in deze afgrijsbre kluizen Tot de allerdiepste ellend veroordeeld, in den gloed Eens vuurs gedompeld, dat onbluschbaar branden moet, Dat ons moet geesslen als de tuchtroe van een tooren. Die onverbidlijk blijft? Kón erger ons beschoren. Het moest verdelging zijn! Welnu, wat vreezen wij? Waarom Zijn gramschap niet tot volle razernij Geprikkeld? Eén van twee: Zij zal ons gants verteren. Zij zal ons sporeloos in 't niet doen wederkeeren.

25

(Veel beter dan een wee van eindeloozen duur!)

Of — zijn wij metterdaad -van godlijke natuur En dus onsterfelijk, wat ergers kan ons wachten Aan deze zij' van 't Niet? — Wij proefden onze krachten; Zij zijn voldoende om Hem te ontrusten in zijn Rijk, En schoon, door 't Lot geschraagd, zijn zetel niet bezwijk', Wij kunnen eindloos Hem bestormen en bestoken.

En feilt de zegepraal, wij zijn altans gewroken! .

Hier zweeg hij, dreigend met gefronsden wenkbrauwboog, 't Was hopelooze wraak, wat vonkelde uit zijn oog. En strijdlust, vol gevaars voor minderen dan goden! — En eer nog Lucifer tot spreken hem kon nooden,

Verhief zich Belial aan de andre zijde, meer Der vormen meester, kalm, bevallig evenzeer.

Een schooner Engel heeft de Hemel niet verloren! Hij scheen tot waardigheên en groote daan geboren.

Maar valsch was alles en van binnen leêg, al drong Zijn stem gelijk muziek in de ooren, als zijn tong Van manna drupte, en 't slechtste als 't beste wist te prijzen, Verwarring brengende in den rijpen raad der wijzen.

Laag was zijn geest: in 't kwaad vernuftig, maar in 't goed' Traag, angstig. Niettemin zijn woorden klonken zoet En overredend:

„Ik, o Vorsten! aangedreven Door haat gelijk de beste, ik zou mijn stemme geven Voor opentlijken krijg, zoo niet de beste grond. Ons aangeprezen door zoo welbespraakten mond,

Mij juist weêrhield, en mij in pijnlijk voorgevoelen De neerlaag spelde. Wat mag deze Held bedoelen, Die uitmunt boven al, wat hier in 't harnas staat? Mistrouwt die dappere niet zelf zijn eigen raad,

Zijn eigen dapperheid? en put hij niet zijn krachten.

Zijn moed, uit wanhoop, die het ergste wil verwachten Als maar zijn hoogste wensch, de Wrake, wordt vervuld? Maar Wraak! verklaart mij toch hoe gij u wreken zult! De Hemelburchten zijn vol Englen, die er waken En allen toegang ons onoverwinbaar maken.

Niet zelden leegren zich aan de oevers dezer Hel Hun legioenen, en verspieden al te wel,

In zwarte vleugelen gesluierd voor onze oogen,

26

Het Rijk der Nacht alom, met spottend mededoogen

Elke overrompeling verachtend! Ware 't al

Dat heel de Helle met haar myriadental

Ons volgde, en doorbrak om des Hemels klaren luister

Met smook en rook en damp te domplen in het duister;

De groote Vijand toch spreidde, op zijn Koningstroon

Ontrefbaar, onbesmet, zijn majesteit ten toon;

De Hemelsche natuur, waarop geen vlekken blijven,

Zou d' aanslag van 't verderf straks in triomf verdrijven.

Van ons onedel vuur gelouterd! Dus verneêrd,

Ware onze jongste hoop in hooploosheid verkeerd,

Al wat ons resten zou! Hoe nu ? den Heer der heeren,

Trotsch op zijn zegepraal, zóo tergen en trotseeren,

Tot Hij zijn wrrakflool vernielend ledig goot;

Zou dat ons heil dan zijn, niet meer te zijn'.' De dood

Voor eeuwig I droevig heil! Wie wil, schoon vol van smarte,

't Bewustzijn derven van dit koninklijke harte.

Dit goddelijk verstand, dat de Eeuwigheid doorziet,

En liever ondergaan, verzwolgen in het Niet,

In d' ongeboren Nacht verbrokkeld en verloren,

Om niets te weten, niets te voelen, niets te hooren!

En ware dit al 't ergst, wie weet of de Aartstyran

Ons dit beschikken wil, of ooit beschikken kanquot;?

'k Betwijfel of Hij 't kan, en dat Hij 't nooit zal willen,

Is zeker! — Hij, zóo wijs, zou zóo Zi^'n gramschap stillen,

't Zij bij verrassing, of gebrek aan zelf lebeer.

Dat Hij zijns vijands wensch zou kroonen, en veeleer

Hem zou verdelgen in zijn wrake, dan hem sparen

Om juist hem eindeloos die wraak te doen ervaren?

Wat draalt gij 1 vragen zij, die vóór den oorlog zijn,

Wij zijn gedoemd, bewaard, bestemd tot eeuwge pijn;

Niets méér, niets ergers, blijft ons over om te lijden!

Is dit dan 't ergst van al, dat we onze geestkracht wijden

Aan 't smeden van een raad, en onder 't wapen staan ?

Hoe! toen we ons voorhoofd door Gods donder voelden slaan.

Toen we ijlings vloden, toen ons de Afgrond hoorde huilen

Om hulp, toen ons de Hel geschikt scheen om te schuilen

Na zulke wonden, toen we in 't zieden van den poel

Geketend lagen; — spreekt! was toen ons smartgevoel

Niet veel ontzettender? Wat dunkt ons, trotsche dwazen.

Zoo eens die Adem, die dit vuur heeft aangeblazen.

27

Zich uitzette', om ons straks in zevendubblen gloed

Te domplen? Zoo de Wraak, die nu schijnt uitgewoed,

Weêr gaande werd en met de ontzachelijke vingren

Heur felsten bliksem greep om ons op 't hart te slingren?

Hoe! — zoo die Wraak eens al haar kaararen opende, al

De schatten vuurs der Hel, gelijk éen waterval

quot;Van vlammen, dondrend op ons aller hoofd deed ploffen,

En al de onzaligheên, die 'k dreigen zie, ons troffen

Op éen, verrassend uur!.. Wie weet, terwijl we, als thans.

Elkaar bemoedigen en samen d' oorlogskans

Berekenen, rukt ons een onweer weg, en hagelt

Zijn gloênde kolen nêer, en krimpen wij, doornageld

Van bliksempijlen, op een rotsklip, prooi en spel

Der dwarrelwinden; of verzinken we in een Hel

Der Helle, om, hopeloos in ketenen geslagen,

In de eeuwge vuurzee met een eeuwig jammerklagen

Te krimpen, onbetreurd en onverpoosd, gedoemd

Door 't eeuwig vonnis! Dit kon 't ergste zijn genoemd!

Geen krijg dus, opentlijk noch heimlijk I Wat vermogen

Geweld of list bij Hem ? Of wie verschalkt Zijn oogen.

Die alles peilen met éen blik? De Hemelheer

Ziet van Zijn troonstoel met een koelen spotlach neèr

Op onze ontwerpen: Hij, Wiens wijsheid ons beramen

Verijdlen kan, gelijk Zijn almacht kan beschamen

Wat onze kracht beproeft! Maar, mort ge, zóo veracht

Te leven I Past het ons, een goddelijk geslacht.

Ons, Hemelingen, dus veracht, verjaagd, versmeten,

In eeuwge marteling te krimpen aan een keten?

Ik andwoord; beter dit dan erger, nu een Lot,

Dat onvermijdbaar is, en de ijzren wil van God

Ons overmocht. De wet is billijk; die tot strijden

Zich sterk gevoelt, dien past ook geestkracht om te lijden.

En lijden! hadden wij die wijze keus gedaan,

In plaats van, radeloos, een worstling aan te gaan

Met zulk een Vijand en zóo weinig kans van slagen!

Ik lach, als allen, die zoo trots hun wapens dragen.

Zoodra hun opzet feilt, de zielsangst overmant

Voor 't geen ze wisten dat móest volgen; schade en schand,

Of smart, of ballingschap, naar 't vonnis des Almachten!

Dat is ons erfdeel nu. Maar als wij lijdzaam wachten.

Legt onze Weerpartij misschien zijn wraakzucht af.

28

Of wel, berustende in de ons opgelegde straf,

Vergeet Hij ons, zoo wij Hem niet op nieuw vergrammen! En blaast zijn ademtocht niet langer in de vlammen. Dan dooft weldra dit vuur, en eindigt onze kamp.

Ons fijner wezen zal den schadelijken damp Te-boven-komen, of, gehard, niet meer ervaren,

Of wel, veranderd met de snelle vlucht der jaren, In harmonie met d' aart van deze vuurwoestijn.

De hette, ons element, gevoelen zonder pijn!

Dan wordt de ellend verzacht, dan wordt de nacht tot morgen Wie weet wat hoop de schoot der eeuwen houdt verborgen' Maar reeds deze éene kans op wissling is wel waard Daarop te wachten, 't Lot, dat heden ons weêrvaart.

Schoon kwaad, schijnt niettemin gelukkig: want wij weten Hóe kwaad het wezen moog', 't zal nooit het ergste heeten, Zoo wij maar niet, verdwaasd, onze eigen vijand zijn!quot;

Zoo kleurde Belial zijn woorden met een schijn Van rede. Wat hij prees, was lage rust, geboren Uit traagheid, maar geen vreê.

Toen deed zich Mammon hooren „Als krijg het beste is, heeft onze krijg het doel Of 's Hemels Opperheer te stooten van zijn stoel,

Of 't ons ontstolen recht den Roover weêr te ontrukken; En Hem te onttroonen, zal ons dan-alleen gelukken,

Als 't Eeuwig Noodlot wijkt voor 't wisselziek Geval,

En de oude Baaiert-zelf 't krakeel beslechten zal I Is 't éerste onmooglijk, ook het laatste is ijdel hopen. Wat plaats toch staat ons in den kreits des Hemels open, Ten zij onze overmacht den Koning vallen deed? En, ondersteld dat Hij, verteederd door ons leed.

Gêné bood mids we op nieuw ons onderdanig bogen, Hoe zouden wij, aldus vernederd, met wat oogen En met wat hart vooral, zijn tegenwoordigheid Begroeten, tot de ontfangst van zijn geboón bereid? Hoe Hem uit dwang geroemd? hoe, onder duizend vreezen Met hallelujahs zijn almogendheid geprezen?

Hoe Hem gehuldigd op zijn koninklijken troon Met de afgunst in de ziel, en de altaargift gehoon Van hemelwierookgeur en ambrozijnen bloemen.

Als bange slaven?. .. Zulk een eerdienst zoudt gij roemen?

29

Dat zou 't geluk zijn, in den Hemel ons bereid ?

Hoe vreeslijk zou dat zijn, een eindlooze eeuwigheid

Hem dus te huldigen, dien we eeuwig, eeuwig haten?

Neen! streven wij toch niet, waar geen geweld kan baten.

Al bood genade 't aan, naar 't schitterend bezit

Yan 't vroeger Leenmanschap! . . . Wij willen meer dan dit:

Wij willen 't Ware Goed. Naar binnen ga ons streven!

Wij moeten uit het onze en voor ons-zelven leven;

In de eenzaamheid, maar vrij, maar niemands onderdaan?

Harde onafbanklijkheid moet boven boeien gaan.

Al zijn ze van fluweel. Zal grootheid ons omringen

Met al haar glans, 't zal zijn, wanneer wij groote dingen

Uit kleine scheppen, nut uit schade, wel uil wee.

En aan wat plaats we ook zijn, toch drijven op de zee

Der rampen, en door moed en werkzaamheid ontkomen.

Of doet dit grondloos Rijk der Duisternis ons schroomen ?

Woont Hij, die 't Al regeert, niet vaak in donkerheid

En wolken, zonder dat zijn hemelmajesteit

Daarom bezwalkt wordt? En wanneer die wolken groeien

Rondom zijn troon, doet Hij geen schorre donders loeien.

Waardoor de Hemel op een Hel gelijkt? Schept Hij

Ons duister na, welnu! wij Englen, bootsen wij

Zijn licht na! Waarom niet? Wie weet het, wat al schatten,

Wat eêlgesteente en goud die diepten ginds bevatten!

't Ontbreekt ons aan vernuft noch gaven om die mijn

Te ontginnen, tot de schat in al zijn luister schijn':

Wat kan de Hemel meer? Misschien na lange tijden

Verzoenen we ons zóo zeer met dit ellendig lijden.

Dat wij 't begroeten als ons eigen element

Misschien wel worden we aan deez' ovengloed gewend,

Of wijzigt zich onze aart naar d' atmospheer, en schrijnen

De wonden dan niet meer, die nu ondraaglijk schijnen'

Zoo roept ons alles dus tot wijs en kalm beraad.

Dit zij ons streven om, tot heil van onzen Staat,

Ons leed te temperen, 't bewustzijn aan te kweeken

Wie, wat en waar we zijn, en — nooit van krijg te spreken!

Zietdaar mijn inzicht!quot;

En nog nauwlijks zweeg zijn mond. Of door de raadzaal ging een luid gemurmel rond.

Gelijk, wen, na den storm, de rotsen 't huilen smoren Der wervelwinden, die in bulderenden tooren

30

De golven zweepten, heel den langen, hangen nacht,

En nu den zeeman, die met uitgeputte kracht

Het anker uitwierp, in een zachten slaap doen zinken,

Zóo hoorde men rondom den luiden bijval klinken.

Toen Mammon eindigde, en zóo streelde hen de taal

Des lieven vredes; want een oorlog andermaal

Scheen minder vreeslijk dan de Hel met al haar plagen.

Dat wrocht de erinnering van 's Hemels donderslagen

En 't zwaard van Michaël! dat, evenzeer, de hoop

Een rijk te stichten, dat door Staatkunde en 't verloop

Der tijden 't machtig Rijk des Hemels evenaarde!

Beëlzebub — hij gold in waardigheid en waarde

Na Satan de eerste — rees, pilaar des nieuwen Staats,

Volstatig op, en toonde in d' adel zijns gelaats

En d' ernst zijns voorhoofds al de zorg van éen voor allen,

Heel 't merk eens Konings, zij die Koning ook gevallen!

Nog steeds een Majesteit, gebiedend, stond Hi] daar,

Als waar' hij machtig op eens Atlas' schoudrenpaar

De zwaarste monarchie te torschen. Zwijgend bogen

Zich aller hoofden voor dien opslag zijner oogen.

Die stilte vergde als die van 't nachtelijk azuur

Ter-neêr-zijgt of die zweeft door 't zomermiddaguur.

Zoo sprak hij :

„Troonen, en gij Koninklijke Machten! Gij, 's Hemels afkomst, gij onsterfelijke Krachten !

Of is die naam verbeurd, en spreken wij voortaan In lager stijl elkaar als Helsche Vorsten aan?

Daar helt de raadslag heen : niets minder wil men stichten Dan een ontzachlijk Rijk, dat wondren zal verrichten! O droom! O ijdelheid! Of 's Hemels Koning niet Ons in de Helle als in een kerker nederstiet.

Niet om zijn machtige' arm, zijn rechtsgebied te ontvlieden, Weêr saam-te-zweeren en zijn donder 't hoofd te bieden. Neen, maar om, ver' van Hem, in radeloozen wrok Als zijn gevangenen het wreedste slavenjok Te sleepen, zonder hoop! Hij zal als Heer der heeren Omhoog, omlaag, alleen, in eeuwigheid regeeren,

Als Eerste en Laatste, en spijt d' onstuimigsten rebel Zijn Rijk behouden! Ja, tot in den nacht der Hel Zal Hij zijn heerschappij verbreiden, en ons dwingen Met ijzren scepter, zooals Hij de hemelingen

31

Met gouden scepter dwingt! Waartoe dan hier getwist

Of 't vrede of krijg zal zijn? Reeds heeft de krijg beslist:

Wij zijn verslagen! wij zijn hopeloos verloren!

Ook heeft nog niemand ons een vredes-woord doen hooren,

Dat we ook niet zoeken ! Welk een vrede zou dat zijn,

Dien Hij ons geven zou, ons, slaven der woestijn.

Geboeid, gevangen en gegeesseld op zijn wenken

En naar zijn willekeur! Wat hebben wij te schenken

Van onzen kant, dat zweemt naar vrede? — Al wat ons hart

Te geven heeft, is: haat, en vijandschap, en smart.

Die dorst naar wraak: een wraak, ons rusteloos beroerend.

Wel traag, maar waakzaam, en met arendsoogen loerend

Hoe d' Overwinnaar best te storen in de vreugd

Dier overwinning, die ons eeuwig, eeuwig heugt I

't Zal daartoe nimmer aan gewenschte kans ontbreken.

Noch immer noodig zijn de krijgstrompet te steken

Om aan te rukken op een Hemel, die, ommuurd

Met diamant, beleg en aanvalstorm verduurt.

En met de listen spot van alle Hellemachten.

Hoe! als we een veiliger en wisser weg bedachten ?

Daar is een plaats — zooals een profeecy verkondt.

Die door den Hemel loopt — een ander waereldrond.

Het zalig lustoord van een pas ontstaan geslachte.

Dat Mensch heet, boven ons begunstigd door d' Almachte,

Schoon onze minderen in kracht en vatbaarheên.

Zoo moet Gods wil zijn, in onheuchelijk verleên

Den Goón verkondigd met een eed, die alle spheeren

Des Hemels trillen deed. Komt, dat we ons derwaards keeren

Met al ons denken, al ons willen! Zoeken wij

Te weten wie dan toch die Aardbewoner zij.

Zijn wezen, zijn gedaante en gaven, zijn vermogen

En zwakheid, of hij 't best door sluwheid kan bedrogen,

Of door geweld verleid. Al is de Hemelpoort

Gesloten en al zit, door eigen kracht geschoord,

De machtige Opperheer onwrikbaar, laat ons hopen!

Misschien wel ligt die plaats veel ruimer voor ons open,

Als laatste grenspaal van zijn koninklijk gebied.

Alleen door hen beschermd, die Hij er wonen liet.

Indien wij plotsling eens die schepping overvielen;

Ons Hellevuur kan haar met éenen slag vernielen;

Of wel, wij kunnen haar heroovren, en, gelijk

32

Wij-zelf verjaagd zijn, zóo de burgers van dat Rijk Verjagen; of, zoo niet, hen medeplichtig maken Aan ons vergrijp! Zoo zal hun God van gramschap blaken. Hun vijand worden en, berouwvol, van zijn troon Zijn werk vernietigen. Een wraak, zoo ongewoon.

Wat zou ze 's Dwinglands vreugd om onze rampen storen! En, omgekeerd, wat vreugd wierd voor ons hart geboren Uit zijn vergramdheid, als zijn troetelzonen, meê Geworpen in den poel en deelende in ons wee.

Hun broozen oorsprong en een levensheil verwenschen. Zoo heerlijk in zijn bloei, zoo deerlijk in 't verflensen! Nu oordeelt, of die proef niet waardiger zou zijn 'Dan hier te broeden in den valen schemerschijn Op plannen om een Rijk te stichten, doodgeboren, Een hersenschim ! . ..quot;

Zoo deed Beëlzebub zich hooren. Maar Satan had het eerst dien gruwelijken raad Bedacht. Wie anders toch dan de Oorsprong van al 't Kwaac Kon 't denkbeeld scheppen dus den wortel aan te grijpen Van 't gantsche Menschdom, eer dat Menschdom nog kon rijpen En Aarde en Hel verward te menglen ondereen,

Tot 's grooten Scheppers hoon. Toch zou die hoon alleen Des Scheppers heerlijkheid verhoogen! —

Maar door allen Werd die vermeetle raad met duivelsch welgevallen Begroet, en allen blonk een snelle flikkerstraal Van vreugd in de oogen — en de lasterlijke taal Werd tot besluit gemaakt. Toen voer hij voort met spreken „Nu is, vergaarde Goónuw kloek verstand gebleken. Beslecht is 't lang geschil! Groot als gij zeiven zijt,

Besloot ge iets groots, dat ons, het grimmig Lot ten spijt. Eens weêr verheffen zal naar 't doelwit onzer wenschen, Onze' eersten staat, nabij die schitterende grenzen Misschien, van waar wij, door een aanval op zijn tijd. Met kracht van wapens in éen glorievoller! strijd Den blijden Hemel ons heroovren — of dien Hemel Altans nabij zien, door zijn zalig lichtgewemel Bestraald, dat ons den walm zal wisschen van 't gelaat! Daar waait misschien een lucht, die ons met geuren baadt En balsemdrupplen tot genezing onzer wonden. —

Maar wien nu 't eerste tot ontdekker uitgezonden

33

Dier nieuwe Waereld? Wie heeft beide, kracht en moed, Tot zulk een werk? Wie zal met rusteloozen voet Door d'Afgrond wandelen, hem dreigend met verslinden? Wie d' onbekenden weg in 't tastbre duister vinden? Of varen met een vlucht, die nimmer, nimmer zwicht. De ruimte door tot waar 't Gelukkig Eiland ligt?

En dan, wat wakkerheid, wat kunst, wat sluwe krachten Zijn noodig om hem door die tallooze Englenwachten Te voeren, ronde doende, altijd, aan alle zij^!!

Hier kan hij nimmermeer te omzichtig zijn, noch wij Bij onze keuz', want wien wij zenden, 't heil van allen En onze jongste hoop zal met hém staan of — vallen! . . .quot;

Zoo sprak hij, en zat neêr. Zijn blik zwierf aarzlende om. Verwachtend, wie wel 't eerst uit heel dit Englendom Zijn plan zou steunen, of weêrspreken, of aanvaarden.

Maar allen bleven stom en roereloos, en staarden Verzonken in gepeins op 't spooksel van 't gevaar;

En allen lazen zij verschrikt, verbaasd, elkaar Dezelfde onzekerheid in de oogen. Geen dier Helden,

Die bij den hemelstorm zoo moedig voorwaards snelden. Was onvertsaagd genoeg om nu, geheel alléén.

Een tocht te wagen vol van bange onzekerheên — Tot Satan oprees, thans met ongemeene glorie Uitschittrend boven al zijn makkers, zijn viktorie Als vóorgevoelend met een vorstelijken trots,

En rustig aanving:

„Gij, o Eerstgeboornen Gods! Verheven Troonen! daar is reden tot gepeinzen En ernstig zwijgen, schoon geen wanhoop ons doet deinzen. Lang, moeilijk, is de weg ten Hemel uit de Hel,

De Kerker, sterk. En dit hoog vuurgewelf, te fel Om uit te blusschen, klemt met negendubble muren Ons in, en poorten, die een eeuwigheid verduren. Uit brandend diamant geklonken, sluiten 't graf Van solfervlammen met onbreekbre grendels af.

Wie daar dan doortrekt — zoo er iemand door kan trekken — Zal 't wezenlooze diep van d' Eeuwgen Nacht ontdekken. Die ijlings hem verslindt in d' opgesparden muil,

En, daar hij neerzinkt in d' afgrijsselijken kuil,

Hem met verdelging dreigt. Gelukt het hem te ontkomen XI. 3

34

In eenig schrikdal, of aan de onbekende zoomen

Eens eilands in die kolk, wat minder wacht hem daar

Dan even onbekend en hopeloos gevaar?

Doch, Vorsten! deze troon, deez' heerschappij, zoo prachtig

Van koninklijken glans weêrschittrend, en zoo machtig

Gewapend, gaven mij een onverdienden rang.

Indien de roepstem van het Algemeen Belang

Mij ooit. deed deinzen, waar de nood der tijden steigert.

Waarom de kroon aanvaard, den scepter niet geweigerd,

Wanneer ik weigren dorst niet even goed als de eer

't Gevaar te deelen! Zijn die twee niet evenzeer

Hèm toegewezen, die wil heerschen, en van beide

't Gevaar te meerder naar hij meer zich onderscheidde

Van de anderen in eer?... Gaat, machtig Englental!

Gij, schrik des Hemels nog, in weêrwil van uw val!

Keert huiswaards — voor zóólang dit uw te huis moet heeten —

En overlegt wat best het lijden doet vergeten,

De Helle draaglijk maakt . . . indien er lafenis

En tooverkunst bestaat, en 't wonder mooglijk is

De ellend van dit. verblijf te dooven, te verzachten,

Of — op te schorten slechts! Verdubbelt toch uw wachten

En waakzaamheid, want weet, uw Vijand sluimert niet!

Ik, midderwijl, doorvorsch heel 't donkre Nachtgebied,

Of ik verlossing voor ons allen op mocht sporen.

Want niemand deelt mijn tocht!quot;

Zoo deed de Vorst zich hooren. En haastig stond hij op, verijdlend alle list.

Eer mooglijk sommigen dier Hoofden (vergewist Dat hun een weigring wachtte) ook nu begeerlijk prezen Wat eerst hen siddren deed, om, eenmaal afgewezen. Als mededingers in het zonnelicht te staan Eens roems, voor hén goedkoop, door hèm met heldendaan In menig worstling nog te staven I . . . Maar zij zwegen. Min duchtend voor 't gevaar, hoe zwaar het hun mocht wegen. Dan voor 't verbods-woord van zijn koninklijke stern.

Heel 't Englenheir alzoo stond op, gelijk met hem.

En bij dat opstaan was 't, als werd de lucht bewogen Door verren donder. Met afgodische' eerbied bogen Zij voor hem neder, want de hulde hem betoond,

Klonk als de lof van Hem, die in den Hemel woont. En kon niet zwijgen van een grootheid zoo verheven,

35

Dat zij -voor allen 't al ten offer wilde geven.

't Gevallen Englendom is niet geheel ontaart

Van elke deugd, opdat de goddelooze op aard

Zich niet beroemen zou op schitterende daden,

Die, schijnbaar edel, toch beur heimlijk doel verraden:

Vergoding van zich-zelf!

Zoo eindigde die Raad,

Eerst zoo verward en zoo onzeker — in een staat Van geestdrift, opgewekt door 't onverdeeld vertrouwen Waarmêe zij juichend hun doorluchtig Hoofd aanschouwen, Dat allen overtreft. — Zoo schemert een vallei In 't vaal halfdonker, als de dikke wolkensprei Des hemels schoon gelaat omsluiert, killen regen Op 't Landschap gietend, of een sneeuwjacht, neergezegen In stille vlokken — tot aan d' opgeklaarden trans De zon weêr doorbreekt met heur lieflijkste' avondglans. Dan schijnt Natuur verjongd: de vogels kwinkeleeren. De kudden loeien van vernieuwde vreugd en scheeren Den malschen klaver — alles huppelt, alles juicht. O menscben ! menscben! ziet, wat tegen u getuigt.

Wat u beschaamt, is dit, dat afgevallen Englen,

Van God gevonnist, toch den band der eendracht strenglen, Terwijl de menscben, wie dezelfde hope streelt Op Gods genade, alom en immer zijn verdeeld.

De Heer verkondigt vreê: zij kwellen en vertrappen Elkaar in stagen strijd, in haat en vijandschappen; Zij voeren oorlog, zij verwoesten 't vriendlijk erf Der Moederaarde tot hun onderling verderf.

Alsof (en dit alreeds moest ons tot eendracht dringen !)

Geen vijanden genoeg den sterveling bespringen,

Wier woede dag en nacht zijn ondergang bedoelt!

Men ging. Verlaten stond het helsche Raadsgestoelt. Wat optocht! Allereerst de grootslen van de grooten. Elk naar zijn orde, door de minderen besloten, Hun machtige Opperheer in 't midden, die alléén Den tegenstander van den heilgen Hemel scheen!

Niet minder straalde hij als hooggeduchte Koning Der Hel door schitterglans en majesteits-vertooning,

Gods glorie nagebootst, omcingeld door een wacht Van Sarafljnen, met hun bonte vendelpracht

36

En bliksemend geweer. Nu werd de last gegeven;

,Een luid bazuingeschal moest ijlings aangeheven ,Om 't groot besluit alom te melden 1' En daar vloog Een viertal Cherubs snel gevleugeld naar omhoog,

En bliezen 't schel metaal tot Oost, West, Zuiden, Noorden Den weêrklank van 't bericht der krijgsherauten hoorden, 't Geluid schoot heinde en ver' den hollen Afgrond door, En met een jubel, die rinkinkte in aller oor.

Schreeuwde al het heir der Hel zijn bijval uit.

En weder

Bedaarde elks stemming, want de hope daalde neder;

En was ze een valsche hoop, ook déze druppelt zacht

In open wonden. Toen geheel die Legermacht

Nu ordlijk inrukte en uit-éen-ging, kozen allen

Hun eigen wegen naar behoefte of welgevallen,

Om rust te zoeken voor hun innerlijken strijd.

En arbeid tevens, tot bekorting van den tijd

quot;Waarop hun Opperhoold zou keeren. Als de helden

Der Grieken, worstlende in de Pythiaansche velden

Of in 't Olympiesch perk, bekampten zij elkaar —

Op 't vlak, of in de lucht op klepprend vleuglenpaar;

Of renden om den prijs in wedloop. Andren temdem

Hun wilde rossen, die ze in trens en teugels klemden,

Of stoven, daavrend, met de heete wagenraan

Den merkpaal langs. Of wel, daar rukten benden aan

Ten spiegelstrijd, gelijk wanneer te trotsche steden

Gewaarschuwd worden door twee legers, aangetreden

Op 's hemels wolken. Aan de spits van ieder heir

Staan Oversten, gevormd uit neveldamp, die speer

En zwaard hanteeren, en 't gewenschte teeken geven

Tot d' aanval. De oorlog woelt, de hemeltransen beven.

En 't gantsche firmament is enkel vuur en vlam.

Weêr andren nog, van aart onstuimiger en gram

Als typhons, spleten rots en heuvel met hun slagen.

Of reden door de lucht op dolle wervelvlagen,

Zoodat hun razernij de Helle-zelf vermoeit.

Dus rukte ook Herkies, door 't vergiftigd kleed verschroeid,

De dennen uit den grond, daar 't bloed hem kookte in de aaren,

En smakte Lichas in de Negropontsche baren.

Daar waren andren, die, zachtzinniger van aart.

Te samen in een stil en eenzaam dal vergaard.

37

Hun harpen stemden op den toon van Englensnaren,

Hun eigen heldendaan, hun worstlen. hun gevaren,

Hun val bezongen, met een weemoedvolle klacht

Om 't lot der vrije Deugd, te vaak voor de overmacht

Eens Dwinglands, of den luim van 't blinde Noodlot bukkend.

Partijdig was dit lied, maar toch zóo zielverrukkend

(En immers zong daar een onsterflijk Geestenchoor!)

Dat de Afgrond luisterde en 't bewonderend Gehoor

Steeds aanwies, biddende nog eenmaal te beginnen.

Weer andren zochten — want de Toonkunst streelt de zinnen,

Welsprekendheid den geest — op 's heuvels hoogen top

De hooger weelde van de samenspreking op.

Het gold verborgenheên; 't vrijmachtig alregeeren

Des Waereldscheppers, de voorwetenschap des Heeren,

Zijn voorbeschikking en verkiezing; 't eeuwig lot.

De vrije wil: al wat voor d' eenig-wijzen God

Een licht is, voor 't gewrocht een raadsel! En zij vonden

Het eind des doolhofs niet! . . Zij spraken over zonden

En deugden, eeuwig wel en eeuwig wee, natuur

En leer, gevoelloosheid en blakend hartstochtvuur,

quot;Van eer en schande. Maar 't was al een wegen, wikken

Van valsche wijsbegeerte. En toch voor oogenblikken

Begoochelde die taal 't verbijsterde verstand.

De pijn verdoovende die in 't geweten brandt.

En met een valsche hoop 't verhard gemoed bedekkend

Als met driedubbeld staal. — Weêr andren, verder trekkend,

In dichte reien tot een bende saamgebracht.

Gaan uit op avontuur in 't droevig Rijk der Nacht,

Om beter schuilplaats op 't gewenschte spoor te komen.

Zij volgden op hun marsch vier wegen, langs de zoomen

Van vier rivieren, die hun walgelijken vloed

Ontlasten in een zee van eeuwgen zwavelgloed:

De afgrijsbre Styx, de stroom van doodschen haat, de zwarte

Vergiftigde Acheron, de bronwel aller smarte;

Cocytus, dus genoemd naar 't aaklig weegeklach

Dat langs zijn stranden kermt en nooit verpoozen mag;

En dan de Phlegethon, met kokend-heete baren,

Door razernij getergd ten vuurpoel uitgevaren.

Van verre stuwt de Lethe al zwoegend langs heur boord

In kronkelbochten, traag, heur stille waatren voort.

Waarvan een enkle teug de erinnring doet verdwijnen

38

Van vroeger staat en stand, genietingen en pijnen,

Geluk en tegenspoed. Aan Lethe's overzij'

Ligt, naakt en kleurloos, een bevrozen woestenij,

Gegeesseld eindloos door verwoede dwarrelstormen

En hagels, nooit ontdooid, die berggevaarten vormen,

Als opgestapeld puin van langvergane steên.

't Is alles diepe sneeuw en ijsschots daar om heen;

Een afgrond, peilloos en oneindig meer te vreezen

Dan tusschen Damiate en Casius voordezen

Serbonis poel, waarin soms legers zijn vergaan.

Daar waait de lucht, verzengd, toch kille huivring aan.

Daar brandt de koude als vuur. Hier, op gezette tijën.

Hier zweepen Furiën, als nijpende harpijen

Geklauwd, de benden der verdoemden bij elkaar.

Daar worden zij bij beurt de wisseling gewaar

Van vreeslijke uitersten, nu duizendmalen wreeder

Juist door die wisselbeurt. Eerst dwarrlen zij ter neder

In golven vloeiend vuur: daar worden ze uitgerukt,

En nu geploft in 't ijs. Daar liggen zij gebukt,

Bevrozen, roerloos, tot weêr de ure heeft geslagen.

En hen de Furiën op nieuw naar 't leger jagen

Van vuur en solfergloed. Zij zwerven heen en weêr

Langs 't drassig Lethe-strand, en 't scherpt hun smart te mear:

Zóo dicht bij 't dierbaar vocht, versmachten zij, en pogen

In 't nat te tasten, of ze een druppel vangen mogen,

Die alles blusschen zou, wee, wanhoop, zielsverdriet.

Eén duimbreeds afstand nog! éen handgreep! 't Is om niet!

Het Lot vergunt hun nooit die zaligheid te smaken:

Medusa blijft er met beur slangenhairen waken.

En 't water vliedt van zelf de lippen die het noodt.

Zoo als het Tantalus' verdorden mond ontvlood.

Zoo zwierf de bende dier avonturiers in 't ronde In heur verdwaalden marsch, en eerst te dezer stonde Doorschouwde zij op eens met radeloozen blik De diepte der ellend, verbleekende van schrik.

Maar nergens rustte 't oog! Zij voeren voort met dwalen Door menig treurig oord, door donkre jammerdalen.

Door Alpenketens heen, nu koud, dan gloeiend heet.

Door poelen, kuilen, door moeras en steenrotsspleet, En schaduwen des doods, waar blinde klippen gapen:

39

Eén enkel Doodsgebied, door 's Eeuwgen vloek geschapen Tot kwaad, en goed alleen voor 't kwade. Daar verdween Al 't leven, dat er stierf, daar leeft de dood-alléen!

Daar broedt Natuur, verkleumd, niet uit dan wat afschuwlij k En monsterachtig is; geen fabel schiep zoo gruwlijk.

Geen vrees verzon nog ooit zoo bont een spokenheir, Chimaeren, Hydra's en Gorgonen, en wat meer I

De Aartsvijand, raidderwijl, door duizende gedachten Aan 't stoute plan bezield, ontvouwt de rappe schachten En klapwiekt, eenzaam, naar de Poort der Helle heen'. Nü drijft hij rechts, dan links: soms wiegt hij naar beneên, Bijna den bodem met gereefden vleugel scheerend'; Dan vliegt hij, torenhoog, de flikkering braveerend Van 't vuurgewelf. Zaagt ge ooit van verre in dquot; oceaan Een vloot, als hangend in de wolken, rijk belaan Met specerijen, door d' aequators-wind gedreven.

Van Tidor zeilende of Bengalen, met den steven Naar 't Kaapland, snijden door de wijde Moorsche Zee, Laveeren tegen stroom? Alzoo nu toonde meê De Aartsvijand zich van ver', al kruisend voortgevlogen Naar 't éene doel! In 't eind, daar steigert voor zijn oogen Het grensgemuurt' der Hel in zichtbre duisternis Hoog naar 't afgrijslijk dak. Daar ziet hij door een trits Driedubble poorten zich den uitgang afgesloten:

Drie zijn uit koper, drie uit ijzererts gegoten.

Drie zijn geklonken uit een rots van diamant.

Terwijl een vlammend vuur dat onophoudlijk brandt Maar niet verteert, verbiedt den drempel te overschrijden. En builen de eerste poort bedreigt hem van weêrszijden Een schrikgedaante, die den stoutste ontzetten zou.

Tot aan den gordel toe was de éene een schoone vrouw. Maar ze eindigde in een slang, geschubd, in kronkelbochten Gerold, gewapend met een weerhaak. Wangedrochten Van honden hangen aan heur middel, uit een muil Als die van Cerberus een eindeloos gehuil Uitslootend, een gejank dal heel het diep doorbaste.

Maar wen een vreemd gerucht hen, zoo als nu, verraste. Dan kropen ze in haar schoot, en joelden ongestoord En nu onzichtbaar, uit d' afgrijsbren schuilhoek voort.

Geen erger monsters, die zich om heur heup verdrongen, Is de arme Scylla in 't Trinacriesch meir ontsprongen.

40

Waar zij tot steen werd. Niet zóo aaklig is 't gebroed

Der heksen, op den reuk -van schuldloos kinderbloed

De lucht doorrijdend naar den Bloksberg, bij wier dansen

De maan van schrik verbleekt aan de overfloerste transen.

En de andere gedaant' (mag hém die naam verleend,

Die géén gedaante had, geen leden, geen gebeent',

Ja, geen zelfstandigheid, die schaduw scheen te wezen,

Die alles leek en niets!) stond, dreigend opgerezen.

Zwart als de Middernacht, raeêdoogenloos en fel

Gelijk tien Furiën, verschriklijk als de Hel!

Hij drilde een speer, en wat zijn voorhoofd scheen te omringen,

Geleek een koningskroon. Besloten dóór te dringen,

Trad Satan nader; maar het monster vloog verwoed

In al zijn lengte hem vervaarlijk te gemoet.

De Helle daverde op het bonzen van zijn schreden.

Toch voer geen huivering d' Aartsvijand door de leden:

Verwonderd was hij wat dit zijn mocht, niet bevreesd ;

Alleen verwonderd I Nooit was hij beschroomd geweest

Voor eenig schepsel: hem kon God-alleen verschrikken

En Gods gezalfde Zoon. Met smadelijke blikken

Sprak hij het eerst aldus: „Wie zijt gij? en van waar?

Afschuwlijk spooksel! dat, boos en onhandelbaar,

Mij uw wanschapen hoofd durft bieden, en beletten

Die poorten door te gaan ? 'k Zal daar de voeten zetten,

Wees des verzekerd, en vraag uw vergunning niet!

Terug! of boet uw trots! en jammer, als gij ziet

Dat Helle-kinderen zich vruchtloos willen meten

Met Hemel-geesten !quot; . .

Als door razernij bezeten, Hernam het spooksel: „Hoe! zijt gij die Engel, gij Die snoode afvallige, die 't eerst de harmony Des Hemels, vrede en trouw, gestoord heeft, zich verhardde, En onder de Oproervaan die hij verhief, een derde Der Hemelingen heeft bezworen tot een strijd Met God, die — overwon! die d' eeuwgen vloek u wijdt, U, met uw aanhang, nu in d' Afgrond neergesmeten Tot eindloos lijden I Durft ge u Hemelgeesten heeten, Gij doemlingen der Hel? en gaat gij Mij te keer,

Die hier als Koning heerscht, Uw Koning en Uw Heer, Al berst uw hart van woede en machteloozen tooren!

Voort, valsche vluchtling, naar de strafplaats u beschoren!

41

Voort, luchtling! schoei uw spoed gezwinde wieken aan. Of 'k zal u met een zweep van schorpioenen slaan,

Of door een enklen slag van dezen speer u treffen Met feller weën dan gij immer kost beseffen!quot;

Zóo sprak het spooksel, en terwijl zijn dreigtaal schalt, Daar groeit tiendubbeld zijn afgrijslijke gestalt'

In aakligheid. Maar pal staat Satan, onbewogen Door angst, en bliksemend met verontwaardigde oogen. Zóo vonkelt een komeet, die met beur vlammenstaart In 't Noorden over 't beeld des slangenhoeders vaart. En Pest en Oorlog uit de afgrijsselijke hairen Op aarde nederschudt. De weêrpartijders staren Elkander dreigend aan, elk loerend naar een slag Op 't hoofd des andren, waar geen tweede op volgen mag. Zóo, boven 't Caspiesch meir, dat beeft tot in zijn kolken. Zien we aan den hemel soms twee zwarte donderwolken. Beladen met geschut, aanrukken op elkaar,

Hoofd tegen hoofd gekant. Het oorlogszuchtig paar Staat roerloos voor een poos, gereed om aan te vallen, Zoodra de wervelwind de krijgsbazuin doet schallen. Zóo blikten deze twee met onheilspellend oog Elkander aan en met zóo stuurschen wenkbrauwboog.

Dat de Afgrond, reeds zoo zwart, nog zwarter scheen te worden. Toen ze, als gelijken, zich ten feilen tweekamp gordden: Want geen dier sterken (eer „de Sterkerequot; op zou staan) Wachtte ooit weêr zulk een strijd! Nu zouden groote daan Gevolgd zijn, die de Hel wel nimmer had' vergeten.

Zoo 't andre monster met de slangestaart, gezeten Als deurbewaarster met de sleutelen der Hel,

Niet opgesprongen waar'. „Wattquot; kreet ze, schril en schel, „Gij, vader! denkt er aan uw eigen zoon te treffen? En, zoon! wat razernij doet u dien pijl verheffen, Op 's vaders hoofd gemunt? Voor wien? Bevroedt gij 't niet? Voor Hem die Boven troont en lachend nederziet.

Die u, zijn voetvaag, dwingt te doen al wat zijn tooren (Hij zegt: gerechtigheid) moorddadigs u doet hooren: Een tooren, die u beide eenmaal vernielen moet!quot;

Zij zweeg. En Satan, fluks zijn dollen gramschapsgloed Bedwingend, sprak: „Uw kreet, uw raadselwoorden klinken Zóo vreemd, dat zij deez' hand besluitloos neer doen zinken,

42

Die toonen wilde wat zij voorhad en — vermocht;

'k Moet weten wie gij zijt, tweevormig wangedrocht! Waarom gij mij, die 't eerst u in deez' krocht ontmoette, Als vader, 't spooksel hier als zoon van mij begroette! Ik ken u niet, en nooit, zoolang mij heugen moog'.

Stond nog een tweetal, zoo afschuwlijk, voor mijn oog!quot;

De Heibewaarster sprak: „Ben ik dan zóo vergeten Bij u? Zóo zeer verfoeid?... Gij hebt mij schoon geheeten; Herinner u dien dag! Gij zat met heel een heir Van Serafs in den raad der saamgezwoornen neêr.

't Gold d'opstand tegen God. „Ten oorlog!quot; juichten ze allen; Daar werdt gij plotseling door weeën overvallen.

Uw oogen, zwijmelend en van 't gezicht beroofd,

Verzonken als in nacht. Van uw verbijsterd hoofd Ging rook en vuurvlam uit: daar spleten zich uw slapen, En ik, als een godin, volwassen, onder 't wapen.

Sprong plotseling in 't licht, uw sprekend evenbeeld. En toenmaals met een glans van hemelsch schoon bedeeld. Verschrikking overviel al de Engelen in 't ronde: Zij deinsden huivrend — ik ontfing den naam van „Zonde,quot; En elk beschouwde me als een voorspook van ellend.

Maar 'k werd allengskens die mij schuwden méér bekend; Mijn omgang lokte; ik wist mijn felste tegenstandren — 'k Was jong en vleiend — in bewondraars te verandren. En gij vooral, gij, die in mij uw beeld hervondt.

Verliefde op mij; en ons verboden minverbond Beloofde vrucht... Terwijl was de oorlog uitgebroken: De Hel was stout genoeg den Hemel te bestoken — De Hemel overwon (kon 't anders?) en ons heir.

Alom geslagen, plofte uit alle Hoogten neêr.

En stortte (en ik met hen!) in 's Afgronds ingewanden. Toen gaf een Hooger Macht deez' sleutels mij in handen. Met last de poorten nooit, tot in alle eeuwigheên,

Voor iemand, wie dan ook, te ontsluiten. — 'k Zat alléén. Verzonken in gepeins. Maar 'k had niet lang gezeten. Of 'k voelde plotseling mij 't hart van-éen-gereten Door duldloos wee, en 'k schonk dit haatlijk wangedrocht, Uw zoon, het leven! 't Werd ten duursten prijs gekocht. Want sints bleef ik misvormd, door angst en smart verwrongen. En sleepte een slangenlijf. Maar hij, in 't licht gesprongen.

43

Mijn vijand, dien ik baarde, afgrijsselijk gezicht!

Zwaaide als waanzinnig zijn onwederstaanbre schicht,

Geschapen tot verderf. Ik nam de vlucht en gilde:

„De Dood!quot; Pas klonk die naam, of heel de Helle trilde

Van schrik, en 't galmde in al heur kolken na: „De Dood!quot;

Ik vlood, hij volgde mij veel sneller dan ik vlood,

Toch, naar mij toescheen, meer uit snoode lust, dan tooren.

Hij achterhaalde mij: 'k was uitgeput, verloren —

Hij schond me . . 'k Bracht eerlang dat nest van slangen voort,

Dat ge onophoudlijk in mijn bijzijn huilen hoort.

Steeds weêr ontfangen, weêr geboren, gaan ze en komen

Naar willekeur, terwijl mijn oogen overstroomen

Van pijn: zij knagen met meêdoogenloozen tand.

Hun honger stillend, mij aan 't krimpend ingewand.

En zijn ze een wijl voldaan, dan breken ze uit, en hangen

Mij bassende aan het lijf, als kronkelende slangen.

Gelijk gij hier aanschouwt! Zóo heb ik rust noch duur!

Terwijl zit over mij mijn zoon, van uur tot uur.

Van eeuw tot eeuwigheid, de Dood! die nog verwoeder

Dan die gedrochten, steeds hen aanhitst, en zijn moeder

Lang had' verslonden, bij gebrek van andren buit,

Zoo hij niet wist, dat m ij n vernietiging 't besluit

Van zijn bestaan zou zijn, dat, wanneer ook nadezen,

ik hem een bittre bete, een doodlijk gif zal wezen;

Zóo is des Noodlots wil. Maar gij, mijn vader! gij.

Ik bid u, schuw zijn pijl! Hoe sterk uw rusting zij.

Gestaald in hemelsch vuur, zij kan u niet bewaren

Voor zulk een wapentuig, dat nimmer wist van sparen.

En dat slechts Hij weerstaat die 't groot heelal regeert!quot;

Zij zweeg. De Aartsvijand sprak, in huichlarij volleerd, Op zachter toon: „'k Wil u mijn dierbre dochter heeten. Nu gij me uw vader noemt, en mij den band doel weten Die mij vereenigt met uw lieven zoon, mijn kind, Ons beider kostlijk pand. Ik heb u teêr bemind:

De liefde schonk ons in den Hemel blijde dagen!

Ach, sints die ramp, die ons zoo plotsling heeft geslagen. Slechts tranen!. . . Neen, 't is niet als vijand dat ik kom: 'k Wil u, en hem, mij-zelf, en al het Geestendom Dat met de wapens voor zijn rechten durfde strijden.

Maar met ons neêrplofte, uit de duisternis bevrijden

44

Van dit rampzalig Huis der smarte! 'k Wil, alleen Voor allen, door het diep van 't maatloos Ledig heen', Een plaats ontdekken, lang vóórspeld, eerst nü verrezen Als éen, groot, waereldrond. Dat moet een lustoord wezen,. Dat aan den Hemel grenst, vol wondre scheppingspracht, De zaalge woning van een pas verwekt geslacht Van wezens, licht bestemd de ledige Englentroonen Te vullen, schoon zij toch op verder afstand wonen,

Opdat de Hemel, al te machtig overlaan.

Niet tegen God opnieuw ten oorlog op zou staan!

Is dit geschied, of méér dan gij en ik vermoeden?

Ik wil het weten, en gij ziet mij henenspoeden Op kondschap. Is 't geheim ontsluierd, ik keer weêr, En breng u tot dat oord. Daar zult ge in zachter sfeer. Gij beide. Zonde en Dood, op balsemluchten zweven. Onzichtbaar, onbemerkt; daar zult ge in weelde leven.

Want alles, alles valt als buit u in den schoot!quot;

Hij zweeg. Zijn voorstel was hun welkom; en de Dood Vertrok zijn aanschijn tot een schaterlach, op 't hooren Dat hij zijn hongersnood zou stillen, lang te voren Dus juichende in dat uur, waarop zijn wijde muil Wat is verslinden zal met wild triomfgehuil.

Zijn booze moeder was niet min verheugd, en zeide:

„'k Bewaar den sleutel van deez' Afgrond. De Almacht leüde Dien in mijn handen met bepaald bevel om nooit Deez' diamanten poort te ontsluiten; en zoo ooit Geweld moog' dreigen, hier, de Dood, zal blijven waken, Vernielend met zijn schicht wie immer durft genaken.

Maar waartoe langer Hem gehoorzaamd die mij haat. Die mij, een Hemelkind, in 't duister kwijnen laat Van dezen Tartarus? Moet ik geen ambt bekleeden, 't Verachtlijkst' wat er is? Moet ik alle eeuwigheden Doorworstelen met smart en doodsangst, steeds belaagd Door eigen wangebroed, dat aan mijn hartaar knaagt? Gij zijt mijn vader, gij mijn oorsprong, 'k dank u 't leven: Wien moet ik volgen, wien 't verschuldigd offer geven Van mijn gehoorzaamheid dan U en U-alleen?

Gij immers leidt mij naar die Nieuwe Waereld heen' Vol heil en zaligheid, bij Goden, die daar wonen In 't eeuwig licht, en ik zal aan uw zijde troonen

45

En zwelgen in 't genot van eindelooze min,

Uw lieve dochter en verkoren koningin 1quot;

Zij sprak; daar hield zij nu den sleutel opgeheven, 't Noodlottig werktuig van al 't lijden van dit leven! Zij sleepte naar de poort zich op den slangestaart,

En sloeg den slotboom op, een ijzeren gevaart'.

Dat heel de Styx niet zou verwrikken of bewegen!

Zij dreef den sleutel door de wondre kronkelwegen Van 't kunstig slot, en schoof met moeizaam overleg De grendels van metaal en diamant-rots weg.

Nu vlogen plotseling, onhandig losgesprongen.

De poorten uit elkaar, en schorre donders drongen Uit de ijzren hengsels diep tot in den middernacht Van d' Erberus. Ze ontsloot; maar 't was niet in haar macht Opnieuw Ie sluiten! en de reuzenpoort bleef gapen, Zóo wijd, dat heel een heir, in slagorde, onder 't wapen Met wagens en geschut en vliegende oorlogsvaan Aan beide vleugelen, er door had kunnen gaan.

En door die oopning wierp ze als uit ontsloten kaken Rook, smook en vlammen uit, die rood als purper blaken!

Daar zag nu Satan al wat de Afgrond hield bedekt, Een grondlooze' oceaan, oneindig uitgestrekt,

Waar nergens lengte of breedte of hoogte werd gevonden. Noch paal, noch perk, waar tijd en ruimte niet bestonden. Waar Nacht en Chaos, voórgevaders der Natuur, Regeeringloosheid een onafgebroken duur Verzekeren door krijg en wanorde. Immer trachten Naar 't hoog gebied aldaar vier Koninklijke Machten: Kou, Hitte, Droogte en Vocht, en voeren, nooit voldaan, Elk hun atomen tot den feilen kampstrijd aan. Die, onvolwassen, pas in 't eerst beginsel leven.

Deze, ieder naar zijn aart en innigste aandrift, zweven Rondom den standaart van hun aanhang, licht of zwaar Gewapend, scherp of stomp, zich warrlend door elkaar, 't Zij snel of traag, maar steeds ontelbaar als de zanden Van 't gloeiend Libyë of van Barca's dorre stranden, Waarmeê de wervelwind, die ze oproert in zijn vaart. De lichte vleugelen in evenwicht bewaart.

Wiens aanhang talrijkst is, mag hier een poos bevelen; Maar steeds zit Chaos voor, die de eindlooze krakeelen

46

Waardoor hij heerscht, gestaag verwikkelt; en 't Geval, Scheidsrechter nevens hem, bestuurt en dwingt het Al.

Hier, in deez' kloof, waaruit Natuur eens is verrezen Als uit den moederschoot, die licht haar graf zal wezen, Noch zee, noch strand, noch lucht, noch vuur, maar alles saam' In d' eersten kiem vermengd! een warklomp zonder naam Vol strijd en tweespalt, die wel nimmermeer bedaren. Ten zij straks wederom de Heer der legerscharen Nog andre bollen uit die grondstof scheppen wil.

Hier stond de Aartsvijand aan den boord der Helle stil. En schouwde en overwoog in diep gepeins zijn wegen: 't Gold hier geen vaambare engte! Een loeien klonk hem tegen — Gun, dat men 't groote bij het kleine vergelijk'! — Zooals wanneer Belloon' de Hoofdstad van een Rijk Met al de donders van 't geschut heeft overvallen;

Of als er daavren zou, zoo de elementen, allen In oproer, 't hemeldak verbrijzelden en de Aard Loswrikten van beur as. Op ééns neemt hij zijn vaart, Den grond wegstotend, door een dikken smook gedragen. De breede vleugelen als zeilen uitgeslagen.

Zóo zweeft hij mijlen voort, als op een wolkkaros Al hooger klimmend. Maar die zetel laat hem los, En loodrecht stort hij in het IJdel naar beneden,

Tienduizend vaamen diep. Vergeefs den val bestreden! Vergeefs geklapwiekt, waar geen lucht is! Tot dit uur Zou hij nóg vallen, zoo geen onweerswolk, van vuur En solfer zwanger, als door een noodlottig wonder Van-éen-gescheurd, hem met den weerslag van heur donder Had' opgezweept naar 't punt waar hij gevallen was.

Haar vuurgloed doofde ze in een Syrtis van moeras,

Noch zee, noch vaste land. Hier trok hij, hijgend, zwoegend, Half staand, half vliegend voort, de taaie slib doorploegend Als hielp hem riem en zeil. Zóo zien we een griffioen Zich met gewiekte vaart door poel en bergkloof spoên, Den Arimasp op 't spoor, die 't goud hem heeft ontstolen. Zijn zorgen toevertrouwd. Dus, dwars door hoogten, holen. Door ruigte en draspoel, maakt de Aartsvijand zich een baan, Met hoofd en voet, door hand en vleugel uit te slaan. En zwemt, of waadt, of vliegt, of kruipt, om voort te komen. Daar heefl hij plotsling een verward gerucht vernomen Van stemmen, al te saam' zich menglende onder éen.

47

En raatle.nd, razend, door het diepe duister heen'.

Heldhaftig rukt hij voort, begeerig om te weten

Wat macht of hellegeest te midden van die kreeten

In 's Afgronds diepste krocht zich dus genesteld had.

Die zou hem wijzen op het allernaaste pad

Dat naar de grenzen voert van 't Lichtrijk in den hoogen!

Daar stond op eens de troon van Chaos voor zijn oogen,

Wiens nevelige tent zich uitbreidt over 't diep!

De zwarte Nacht, van al wat eenmaal de Eeuwge schiep

De aloudste, zat met hem op d' eigen troon. Daarnevens

Stond Orcus, Hades, en die Demogorgon tevens.

Wiens enkle naam alreeds een schrik is! om hem heen'

Rumoer, Geval, Wanorde en Oproer onder een.

En Tweespalt, schreeuwende uit wel duizend andre monden.

Tot hen sprak Satan, door zijn hoogmoed opgewonden: „Gij Geesten, 't diepste diep beheerschend met uw macht! Gij Chaos, allereerst, en overoude Nacht!

'k Ben niet als spiê tot uw Gewesten doorgedrongen; 'k quot;Vorsch noch uw Staatkunde uit. noch stoor haar. 'k Ben

[gedwongen

Tot deze kruistocht door uw donkre wildernis Naar 't Rijk des Lichts. Maar moê, alleen en ongewis.

Zoek ik het naaste pad naar 't punt, waar 's Hemels zoomen Uw grenzen raken. Of, werd u een erf ontnomen,

Een oord, nog straks het uwe, onteigend door de hand Des Algebieders, 'k zoek. uw diepte door, dat land.

Bestuurt mijn gangen! Gij zult rijke vruchten plukken. Zoo 'k dien verloren Staat den Dwingland mag ontrukken En u te-rug-geef. Als 't heroverde gebied Opnieuw, aloude Nacht! uw standaart rijzen ziet.

Dan is mijn doel beieikt! 'k Wil u al 't voordeel laten, Ik wensch de wraak-alleen!quot;

Dus, listig en verwaten. Sprak Satan. De Oude Anarch, verlegen en verstoord, Met stamerende tong, nam daarop dus het woord:

'k Weef, Vreemdling ! wie gij zijt, gij Hoofd der Hemelheiren, De schriklijke Engel, die den Koning dorst braveeren,

Maar overwonnen werd! Ik zag en hoorde 't wel,

Want niet in stilte plofte in de allerdiepste Hel

48

Een talrijk leger zooals 't uwe, weggeslagen

Door d' Almachtsdonder, in herhaalde nederlagen

Verbijsterd, en verward door nieuwen val op val;

Terwijl de Hemelpoort een millioenental

Verwinnaars uitliet om u voor zich uit te drijven!

'k. Deed sints mijn Hofgezin hier op den grens verblijven:

'k Bescherm er 't weinige dat mij nog overschiet.

Dat door uw oproer ook besnoeid is, en 't gebied

Des Nachts ontrukt. Eerst ging mij 't ruime diep verloren

Der Hel, omdat zij u tot kerker werd beschoren;

Een Nieuwe Waereld weêr werd onlangs mij ontroofd.

Tot heden onbevolkt, ons zwevend boven 't hoofd

Aan gouden keten, dichtst nabij die Heraelwallen,

Waar uw millioenen in den Afgrond zijn gevallen.

Strekt zich uw reis daarheen? Niet verre schuilt dat oord.

Nog minder ver, 't gevaar! Zoo ga, en spoed u voort!

Roof, plundring en verderf zijn mij gewin!quot;

Toen zwegen

Zijn dorre lippen; maar geen andwoord klonk hem tegen. Want Satan, blijde in hoop dat nu zijn zee in 't end Een strand zou vinden, vliegt in 't woeste firmament Met nieuwe veêrkracht als een vuurpijl naar den hoogen, Door de elementen heen, die rustloos oorelogen,

Zich menglend door elkaar. Min hachlijk zwoegde 't schip Van Argus, zeilend door den Bosphorus, waar klip Bij klip hem dreigde; min gevaarlijk was het strijden Van Held Ulysses, om Charybdis' kolk te mijden.

Terwijl aan d' andren kant de Scylla hem beloert. Zoo tobde Satan voort, door moeite en zorg ontroerd. En met veel arbeids. Wat verandring kort na dezen! Want toen hij ééns den weg (te vroeg!) had aangewezen, Toen volgden, na den val, met wonderlijken spoed (De Hemel duldde 't) Zonde en Dood hem op den voet, Plaveiend over heel den donkren afgrond henen Een heirbaan achter hem. De vuurvlamgolven schenen Toen voor een wijl getemd en duldden op beur rug Gedwee de zwaarte van een eindelooze brug.

Die doorloopt van de Hel tot 's Aardrijks uiterste enden. Dat is de weg, waarlangs zich booze geesten wenden. Om stervelingen te verzoeken. Maar de Heer Zendt tot de Zijnen zijn beschermende Englen neêr!

49

Maar eindlijk toonde 't licht zijn invloed. Van de transen Des Hemels schoot het neêr, met de eerste morgenglansen Den Nacht doorscheemrend. Hier begint Natuur, hier wijkt Als uit zijn laatsten schans de Chaos, en bezwijkt.

Hier zweefde Satan nu met mindere gevaren En minder moeite door de wiegelende baren,

Gelijk, na 't onweêr, op de gladgekemde zee Het half-onttakeld schip voortdobbert naar de ree.

Iets dat naar lucht gelijkt, gunt hem op breede wieken Te drijven, en van ver in 't flauwe morgenkrieken Den Hemel te bespiên, weêrschitterend reeds hier Met poorten van opaal en tinnen van saffier,

Zijn dierbre Vaderstad voordezen! En daarneven Ziet hij deez' Waereld aan een gouden keten zweven, Een star der minste grootte en dichtebij de maan.

Hij ziet haar — woedend vuurt de snoode wraak hem aan. Hij gaat zijn vloekbren weg. —Wee over hem, d' ontaarde! Maar wee ook over u, gij haast rampzalige Aarde!

DERDE BOEK.

God, op zijn troon, ziet Satan voortvliegen naar deze waereld, die zooeven was geschapen; toont hem aan den Zoon, die gezeten is aan zijne rechterhand; voorzegt hem het gevolg van Satans onderneming om de menschen te verleiden, znivert zijne eigene rechtvaardigheid en wijsheid van allen blaam, daar Hg den mensch geschapen heeft in 't bezit van zedelijke vrijheid en met de noodigo bekwaamheid om de verzoeking te weêrstaan. Hij ontdekt tevens zijn besluit om den Mensch genade te bewijzen, omdat deze niet viel door eigen boosheid gelijk Satan, maar door dien verleid.

Gods Zoon prijst daarop den Vader voor de openbaring van zijn genaderaad tot 's Menschen heil. Maar God verklaart nu verder, dat den Mensch geen genade kan bewezen worden, zonder dat der goddelijke gerechtigheid genoeg geschiede. De Mensch had Gods majesteit gekwetst; daarom moest hij met al zijne doodschuldige nakomelingen sterven, tenzij iemand gevonden werd die in zijne plaats zou kunnen en willen lijden. Gods Zoon biedt zich vrgwillig aan tot een rantsoen voor den Mensch. De Vader neemt dat aan, beveelt de menschwording van zijnen Zoon; en verklaart Diens verhoogine: boven allen naam in Hemel en op Aarde; beveelt alle Engelen Hem te aanbidden. Zij gehoorzamen en heffen onder harpmuziek hunne choorzangen aan ter eere van Vader en Zoon.

Intusschen vliegt Satan op het bovenste rond der kreitsen die deze waereld omringen, waar hij zwervende, allereerst een plaats vindt, sedert geheeten: „de Voorburch der IJdelheid.quot; Daarna komt hij aan de poort des Hemels, die beschreven wordt als opgaande met trappen, en bij de wateren boven 't uitspansel XI. 4

50

die daar rondom vloeien. Van daar gaat zijne reis naar de zonnekreits. Daar vindt hg TJriël, den beheerscher der zonnekreits; maar eerst verandert hij zich in de gedaante van een Engel van lager rang, en, onder 't voorwendsel dat hij bezield wordt door een vnrige begeerte om de nieuwe schepping te leeren kennen, en vooral den Menseh, dien God daarin geplaatst had, vraagt hij Uriël naar de plaats van 's menschen woning, en ontfangt de gewenschte inlichting. Zoo komt hg 't eerst op het gebergte van Niphates.

Gegroet, gij heilig Licht, uit d' Eersteling gesproten Des Hemels, of veeleer medeëeuwge straal, gevloten Uit d' Eeuwge! U past die naam : want God is licht. Hij troont In 't ontoeganklijk licht: in U is 't dat Hij woont,

O Heldre Wederglans van 't Ongeschapen Wezen!

Of — wilt ge liever nog op andre wijz' geprezen — O Zuivere Etherstroom, wiens bronwel niemand kent!

Lang vóór de zon, lang vóór de blauwe hemeltent En alle heemlen, waart Ge! En op Gods stem bedekte Gij de Aarde als met een kleed, als zij de schoudren rekte En opdook uit het diep der waatren, zwart en doodsch. Ontrukt aan 't ijdel en onvormlijk Eindeloos!

Opnieuw begroet ik u, met stouter vleugelslagen Den Styx ontsnapt, schoon lang in dezen poel van plagen Weêrhoudenl 'k Heb daar, in mijn donkre Hemelvaart, De harp, maar anders toch dan Orpheus deed, besnaard, En d' ouden Chaos en den Eeuwgen Nacht bezongen. Met hulp der Hemelmuze in d' Afgrond doorgedrongen. En weêr gestegen tot de klare morgenzon:

Een tocht, waar niemand ooit zich op beroemen kon ! 'k Groet u opnieuw, daar ik beveiligd weêr mocht komen! Ik voel uw levenslamp met warmte me overstroomen,

Maar 'k zie uw stralen niet! Mijn oogen vorschen rond — Helaas, geen sprankjen van den blijden morgenstond!

Hunne appels zijn gebluscht, als uitgevonkte kolen!

Toch blijft het al mijn lust in mijmring rond te dolen. Waar 't zanggodinnenchoor bij zilverblanke vliet Of lommerboschje', of duin, een lieflijk plekjen biedt.

Waar 'k zingen kan. Maar u, u zoekt in stille nachten Mijn xiel vóór alles op, o Sion! Mijn gedachten Doorwandlen 't bloemtapeet, dat aan de zoomen bloeit Van ieder beekjen, dat uw heilig oord doorvloeit.

Dan peins ik vaak aan u, gij tweetal eedle Paren, (O, mocht ik u in roem als rampspoed evenaren!)

51

Gij, Thamyris! en gij, doorluchtige Homeer',

En gij, o Phineus, gij Tiresias! weleer Blind zooals ik, als ik Poëeten en Profeeten.

En dus, in de eenzaamheid al peinzend neêrgezeten, Gehoorzaam in mijn hart, dat mij tot zingen dringt,

Gelijk een vogel, die zijn kweelend nachtlied zingt In 't donker woudprieël. De zon gaat op en onder. De Schepping, altijd weêr, herhaalt het heerlijk wonder Van 't wisslend jaargetij: mij gaat geen morgen op, Mij gloeit geen avondrood 1 Ik zie noch lenteknop.

Noch zomerroos, noch goudgeel graan, noch klaverdalen. Waar kudden grazen; 'k zie de heerlijkheid niet stralen In 't oog des Menschen, die het beeld der Godheid is. Een wolk die nooit verdwijnt, een eeuwge duisternis Omringt en scheidt mij af van mijn natuurgenooten; Het Boek der Schepping, dat voor allen is ontsloten,

Is mij verzegeld, mij onleesbaar, aaklig zwart!

Zoo blijft éen tempelpoort der Wijsheid mij verspard.

Wilt gij dan, Hemelsch licht! te meer mijn ziel doorschijnen! Vernieuw heur krachten, doe heur nevelen verdwijnen! Schep Gij haar oogen, dat ik zien en spreken moog' Van dingen, nooit gezien door eenig sterflijk oog!

De Almachte Vader, hoog in 't zuiver Licht verheven Des derden Hemels, wierp een blik vol liefde en leven Ter-neder, om zijn werk en 't werk zijns werks met éen. Een oogwenk te overzien. Daar stonden om Hem heen' Al 's Hemels heiligen, zoo dicht als sterrenkringen;

En uit de aanschouwing van Zijn aangezicht ontfmgen Ze ondenkbre zaligheid; ter rechter van zijn troon Zat de Eeuwge weerglans zijner glorie, de Eenge Zoon. Op Aarde zag Hij 't eerst, in Edens bloemendreven.

Onze Oudren, 't eerste Paar, in vreugde en liefde leven, — Nog onbenijde liefde en ongestoorde vreugd! —

Om de ambrozijnen vrucht van onverwelkbre Jeugd In zalige eenzaamheid bij 's Levens boom te rapen.

Hij zag de Hel, Hij zag de kloof daar tusschen gapen. Hij zag den Satan in de hooge dunne lucht Aan déez' zij van den Nacht met afgematte vlucht Aanhouden op 't gemuurt' des Hemels, vol verlangen Naar de Aarde, die hij als een vasten bol zag hangen,

52

Gewelfloos drijvende in óf lucht óf oceaan,

't Was hem onzeker. God zag uit de Hoogte 't aan,

Van waar Hij 't al doorschouwt wat was, is, en zal wezen . ..

En wat de toekomst zijn Alwetendheid deed lezen,

Sprak Hij dus uit; „Mijn Zoon! Gij ziet wat razernij

't Verstokte hart vervoert van onze Weerpartij,

Wien wet, noch grenspaal, noch de ketens hem geklonken,

Noch 's Afgronds grendlen, noch de diepte der spelonken,

Weerhouden van een wraak, die op zijn schennig hoofd

Zal wederkeeren. Thands, nu hij zich vrij -gelooft,

Rept hij de wiek nabij den Hemel, naar de grenzen

Der Nieuwe Waereld, om de zaligheid des Menschen,

't Zij door geweld, of list te storen. En zijn list

Zal slagen; want zijn taal, met logen gevernist.

Zal (al te ras!) den Mensch 't gebod doen overtreden.

Het éenig proefgebod in zijn gelukkig Eden,

Dat hem moest vormen tot gehoorzaamheid! Zoó zal

Hij vallen, zijn geslacht meêsleepende in zijn val!

Aan wien de schuld, dan aan hem-zelf? .. 'k Had hem gegeven

(D'ondankbre!) al wat hij tot genieting van zijn leven

Kón hebben, 'k Heb hem rein, rechtvaardig voortgebracht,

Vrij om te vallen, maar gewapend met de kracht

Om pal te staan. Aldus, waar ergens geesten wonen.

Schiep ik hen allen vrij! Hoe liefde te betoonen.

Verknochtheid, ware trouw, als niet hen de inspraak drong

Van vrije keuze, maar een ijzren nood hen dwong?

Wat lof, wat loon toch zou een jammerhartig zwoegen

Van slaven waard zijn? En wat wezendlijk genoegen

Ware immer door den dienst der Englen mij bereid.

Als rede en wilskracht faalde aan hun gehoorzaamheid,

Én zij, dus lijdlijk zich nêerbuigende aan mijn voeten,

Niet Mij aanbaden maar een overmachtig Moeten?

Alzoo dan werden zij geschapen zoo 't behoort

Naar 't allerheiligst Recht. En niemand kan een woord

Van billijke aanklacht of beschuldiging verheffen.

Dat óf hun Schepper, óf hun schepping-zelf zou treffen,

Of 't lot dat hén weervoer, als had' een raadsbesluit

Der Voorbeschikking ooit hun vrijen wil gestuit.

Uit Mij niet, uit hen-zelf, is 't oproerplan geboren!

'k Zag, ik die alles weet, hun afval lang te voren.

Maar Mijn voorwetenschap had op Hun gruweldaad

53

Geen invloed, en geschied waar' 't jammerlijke kwaad

Al even zeker, ook al hadde ik niets geweten.

Zoo overtraden zij, door niets wat dwang mag heeten

Of noodlot voortgesleurd. Hun val bewerkten z ij,

Zelf meester van hun keuze en oordeel, 'k Schiep hen vrij,

Vrij blijven ze ook, tot zij zich-zelven slaven maken.

'k Moest anders hun natuur verandren, en verzaken

Mijn eeuwig raadsbesluit dat hen voor vrij verklaart.

Zoo zijn die Englen dan door eigen schuld ontaart,

Verzocht door eigen lust, verleid door eigen logen!

Dus niet de Mensch: hij valt, maar eerst door hén bedrogen.

Niet hun dus, maar den Mensch, geschiedt barmhartigheid!

De Hemel, de Aarde alom, zal van mijn Majesteit,

Zoo in gerechtigheid als in gena, weerklinken:

Maar 't méeste, 't eerst en 't laatst, zal mijn genade blinken !..quot;

Zóo sprak de Vader; en een geur van ambrozijn Trok heel den Hemel door, die 't hart van Serafijn En zalige' Engel met de heiige vreugde streelde Van nimmer zóo gekende en onuitspreekbre weelde. Onvergelijkelijk in al zijn godlijk schoon.

Verheven boven al die andren, blonk Gods Zoon.

In Hem was al de glans van 't eeuwig Opperwezen Zelfstandig uitgedrukt, en wat zijn oog liet lezen. Wat zweefde op dat gelaat, was heiige deerenis.

Wier teerheid grensloos, wier getrouwheid eindloos is. Wél gloeide ze in die taal, die nu de Zaalgen hoorden:

,0 Vader! lieflijk en verkwikkend zijn de woorden. Waarmee Ge uw vonnis sloot; zoo wordt de Mensch gespaard! Hij vindt Gena! Daarvoor zal eens de dankbare Aard Met alle Hemelen U prijzen in de psalmen En hallelujahs, die uw glorietroon omgalmen In eeuwigheid. Hoe ook, hoe zou de Mensch vergaan ? De Mensch, Uw schepsel, nog zoo kortelings ontstaan, Uw jongste zoon, zoo teêr bemind, Uw welbehagen, — Schoon niet onschuldig, toch in valsche hinderlagen Gelokt, door list verschalkt... Zijn val zou redloos zijn? Neen, Vader! dat zij verre! Ook niet de minste schijn Van onrecht ruste op U, die wat Gij hebt geschapen. Rechtvaardig oordeelt! Zou die vijand, wien het wapen

54

Gerukt werd uit de hand, toch komen tot zijn doel,

Terwijl gij 't Uwe mist?.. Of zal hij, in den poel Der Hel, met zwaarder straf, in enger boei genepen, Tot volle wraak gedoemd, heel 't menschdom met zich sleepen, Dat hij verdierf? Of doet Ge uw eigen werk vergaan. En zult Ge een schepping, tot Uw heerlijkheid ontstaan. Ontscheppen tot zijn vreugd? Uw liefde en almacht samen Wierd dan betwist: wie zou den lasteraar beschamen?quot;

De Schepper sprak: „Mijn Zoon! mijn Welbehagen! Gij, Mijn Woord, mijn Wijsheid! al wat ge uitspraakt, hebt ge uit Mij Gesproken! Gij vertolkt mijn innigste gedachte.

Mijn wil van eeuwigheid. Het menschelijk geslachte Gaat niet onredbaar, niet geheel verloren. Neen!

Wie wil, wordt zalig. Toch, niet door zijn wil alleen.

Maar door mijn heilgena, die 'k willig hem zal schenken, 'k Zal zijn verdorde ziel met nieuwe krachten drenken, 'k Zal zijn vermogens, door onmatige begeert'

quot;Verslaafd, verwaarloosd, door de zonde weggeteerd.

Nog eens vernieuwen. Hij zal, door mijn mogendheden Omhoog gericht, nog eens zijn vijand tegentreden Op effen grond. Maar nü geruggesteund door Mij,

Opdat zijn broosheid hem altijd voor oogen zij In zijn gevallen staat; opdat hij dankbaar leve En Mij voor zijn behoud, en Mij-slechts, de eere geve! 'k Wil ze allen roepen, 'k zal hen smeeken, eindeloos: „Wordt met uw God verzoend !quot; Ik zal den nacht des doods Bestralen met Mijn Licht in hun verwarde zinnen;

Ik wil hun steenen hart vermurwen en herwinnen. Of 't biddend, boetend, mij gehoorzame als den Heer! En wie daar bidt en boet, gehoorzaam als weleer,

Zij 't ook bij aanvang, mids oprecht, wordt niet verstoten: Hem blijft mijn oog, mijn oor, mijn harte nooit gesloten! Ik geef 't Geweten hun tot een inwendig Licht,

Een gids, een scheidsman, die in Mijne plaatse richt:

Als zij hem hooren, zal de goddelijke waarheid Hun ziel bestralen met een altijd heller klaarheid.

Tot zij, volstandig tot den einde toe, de Poort Des Hemels binnengaan. Maar die mijn stemme hoort En niet gehoorzaamt, doende al wat zijn hart geluste.

Mijn dag versmadend, zal niet ingaan tot mijn Rustel

55

Verstokter steeds -wordt hij, die zich verstokken zal,

Steeds blinder, die zich-zelf verblind heeft, en zijn val Zal des te dieper zijn! Die met bedachten rade Mij vlieden, zij-alléen, staan buiten mijn Genade!

Toch is dit alles niet! De ondankbre Mensch verkracht Zijn eed, verbreekt zijn trouw: 't is tegen de Oppermacht Des Hemels dat hij strijdt, zijn wil tot wet verkiezend. Naar Godgelijkheid staande, en daarom 't al verliezend, Houdt hij niets over wat zijn schuld verzoenen kan.

Hij is verloren en voor immer in den ban.

Hij heeft zich losgerukt van 't Onverganklijk Leven: Hij, met zijn nageslacht, moet sterven! Hij moet sneven Of — Gods gerechtigheid!. . 't En zij zich iemand bood, Vrijwillig en bekwaam, die 't vonnis, dood voor dood. Wilde ondergaan, en dus de groote schuld betalen! Hoe zal de Deernis ooit zulk een triomf behalen? Wie kent haar ? Englen, spreekt! wie uwer is bereid Op Aard te dalen in het kleed der stoflijkheid.

Om in des Menschen plaats den bittren dood te sterven. En, zelf rechtvaardig, hun verlossing te verwerven Die onrechtvaardig zijn? Waar in des Hemels schoot Woont zulk een Liefde, woont een Deernis alzoo groot?..

God zweeg. Maar de Engelen verstomden waar zij stonden. De gantsche Hemel zweeg. En niemand werd gevonden, Die daar als Voorspraak of Bemiddelaar verscheen.

Of die (veel minder nog!) in 's Menschen plaats zou treên. Zich stellend ten rantsoen. En, onverlost, verloren.

Zou 't Menschdom zijn vergaan door't vonnis van Gods tooren, Had' niet de Zoon, in wien Gods volle liefde gloort.

Zijn tusschenkomst vernieuwd.

„Gegeven is Uw woord, O Vader!quot; alzoo klonk de stem des Welbeminden: „Het Menschdom vindt Gena; zou dan Gena niet vinden De middlen en den weg — uw snelste Bode, zij! —

Om al Uw schepselen te naadren, vriendlijk, vrij. Voorkomend, ongevraagd! Heil dat zij zóo kan komen! Hoe zou de zondaar, wien de Godskracht is ontnomen.

Haar bijstand zoeken? hoe de schuldige 't rantsoen In 't heilig offer van 't gehoorzaam hart voldoen ?

56

Zoo 7,ie op Mij! op Mij voor hen! Hier bied ik leven

Voor leven. Wat uw recht kan eischen, kan ik geven.

Doe of Ik Mensch ware! ik wil Mensch zijn. Ik, uw Zoon,

Ik wil om zijnentwil uw heerlijkheid, uw troon,

Uw schoot verlaten: 'k wil voor hem mijn hart doen breken!

Laat tegen Mij den Dood in al zijn woede ontsteken:

Niet lang vernedert mij zijn duistre heerschappij I

Het leven in mij-zelf voor eeuwig gaaft Gij mij :

Ik leef door U, ook dan wanneer ik zwichte en sneve.

Wat in mij sterven kan tol sterven overgeve!

Maar is die schuld betaald, dan. Vader! duldt gij niet

Dat ik 't verderf aanschouwe in 't gruwzaam Doodsgebied.

'k Zal 't Graf ontstijgen, 'k zal mijn Weerpartij doen bukken!

Ik zal den roover zijn gewenschten buit ontrukken;

De Dood ontfangt dan zelf de doodswond! Zonder eer

Of macht of prikkel nu, stort hij vernietigd neêr.

In weêrwil van de Hel neem ik de Hel gevangen,

En voer haar in triomf bij aller Englen zangen

Door 't luchtruim voort, en stel des Afgronds Mogendheên

In ketenen ten toon ! Dan blikt Gij naar beneên,

Op dat gezicht verheugd, met vriendlijk welgevallen;

En ik, door U verhoogd, verdelg mijn haatren allen,

Den Dood het laatste! en met zijn rammelend gebeent'

Is 't Graf verzadigd. Met de Zaligen hereend,

Die ik verlost heb, in de heerlijke landouwen

Des Hemels weergekeerd, zal ik het licht aanschouwen

Uws aanschijns. Vader! waar geen gramschapswolk meer drijft,

Maar de eeuwge vrede der verzoening overblijft:

De toorne is opgelost in vreugde, die, volkomen

En eindloos, d'Uwen uit uwe oogen toe zal stroomen!quot;

Hier eindigde de Zoon zijn rede; maar zijn oog Bleef zwijgend spreken van wat heel zijn hart bewoog: Onsterflijk medelij' met al die sterflijk waren!

Niets kon zijn liefde tot de Menschen evenaren Dan zijn gehoorzaamheid aan 's Vaders heilgen raad. Gelijk een offer, dat met vreugd zich slachten laat. Wacht Hij zijns Vaders wil.... terwijl de Hemelingen Verbaasd en siddrend van bewondring hem omringen, En aarzlend fluisteren wat dit toch wezen zal.

57

De Almachtige andwoordt; „In der hemelen heelal Zijt Gij het, Gij-alléen, die 't vredelicht doet dagen Voor d' afgevallen Mensch. Mijn hoogste Welbehagen! Gij weet, hoe waard mij al mijn werken zijn, en, neen, De Mensch het minste niet, schoon hij het laatst verscheen, 'k Laat U om zijnentwil mijn rechterhand begeven: Uw tijdelijk gemis redt millioenen 't leven.

Die 'k anders eeuwig miste! Ontfermer! Gij zult gaan. En nemen de natuur der menschenkindren aan.

Nu Gij, en niemand meer, het menschdom kunt bevrijden. Gij wordt geboren in de volheid aller tijden Uit maagdlijk zaad en door een godlijke geboort'.

Wees, schoon ge als Adams kind tot zijn geslacht behoort, In Adams plaats het Hoofd van zijn geslacht. Verloren In hem zijn allen : maar ze zijn uit U herboren Ten leven, nieuwe stam, die uit uw wortel schiet!

Z ij n schuld maakt allen wie zijn bloed door de aadren vliet. Tot schuldigen, maar uw verdienste zal behouën Die, al hun kwaad en goed verzakende, u beschouwen Als d' Alherschepper, in Wien ze over zijn geplant Tot een nieuw leven! — Zóo doe ik het recht gestand; Een mensch zal voor den Mensch voldoen, zich overgeven, Gevonnist sterven, maar gestorven weêr herleven,

En weèr herlevende, al zijn broedren, door Zijn bloed Gekocht, herleven doen! Vóór zulker Liefde gloed Zwicht dan de Haat, die ziet hoe zij ten duursten prijze Te redden weet wat hij, op al te lichte wijze,

Verwoestte, en nog verwoest in allen die voortaan Na uw verwinning mijn Genade nog versmaan!

Toch kan, al wordt Gij ook als een der menschenkindren, Uw godlijke natuur verduistren noch vermindren!

Als Gij, Volzaalge, mijns Gelijke! 't al verlaat Tot redding van den Mensch. die zonder U vergaat. Dan toont Gij U Mijn Zoon, nog meerder door uw werken Dan door geboorterecht. De heerlijkheid des sterken En grooten, wordt in U nog overstraald door de eer Des goeden; en aldus zijt gij Mijn Beeld te meer!

Omdat de Liefde in U, Verlosser van de zonden! Nog eindloos hooger dan uw Glorie wordt bevonden. Zoo zult gij hier in 't vleesch regeeren op Mijn Troon. Gij, Godmensch, Zoon van God en tevens Menschenzoon!

58

Gezalfde Koning 1 U wordt alle macht gegeven!

Heersch eeuwig! 't Is verdiend. Gij wordt tot Hoofd verheven,

U eert alle Overheid, Kracht, Macht, heel 't Geestenheir.

Voor U buigt alle knie in alle heemlen neêr,

Op de aarde, en onder de aarde, als Gij, de wensch der vromen.

De schrik der bozen, op uw wolkentroon zult komen

Met uwe Aartsengelen, wier luid bazuingeschal

De wijde Waereld voor uw vierschaar dagen zal.

Dan snellen ze allen aan, de levenden, de dooden.

Uit elke windstreek, uit alle eeuwen opontboden,

En naadren ten gericht'. Dan spreekt Gij 't oordeel uit:

Dan gaan de bozen, wie uw vonnis buitensluit,

't Zij Mensch of Engel, naar de diepste Hel, wier poorte

Zich nooit meer opent. Dan begint de weêrgeboorte

Der Aard'! Zij staat in vlam! Maar uit heur asch verrijst

Een nieuwe Hemel, een nieuwe Aarde, die U prijst

Tot eere uws Vaders; waar de vromen zullen wonen;

Waar uw rechtvaardig Volk een gouden eeuw zal loonen

Voor gouden daden; waar een vrede, hemelzoet

En zalig, al hun strijd voor de eeuwigheid vergoedt.

Dan legt Ge uw staf neêr, want geen staf is meer van nooden:

God is dan alles en in allen!. . Maar gij. Goden!

Looft Hem die sterven zal, opdat dit al geschied'!

Zoo deelt de Zoon in de eer, die gij den Vader biedt!quot;

Nauw hield de Almachtige op, of plotsling, hoort! daar schallen Der Englen stemmen, als van tallelooze tallen:

Toch trilde éen zelfde vreugd in 't algemeene Choor.

De blijde Jubel klonk den wijden Hemel door,

Hozanna's ruischten door de oneindigheid. Zij bogen In diepe eerbiedigheid met overvleugelde oogen Voor beider glorietroon. Daar wierp dat Englenheir In vuurge aanbidding hun genadekroonen neêr.

Met goud en amaranth op 't schitterendst doorweven Onsterflijke amaranth: een bloem, in Eden's dreven Nabij den Levensboom geplukt door Eva's hand,

Maar sints des Menschen val aan 's Hemels lustwarand Hergeven, die het eerst haar knoppen zag ontluiken.

Daar groeit ze en bloeit ze voort, beschauwend met heur struiken De Levensbron, waaruit de stroom van zegen vloeit.

Dien zij, den Hemel door, omslingert en ombloeit

59

Met Elyzeesch gebloemt' vol heerlijke ambergeuren.

Met deze bloemen, die nooit rimplen of ■verkleuren,

Bindt de Englenschaar het blond der lokken op, wier glans Nog rijker spiegelt in een gouden stralenkrans.

En de Englen haasten zich met weelderige meien quot;Vol bloesems, heel den vloer des Hemels te overspreien. Een zee van jaspis, die in purpren rozen dook!

En toen omkransten zij de gouden'harpen ook,

Die, steeds gestemd, gelijk een pijlbus aan hun zijde Weêrblinkt. Een symphonie, welluidend voorspel, wijdde Den Lofzang in en wekte een geestdrift op, waarbij Geen stem ontbrak, zóo groot is 's Hemels harmony!

U, Vader! zongen ze eerst, almachtig, onverganklijk En eeuwig Koning, nooit veranderd, onafhanklijk Formeerder van 't Heelal, Fontein des Lichts! die woont In 't ontoeganklijk licht, waar Gij onzichtbaar troont, 't En zij Ge U wegschuilt in een tent van wolken (duister Door overmaat van licht!) Dan tempert Gij uw luister, En wat we aanschouwen, is de zoom van uw gewaad!

Toch staan uw Serafim ook dan van ver', 't gelaat Omvleugelend om zelfs dien weerglans te verduren!

U gold hun Lofzang toen, van alle kreaturen Gij de Eerstling, Eenige des Vaders, zichtbaar beeld Des Ongezienen, waar Zijn aangezicht in speelt En spiegelt, door geen wolk omsluierd! Want wij lezen In U de trekken van Zijn heerlijkheid. Zijn wezen Is afgedrukt in U! In U woont evenzeer De volheid van Zijn geest. De heeralen en hun heir Schiep Hij door U! Door U bracht Hij 't geweld ten onder Der Satans-Engelen! Dien dag hebt Gij den donder Der weêrvergelding van uw Vader niet gespaard.

Noch hebt Ge uw vuurkaros weerhouden in heur vaart, Maar dreeft heur wielen, dat des Hemels bodem schokte, Den vijand over nek en schoudren. Toen ontlokte TJw weerkomst in triomf aan heel uw Legermacht Eén luiden juichkreet! ,Gij, Zoon van uws Vaders kracht. — Zoo heette 't — moest Gods wraak zijn haatren doen ervaren!' Maar de Eeuwge was geneigd den zwakken Mensch te sparen. Die viel door hun bedrog. O Vader van gena!

60

Pas sloeg uw lieve Zoon uw mededoogen ga,

Of Hij besluit om uw gerechtigheid en tevens

Uw liefde te voldoen. Het heilig licht des Levens,

Des Hemels heerlijkheid, het zalig Vaderhuis,

Wil Hij verlaten, om — te sterven aan een kruis!

O Liefde! Liefde! wie zal ooit uw weerga toonen'7

Zóo kunt ge alleen in 't hart der Hooge Godheid wonen.

Gezegend, Zoon van God! Gij, 's Menschen heil! Uw lof

Geeft ons van heden af een eeuwge zingensstof,

En waar de harp ooit klink', 't is uw aanbiddende' Englen

Behoefte Uw naam voortaan met 's Vaders naam te menglen!quot;

Zóo bracht, hoog boven zon en sterren, 't Englenchoor Den zaalgen tijd in vreugde en lofgezangen door.

Terwijl bewandelde nu Satan, de onvervaarde. De buitenzijde van den kogel, die deze Aarde Omringt en afsluit van den Chaos en den Nacht.

Hij had die Aard' van ver' een ronden bol gedacht: Nu scheen ze een vasteland, oneindig, woest, in 't donker Gedompeld, zonder zweem van vriendlijk stargeflonker. Bestookt door stormen van een eindeloozen duur,

Behalven aan éen zij', gekeerd naar 's Hemels muur:

Daar, waar de stemmen dier orkanen bijna zwegen,

Blonk hem de weerschijn van een verre scheemring tegen. Hier ging de Aartsvijand voort met onverpoosden spoed: Gelijk wanneer een gier, op d' Imaus uitgebroed, In 't naakte sneeuwgebergt' der stroopende Tartaren Geen aas vindt, wegvliegt om bloedgierig neer te varen Op groene heuvelen, waar hij 't onschuldig ooi Of de arme zooggeit, zal ontrukken aan de kooi!

Hij zoekt de Ganges, of Hydaspes, aan wier zoomen De kudden grazen: maar éer hij zóo ver kan komen.

Strijkt hij, vermoeid, een wijl ter neêr op 't mulle zand Van Sericana, waar de voerman zeilen spant Voor 't rieten wagentuig, om, door den aam der winden Gestuurd, een doorgang door de woestenij te vinden. Zóo worstelt Satan door die zee van land daarheen'. Die deinst en hobbelt; her- en derwaarts, steeds alleen. Steeds loerende op zijn prooi... Alléén !... want niets in 't ronde Dat hem de aanwezigheid van schepselen verkondde.

61

't Zij levendig of dood. Maar toen in later tijd

De Zonde de aarde en al heur werken had ont wijd,

Toen -vloden menigten van wufte en dwaze dingen

Hierheen, onwezendlijk als luchtverhevelingen:

Al de ijdelheên, en al de zielen, die een naam

Van eer en grootheid, een onsterfelijke faam

En duurzaam heil voor dit en 't volgend leven wachten

Van de ijdelheid; die d' oogst van al hun doen en trachten

Op Aard vergÉiren, vrucht van angstig bijgeloof

En blinden ijver; al, die, voor 't geweten doof.

Niets zoeken dan een krans van dorre lauwerbladen, —

Erlangen hier een loon zoo ijdel als hun daden!

Al 't werk, dat, onvoltooid, te vroeg, te kwader uur,

Mislukt, ontsnapt is aan de werkplaats der Natuur,

Of onverzoenlijk is gemengeld, zweeft, ontbonden

Van de Aard, hierheen, straks door vernietiging verslonden.

't Zwerft hier een wijle in 't rond, en niet, gelijk de waan

Der dweepers fabelt, in 't naburig Rijk der Maan.

(Haar zilvren velden zijn veeleer de lustvalleien

Van enkle Heilgen, of van Wezens, onderscheien

Van Mensch en Engel, maar aan beide toch verwant!)

Maar hier, waar Satan stond, in 't mi ongastvrij land.

Werd eerst een wijkplaats aan die Reuzenteelt beschoren

Van d' ouden tijd, uit een onmooglijke' echt geboren

Van Menschendochteren en Hemelzonen, fier

Op hun geweldnarij en valsche glorie. Hier

Verhuisden de ijdlen, die den Babels-toren bouwden

In 't landschap Sinear, en immer zwoegen zouden

Aan nieuwe Babels, lage er bouwstof om hen heen!

Vele andren volgden hen, en kwamen éen voor éen;

Empedocles, die, om te zweven op de tongen

Of hij een Godheid ware, in d' Aetna is gesprongen;

Cleombrotus, die, om den kortsten weg te gaan

Naar Plato's Elysee, zich stortte in d' oceaan.

En altijd meerdren, in onnoemelijke scharen,

AH' misgeboorten en verdwaasden, kluizenaren

En monniken, in witte en zwarte en grauwe pij

Vermomd, met al hun waan en domme schelmerij.

gt; Hier zwerven pelgrims, die Hem zochten bij de dooden Op Golgotha, die, lang het stof der Aard ontvloden.

Hoog in den Hemel troont. Hier komen zij bij-éen.

62

Die, om het Paradijs toch zeker in te treên,

Zich stervend hullen doen in Fra-Dominicaner

Ot Franciscaner kap en kloosterkleed; zij gaan er

Gemaskerd meê voorbij langs ons planeetenheir,

De vaste starren, en den kristallijnen sfeer;

Reeds schijnt Sint-Pieter hen aan 's Hemels deur te wachten.

De sleutels in de hand: reeds naadren zij, en trachten

Den voet te zetten op den dorpelsteen — daar raast

Op eens een stormwind die van alle kanten blaast.

Die ze allen aangrijpt en tienduizenden van mijlen

Als in een dwarrelvlaag hen achteruit doet ijlen.

Nu zwieren monnikspij en kap en kloosterdracht.

Met die ze droegen, door elkander in den nacht.

Verscheurd tot flarden! Nu verdwijnen, op de wieken

Des wervelwinds vervoerd, de kosllijke relieken

En paternosters, met geheel een aflaatkraam,

En pausenbullen, in éen warrling al te-saam'!

Zij vliegen op d' orkaan ver achter deze onze Aarde,

Tot wat het onweêr van hun dorre lompen spaarde

Ter-neder-fladdert in een limbus, diep en breed,

„Der Dwazen Paradijsquot;, zooals het sedert heet.

Nu weinige' onbekend, toen eenzaam, nooit betreden!

Hier rept de Aartsvijand langs den donkren bol zijn schreden.

En zwoegde al verder voort... Daar wees een schemergloor.

Die glinsterde in 't verschiet, hem eindlijk toch een spoor!

Daar rees een trotsch Gebouw in wonder lichtgewemel.

Met treden stijgend tot de Veste van den Hemel.

De koninklijke poort, die hij omhoog aanschouwt.

Prijkt met een gevel die van diamant en goud

Weêrstraalt; het weidsch portaal schijnt met een paerelregeu

Bestrooid, zoo heerlijk als nooit duiker, opgestegen

Uit Ormuz' diepte, heeft veroverd, of 't penseel

Heeft nagetooverd op 't begoochelend paneel.

De trappen waren als die Jakob heeft zien stralen

In Paddan-Aram, als hij de Englen neêr zag dalen

En opwaards klimmen bij den steen waarop hij sliep —

Tot hij, ontwakend, in zijn geestvervoering riep;

„Dit is des Hemels Poort!quot; Ook waren al de treden

Elk vol beteekenis en vol verborgenheden;

Soms werden zij op eens onzichtbaar, naar omhoog

Getrokken, en beneên lag voor 't bewondrend oog

63

Een zee van jaspis of van vloeiende juweelen,

Waar al de kleuren van den regenboog in spelen.

Daarover voeren zij, die sedert van deze Aard'

Ten Hemel kwamen, door een Englenwacht bewaard,

Of wel, zij werden in een vuurgen zegewagen Hoog boven 't vonklend meir ten Hemel ingedragen!

De trap was zichtbaar tbands! 't zij om des vijands moed Te tergen, of hij 't waagde om met vermeetlen spoed Omhoog te klimmen, 't zij om 't heimwee te vergrooten Bij 't zien dier zaalge poort, voor eeuwig hem gesloten. En van den voet dier trap liep, hellend naar beneên. Een weg naar 't Paradijs der jeugdige Aarde heen'; Een weg, veel breeder dan die later uit den hoogen Naar Sion neêrdaalde in 't Beloofde Land, in de oogen Van God zoo dierbaar, en waarlangs Hij menigwerf Zijn Englen nederzond, als op 't gezegend erf Zijn blikken rustten, die 't met wellust overschouwden Van d' oorsprong des Jordaans, tot waar de vlakten grauwden Van 't dor Berseba, bij de Arabische woestijn En Mitzraïm, den grens van Kanan. Zonneschijn En heerlijkheid bescheen met onbewolkten luister De heirbaan in geheel heur lengte, waar het duister Aan weêrszij' was bepaald, gelijk de wijde zee Door de oevers wordt beperkt. Op de allerlaatste treê Dier gouden trap nu, die naar 's Hemels ingang voerde. Stond Satan, en zag neêr. En heel zijn ziel ontroerde. Verbaasd, bewonderend: want plotsling overzag Hij de Aarde, die in al heur omvang vóór hem lag. 't Gebeurt, dat een spion, die uren, uren, dwaalde Langs kronkelwegen, waar geen star hem tegenstraalde, In 't eind een berg beklimt, en plotsling in 't verschiet. Waar de ochtend flonkert, een bevallig Landschap ziet. Nog nooit begroet, of een der stedenkoninginnen.

Met hooge torens en vergulde tempeltinnen Het licht weêrspieglend van den purpren zonnestraal.

Alzoo de booze Geest 1 Ofschoon hij duizendmaal Des Hemels heerlijkheid gezien had, opgetogen.

Verbijsterd stond hij nu, nog meer door nijd bewogen Dan door bewondering, als hij de jeugdige Aard'

In al haar pracht aanschouwde, éen wondervolle gaard!

64

Rondom bezag hij haar (wèl mocht hij 't, dus verheven

Hoog boven 't welfsel, waar de schaduwwolken zweven

Der Nacht I van 't oostlijk punt der Weegschaal af, tot aan

Den Ram, in gouden vacht, die ver van d' Oceaan

Andromeda vervoert. Toen mat hij uit den hoogen

Des Aardrijks breedte met zijn albespiedende oogen

Van d'eenen pool tot d'andren. En nu geen aarzien meer!

Hij dook met snelle vlucht in d' eersten kreits ter neêr

Der Nieuwe Waereld, en herhaalt zijn kronkelgangen

Door 't zuiver luchtazuur, waar starrenstelsels hangen,

Ontelbaar; starren in de verte, maar nabij

Een bloeiende archipel van waerelden, een rij

Gelukkige eilanden, den tuin der Hesperiden

Gelijk, met heuvelen, die gouden vruchten bieden.

En dalen vol gebloemt' . . . Welzalig Lichtgebied!

Wat Zaalgen wonen daar? De Aartsvijand vroeg het niet,

Want boven allen trok met purpren straalgewemel

De schoone Zon hem aan, de Zon, een tweede Hemel!

Daarheen is 't dat zijn vaart door 't kalme firmament

Zich, op- of neêrwaards, oost- of westwaards, henenwendt.

Al dichter nadert hij die Lichtbron, wie van verren

Die andre, mindre, dicht als zand gezaaide sterren

Eerbiedig huldigen, zich koestrende in den glans

Van haar gebiedend oog. Deze, in heur hemeldans

Op voorbestemde maat bewogen, wentlen allen

Zich om heur Koningin, die naar haar welgevallen

Haar licht en warmte schenkt, haar Maand, Jaar, Jaargetij',

En Nacht en Dag beschikt en toetelt, heerschappij

Op alles oefnend wat zij aantrekt met haar stralen,

En krachten deelend, die bevruchtend nederdalen

Tot in den diepsten schoot van eiken waereldbol.

Zóo schoon stond daar de Zon, zóo grootsch, zóo luistervo'il

Hier landt de Aartsvijand, vlek der Zon, als nooit op Aarde

Een oog door 't kunstglas op haar klare schijf ontwaarde.

En Satan zag een oord, schoon, onbeschrijflijk schoon!

Een waereld, die wat de Aard ooit later heerlijks toon'

In kostelijk metaal of éêlgesteent, verdonkert;

Veelvormig, maar alom van stralend licht doorflonkerd.

Als gloeiend erts in 't vuur. Is ze uit metaal gebouwd.

Ten deel' is 't zilver, en ten deele vlammend goud.

Is ze uit gesteent' gevormd, dan spreidt ze 't lichtgevonkel

65

Van chrysoliet, robijn, topaas, of prachl-karbonkel.

Van 't volle twaalftal dat in Aron's borstkleed scheen: En daarenboven van dien wondervollen steen,

Beroemd alomme, maar nooit elders nog gevonden,

Den steen der Wijzen! Is 't dan wonder, zoo de gronden Hier balsems waassemen, zoo hier rivieren gaan Van drinkbaar goud, door haar, die, raakt zij de Aard slechts aan, Ofschoon van verre en door zoo menig damp bestreden, Reeds daar van uit den nacht ontelbre kostbaarheden Hervoort-roept, kleurrijk en van ongemeene kracht? De Aartsvijand staart, maar niet verbijsterd, op die pracht. Heel d' omtrek kan zijn oog van allen kant bespieden — Daar zijn beletselen noch nevels die 't verbieden:

Eén enkle gloed van licht is alles wat hij ziet.

Als wen de middagzon heur gouden pijlen schiet Van de Evennachtslijn, dat ze loodrecht nederdalen:

Alzoo nu zendt zij hiér heur vonkelende stralen Lijnrecht naar boven, zóo, dat nergens in het rond Een voorwerp schaduw gaf. Ook was waar Satan stond De lucht zóo helder dat de blik zich verder strekte Dan ergens elders. Ras, terwijl hij tuurde, ontdekte Zijn oog een Engel, schoon en schittrende als de dag. — 't Was de eigen Engel dien Johannes later zag Op Patmos, vliegende in het midden van den Hemel. — Hij hield den rug gekeerd, maar zalig lichtgewemel Doorgloeide zijn gestalt'. Hem kroonde een stralenkrans Het hoofd, en lokkig hair van even gouden glans Oolfde op zijn schoudren neêr, waar gouden vleugels blonken, 't Was of een grootsch ontwerp hem bezig hield. Verzonken In diep gepeins, stond hij bewegingloos. Nu sloop Een boze vreugd in 't hart des Satans, met de hoop Dat dit de gids zou zijn, die, na zoolang verbeiden En moeilijk zwerven, hem naar 't Paradijs zou leiden. Het einde van zijn weg, 't begin van 's Menschen rouw! Eerst dacht hij, hoe hij best zijn vorm herscheppen zou, Opdat geen nieuw gevaar of uitstel hem mocht storen.

Daar staat hij plotsling tot een Cherubijn herboren.

Wel niet een Hemeling van d' allereersten rang.

Toch zulk een wien de roos des Hemels op de wang, Een eeuwge Jonkheid uit de vriendlijke oogen gloeide. En 't lieflijk waas van een bescheidenheid omvloeide, XI. 5

66

Dte elk begoochlen zou. Dus werd te kwader uur De kunst van veinzen hem een andere natuur! Een diadeem omsloot zijn lokken, dartel wieglend Om 't blozende gelaat; zijn wiekgepluimt', weêrspieglend quot;Van kleuren, wemelde als een regenboog ; zijn kleed Was opgeschort; en als hij statig voorwaarts treedt,

Steunt hem oen zilvren staf. Nog is hij niet gekomen Waar de Engel staat, of reeds heeft deze hem vernomen. Gewaarschuwd door 't gehoor en 's harten stem, en wendt Het hoofd om. Met éen blik heeft Satan hem herkend, D' Aartsengel Uriël, een dier verkoren Zeven Die voor Gods troon staan, voor Zijn aangezicht verheven. Verbeidend Zijn bevel, die als Zijne oogen zijn. Doorloopend hemelen en aarde, zandwoestijn En bergwoud, vasteland en zee, om Zijn bevelen Snel als een bliksemstraal aan alles meê te deelen.

„Uriël! wees gegroet!' sprak Satan, „want Gij zijt Dier Zeven Geesten éen, die, 's Hoogsten dienst gewijd. Zijn troon omringend, straks zijn hoog bevel verbreiden Door alle heemlen, waar zijn zonen u verbeiden Als zijn Gezant. Mij dunkt, met d' eigen last bekleed, In de eigen waardigheid, zijt Gij nu hier, gereed Als een der Oogen Gods, nü en nog vaak nadezen Die Schepping te overzien, pas op Gods wenk verrezen. Een zielsverlangen, onuitspreeklijk, dreef mij aan. Dit nieuwe meesterstuk der Almacht ga te slaan. En bovenal den Mensch, tot gunstling uitverkoren,

Wien al die werken en die wondren toebehooren.

Dies daalde ik neder uit der Cherubijnen kring,

En dwaal hier vorschend rond. Doorluchte Hemeling! Ai, zeg me, in welken van die bollen die daar zweven. Woont toch de Mensch? Of is de keuze hem gegeven Van plaats te wisslen in dit blinkend waereld-tal?

O dan, ontdek Gij mij waar ik hem vinden zal.

Om in 't verborgen ter aanschouwing me af te zondren_r Of (liever!) openlijk een schepsel te bewondren. Met zóóveel waerelden begiftigd, en verrijkt Met zóóveel gaven dat hij d'Englen schier gelijkt! Dus mogen wij door hem, gelijk door alle dingen.

Zooals betaamlijk is, des Makers glorie zingen,

67

Die, hoogst rechtvaardig, een ondankbaren rebel

Met zijn weerspannig rot ter-neêr-stiet in de Hel,

En, tot vergoeding van 't verlies, dit nieuw geslachte

Der menschen schiep, om Hem, d' Alheilige en Almachte,

Te dienen, trouwer en gelukkiger dan zij!

Ja, wondre wegen Gods, aanbidlijk wijs zijt gij!quot;

Zoo sprak de veinzaard, die geloofd werd spijt zijn vonden ; Want mensch nog engel kan de Huichlarij doorgronden, Het eenigst kwaad, dat in 't verborgen hier beneên En boven rondsluipt, door d' Alzienden God alleen Gepeild, geduld, maar nooit gewild! Schoon in beur tempel De Wijsheid wake, toch slaapt dikwerf op haar drempel 't Vermoeden, dat zijn post de Argloosheid overliet. Die nimmer 't kwade denkt waar zij het kwaad niet ziet. Zoo werd dan ditmaal ook zelfs Uriël bedrogen.

Ofschoon de Zonnevoogd, door de Englen in den Hoogen 't Scherpzinnigste geroemd van allen! — Dus misleid Door zijn oprechtheid, gaf hij Satan dit bescheid:

„Schoone Engel! uw begeerte om 's Heeren werk te

[aanschouwen,

Om 's Meesters grootheid met aanbiddend hart te ontvouwen,

Verdient geen blaam maar lof, en zóóveel lofs te meer

Hoe 't meer uitsporig schijnt dat ze u uit 's Hemels sfeer

Hierheen bracht, om te zien, daar de anderen met hóoren

Ztch vergenoegen. Want wèl kunnen zij bekoren,

Gods Werken, altemaal zoo wonderbaar gemaakt.

Zoo waardig dat de ziel altijd de erinnring smaakt

Van hunne aanschouwing. Maar wat schepsel kan dier schatten

Getal, het samenstel dier wonderen bevatten.

De wijsheid nagaan van den onnaspeurbren Geest,

Die ze allen voortbracht? 'k Ben getuige meê geweest

Hoe op Zijn machtwoord in den baaiertklomp der aarde

De nieuwe bouwstof van een Waereld zich vergaarde.

Hij sprak: Verwarring week, het woedende Oproer stond

Getemd, het Onbepaalde onlflng zijn grens 1 Hij zond

Zijn tweede machtwoord uit, en 't goddelijk: „daar worde!quot;

Riep Licht uit Duisternis, en uit de Wanorde Orde.

Al de elementen, aarde en water, licht en vuur,

Tot hiertoe saamgemengd, ontvouwden hun naluur,

68

Zoodat elk hunner tot zijn eigen plaatse keerde.

De fijnste en eêlste stof -vloog opwaards en formeerde,

Steeds wentelend, zich tot gestarnten. Gij aanschouwt

Hun talloos tal, en ziet hoe elk heur weg onthoudt:

Want ieder wist terstond den loop, haar voorgeschreven

In 't Ongemeten Ruim. Wat over was gebleven

Van de eêlste Hoofdstof vormde in 't rond zich tot een trans

Van dit heelal. Zie ginds dien globe, die zijn glans

Aan de éene zijde ontleent van deze Zon, wier stralen

Hij slechts weêrkaatst. Dat nu is de Aard'! Daar zijn de dalen

En lustwaranden, waar de Menschheid wonen mag!

Dit opgevangen licht beschenkt haar met den dag.

Daar anders ook die helft in 't donker lag verloren

Gelijk haar keêrzij'. Maar daar brengt het vriendlijk gloren

Der Maan (zoo heet die Star hier over!) uitkomst aan

Ter rechter tijd. Zij eindt en zij hervat heur baan

Door 's Hemels midden na heur dagelijksche ronde.

Steeds puttende uit de Zon, bestraalt ze elke avondstonde

De Zusteraard met haar drievormig aangezicht.

Gestaag ontledigd en op nieuw gevuld met licht.

Zóo, door haar schijnsel, wordt de zwarte Nacht bestreden!

Die'stip, waarop ik wijs, is 't weigelukkig Eden,

Waar Adam woont; daar groent zijn Lusthof! Volg, beneen,^

Deez' weg! zoo dwaalt gij niet. Mij n plicht roept me elders heen'.quot;

Hij sprak, en wendde zich. En Satan, diepgebogen, Eerbiedig groetende, als gewoonte is in den hoogen Voor Meerderen, die gaarne elkanders orde en rang Erkennen, zag hem na, vol blijde hoop. Niet lang Verwijlde hij. Want als hij niemand meer ontwaarde.

Daar vloog hij neerwaarts van den Zonneweg naar de Aarde. Zie, hoe hij zwaaiend met de breede wieken slaat.

Niet rustend eer hij op Niphates' bergtop staat!

69

VIERDE BOEK.

Satan, nu in 't gezicht van Eden, en nabij de plaats waar hij den stouten aanslag moest wagen, dien hij-alleen tegen God en Mensch ondernam, valt in vele twijfelingen bij zich-zelven en wordt geslingerd door allerlei hartstochten: vrees, ngd en wanhoop; maar ten laatsten verhardt hij zich in zijn boosheid. Hij trekt nu naar 't Paradijs, welks uiterlijk voorkomen en ligging beschreven worden. Hij springt over den muur en gaat zitten op den Boom des Levens, den hoogste in den Hof, tot verkenning van de plaats. De Hof wordt beschreven. Satan's eerste gezicht van Adam en Eva. Zijn verwondering over hunne schoone gedaante en gelukkigen staat, maar zijn voornemen tevens om hen ten val te brengen. Hij beluistert hun gesprek, en komt daardoor te weten, dat het hun verboden is te eten van den Boom der Kennis, op straffe des doods; nu beraamt hy het plan zijne verzoeking te beproeven door verleiding tot overtreding. Daarop verlaat hij hen voor een tgd, om langs andere wegen iets meer van hunnen toestand te weten te komen.

Uriël intusschen, op een zonnestraal nedergedaald, waarschuwt Gabriël, wien de wacht over de Paradijspoort was aanbevolen, dat een boze Geest, der Hello ontsnapt, en tegen den middag den zonnekreits in de gedaante van een goeden Engel doorgetrokken, naar het Paradijs was heengetogen. Kerst later wordt hij door TJriël herkend aan zyn woedende gebaarden op den berg. Gabriël belooft dat hij hem vóór den morgen uit zal vinden.

De avond is gedaald. Adam en Eva bereiden zich ter ruste. Hun priëel beschreven. Hun avondgodsdienstoefening. Gabriël, met zijne beide wachters de ronde doende in 't Paradijs, plaatst twee machtige Engelen bij Adams rustplaats, opdat de boze Geest Adam en Eva in hunnen slaap geen leed berokkene. Daar vinden zy hem aan het oor van Eva, haar in een droom verzoekende, en brengen hem zijns ondanks voor Gabriël. Door dezen ondervraagd, andwoordt hij toornig, en verzet zich; maar door een teeken van den Hemel belet, ontvlucht hij het Paradijs.

O Heiige roepstem, die, gelijk een donderslag.

Uit 's Hemels diepte hem die de Openbaring zag

In de ooren klonk: „Wee! wee hun die op Aarde wonen,quot;

Als, tweemaal toen verneêrd, de Draak zijn wrok zou toonen,

En dreigend nederschoot op 't Menschelijk Geslacht!

Vermanend woord 1 of gij met goddelijke kracht

Nu, daar 't nog tijd was, onze' eerste' Ouderen de blikken

Gescherpt hadt, zóo dat zij de doodelijke strikken

Ontkomen waren! Want voor d' allereersten keer

Vloog nu hun vijand in verbeten woede neêr,

(Niet als Beschuldiger maar als Verzoeker heden)

Of hij de neêrlaag, bij zijn eersten slag geleden.

Zijn vlucht naar d' Afgrond, op d' onnoozlen, zwakken Mensch

Mocht wreken. Maar 't aanstaand gelukken van zijn wensch,

70

De voorspoed van zijn reis, schonk hem geen welbehagen. Wat roeklooze overmoed hem ook hierheen mocht jagen. Wie kan ook trotsch zijn op een voorgenomen moord, Valsch, eerloos? De aanslag, nu niet ver van zijn geboort'. Woelt in des Satans borst, zich tegen hem verheffend, Als een helsch werktuig dat terugslaat, zelf hem treffend. Vertwijfeling en schrik beroeren even fel Zijn ziel, en wekken daar de sluimerende Hel.

Want Hel is 't in hem en rondom hem: zij gaat mede Al wisselt hij van plaats, en zelfs geen enkle schrede. Zoo min als van zich-zelf, wijkt hij van haar! Zijn geest Herdenkt met wroeging wat hij eenmaal is geweest.

Nu is, en — worden zal: want waar de misdaan klimmen, Daar zullen, klimmende ook, de ellenden hem begrimmen 1 Nu slaat hij 't somber oog op Eden, lieflijk schoon,

Dan op den Hemel, op de Zon, ten middagtroon Gerezen in geheel beur glorie. Zijn gedachten Ontlasten zich in 't eind in halfgezuchte klachten:

„Gij, die zoo glansrijk uit uw Koninklijk Gebied Op deez' Jonge Aarde, of gij haar God waart, nederziet. En al de sterren bij uw aanblik doet verbleeken!

U roep ik aan, maar niet om vriendentaai te spreken.:

Want noem ik. Zon! uw naam. Gij moet het weten. Gij! Hoe ik uw stralen haat! Ach, die herinnren mij Uit welk een hoogte ik viel, ver boven u verheven In heerlijkheid, tot ik, door hoovaardij gedreven En erger heerschzucht, werd geslingerd naar beneên.

Als ik den Hemel in den Hemel had bestreen. En d' ongelijkbren God braveerde. En, om wat reden? Had Hij mijn ondank dan door zijn weldadigheden Verdiend, Hij, die mij met een eerrang had bekleed Zóo hoog, met zegen kroonde, en nooit zijn gunst verweet? Ook was zijn dienst niet zwaar ... Wat kon hij meer tegeeren Dan Hem te prijzen, Hem te danken? De eisch des Heeren Was billijk, maar Zijn goed wekte enkel kwaad in mij, En wrocht niets anders dan verwaten jaloezy.

Zoo hoog verheven, kon de aanbidding mij niet smaken : 'k Dacht, éen stap hooger zou mij d' allerhoogste maken En van de onmeetbre schuld van eeuwgen dank ontslaan, Altijd op nieuw betaald en nimmermeer voldaan!

71

quot;■k Vergat, dat ik van Hem ook eeuwig bleef ontfangen, En dat een dankbaar hart, gedreven door verlangen Steeds weêr te geven, trouw zijn zoeten plicht vervult, In schuld al tevens en ontslagen van de schuld.

Heet dit een last? . . . Ach, had in lager geestenorden Mij God geschapen, 'k waar' de ellendling niet geworden Van heden, de eerzucht had mij niet ten val gebracht! . . . Maar waarom niet? Wie weet, licht had een andre Macht Dan 't zelfde doel bejaagd, en mij, hoewel geringer.

Verleid te volgen op het wenken van zijn vinger! Ook bleven andren staande, een eindeloos getal Van Geesten, mij gelijk, steeds onbeweeglijk pal En wèlgewapend, hoe van buiten of daar binnen Verleiding dreigde. . . Ook gij, kondt gij niet overwinnen? Of was de vrije wil, de kracht om óok te staan,

ü vreemd? Gij hadt ze! Wien of wat dan klaagt gij aan. Dan 's Hemels vrije Liefde, in de eigen maat geschonken Aan allen? Zal ik dan, van smart en waanzin dronken,

Zijn Liefde vloeken, wijl, het zij dan Liefde of Haat,

Weet ik het? mij aldus met eeuwge foltring slaat?

Neen! vloek U-zelf! Want wat die klachten u doet loozen. Dat heeft üw wil, Gods wil verwerpend, zelf gekozen I Ellendige, waarheen? Waar zult ge een wijkplaats zien. Om eeuwge gramschap, eeuwge raadloosheid te ontvliën ? Wat weg ik neem, 't is Hel! 'k Ben zelf een Hel! geschapen Ten vloek. In 't laagste diep zie ik een diepte gapen Nóg lager, in wier muil de laatste hoop bezwijkt,

En waar die Hel die 'k lijde, een Hemel bij gelijkt.

O, laat dan eindlijk af! Is daar voor vreeze en beving Geen plaatse des Berouws, geen plaatse der Vergeving? . . ■ Geen, dan die éene-alleen, die — Onderwerping heet!

Maar Onderwerping! Wat verneedring! En wie weet Wat schimp ik daardoor bij die geesten mij bereidde. Wie andere belofte en andre roem verleidde Dan Onderwerping, sints mijn zinnelooze trots Hun d' ondergang beloofde eens onverwinbren Gods! Ai mij! zij weten niet, hoe ik dien trots moet boeten In 't hart, en wat ik lijde als zij me als Koning groeten Der Hel! Hoe hooger ik, door kroon en staf, in eer Te klimmen schijn, eilaas! te dieper daal ik neer.

Ziedaar de vreugde dan, die de Eerzucht geeft te smaken I . . .

72

Doch, onderstel, 't berouw kón in mijn ziel ontwaken, 'k Ontfing eens uit gena mijn vroeger' eerrang weêr, — Zou dan die hoogheid al den hoogmoed van weleer Niet ras herroepen? Zou mijn trots de huichlende eeden Van onderwerping niet — te spoedig — weèr vertreden? quot;Wat al geloften, die, dreef eens de ramp voorbij.

Ons holle klanken zijn, ontperst door dwinglandij!

De Haat kan wonden slaan die nimmermeer genezen; En waar die schrijnen, kan geen vrede duurzaam wezent Dat zou mij voeren tot een eindloos dieper val En erger breuk; en met een tienmaaldubbeld tal Ellenden zou ik straks een wapenstilstand boeten Van al te korten duur! . . . Dat zal Hij weten moeten, Hij, die mijn Rechter is! en ik, weet ik het niet?

'k Vraag dus zoo min gena als Hij genade biedt.

Alzoo — voor ons de hoop voor immer uitgesloten!

Alzoo — in plaats van ons, als ballingen verstoten.

Zijn nieuw vermaak, de Mensch, geschapen, en deze Aard' Den Mensch geschonken, tot een Lusthof zijner waard! Vaarwel dan, Hoop! maar ook, gij vale Vrees, vaar henen! Vaar heen. Berouw! Voor mij is alle goed verdwenen. Gij, Kwaad ! zijt nu mijn Goed! Door u verwerf ik mij Van 's Hemelkonings Rijk een deel der heerschappij:

Méér dan de helft misschien mag eerlang 't mijne heeten — Dat zal weldra de Mensch en deez' Nieuwe Aarde weten!quot;

Dus sprekend, wisselden toorn, raadloosheid, en haat, Tot driemaal achtereen op zijn verbleekt gelaat,

Dat, hadde een oog nu die mismaking ga geslagen,

Verraden had' wat mom die Englentrekken dragen:

Want zulke ontroeringen zijn reinen geesten vreemd! Hij wordt er spoedig aan herinnerd en herneemt Zijn rol, en veinst een kalmte alsof nooit hartstocht heerschte In dat ontroerd gemoed. De huichlaar! Hij was de eerste Die valschheid pleegde met een schijn van heiligheid. Een wrake ontveinzend tot het uiterste bereid.

Maar Uriël werd door zijn sluwheid niet bedrogen:

Deze, eens gewaarschuwd, had den zwerveling met de oogen Gevolgd, tot op 't gebergt' van Assur, en verbaasd D' onheilgen strijd gezien, op dat gelaat weerkaatst,

73

En zich verradend door gebaarden eener -woede,

Alléén zich wanend en niet langer op haar hoede!

De Aartsvijand gaat zijns weegs, en is welhaast den grens Nabij van Eden, waar de Lusthof van den Mensch, Omcingeld met zijn haag van wuivend bladpluimaadje,

Zich voordeed als de kroon op 't hoofd van 't steil bosschaadje, Dat, met dicht kreupelhout omgroeid, den toegang sluit.

Daar boven staken pijn en den en ceder uit En breedgetakte palm, wier stammen overschaüwden. Nog hooger stijgend; éen groot prachttoonsel van wouden! Maar allerhoogst verrees de levend groene wal Van 't Paradijs, van waar onze eerste Vader 't al Kon overzien wat tot zijn rijksgebied behoorde.

Beneden en rondom. Een boomenrij omboorde Die veste, een boogaard, aan de fijnste vruchten rijk, Vol bloesems tevens, beide aan zuiver goud gelijk. En glinstrend met een waas waarop een mengling speelde Van kleuren, die de zon veel vroolijker penseelde Dan ze ooit het avondwolkje, of Iris' gordel maalt,

Wanneer de regenbui op 't dorstend aardrijk daalt. Zóo schoon was 't Landschap! En, uit zuivre lucht gekomen Tot zuivrer, scheen daar iets door Satan's hart te stroornen Als lenteblijdschap; iets, dat alle zielsverdriet Misschien verjagen kon — alleen de Wanhoop niet! En koeltjens waaien aan, die vleugelen ontplooien Vol van welriekendheid, die ambergeuren strooien. En fluistrend melden waar die balsemregen droop.

Zóo waait den schepeling, de Kaap der Goede Hoop Te boven, Mozambiek voorbijgezeild, op d' adem Van een Noord-Oosten-wind de specerijen-wadem Van Saba tegen: met dat oponthoud te vreên.

Drijft hij met trager vaart op d' Oceaan daarheen. Die glimlacht om den geur, waarvan zijn golven rieken. Zóo toeft de Aartsvijand ook, met saamgevouwen wieken, Verlustigd door een geur, dien hij — verpesten moet! Verzonken in gepeins en als met loomen voet.

Genaakt hij eindelijk den steilen berg, die Eden Daar boven draagt; maar in dit warrelbosch beneden Ziet hij geen doorgang: want zóo machtig vlochten daar Struweel en doren tot éen bolwerk door elkaar.

74

Dat mensch noch roofgediert' er toegang had' verkregen.

Daar was éen Poort, naar 't oost, aan de andre zij' gelegen:

De Aartsvijand zag haar, maar de hoogmoed die hem drong,

Deed hem de rechte deur versmaden, en hij sprong

Verachtlijk over berg en hooge mantling henen,

Straks met gehaasten tred in 't Paradijs verdwenen.

Als de uifgevaste wolf, die ommewaart en loert,

Tot 's herders zorg het vee ter schaapskooi heeft gevoerd,

En nu, met vlammend oog 't staketsel overspringend.

Zich op de lammren werpt: of als de dief, die, wringend

Door dak of vensterraam, terwijl hij 't slot niet raakt.

Zich heimlijk van den schat des burgers meester maakt:

Zóo tot Gods kudde klom die Eerste Moordnaar over!

Zóo slopen later ook zoo menig zielenroover

En huurling in Gods kerk! Toen vloog de Aartsvijand op,

Klapwiekend als een raaf, en koos zich in den top

Van 's Levens boom — den hoogste, in 't middenpunt verheven —

Een plaats: toch heeft hij daar 't waarachtig, eeuwig leven

Niet weergevonden, hij, hier broedende op den dood

Van hen die leefden! Ook bedacht hij niet hoe groot

Een kracht die boom verborg, dien hij slechts tot bespieden

Gebruikte, maar die hem een vrucht had kunnen bieden

Van onverderflijkheid en zalig zielsgenot.

Zoo luttel weinig weet ooit iemand, buiten God,

't Aanwezig goede naar gehalte te waardeeren —

Zóo zien we 't beste vaak door onverstand verkeeren

In 't kwade, of 't nuttige misbruikt tot lager doel.

De Aartsvijand, midderwijl, zag met vernieuwd gevoel Van wrokkende afgunst en bewondring, wat al schoonheid En rijkdom hier Natuur in kleinen kring ten-toon-spreidt Tot streeling van den Mensch ! Een Hemel hier op Aard, Des Heeren Lusthof, waar deez' schoone wondergaard, Dit Paradijs! Het bloeide aan de oosterzij' van Eden — Een Landschap, strekkend met zijn scheppingsheerlijkheden Zich uit, van Auran tot de koninklijke stad Seleucia, gebouwd uit d' onuitputbren schat Van Grieksche Vorsten, tot Telassar, lang vóór dezen Door Eden's zonen tot hun woonplaats uitgelezen. God wenkte, en — 't heerlijkst van dit heerlijk oord, ontstond Die Hof! Daar stegen uit een overvruchtbren grond Alle eedle boomen, die een wellust zijn voor de oogen,

75

Yoor reuk, en smaak. En in het midden, naar den hoogon

Zich heffend boven al die anderen, verscheen

De Boom des Levens. Rijk gemengeld onder éen,

Wiegde aan zijn takken, op 't geruisch van balsemluchten.

Een hioesemsneeuw, een oogst van ambrozijnen vruchten

Als groeiend goud. En naast het Leven stond de Dood:

De Boom der Kennis — die te duur een kennis bood.

De kennis van het Goed, gekocht voor die van 't Kwade!

Omlaag golfde een rivier, die vroolijk de oevers baadde.

Van 't Zuiden aangestroomd door Eden; en zij nam

Geen andren loop toen zij nabij den heuvel kwam.

Maar stroomde er onder door. God had hem opgeworpen,

Dien heuvel, boven haar; en uit haar diepte slorpen

De poriën der aard het water, zilverrein.

Wellustig op, dat, in een klaatrende fontein

Te-voorschijn springend, straks heel 't Paradijs besproeide,

Waar 't, overal gesplitst, in kleine beekjens vloeide.

Deez' vloten samen tot een breeden waterval.

Die van den heuvel stortte in bruischend stroomgeschal,

Om weêr in die rivier, hun moeder, uit te stroomen.

Die nu aan de andre zij' te voorschijn is gekomen.

Die hoofdstroom deelde zich in twee paar armen af.

Door landen uitgestrekt, waar menig Koningsstaf

In later tijd een reeks van volkeren regeerde.

Hier noodeloos vermeld. Veel liever — maar wie leerde

Te schildren wat geen Kunst ter waereld schildren kon? —

Veel liever afgemaald, hoe die sapphieren bron

Heur beekjens uitzond, die van blanke paerlen vonklend

En stofgoud, af en aan in duizend bochten kronklend.

Door 't overhangend groen belommerd, elke plant

Bezoeken en geheel die bloemenlustwarand

Met nektar drenken! En wél waren 't bloemen, waardig

Het Paradijs, niet door eens Menschen hand kunstvaardig

In perken saamgebracht, maar door natuur gestrooid

Wijd over berg en dal, in volle pracht ontplooid.

Zoowel waar de uchtendzon op de open velden flonkert.

Als waar het loofpriëel den middagglans verdonkert.

Zoo spreidde dan Natuur aan deze plaats al 't schoon

Der schepping in geheel zijn wisseling ten toon!

Alom geboomten, uit wier schorsen tranen vloeiden

Van gom en balsem; of wier rijke takken gloeiden

76

Van vruchten, goud van schel, 't Hesperiesch wonderfruit,

Indien dat ooit bestond, beschamend; — groenend kruid,

Fluweelig gras, nog nooit geschoren, klaverweiden

Aan heuvelhellingen, waar kudden zich vermeiden.

Van vreugde huppelend; — gebergten, rijk vercierd

Met palmen; — dalen, waar de volle flora tiert

Rondom heur koningin de Roos, nog zonder doren!

Dan — grotten, schuilende in den schemerschijn, verkoren

Door koelte en kalmte, en in het groen gordijn gehuld

Van d' eedlen wijnstok, die zijn dartle ranken krult

Voor d' ingang en zich tooit met purpren druiventrossen.

Intusschen hupplen van de heuvlen, van de rotsen.

De beeken murmlend in vallei en vlakte neêr.

Verspreid in takken, of vereenigd tot een meir.

Dat wel een spiegel schijnt, uit kristallijn gegoten

En door een prachtlijst van onwelkbren myrt omsloten.

Daar heft het vooglenheir zijn beurtgezangen aan.

Terwijl de koeltjens in de ritselende blaan

Hun zuchtjens menglen met de harmonie dier chooren.

Hier had' de fabel zich de Gratiën, de Horen,

Verbeeld, ten dans geleid door d' Algemeenen Pan,

En de Eeuwge Lent'! Wat oord, dat ooit wedijvren kan

Met dit? Wat prachtvallei, zóo ziel- en zinverrukkend?

Geen Enna's veld, waar Proserpina, bloemen plukkend.

Zelve, als een schooner bloem, geplukt werd door den dood,

Zoodat heur moeder haar tot in den donkren schoot

Van 't Rijk der schimmen zocht: geen lauwer-lustplantaadje

Daphné, aan d'Oront: geen lieflijk lent'-bosschaadje Als dat der Muzen bij de bron Castalia —

Neen, Eden's Paradijs had nergens wederga!

't Waar schooner dan de kust, van Triton's stroom omgeven, Waar Jupiter, in schauw der eenzame eilanddreven Den jongen Bacchus en zijn zoogster voor het oog Van Rhea schuil hield. Zelfs de Amara, hemelhoog Zijn rotsen van kristal verheffend, aan wier voeten De Nijl te ontspringen heette, en wie vele eeuwen groetten Als wieg der Menschheid, haalt in scheppings-schoonheid niet Bij 't ware Paradijs, dat Satan vóór zich ziet En waar hij, vreugdloos zelf, de aanschouwer wordt der vreugde, Waarin zich alle soort van schepselen verheugde.

77

Hem nieuw en vreemd. Maar Twee verbazen hem vooral,

Van edeler gedaant', van koninklijke stal,

Het hoofd, als de Englen Gods, gericht naar Hooger sfeeren.

Zij schenen al wat hen omringde te regeeren

Met goddelijk gezach, in naakte majesteit,

En — schenen 't waardig! Want des Scheppers heerlijkheid

Straalde uit hunne oogen met een glans van wijsheid, waarheid,

En reinheid, blinkend met te liefelijker klaarheid

Nu ze ongedwongen was, recht kinderlijk en vrij.

Dat was de grondslag van des Menschen heerschappij!

Dit heerlijk Tweetal, éen van roeping, éen van wezen,

Is toch van kunne en aart verscheiden. Uitgelezen

Tot overpeinzing en heldhaftigheid is Hij;

Door zoete aanloklijkheên en zachtheid toovert Zij!

Hij is voor God-alleen geschapen: Zij, geschapen

Voor God in hem. Het hair daalt kronklend langs de slapen

En edel voorhoofd, als getroste hyacinth.

Tot op zijn schoudren neêr. Haar golven op den wind

De lange lokken tot de heupen, die ze hullen

Als in een gouden floers. Zoo dartelen en krullen

De teêre scheutjens van den wijnstok! zinnebeeld

Van onderwerping, maar zulk eene die beveelt

Als zij gehoorzaamt, die met een eerbiedig beven

Gevergd wordt, en betoond met vriendlijk tegenstreven.

Zij waren naakt, maar rein, onschuldig evenzeer:

Geen vuige schaamt' bestond en geen onteerende eer.

O schandlijke Eerbaarheid, gij uit der Zonde smarte

Geboren! hoe hebt gij 't arglistig menschenharte

Beneveld met een schijn van zuiverheid, die gloeit

In 't purper van den blos, waar de Onschuld is verschroeid.

En 't leven is beroofd van zijn gelukkigst leven,

Den heilgen Eenvoud!... Dus doorzwierven ze Edens dreven

Gants onbedekt, niet schuw voor 't stralende gelaat

Van God en Englen, v/ant zij wisten van geen kwaad.

Zij gingen hand aan hand, beminlijkst Paar van allen

Die sedert ooit op Aard' met liefdrijk welgevallen

Elkaar omarmden; hij, in adeldom en kracht

Ver boven al zijn zoons, en zij in schoonheidspracht

Verheven boven al heur dochtren! Heen en weder

Doorkruisten zij den Hof, en zetten juist zich neder

In 't lieflijk lommer dat hen schutte' voor de zon.

78

Op 't bloemrijk grastapeef, nabij een klare bron.

't Was om te poozen van een arbeid, die voor beiden

Den geur slechts hoogde, dien de frissche lucht verspreidde.

De rust te zoeter maakte, en welkom de avondspijs.

Die nektarvruchten, door 't geboomt' van 't Paradijs

Aan eiken groenen tak hun vriendlijk aangeboden!

Zij leunden op de bank van levendige zoden,

Met bloemekens doorstikt, en thym en majolijn.

Het sappig vleesch der vrucht was hun als ambrozijn,

En zoo hun dorstte, dan heur bolster in 't geklater

Der beek gedompeld en met zilvervonklend water

Ten boorde toe gevuld! 't Ontbrak aan zoeten kout

Noch lachjens, bij een Paar, aldus in God getrouwd;

Twee harten, die, alleen, hun groene bruiloft vieren 1

Rondom hen huppelden volvroolijk alle dieren

Der Aard' —- verwilderd sints! — van alle soort, in sch4uw

Van 't woud, in bergvallei, in groenende landouw,

Of donkre rotsspelonk. De leeuw beklom al spelend

Den boom, het geitjen met fluweelen klauwen streelend:

En beer en tijger, lynx en panter, door elkaar

Gemengeld, dartelden rondom het Vorstlijk Paar.

Zelfs de elefant, hoe plomp, beproefde 't op te springen

Van vreugd en zwaait zijn snuit in dartle kronkelingen

Al op en neêr. En ook de slang, de sluwe, kroop

Nieuwsgierig nader, tot een gordiaanschen knoop

Heur ringen vlechtend, reeds, schoon onbemerkt, verradend

Heur raadselachtige' aart. En 't zuivelvee, verzadend

Zijn laatsten honger, straks verkwikt naar hartelust.

Herkauwende zijn spijs, bereidde zich ter rust.

Want langzaam haastte zich de zon, alreeds aan 't dalen,

Naar de Eilanden der zee; 't gestarnt' begon te stralen

De Aartsvijand stond nog steeds aan d' eigen plek geboeid. Als eindelijk deez' klacht zijn bleeken mond ontvloeit;

„O Hel! wat moet ik zien? ten hoogsten top van zegen Een ander schepslensoort in onze plaats gestegen!

Misschien geboren uit een handvol aardsche slijk.

Geen Geesten, toch in rang den Geesten schier gelijk! Een wondervol geslacht, dat mij houdt opgetogen,

Dat ik bijna bemin! zóo straalt het in mijne oogen

79

Van 't Godlijk beeld, zóo mild op bruidegom en bruid

Goot huns Formeerders hand den glans der schoonheid uit t

Gij droomt niet, schuldloos Paar! hoe ras zich 't lot zal wenden,.

Hoe spoedig al dat heil zich oplost in ellenden.

Te ellendiger naar thands méér vreugde u is bereid.

Gij zaalgen, wien de duur van zulk een zaligheid

Zoo slecht verzekerd is! gij moogt ze een Hemel noemen,

Deez' plaats, hoe weinig kan die Hemel zich beroemen

Dat hij geschikt is om een vijand als ik ben,

Te weeren! quot;Vijand? Niet van U; want ik erken,

Als ik uw toekomst peil word ik bijna bewogen

Door deernis, al betoont m ij niemand mededoogen!

Hoe gaarne knoopte ik een verbindtnis met u aan.

Zoo innig, dat wij straks dezelfde wegen gaan.

Dat ik voortaan bij u, of gij bij mij zult wonen!

Mijn woonplaats zal zich u zoo lieflijk niet vertoonen

Als dit schoon Paradijs, uw wellust en uw trots;

Doch neemt haar als zij is, toch ook een schepping Gods T

Hij gaf haar Mij, en ik doe gaarne U deel erlangen

Aan 't kostelijk geschenk. De Hel, om u te ontfangen,

Ontsluit haar wijdste poort, en met een welkomstgroet

Gaan al haar Koningen u juichend te gemoet.

Daar vindt ge ruimte, méér dan hier u kan omringen.

Voor 't aanstaand talloos tal van uw nakomelingen.

Is 't oord niet beter, wijt het Hem, die tot mijn spijt

Zijn schuld mij wreken doet op U die schuldloos zijt!

En kon de aanschouwing van uw weigelukkig leven.

Uw heilgen eenvoud, mij 't verteederd hart doen beven,

— Gelijk zij waarlijk doet! — 't zijn redenen van staat.

Van eer en kroonbelang, geprikkeld door den haat.

Die van begeerte naar veroovring mij doen gloeien.

En noopen tot een daad, die 'k anders zou verfoeien,

Ik, doetnling die ik ben!quot; . . .

Zóo spreekt hij, en bepleit Zijn misdaad in den naam van recht en billijkheid,

Gelijk tyrannen doen. Hij rept de ravenveder En daalt te midden van de bonte kudde neder:

Nu déze diergestalt', dan de andre neemt hij aan.

Om 't best van naderbij zijne offers ga te slaan.

Of zij door woord of wenk hem onderrichten mogen Van 't .geen zij zijn en doen. Nu eens met vlammende oogen

80

Stapt hij rondom hen heen' gelijk een leeuw; dan weêr Gelijk een tijger, die twee reën, jong en teêr,

In 't spelen heeft bespied, sluipt hij onhoorbaar nader, Ot strekt zich op den buik, en, loerende verrader.

Zoekt, staag veranderend van houding, 't plekjen uit Van waar hij met een sprong zich op zijn dubble buit Kan werpen, grijpende éen in elke klauw! Daar fluistren Hem woorden tegen, die aandachtig hem doen luistren. 't Is Adam, de eerste man, die uit den overvloed Zijns harten, de eerste vrouw, zijn Eva, dus begroet:

»0 gij, mijn eenigst deel en deelgenoote, in waarde

Mij eindloos meer dan al de zoetheên dezer Aarde!

Gewis, Hij die ons schiep en dezen wonderhof

Voor ons geschapen heeft, is boven onzen lof

Oneindig goed, en in Zijn goedheid zoo milddadig

En alvrijmachtig als oneindig. Hoe genadig

Moet Hij toch wezen. Hij, die ons aan 't stof onttoog.

En deze heerlijkheên deed stralen voor ons oog.

Wij hadden van Zijn hand dit heerlijk zalig leven

Wel nimmermeer verdiend, en kunnen niets Hem geven

Dat Hij behoeft! En niets begeert die goede God,

Niets dan gehoorzaamheid aan 't eene en licht gebod:

Van allen boom des Hofs, wiens vruchten ons verrukken.

Te smaken, enkel niet van d' eenen boom te plukken.

Den Kennisboom, die naast den boom des Levens bloeit.

Ai zie, hoe dicht de Dood nabij het Leven groeit!

Wat ook de dood zij, wis iets vreeslijks! Want wij weten

Wie onzer ooit — sprak God — van dezen boom zou eten

Zou zeker sterven... En wat eischt dan de Opperheer?

Eén eenig teeken van gehoorzaamheid, niet meer.

Bij zooveel teekenen van wondervol vermogen,

Dat ons doet heerschen met den opslag onzer oogen

Op alle schepselen van aarde en lucht en zee!

Aanvaarden wij alzoo oodmoedig en gedwee

Zoo klein verbod bij een zoo onbeperkte vrijheid

En Onbepaalde keuz' van al wat zielenblijheid

En levensvreugde kan verhoogen! Loven wij

Gods goedheid eindeloos! en blijve 't u en mij

Een lieflijke arbeid hof en boogert te verplegen:

Een last, die, wierd zij zwaar, naast U mij licht.zou wegen!'

8-1

En Eva sprak: „O gij, om wien, door wien ik ben, Vleesch van uw vleesch, dien ik als Hoofd en Heer erken, Als doel van mijn bestaan en leidsman van mijn' leven! 't Is goed al wat gij zegt. Den Schepper eer te geven Bij daaglijks nieuwen dank, niets past ons meer dan dit! En m ij vooral, de rijkste, omdat ik U bezit.

Die me eindloos overtreft, wien God tot Koning maakte! ¹k Herdenk nog vaak den dag toen ik voor 't eerst ontwaakte In 't lommer, op 't gebloeint', verwonderd, wie ik was? Van waar? en waar? — Ik hoorde een murmelend geplas Van waatren, strooraende uit een grot, straks onbewogen, Een vloeibre vlakte, klaar gelijk de azuren boogen. Dus spoedde ik argloos heen', en bukte in 't gras ter neêr Aan d' oever, starende op dat kristallijnen meir,

Een tweede hemel! En als ik voorover wiegel Om in dien plas te zien, daar toont zich in dien spiegel Recht tegenover me een gestalte, die zich boog Om mij te zien, als ik met onverzaadlijk oog.

'k Deinsde achterwaards, zij ook! Ik overwon mijn schroomen, Blijmoedig keerde ik weêr, en 'k zag haar wederkomen, Volvroolijk zoo als ik, met blikken vol van gloed,

Wanneer ik teederheid en sympathie ontmoet.

'k Stond nog staroogend daar in vruchteloos verlangen, Had' ik geen naricht van een zoete stem ontfangen;

„Wat gij in 't water ziet, schoon schepsel! dat zijt Gij. Het komt en gaat met U. Maar, dierbre! volg gij Mij,

'k Zal tot geen schim die wijkt, ik zal tot hém u leiden, Wiens evenbeeld gij zijt, die nooit van u zal scheiden. Een hem gelijkend kroost, van U is 't dat hij 't wacht: Gij zult de Moeder zijn van 't Menschelijk Geslacht!quot; Zoo volgde ik dan de stem die mij tot gids verstrekte. Ofschoon ik niemand zag. Ik moest wel! Daar ontdekte Mijn oog U plotsling in de schaüw van dien plataan.

Schoon, rijzig; maar gij zaagt zoo teeder mij niet aan. En scheent zoo zacht en zoo bevallig niet als 't wezen Dat ik in 't water zag. Ik week... „Wat doet u vreezen?quot;' Zóo riept ge, en volgdet mij: „Schoone Eva! dien gij vliedt. Gij zijt zijn vleesch en been! U-zelf behoort gij niet. Van hem zijt gij ! Ik-zelf, ik heb u 't ware leven Hier uit mijn zij', de naaste aan 't minnend hart, gegeven, Opdat ik voortaan u zou groeten aan mijn zij'.

82

Mijn troost, mijn hulp, mijn heil, voor eeuwig mij nabij! Deel mijner ziele! gij, naar wie mijn wensch zich richtte, Wees gij mijn Wederhelft!quot;... Hij greep mijn hand — ik

[zwichtte . . . En sedert heeft mijn hart de meerderheid beseft Des Mans, wiens Geest den glans der Schoonheid overtreft!quot;

Zóo sprak de Aartsmoeder, en de reinste huwlijkstrouwe Straalde uit haar ooge.n, al de aanhanklijkheid der Vrouwe. Hem half omstrengelend, klemt ze aan zijn hals zich vast, Zich leunende aan zijn zij', en 't zwellend naakt albast Heurs boezems raakt nu half den zijne, maar otnvonkeld Van 't goud der lokken, dat van bei heur schouders kronkelt. En hij, betooverd door haar schoonheid evenzeer Als onderworpenheid, zoo schuchter, toch zoo teêr,

Hij lacht haar toe, terwijl hem eedier liefde ontvonkte, Dan waarmeö Jupiter ooit Juno tegenlonkte,

Als 't bloesems regent op den Meischen morgenstond. En drukt een kuischen kus haar op den rozenmond.

— De Aartsvijand keert zich om, van yverzucht verbleekend, Toch loerend van ter zij', dus in zich-zelven sprekend:

„O haatlijke aanblik! O onlijdelijke smart!

Zal dan dit Tweetal, aan elkanders minnend hart Verengeld, reeds vooruit in dit gelukkig Eden Zich baden in 't genot van hemelzaligheden,

Terwijl ik hooploos tot een Helle ben verneêrd,

Waar vreugd noch liefde woont, maar gloeiende begeert'

— Niet de allerminste van onze andre folterplagen —

Steeds onvoldaan ons aan 't versmachtend hart blijft knagen ? Nochtans, 'k ving uit hun mond een raadselachtig woord:

't Schijnt dat niet alles hun in Eden toebehoort!

Hier slaat een Boom, de Boom der Kennis. Blozend nooden

Zijn vruchten; „Plukt mij!quot; maar het plukken is verboden.

Hoe nu? de Kennis hun verboden? 't Is verdacht,

Onreedlijk! Waarom zou des Scheppers oppermacht

Hun dit misgunnen? Kan het zonde zijn te weten?

Kan dat de dood zijn? Kan het weten sterven heetent

Staan zij door onkunde? Is dat hun gelukkig lot?

„Gij zult niet!quot; Vreemd bevel! Is dat het proefgebod

Voor hun gehoorzaamheid en kinderlijk vertrouwen?

83

O schoone grondslag om hun val daarop te bouwen!

'k Wil hiervan uitgaan, en hen prikkien door de zucht Naar meerder kennis en 't verwerpen van een tucht Die dwangbevelen schept, bestemd hen laag te houden, Die door de Kennis zelf lot Goden worden zouden!

En dit verlangen za^l hen driest de hand doen slaan Aan 't ooft der Kennis, hen doen eten en — vergaan 1 — Ja, zóo zal 't zijn!... Maar eerst moet ik deez' Hof doorzoeken, Rondvorschen overal in zijn geheimste hoeken.

Licht voert het toeval, maar het toeval ook alleen,

Mij naar een bronwel of een schaduwplekjen heen'.

Waar ik een Engel, die hier rondging, vind gezeten,

Wien ik ontlok wat mij nog noodig is te weten.

Intusschen — leef, zoolang gij 't moogt, gelijk weleer. Gelukkig Paar! Geniet, tot dat ik wederkeer.

Uw korte vreugd; want straks volgt eindelooze ellende!quot;

Zoo sprak hij, daar hij zich verachtlijk van hen wendde Met trotschen stap maar toch met sluwe omzichtigheid. En ving zijn zwerftocht aan. In al heur majesteit Neigde onderwijl de zon, van 't avondrood aan 't gloeien, Ter kim', waar aarde en zee en hemel samenvloeien. En wierp in rechte lijn en schietend straalsgewijz'

Heur licht op de Oosterpoort van 't jonge Paradijs.

Die poort was klaar albast, een rots, van verre vonklend: Eén eenig voetpad bood van de Aard een toegang, kronklend Naar boven: 't oovrige was hoekig klipgesteent',

Steil, overhangend, dat noch greep noch steunsel leent. En vóór den ingang in de albast-rots, van pilaren Omringd, zat Gabriël, de Aartsengel, hoofd der scharen. Het Paradijs beschikt ter heilige Englenwacht.

Rondom hem stond de Jeugd des Hemels, moed en kracht In spelen oefnend: ongewapend, want hun lansen En beuklaars hingen hoog aan 't rotsgemuurt' te glansen. Uit diamant gewrocht en 't edelste metaal.

Tot hen, gedragen door een avondzonnestraal,

Kwam Uriël gespoed, gelijk bij 't herfstnachtdalen Een ster de lucht doorschiet waar rosse dampen dwalen, En dus den zeeman toont wat streek van zijn kompas Met onweer dreigt. — Hij sprak, bekommerd als hij was. Met haast;

84

„Vorst Gabriël! U is in last gegeven Bij 't lot, wél toe te zien dat tot deez' zaalge dreven Geen onheil nake. Weet, wat heden is geschied!

Juist op den middagstond kwam binnen mijn gebied Een Geest, vervuld, zoo 't scheen, jran ijver méér te hooren Yan 's Heeren werken, van des Scheppers Jongstgeboren', Gods laatste Beeld, vooral. Ik wees den weg hem aan. Ik bleef zijn snelle vlucht aandachtig gade slaan;

Hij vlóóg door 't zwerk, maar op 't gebergt' ten Noord' van Eden, Waar hij den vasten grond voor 't eerste heeft betreden. Zag ik zijn aangezicht verdonkren door een gloed Van bozen hartstocht als geen hemelsche Engel voedt.

Mijn blik vervolgde hem nog verder. IJdel pogen !

Straks onder schaduwen verdween hij uit mijn oogen. Ik vrees, dat iemand van 't gebannen muitrenrot,

Der Hel ontsnapt, op nieuw zich opmaakt tegen God:

Mocht uw voorzichtigheid den booswicht vinden rnogen!quot;

De Aartsengel andwoordt hem:

„Geen wonder dat uwe oogen, Doorluchtige Uriël! met hun volmaakt gezicht Naar heinde en verre zien te midden van het licht Der zonnekreits, waarin gij zetelt! Maar wij waken Zorgvuldig bij deez' poort, en wie haar moog' genaken. Slechts welbekenden uit den Hemel gaan haar door: En sints het middaguur kwam niemand langs dit spoor. Heeft soms een andre Geest, vijandig aan Gods Eden,

Deze aardsche perken in het heimlijke overschreden. Gij weet, een grendelboom van hout of ijzer sluit Geen schim of schaduw, geen onstoflijk wezen uit:

Maar loert hier dien gij meent, — wat masker hij moog' dragen. Ik zal het weten vóór het naaste morgendagen! . ..

Hij sprak, en Uriël keert naar zijn post, ook thans Gedragen door dien straal, die nu ter westertrans Hem neêrwaards voerde naar de zon, beneên de Azoren Gedaald, hetzij die bol, der Lichten Eerstgeboren', Ondenkbaar snel, aldaar heur dagloop had volend;

't Zij de Aarde, minder vlug, langs korter weg zich wendt Naar 't Oost, en nu die Zon, van purpergloed omblonken, In 't Westen achterliet. En toovrig weemlend zonken

85

De schemerschaduwen raet de avondstilte neêr,

Heur sluier wevend. En gedierte en vooglenheir Dook in zijn grasbed, of in 't nestjen, opgehangen In 't lommerloof: alleen de zoete minnezangen Der teedre filomeel weerklonken heel den nacht,

En zelfs de Stilte trilde, al luistrend naar heur klacht.

Nu blonk heel 't firmament van levende saffieren;

En Hesperus, aan 't hoofd der duizend flikkervieren. Was allerschoonst', tot, in bewolkte majesteit.

De Maan verscheen, weldra in volle heerlijkheid 't Gelaat ontsluierend, en over 't aardsche duister Den mantel spreidend van heur koninklijken luister.

En Adam sprak: „Ziedaar, mijn liefde en levenslust! Den Nacht; en alles, nu geweken tot de rust,

Vermaant ons tot verpoos, dat d' arbeid af moet wisslen,

Gelijk de dag den nacht. Der sluimring wieken ritslen En sprenklen ons haar dauw op luikende oogenleên.

Al 't ander schepsel zwerft in lediggang daarheen'.

En vergt dies minder rust. De Mensch gebruikt zijn krachten Bij 't daaglijksch werk naar ziel en lichaam; dat verwachten Van hem zijn hooge rang en roeping, evenzeer Als de alziende oogen van zijn Schepper en zijn Heer,

Die steeds en overal op hem gevestigd blijven.

Terwijl de dieren niets zich-zelf bewust bedrijven,

En God niet rekent met hun daden. Dure plicht Roept ons tot opstaan eer de vroege morgen licht;

Ons wacht dan 't lieflijk werk, 't besnoeien van die takken Vol dicht geblaart', die tot den bodem nederzakken,

Van 't welig houtgewas, versperrende onze paan.

Waar wij te middag in de schaduw schuilen gaan.

Wat zorgen eischen zij! En dan, die bloesemregen.

Een bonte wildernis! die gommen, neêrgezegen In stralen, die den gang belemmren! alles wacht

Op onze hand! .. . Maar éérst, tot rusten roept de nacht.quot;

Schoone Eva andwoordt: „Gij zijt de oorsprong van mijn leven, Mijn voogd! 'k Gehoorzaam u, en zonder tegenstreven.

Bij alles wat gij vraagt: dus luidt de wil van God.

God is uw wet, gij mijne; en 't is mijn hoogst genot En beste kennis, dit en dit-alleen te welen!

86

Het zoet verkeer met U doet me allen tijd vergeten,

Maakt me ieder jaargetij', en elke wissling goed.

Zoet is mij de adem van den vroegen morgen, zoet Het krieken van den dag, als de eerste vooglenchooren Weêrgalmen; zoet de zon, als de oosterstralen gloren Op kruid en boom en vrucht en bloesem, frisch gekleurd Door malschen regen, van welriekendheid doorgeurd.

Zoet, de avond, ruischend van den zang der filomeelen, De schoone maan, en al de glansen die er spelen Als diamanten op den diadeem der nacht.

Maar noch de morgenlucht, noch de eerste zonnepracht.

Door 't leeuwrikslied begroet, noch kruid en boom, zich lavend Aan malschen regen, noch de fluisterstem van d' avond. Als 't westen tintelt van den laatsten zonnelach.

Noch 't heilig duister als de nachtegalen-slag De starren oproept die straks 't firmament doorstralen,

Noch iets ter waereld, kan bij U in zoetheid halen! . . . — Maar die gestarnten, o mijn dierbre! zeg het mij. Waartoe des nachts hun licht? Voor wien toch schijnen zij, Als aller oog zich look in sluimering verloren?...quot;

Waarop de Aartsvader dus zijn andwoord haar doet booren: „Gods en des Menschen kind! schoone Eva: 't Starrenheir Omwandelt de Aarde; 't gaat geregeld op en neêr,

En doet van land tot land zijn gouden lampen gloren Tot licht van volkeren, nog heden ongeboren,

Opdat te nacht niet weêr de aaloude Duisternis Regeere, 't leven blussche, en 't waas der schoonheid wissch' quot;Van 't aanschijn der Natuur. Nu worden alle dingen Door deze vuren met hun zachte tintelingen Niet slechts verlicht, maar ook met koesterenden gloed quot;Van onderscheiden kracht doordrongen en gevoed.

Getemperd of gestoofd. Al wat daar groeit beneden,

Ervaart hun invloed, door verhoogde vatbaarheden Om 't sterker zonnelicht te ontfangen, en daardoor., Volkomen wasdom. Dus, niet vruchtloos blinkt de gloor Der sterren in den nacht, schoon ze ongezien weêrstraalden! En meen ook niet, dat ooit, indien er menschen faalden Aan de Aard, de Hemel geen aanschouwers hebben zou En God geen lof! Alom wordt Zijn genade en trouw Geprezen. Geesten, tot Zijn heerlijkheid geschapen.

87

Gaan bij millioenen, 't zij we waken, 't zij we slapen,

Deze Aarde onzichtbaar rond, doorvorschend overal Gods scheppingswonderen met eindloos lofgeschal.

Hoe vaak van berg of bosch, op 't avondwindtjen zwevend, Prees Geestenstem bij stem, alléén, of andwoord gevend, Gods eer! Hoe dikwerf zong een tallooze Englenwacht, Als zij de ronde deed in stillen middernacht,

Een Choorzang, bij 't geklank van gouden cithersnaren, Waarmeê ons luistrend hart ten Hemel scheen te varen!quot;

Zoo sprekend wandelden zij samen hand aan hand Kaar 't lieflijk rustpriëel, in 't midden der warand Yoor hen verkoren, 't Dak was dicht in-een-gestrengeld: Een bladverwulfsel van laurier en mirt, gemengeld Met ander hechtend en welriekend looffestoen.

In 't rond formeerde acanfh en geurig heestergroen De wanden, en daaruit hief de eêlste bloem der hoven. Roos, iris en jasmijn, het bloeiend hoofd naar boven, Een levend mozaïek van knoppen! Heerlijk blonk Het vloertapeet, gespreid, als met borduurselpronk. Uit crocus, hyacinth, safraan en violieren.

In schooner kleuren dan het prachtigst weefsel eieren, Dat immer Kunstnaar wrocht. Hier werd geen spoor ontdekt Van andre schepslen; hier, geen vogel, geen insekt: Zoo groot was de eerbied voor den Mensch! In dichter blaren Of heilger lommerloof — zoo zij geen fabels waren —

Sliep nooit Sylvaan, of Pan, of dook ter midnachtstond' Nooit Faun of Boschnimf neer. De kuische huwlijks-spond' Was hier door Eva-zelf met maagdelijke handen Het allereerst gespreid uit bloemen en girlanden En kruiden. Hier ook drong het Hymenaeum door.

Luide aangeheven door een feestlijk Hemelchoor Toen haar Gods Engel tot den Bruidegom geleidde,

In al haar schoonheid wie geen sluier overspreidde Dan de Onschuld. Zij, op wie de gaven aller goun Eens regenden, zelfs geen Pandora, was zoo schoon, Al heeft een Epimeeth de schoonste haar geprezen . .. Ach, Eva! mocht gij d' Aard nooit zoo noodlottig wezen !

Aldus genaderd tot hun loofhut, slaan zij 't oog Aleer zij binnentreên naar 't firmament omhoog.

88

Om Hem te aanbidden, die de bloeiende aard', de heemlen. De zilvren maan en al de sterren die er weemlen. Formeerde

„Groote God!quot; dus, samen, baden zij: „Den Nacht hebt Gij gemaakt, gelijk den Dag, dien wij. Gelukkig in ons werk, voleindden, aangedreven Door onderlinge hulp, door liefde, 's levens leven En Uwer gaven kroon! Want vol van heerlijkheên Is deze Lusthof; toch — te groot voor ons-alleen!

Ontelbre schatten zijn ons overal ontsloten:

Maar 't faalt bij d' overvloed aan blijde deelgenooten. Die met ons oogsten wat nu ongeplukt vergaat.

Doch, Heer! Gij zijt getrouw: Gij schenkt ons vroeg of laat Naar Uw belofte een kroost dat de Aarde zal vervullen.

Door Uwe Algoedheid, die wij samen loven zullen.

Niet als wij waken slechts, maar ook als wij van U Het zoet geschenk des slaaps verwachten, zoo als nu!quot;

Zóo spréken ze, uit éen mond, en zonder plechtigheden Dan zuivre aanbidding, die den Hoorder der gebeden Het welgevalligste is; en éen van ziel en zin Treên beide, hand aan hand, ter groene loofhut in: Gezegend Heiligdom, waar ze al de weelde smaken.

Die ooit een schuldloos Paar, door God vereend, doet blaken! Van hier, gij huichlarij! die d' armen priester doemt Tot eenzaamheid, die in uw waanzin onrein noemt Wat Hij voor rein verklaart wien ge als d' Alheilge huldigt! Hij schiep ze. Man en Vrouw, en sprak: „Vermenigvuldigt!quot; Wie spreekt Hem tegen, dan die God en 't schepsel haat, De valsche Aartsvijand, die den mensch naar 't leven staat? Welzalig Trouwverbond! verborgen wet des Levens! Gij, grondslag van 't Gezin, wieg aller Volken tevens! Gij dooft in 't menschlijk hart het overspelig vier.

De ruwe zinlijkheid van 't redelooze dier.

Niet slechts de handen, ook de harten voegt gij samen: U danken we. U-alleen, de liefelijkste namen.

Als die van vader, zoon en broeder! Ver van mij Dat ik u lastren zou, o Huwlijkshemel! gij,

Fontein van huislijk heil! Vreugd, Vrede en Troost verwijlen Als goede Geesten hier! Hier scherpt de Min haar pijlen Van zuiver goud! Hier wordt haar fakkel nooit geblascht!

89

Hier zweeft ze op purpren wiek, hier heerscht ze in zaalge lust. Niet in de onreinheid van voor geld gekochte lonken Bij vreugdeloos vermaak, van wulpsche weelde dronken;

Niet in de minnarij der hoven, bij den glans Van nachtfeest, maskerade, of 't ruischen van den dans, Of 't luitspel van den dwaas, die, in 't fluweel gemanteld. Verkleumd van koude vóór de deur der schoone trantelt. Wier trots hij beter deed te ontvlieden . . . Neen! dit Paar Sliep vredig, arm in arm gestrengeld, naast elkaar,

In slaap gezongen door den nachtegaal, met rozen Beregend, in wier plaats des morgens nieuwe blozen!

Slaapt voort, gij Tweetal! gij, die hoogst gelukkig heet Als gij niets hoogers zoekt, niets méér te weten weet!

De nacht had nu de helft voleindigd van haar ronde Aan 't ondermaansch gewelf; en ter gewoner stonde Stroomde uit de ivoren poort de drom der Cherubs aan, In 't harnas, en gereed als wachters rond te gaan —

Toen Gabriël tot zijn naaste' Engel dus zich wendde;

„Trek op, Uzziël! met de helft van onze bende,

Nauwlettend toeziende, in de Zuiderrichting voort,

En rukke de andre helft omzichtig naar het Noord : quot;We ontmoeten dan elkaar in ^:t Westen!quot; En zij scheidden Gelijk een vlam zich splitst, links, rechts, en schaarden beiden Zich in 't gelid. En nu, hij wenkte Ithuriël En Zephon, 't heldenpaar, en gaf hun zijn bevel:

„Gaat met gewiekten spoed den gantschen Hof doorzoeken. Vergeet geen enkle van de meest-verholen hoeken.

Vooral de plaats niet, waar dat schoone schepslenpaar Vertoeft, nu mooglijk slaapt, niet droomend van gevaar! Weef, dat een wachter, toen het avondzonlicht daalde, In aller ijl ons kwam bezoeken en verhaalde Van een kwade' Engel — wie vermoedde 't? — door de poort Der Hel geslopen en voortvluchtig naar dit oord,

Waar hij nu schuilt, terwijl zijn boze plannen rijpen.

Gij zult hem zoeken, zult hem vinden, zult hem grijpen En herwaards voeren!quot;

Nauw was zijn bevel gehoord. Of aan de spits van zijn geleedren trok hij voort.

Omstraald van glansen die het maanlicht tanen deden. Ons Tweetal midderwijl richt naar 't priëel zijn schreden,

90

Om hem te vinden dien zij zoeken, 't Rechte spoor

Was ingeslagen; zie! naast Eva's luistrend oor,

Daar zit hij als een padde, en wekt door lluisterklanken

Haar fantazie, en blaast, met duivlenlist, de spranken

Van een ongodlijk vuur haar in 't onschuldig bloed.

De levensgeesten, die — als uit een klaren vloed

De frissche dampen — uit die zuivere aders stroomen,

Bezwalkend met een smook van ordelooze droomen,

Misnoegde 'wenschen, wufte lusten, twijflarij,

Onzinnige eerzucht, en ondankbre hoovaardij.

Ithuriël, hem dus betrappend, roert slechts even

Hem met zijn speer aan. Want geen mom, hoe fijn geweven,

Ontmoet een wapentuig uit hemelsch vuur gewrocht.

Of 't wijkt, en fluks herneemt wie 't immer dragen mocht,

Zijne eigene gestalt'. Dus Satan, opgesprongen

En — overrompeld — tot ontmaskering gedwongen!

Gelijk, wanneer een vonk op 't buskruit nédervalt,

— In oorlogstijd op 't plein van 't tuighuis uitgestald —

De zwarte stof, op eens al dondrend losgebroken.

De lucht in vlammen zet; dus, eensklaps opgedoken.

Sprong Satan, zijn gedaant' hernemend, overend.

Door hem verrast, ontroert het Englenpaar en wendt

Het hoofd ter zijde van d'afgrijsselijken Koning,

Die plotsling vóór hen staat, — bij beide meer betooning

Van afschuw dan van vrees. Zij spreken dus hem aan;

„Wie van de volgers van des Satans oproervaan

Zijt Gij, der Helle ontsnapt, dus monsterlijk herschapen?

Wat waakt ge, als vijand, bij de onnoozlen die hier slapen,

Hier, bij uw hinderlaag?quot; . .

„Gij kent mij dus niet meer?quot; Sprak Satan honend; „Nu! gij kendet mij weleer Ver boven U, waar ik in glorie was gezeten.

Daar gij niet naadren mocht! Door me onbekend te heeten. Verraadt ge U-zelf als onbekende, als van uw bent Den minsten trosboef! Of, zoo gij mij waarlijk kent, Wat veinst, wat vraagt ge? En wat doet u een zending hopen, Die noodeloos begon om vruchtloos af te loopen?quot;

En Zephon andwoordde, in zijn gramschap hoon met hoon Betalend: „Waan toch niet, verloren Hemelzoon!

Dat uw gedaante nog dezelfde is. en uw luister

91

Nog straalt als vóór uw val 1 Uw glorie zonk in 't duister, Toen ge ophieldt goed te zijn; en nu, ontaart, ontwijd, Gelijkt ge uw zonde en 't hol waar gij gevonnisd zijt!

Maar kom nu, want gij hebt te spreken op de vragen Van onzen zender, wien de last is opgedragen Te waken voor dit Oord en dit onschuldig Paar!quot;

Zoo sprak de Cherub. Onweêrstaanbaar stond hij daar. Zoo streng-verwijtend, toch zoo jeugdig-schoon, met oogen Zoo heilig-stralend, dat de Aartsvijand-zelf, bewogen Van schaamte, erkennen moest hoe heerlijk de Onschuld is, Hoe minnenswaard de Deugd! Een zweem van droefenis Beving hem bij 't besef van wat hij had verloren. En 't schrikwoord bovenal bleef snerpen in zijn ooren. Dat hij getaand was in zijn heerlijkheid. Maar 't brak Zijn hoogmoed niet; hij toonde een valsche kalmte, en sprak; „Indien ik strijden moet, 't is 't beste met den beste.

Niet met gezanten maar den zender, of ten leste Met alle te gelijk: dat spelt mij meerder eer.

Of — minder schande! . ..quot;

„Uw vrees,quot; sprak fiere Zephon weêr, „Zal ons verhindren u met daden te overtuigen,

Hoe onder ons de minste uw schedel kan doen buigen En dien van heel uw rot, godloos en daarom zwaktquot;

De Aartsvijand zweeg, daar hij in dolle woede ontstak, En stapte trots vooruit, een ros gelijk, schuimbekkend En knabblende op 't gebit, vergeefs den breidel rekkend Zoo warsch van laffe vlucht als nutteloos geweld.

De schrik des Heeren had zijn jagend hart bekneld.

Door andre vrees noch nu noch immer ingenomen.

Zoo waren zij allengs bij 't Westlijk punt gekomen. Waar beide helften van de rondedoende wacht Elkaar hervonden, nu tot éene legermacht Gerangschikt, vaardig 't nieuw bevelwoord op te vangen Des Heirvoogds. Gabriël, vóór 't front dier heldenrangen. Riep uit met luider stem: „Mijn vrienden! 'k hoor de schreên Van snelle voeten: 'k zie door 't schemerdonker heen' Ithuriël, 'k ontwaar ook Zephon, en, daarneven.

Een derde, 't hoofd gelijk een koning opgeheven,

92

Maar met verwelkten glans en vaalbleek !. . . Zie ik wél ? Die leest! die trotsche gang! hij is 't, de Vorst der Heil En zeker, zonder strijd zal hij van hier niet keeren!

Staat moedig pal dan, om de woede te braveeren Waarmee zijn blik ons tart!quot;

En nauwlijks zwijgt zijn mond. Daar staat het Tweetal vóór d' Aartsengel en verkondt In korte woorden wien zij brengen, om wat reden,

Hoe zij hem stoorden in zijn heimlijk gruwelsmeden,

In wat gedaante, en waar. Toen sprak met ernstig oog Hem Gabriël dus aan: „Gij Satan! wat bewoog Uw moedwil dus de grens uws kerkers te overschrijden? En hen te storen in hun arbeid die niet strijden Bij de Oproervaan, maar 't recht bezitten en de macht Te vragen, snoodaart! wat in 't Paradijs u braclit,

Waar gij den slaap ontrust en hen wien 's Hemels zegen Den Lusthof plantte.quot;

Maar vergramde wolken stegen Op Satans voorhoofd : „In den Hemel hebt ge een naam Van wijsheid,quot; sprak hij, „maar ik twijfel aan uw faam, Nu ik die vraag hoor. Wie wenscht onder 't wee te bukken? Wie zou, wist hij den weg, zich niet der Helle ontrukken, Schoon daar gedoemd? Voorwaar, gij-zelf zoudt dit bestaan. Om moedig-haastend naar een andre plaats te gaan.

Waar gij mocht hopen op vermindering van lijden Door rust, op wissling van ellende met verblijden!

Dat zocht ik hier! Maar zal die rede ü geldig zijn.

Die enkel 't goede kent, nooif krompt van zielepijn? En wijst Gij op den wil van Hem die onze vendels Verneêrde, ons kerkerde? Wel, laat Hem befer grendels Doen smeden voor Zijn poort, indien Hij ons omlaag Gevangen wenscht!... Zóóveel in andwoord op uw vraag. De rest is waarheid: 'k ben gevonden waar zij zeiden;

Maar wat bewijst dit voor ontrusten of verleiden?quot;

Zoo sprak hij schamper, en de Aartsengel, diep verstoord Van gramschap op die taal, nam met een hoonlach 't woord: „Wat zwaar verlies toch leed de Hemel in dien éenen.

Dien Wijsheids-recht er, die — met Satan is verdwenen! Wien dwaasheid nederwierp, wien dwaasheid keeren doet, Der kerkerkrocht ontsnapt waar hij zijn zonden boet,

93

En die nu twijfelt of hij hen wel wijs zal heeten

Die vragen wat hem dreef te ontworstlen aan zijn keten!

Hij waant het wijsheid, smart en strafgericht te ontgaan,

Hoe ook: welnu, volhard, vermetele I in dien waan.

Tof u de wraak, die gij ontvliedt, met zevenmalen

Gezwinder vlucht dan de uwe, op eens zal achterhalen,

En in de Helle op nieuw een wijsheid nederwerpt,

Die u niet leerde dat geen roede feller snerpt

Dan van getergden toorn! En voorts, hoe zoo verstoken

Van hulp? Waarom is niet heel de Afgrond uitgebroken?

Is 't leed hun minder leed, der vlucht niet waard? Of kwelt

U 't lijden meer dan hen? O aller helden held.

De eerste in 't ontvluchten van het lijden! hadt ge uw scharen

't Doel uwer vlucht ontdekt, gij zoudt niet eenzaam waren,

In 't heimlijk weggesneld! . . .quot;

Een nevel overtoog Des Satans voorhoofd en gefronsten wenkbrauwboog:

„Neen!quot; sprak hij,„'k ben hier niet wijl 'k minder smarts kan dragen, Gij honende Engel! of terug-deins voor de plagen.

Gij weet te wèl, dat ik 't heldhaftigste u weerstond.

Toen de Almacht vóór u uit Heur felle donders zond,

Uw lans tot hulpe, die mij anders niet deed beven!

Maar nü verraadt uw taal, niet minder dan zoo even. Uw onbedrevenheid! Geen trouwe Hoofdman waagt Na ondernemingen vol moeite en ongeslaagd,

Zijn ieger andermaal op hachelijke wegen.

Die h ij niet eerst doorzocht, 'k Ben daarom opgestegen Uit d' Afgrond, ik alleen! en worstelde, ik-alléen.

Op stoute vleuglen naar deez' nieuwe waereld heen.

Waarvan de Hel gewaagde, op hope een oord te ontdekken. Waar mijn geslagen heir zich stil terug kan trekken Op aarde of in de lucht! En zoo uw dapperheid Mij die veroovring durft betwisten, 'k ben bereid Nog eens in 't worstelperk uw prachtig heir te ontmoeten,

Dien slavendrom, gewoon hun Meester te begroeten Met psalmgejubel tot verhooging van zijn naam, —

Tot buigen vaardig, maar tot strijden onbekwaam! . . .quot;

De machtige Engel laat hem 't andwoord niet ontbreken: „Te spreken, en terstond zijn meening te weerspreken,

Eerst wijs te noemen die zijn smart ontvluchten kon.

94

En dan te erkennen dat men naderde als spion, —

Die't doet, geen Hoofdman, neen ! Bedrieger moet hij heeten.

En, Satan! roemt ge uw trouw? O toegeschroeid geweten.

Dat gij dit heilig woord zoo onbarmhartig schendt!

Wien zijt gij trouw? uw heir? een heilloos oproerbent.

Gespuis van vijanden, een Lichaam, overwaardig

Zulk Hoofd! Noemt gij dat plicht en krijgstucht, dat rechtvaardig

En trouw, als ge onbeschaamd den duren eed verkracht

Door u gezworen aan de wettige Oppermacht?

En, sluwe huichlaar! gij, die hier den rol wilt spelen

Van Vrijheids schutspatroon! wie loog voor Gods bevelen

Een dieper eerbied ? wie, met lage vleierij.

Heeft 's Hemels Opperheer zoo slaafsch gediend als Gij ?

En waarom ? . . . In de hoop d' Oneindige te onttroonen,

En met Zijn koningskroon uw eigen hoofd te kroonen!. . .

Maar nu, onthoud mijn raad: verdwijn! vlieg ijlings weer

Van waar gij kwaamt: en weet, zoo ge ooit ten tweeden keer

Deez' heiige grens ontwijdt, u-zelf en God vergetend.

Dan vindt ge er M ij terug, dan sleep ik u geketend

Naar 't dïep des Afgronds, waar ge, in eeuwgen nacht gehuld.

De grendelen der Hel niet meer bespotten zult!quot;

Zoo dreigde de Engel, maar de Aartsvijand in zijn tooren Lette' op dat dreigen niet, en liet zich grijnzend hooren;

„Spreek dan van ketens, als ik uw gevangne ben. Gij, grensbewaker! gij, minste Engel dien ik ken!

Maar éer dat ooit geschied', zal zwaarder wicht u treffen:

Deze arm! dien 'k tegen u verbrijzlend op zal heffen.

Schoon 's Hemels Koning op uw cherubsvleuglen rijdt,

En gij, en de uwen, die voor 't juk geschapen zijt.

Zijn wielen voortsleept langs des Hemels starrenpaden!quot;

Hij sprak, en de Englen, die hun ongeduld verraden In 't purper van hun blos, doen als een halve maan Hun phalanx zwenken en rondom den Vijand gaan.

De speeren drillend! Zóo bewegen zich de baren Van 't graanveld, als de herfst de ruige korenairen Doet golven op den wind. De landman staat ontsteld,

Terwijl zijn voorgevoel hem meerder kaf voorspelt Dan rijpe schoven op zijn dorschvloer. Tegen allen Alléén, stond Satan, door een huivring overvallen,

95

Straks afgeschud. Hij trok zijn volle kracht bij-éen:

Zijn reusgestalte groeide en rees ten hemel heen'

Gelijk de Teneriffe, of de Atlas, onbewogen,

Onbuigbaar, reikend naar de omwolkte hemelboogen.

Schrik zetelde op zijn helm, waarom ,de pluimbos ruischt,

En 't wapen, tevens schild en speer, trilt in zijn vuist.

't Voorspelde een zwaren strijd weêrzijds, waar niet slechts Eden,

Van schudden zou, maar die misschien de vastigheden

Des sterrenhemels had doen wanklen, bij den strijd

Der elementen, zich verwarrend wijd en zijd.

Maar God vóórkwam den schok. Hij hief de gouden schalen

— Zie haar te midden van Astrea's zilverstralen

En 't beeld des Scorpioens nog aan den hemelboog! —

Waarin Hij alles vóór de Scheppings-ure woog,

De wentlende Aard, haar wicht en tegenwicht, en sedert

Nog alles weegt wat ooit verhoogd moet of vernederd,

Geschiên of niet geschiên, de volken en hun lot.

En vrede en oorlogskans. Nu leï de Alwijze God

Gewicht in elke schaal, om d' uitslag: rustig scheiden.

Of — strijden! De eerste schaal, de zwaarste van die beiden,

Dook neer, de tweede steeg, en stootte aan d' evenaar.

De Aartsengel werd den wil des Eeuwigen gewaar.

En sprak nu:

„Satan, 'k weet üw sterkte, gij de mijne!

Ze is de onze niet, maar ons geschonken; ze is de Zijne, Wien alle macht is. Gij noch ik vermogen meer Dan ons gegund wordt door d' almogende' Opperheer,

Al voel ik dat mijn arm tot gruis u kan verbreken!

Lees, ten bewijze, uw lot in 't gindsche hemelteeken!

Gij zijt gewogen: zie, hoe licht gij zijt, hoe zwak,

Als ge u verzetten durft!quot;

En hoog aan 't starrendak Zag Satan nu zijn schaal gerezen. Hij vlood henen.

Luid morrend — met hem was de vale nacht verdwenen!

96

VIJFDE BOEK.

't krieken van den morgen verhaalt Eva aan Adam haar benauwden droom, die hem verontrust; toch vertroost hij haar. Zij keeren weder tot hunne dagelijksche bezigheden. Hun Morgenhymne aan den ingang van hun prieel. God, opiat de mensch niet te ontschuldigen zij, zendt Raphael om hem te vermanen tot gehoorzaamheid, te herinneren aan zijn zedelijke vrijheid, te waarschuwen tegen den naderenden vijand, met wiens aart eu bedoelingen hij hem bekend maakt, gelijk met al het overige dat hem nuttig is te weten.

Raphael daalt neder in 't Paradijs. Zijn verschijning wordt beschreven. Adam, voor den ingang van 't priëel gezeten, bemerkt van verre des Aartseng3ls komst. Hij gaat zijn hemelschen bezoeker te gemoet, geleidt hem ia zijn loof-vertrek, en onthaalt hem op de uitgele^enste vruchten van 't Paradijs, door Eva verzameld. Hun Tafelgesprek. Raphael kwijt zich van zgn last, en wyst Adam op zijn toestand en het dreigend gevaar. Op Adam's verzoek verhaalt hij hem wie zijn vijand is, en hoe deze dat is geworden, beginnende met het verhaal van zijn eersten opstand in den Hemel en de aanleiding daartoe; hoe hij met zijn legioenen Noordwaarts getrokken was, en hen daar had opgehitst in zijn oproer te deelen; hoe allen door hem werden overgehaald, behalve Abdiël, een Seraf, die hem van zijn onderneming poogt af te brengen, hem weêrstaat, en daarop vsriaat.

Met rozenvingren trok de Morgen 't nevelgrauw

In 't Oosten weg, en strooide een frisschen paereldauw

Op Aarde, als Adam nu als naar gewoonte ontwaakte.

Want kalm en luchtig was de sluimring die hij smaakte,

AI licht verdreven door 't geritsel van het groen,

Aurore's waaier, van de beekjens die zich spoên

Met vlugge golfjens en de vroege vogelzangen.

Hoe, Eva! slaapt nog? met een koortsblos op de wangen.

En 't lokkig hair verward, of onrust haar bewoog

Terwijl zij rustte. Half op d' arm verrezen, boog

Hij over haar, en zag met blikken innig-teeder

Van liefde gloeiend op een pracht van schoonheid neder,

Hetzij ze waakte of sliep vol zoete aanvalligheên.

Toen, met een stem zoo zacht, dat zij wel 't fluistren scheen

Van Zefiers adem die het Roosjen doet ontwaken.

Begon hij, aarzlend haar blank handjen aan te raken :

„Mijn lieveling, mijn bruid! lest, best geschenk van God! Mijn altijd nieuwe bron van zalig zielsgenot!

Waak op! U roept het veld! Reeds wenkt de blijde morgen; ¹t Schoonste uur blijft ongebruikt! De kindren onzer zorgen, De bloemen, wachten ons, opdat zij opengaan.

97

Wij moeten 't bloeien van 't citroenbosch gadeslaan, Het druppelen van myrrhe en balsemstruik, het spelen Der zonnestralen, die met levend licht penseelen.

Het nijver bietjen, dat uit bloemen honig puurt!quot;

Ze ontwaakt, zij blikt hem aan, maar haar ontroering duurt, En angstig fluistert zij aan 't hart des welbeminden:

„Gij, éénige, in wien mijn hart en ziel hun ruste vinden! Mijn glorie, mijn volmaakte! o vreugd, dat ik den dag. Dat ik uw aangezicht op nieuw begroeten mag!

Want dezen nacht, een nacht zooals ik nooit beleefde, Heb ik gedroomd (maar was 't een droom wat mij doorbeefde?) Niet, als altijd, van U, ons daaglijksch werk, volbracht Met vreugd, of d' arbeid die in 't morgenuur ons wacht, Maar van beleediging, van angst die mij bezwaarde, Van smart, zooals ik nooit voor dezen nacht ontwaarde! Mij dacht, mij ruischte in 't oor een zachte stem, die mij 'Ter wandling noodde — ik dacht in 't eerste, dat waart Gij! 't Heette: „Eva! slaapt gij? Dit is de aangename stonde: 't Is lieflijk koel nog en de stilte heerscht in 't ronde, Behalven waar misschien het vogeltjen, dat waakt In 't schommlend nestjen, zijn verliefde klachten slaakt. De volle maan ging op in al heur zachten luister. En schaduwt rnet heur glans in 't weemlend schemerduister Natuur veel schooner af dan op den vollen dag:

Vergeefs, indien niet éen dat lieflijk schouwspel zag! De blauwe hemel waakt met al zijn duizende oogen:

U geldt het. Pronkstuk van 't aanbidlijk Alvermogen ! U zoeken ze, U, in wien de Schepping zich verblijdt,

Die ge aantrekt en verrukt wijl Gij de schoonste zijt!quot;

Ik rees, als op üw stem, maar miste u: 'k wilde u vinden. Vergeefs! In bochten scheen zich 't labyrinth te winden; Daar stond ik plotseling vóór dien verboden Boom Der Kennis! Hij was schoon, veel schooner in mijn droom Dan toen ik waakte; en zie! als ik bewondrend staarde. Daar zag ik iemand zich bewegen, en ontwaarde Wat mij een Engel scheen, gevleugeld en gelijk Aan die als Boden uit het hooge Hemelrijk Ons soms bezoeken met een onverwachten zegen.

Een geur van ambrozijn woei me uit zijn lokken tegen. Hij ook staarde op den Boom: „O takken vol genucht!quot; XI. ₇

7nn cnrak hii; «Grijpt er dan nooit iemand naar uw vrucht,

Noch God noch mensch, hoe zoet heur gouden blosjens nooden?

Is dan de Kennis zoo verachtlijk? of verboden

Door afgunst, of wie weet wat heimhjk voorbehoud?

Verbiede haar wie wil, gij bloeit niet in dit woud

Dan om geplukt te zijn: ik wil uw zoet gemeten!

Hij sprak, hij draalde niet, maar plukte, en at. Mij stieten

De kniën tegen éen van schrik bij zulk een taal,

Gevolgd door zulk een daad. Een wilde vreugdestraal

Schoot uit zijn oogen. „Vrucht!quot; zoo riep hij! „Zoet verrukken

Wekt uw aanschouwing reeds! nog zaalger u te pluk

U, slechts verboden wijl ge een spijze zijt voor Goon

Maar Menschen aadlen zoudt tot Goden. Gil, verboon.

Waarom toch? Waartoe ook de Menschen met verheven

Tot Godenrang? Waar 't Goed meer invloed wordt gegeven

Wiil 't meer wordt meegedeeld, daar wordt Gods glorie nooit

Benadeeld maar verhoogd! Kom, Schepsel Gods, getooid

Met Englenluister 1 Kom, schoone Eva! gij moet smaken,

Gii zalige! wat u nóg zaliger kan maken.

Neem wat gij waardig zijt: neem d'eerezetel in

Te midden van de Goon, zelf heerschende als Godin,

Tot de Aarde niet bepaald maar boven 't wolkgewemel

Vaak stijgend, zooals wij, tot in den hoogen Hemel

Dien gii verdient, om daar het leven ga te slaan

Der Goden, 't leven dat voor U zal opengaan.

Hii sprak, en naderde, en bracht even aan mijn lippen

De vrucht door hem geplukt, en wondre geuren glippen

Miin harte binnen met een brandende begeert

Om te eten ... 'k Moest! ik proefde! ... En eensklaps.

Des Engels me ophief, vloog ik met hem naar den hoogen Tot aan de wolken; en verbaasd en opgetogen Door zulk een vlucht, zag ik diep onder mij onze Aard, Een maatloos vergezicht vol wondren, nooit ontwaaidl Op eenmaal was mijn gids verdwenen. - 't Scheen .k daalde, En viel in slaap ... Maar hoe gerust ik ademhaalde, Hoe blijde ik was, toen ik ontwaakte, en toen mijn geest Mij zei: „Dat alles is een ijdle droom geweest.

Dus Eva, siddrend nog. En Adam, diep bewogen, Hernam: „Mijn wederhelft! gij, wellust mijner oogen.

99

Beeld van mij-zelf! ik deel in uwe ontroering, 'k schroom Den zin te peilen van zoo wonderlijk een droom.

Hij moet uit kwade bron geweld zijn. Maar het kwade, Van waar kan 't zijn? Het woont in U niet, trouwe Gade! Die rein geschapen zijt. Maar weet, de Hemelheer Lei lager vatbaarheên in onze ziele neêr.

Ten dienst der koningin, der goddelijke Reden I Verbeelding, onder haar, mag de eerste plaats bekleeden; Van al 't uitwendige, dat door 't vijf Zinnental Vernomen wordt, vormt zij een bontgemengd heelal Van luchtgestalten en denkbeeldige tafreelen.

Alleen de Reden kan hen toetsen, hen verdeelen Of saamverbinden, ons de waarheid van den schijn Doen ziften, en de gids tot zuivre kennis zijn Of vaste meening. Ligt het lichaam slapend neder.

Dan keert de Reden tot haar eigen rust-cel weder.

In hare afwezigheid waakt dan in volle kracht Verbeelding meermaal, die haar na te bootsen tracht;

Doch wat zij oproept zijn wanstaltigheden, weemrend En warrlend door elkaar, meestal in droomen scheemrend. Waarin 't Verleden en het Heden, woorden, daan. Versmelten zonder orde... Uw droom is dus ontstaan!

Daar speelt iets door van 't geen wij gistren saam' bespraken. Schoon met veel vreemds gemengd. Zou dat U angstig maken? Neen toch! aan God of mensch kan 't Kwaad, verfoeid als Kwaad, Zich toonen, dat het schuld noch schaduw achterlaat. Dit doet mij hopen, dat gij wakend nooit zult haken Naar wat reeds in den droom uw hart van angst deed blaken. Wees niet mismoedig dan! bewolk deze oogen niet,

Wier hemel anders mij een blijder glimlach biedt Dan 't morgenzonlicht werpt op ons gelukkig Eden! — Kom, Iaat ons uitgaan tot de zoete bezigheden,

In koele boschjens, bij fonteinen, bij den keur Der bloemen, nu ontplooid, om d' uitgelezen geur Te spreien, die te nacht ze in dichte kelk bewaarden.

Alsof zij die voor U, beur Koninginne, spaardenlquot;

Zoo sprak hij troostend zijn beminde weêrhelft aan. Zij was getroost: toch vloeide uit ieder oog een traan,

Dien ze afwiesch met het goud der lokken, en daar gloeiden Twee andre dropplen nog, maar eer ze als paerels vloeiden,

100

Had hij ze weggekust, die tolken van een hart

Dat, schuldloos, vreest voor schuld, in heilig-zoete smart!

Zoo keerde dan de vreugd — en haastten zij zich beide Naar 't veld. Als hij haar uit het hoschpriëel geleidde.

Daar lachte vroolijk hun 't onmeetlijk uitzicht aan Op d' Uchtend, op de Zon, nog even d' Oceaan Beroerend met den rand der purperroode wielen En stralen werpend die heel 't Paradijs bezielen,

Waar, zacht doorschenen, nu de dunne dauwwolk rolt,

Straks tot juweelen op millioenen hlaan gestold.

Hier bogen zij zich neêr in heiige lofgebeden,

Als eiken morgen van hun dankbre lippen gleden,

Schoon steeds verschillend, want hun faalde 't nimmermeer Aan nieuwe ervaringen en woorden, om den Heer Te prijzen. Luit noch harp was noodig: wat zij zongen, Was zielsmuziek, van zelf 't welsprekend hart ontsprongen.

„Dit 's Uwer handen werk, Algoede! God der Gounl Uwe is dit groot heelal, zoo schoon, zoo wonderschoon. En hoe dan Gij die 't schiept! Hoe zullen wij U heeten. Die boven 't wolktapeet onzichtbaar zijt gezeten.

Of wel in schemerschijn gezien wordt in den glans Van deze Waereld, licht Uw kleinste, waar nochtans Uw eindlooze Almacht, door geen denkbeeld te achterhalen. Uw eeuw ge goedheid, Uw alwijsheid, in weêrstralen!^ Spreekt, gij die 't best vermoogt, gij heilig kroost van 't Licht! Gij zalige Englen! Want gij ziet Zijn aangezicht,

Gij reidanst rond zijn troon in plechtige ommegangen,

Waar 't eeuwig dag is, met bezielde choorgezangen.

Verheft zijn glorie in uw hoogen Hemelhof!

En stemme hier op Aard al 't schepsel in den lof Van Hem die was en is en zijn zal, d' Alregeerder! Gij schoonste Ster, de laatste in 't heir der Nacht, die eerder Tot de optochtstaatsie van den Dageraad behoort!

Trouw onderpand des Dags, die aan de purpren poort Den lachende' Uchtend met uw straalglans pleegt te tooien! Wil lot des Scheppers lof uw lichtjuweelen strooien Op 't golvend sluierwaas van 't eerste morgenrood!

Zon! oog en ziel der Aard! zijt gij in luister groot.

Erkent Hem die u schiep voor grooter! Straal Hem tegen

101

Met lof, 't zij ge oprijst tot uw verre wandelwegen,

Of in uw zenith staat, of afdaalt in den vloed!

Gij zilvren Maan, die nu de morgenzon ontmoet En ijlings wegvlucht als haar stralen u verrassen!

Gij Vaste Sterren, die daar wentelt om uwe assen! En Dwaalstarvuren, gij o Vijftal! die 't Heelal Gestaag doorslingert met harmoniesch maatgeschal,

Zingt, waar ge rondzweeft in geheimnisvolle dansen, D' Almachtige die 't licht gezaaid heeft aan de transen! Lucht! Elementen! gij, in 't eerste barens-uur Geboren uit den schoot der jeugdige Natuur!

Die met uw Vieren in uw cirkel rond blijft spoeden. Veelvormig, alles weet te menglen en te voeden!

Gij allen! wisselt in uw keer en tegenkeer Steeds nieuwen prijs en lof voor onzen God en Heer! Gij nevels, zwart of grauw! gij dampen en gij gassen. Die van de heuvels rookt, of waassemt uit moerassen. Eer de Oosterzon uw vacht met levend goud doorweeft, Gij ook, verheerlijkt Hem die u geschapen heeft 1 't Zij dan in 't kleurloos ruim als wolken opgestegen,

't Zij 't aardrijk drenkend als een balsem volle regen.

Rijst op, of valt, maar prijst en lofzingt eeuwig Hem ! Gij winden ! jubelzingt met zachte of luider stem. Uit welken streek gij waait, om God, üw God te roemen! Wuift dennen, met uw top! en, bladeren en bloemen, Buigt uit eerbiedigheid! Gij, wandelende vliet! En, springende fontein! ook gij, verheft uw lied!

Juiche al wat ademt! Gij, wier hartverheffend kweelen De wijde lucht doortrilt, welluidende orgelkeelen!

Draagt op uw vleugelen zijn Hymne hemelwaart!

Gij, die de waatren klieft, die wandelt over de aard', Of wemelt in het slijk! getuigt gij, of wij zwijgen Om, vroeg of laat, aan berg en dal en lommertwijgen Een boek en steenrotsgrot een stem te leenen tot Een Vóórspel van 't Ghoraal dat jubelzingt voor God!

Heil, eeuwige Opperheer! Wil Gij Uw kindren zeegnen! Laat enkel goed ons uit Uw overvloed bejeegnen!

En heeft de Hel misschien wat euvels saamgebracht. Verstrooi het. Heer! zooals nu 't hemelsch Licht den Nacht!...

Zoo bad het schuldloos Paar. De kalmte daalde neder

102

In 't hart. Zij keerden tot hun morgenarbeid weder.

Omringd van lentgebloemte en dauw en morgenrood.

jj j _{e r}_ waar het vruchtgeboomt' te dartle takken schoot.

Wordt de overvloed besnoeid; ginds — waar de wijnrank slingert, Wordt zij aan d' olm gehuwd, wiens naakten stam ze omwingert Met zwellend trosgewas, dat als heur bruidschat gloeit.

Zoo repte 't Tweetal, in hun zorgen onvermoeid,

De handen.

Midderwijl zag de Eeuwige uit den hoogen Op beide neder met een vaderlijk meêdoogen,

En wenkte Raphael, (wiens hart al vroeg zich sloot Aan 't hart des menschen, Hij, Tobias' reisgenoot!)

„Gij hebt gehoord,quot; sprak God, „wat Satan, weggevloden Naarst Paradijs, beproefde, en hoe de list des snooden Deez' nacht het Menschenpaar ontrust heeft, hoe hij tracht Naar hun verderf en dat van heel hun nageslacht.

Ga dus tot Adam, om als vriend met hem te spreken,

Waar hij, na d' arbeid, of den zonnegloed ontweken, In 'tlommerloof verpoost, bij spijze of rust! Verkeer Met hem deez' halven dag. Toon hem zijn toestand, leer Hem inzien dat hij-zelf voor zijn geluk moet waken!

't Hangt van zijn wil al steeds die zaligheid te smaken.

Die wil is vrij, maar niet onbuigbaar: waarschuw hem Voor vreemden invloed; laat hem luistren naar de stem Der waakzaamheid. Vooral, ontdek hem wat gevaren Hem dreigen, en door wien. Wat hemel zou hij sparen. Die uit Gods Hemel viel? Hij tast de menschen aan,

Gods kindren! Door geweld? Neen, kracht zou kracht weêrstaan Des Satans wapenen zijn liegen en bedriegen.

Dat Adam 't wete, wie zijn ziel in slaap wil wiegen! Hij moet gewaarschuwd: alle onwetendheid verdwijn';

Als hij ooit overtrad, het zou vrijwillig zijn!quot;

Zoo sprak de Algoede, altijd rechtvaardig. Ook verwijlde Zijn bode niet, maar sloeg de vleuglen uit, en ijlde Door 's Hemels midden heen'. Al de Englen, rij aar. rij Zich scharend, weken uit eerbiedigheid ter zij ,

Ruimbaan hem makend waar zijn snelle wiekslag waaide. En als hij 's Hemels poort genaderd was, daar draaide De deur zich open op de hengselen van goud,

103

Van zelf, zóo konstig had de Meester 't al gebouwd!

Er stond geen wolk, geen ster, die d' Engel als hij staarde

Den blik belemmerde; en zoo zag hij weldra de Aarde,

Een bol, schoon kleiner, toch die waerelden gelijk,

Die rond haar wentelden. Daar daagde 't Nieuwe Rijk,

't Verblijf der Menschen, met den Lusthof Gods, omgeven

Van ceedren, boven al de heuvelen verheven!

Hij meent ze reeds te zien op 't stipjen in 't verschiet:

Gelijk de wijsgeer, die de schijf der maan bespiedt

Door 't kunstglas, landen en gewesten meent te ontwaren;

Of, als de zeeman, die, nog dobbrende op de baren

Der volle iEgeesche zee, 't gewenschte Delos groet.

Of Samos, als een vlekje' opdoemende uit den vloed

Aan verren horizont. — „'k Zie de Aarde! ze is verschenen!quot;

Juicht de Engel, en hij vliegt met nieuwen moed daarhenen

In 't meetloos firmament, door heel een Archipel

Van waerelden. Nü slaat een poolstorm, koud en fel.

Hem in de wieken; straks luwt zachter wind hem tegen —

Reeds kan hij rustig zich in de opperlucht bewegen

Der steigrende arenden, en schijnt er 't vooglenheir

Een wondervogel, als die Phenix altijd weêr

Herboren uit zijn asch, met zongloed op de veêren.

Fluks daalt hij, om zijn vlucht naar de Oosterklift te keeren

Van 't Paradijs. Hij is niet langer wat hij scheen,

Maar weêr de Seraf, de gewiekte, van voorheen',

Hij droeg zes vleuglen om zijn goddelijke stralen

Te tempren: twee, die van zijn breede schoudren dalen.

Slaan op zijn borst gelijk een mantel tot elkaar;

Rondom zijn middel prijkt het tweede vleugelpaar

Gelijk een starrenriem, van hemelkleuren vonklend

Als donzig goud, tot op de voeten nederkronklend;

En aan de hielen blonk het derde paar met glans

quot;Van pluimgevedert', blauw gelijk de azuren trans.

Hij stond als Maja's zoon, en schudde' met de wieken.

En spreidde geuren die als oosterbalsems rieken.

Terstond herkenden hem al de Englen, wien de wacht

Bevolen was, en werd hena de eere toegebracht.

Verschuldigd aan zijn rang en zending. Zij geleien

Hem tot aan 't eind van 't kamp, de glinsterende reien

Der tenten door. Hij snelt naar 't zalig Lustoord heen'.

Een reuk van myrrhe komt hem tegen op zijn schreên.

104

Een wolk van cassia en nardus, opgestegen

Uit bloesemtrossen, die aan balsemheesters wegen,

Een wildernis van geur! Want hier, nooit dartlens moê.

Zoo jong nog, geeft Natuur aan elke speling toe

Van haar verbeelding, en gaat al den zwier der hoven

Door later Kunst gewrocht, in vrije pracht te boven!

Weldra werd Raphaël, die haastig nader trad,

Door Adam opgemerkt, als deze nederzat Voor d' ingang van 't priëel, die hem voor 't blaken schutte' Der middagzon. Terwijl, op d' achtergrond der hutte, Had Eva, zoo ze plach, 't eenvoudig maal bereid: Het schoonste fruit, in al zijn menigvuldigheid.

En frisschen nektar uit de springbron, smaaklijk vloeiend Als room, of druivensap met purpren weêrschijn gloeiend.

„Kom hier!quot; riep Adam uit, „mijn dierbre! Ziet gij niet Een lichtgestalte, die daar nadert in 't verschiet,

In 't oosten, tusschen 't woud? Hij schijnt een andre morgen, Die op den middag rijst! Niet lang blijft ons verborgen Wat hem hier-heen' voert. Hij wordt onze gast! Maak spoed, En pluk het edelste uit uw vruchten-overvloed!

Laat ons dien Hemelbod met vreugde en eere ontfangen! Wij worden mild bedeeld, en 't zij ons zoetst verlangen Ook mild te wezen in des goeden Gevers naam.

Hoopt niet Natuur in 't rond steeds meerder schatten saam' Naar zij te minder spaart?quot;

Glimlachende aan zijn zijde.

Sprak Eva: „Liefste vriend, waar ieder jaargetijde Zijn eigen oogst biedt, zou onthouden schande zijn.

Ik haast me, 't beste wat de zomerzonneschijn Aan boom en struikgewas deed rijpen in zijn stralen. Te plukken, om dien gast des Hemels zóo te onthalen, Dat hij erkenne hoe Gods goedertierenheid.

Op Aarde ook, over al Zijn werken is verspreid!quot;

Zoo spreekt ze, en haast zich om wat edelst' wordt geprezen. Van meest verscheiden smaak en schoonheid, saam' te lezen. Wat ooit de Moederaard deed rijpen aan den tak,

— Hier bloeiende in éen Hof! — geen enkle vrucht ontbrak Van 't roemrijkst ooft dat ooit de welige waranden

105

In Oost of Westen, of Carthago's vruchtbre stranden,

Of Corfu's eiland cierde, Alcinus' zomergaard!

Het kostlijkste werd niet door Eva's hand gespaard.

Maar kwistig opgetast; en waar de trossen zwellen

Der rijpste beziën en zoetste muskadellen,

Daar perst ze meede en most; of zij bereidt een drank

Uit malsche kernen, zoet als melk en lelieblank.

Neen, niets ontbreekt er meer: zij weet van geen verpoozen.

En overstrooit in 't eind den grond met frissche rozen

En dennengroen.

Terwijl, met even blijden spoed,

Gaat Adam d' eedlen gast, Gods Engel, te gemoet.

Daar was geen weidsche sleep, in staatsie met hem trekkend. Zijn waardigheid lag in hem-zelf, meer indrukwekkend Dan 't snuivend vierspan, aan vergulden toom geleid. En slaven in 't livrei, — der vorsten ijdelheid.

En 's volks bewondring. Schoon geen vreeze hem kon deeren. Toch boog zich Adam voor den Afgezant des Heeren Uit eerbied voor zijn rang, en sprak:

„Gij Hemelzoon! — Want slechts de Hemel strekt een majesteit ter woon Zoo schoon als de uwe! — hebt ge uw troon van licht en stralen Een wijl verlaten om op Aarde neêr te dalen,

Keer bij dit Tweetal in, nog de éengen wien dit oord Van zegen, door de gunst des Scheppers, toebehoort! Zit neêr in ons prieel en smaak er d'e êelste vruchten Yan onzen Hof, totdat de koelende avondluchten De hitte temperen van dezen zomerdag!quot;

En de Engel andwoordt met een vriendelijken lach: „Juist, Adam! met dat doel wendde ik hierheen'mijn schreden. Ook schiep Gods hand u zóo, en zóo uw zalig Eden, Dat Englen gaarne u uit den Hemel komen zien.

Nu wil me in uw priael het lommrigst plekjen biên!

'k Zal bij u blijven tot aan d' avond.quot;

En zoo traden Ze in 't lieflijk boschverblijf, bekleed met dichte bladen En geurge bloesems. Daar stond Eva, niet bekleed. Dan met haar schoonheid en haar onschuld, die niet weet Van schaamte, omdat zij nooit van zonde heeft geweten ! Wél mocht zij schooner dan de schoonste boschnymf heeten,

106

Oneindig schooner dan de Idalische Godin,

Wie Paris d' appel schonk, de Moeder van de Min!

Geen sluier hoefde zij, en 't zedig waas der wangen Verschoot niet, als zij rees om d' eedlen gast te ontfangen. Gods Engel groette haar met d¹ eigen heilgen groet,

Waarmee hij later ook Maria heeft ontmoet,

Tweede Eva!

„Wees gegroet!quot; zóo ruischte 't haar in de ooren: „O gij Gezegende, tot Moeder uitverkoren Van 't Menschelijk Geslacht, dat de Aard vervullen zal Met meerder zonen dan 't onnoemelijk getal Der vruchten, die hier ooit de ontelhre hoomen boden.

Wier keur uw disch verciert!quot;

Die disch nu was uit zooden Gebouwd, omgeven van een moschbank; en wat ooit De rijpe Herfst vergaart, lag daar bij-éen gestrooid.

Maar naast deHerfst was 't Lente, in 't kleurigst bloemgemengel.

„'t Moge u behagen,quot; zoo sprak Adam, „vriendlijke Engel! Te proeven van al 't geen de oneindig-goede God Ons schenkt uit 'saardrijks schoot, tot nooddruft of genot! ^:k Weet niet of deze spijs door Englen kan genoten: Dit weet ik, 't is uit God dat alle levens vloten.

En 't is éen zelfde God die alle levens voedt!quot;

En de Engel andvvoordt hem:

„Wat uit Zijn overvloed De Vader — eeuwig zij Zijn groote naam geprezen! — Aan Menschen geeft, ten deele ook geestelijk van wezen. Dat mag voor de Englen, een rein-geestelijk geslacht. Tot spijze zijn. Want niets wat God heeft voortgebracht, 't Zij Mensch of Engel, kan zijn daaglijksch voedsel derven. Die beide 't hoog geschenk der Reden heeft doen erven. Onthield hun ook 't gebruik van lager Zintuig niet.

Waar de Engel, als de Mensch, door voelt, en hoort, en ziet. En riekt, en smaakt. En wat zij smaken, sterkt hun krachten. Wordt éen met hen. Wat leeft, blijft levens-toevoer wachten: De grover hoofdstof voedt de fijner, de aard de zee.

De zee en de aard de lucht, de lucht deelt voedsel mee Aan gindsche waerelden, 't eerst aan de maan, van allen Het dichtste bij; de maan voedt verdre waereld-tallen;

107

De zon zelfs, die het licht zoo mild aan alles schenkt

Ontfangt belooning en wordt op haar beurt gedrenkt

Door vochte dampen, die al zachtkens tot haar rijzen.

Wel straalt de Hemel méér dan aile Paradijzen,

De Hemel, waar de druif van godennektar vloeit,

Waar ambrozijnen vrucht aan Levensboomen groeit.

Waar we eiken morgenstond den gouden honig leppen

Die van de takken dauwt, en paerelkorrlen scheppen

Van hemelmanna, dat de velden overstrooit:

Toch heeft de Algoede ook hier Zijn quot;Vaderliefde ontplooid

In zulk een overvloed en wissling van genuchten.

Dat de Aard hier Hemelsch schijnt 1 Gij hebt dus niet te duchten

Dat ik 't genieten van uw vruchten zal versmaan!quot;

Hij sprak. Zoo zaten zij ten groenen feestdisch aan, En de Engel at met hem. Jonge Eva, rank en teeder, In ongesluierd schoon, ging dienend heen en weder, En kranste 't drinkvat, dat al schuimend overvloot Als zij 't den gast met haar aanminnigst lachjen bood. O heilige Eenvoud, waard in 't Paradijs te wonen! Voorwaar, zoo ergens ooit, hier waren 's Hemels zonen Te ontschuldigen geweest, als zooveel heerlijkheid Een gloed van minne door hunne aadren had gespreid;

Maar Hemelliefde was 't, wat deze harten smaakten.

Waar noch onreine drift noch jaloezy ontwaakten!

Zoo waren zij dan saam' door spijs en drank verkwikt. Toen Adam meende, zulk een ure was geschikt Om méér te leeren van de bovenaardsche dingen.

Van d' aart en 't wezen dier volzaalge Hemelingen,

Zoo fier en glansrijk, op wier heilig aangezicht Een weêrschijn spiegelde van 't Ongeschapen Licht,

Wier kracht die van den Mensch beschaamde. Eerbiedig-bloode, Toch rustig, sprak hij tot den hoogen Hemelbode:

„Gij godlijke Gezant, die inwoont bij den Heer! 'k Erken uw vriendlijkheid in 't geven van deze eer Aan menschen, dat gij u verwaardigt in te komen Tot ons groen kluisken in de schemerschauw der boomen, Om daar — in stede van de u passende Englenspijz' — Zóo blij te smaken van de vrucht van 't Paradijs,

108

Als hadt ge aan 't feestmaal in den Hemel aangezeten .. . En toch, wat onderscheid!quot;

„Dit, Adam! moet gij weten,quot; Hernam nu de Engel, „een. Almachtig, God regeert:

Hij, uit Wien alles is en tot Wien alles keert Wat van het Goede niet ontaart is. Alle dingen Heeft Hij geschapen tot volmaaktheid in hun kringen.

't Was alles eerst éen stof: die nam straks vormen aan, — Verschillend van elkaar, bij trappen van bestaan, Of, geldt het levenden, bij trappen dan van leven —

Steeds fijner, geestlijker en zuiverder geweven.

Al naar zij dichter bij den Schepper zijn geplaatst.

Elk in zijn eigen sfeer, totdat de stof op 't laatst Tot geest gelouterd wordt, naar aanleg en vermogen.

Zóo, uit den wortel, groeit de stengel voor uwe oogen. Van teêrder weefsel reeds, en uit den stengel 't blad. Nog teêrder, tot in 't eind, in 't fijnst fluweel gevat, De bloesem rijst, waaruit etherische amberluchten Onzichtbaar ademen. De bloesems worden vruchten, En dezen, 't voedsel u beschoren, altijd meer Verfijnd, doordringen met heur krachten evenzeer Het geestes-leven als zij 't zinlijk leven sterken Des menschen. Maar ook hij voelt de eigen aandrift werken Die tot volmaking drijft, tot vrije heerschappij Des geestes boven 't stof, als wij genieten, wij,

Gods Englen, boven u in graad maar niet in wezen Verheven! En daarom, wie weet of niet na dezen Een tijd komt, dat de Mensch bij de Englen op zijn beurt Als gastvriend aanzit en hun spijz' begeerlijk keurt.

Wellicht wordt eenmaal ook uw lichaam, aan de teugels Van 't stof ontwassen, gants vergeestlijkt, om op vleugels Te varen naar omhoog op Serafljnen-wijz',

Naar vrije keuze, hier, of in een Paradijs

Des Hemels wonend. Maardanmoetgeookteallertijden Gehoorzaam blijven, en uw hart dier Liefde wijden. Die u geschapen heeft. Smaak wat Gods gunst u biedt In 't Heden, en verhaast de onrijpe Toekomst nietlquot; . . .

Der menschen Vader sprak: „Goede Engel, zijt geprezen! Gij hebt welwillend ons den juisten weg gewezen

109

Ter kennis, en getoond hoe ons de ontwikkeling

Trapswijze voeren moet tot altijd hooger kring

Van leven, nader tot de Bron van alle leven

En 's levens Middenpunt. Toch, wil de vraag vergeven —

Wat wil die raadselspreuk : „Maar dan moet ge ook altoos

•Gehoorzaam blijven?quot; Hoe! Gods liefde is eindeloos.

Kan onze dankbaarheid dan eindigen ? Wij smaken

Des zegens volheid, en wij zouden Hern verzaken.

Die ons uit stof schiep tot een naamloos heilgenot?quot;...

„Hoor toe,quot; sprak de Engel, „en bedenk het, kind van God En zoon der Aard! dat heil te hebben, in Gods zegen ; Dat heil te houden, moet üw werk zijn!... Volg de wegen Des Heeren, en volhard!quot; aldus klonk mijn vermaan: Om uwer ziele wil, och, neem mijn woorden aan! God schiep u rein, maar niet onwankelbaar-volkomen; Hij maakte u goed, maar heeft de macht u niet ontnomen Of goed te blijven, óf te vallen in het kwaad.

Uw wil is zeedlijk vrij; geen ijzren Lot bestaat.

Geen Nooddwang die hem bindt. God eischt dat wij Hem eeren, Maar gants vrijwillig, en Hij zou geen dienst begeeren, Ontperst door overmacht. Zijn niet de harten vrij, Hoe kunnen zij beproefd of zij door dwinglandij Beheerscht, of weltemoede uit ware liefde dienen?

Ik-zelf en heel het heir ontelbre Serafienen En Cherubs, leven voort in 's Hemels zaligheên,

Wijl wij volharden in gehoorzaamheid. Alleen Gehoorzaamheid kan ons, kan u, verzeekring geven Van duurzaam heil. Omdat we in vrije liefde leven. Zoo dienen we even zeer vrijwillig, 't Al of niet,

Hangt af van onze keuz', die ons de Alwijsheid liet.

Naar deze keuze is 't, dat wij staan of dat wij vallen! Nu zijn er onder ons, helaas! veel duizendtallen Tot ongehoorzaamheid vervallen, en daarmee Uit 's Hemels hoogte tot het diepste Hellewee Verzonken. Ach, wat val!quot;...

Weer deed zich Adam hooren: „Zoet ruischt uw onderwijs, o Engel! in mijn ooren. Nog zoeter dan de zang der Cherubs, die te nacht Door 't hoog gebergt' weerklinkt. Dat de Eeuwige Oppermacht

110

Ons vrij geschapen heeft, naar -wil en daad, dat weten Wij beide wel, maar nooit, nooit zullen wij vergeten Wat liefde God verdient, en nimmer Zijn gebod — 't Eene, éenige! — overtreên, want, o hoe goed is God! ... Doch wat gij zinspeelt dat met de Engelen gebeurde, Bevreemdt me, en zoo gij 't niet al te onbescheiden keurde. Ik bid, geef mij 't verhaal van heel dal schriklijk feit. Weiwaardig zeker om met heiige aandachtigheid Gehoord te worden, 'f Is nog volle dag, en even Ter helft der wandling, zien we 't heerlijk zonlicht streven Naar de andre helft der baan!quot;

Nadat dus Adam sprak,

Zat de Engel peinzend, tot hij dus het zwijgen brak:

„O eersteMensch! wat vraag werpt ge op mijn siddrend harte? Gij doet me een zwaren eisch, die nauwgeheelde smarte Weêr openscheuren zal! en dan, wie zegt mij hoe Ik 't menschelijk verstand de misdaad peilen doe Van geesten? hoe ik u den ondergang zal malen Van zooveel duizenden, eens blinkend van de stralen Der hemelheerlijkheid, en smelten niet van rouw?

Hoe ik begrijplijk u mysteriën ontvouw'

Van de Andre Waereld, voor uwe ooren liefst verzwegen?. .. Maar — 't is mij toegestaan; 't strekt mooglijk u ten zegen! En is er veel, dat uw begrip een raadsel is,

't Kan zijn, dat ik — wie weet? — u door gelijkenis.

Door beelden, 't geestelijk' door 't stoffelijk' verklaarde! En dan, wie zegt het ons of niet misschien deze Aarde De schaüw des Hemels is ? of niet wat daar geschiedt En ginds wordt afgespeeld, méér overeenkomst biedt Dan hier gedroomd wordt?...

Nog was de Aardbol ongeboren; Den woesten Chaos was de heerschappij beschoren Waar nu deez' waereld in de ruimte wentlen mag, Op 't aspunt steunend. Toen geviel het op een dag — (Want even als op Aard' zoo meet ook in den Hemel,

Waar zich 't gesternt' beweegt in rusteloos gewemel, De Tijd der dingen duur in Heden en Verleên En Toekomst af!) Welnu, op zulk een dag dan, éen Van 't groote Hemeljaar, verschenen de Englenscharen, Zoovelen als er saam' in alle Heemlen waren.

Ill

Gedagvaard door Gods stem voor d' Eeuwgen Glorietroon.

Zij kwamen van alom naar rangorde opontboón,

Daar ze in geleedren zich bij hun hierarchen schaarden.

Hoog rezen duizende banieren, en standaarden,

En vendels wapprend van den opgeheven stang.

Aan vóór- en achterhoede, al' dienende om den rang

En graad te melden van de bloem dier legioenen.

Of dragende in 't symbool van schittrende blazoenen

Herinneringen van onsterfelijke daan

Van liefde en ijver, tot Gods heerlijkheid bestaan.

En als ze in cirkels, die, met eindelooze kringen

De een d' andre' omsluiten, dus den Glorietroon omringen,

Daar spreekt de Vader, met Zijn Zoon ter rechterhand.

Als van een Berg, wiens top van zulk een vuurgloed brandt,

Dat hij onzichtbaar wordt van heerlijkheid :

„Gij Zonen

Des Lichts! gij Engelen, gij Machten, Krachten, Troonen! Hoort mijn besluit dat onherroeplijk vast zal staan!

Ziet hier mijn Eenige, mijn Zoon! . . . Van heden aan Gezalfde Koning, zal Hij zeetien aan Mijn zijde!

Weet dat Ik tot uw Vorst en Opperhoofd Hem wijde,

En bij Mij-zelven zwoer dat aller Englen tal.

De kniën buigend. Hem als Koning eeren zal.

Blijft onder Zijn bewind als éene ziel verbonden!

Die 't weigert, heeft den band der Eenigheid geschonden: Hem ongehoorzaam zijn, is 't Mij zijn, en ellend Verbeidt d' oproerling, zonder hope, zonder end'!. ..quot;

Zoo sprak de Almachte. En 't scheen, die millioenentallen Verblijdden zich in 't woord. Zoo schéén het; maar ni e t allen Verheugden zich. Die dag, vol feestelijken glans,

Werd plechtelijk gevierd met choorgezang en dans Rondom den Heilgen Berg: een reidans, ongemeten. Geheimvol, zooals die der sterren en planeeten, Die, wentlende om heur as of ijlend langs heur baan,

Elkaar doorslingren, daar ze komen, daar ze gaan.

Als in een doolhof van de meest-verscheiden lijnen,

Toch regelmatigst als ze ónregelmatigst schijnen!

En zóo verruklijk was de reine harmonie Van hun beweging, bij der zangen melodie,

Dat God-zelf luisterde met vriendlijk welbehagen!

112

Nu naakte de avond (want wij kennen 't morgendagen En 't avondscheemren ook, schoon uit behoefte niet.

Maar tot verscheidenheid, die nieuw genoegen biedt!) En 't Hemelfeestmaal zag al de Englen, neêrgebogen Op bloemen, en gekranst, zich lavende aan de toogen Van 's Hemels ambrozijn, de volheid des genots Van 't Eeuwig Leven en de blijde aanschouwing Gods. Zoo mochten ze, onbeperkt, zich baden in een vreugde. Waarin Hij die ze schonk. God-zelf, zich mee verheugde!

Toen nu de nacht (de nacht des Hemels daalt ter-neêr Van Godes Heilgen Berg, doorzichtig, en niet meer Dan zilvrig schemerfloers in 's Hemels velden grauwde.

Toen sloop de sluimering al zachtkens aan en dauwde Op aller oog — alleen God slaapt of sluimert niet! — Heur rozenbalsetn neêr, en tot in 't wijdst verschiet Vlijde aller Englen heir, de gouden vleugelveedren Te-samen-plooiend, zich in drommen en geleedren Op 's Hemels veld ter rust': een veld zoó uitgebreid Als de Aardbol, waar' ze tot een vlakte uit-éen-gespreid Zoo zag men spoedig in de lommerscliaüw van boomen Des Levens, langs den zoom van levendige stroomen Geheel een Legerkamp van tenten opgericht En looverhutten, waar ze in 't zachte schemerlicht. Van koele lucht omluwd, een zoete sluimring smaken — Behalven zij, die, in hun beurt, den nacht doorwaken Rondom den Hoogsten Troon met hymne en jubellied, In zoeten reizang.

Maar zóo waakte Satan niet;

(Zóo heet hij nü: de naam, oospronklijk hem gegeven Wordt nooit genoemd meer in den Hemel!) hij, verbeven Tot eerste' Aartsengel, groot in glans en heerschappij En gunst en voorrang, maar verteerd van jaloezy Van de ure af aan, dat God Zijn zoon. Zijn Eengeboren', Tot Koning had gezalfd en voor alle Englenchooren Gekroond. Dat had den trots des gunstelings gewond, Die zich verkort waande in zijn rechten! en terstond Rees in zijn mokkend hart het sissend slanggefluister Van doodelijken haat. Zoodra het schemerduister De sluimring aanbracht en de stilte van den nacht.

Besloot de snoodaard, met geheel zijn Englenmacht

•113

Die millioenen telt, in stormmarsch op te breken,

Gods Troon verlatend zonder hulde, of taal, of teeken. Hij wekte een Cherub, hem in macht het meest nabij. En sprak dus heimlijk:

„Hoe, mijn broeder! sluimert gij? Herinnert ge u dan niet wat de Almacht heeft besloten? Wij waren vrienden steeds, in alles lotgenooten: Oe onthieldt mij geen geheim, en niets verzweeg ik u. Wij waren wakende éen: en scheidt de slaap ons nu? Oij ziet, een nieuwe wet werd gistren ons gegeven:

Maar nieuwe wetten, door een heerscher voorgeschreven. Doen nieuwe plannen soms bij hem die dient ontstaan . . . Hier méér te spreken is ons beiden ongeraSn.

lt;Ja, roep de Hoofden saam' dier myriaden scharen Die wij bevelen 1 zeg, dat zij hun heir verg4ren.

Om, éer de dageraad door 't floers der wolken boort, Met mij, op hoog bevel, te spoeden naar het Noord,

Waar alles moet bereid tot plechtige eerbetooning Bij d' aanstaande' intocht van den nieuwgezalfden Koning, Die nieuwe wetten in zijn staten brengen zal,

Waar hij verwelkomd moet bij luid triomfgeschal!quot;

Zoo sprak de Valschaart, en verschalkte de argeloosheid Zijns makkers, in wiens hart hij 't brandend gif der boosheid Onmerkbaar overgoot. De medgezel vloog heen',

En riep de Hoofden in des Heirvoogds naam bij-éen, Hun meldend, dat, nog éer de morgen aan zou zweven. De groote standaard tot den optocht moest verheven.

Hij gaf de reden op, hem in den mond geleid,

quot;Vermengd met woorden vol van dubbelzinnigheid En jaloezy, om hen te polsen en te ontsteken In nijd en argwaan. Maar 't gewone Veldheerteeken Werd trouw gehoorzaamd door die allen, op de stem Huns grooten lleerschers; want die eernaam paste hein! Zijn luister blonk als die der Morgenster, wier glansen De starren voorlicht, die haar volgen aan de transen; En hen betoovrend met de logen, sleept zijn woord Het derde deel van 't heir des Hemels met zich voort!

Dat alles was gezien door de oogen des Almachten, Die 't al doorgrondde, zelfs de heimlijkste gedachten. XI. 8

114

Hoog van zijn Heilgen Berg, en uit den stralengloor Der gouden lampen, 's nachts den gantschen Hemel door Weêrschittrend — schoon voor God onnoodig — sloeg Hij gade Wat muitzucht broedde, en wie de stoker was van 't kwade. Bij al de Zonen van den Morgen reeds verspreid!

Hij zag wat menigte zich in dolzinnigheid Verzette' tegen Zijn besluit, en deed zich hooren In heilige ironie:

„Mijn Zoon! mijn Eengeboren'!

Volmaakte Weerglans van mijn glorie! Erfgenaam Van al mijn krachten! kom, beraden wij te-saam Hoe Onze almogendheid te toonen, en de rechten Te staven Onzer kroon! Wij moeten t pleit beslechten: Daar rot een Vijand saam', die minder niet bedoelt Dan over Onzen troon een eigen troongestoelt'.

Daaraan gelijk, en vrij in 't wijde Noord te stichten.

Hij wil beproeven wat een oorlog uit kan richten.

Bespreken we ons belang en zoeken we in deez' nood Zorgvuldig saam' wat van ons leger overschoot,

Opdat de muiters niet, geduchte bondgenooten.

Ons van den Heilgen Berg, ons uit den Hemel stooten!quot;

Toen sprak de Zoon, en op zijn heilig aangezicht Blonk, kalm en helder, als de glans van 't Godlijk Licht: „Almachte Vader! wel moogt Gij uw weêrpartijders Bespotten ! 't IJdel woên dier zinlooze bestrijders Kan slechts mijn heerlijkheid verhoogen, als ik toon Hoe wél de scepter, dien Gij reiktet aan uw Zoon, Hun trots kan tuchtigen, wanneer ik hen doe v/eten Of ik verdien de minste in 't Hemelrijk te heeten. Of — aller Koning!quot;

Dus Gods Zoon.

Maar midderwijl Was satan met zijn macht alreeds in allerijl Ver' weg getrokken; 't was een leger in getalen Al even talloos als de starren die er stralen Aan 't firmament des nachts, of als de droppels dauw. Die paerlen op 't geblaart bij 't eerste morgengrauw. Zij trokken Rijken door, waar Serafijnen heerschten En Troonen, Machten, onder de Englenvorsten de eersten.

115

Gewesten, Adam! waar deez' Aarde in haar geheel

Zoo klein bij schijnen zou als dit uw lustpriëel

Bij heel den omvang van uw waereld vergeleken!

Zoo kwamen ze eindlijk in de hooge Noorderstreken

Waar Satan zetelt, bij een Berg, zich heffende op

Steeds hooger bergen, tot zijn allerhoogste top

Den blik ontsnapt. Die Berg, uit zuiver goud gehouwen,

Was overal vercierd met wondre prachtgebouwen

En pyramiden van weêrschittrend diamant.

Men noemde 't Lucifers Paleis. Maar naderhand

Liet Satan dezen Berg, in zijn hoogmoedig roemen

God-zelf nabootsend. Berg der Samenkomste noemen;

Gelijk die andre Berg, waar Gods gezalfde Zoon

Gehuldigd werd. Hier nu, rondom zijn Vorstentroon,

Bracht Satan ordlijk heel zijn legermacht te samen,

Zoo 't heette op hoog bevel, om plannen te beramen

Tot plechtig feestonthaal des Konings, die weldra

Te komen stond. Hij bootst den toon des waarheid na

Met goddelooze kunst;

„Gij, Troonen, Heerschappijen!quot; Dus sprak Hij: „Vorsten! en gij schitterende rijen Van Machten, Krachten, bloem der Englen, zoo altans Die hooge titels meer dan ijdle flikkerglans Van namen blijven, sints — alzoo heeft God besloten — Een ander alle macht en eer die w ij genoten.

De zijne maakt en zich Gezalfden Koning heet!...

Het is om Zijnentwil, dat we, in der haast gereed, In 't holle van den nacht ons herwaards moesten keeren, Om raad te plegen hoe wij hoogst Hem zullen eeren. Die spoedig hier komt, en van ons een hulde wacht, Hem met gebogen knie eerbiedig toegebracht.

Een voetval reeds voor Eén, vernedert onze zielen!

Maar nu, o schande! voor een Tweede nog te knielen.

Die 't beeld des Eersten heet, o dubble, onduldbre smaad!. .. Maar hoe, wanneer nu eens een andre, een beter raad Ons ophief uit dat slijk en leerde ons los te rukken Van zulk een schandlijk juk? Of, wilt gij willig bukken. De halzen krommen en de kniën? Nimmermeer,

Als ik u ken en als ge u-zelven kent, weleer Geboren Zonen van den Hemel, niemands slaven;

En, hoe verscheiden ook in waardigheên en gaven.

116

Toch vrii, vrij evenzeer! Verschil van rang en stand Gaat met de Vrijheid — wij ervoeren 't — hand aan hand. Wie kan met rede of recht nog strafloos zich verrijken Met Opperheerschappij, die drukt op zijns gelijken,

Misschien in heerlijkheid zijn mindren toch met recht In Vrijheid hun gelijk? Wie in den Hemel legt Ons billijk wetten op, die zonder wet met dwalen.

Wien (meer nog) voegt het, ons verwaten te overstralen. Aanbidding eischend, die den spot drijft met den pronk Van Vorstentitels, waar de Alhooge, die ze schonk, S™ ..ch Lê toonde, dat we, in 't Hem.l.eh Uch.

Wèl tot regeeren, niet tot dienen zijn verkolen .

Tol dusver' was zijn taal stilzwijgend aangehoord,

Maar nu rees Abdiël — een dienaar van Gods woord En God beminnend als geen tweede ooit! — uit de scharen Der Serafs op, aldus de teugellooze baren Der woede stuitend met een vlammende ijvergloed:

Godlasterlijke taal vol schennige' overmoed.

Zooals geen onzer in den Hemel ooit verwachtte En allerminst van u, ondankbre! wien de Almachte Zoo zeer bevoorrecht heeft! Wat onzin stort gij uit. Ontheiligende aldus 't aanbidlijk Godsbesluit,

Waarbij het Koningschap den Zoon wordt opgedragen,

Wien alle heemlen, als des Vaders welbehagen,

Aanbidden moeten! Heet gij 't onrecht dat een wet, Van God gegeven, ook aan Vrijen wordt gezet,

En dat gelijke zijn gelijke zal regeeren, „ „

Een heerschende over alle op hoog gezach des Heeren . Hoe? Gij stelt God de wet? drogreednaar, gij bestrijdt D' Oneindig-Wijze, die u schiep tot wat gij zijt.

Die naar Zijn eigen wil al 's Hemels Geesten le e Heeft ingestort, die hun de grens heeft voorgeschreven Huns wezens, naar Zijn keuz'? Hoe! heeft de ervaiems Ons niet geleerd hoe goed die Alvnjmachtige is,

Ons trouw verzorgend met al 't goede, voor ons wake En onze waardigheid, zoodat Zijn Liefde, blaken Van teerheid, niet alleen geen neêrlaag ons bereidt,

Maar juist gezind is om onze eer en zaligheid Nog op te voeren, door ons nauwer saam -te-strenglen

\\1

Rondom éen, heerlijk, Hoofd, den Koning aller Englen! Maar toegegeven eens, 't zou onrecht zijn wanneer Gelijken dulden dat een hun gelijke als Heer En Meester optrad, gij, durft gij, hoe hoog gezeten In luister, durft wel éen der onzen zich vermeten. Al spreidde hij-alleen al 't heerlijkste ten toon Van de Englen samen, zich te plaatsen naast den Zoon? 't Is de Eerstgeboorne, 't Woord: en wat er is geworden, Schiep God door Hem, ook U en alle geestenorden,

In al hun waardigheên van Troon en Heerschappij, En Vorst, en Macht, en Kracht. Zoo immers heeten wij ? Dat z ij n wij inderdaad, in schittrende schakeering;

Maar deze heerlijkheid wordt door des Zoons regeering In glans nog heerlijker in plaats van uitgedoofd.

Want die gesteld wordt tot der legerscharen Hoofd,

Wordt onzer éen. Zijn wet is de ónze, en alle stralen Van glorie, menglend tot Zijn kroon der eere, dalen Op ons ter-neder! Foei, betoom uw euvelmoed.

Breng de anderen niet in verzoeking! Bid en boet.

Opdat u Gods gena den gruwel moog' vergeven!quot;

Zoo sprak die Engel, door een ijver aangedreven.

Dien — niemand deelde! 't Heette ontijdig wat hij sprak. Eenzijdig, wilde taal, waaraan verstand ontbrak. De Aartsvijand hoonlachte, en nog trotscher dan te voren Deed dus de Afvallige zijn snerpend andwoord hooren:

„Dus zijn wij geformeerd! was dat uw meening niet ? En uit de tweede hand! Want God de Vader liet Zijn taak voleinden door den Zoon! 't Zij tot uwe eere Gezegd, wél nieuw en nooit gepredikt is die leere!

'k Zou gaarne weten waar gij al die wijsheid vondt! Wie was aanschouwer toen dit scheppingswerk ontstond? Kunt gij verhalen hoe u 't aanzijn werd gegeven,

Hoe u de Maker vormde? Ons heugt geen tijd in 't leven, Dat wij niet waren wat wij héden zijn. Wie ging Ons vóór? Geen schepsel rijst in onze erinnering.

Wij zijn geboren uit ons-zelf alleen; wij brachten Ons-zelven voort, gewrocht van eigen wonderkrachten.

Toen 't Lot zijn cirkelloop voleindigd had. Wij zijn De rijpe vrucht van dit ons Vaderland, het mijn'

118

En 't onze, ons eigendom, ons erfgoed, waar we wonen

Omdat we er werden, ónze Hemel! Wij zijn Zonen

Van d' ether. Uit ons-zelf is onze macht ontstaan;

Onre eigen sterke hand zal ons tot heldendaan

Bekwamen, tot de proef w i e ons kan evenaren!

Dan zult gij, lafaart! zien, of wij geboren waren

Om onderworpen ons te buigen in gebeên.

Om d'Allerhoogten Troon te omcinglen met geween

Of met geweld! Ga uw Gezalfde dit verhalen!

quot;Vlucht! eer een onheil op uw schedel neêr mocht dalen!quot;

Hij sprak: en als 't gehuil der waatren, uit een spleet ües Afgrond bruischend, rees een donderende kreet quot;Van welgevallen, die den hoogen Berg deed beven,

Uit die millioenen op. De Seraf, schoon omgeven quot;Van haatren, vreesde niet, maar sprak op stouten toon:

„Gevloekte Geesten, gij afvallig van Gods Troon! Wat goed is, wijkt van u! Wat val is u beschoren!

'k Zie uw meineedig rot voor de eeuwigheid verloren;

Ik zie het pestvuur van uw misdaad en haar straf Verspreid! Vermoeit u niet! Het zachte juk viel af:

Niet langer gelden u de vriendelijke wetten Van Gods Messias. Laat uw wanhoop niet verzetten,

Gij zult u buigen voor een ander raadsbesluit:

't Gaat heden tegen u, en onherroeplijk, uit!

De gouden scepter dien ge oproerig zijt ontweken,

Wordt tot een ijzren roê die alles zal verbreken En brij zien, al uw trots en waanzin! Ik versta Uw wenk: gij raadt mij aan te vluchten, en ik ga.

Toch, zoo ik werklijk deez' verworpen tenten vluchte, 't Is om uw raad niet, noch wijl ik uw dreigen duchte. Maar wijl ik vreeze dat Gods heilig strafgericht, — 't Is reeds in aantocht als een snelle bliksemschicht! Zoo 'k toefde, mij met u en de uwen zou verslinden.

Als u Zijn donder treft! Dan zult gij ondervinden Wie u geschapen heeft en u ontscheppen kan Iquot; .. .

Alzoo sprak Abdiël, toen, als éen éenig man.

Heel Satan's talloos rot van God werd afgetrokken, — Bij aller ontrouw, trouw; volljvrig; onverschrokken;

119

Vol van een liefde, die van God en Plicht niet scheidt!

Geen meerderheid heelt hem, geen voorbeeld hem verleid

Om de eeuwge Waarheid en 't Geweten af te vallen,

Standvastig, schoon Hij ook alléén stond onder allen!

Hij ging door allen, met zijn eerlijk hart alléén.

Door 't spot- en hoongelach van 't gantsche Leger heen'.

Hij droeg der boozen smaad, ver boven hen verheven;

Ook deed geen vlammend oog, geen dreigend zwaard hem beven.

Verachtlijk wendt hij hun den rug toe, en ontsnelt

Die trotsche torenstad, wier dagen — zijn geteld!

ZESDE BOEK.

Gabeiëi, gaat voort met zijn verhaal hoe Michael en Gabriel tegen Satan en zijne Engelen ten strijde werden gezonden. De eerste slag wordt beschreven. Satan trekt met zijn krijgsmacht bij nacht terug. Hij roept een raad bij-een. en vindt duivelsche werktuigen uit, waardoor Michaël en zijne Engelen, in den slag van den Tweeden dag, min of meer in wanorde geraken. Maar deze, ten laatsten bergen opnemende, overstelpen de macht, beide, en de krijgstuigen van Satan.

Daar intusschen het oproer hiermee nog niet gedempt is, zendt God op den Derden dag, den Messias, Zijnen Zoon, voor wien Hij de eere der overwinning had bewaard. Deze, in des Vaders kracht, op het oorlogstooneel verschenen, beveelt zijne legioenen aan weerszijde stil te blijven staan; en drijft nu, gants-alléen. Zijn donderwagen dwars door 't vijandlijke leger. En als zij niet langer bij machte zijn Hem te weerstaan, vervolgt Hij hen tot aan des Hemels grens. Deze wordt geopend, en nu storten ze met schrik en verbazing neêr in de plaats der straf, die in den Afgrond voor hen bereid wad.

De Messias keert zegepralend terug tot Zijnen Vader.

Den gantschen nacht door, vloog de Seraf, onverpoosd

En onvervolgd, door 't ruim des Hemels, tot in 't Oost

De dageraad, gewekt door de Uren die zich slingren

In rondedans, de poort des Lichts met rozenvingren

Ontsloot. In 't midden van den Heilgen Berg, nabij

Den hoogen Troonstoel van des Eeuwgen Heerschappij,

Is een verwulfsel, waar bij beurten, 't Licht en 't Donker

Elkaar vervangen, om met koestrend straalgeflonker

Of koele schaduw, in gestagen wisselkeer

Omhoog te brengen wat in 's Aardrijks lager sfeer

De Dag heet en de Nacht. Pas is het licht verdwenen

Uit de éene poort, daar glijdt, vóór de andre Poort verschenen,

De Duisternis al zacht naar binnen, tot haar uur

120

Verschijnt, en zij op nieuw het hemelsch luchtazuur

Omfloerst, schoon enkel met doorzichtig schaduwduister.

Dit smolt nu weg, terwijl de morgen met zijn luister

Van gouden stralen naar het Empyraeum trekt.

En nu zag Ahdiël 't onmeetljjk vlak bedekt

Met benden, toegerust ten strijd', met lansen, zwaarden,

En wagenen van vuur en vlammende oorlogspaarden:

Want de Oorlog was nabij! want de Oorlog was reeds daar!

Hij zag het. En wat hij als onverwachte maar'

Te brengen meende, was een nieuws dat ze allen kenden 1

Nu ging hij haastig tot de broederlijke benden.

Die met gejubel hem ontflngen, dat er éen

Uit honderduizenden afvalligen alleen

Terugkeerde, éen, altans, o blijdschap! onverloren.

Zij brachten hem tot God: daar liet een stem zich hooren.

Die uit de lichtwolk om den hoogen Glorietroon

Hem aldus tegenruischte op liefelijken toon:

„Wél, trouwe dienstknecht Gods! wèl moogt gij nader treden Gij hebt den goeden strijd met waardigheid gestreden.

Daar gij-alléen voor heel een woedend muitrenrot De waarheid handhaafde en gepleit hebt voor uw God Met woorden, machtiger dan al hun waapnen samen!

Aldus getuigend, liet ge u schokken noch beschamen Door d' algemeenen hoon, veel bittrer dan geweld.

Want dat was al uw zorg, gij onverschrokken Held, Om 't hoofd voor uwen God vrijmoedig op te heffen.

Al zou dan 't vonnis ook van waerelden u treffen!

De lichter zegepraal is nog voor u bewaard.

Om, met der vrienden hulp, die naast u staan geschaard, Met meerder glorie tot uw vijanden te keeren Dan gij met smaad hen vloodt. Nu zult gij hen verneêren Met reuzenovermacht, wier woede zich verzet Te buigen voor de Rede als de allerhoogsten Wet En voor Messias als den Koning mijner glorie.

Gij Michaël! gij, vorst der Englen, ter viktorie!

Gij Gabriël! gij waard meê aan de spits te staan.

Voer Gij mijn Heiligen, mijn Zoons, in slagorde aan Bij tienmaalduizenden en honderdduizend tallen!

Gij zult het godloos rot der muiters overvallen Met vuur en wapentuig, hen zweepen naar den rand

1 21

Des Hemels, en van daar hen ploffen in den brand Der Helle, die alreeds met ongeduldig blaken Hen in beur cbaos -wacht met opgesperde kaken 1quot;

Zoo sprak de Almachtige — en in zwarte wolken dook De Heiige Berg. Daar steeg een dwarrelende smook Als van bedwongen vuur: de gramschap Gods ontwaakte! En hoor! hoog van den top des Heilgen Bergs, daar kraakte Niet minder vreesselijk 't geschetter der klaroen!

Toen trok, in legioen bij schittrend legioen Te-saam-gestroomd, en tot éen groot vierkant verbonden.

Heel 't Hemels Leger op. En moed en geestdrift stonden Te lezen in hun blik, den blos van hun gelaat,

En trilden in hun gang, terwijl zij op de maat Der heerlijkste muziek veêrkrachtig voorwaarts traden, Besloten, God ter eer, tot alle Heldendaden.

Zij rukten verder met een éenheid nooit gestoord:

Geen berg, geen kloof, geen woud, geen zee met rots omboord Brak ooit een breuk In hun geslotene geleedren;

Zij zweefden langs den grond, als toen op vlugge veedren Al 't heir der vogelen, ter plaatse waar gij stondt,

O Adam! aanvloog om hun naam uit uwen mond Te hooren. 't Was een tocht, waar niet werd afgeweken. Ook door niet éen. Voort! voort! door wat al Hemelstreken, In lengte tienmaal meer dan de omvang dezer Aard' ! In 't eind, daar werd in 't Noord een horizont ontwaard. Een vuurstreep, als een heir in slagorde. En daar glansen De ontelbre spitsen van aan-een-gedrongen lansen,

Helmetten, schilden, van verscheiden vorm, bedeeld Met menig leenspreuk en hoogmoedig zinnebeeld.

Dat was de Legermacht van Satan's eedgenooten,

In stormende aantocht, tot een dollen slag besloten:

Want heden, héden moest, door strijd of overval,

Gods Berg bemachtigd, en de Koning van 't Heelal Onttroond, om in Zijn plaats een woedenden Benijder Te groeten. Al vergeefs! De felle weêrpartijder Werd halverweegs beschaamd! . . Eerst greep ons droefheid aan Toen wij daar Englen over Englen zagen staan Vijandig, vaardig om elkander te bestrijden Met felle wapens: hen, gewoon in beter tijden Te-saam te zingen, op zoo menig vreugdfestijn

122

Een zelfden God ter eer, Wiens kindren ze allen zijn!

Maar nu! van weêrszij' liet het krijgsgeschrei zich hooren:

De kreet des aanvals sneed wanluidend in onze ooren,

En ook de laatste hoop op vrede was niet meer!

De Afvallige zat op zijn zonnewagen neêr,

't Afgodiesch zinnebeeld der glorie des Almachten,

In 't midden van een drom van vlammende Englenwachten

Met gouden schilden, hem omringende als zijn Staf.

Nu klom hij statig van zijn trotschen zetel af:

Want wat de Vijanden nu scheidde van elkander,

Was slechts een kleine ruimte, en de een stond over d' ander,

Spits tegen spits geschaard, in 't eindlooze uitgebreid.

Eer de aanval plaats greep, trad in sombre majesteit

Met wapens die van goud en diamanten gloren.

De Aartsvijand, rijzig als een hemelhooge toren,

Voor 't front van heel zijn heir, dat aan zijn lippen hing.

't Was Abdiël te veel, die, in den Heldenkring.

Op grootsche daden peinsde, en 't stormde in zijn gedachten:

„Helaas! dat zulk een zweem der glorie des Almachten Nog overblijft, waar 't licht der waarheid is verbleekt! Kan daar nog kracht zijn, waar de vreeze Gods ontbreekt? Waarom toch zouden niet, schoon ze als verwinnaars brallen, Geweld en Trotschheid, juist als de allerzwaksten vallen? Beproeve ik met Gods hulp wat 's vijands kracht vermag. Gelijk ik reeds zijn woord beproefde en — zwichten zag Als valsch en ledig: Neen, 't is geen te stout vermeten: Die overwinnaar door de Waarheid zich mag heeten. Kan overwinnen door de Wapens, t' aller tijd Verwinnaar, vóór en na! . . . Onedel is de strijd Waarin de Rede zich aan driest Geweld moet wagen.

Maar dat de Rede in 't eind de zege weg zal dragen Is 't allerreedlijkst toch!quot;

En met gehaaste schreên Was hij, dus peinzend, reeds zijn front vooruitgetreên, Den vijand te gemoet', die, aldus voorgekomen.

Verrast, ter nauwernood zijn woede kan betooraen.

„ Vermeetle die gij zijt!quot; sprak Abdiël hem aan: „Dat hadt gij niet gedroomd, dat ik u hier zou staan! De waanzin van uw trots, verwilderd en verwaten.

123

Verwachtte 's Heeren Troon door 't Englendom verlaten Uit vreeze voor uw macht, of door uw slangentong Betooverd. Dwaas! wat macht die de Almacht ooit bedwong, Een Almacht, die uit stof zich legers kan verwekken, Om plotsling de uwen als een stortvloed te overdekken. Die enkel met de hand te wenken heeft, niets meerl En — met uw duizenden bonst gij verbrijzeld neer In eeuwgen nacht! Dit m oet ge, al berst u 't hart, aanschouwen: Niet allen volgen U! daar zijn nog Godgetrouwen, Die staande blijven — ook al zag uw oog ze niet,

Toen ik, en ik-alléen op uw gevloekt Gebied U weêrstand bood en mij van allen scheen te scheiden! Zie hier mijn benden, die ten oorlog zich bereiden,

En leer nu — schoon te laat — dat vaker dan men waant Waar duizend' dwalen, éen het pad der Wijsheid baant!quot;

De Aartsengel andwoord met een hoongelach tot groete; „Oproerling die gij zijt! zoo ik u hier ontmoete.

Gij kwaamt te kwader uur — voor U, maar niet voor mij: Want wien mijn grimmigheid het éerste zocht, zijt Gij!

Mijn hand is u den loon nog schuldig voor de steken Van d' angel uwer tong, die mij dorst tegenspreken. En tegen 't derde deel der Goön zich heeft gekant. Die, voelende wat kracht hun stalen spieren spant,

Geen andre kennen dien ze Almachtig zouden heeten!

Maar wel te recht moogt G ij vóór allen u vermeten. Een greep te wagen naar mijn helmkam, of ge een veêr Mocht rukken uit mijn pluim. Gelukte 't, welk eene eer, O jonge Held, voor u! en welk een hoopvol teeken Dat ge uit mijn slagwiek al de pennen weg zult breken! Wij zullen zien!. .. Maar éérst d i t enkel woord, hoe kort, In ruil der dwaasheên, door uw hoogmoed uitgestort: quot;k Dacht eens, de Hemel en de gulden Vrijheid waren Voor Hemelingen éen: maar nu heb ik ervaren Dat de allermeesten liefst zich tot een slavenstoet Verneedren, bij muziek en feesten opgevoed!

Dezulken nu hebt Gij gewapend, ware Helden In zang en citherspel! Zoo worden deze velden Dan straks het strijdperk, tot beslechting van het feit: Wie de eerste is. Vrijheid of verwijfde Dienstbaarheid!quot;

124

Toen andwoordde Abdiël: „Bewerker van ellende! Gij dwaalt, afvallige! en zult dwalen zonder ende,

Voor goed geweken van het pad der waarheid! Gij Bezoedelt, lastrend, met den naam van slavernij Een dienst door God en door Natuur ons voorgeschreven. Zóo luidt het groot gebod dat beide, éenstetnmig geven: Gehoorzaamheid! als Hij die 's Heerschers staf verheft. De waardigste is en al de dienende' overtreft!

Maar dit is slavernij, een dwaas als Meester te eeren. Een oproerstoker, die de Godheid durft trotseeren.

Gelijk dat rot, dat hier in uw gareelen draaft,

U volgt, die, zelf niet vrij, u-zelven zijt verslaafd!

Toch durft ge ons smaden, ons ontaarde knechten noemen? Heersch in de Hel, uw Rijk! Ik zal mij zalig roemen Zoolang ik 't aanschijn van d' Algoeden God nwg zien.

En in den Hemel Hem uit vrije liefde dien!. . .

Maar — weet het, in de Hel zijn 't ketens en geen kroonen. Wat u verbeidt! En nu, laat hem het eerste u loonen. Die, als gij zeidet, van zijn vlucht is weergekeerd •.

Dit zij zijn welkom aan uw eerloos helmgeveêrt!quot;

Hij sprak, hief d' arm omhoog, en deed hem pijlsnel dalen Met zulk een slag, als viel met al heur bliksemstralen Een barstende onweerswolk op Satans schedel neêr, Zóo plotsling, dat geen blik, zelfs geen gedachte meer.

Veel min zijn schuld, dien bons ontduiken kon! Tien schreden Stoof Satan rugwaarts: toen, de wankelende leden Voor 't vallen steunend met zijn krijgs-speer, bleef hij staan. Zóo wordt een berg geschokt door onderaardsche' orkaan. Of door den golfslag van omhooggeperste stroomen, Hem vellend voor de helft, met al zijn dennenboomen! De muiters beefden van verbazing en ontzach.

Maar allermeest van woede, aanschouwend hce die slag Hun sterkste duizlen deed. Daar rees uit onze rangen Een juichkreet, vóórspel der verwinning; en 't verlangen Naar d' aanval van den strijd straalde aller oogen uit.

Toen wenkte Michael, en 't donderend geluid Der krijgsbazuin doorklonk den Hemel, bij t weêrschallen Van 't Hosianna der millioenen duizendtallen Getrouwen. Midderwijl bleef ook des Vijands heir Geen bloot aanschouwer, maar, strijdlustig evenzeer.

125

Rukte op ten aanval! .. , Nu verrees daar in den hoogen

Een storm van woede, als nooit den Hemel had bewogen.

Geschreeuw, gekrijt, gekrijsch van wapens op elkaar

Zich botsend, zwaard en lans, op helm en beukelaar

Weêrklettrend, wielgeknars van kopren oorlogskarren —

Wat wangeluiden, die zich door elkander warren

In 't barnen van 't gevecht! Ook rafelde er een vlucht

Van vlammenpijlen van weerszijden door de lucht;

En onder zulk verdek van vuur en stralen vielen

De beide legers op elkander, tot vernielen

Bereid. De ruimte dreunde, en had toen de Aard' beslaan,

Geslingerd uit haar as waar' ze in den schok vergaan!

Geen wonder zeker, waar millioenen grimmige Englen

In wilde worsteling hun legioenen menglen.

Waarvan de minste zich kan waapnen met de kracht

Der elementen 1 Wat verwoesting, als nu Macht

Op Macht zich wierp! Het was of de eeuwige gewelven

Daar boven spleten, ja, alsof de Heemlen zeiven

Ontbonden werden. Maar de Almachte Hemelheer,

Alléen-regeerend, ging het algeweld tc keer,

Hoog van zijn vasten Troon des Vijands oorlogsscharen

Betoomend, vreeslijk en ontelbaar als zij waren.

Want heel een legermacht was ieder legioen.

Elke arm gold heel een heir, en elke kampioen

Behoefde in kunde voor geen Opperhoofd te bukken.

Welwetende, wannéér in stormmarsch op te rukken.

Om halt te maken, of te zwenken, de geleên

Nü te openen, dan weêr te sluiten. En niet éen

Die dacht aan vluchten, of aan deinzen, of aan vreezen;

Maar elk bouwde op zich-zelf' als waar' hij uitgelezen

Om 't pleit des oorlogs te beslechten door zijn kracht!

Wat heldendaden zijn dien grooten dag volbracht.

Alle eeuwig roemenswaard en — talloos! Want verscheiden

Van aart, steeds wisslend, scheen de strijd zich uit te breiden

Naar alle kanten, nü een worstling voet voor voet

Op vasten bodem; dan een tweekamp fel verwoed

Hoog in de lucht gevoerd, waar vleugelslagen ruischten

En vlammen van weêrszijds eikanderen doorkruisten,

Als stormen, blazende in een zee van bliksemlicht!

Lang hing de krijgsbalans in aarzlend evenwicht.

Tot Satan, die het hoofd elke' uitval durfde bieden.

■126

En, ongelijkbaar, ook den sterkste dwong te vlieden, Ten laatsten Michaël een zwaard hanteeren zag Met beide vuisten, dat geleedren met éen slag Als halmen velde. Om die vernietiging te keeren Vloog Satan toe, gereed de slagen af te weeren Op 't tienvoud diamant van zijn ontzachlijk schild.

Dat als een maanschijf aan zijn slinkerzijde trilt.

De groote Aartsengel, als hij hem zag naadren, staakte Zijn krijgsbedrijf, terwijl de hoop in hem ontwaakte Des Hemels burgerkrijg te stuiten, zoo zijn hand D' Aartsvijand overwon en hem in slavenband Geketend wegsleepte ... En in goddelijken tooren Ontvlamd, deed hij zich dus diepverontwaardigd nooren:

„Onzalige oorzaak van het Kwaad, dat vóór uw val Hier ongekend was, in der hemelen heelal Niet eens een naam had, maar, door U verwekt, zijn vruchten Zoo welig afwerpt in de afgrijslijke ongenuchten Van dezen Oorlog, die ons allen eindloos smart.

Maar 't eerst met al zijn zwaarte U ploffen zal op 't hart! Hoevelen sleurt gij in uw hooplooze' afval mede!

Waarom den Hemel dus geplunderd van zijn vrede? Waaarom een gifzaad in de schepping uitgestrooid.

Dat nooit bestond, eer gij de vloekvaan had ontplooid? Waarom zoovelen aan uw slechte zaak verbonden.

Veel duizende, eens getrouw, nü valsch als Gij bevonden? Maar waan niet, dat Gij hier de rust vernielen kunt! De Hemel werpt u uit! U wordt geen plaats gegund In '1 oord der zaligheid te midden van Gods zonen:

Waar Liefde zalig maakt, kan Haat noch Tweedracht wonen! Van hier dan! en het Kwaad, üw werk volge U, rebel. En de uwen, naar het Rijk van 't Kwade, naar — de Hel! Ga derwaards met uw rot, dat daar uw twistvuur blakel Stook daar beroerten eer mijn vlammend zwaard der wrake Uw vonnis aanvange, of, tot sneller straf gegord,

Gods wraak, met meerder pijn, u in den Afgrond stort'!' . . .

Zoo sprak die Englen-Vorst. Geen antwoord liet zichwachten, Want Satan grijnsde;

„Ik kan uw dreigingen verachten, Ik, die uw daan veracht! Wat waant ge u zoo geducht?

127

Dreeft ge ook den minste van deez' scharen op de vlucht? En hebt ge er enklen ook doen vallen, zij verrezen Toch telkens weêr, alle ónverwonnen als voordezen! En denkt ge dan, dat ik u zulk een zegepraal Nog lichter maken zal, en dat uw trotsche taal Alleen voldoende is mij verschrikt van hier te zweepen ? Zóo eindt deze Oorlog niet! Gij hebt hem niet begrepen: Gij scheldt hem kwaad, maar ons is hij een heldenstrijd, Aan de Onafhanklijkheid en de Eere toegewijd.

Hier, snoevert! planten wij, hier, onze zegestandren.

Tenzij we uw Hemel in die boze Hel verandren.

Waarvan gij fabelt I En zij de Opperheerschappij Niet ons, wij blijven hier, en — blijven eeuwig vrij!... Intusschen, gaar uw sterkte, en laat Hem bijstand bieden. Dien Gij Almachtig noemt! Ik zal u niet ontvlieden. Integendeel; ik heb u heinde en ver' gezocht!quot;

Geen woord meer; nu ten strijd! O, wie die 't malen mocht. Dit naamloos Tweegevecht? Hier stamelen, hier falen Zelfs Englentongen! Wie kan 't Godlijke vertalen In Aardsche beelden, zóo begrijplijk dat een zoon Der Aarde 't vatte? Want die beide schenen Goön,

Hetzij ze stonden, of bewogen, in manieren.

Gestalte, en wapens, Goön I en onder al die fleren Geen ander Paar zoo stout en zoo bekwaam als Zij, Om 't groote pleitgeding van 's Hemels Heerschappij Ten eind te brengen! En hun zwaarden, opgeheven En rondgeslingerd als twee bliksemvlammen, schreven Afgrijsbre kringen in het luchtruim heinde en veer'. Hun schilden spiegelden elkanders stralen weer Als groote zonnen, 'k Zag de dappersten verbleeken:

Niet zeker in den storm van die beroering, weken De beide legers snel terug van wederzij'.

En lieten, toeziende, een onmeetbre kampplaats vrij.

't Was — mag ik 't groote bij het kleine vergelijken — Of de eendracht der Natuur op 't punt stond van bezwijken. Of onder 't starrenheir een oorlog was ontstaan.

En twee Planeeten, zich losrukkende uit heur baan, In 's Hemels middenpunt zich op elkander stortten.

Dat op- en wild door-éen hare elementen hortten! Op eenmaal hieven beide een arm omhoog, in kracht

128

Gods arm het naastebij, op éenen slag bedacht,

Een enkle, welvoldoende en nooit meer te herhalen!

't Was lang onzeker, wie dier Twee zou zegepralen, In sterkte en vlugheid zoo geheel elkander waard!

Maar Michaël hanteerde een machtig oorlogszwaard Uit 's Hemels tuighuis, zóo gestaald als nooit een tweede, Zoodat het hardste noch het scherpste voor zijn snede Bestaan kon. Dit nu trof als met een bliksemgloor Het zwaard des Satans, sloeg zijn lemmer midden door, En hieuw met d' eigen slag een wonde, vreeslijk gapend, In 's vijands rechterzij'. De woestaart stond ontwapend. En voelde nu voor 't eerst wat p ij n is. Tot op 't been Getroffen, kromp hij dol van woede en smart in-éen. Men zag een bloedstroom uit de rillende oopning springen, Maar bloed zooals daar vloeit door hooge Hemelingen, Etheriesch, als een vocht van nectar, rozenrood.

Dat heel de rusting met zijn droppels overgoot,

Heur glans verdonkrend. Tot zijn bijstand aangevlogen Kwam heel een Englental, hem tillende in den hoogen En dragende op hun schild tot waar, op veilgen grond In de achterhoede, zijn verlaten krijgskar stond.

Daar legden zij hem neêr, terwijl hij knersentandde Van spijt en razernij, nu hij, o schaamte en schande!

Niet zonder weêrga meer, door zulk een strafgericht Getuchtigd werd. Toch sloot weldra de wond zich dicht.

Niet bij ons geesten toch, als bij den menscb, is 't Leven De troon in ingewand, of hart, of hoofd, gegeven:

Bij hen heerscht in elk deel de volle Levenskracht. Zij sterven niet, maar Gods oneindige Oppermacht Kan hen vernietigen. In 't weefsel dat zij dragen.

Kan nooit een wonde waar de dood op volgt geslagen : Zoo toont de lucht, gekliefd, daarvan welhaast geen spoor. De geesten zijn gants Hart, gants Hoofd, gants Oog, gants Oor, Gants Zinlijkheid, en toch weer gants Verstand; zij mogen Zich-zelf belichamen, bij 't wonderlijk vermogen.

Zich een gestalte en vorm te kiezen, dicht of fijn.

Zóódanig en zóólang als hun verkieslijk schijn'!quot;

Intusschen, elders ook geschiedden daden, waardig Herdacht, zooals waar straks Vorst Gabriël strijdvaardig Op Moloch invloog, die zijn vuige lastertong

129

Van godversmading en bedreiging niet bedwong:

Hij zou „dien Gabriel, in ketenen geslagen,

Daarhenen sleepee aan de wielen van zijn wagen! . .

Maar doorgehouwen tot de heupen slingert hij De wapens weg, en vlucht, en brult van razernij.

Aan beide vleuglen van des Hemels Legermachten Versloegen Raphael en Uriël, hun krachten Verdubblende en hun moed, d' afgrijslijke' Asmodee (Den Geest des Lasters!) en woeste' Adramelech, twee Geduchte Troonen, die de grove reuzenleden Geheel in wapenen van diamantrots kleedden.

Zich Goden wanend! maar die hoogmoed taande ras.

Toen hen een slag trof, die, diepvlijmend, door kuras En kolder heenging, en hen vluchten deed. Ook draalde Geen vurige Abdiël, die slag op slag herhaalde. Het godvergeten rot bestokend onvervaard.

Totdat hij Ariël en Arioch zijn zwaard In lichaam omkeerde, en zelfs Ramiël deed vallen !

Zoo sprekend kon ik u van honderdduizendtallen Verhalen en hun naam vereeuwigen op Aard.

Maar de Englen, dankbaar als hen 's Hemels lof weervaart, Staan niet naar menscheneer. Ook Satan's Englen streden Roemzuchtig en vol kracht, zoodat zij wondren deden Van heldenstoutheid, maar daar hun herinnering Lang in den Hemel en der Heilgen hart verging.

Zoo moog' Vergetelheid hen in beur nacht begraven!

Kracht, zonder Deugd en Recht, oogst d' afschuw aller braven, Al jaagt ze de Eer somtijds op 't pad der Schande na: Dus, dat hen 't vonnis van een eeuwig zwijgen sla!

En toen de sterksten van hun sterken dus bezweken, Toen zag men 't godloos heir alle orde en tucht verbreken. De vlucht werd algemeen, verwarring heerschte in 't rond, Een gruis van wapenen bedekte alom den grond.

Als de asch en kolen uit een brakende' Jïtna stuivend. Karos, en ruiterij, en paarden vlammen snuivend,

't Stortte alles onder-éen. Wat tot dit oogenblik Nog staande was, deinsde af, vermoeid, ontsteld van schrik. Of rillend van de pijn. Dat was 't gevolg der Zonde, De vrucht des Afvals! Nooit, tot op deze eigen stonde

130

Was vlucht, of angst, of smart bij Engelen bekend!

O, hoe gants anders Gods Getrouwen! Tot het end Heldhaftig, onvermoeid, kon hen geen vrees verneedren! Onkwetsbaar stonden ze in vierdubbele geleedren: Dit voorrecht dankten zij hunne onschuld, haar-alleen! Eendrachtig sloten ze om hun God en Heer zich heen'; Dat was hun kracht! Hun was geen droppel bloeds ontvloten Al had ook 's Vijands schok hen van hun plaats gestoten!

De Nacht intusschen, die haar donker sluierfloers Omhoog ontvouwde, bracht het einde des rumoers En wapenstilstand aan, en onder haar geleide Trok alles langzaam af, verwonnelingen, beide. En overwinnaars. Op 't behouden veld van eer Sloeg Michaël nu zijn heldhaftig leger neêr.

En zette' er wachten uit, die in den donker schenen Als vuurge vlammen. Maar de Aartsvijand was verdwenen In 't duister, met geheel zijn weidsche legermacht, Wèl verre van 't tooneel des oorlogs. Toch, de nacht Gaf hem geen rust: hij deed zijn Hoofden samenkomen Ten Raad, en sprak dus, zonder aarzien, zonder schroomen

„Getrouwe Makkers, nu in 't barnen van 't gevaar Gevuurdoopt, wèlbeproefd, ontembaar staat gij daar, Wel waard als buit niet slechts de vrijheid weg te dragen, (Dat waar' te weinig!) maar al wat wij méér bejagen; Den roem, de heerlijkheid, het onbeperkt gezach!

In een onzeekren kamp hebt gij een gantschen dag (En kondt ge dat een dag, waarom geen eeuwigheden?) Het machtigste dat God ons zenden kan bestreden. Hij waande, 't was genoeg, 't was mooglijk reeds te veel Om u te tuchtigen, gij toonde 't tegendeel!

Niet zeker schijnt Hem dus 't Toekomende te wezen, Schoon Hij tot heden ook Alwetend werd geprezen! 't Is waar, wij, minder sterk gewapend dan Zijn heir. Ervoeren schande en pijn. ons onbekend weleer.

Maar even ras gekend als nietig ook geheeten! Ons hemelsch lichaam — en 't is aanwinst dat wij 't weten ! — Kan niet ter dood gewond; het leeft onsterflijk voort; En ware 't overal gekorven en doorboord.

De wonden sluiten zich van zelve, door 't vermogen

131

quot;Van aangeboren kracht. En mooglijk, zoo wij 't pogen, — Geringe middlen zijn 't geringe kwaad te sterk — Wacht ons een blijder kans in 't tweede worstelperk!

Voor beter harnas, voor geduchter wapen, wijken De vijanden misschien, of — 't maakt ons huns gelijken! Zijn zij de meerdren nu, zij zijn dat bij geval,

Niet van nature. En staan ze uit heimlijke oorzaak pal, quot;Wij zullen 't weten, want met ongefnuikte krachten Kan onze geest nog steeds doorvorschen en betrachten!quot;

Hij zet zich neêr, en nu rijst Nisroch aan zijn zij' Tot spreken, machtig eens in 's Hemels Hierarchy. Hij stond als iemand, den genadeslag ontvloden. Mat, zonder wapens, met het bleek gelaat eens dooden:

„Gij, die ons vrijmaakt van eens nieuwen Dwinglands juk Gij wilt ons leiden tot het onbetwist geluk Dat goden toekomt: toch, dit moeten wij belijden,

Zelfs goden valt het zwaar dus ongelijk te strijden: In pijnen worstlend met die weten van geen pijn.

Moet niet onze ondergang hiervan het einde zijn? Wat baten moed en kracht, als diepe wonden gloeien. Die eindlijk zelfs de hand der machtigsten vermoeien? Mocht ons ontzegd zijn wat genot heet, o wat nood? Zoo maar het leven ons die effen kalmte bood, Die mooglijk 't beste goed des levens is! Maar 't woelen Van lichaamspijn gelijk een kankerbeet te voelen,

Dat is ellende! dat het ergst van alle kwaad,

't Geduld verwoestend, als het steigert buiten maat!

Werd door een onzer nu een middel uitgevonden,

Waardoor wij, méér versterkt, den Vijand kunnen wonden, Of wel, onwondbaar-zelf, den Vijand mogen staan,

'k Bood hem geen minder eer dan die eens redders aan !...'

Toen sprak de Aartsvijand, fier maar rustig:

„Wél gesproken! Een machtig middel heeft op heden ons ontbroken:

Ik heb het uitgedacht! Wie groet dit Vasteland Des Hemels, vol gebloemte en vruchten, diamant En goud, en ambrozijn, en duizend heerlijkheden,

En denkt niet aan de bron, waaruit zij diep beneden

132

Den grond ontspruiten uit een ruw en donker Rijk

quot;Van stoffen, ongevormd, een stilstaand schuim gelijk.

Vol geest en vuur, maar dat, door 's Hemels straal geprikkeld,

Als uit den slaap ontwaakt, ontvonkt en zich ontwikkelt

Met wondre schoonheid in het alomringend licht.

Ik heb mijn aandacht op dit duister Diep gericht;

't Biedt stoffen aan, waarin ontvlamhre krachten huizen;

Die stoffen mengen wij en persen wij in buizen

Van vast metaal, dat, als een vonk het zundgat raakt.

Zijn inhoud, vuur en vlam en donderkogels braakt,

Die in 't vijandlijk heir verderf en schrik verspreiden.

Tot gruizels slaande wat gindsche Engelen bereidden

Tot weêrstand, ja, hen zelfs verbijstrend door den waan

Dat wij dat wapen uit de vingers mochten slaan

Des Dondraars, weêrloos nu! Ook hebt gij niet te vreezen

Voor lang verwijl: éer 't daagt, zal de arbeid vaardig wezen Iquot;

Zoo sprak hij, en zijn taal verkwikte 't Geestendom. De glans in 't oog, de hoop in 't harte, kwam weêrom. Bewonderd werd de vond, schoon die bewonderaren Zich 't meest verbaasden dat niet z ij de vinders waren; Zóo licht, daar ze eens bestónd, werd thands een kunst geschat. Die anders 't droombeeld van een dwaas geheeten had! Toch, Adam! kon het zijn — mistroostige gedachte 1 — Als de Aarde in zonde viel, dat een van uw geslachte.

Boos van nature, of door een helschen geest verleid,

Weer zulk een moordtuig schiep, tot schand dermenschlijkheid... Ach, mocht dat nooit geschiên! Wat bloed- en tranenstroomen, Wat al verwoesting, brand en slachting wierd voorkomen!quot;

Toen snelden ze uit den Raad tot d' arbeid. Aller mond Zweeg stil, maar rusteloos werkte aller hand. Den grond Des Hemels delfden ze op, en in de diepte zagen Ze stoffen, die daar nog in de eerste kiemen lagen Te slapen: zwaavlig en salpeetrig schuim, dat ras Door wondre kunst gemengd een drooge massa was; Die werd verbrokkeld nu tot korrels, op elkandren Gestapeld tot een rij van heuvels. En weêr andren Doorwroetten 's Hemels schoot om ijzererts en steen;

(Zulke aders loopen ook door 's Aardrijks diepten heen'.) 't Metaal herscheppen ze in wijdgapende mortieren.

133

't Graniet in bommen, die de ontstelde lucht doorgieren Als boden des verderfs. En nogmaals andren staan Met lonten vaardig, die den bliksem uit doen slaan Uit de ijzren pijpen, als heur gloênde punt ze nadert. Zóo brachten ze alle, tot éen nachtlijk werk vergaderd, In 't heimlijk alles tot voltooiing, zwijgend steeds En zwoegend steeds, gereed vóór 't eerste licht verrees!

Pas daagde 't in het Oost' des Hemels, of daar kwamen Op 't schettren, der trompet Gods machtige Englen samen In gouden rusting, elk zich scharend bij zijn drom.

Terwijl een schaar' den top van menig berg beklom Om rond te blikken, en een andre lichte bende Den versten schuilhoek van geheel de streek verkende, Om uit te vinden waar de vijand schuilen mocht.

Of hij nog rust hield, of een nieuwen veldslag zocht.

Daar golfden vendels in de verte — de Aartsverrader Trok met zijn leger, traag maar dichtgesloten, nader.

Toen ijlde Zophiël met snelle serafs vlucht Terug, en riep luidkeels, klapwiekend door de lucht;

„Te wapen, strijders! op! ik zie den Vijand komen; Hij vlood dus niet! En zoo is ons de zorg ontnomen Hem na te jagen! quot;Vreest ook nu niet dat hij vlied'!

'k Zie als een dikke wolk hem naadren in 't verschiet. Hij schijnt, waanzinnig, tot het uiterste besloten. Den krijgshelm vastgezet! het harnas aangeschoten! Het schild gegrepen ! borst en slapen wèl bewaard!

Want dwaal ik niet, dan is wat heden ons weervaart.

Geen stortbui, maar een storm van felle bliksemschichten!quot;

Zoo werden zij door hem gewaarschuwd, en zij richtten.

Zelf op hun hoede reeds, met onverpoosde schreên,

Toch kalm, hun krijgsmarsch naar den Vijand. Daar verscheen Die Vijand reeds, vol trots Gods legioenen tergend. Vol arglist tevens in zijns legers hart verbergend Zijn duivlenwerktuig, dat hij voortsleepte. Eensklaps stond Aan weêrszij' 't leger pal; maar Satan vloog naar 't front Van 't zijne, en gaf bevel;

„Dat zich de voorhoede open'.

134

En zwenke links en rechts! Dan zullen naar wij hopen Zij die ons haten zien wat vreê hier wordt verlangd, En wat gezindheid hen met open arm ontfangt,

Als onze voorslag 't hoofd hen niet gebukt doet dragen! Ik vrees dat waarlijk! Maar de Hemel moog' gewagen Van wat hier, vrank en vrij, door ons wordt uitgestort! En gij, die 't sein wacht, doet wat u geboden wordt I Roert aan de punten, snel en bondig; leer gevoelen Met luider stem, wat wij van onzen kant bedoelen!quot;

Zoo klonk zijn valsche taal. Hij wenkte met de hand, — Daar opende zijn front ter rechte en slinke kant Naar beide vleuglen. En in 't middenruim der benden Trof ons een schouwspel, welks beteeknis wij niet kenden: Wij zagen vóór ons een driedubble lange rij Pilaren, schuins gericht. In 't eerst geleken zij Reusachte dennen, in een mastbosch omgehouwen.

Beroofd van takken: bij nauwlettender beschouwen Gegoten stangen, maar tot pijpen uitgehold,

Cilinders van metaal, op wielen voortgerold,

En gapend met een muil, die juist geen vreê voorspelde! Bij ieder werktuig stond een Serafijn, en knelde Een stengel in de vuist, weêrlichtende aan de punt Als van een vuurvonk. Maar 't werd ons niet lang gegund Te peinzen wat dit mocht bedieden: want daar bogen De stengels, langzaam door de Serafim bewogen.

Zich naar de enge oopning van die zwarte pijpen neer — En plotsling flikkerde de Hemel heinde en veer'

Van rosse vlammen, zoo als bliksemstralen spelen, Luidloeiende uitgebraakt door die metalen keelen! Zij scheurden 't luchtruim met een ijzren hageljacht Van bommen, aan elkaar geketend, met de kracht Van donderklooten op ons Leger nederslaande.

En waar zij vielen, bleef geen enkle Engel staande,

Schoon anders wortelvast gelijk een rots in zee! Die wankten, sleepten in hun tuimling de anderen meê: Zoo vielen duizenden van Englen, 't meest belemmerd Door 't zware wapentuig, dat borst en heup omklemmert En vastnijpt. Anders, door hun geestlijke natuur.

Waar' 't hun al licht gelukt die onweersbui van vuur Te ontgaan door snellijk uit te wijken, of te ruilen

135

Van vorm, of, plotseling onzichtbaar, 't wee te ontschuilen.

Straks volgde een warreling en een gedwongen loop.

Nü hun geleederen te ontsluiten, gaf geen hoop.

Wat dan? Een aanval moest een tweede neêrlaag duchten,

En was nu 't bukken r a m p, 't zou schande zijn te vluchten !

Reeds stond een tweede rij van Serafs bij de affuit:

Eén stap — een tweede laag van donders berstte er uit;

En weg te vlieden, als bloóhartigen te wijken.

Dat kon hun niet van 't hart 1 éer op de plek bezwijken!

De Aartsvijand zag hun nood, en sprak met bittren hoon Zijn makkers toe:

„Waarom staan deze halve-goon Van verre? Kwamen ze ons niet overmoedig tegen? Wij openden ons hart. Hoe staan ze nu verlegen? Wij hebben immers 't woord ronduit tot hen gericht. Een voorslag, klaar genoeg, en punten van gewicht!

Waarom verandren zij zoo ijlings van gedachten?

Wat wilde sprongen, die dus buiten 't spoor hen brachten ? Of is 't een vreugdedans om 't vriendlijk vrede-woord Door ons gesproken ? Nu, 't worde andermaal gehoord, Dan is het einde van deez' oorlog ras gevonden!quot; . . .

Die spottaal werd herhaald door duizenden van monden: Zij waanden, hunner was de zege en 't koninkrijk ! Zij droomden om hun vond d' Almachte zich gelijk:

Nu was Zijn donder hun een spel! Hun eigen donder. Den Zijne nagebootst, bracht al Zijn legers onder. Van schrik verbijsterd reeds!. . . Maar die verbijstering Was kort van duur. Een gloed van heilgen toorn beving Het hart der Englen, en deed plotsling hen besluiten Door éen geduchten- greep het helsch bedrijf te stuiten. Zij wierpen, haastig, zich de wapens van de leên.

En — ziet de uitnemendheid der wondre mogendheên, Die God gelegd heeft in Zijne Engelen! — zij vlogen Met bliksemsnelheid naar de bergen (aan den Hoogen Ontleende uwe Aarde meê die wisselende pracht Van berg en dal) en nu, daar grepen ze in hun kracht Die steenkolossen aan, daar werden Alpgevaarten

136

Ontworteld, opgetild met hun driedubble zwaarten Van rotsen, stroomen, en van wouden, weggekaatst Gelijk een bal! Nu stond des Satans heir verbaasd,

Verlegen op zijn beurt! Nu moesten zij 't aanschouwen, Hoe hun driedubble rij vernielende kartouwen Verdwenen onder 't wicht dier rotsen, die met éen Hun hoop begroeven ! Maar hun hoop werd niet alleen. Zij werden zelf bedreigd! de ontwrichte bergen vlogen De lucht verdonkrend aan, om zonder mededoogen Ter-neêr te dondren op hun schedel, rij aan rij Hen piettrend. Met een pracht van wapens praalden zij, Maar juist hun wapenen verhoogden 't wee; zij braken Tot scherpe gruizlen, die in borst en Uendnen staken,

Zoodat de ellendigen, verscheurd door wond op wond. Van smarte huilden, en zich wrongen op den grond,

Eer 't hun gelukte zich van 't dwangbuis te bevrijden.

quot;Want schoon ze als geesten eens zich in het Licht verblijdden, Zelf zuiver als het Licht — door Zonde nu bezwaard, Was hun zelfstandigheid ontreinigd, half ontaart.

Nochtans, wie hunner zich nog roeren konden, blikten Naar de eigen wapens om als de onzen, en verwrikten De bergen van hun voet. Straks vloog, van wederzij' Geslingerd, rotsgevaart' aan rotsgevaart' voorbij In 't luchtruim, botsende op elkander, nederreegnend Op beide legers, nu eikanderen bejeegnend In schemerdonker, waar zij worstelden door 't gruis. Wat helsch gekraak! Bij dit afschuwlijk strijdgedruisch,

Deez' monsterworsteling en slachting vergeleken.

Scheen 't eerste treffen, toen ook duizenden bezweken.

Niets dan schermutsling. 't Was verwarring, overal Verwarring barend. Zelfs de Hemel waar' zijn val Misschien nabij geweest, tot gruizelen gesmeten.

Waar' niet de Almachtige op Zijn koningstroon gezeten In 't veilig Heiligdom der glorie. Hij vóórziet Niet slechts de slotsom aller dingen, maar gebiedt —

Werkt, of laat toe! En nu, dit oproer in Zijn staten, Had Hij, de Alwetende, in Zijn wijsheid toegelaten: Zóo moest Zijn raad vervuld, zóo de overwinningskrans Zijn Zoon omstralen met onsterfelijken glans!

Zoo moest het blijken, dat Zijn eeuwig Alvermogen Den scepter voerde en Zijn Gezalfde zou verhoogen!

quot;137

't Was daarom dan dat Hij Zijn welbeminden Zoon Die aan Zijn zijde heerscht, dus aansprak -van zijn Troon:

„Gij, als de weêrglans van Mijn glorie nooit volprezen Mijn Eengeboornel Gij, van Mijn onzienlijk wezen Het zienlijk beeld! Gij zijt Mijn wijsheid en Mijn kracht! Al wat i k ooit besluit wordt door u w hand volbracht! Gij weet, wij zagen nu twee dagen henensnellen,

— Twee dagen, zooals zij des Hemels dagen tellen —

Sints Michaël zijn heir ten strijde heeft geleid Tot onderdrukking van deze ongehoorzaamheid.

De strijd was fel, en moest dat wezen, nu twee Machten Als déze worstelden. quot;Want aan hun eigen krachten Liet ik hen over, als gelijken schiep ik hen:

Gij weet het, en gij weet dat ik rechtvaardig ben.

Alleen de zonde heeft die twee van-een-gescheiden;

Maar ongestraft nog bleef de zonde, en dus bij beiden Nog ongefnuikt de kracht. Zoo konden zij weêrzijds Volharden, rustloos, en daar kwam geen eind des strijds! De krijg volbracht wat hij vermocht: de moed ontaarde In woede, die niet slechts geen enkel wapen spaarde.

Maar bergen losrukt, die, geslingerd op elkaar.

Den Hemel kraken doen en dreigen met gevaar.

Twee dagen duurde daar een strijd waarvan ik gruwe. Twee dagen! 't is genoeg: de derde Dag is de Uwe!

Hij is voor U beschikt, en 'k heb dien krijg geduld.

Omdat Gij, Gij-alléen, het pleit beslechten zult.

Dat is Uw glorie! U behoort ze, U kroont zij heden!

Mijn welbehagen en mijn eeuwge Mogendheden Zijn in U uitgestort, dat Helle en Hemel 't weet', Hoe billijk Gij mijn Zoon, de Onvergelijkbre, heet!

Ik wist den gang van dit boos oproer zóo te reeglen. Dat de uitkomst schittrend uw verkiezing zal bezeeglen Als waardigste erfgenaam van alles, door mijn hand Gezalfd tot Koning! Doe uw hoogen rang gestand,

O Gij almogende, in de mogendheid uws Vaders!

Bestijg mijn krijgskaros, bestier de snelle raders.

Waaronder 't fundament van heel den Hemel trilt!

Neem al mijn wapens, neem mijn donderboog, mijn schild, Mijn zwaard! en drijft ze voort, de oproerige kohorten. Tot ze over 's Hemels grens ten diepsten Afgrond storten!

138

Daar moog' dat Nachtgebroed zich domplen in een haat, Die God veracht en Gods gezalfden Koning smaadt!quot;

Zso sprak de Vader, en Hij deed in volle stralen Zijn eigen glorie op zijn Eerstgeboorne dalen.

Die nu volkomen, in een onuitspreeklijk licht.

Den Vader uitdrukte op 't verheerlijkt aangezicht.

Dus luidde 't andwoord door den Christus God gegeven:

„O Vader, boven al de hemelen verheven!

Eerst, Hoogst en Heiligst God! Alléen-volmaakte 1 G ij Zoekt altijd de eer Uws Zoons, Uw heerlijkheid zoekt Hij! 't Is recht en billijk; want dit is mijn grootst verlangen, Mijn hoogste roem, een wenk van Uwen wil te ontfangen; En deez' Uw wil te doen, is al mijn zaligheid!

De scepter en de macht, door U mij toebereid,

Aanvaardds ik, maar ik geef nog blijder ze eens U weder! Dan leg ik juichende mijn heerschappij ter-neder.

Dan zult Gij alles zijn in allen. Ik in U,

En in Mij allen die Gij liefhebt. Ja! — maar nü,

Nü haat ik die G ij haat! Uw beeld in alle dingen,

Kan ik zoowel met uw Verschrikking mij omringen' Als met de lieflijkheid waarin uw Goedheid lacht!

Ik zal, gewapend met uw eigen Oppermacht,

Den Hemel zuivren en de bozen neêr doen zinken Ter Heil', waar eeuwge nacht in ketens hen zal klinken, Bij 't knagen van den worm die nimmer sterven mag! Daar past het Oproerbent, dat spot met uw gezach,

Terwijl uw dienst-alleen tot waar geluk kan leiden 1 Dan zullen de Uwen, van de onreinen afgescheiden,

Hoog op uw Heilgen Berg voor U de cither slaan Met hallelujah's, en — Ik in hun Choor vóóraan!quot;

Zoo sprak Hij, en rees op. De dag begon te naadren; De derde! En vlammend met bezielde dubbelraadren, Van zelve rollend met de snelheid van d' orkaan,

Vloog de Oorlogswagen van d' Almachten Vader aan.

Vier Cherubs leidden hem, elk met vier aangezichten, En 't lichaam overal bezaaid met starrenlichten Als oogen — 't wielwerk ook had oogen zonder tal! —

139

Hun vleuglen torschten een gehemelt' van kristal,

Waarop een Troon stond van saffier, met ambersteenen Vercierd en van den gloed des regenboogs omschenen.

Daar klom Gods Zoon nu op den hoogen Krijgskaros In volle rusting, een ontzachlijkê' oorlogsdos Van stralende ürim, een der schoonste wapen werken. Triomf ging voor Hem uit op klepprende arendsvlerken; Vol donderpijlen hing de koker naast den boog Te rammlen aan zijn heup, en waar Hij kwam, daar vloog Een dwarling op van smook en vonken. Hem verzelden Zijn Heilgen, duizendmaaltienduizenden van Helden,

Reeds stralende in 't verschiet; terwijl aan wederzij'

Gods wagens gingen: een getal — men noemde 't mij — Van honderdduizend. Op dien Glorietroon gedragen Door Cherubsvleuglen, reed des Vaders Welbehagen Op 's Hemels kristallijn al verder, in een wolk Van gloed, van verre ontwaard, maar 't eerste door Zijn Volk t Van vreugd verrast, zien zij het groote vendel zweven, 's Messias' teeken in den Hemel, opgeheven Door Englen; en terstond rondom die Heilbanier Stroomt wat verspreid is saam', door Michaël's bestier Op-nieuw gerangschikt en aan beide vleuglen scharend Rondom hun Koning, als Zijn Lichaam zich vergarend.

Gods Kracht trok voor Hem uit en effende zijn baan. Hij sprak slechts; en zietdaar, de ontwrichte bergen staan Op 't oude voetstuk weèr geworteld als te voren, 't Ontrimpeld aangezicht des Hemels is herboren.

En dal en heuvel lacht met frisch gebloemt'! Dat ziet De Vijand, maar het treft zijn stuursche zinnen niet. Ten jongsten worstelstrijd gaart hij zijn benden samen, Die door de wanhoop-zelf tot nieuwe hoop heramen. Hoe kan eoo snood verderf in Hemelgeesten woên ?

Helaas, wat teeknen die den hoogmoed zwichten doen? Wat wondren buigen de verstoktheid? Zij kan breken. Niet bukken! Wat den trots dier bozen moest verweeken. Verhardde hen te meer. Zij zien wat Hij vermag. En hunkren, nijdiger dan immer, 't hoog gezach Te ontrukken aan Zijn hand. Zoo staan hun legerbenden Gereed met kracht en list te vallen in zijn lenden';

Dit is de laatste slag, die 't al beslissen zal:

Der Godheid neerlaag, of — hun reddelooze val!

140

Daar keert Gods groote Zoon zich tot zijn Heldenscharen:

„Gij Englen, houdt hier stand ! Rust van uw krijgsgevaren En arbeid uit! Gij hebt tot heden trouw gestreên Voor Gods gerechte zaak. De Almachtige is tevreên En zegent u. Gij bleeft van heldenmoed aan 't branden. Onoverwinlijk, gij! Maar nu ook, andren handen Betaamt het straffen van dit wederspannig bent':

De wraak behoort aan God en die er God toe zendt! Het werk van dezen dag is niet bestemd voor velen.

Geen levend schepsel zal in dezen Tweekamp deelen.

Blijft toezien I en merkt op wat van een Vijand wordt. Op wien Gods grimmigheid door mij wordt uitgestort! Zij hebben M ij , niet U, versmaad, benijd nog meerder! Hun woede is tegen m ij, wijl de Eeuwige Alregeerder Wien 't rijk, de kracht is, en de glorie, van zijn Troon Mij eerde, naar zijn Wil, als Zijn geliefden Zoon. En daarom-juist heeft God het oordeel M ij gegeven!

Ik zal 't verlangen van mijn haatren niet weêrstreven: Zij wenschen naar de proef wie onzer 't sterkste zij, Ik tegen allen, of zij allen tegen Mij!

Wel, laat het wezen, nu ze, in meerderheid ven krachten Het hoogste vindend, een voortreflijkheid verachten Van hooger adel, waar hunne aandacht niet naar vraagt! Zij hebben woedend mij ten Oorlog uitgedaagd;

Zij zijn elke' andren strijd onwaardig!quot; . . .

Nauwlijks zwegen Zijn lippen, of, op eens! verschrikbre wolken stegen Hem op het voorhoofd. Welk een dreiging in dat oog. Te fel om aan te zien voor schepselen hoe hoog!

Hij keert zich ijlings tot de ontelbre tegenstandren. De Diergestalten slaan de vleugels uit elkandren, Doodschaduw werpende uit hun starrenrijk gepluimt' De wagenraderen doorwervelen de ruimt',

Luidruischende als een val van klaterende waatren.

Of als de stormmarsch van een leger. Naar zijn haatren Al dicht- en dichter, met verbijsterende kracht,

Dreef Hij den wagen, zwart gelijk de Middernacht Die bliksems slingert om rijpe oogsten te vernielen ! De Hemelbodem dreunt van 't daavren van zijn wielen:

-141

Het buigend firmament kraakt tot in 't verst verschiet —

Het wankelt alles, slechts de Troon des Eeuwgen niet!

Hij kwam zijn' Vijanden te vroeg I Zie, hoe zijn vingren

In eens tienduizend van zijn donders nederslingren,

Hen slaande met een pijn die op hun zielen brandt!

De Duivlen deinzen, door ontzetting overmand;

Zij vallen, daar en moed en wapens hun ontglijden;

En over helmen en gehelmde hoofden rijden

De wagenraadren des Verwinnaars heinde en veer'.

Nu kwam de kreet te pas; „Valt, rotsen, op ons neêr!

En bergen, dekt ons!quot; Want gepunte stralen vlogen

Als zooveel pijlen uit de millioenen oogen

Der Diergestalten en het bliksemend gestarnt'

Dat ook als oogen in het levend wielwerk barnt.

't Gebroedsel waar' verdelgd, had niet de Heer krachtdadig

Zijn donders halverweegs weêrhouden, nog genadig

De bozen sparend, die Hij wèl verbannen zal.

Maar niet verdelgen! Hij Iaat ze opstaan uit hun val.

En jaagt hen voor zich uit, van vreeze duizlend. Even

Als schuwe lammren door een onweer voortgedreven,

Zóo dringen ze in hun vlucht dicht op elkander aan.

Tot zij bij d' eindpaal van des Hemels grensmuur staan.

Daar is een oopning, en zij zien, diep, diep beneden,

De Hel die gaapt. Nu vaart de doodsangst door hun leden.

En doet hen deinzen, maar nog grooter doodsangst stuit

Hun vlucht van achtren, en zij horten weer vooruit.

Voor over, neder, in des Afgronds put verzwolgen.

Tot waar de pijlen van den Wreker hen vervolgen!

De Helle, ontroerd, vernam den donderenden slag;

De Hemel vallende uit den Hemel! Toen zij 't zag.

Waar' zij misschien van schrik verplet in-éen-gezonken.

Maar onverwrikbaar was haar grondslag vastgeklonken

Naar 't Eeuwig raadsbesluit. Zoo zonk dan heel dat heir

Diep, altoos dieper, in d' onpeilbren Afgrond neêr,

Steeds vallend, vallend, negen dagen, negen nachten!

Die millioenen, wild door-éen-gedwarreld, brachten

Neêrstormend door 't gebied van Chaos, heel zijn Rijk

In huilend oproer, aan geen wanorde ooit gelijk.

Toen ploften ze in de Hel, wier open poort hen wachtte

En achter hen zich sloot — de Hel, het Land der Klachte,

Hun ware woning, 't oord van Eindelooze Smart;

142

Het Hart gelijk het Huis; bet Huis gelijk het Hart! ... De Hemel jubelde, en de muurbres werd gesloten. 0 vreugde, o zaligheid die de Engelen genoten.

Toen, op zijn strijdkar, die Messias, gants-alleen.

Verwinnaar keerde, daar de glorie Hem omscheen!

Zijn Heilgen snelden toe, stilzwijgende ooggetuigen Van zijn doorluchte daan, maar nu met vroolijk juichen De palmtak schuddend, en, elk in zijn orde en rang. De stemmen menglend tot éen, hoogen Jubelzang.

Zij prezen Hem, den Vorst, Verwinnaar, Heer der Heeren, Den Zoon en Erfgenaam, die 't Godsrijk blijft regeeren, Getroond voor eeuwig nu aan 's Vaders rechterhand!. . .

'k Heb dus uw wensch vervuld, voor 't menschelijk verstand In Aardsche beelden u het Hemelsche verklarend!

En als ik dus, u een mysterie openbarend,

U, Mensch! verhaalde wat bij de Englen is geschied, 't Is wijl gij weten zoudt wat wijsheid u gebiedt:

Waak voor dien Satan, die met ijverzuchtige oogen Uw heil benijdt, die al wat kracht en list vermogen Beproeven zal om u te ontscheuren aan uw God,

Opdat ge, als hij beroofd van alle zielsgenot.

Zijn straf mocht deelen en zijn eindloos, eindloos lijden! Dat zou zijn wraak zijn! dat d' onzalige verblijden.

Als hij. God-zelf ten spijt, u in den eeuwgen dood Der ziele storten kon, zijn lot- en leedgenoot!

Sla zijn verzoeking af, sluit de oogen voor het kwade. En waarschuw. Hoofd der Vrouw, eene al te zwakke Gade! Wat d' Ongehoorzaamheid tot loon te beurte viel,

Zaagt ge in een voorbeeld; o, graveer het in uw ziel! — Zij hadden kunnen staan, toch zijn zij uitgegleden . . . Och, denk er. denk er aan. en — huiver te overtreden!quot;

143

ZEVENDE BOEK.

Rafael gaat voort met verhalen, en geeft nu aan Adam, op zijn verzoek, verslag hoe en -waarom de waereld eerst geschapen was. Hij deelt hem mede, dat God, na het uitdrijven van Satan en zijne Engelen uit den Hemel, verklaarde dat het zijn welbehagen was, een andere quot;Waereld met daarin passende bewoners te scheppen. Hij zendt zijnen Zoon, in heerlijkheid, en van Engelen opgewacht, om het werk der schepping in zes dagen te voltrekken. De Engelen vieren de voltooiing van het wonderwerk en des Zoons terug-komBt in den Hemel, met blijde jubelzangen.

Daal uit de Heemlen neêr, Gij, wie de Heemlen roemen,

Urania! voor 't minst als ik U dus mag noemen,

Gij, op wier Englenstem mijn ziel in steiler vaart

Dan die van Pegasus zich opheft boven de Aard,

Veel hooger dan de Olymp door lucht en wolken brekend'.

Ik roep den naam niet aan, maar wat de naam beteekent:

Want immers, Heiige I gij behoort niet tot de Rij

Der Negelingen, noch bewoont d'Olympus 1 Gij

Zijt Hemelsch van geboorte, en éer er heuvlen rezen

Of bronnen welden, hebt Ge uw hoogen God geprezen,

Waar Ge aan Zijn voeten zat en Hem uw lofzang boodt,

Naast de Eeuwge Wijsheid, uw verkoren speelgenoot

En zuster! Ik, een kind der Aarde, durfde 't wagen

Uw kleed te grijpen, en liet me op uw vleuglen dragen

Tot in den Hemel aller Hemelen, en dronk

De lucht van 't Heiligste in, door U getemperd. Schonk

Uw hand me in 't klimmen hulp, zij leer' mij nederdalen,

En doe op Aarde mij beveiligd ademhalen,

Mijn eigen element! — Want liet uw hand mij los,

Ik plofte neder van mijn toomloos vleugelros,

Gelijk Bellerophon, om jammrende om te zwerven

In 't Lyciaansche veld, en in mijn schand te sterven!

Ik bracht mijn Zang ter helft. Van nu af zing ik weer

In 't zichtbre zonnelicht van lager waereldsfeer.

Hier, staande op Aarde en niet tot bij de Hemelingen

Vervoerd, zal ik op nieuw in zelfvertrouwen zingen

Met menschelijke stem, die niet onzeker klinkt

Of op de lippen sterft. Wel zie ik mij omringd

Van boze dagen en van boze lastertongen;

Wel word ik overal van jammeren besprongen;

144

Een tastbre duisternis heerscht altijd ona mij heen' In eindlooze eenzaamheid; — toch ben ik niet alleen,

Sints Gij mij opzoekt in mijn droomen, bij het grauwen Der nacht, of als Auroor de nuchtre kim doet blauwen!

Leer Gij me, Urania! leer mij de cyther slaan!

Breng Gij mij weinig, maar bekwame hoorders aan; Verwijder 't wangeluid van dolle wijnpapinnen,

Gevloekt Bacchantenras, dat, met bedwelmde zinnen En losgereten hair, bij 't schaatrend : „Evoë!quot;

Een Orpheus heeft vernield op 't eigen Rhodopé,

Waar woud en steenklip naar zijn melodiën hoorde. Tot thyrs' en bekkenklank de zilvren zangstem smoorde! De Muze bood haar zoon geen schuilplaats tegen 't Lot; Zij is een ijdle droom, maar Gij, Gij zijt uit God 1

Nu, meld me, Urania! wat invloed had de reden Des Engels, als gezant der Godheid opgetreden,

Om Adam en zijn zaad te hoeden voor een val Als die des Satans, bij der Englen juichgeschai Gebliksemd van omhoog? een val, licht vóór te komen Door 't eerste Menschenpaar, dat, onder duizend' boomen, Slechts aan éene enkle vrucht geen stoute hand mocht slaan! Aandachtig, diep verbaasd, hoorde Adam d' Engel aan. Hoe vreemd, hoe wondervol klonk alles in zijne ooren:

Haat in den Hemel 1 en een dolle krijg, geboren In 't eigen vaderland der goddelijke vreê!

Maar 't Kwaad, te-rug-gekaatst, stortte als een dwarrelzee Zijn meesters over 't hoofd, onmachtig zich te menglen In de eeuwge zaligheid der trouw-gebleven Englen. De twijfel, voor een wijle in Adam's ziel ontwaakt, Was uitgebannen; en, door reine zucht geblaakt Naar kennis, smachtte hij te weten wat hem-zelven Meer van nabij betrof: hoe 's Hemels luchtgewelven En 's Werelds vlakte 't eerst verrezen; uit wat stof; Wannéér, waarom; wat in en buiten Edens Hof Gebeurd was, éer hij nog dit aanzijn had ontfangen? Als een, die, half gelaafd, met tintelend verlangen Op 't levend water staart, dat aan zijn voeten plascht En nieuwe dorst verwekt, sprak hij zijn Hernelgast Dus aan :

145

,0 Heilgezant! uw goedheid openbaarde Verheven dingen, voor bewoners dezer Aarde Ontzachlijk, wondervol! Met goddelijke trouw Weest ge ons den valstrik aan, die ons verderven zou. Gij hebt verborgenheên ontsluierd, die ons leeren Wat onzer roeping past. De vriendlijkheid des Heeren Worde eeuwig door ons hart geprezen, dat Zijn woord Geloovig aanneemt en voor eeuwig Hem behoort! . . .

Maar nu ons ééns het licht der wijsheid werd ontstoken. Nu gij van wondren uit den Hemel hebt gesproken. Ons onbegrijplijk, schoon in kennelijk verband Met de Aarde, ai, buig u neêr tot ons beperkt verstand! Verhaal ons — wat niet min des Scheppers alvermogen Zal prediken I wannéér zijn gindsche Hemelboogen Gewrocht, die wij van verr' bewondren in den gloor Dier flikkervuren, steeds hun blauwend wandelspoor Doorkruisend? — Wat is zij, in wie wij ademhalen. Die alles vult en vormt, en heuvelen en dalen Omarmt, de onzichtbre Lucht? — Wat dreef den Schepper aan, Uit de eeuwigheden van Zijn sabbath op te staan,

Om in den Chaos nog zoo laat te bouwen, zonnen En waerelden, als zand? Wanneer is Hij begonnen?

Hoe ras heeft Hij voltooid? Heeft God u niet ontzeid Te spreken, o zoo spreek! Want geen nieuwsgierigheid Beweegt ons in den raad des Eeuwigen te treden,

Maar zucht naar wetenschap, om Zijn volkomenheden Met des te hooger lof te aanbidden, 't Groote Licht Des Daags blikt neder met verlangend aangezicht. Vertragende op zijn baan, om naar uw stem te hooren. Om op te vangen hoe zijn vuurschijf is geboren,

Hoe alles uit den schoot der Diepte werd gebaard! De Maan, het Starrenheir, staan in een kring geschaard, De nacht zal zwijgen, en de slaap zal luistrend waken!

Zijn donzen vleugel zal onze oogen niet genaken.

Eer gij uw zang voleindt en tot uw hemeltocht U opmaakt!quot; . . .

Dringend dus door Adam aangezocht.

Ving nu de Aartsengel aan, met godlijk welbehagen:

„Waartoe een beê, zoo rein en needrig, afgeslagen? XI. 10

-146

't Is waar, geen woord, geen taal, geen Serafijnenstem Kan God verklaren, en geen hart eens menschen Hem Bevatten noch Zijn werk! Maar wat gij kunt bevatten.

Wat u te hooger nog Zijn heerlijkheid doe schatten.

Te beter uw geluk waardeeren, zwijge ik niet!

De Heer der Heeren, die mij tot u zendt, gebiedt U te onderwijzen, maar trok grenzen! Vraag niet meerder! Zoek niet te ontdekken wat de Onzienlijke Alregeerder Als onmeêdeelbaar heeft gesluierd in den nacht Van Zijn verborgenheid, waar geen geschapen kracht Een slip van opheft! Neen, geen blinde heiligschennis!

Daar blijft u stofs genoeg tot onderzoek en kennis.

Maar kennis is de spijs des geestes, en ook zij Geeft dan slechts voedsel, als een wijze heerschappij Den trek beteugelt: wat onmatig wordt verslonden.

Bezwaart en keert tot gif! — Hij heeft dat ondervonden. Die Lucifer, die eens den luister tanen deed Der Cherubim, gelijk de star, waarnaar hij heet.

De starren overschijnt! Hij viel! met al de zijnen Ter-neèr-gebliksemd in de vlammende woestijnen Der Hel, zijn eigen plaats! Zij zagen 't, hoe Gods Zoon Verwinnaar wederkeerde, en voor den Glorietroon Des Eeuwiglevenden met al zijn duizendtallen Verscheen. De Vader sprak:

„Zoo is hij dan gevallen. De afgunstige Rebel, die 't heilig Englenheir Oproerig waande als hij en machtig evenzeer De Hooge Godheid van haar zetel af te stoten,

Om zelf te heerschen! Heel een leger bentgenooten, Bedrogenen, wier plaats de Hemel niet meer kent.

Zijn achter hem 't verderf in d' open muil gerend!

Maar 't grooter deel bleef trouw, en myriaden resten, Om heel de Oneindigheid der Hemelsche gewesten Te vullen, en omgeurd van 't wierook der gebeên, Ten Priesterlijken dienst in 't Heiligdom te treên.

Toch wil ik niet, dat zich de Aartsvijand zal verheffen Op 't leed, waarmeê zijn trots mijn Hemel waant te treffen, Dien hij te ontvolken zocht. Neen, ik herstel die schS — (Indien men 't schade noemt dat ons verloren ga quot;Wat reeds zich-zelf verloor!) In weinige sekonden Der eeuwigheid zal ik een Nieuwe Waereld gronden.

147

Millioenen scheppen uit éen enklen man, om daar Te wonen, tot ze in 't eind het dreigende gevaar Ontgroeiden, en, beproefd in velerhande tranen En zelfstrijd, zich den weg tot Onze aanschouwing banen. Dan huwt de Hemel de Aarde, en de Aarde wordt gelijk De Hemel, éen Gebied, éen eindloos Koninkrijk,

Waar Vreugde en Harmony in eeuwigheid regeeren! Verbeidt dien dag terwijl, gij heilige Englenheiren En Hemelmachten, in de ruimte! En Gij, mijn Woordl Mijn Zoon! ik schep door U. Spreek! en — de baiert hoort. Mijn Mogendheid en Geest, mild overschauwend, trekken Met U. Rijd in triomf, en ga een Waereld wekken In 't onbegrensde Diep dat uw bevelen beidt I 't Is onbegrensd, want ik vervul de Oneindigheid.

Niet ledig is het Ruim; ofschoon ik onomschreven Mijzelv' onttrekke, ik leef een alvrijmachtig leven;

Mij wordt door Nooddwang noch Verandring perk gezet; Mijn Wet is Noodlot, en mijn enkele Wil is Wet!quot;

Zóo luidde 't scheppingsplan. Elk denkbeeld des Almachten Wordt door Zijn Eeuwig Woord verwerklijkt. Zijn gedachten Zijn daden, sneller dan de snelste vaart des Tijds Of der Beweging, maar alleen op menschenwijz'

Voor menschlijke ooren in op-éen-gevolgde klanken Te melden! 't Hemelheir, met luchtdoordaavrend danken. Juichte in triomf 't besluit der Almacht toe. Daar rees Een hallelujah-galm, die d' Allerhoogste prees.

Hem voor d' aanstaanden Mensch een eeuwig welbehagen. Voor de Aard', die blinkende uit den afgrond op zou dagen. Om eeuwge vrede smeekte — éen heilig Jubellied Aan d' Overwinnaar, die 't afvallig rot verstiet Van uit de rangen der rechtvaardigen — éen Amen Op d' arbeid, die den raad des Satans zou beschamen. Het Goede lokken uit den boezem-zelf des Kwaads,

En beter schepselen verheffen aan de plaats Der bozen, om Zijn roem door duizende geslachten Te prijzen, de eeuwen door!

Zóo zongen 's Hemels Machten, Als, vaardig tot Zijn werk, de aanbidbre Zoon verscheen: Des Heeren heerlijkheid straalde om zijn voorhoofd heen' Met hemelzonnegloed; elke opslag zijner oogen

148

Was wijsheid en gena, zijn gordel alvermogen:

Hoe blonk in Hem geheel des Vaders volheid uit!

Rondom zijn wagen, die met dondrend stormgeluid

Daarheen vloog, ging een heir van Troonen, Heerschappijen,

En Cherubijnen en gewiekte Geestenrijen,

Op wagenen, als zij gevleugeld, lang bewaard

Ter plaats waar duizende karossen staan geschaard.

Die, vaardig tot den krijg, het aanvalsteeken wachten

In 's Hemels tuighuis, dat de vinger des Almachten

In 't diep valeidak van twee kopren bergen schiep.

Daar dreef de Geest hen aan, die in hun wielen sliep

En deed ze wervlend om de krakende assen loopen.

De Hemel sloeg op eens zijn eeuwge deuren open.

Ronddraaiende op het goud der hengslen, wier geschal

Harmoniesch trilde door der Hemelen heelal.

Zoo baande 't pad zich voor den Koning der Viktorie,

Die door zijn Woord en Geest zich-zelven nieuwen glorie

In nieuwe scheppingen bereidde, 't Englenheir

Zag van zijn standplaats als van hooger strandkust neêr

In d' eindlooze' Afgrond, die, gelijk een zee aan 't jagen.

Zwart, woest en ledig, door vergramde wervehlagen

Gezweept, zijn wateren als bergen opjoeg, om

Te klautren naar den trans van 't Eeuwig Heiligdom,

En al de starren in zijn baiert te verslinden.

„Houd stand, gij wentlend Diep! en zwijgt,gij dwarrelwinden! Uw tweespalt heeft gedaan Iquot; zoo sprak 't Almachtig Woord, En in de heerlijkheid zijns Vaders reed Hij voort.

Hoog op de vleuglen van zijn Cherubim verheven.

Den Chaos binnen, waar 't nog ongeboren Leven Een Nieuwe Waereld zou doen rijzen op zijn stem!

En al de Mogendheên des Hemels volgen Hem,

Elkaar verdringende om bij 't wonder neêr te knielen. Hij stuitte op eens de vaart der bliksemende wielen. En hield zijn werktuig in de rechterhand gevat.

Den gouden passer, uit den goddelijken schat Des Hemels, die 't Heelal zijn grens heeft voorgeschreven; Eén punt stond vast; de tweede, in 't IJdel rondgedreven. Trok daar een cirkel en bepaalde 't Rijksgebied Der waereld, bij 't gebod: „Tot hiertoe, verder niet!quot; Dus schiep de Almogendheid de Hemelen, en de Aarde Nog ongevormd en leeg. Een tastbre nacht bezwaarde

149

Den loggen warrelklomp, wien 't leven nog ontbrak:

Toch spreidde reeds Gods Geest op 't kalme watervlak De vleuglen broedende uit als donzen duivenschachten. Het Diep bevruchtend en de nieuwe levenskrachten Verwarmend, scheidde Hij den doodelijken draf Der elementen op den laagsten bodem af.

Een zwarte Tartarus in 'saardrijks ingewanden!

't Verwante sloot zich aan 't verwante; neevlen spanden Hun luchtgaas uit, en de Aarde, in zuiver evenwicht,

Hing op haar middenpunt.

En God sprak: „Daar zij licht!quot; En 't Licht werd: — Helder Licht, tot d' eersteling verkoren Der dingen, d' eêlste stof, was uit het Diep geboren ;

En uit zijn bakermat, het Oosten, nam zijn vlucht Een aanvang, spelend door heel de onafzienbre lucht.

Maar in een etherwolk als in een tent gedragen.

Want nog ontbrak de Zon. En de alziende oogen zagen Het Licht, en keurden 't goed. Toen scheidde de Opperheer Het Licht van 't Duister, door de halve waereldsfeer. En noemde 't Duister Nacht, het Licht den Dag. Zoo blauwde Dan de eerste morgen en de eerste avondschemer grauwde. Heel 't Choor der Englen zong, in haar geboortestond. Der Schepping 't welkom toe, het ledig waereldrond Vervullend met een stroom van hallelujah-klanken En cythergalmen, om d' Oneindige te danken En eer te geven aan de wondren Zijner macht,

Gevierd, maar nooit genoeg, sints d' Eersten Da g-e n-N acht!

En God sprak andermaal: „De waatren moeten scheiden Van waatren! Daar verrijze een ruimte tusschen beiden!quot; En ziet, daar welfde zich de Ruimte, een firmament. Dat vloeibaar, zuiver en doorzichtig, als een tent Heel de Aarde omspande, en dus de waatren van beneden En boven scheidde: want gelijk de vastigheden Van 't aardrijk rustten op de zeën, zoo omsloot Een kristallijnen zee de gantsche waereldkloot.

Dus werd de wanorde uit den Chaos weggezonden,

Opdat niet de uitersten, gedrochtlijk saamverbonden, In eeuwge botsing, straks de jonge Schepping-zelf Verwoestten in hun krijg. Dat blauwende gewelf

150

Zou Hemel heeten. Door de juichende Englentongen En Serafsharpen werd de Tweede Dag bezongen.

Het Aardrijk was gevormd, maar in zijn eerst bestaan, Nog onvoldragen in den schoot van d' Oceaan,

Door duizend waatren als met windselen omwonden;

Want heel de waereld lag in enkel Zee verslonden.

Maar vruchtbaarmakend en bezielend, bracht die Zee, Die haar verweekte en stoofde, ontelbre zaden mee Van wasdom, die haar straks als Moeder zou doen bloeien. — God sprak weer; „Dat alom de waatren samenvloeien Beneden 't Hemeldak, in éene plaats vergaard.

En 't Drooge zichtbaar worde!quot; — En berg- aan berggevaart' Beurde aanstonds op dat woord den schouder uit de kolken Des afgronds, met den kop de dwarrelende wolken Doorborend tot nabij de starren! Maar zoo hoog De rotsen rezen, zonk de bodem neêr en boog Zich tot een bedding in. Nu tuimelden de waatren In d' aangewezen kom met daavrend vreugdeschaatren, Te-samen-rollend als de droppels over 't zand;

Hier opgerezen tot een kristallijnen wand.

Ginds door het machtwoord des Gebieders voortgedreven. Als legerbenden ('k heb ze u in den krijg beschreven Met vloekbren Satan!) op 't geklater der klaroen Den standaard volgende. Zóo woelen zij en woên,

Elkaar verdringend, nu afspringend van de rotsen, Dan weemlende in éen plasch. En waar ze op bergen botsen, Daar gaan de bergen meê in hun gezweepte vaart! Zij stuwen tegen éen, nu op, dan onder de aard.

En banen links en rechts zich wegen door de dalen In wilden slangenloop, of graven zich kanalen Door de ongeploegde slib des bodems, 't Was geschied! Geen water meer op 't droog, dan waar de blanke vliet Of blauwende rivier zich slingert langs beur zoomen. God noemte 't drooge Land, en Zee de zilte stroomen. Hij zag het, en 't was goed.

^.i nogmaals klonk Zijn woord; „Nu brenge de Aard jong gras en groene kruiden voort. Zaad zaaiend naar hun aard, en hoornen, uit hun vruchten Zich-zelf herteelend!quot; — En volzoete balsemluchten Doorwoeien de Aarde, die tot heden eenzaam was

151

En naakt en leêg, maar zich nu tooide met groen gras En struiken, wuivend met verschillend blad, en bloeiend Van bloemen, die, op eens met duizend verwen gloeiend. De lucht vervulden met welriekendheid. Daar schoot De ranke wingert op, die volle trossen bood:

De zwellende meloen, halfschuilende in heur blaren.

Kroop over 't moschtapeet; gepluimde korenairen Doorgolfden d' akker, als een lange legertros In slagorde; en struweel en steeklig dorenbosch Vermengden 't ruig geblaart'. Nu schaarden zich de reien Der boomen als ten dans, met bonte loovermeien De bergen kroonend, of een blozende' overvloed Van vruchten reegnend in de dalen aan hun voet.

En tot de wortlen van 't verfrisschend vocht doordrongen Der zoete wateren, die als fonteinen sprongen.

Of kabblend golfden. Toen scheen heel de bloeiende Aard' Een jonger Hemel, een warande. Serafs waard,

Om rond te wandlen door heur wondren, of te midden Der heilige eenzaamheid te loven en te aanbidden!

Toch had geen regendrop den bodem nog verfrischt.

Geen hand hem omgeploegd: alleen een blanke mist Hing golvende over de aard gelijk een dauw, besproeide De planten in heur schoot, elk kiemken dat er groeide. Elk zaadtjen, slapende in de windslen van fluweel.

Beneden de opperkorst nog wachtende op den steel.

God zag het, en 't was goed. Een Avond weêr vloog henen. Een Morgen kwam — nu was de Derde Dag verdwenen!

Toen sprak de Almachtige: „Dat aan den hemeltrans „Van nu af lichten zijn, wier wisselende glans De scheiding regele van dag en nacht, getijden En jaren, en die de Aard' niet vriendlijk licht verblijden!quot; En 't was zoo, en God hing in 's hemels blauwe sfeer Met eigen vingertop twee groote Lichten neer:

Het grootste zou den Dag, het kleinst' den Nacht regeeren. Ook schiep Hij overal ontelbre starrenheiren.

Wier op- en neergang licht en duisternis beheerscht.

Uit de edelste etherstof formeerde Hij het eerst De Zon, een hemelbol aanvanklijk zonder stralen;

Straks volgde haar de Maan, met schaduwen van dalen En bergen grijsgeplekt; ten laatste 't groot en kleen

152

Gestarnte, rondgestrooid door alle heeuilen heen',

Gelijk een levend zaad in de omgeploegde voren

Des akkers. Scheppende uit Zijn volle lichttresoren,

Verzadigde Gods hand de poriën der Zon,

Een lichtpaleis voortaan, een goddelijke bron

Waaruit de starren nu haar gouden kruiken vulden.

Waarin geregeld ook de hoornen zich vergulden

Der blonde Morgenster, en de allerverste sfeer

Haar stralen putte'. In 't Oost stak nu voor d' eersten keer

De glorierijke Lamp haar licht op: overtogen

Van vlammend purper, dat de grijze wolkenboogen

Doordrong, begon de Dag, strijdhaftig als een Held,

Zijn fleren wedloop in 't azuren hemelveld.

De grauwe Morgen en de flikkrende Pleiaden

Beproefden vóór hem uit den ringeldans, en baadden

Het dorstend aardrijk in een dauw van lieflijkheid.

De Maan, zijn spiegel, wier ontleende majesteit

De zijne nabootst, was in 't Westen neêrgezonken,

Om straks, omwemeld van millioenen starrenvonken.

Die 't halve firmament besprenklen met heur pracht,

In 't Oost te ontwaken als Vorstinne van den Nacht.

Dus kroonden, 't eerst vercierd met schitterende glansen.

Die beurtwacht houden aan de onmetelijke transen.

De blijde Morgen- en de juichende Avondstond,

Den Vierden Scheppingsdag van 't wordend Waereldrond !

God zeide: „Dat de vloed der waatren een gewemel Van ademend gediert' hervoortbrenge, en de hemel Van vooglen ruische, die zich nestien over de Aard!'' Hij sprak. De walvisch sloeg d'ontzachelijken staart Door 't schuim, gevolgd van al de levendige zielen En 't wriemelend gediert', waarvan de golven krielen;

En al 't gevogelte begon omhoog zijn vlucht:

Een dubble waereld, in de Waatren, in de Lucht!

God zag ze en vond hen goed, en zegende ze, en zeide: „Zijt vruchtbaar! dat uw zaad zich door de zee verspreide, En al wat vleugels rept, het hemelruim bevolk'!quot;

Hij sprak; en oceaan, en meir, en dwarrelkolk,

En kreek, en inham, leefde; en honderdduizend scharen Van visschen glipten door de wentelende baren Met purpren vinnen en in 't zilver gekurast.

153

Eerst lagen zwerm bij zwerm onmeetlijk saamgetast Gelijk een zeebank — straks koos elk zijn eigen paden. Gij ziet ze, nu alléén, dan met hun wedergaden Gepaard, hier wandelen door wouden van koraal.

Daar grazen in het wier, of dartlen in den straal Der zon, die flikkert op hun schubben. Zij beloeren Met kalme lust hun prooi, in blanke paerlemoeren Gehuisd, of vastgehecht bij trossen op 't graniet Der klippen. Elders weêr op 't wijde stroomgebied Speelt zeekalf en dolfijn, of zeilen die gedrochten.

Wier logge leden, in geduchte kronkelbochten Zich wentelend, de zee met stormen slaan. Daar zwiert De Leviathan ook, die 't levende gediert'

In omvang overtreft, met reuzenkracht gewapend. Een steigrend voorgebergt', wanneer hij, roerloos-slapend Zich uitstrekt in het diep, een zwemmend land gelijk. Wanneer hij ronddrijft door zijn eindloos koninkrijk, De dwarrelende zee inslurpend met de kaken,

Om uit zijn snuit haar bij fonteinen uit te braken!

Op 't drooge intusschen werd, in strandgoot en moeras In muilen veengrond en fluweelig oevergras,

't Ontelbre vooglenheir uit berstende eierschalen Geboren, rijpgestoofd door 's hemels zonnestralen.

! De kiekens, pluimloos eerst, maar spoedig overkleed

Met bonte veêren en ter hemelvlucht gereed.

Ontplooiden plotseling de dichtgepende schachten.

En vlogen met gejuich, alsof zij de Aard verachtten.

Naar boven als een wolk. Reeds bouwde de adelaar Zijn roofslot op de rots, de klepprende eidebaar Zijn lusthuis in den top der ceedren. Velen wiegen Alleen en planloos op den windstroom, andre vliegen Met kloeker wijsheid in geschikte zwermen voort, ^ En kennen hemelstreek en jaargetijde en oord,

Steun vindende in elkaar als zij hun karavanen Hoog boven berggevaart' en wisslende oceanen Naar verre landen doen verreizen. Heel de lucht Dreunt door de pluimen, daar zij waaien in hun vlucht. Een kleiner vooglensoort hupt door de looverzalen Op bonte vlerkjens rond, door smeltende choralen Het woud verrukkend tot des zonlichts ondergang;

154

Alleen de nachtegaal maakt aan heur tooverzang

Geen eind, maar blijft geheel den nacht door kwinkeleeren.

Wêer andren wasschen zich in zilverblanke meiren

De donzen kroppen blank. Hoe statig heft de zwaan

Den ranken hals, en klieft de gladde waterbaan

Met vliezen pooten, die gelijk twee riemen roeien.

Terwijl heur vleugelen als levend zilver gloeien,

Wijd-uitgeslagen als een mantel, of ontplooid

Ter snelle hemelvlucht, die vlokken nederstrooit

Als sneeuwdons. Andren weêr doorwandelen hun Eden

Op vasten bodem en met statelijke schreden:

De roodgekamde haan, die 't eerste morgengrauw

Luid-kraaiende uittrompet; de schitterende pauw.

Hoogmoedig op zijn staart, met honderdduizend oogen

En starren gepenceeld en bonte regenboogen! . .

En Avond was 't geweest, en Morgen. Door 't gediert' Van Lucht en Water werd de Vijfde Dag gevierd!

En ziet! de Zesde Dag, der schepping laatste, spreidde Bij 't Englenharpgeklank zijn stralen; en God zeide: „Nu brenge 's Aardrijks schoot bezielde schepslen voort. Gedierte, tam en wild en kruipend, naar zijn soort!quot;

En de Aard gehoorzaamde en ontsloot haar schoot. Daar rezen Ontelbre schepselen, volmaakt in vorm en wezen En gants volwassen op. 't Gediert' sprong uil den grond Als uit zijn hol, en zocht tot hij 't gebergte vond,

De heide, of 't bosch, dat zijn herbergzaam loover schudde'. Het vee bezaaide 't veld met een ontelbre kudde.

Bij paren dartlende, of in bontgemengde rei.

De knoppen scheerend van de malsche klaverwei.

De velden kalverden, de bosschen wierpen jongen!

De rosse leeuw, pas half der moederaard ontwrongen.

Sloeg de ijzren klauwen uit en worstelde zich los, En zwierde al brullend zijn gekrulden manendosch.

De lynx, de luiperd en de tijger woelden boven Als mollen, met een sprong, waarbij de kluiten stoven; 't Hert drong al borend zijn getakten kop door de aard; De logge behemoth beproefde zijn gevaart'

Te beuren uit het stof, hij, reus der diergeslachten I De schapen groeiden met hun witgewolde vachten

155

Al blaetende uit den grond als planten. Bij den kil

Der zoete stroomen rees de hoornen krokodil

En 't forsch rivierpaard op. En eensklaps overdekten

Al 't kruipende gediert' en 't leger der insekten

Den grond. Zij wriemelden met dun-geringde leên,

Of snorden, vliegend half, bij duizenden daarheen',

In 't zomerprachtlivrei, waarop juweelen vonklen

En purperstippen. Maar niet enkel dwergen kronklen

Zoo wonderklein door-éen; 't gewormte slingert vaak

Een vreeslijk slangenlijf, of spert den drakenkaak,

Ja, steigert in de lucht op vleuglen zonder pennen,

Uit leêr geweven. Maar bij millioenen rennen

De mieren 't allereerst den grond uit: een geslacht.

Vol ijver, immer op 't Toekomende bedacht,

In ware vrijheid bij gelijke rechten levend.

Van 't echt Gemeenebest den menschen 't voorbeeld gevend.

Dan volgt het bietjen, dat heur luien ega voedt

Met bloemennektar, uit wiens geurige' overvloed

Zij wasschen cellen bouwt, gevuld met honingraten .. .

Maar heel de onteibre rest moet ongeteld gelaten!

Gij kent hun aart, gij gaaft ze namen naar hun aart,

Ook zelfs de ratelslang, die kracht aan sluwheid paart,