Kene bijdrage

TOT DE

GRONINGEN. — 3CIIOLTENS amp; ZOON. — 1895.

EEIE BIJDKEIOT DE KEilS Iffl DE efiDOyMfflïL-HCOSE.

BIBLIOTHEEK UNIVERSITEIT UTRECHT

2823 421 3

Eene bijdrage tot tie kennis van de Broomaethyl-Narcose.

PROEFSCHRl F T

TER VERKRIJGING VAN DEN GRAAD VAN

iCM II IE fflIISIBil

RIJKS-UNIVERSITEIT TE GRONINGEN,

OP GEZAG VAN DEN

RECTOR MAGNIFICUS

Dr. Is. 1 DIJK,

KOOGLEERAAR IN DE FACULTEIT DER GODGELEERDHEID,

TEGEN DE BEDENKINGEN DER FACULTEIT IN HET OPENBAAR TE VERDEDIGEN

op Vrijdag den 24^stcn Mei 1893, des namiddags te 3 uur,

FRAICÖIS ANÏOII MEIJER,

geboren te Leiden.

GRONINGEN. — SCIIOLTENS amp; ZOON. - 1895.

AAN M IJ N E OUD E R S

F,N

AANSTAANDE SCHOONOUDERS

OPGEDRAC ;EX.

Bij 't voleindigen mijner studie is het mij eene aangename taak U, Hoogleeraren der medische- en pkiloso-phische faculteit te Groningen, mijnen welgemeenden dank te betuigen voor uw onderwijs.

U, hooggeachte promotor, prof koch, dank ik in 't bij zonder voor de goede wenken mij gegeven, en den raad waarmede gij mij steeds welwillend ter zijde stond.

Ook U, Hooggeleerde huizenga, betuig ik mijn oprechten dank voor de welwillende belangstelling, welke gij steeds hebt betoond bij het nemen mijner proeven in 'tphysiologisch laboratorium.

I.

Het bromnethyl werd ontdekt in 1824, door Serulaz, een chemikcr. Op dieren, ratten en honden werd in 1849 'teerst geëxperimenteerd door Nunnely te Leeds, en op vogels, in 1859 door Ed. Robin.

In de geneeskunde wendde Nunnely het als anaesthe-ticum per inhalationem 't eerst aan bij oog- en ooroperaties in „the General Eye and Ear Infirmaryquot; te Leeds.

Door de duurte van 't geneesmiddel had Nunnely groote moeite 't middel algemeen ingang te doen vinden.

In 1876 begonnen Rabuteau in Frankrijk en Vutzeys in België de aandacht er weer op te vestigen , en vooral Lawrence Turnbull te Philadelphia en Terillon in Frankrijk hebben er veel toe bijgedragen om het bromaethyl bekend te doen worden. Na hen zijn er langzamerhand steeds meer geneeskundigen gekomen, die het middel bezigden.

Alle onderzoekers en hunne resultaten in eene historische volgorde op te sommen achten wij overbodig.

Slechts zullen wij nagaan, welke toepassing het bromaethyl heeft gehad, en welke eigenschappen aan 't middel tot nu toe zijn toegeschreven.

Sedert de eerste toepassing is het bromaethyl toegediend:

2

1°. Per os.

2°. Per inhalationem.

3°. Als anaestheticum.

Intern (per os) toegediend, werd het in de dosis van i—2 gram gegeven tegen gastralgie. Per inhalationem is 't gebruikt:

a. om algemeene anaesthesie te verkrijgen (Nunnely).

b. als antineuralgicum (Sternfeld).

c. als therapeuticum tegen kinkhoest (Rabuteau).

d. als therapeuticum tegen asthma door chron. bronchitis, of mitraallijden (Spanton).

e. als therapeuticum bij epilepsie, hysterie (Bourne-ville et Oilier), hystero-cpileptische aanvallen, psychische exaltatie toestanden, neurasthenie met hare sensibele en motore prikkelingssymptomen (Berger).

Als locaal anaestheticum werd het gebruikt door middel van de Richardsonsche aether-spray, waarbij na 3 min. anaesthesie ontstond, 't Voordeel tegenover aether was de moeilijke brandbaarheid, zoodat het aangewend kon worden bij gebruik van paquelin en thermocautere.

Als algemeen anaestheticum is 't aangewend voor korten langdurende operaties in de groote chirurgie (Marion Sims, Roberts, Ebermann, Ziemacki); in de ophthalmo-logie, (Nunnely, Chisolm), otiatrie (Kretschmann Nunnely) ; rhinologie en Laryngologie (Lübet Barbon, Boyals , Grelet); odontologie (Gilles Abony, e. a.); en in de overige kleine chirurgie (Bosscha, Gleich, Szumann en vele anderen).

De wijze, waarop 't bromaethyl werd toegediend als algemeen anaestheticum vindt men verschillend opgegeven.

3

Het werd gegeven;

1°. Op de wijze van chloroform, met toetreding van lucht (Marion Sims, Roberts, Miiller, Ebermann, Reiche.a.)

2°. Door op een compresje 15—22 gram bromaethyl te gieten en daarmee 't gezicht te bedekken (Terillon). Ook goot men 5 —10—15 gr. in eens op een Esmarch'sche masker en legde dit op neus en mond. (Reich).

3⁰. Toegediend met zooveel mogelijke afsluiting van lucht, door het masker te bedekken met eene imperme-abele stof, en 5—20 gr., afhankelijk van den ouderdom en constitutie van den patient, in eens in 't masker te gieten (Fessier, Sternfeld, Frank, Haffter, Schneider, Gilles, Vadja e. a.)

Eene variatie daarop is, wat Wilcox bij kinderen deed. Hij maakte een soort peperhuis van een courant en een handdoek, en goot daarin 15—20 druppels bromaethyl. Hij liet de kinderen eerst aan den reuk gewennen, en sloot daarop 't peperhuis vast op 't gezicht.

4°. Periodiek aangewend, om zoodoende eene langere narcose te verkrijgen (Gleich , Hartmann et Bourbon). Bij deze wijze van toediening werd, zoodra de patient sliep, het masker weggenomen en als hij teekenen gaf van wakker te zullen worden , werd het masker weer op 't gezicht geplaatst. De dosis, daarbij verbruikt, was voor kinderen 5—-10 gram, voor volwassenen 10—20 gram, en de duur der narcose was hoogstens 8, een enkele maal 15 minuten.

5°. Als inleiding voor eene chloroform-narcose (Poi-tou, Duplessis, Asch, Szumann, Reich, Ebermann, Se-gond. Terrier, Hartmann et Bourbon), of aethernarcose

4

(Kocher). Vooral Segond en Hartmann et Bourbon hebben deze wijze van toediening bestudeerd. Zij goten bromaethyl in eene dosis van 5 —10 gram in een masker, bedekt met een impermeabele stof. Zij sloten het masker „hermétiquementquot; op 't gezicht. Sliep de patient, dan namen zij het masker weg en gaven chloroform na, en wel 3 a 4 druppels elke minuut. Daarbij sloten ze het masker ook vast op 't gezicht.

Zij noemden deze wijze van narcotiseeren „anaesthesie successivequot; en kwamen tot deze gevolgtrekkingen:

a. De slaap treedt sneller op.

b. Het excitatie-stadium, door de chloroform alleen optredend, wordt meestal voorkomen.

c. De dosis chloroform, die gebruikt wordt, is veel geringer.

d. Het neemt de chloroform-syncope niet weg, met het oog op 3 sterfgevallen, die bij de „anaesthesie successivequot; zijn opgetreden.

6°. Bij bromaethyl narcose heeft men vooraf morphine subcutaan ingespoten, wat de narcose bevorderde (Rabuteau).

De verschillende doses, die van 't bromaethyl zijn toegediend, zijn de volgende.

Lewis gaf 3.75—41.25 gram, gewoonlijk 7.5 gr. en kreeg na 2—4 min. anaesthesie.

Terillon gaf 15—22.5 gram voor korte operaties.

Norton gaf 52.5 — 56.25 gr.

Roberts gaf o.a. 15 gram, waarop de dood volgde.

Marion Sims gaf 135 gram gedurende 1^ u.

5

Muller gaf bij barenden eerst tot 800 druppels en later 60—-200 gr. niet goed resultaat.

Ducasse gaf S—12 druppels met slecht resultaat.

Asch gaf 5—13 —15 gram voor narcose van -J—1 min.

l'auschinger gaf 30 gram voor narcose van —3 min.

Szumann gaf 10—15—20—30—80—100 gram en liet later de groote dosis van So—100 gram voor langere operaties varen.

Fessier gaf 5—20 gram.

Sternfeld gat 15—20 gram voor narcose van 1—5 min.

Frank gaf 5 — 20 gram voor narcose van 1—5 min.

Haffter gaf 5 — 20 gram voor narcose van 10 sec.

Meijer gaf 10 gram en kreeg na 20—25 sec. bij kinderen, en na 1 min. bij volwassenen narcose, die eenige minuten duurde.

Kocher gaf 15 gram voor narcose van eenige min.

Kölliker gaf 10—15 gram en kreeg na inademing gedurende 50—60 sec. eene anaesthesie van 1—3 min.

Wilcox gaf 15 — 20 druppels bij kinderen voor eene narcose van 2—15 min.

Ziemacki gaf 10—20 gram voor korte narcose, 30 gram voor narcose van 10 min., 60 gram voor narcose van 25 min.

Ebermann gaf 10—75 gram voor narcose van 2—20 minuten.

Gleich gaf 5 —10 gram aan kinderen; en 10—20 gram aan volwassenen om door periodieke toediening eene narcose te verkrijgen van hoogstens 8 min.

Hartmann en Bourbon gaven 10—15 gram met periodieke toediening voor eene narcose van 10—15 minuten.

6

Even als de wijze van toediening verschillend is geweest, en de doses door sommigen veel grooter werden genomen dan door anderen, zoo zijn ook de verschijnselen , die men gedurende eene bromaethyl narcose heeft waargenomen, niet alle overeenstemmend.

Alle onderzoekers stemmen hierin overeen, dat bromaethyl ingeademd, bedwelmend werkt. Deze bedwelming behoeft om pijnloos te kunnen opereeren niet zoo ver te gaan, dat het sensorium is opgeheven en het tastgevoel verdwenen.

Dus er bestaat dan analgesic met nog niet opgeheven sensorium en geene anaesthesie (Squire, Lebert, Hack-kermann, Wiedemann, Müller, Cohn, Szumann, Hafifter, Wilcox). In plaats van een opgeheven zijn van 't sensorium bestaat een gevoel van duizeligheid. Thieme noemde dezen analgetischen toestand eene soort van hypnose. Müller verkreeg bij barenden dien analgetischen toestand door bij elke wee te laten inademen.

Het sensorium kan zoo weinig opgeheven zijn, dat de patienten op hun gestelde vragen reageeren, ja zelfs aan de conversatie deelnemen.

De kleine dosis, daarbij toegediend, diende slechts om korte narcose te verkrijgen.

Met een kleine dosis kan echter ook totale anaesthesie optreden en 't sensorium geheel opgeheven zijn (Terillon, Lewis, Bourneville et Oilier, Williams).

Bij grootere operaties was door eene groote dosis 't sensorium geheel opgeheven. (Roberts, Marion Sims, Eber-mann).

7

Voordat analgesic, anaesthesie, volledige narcose optreedt namen sommigen nooit een excitatie-stadium waar (Terillon Muller, Fessier), zelfs niet bij potatoren (I'au-schinger).

Anderen zagen zelden excitatie optreden (Lewis, Silk, Segond).

Ebermann had in 8 gevallen van de 75 narcoses door bromaethyl ccne sterke excitatie.

Terillon en Silk vermelden, dat toetreding van lucht het optreden van excitatie bevordert.

Nergens vindt men echter opgegeven, dat excitatie dikwijls optreedt.

De patient geeft soms aan, voor hij sliep kriebelingen in arm en been te hebben gehad.

Op 't circulatie systeem heeft het volgens Lewis dezen invloed. Er ontstaat eene sterkere hartfrequentie en hoo-gere bloeddruk. Volgens anderen ontstaat er alleen sterkere polsfrequentie (Bourneville et Oilier, Muller, Silk, Haffter). Bij groote, het sensorium opheffende dosis vond Kocher een pols, die onregelmatig intermitteerend, klein en zeer frequent was. Volgens Silk bestaat cr neiging tot irregulariteit, en eene verminderde energie van den hartslag.

Haeckermann, Cohn, Pauschinger, Sternfeld, Baracz geven op, dat het vaatstelsel in 't geheel niet wordt veranderd.

Over den invloed op de ademhaling vond ik het volgende. De ademhaling was gedurende de narcose niets veranderd (Haeckermann, Cohn, Pauschinger, Baracz), ze werd frequenter (Bourneville et Oilier, Müller, Zie-

8

macki, Ebermann), of oppervlakkig maar regelmatig (Silk).

Eene enkele maal trad 6—8 seconden na de applicatie van 't masker apnoë op, 't geen pl.m. 5 seconden aanhield (Haffter). Asphyctische verschijnselen kwamen voor, (Bardeleben, Gleich, Roberts) en veroorzaakten in 3 gevallen direct den dood.

Het kwam soms voor, dat de bronchiaal mucosae geïrriteerd werden en er eene acute bronchitis ontstond bij een patient, die te voren reeds een chron. katarrh had, (Szumann). Müller had de 2 volgende gevallen bij 2 barenden. Na 't verbruik van 80 gram bromaethyl, druppelsgewijze toegediend als chloroform, ontstond na de narcose; dyspnoe, hoofdpijn, droge hoest, op beide longen grootblazige ronchi, geen koorts bestond er, noch polsveranderingen. De expectoratie ging gemakkelijk en gaf verlichting. Na 10 dagen waren de longsymptomen verdwenen.

Een andere patient, die 100 gram bromaethyl had gehad met weinig succes, had den 5^C en 4^e dag na 't puer-perium een pols van 100, temperatuur van 39⁰, en op beide longen waren groot- en kleinblazige ronchi zonder consonans-veranderingen en zonder demping. Ook hier kwam verlichting na rijkelijke expectoratie, zoodat op den I4^cn dag de vrouw gezond was. Onderzoek van 't prae-paraat, toonde aan, dat het volkomen zuiver was. De subjectieve bezwaren bij dat 2^e geval waren veel grooter dan bij 't eerste.

Meestal wordt geen prikkelende werking op de mucosae waargenomen (Terillon , Lewis e.a.).

9

Dc spieren worden in de narcose volgens Falk niet paralytisch; de spieren waren stijf. Ook Kocher vond bij kleine dosis steeds den spiertonus behouden en alleen bij groote dosis ontstond geheele spierverslapping.

Bourneville et Oilier en Pauschinger zagen zelden den spiertonus verdwijnen, zoodat de tong nooit terug kon zakken.

Fessier daarentegen neemt spierverslapping aan als symptoom, dat de narcose volledig is.

Meijer nam secessus involuntarii waar, welke men niet als bewijs mag aanvoeren voor het bestaan van alge-meene paralyse. Klonische krampen traden zoo nu cn dan op (Ziemacki, Bosscha e.a.) cn wel vooral bij pota-torcn (Glcich).

Tonische krampen kwamen ook voor (Falk, Gilles) zelfs tot opisthotonus.

Ook beven in de ledematen werd waargenomen, wat na de narcose ophield (Bourneville et Oilier).

Op de weeën had bromaethyl geen invloed volgens Haeckcrmann, Wiedemann, Cohn, Müller, terwijl Du-casse opgeeft, dat het bij kleine dosis 1° Het verloop van de geboorte vertraagt, 2° Den duur van dc weeën doet afnemen, 3⁰ Daarbij nog 't symptoom van de weeën, de pijn, niet wegneemt.

Op de digestie-organen oefende eene bromaethyl-nar-cose volgens sommigen nooit eenigen invloed uit (Haeckcrmann Muller) en volgens anderen trad , hoewel zelden, braken op, (Lewis, Terillon, Asch, Ebermann) en dan nog alleen bij volle maag (Baracz) of haastig inademen van 't narcoticum (Glcich).

IO

Norton was een vijand van 't bromaethyl wegens het regelmatig optreden van braken. Boennecken zag in 579 gevallen bij 2 ⁰/₀ braken optreden.

De kliersecretie was of onveranderd, (Bourneville et Oilier) bf er bestond sterke salivatie (Silk, Meijer) en de slijmsecretie was verhoogd (Meijer).

De reflexen waren gedurende de bromaethyl-narcose, bij kleine dosis, nooit opgeheven volgens Asch. Nergens vindt men vermeld dat de cornea-rcflex bij kleine dosis van 10—20 gr. is opgeheven, zoodat men zich nooit kon richten naar de cornea-rcflex, als men weten wilde, of de patient sliep.

Groote dosis doet de cornea-reflex wel verdwijnen, doch geeft dan onaangename verschijnselen. De pupillair-reflex blijft bestaan, en verdwijnt alleen bij groote dosis (Ziemacki).

De oogen stonden in de narcose recht vooruit starend (Wilcox, Gilles Müller e. a.) De conjunctivae zijn soms geïnjicieerd en er treedt dikwijls tranen op (Hartmann et Bourbon).

De pupil is in de narcose constant, (Servis, Terillon) of inconstant wijd (Bourneville et Oilier).

Müller vond 8 maal bij 22 parturientes een wijde pupil.

Hartmann et Bourbon vonden eene middelmatige dilatatie en Ziemacki bij groote dosis een wijde reflexlooze pupil.

De huid vertoont in de narcose soms aan borst cn

11

buik een vlekkig erythema (Ziemacki, Gleich e. a) en 't gelaat is congestief (Terillon, Müllcr, Ziemacki, Silk) soms met zweet bedekt (Ziemacki). Ook de ooren zijn dikwijls rood (Terillon e. a.)

Volgens Bourneville en Oilier is de temperatuur van 't lichaam weinig veranderd.

In de urine vond men gecne abnorme bestanddcelen, zelfs geen brom-derivaten (Rabuteau).

Het ontwaken uit de narcose geschiedt zeer snel (Lewis, Szumann, Asch, Fessier, Haffter e. a.) en als uit een gezonden slaap (Wilcox). Zelfs 10 sec. na 't wegnemen van het masker ontwaakt soms een patient reeds (Haffter).

Naweëen traden na 't gebruik van eene kleine dosis 10—20 gr. bromaethyl zelden op (Fessier, Haffter, Terillon, Szumann, Asch e. a.) Eene groote dosis, 60— 70—80 — 200 gram, veroorzaakte dat wel (Muller, Szumann , Hammecher).

Clover zag zoo dikwijls naween optreden, dat hij aan aethyleendichloride de voorkeur gaf boven 't bromaethyl. In 't algemeen bestonden die naweëen in misselijkheid, braken, duizeligheid, hoofdpijn, afmatting.

Tot de onaangename nawerkingen van 't bromaethyl behoort de knoflooklucht, die gedurende 2 a 3 dagen aan de uitademingslucht voorkomt (Lebert, Muller Cohn, Montgomery, Asch, en vele anderen).

Schneider wijt het aan onzuivere praeparaten.

r 2

Cohn tracht het te verklaren door inwerking van 't brom-maethyl op de zwavelverbindingen van 't bloed en de zwavel-waterstof, in de mondholte aanwezig.

Lewis noemt het niet een knoflooklucht maar een op chloroform gelijkende lucht.

Ook zijn er, die nooit die knoflooklucht hebben waargenomen.

't Bromaethyl wordt na de narcose weer geheel door de longen uitgescheiden (Rabuteau) en dat duurt afhankelijk van de verbruikte hoeveelheid (Cohn).

Ook 't pas geboren kind ademt een paar dagen de knoflooklucht uit, als de moeder bij den partus eene bromaethyl-narcose heeft ondergaan.

Er zijn autores, die het bromaethyl alleen geschikt vinden voor kinderen, zooals Wilcox, die het toediende in de dosis van 15—20 druppels. Hij kreeg bij volwassenen minder goede resultaten omdat zijne doses te klein waren.

Gilles vindt, dat vrouwen gevoeliger voor de inademing van 't bromaethyl zijn dan mannen.

Sternfeld prijst het zeer voor kinderen en hystericae.

Bij potatoren geeft bromaethyl eene slechte narcose, hoewel Pauschinger ook zelfs hier geen excitatie zag optreden.

Er treden excitaties op en klonische krampen (Glcich, Bosscha) en niet alleen voor dat analgesic of anaesthesie optreedt, maar ook tegen het ontwaken en dan soms gepaard met furibunde deliria.

Bij hartlijders is bromaethyl per inhalationem als anaes-theticum toegediend zonder schadelijke gevolgen (Se-gond, Abony). Daarentegen wijzen Baracz en Falk er op, dat men hartlijders niet niet bromaethyl mag nareo-tiseeren. Zij geven nog verder als contra-indicatie op potus, longziekte en nierziekte.

Gleich geeft op als contra-indicaties hartgebrek en hoogen leeftijd.

Onder de sterfgevallen vindt men hart-, nier- en longlijders. Daardoor zijn deze ziekten als eene contra-indi-catie gesteld. Ook arteriosclerose en vethart vindt men als contra-indicaties opgenoemd (Boennecken).

Boennecken narcotiseerde eene dame met bromaethyl. De dame leed aan vethart. Na 15 gr. te hebben geïnhaleerd trad diepe onmacht op, met wijde pupillen, bleek gezicht en onvoelbaren pols. Na krachtig slaan op 't gelaat met een natte handdoek trad weer een voelbare radiaalpols op en daarna ontstond misselijkheid, die 24 uren duurde.

Assistentie bij de bromaethyl narcose kan volgens Szu-mann en Pauschinger gemist worden.

Kretschmann beweert geene kundige assistentie noodig te hebben, omdat, ook volgens Szuman en Pauschingen, 't sensorium zoo goed als behouden blijft en alles zoo vlug en goed verloopt.

Er hebben tijdens eene bromaethyl-narcose en ua eene bromaethyl-narcose sterfgevallen plaats gehad.

In eene bromaethyl-narcose had Roberts, Gleich en

14

Bardeleben een sterfgeval. Na een bromaethyl-narcose vindt men de volgende sterfgevallen vermeld.

21 uur na de narcose stierf een patient van Marion Sims.

30 uur na eene narcose stierf een patient (Mitten-zvveig).

24 uur na eene narcose stierf een patient van een tandarts te Berlijn (Hartmann et Bourbon).

Op den 7^en dag na de narcose stierf een patient van Reich, die eene „anaesthesie successivequot; (bromaethyl en chloroform) had ondergaan.

min. na 't begin van de inhalatie stierf een patient op de klinik van Segond (Hartmann et Bourbon) onder eene „anaesthesie successivequot; (bromaethyl en chloroform).

Ook Terrier verhaalt een sterfgeval op 't oogenblik dat chloroform na bromaethyl werd toegediend.

Verder deelt M. Suarez de Mendoza een sterfgeval mede en vindt men in de litteratuur opgegeven, dat ook Lewis Paauwad, Wolff, Lee en Turnbull een sterfgeval hebben gehad.

Verwisseling met bromaethyleen had een sterfgeval ten gevolge.

Zooals uit het tot dusver medegedeelde blijkt zijn de bevindingen der verschillende chirurgen , die het bromaethyl bij den mensch toepasten, niet altijd dezelfde geweest.

Terwijl de een opgeeft, dat het middel invloed op ademhaling- en circulatiesysteem heeft, bemerkt een an-

i5

der daarvan niets. Volgens den een komt een excitatietijdperk voor, volgens den ander niet, enz.

Terwijl ik in de gelegenheid geweest ben 273 brom-aethyl-narcoses te leiden bij mond- en andere kleine operaties was ik slechts 5 maal in de gelegenheid brom-aethyl als inleiding van eene chloroform- of aether-narcose toe te dienen. Ik heb 210 dezer narcoses zeer nauwkeurig nagegaan en alles, wat er bij op te merken viel, nauwkeurig opgeteekend.

Het is mijn bedoeling in mijn proefschrift weer te geven, wat ik bij die narcoses heb waargenomen; bovendien heb ik getracht door enkele experimenten op dieren de werking van het bromaethyl nategaan. Dit laatste deed ik vooral om een beter begrip te krijgen van de meerdere of mindere gevaarlijkheid van dit anaes-theticum en van de wijze, waarop men het middel behoort toe te dienen.

Eigen gevallen van dood door bromaethyl bij den mensch heb ik gelukkig niet. Die, welke ik uit de literatuur kon verzamelen, zullen mij dienst doen om een oordeel te verkrijgen over bovengenoemde vragen.

II.

Ether bromhydrique, Hydrobromic aether, Aether hy-drobromicus, Bromide of Ethyl, Hydrobromaethyl, Mo-nobromaether, Bromaether, Bromaethyl, Bromaethylum, Aether bromat-is, Aethylbromide, Aethyle bromata, Aethyle bromale, zelfs Aethylenum bromatum, (promiscue gebruikt met den naam Brom-aethyl o.a. bij Ewald und Lüdeche 1883 § 154) en Aethylbromure, zijn benamingen welke sinds 1849 tot nu toe gegeven zijn aan een praepa-raat, dat deze scheikundige samenstelling heeft: C₂H_sBr.

In 't supplement van de Nederlandsche Pharmacopee vindt men als officieele benamingen; Brometum aethy-licum, en Aethylbromide.

Volgens de Duitsche pharmacopee zijn de volgende namen officieel vastgesteld ; Aether bromatus en Aethylbromide en als synoniemen brom-aethyl en bromaethylum. 't Groot aantal namen, die in den loop der tijden aan dit praeparaat zijn en nog worden gegeven, heeft aanleiding gegeven tot verwarring van verschillende stoffen.

17

In 1827 werd het aethylbromide door Serulaz 'teerst bereid uit een mengsel van alcohol, bromium en amor-phen phosphorus.

Men deed in een retort, door koud water omgeven, 20—25 gr. rooden phosphorus en 200 gram alcohol van 96 ⁰/₀. Daarbij voegde men langzamerhand 200 gram bromium.

Men liet dat mengsel gedurende eenigen tijd digeree-ren voor het aan eene distillatie te onderwerpen. Dooiwater bij het gedistilleerde product te voegen scheidde zich de aether af en verzamelde zich op den bodem van het vat.

quot;t Aldus bereide praeparaat was kleurloos, doorschijnend, vloeibaar, met karakteristieken aetherischen reuk en warmen, zoeten, onaangenamen smaak.

In water was 't zoo goed als onoplosbaar, wel oplosbaar in aether en alcohol in alle verhoudingen. 'tS. G. van de vloeistof bij 59 ⁰ F. was 1.419 en de dampdicht-heid 3.754. 't Kookpunt 105.2⁰ F. 't Brandde moeilijk en dan met een groenachtige vlam , vrij van rook. Groot was de moeilijkheid het aldus bereide praeparaat in zuiveren toestand te verkrijgen.

De verontreinigingen ontstonden secundair bij de bereiding, of na de distillatie en 't staat zeker vast, dat, waren ze aanwezig, zij eene deletaire werking veroorzaakten.

Reeds Langgaard nam de giftige bijwerkingen waar en Traub meende, dat die hun oorzaak vonden in de zwavelen arsenicumverbindingen, welke met den phosphorus in 't praeparaat zouden zijn gekomen. Dit praeparaat, aldus

i8

uit alcohol, phosphorus en bromium bereid , werd gebruikt tot het juar 1S84, toen volgens decreet van de Fransche pharmacopee het bereid moest worden uit bromkalium, zwavelzuur en alcohol van 95 ^o/₀

Na dien tijd zijn er zeer vele praeparaten in den handel gekomen, waarvan die van Merck, Gehe, l'ictct, wel als de beste kunnen worden beschouwd. Deze praeparaten voldoen aan de eischen van de Duitsche pharmacopee, welke de volgende zijn;

In ein Erkaltetes Gemisch van zwölf Theilen

Schwefelsaüre.............12

und

sieben Theilen Weingeist 0,816 Spec. Gew. . . 7 werden

zwölf Theile gepulvertes kaliumbromide . ... 12 nach und nach eingetragen, worauf man die Mischung der Distillation im Sandbade unterwirft.

Das Distillat wird zuerst mit einer Lösung van kalium-carbonat (1 % = 20) dann drei bis viermal mit 1 Raum-theil Wasser geschüttelt mit caliumchloride entwassert und auf dem Wasserbade distillirt.

Klare, farblose, flüchtig, stark lichtbrechende, ange-nehm, aetherisch riechende, neutrale in Wasser unlösliche, in Weingeist und Aether lösliche, bei 3S⁰—40° siedende Flüssigkeit von 1,445 bis 1,450 specifischcm Gewichte. 5 cc.m. Aethylbromide mit 5 cc.m. Schwefelsaüre geschüttelt dürfen letztere binnen einer Stunde nicht gelb farben.

Werden 5 cc.m. Aethylbromide mit 5 cc.m. Wasser geschüttelt, von dem Wasser 2.5 cc.m abgehoben und mit

19

I Tropfen Silbernitratlösung versetzt, so musz die Mi-schung mindestens 5 Minuten lang klar bleiben, und darf auch nach Uingerem Stehen nur eine schwache Opalescens zeigen.

Vor Licht geschutzt aufbewahren.

Het supplement der Nederlandsche pharmacopee geeft dezelfde eigenschappen op, en stelt als eischen voor de zuiverheid:

4 cM³ water met 4 cM³ aethylbromide geschud, mogen niet merkbaar in volumen verminderen en 2 cM³ van het water mogen na toevoeging van 1 druppel zilver-nitraat-oplossing niet terstond troebel worden. Evenmin mag dit water door kaliumjodide-stijfsel gekleurd worden.

5 cM³ aethylbromide met een gelijk volumen zwavelzuur geschud , mogen, na 24 uur met elkaar in aanraking te zijn geweest, niet gekleurd worden, noch 't eene noch 't andere.

Schudt men aethylbromide met verwarmde natronloog, dan mag geen der beide vloeistoffen geel gekleurd worden.

10 cM³ aethylbromide mag 2 cM³ van een uit 149 cM³ water en 1 cM³ volumetrisch alkali samengesteld en door 1 druppel phenoiphtaleïne rood gekleurd vocht, indien het daarmede in een gesloten flesch geschud wordt, zelfs na 24 uren niet ontkleuren.

Wanneer 2 cM³ aethylbromide met een gelijk volumen spiritucuse wateroplossing en 1 druppel aniline onder verwarming wordt geschud , mag niet de walgelijke reuk van isonitril worden waargenomen.

Zuiver aethylbromide op de hand, masker of vingers gesprenkeld, laat na verdamping nooit eenigen reuk na.

20

Op de huid werkt het etsend, en 't geeft een onaangenaam brandig gevoel daarbij. Welke verschillende prae-paraten in omloop zijn, bewijzen de cijfers 40,7; 3^,0; 48,4; 40; 39; enz., welke men voor het kookpunt bij verschillende chemici vindt opgegeven.

Dr. Leo Szumann uit Thorn ging na, welken invloed lucht en licht op het bromaethyl uitoefenen. Hij nam daartoe 2 fleschjes, elk gevuld voor | met 50 gram zuiver bromaethyl van Merck.

Het eene fleschje was van gekleurd glas, het andere ongekleurd. Beide werden goed met een kurk gesloten.

Hij liet het gekleurde fleschje met de bromaethyl 5 maanden staan in een donkere kast en nam 1 tot 2 maal elke week de kurk van 't fleschje om de lucht te ver-verschen.

Het ongekleurde fleschje werd blootgesteld aan het diffuse daglicht, en reeds na eenige weken werd de kurk van dit laatste fleschje aan de onderzij bruin, 't geen langzamerhand intensive!' werd en na verloop van 5 maanden was de kurk ook gearrodeerd. De kleur van de vloeistof was steeds dezelfde gebleven.

De kurk van het bruine fleschje vertoonde geene verandering.

Met water geschud , gaf de bromaethyl uit het donkere fleschje aan 't water geene verandering, noch wat de reactie , noch wat het gedrag tegenover nitras-argenti betreft.

Bromaethyl uit het doorschijnende ongekleurde fleschje gaf na schudding met water daaraan eene zure reactie.

21

cn met nitras-argenti ontstond in dat water een pracci-pitaat van bromzilver.

Daaruit kan men besluiten, dat lucht alleen niet voldoende is om in 5 maanden tijd 't bromaethyl te ontleden; wel echter lucht en licht. Volgens sommigen zou ook kunstlicht in staat zijn 't acthylbromide te ontleden.

Behalve in vrij bronium ontleedt door den invloed van het daglicht het bromaethyl zich nog in bromwaterstof en bromazijnzuur.

Volgens Langgaard, Traub cn Hager zouden kleine hoeveelheden aether en alcohol de duurzaamheid van 't praeparaat verhoogen.

De kurk van een druppelfleschje, waaruit zuiver bromaethyl gedurende 6 maanden was geschonken en daarbij de kurk telkens was bevochtigd, was gebleekt en hielen daar murw geworden.

Bromaethyl op een masker gegoten, doet hier en daar kristalletjes ontstaan bij verdamping. Men ziet ze glinsteren. De moeilijke ontbrandbaarheid maakt bromaethyl geschikt als locaal anaestheticum bij aanwending van paquelin. Echter worden daarbij brom-dampen vrij, die onaangenamen reuk verspreiden.

In de literatuur vindt men o.a. door Reich opgegeven , dat er geel gekleurd bromaethyl was gebruikt. Ook wij hebben een praeparaat gehad geleverd door Merch, dat geel gekleurd was. Bij chemisch onderzoek, met jodkali solutie, bleek geen vrij bronium aanwezig te zijn. De onzuiverheid kwam tengevolge van de kurk.

Ook hebben wij een praeparaat gehad, dat wel een

half jaar ia het diffuse licht heeft gestaan en de kurk was bruin , murw en aangevreten. De bromaethyl reageerde zuur en was geelachtig.

Een flesch. die 3 maanden gelegen had, werd ontkurkt en de kurk was zoo door de bromaethyl aangevreten , dat zij bij 't ontkurken in 2 helften viel. De onderste helft was steeds met bromaethyl in aanraking geweest.

111.

De bromaethyl-narcose werd door ons toegepast bij 268 kleine chirurgische operaties en bij 5 groote operatics in combinatie met chloroform.

De mondoperaties bestonden in het doen van extracties, waarvan 2—12 extracties in eene bromaethyl-narcose plaats hadden; 't incideeren van pandiden, cystes, wegnemen van een klein fibrom van de tong-oppervlakte, 't perforeeren van den processus alveolaris bij empyema van 'tantrum Highmori, 't incideeren van congestie-abs-cessen aan den hals, na periostitis van de kaak, 't wegnemen van kleine osteomen aan den processus alveolaris, 't incideeren van abscessus mammae, van panaritia, 't re-ponecren van eene luxatie, 't incideeren van een abscessus aan den bovenarm, 't weglepelen van tubcrculeuse ulceratics aan neus en mond, subcutane doorsnijding van de fascia plantaris pedis, ^;t wegnemen van eene dermoid-cyste boven 't rechter oog.

De 5 grootere operaties bestonden in 't wegnemen van papillomen van de blaas, incisie van een absces om de urethra, exarticulatie van een gecontractureerden vinger, urethrotomiae externae.

Bij al deze operaties waren vooraf hart en longen onderzocht en lagen de patienten in halfzittende of liggende houding; de ademhaling kon aan den ontblooten hals borst en buik worden gecontroleerd, corsetten en alle belemmerende banden en rokken waren los.

Bij mondoperaties gebruikten wij bf een wig öf den kaak-dilatator van Roser—König, om den mond open te houden.

De wijze, waarop door ons het bromaethyl werd toegediend was aldus: Op een Schimmelbusch-masker met dubbelgevouwen flanel bedekt, werd een dosis bromaethyl (3—5 —10—20) gram gegoten. Over dit masker werd een 4 dubbel gevouwen vierkant stuk wasdoek gelegd , waarmee 't gehecle gelaat gedekt was. Dit wasdoek werd zooveel mogelijk flink rondom 't masker aan het gezicht gesloten gehouden, om de lucht af te sluiten. Zoodoende werd tevens verhinderd, dat het invallen van 't licht in de oogen de narcose vertraagde.

Behalve op deze wijze narcotiseerden wij ook met de Julliard'sche kap, waarover een dubbel gevouwen handdoek gelegd werd. In de kap werd 10—20 gram bromaethyl gedaan.

Voor dat wij het masker of de kap vast aan 't gezicht sloten, gaven wij den patiënt gelegenheid om aan de bromaethyl-lucht te gewennen.

De dosis 3—10—15—20) gram was afhankelijk van de constitutie en den leeftijd van den patient, kinderen kregen eene kleine dosis, alsook debile en lichamelijk abnormale personen.

Op den toestand van den patient werd steeds nauw-

25

keurig acht gegeven, en alle ingredienten om bij dreigende symptomen te kunnen helpen waren bij de hand.

Nooit hielden wij 't masker langer dan i — l i- min. achtereen voor den mond. Bij periodieke toediening namen wij telkens 't masker weg als de patient sliep. Van 't oogenblik af dat de patient begint het bromaethyl te inhaleeren tot dat, nadat het masker is weggenomen, dc patient ontwaakt, neemt men, wat de narcose in zijn geheel genomen betreft, 't volgende waar:

1°. De paticnten vertoonen dikwijls weerzin in dc lucht van 't bromaethyl, of hebben een gevoel van stik king, waarbij zij het masker trachten weg te trekken of 't hoofd op zij draaien.

2°. Na een zeer korten tijd, soms reeds na IO seconden , komen ze in een toestand waarin analgesic bestaat. Het sensorium is dan niet geheel verdoofd. Schijnbaar is patient wakker. In dezen toestand droomen de patiënten dikwijls, en geven daaraan uiting door te schreeuwen, te roepen, te zingen , lichaamsbewegingen te maken , tc lachen. Deze toestand komt overeen met het excitatiestadium van chloroform.

3°. Bereikt nu de narcose een hoogeren graad , dan is 't sensorium opgeheven en bestaat er anaesthesic.

Dat waar te nemen, is niet altijd even gemakkelijk en eischt ervaring. De symptomen zijn: 't paralytisch neervallen van den passief opgeheven arm of been, 'top zij zakken van het tegen de rugleuning van een operatie-stoel liggend hoofcl, 't niet meer reageeren op prikkels als steken, knijpen, aanroepen, het in de war komen als ze vooraf telden , het beeld vertoonen van een slapende.

26

Bij opgeheven sensorium bestaat soms een flexie- of extensie-contractuur; zelfs namen wij i maal opisthotonus waar. Zelden is de cornea-reflex verdwenen , dus daarnaar kan men zich niet richten.

4°. Nadat het sensorium was opgeheven werd het masker nog 10 sec. voorgehouden, en dan weggenomen. Voordat de patiënt ontwaakte, verliepen i—6 min. en kwam hij weer in een toestand van een droomende, half bij kennis. Langzamerhand kwam de aesthesie weer, doch analgesic bleef bestaan. In dezen toestand hadden gewoonlijk nog operatieve ingrepen plaats en oefenden deze ontegenzeggelijk een invloed op den droom uit, zoodat de patiënten begonnen te gillen , huilen, roepen, wilden opstaan en daarbij illusies en hallucinaties hadden, ja een zuiver beeld van delirium vertoonden.

5°. Plotseling werden ze uit dien toestand wakker, waarmee ook de analgesic was opgeheven. Ze gaven dan na de narcose hunne verbazing te kennen of uitten hun gemoed onder den invloed van 't gedroomde in vroo ■ lijken of droevigen zin.

Die droomtoestand, soms veel gelijkend op een hypnose, treedt dus op vóór ze in slaap . gaan en tegen 't ontwaken. Dezen toestand dient men niet te verwarren met wakker zijn, want ze doen soms de dolste dingen. Ze ontwikkelen daarbij soms groote kracht, zoodat ik niet met l'auschinger, Asch en Kretschmann mee kan gaan, die beweren kundige assistentie, ja zelfs geheel assistentie te kunnen ontberen.

Kr zijn patiënten, die niet zoover te verdooven zijn, dat

27

het sensorium verdwijnt. Zij zijn dan wel analgetisch, niet anaesthetisch.

Niet geheel te verdooven zijn gewl. potatoren, zeer ner-veuse en zeer hysterische personen, soms zeer sanguinische individuen, en personen die binnen te korten tijd (i—5 dagen) voor de 2^e maal eene bromaethyl-narcose ondergaan.

Ook wanneer het sensorium niet geheel opgeheven is geweest kan een patient wel 5—2 min. analgetisch zijn en ontwaakt op dezelfde wijze als zij die wel een opgeheven sensorium hebben gehad.

Voordat patienten zelf 't gevoel krijgen te zullen gaan slapen, geven ze soms aan een gevoel van kloppen in 't hoofd en geel flikkeren voor de oogen te hebben gehad.

't Excitatie-stadium trad bij onze 205 gevallen 43 maal op, voor dat analgesie anaesthesie optrad, en wel 27 maal bij anaemici, 1 maal bij eene luetica, 1 maal bij een emphysematicus, 7 maal bij normale personen, 2 maal bij hystericae, 1 maal bij een rheumaticus, rmaal bij adipositas en 3 maal bij menstrueerende vrouwen. In de volgende gevallen trad exitatie op tegen 't ontwaken: bij 3 potatoren, eene congestieve vrouw, bij 1 patient die bij later onderzoek bleek in een krankzinnigengesticht te zijn geweest, en in lichten graad bij eenige hystericae. Bij de 3 potatoren was het excitatie-stadium blijkbaar versterkt onder den invloed van den operatieven ingreep.

Een potator vloog van den opcratiestoel, (oen lage ijzeren tafel, waarvan de leuning op en neer bewogen kon worden), liep de geheele tafel met instrumenten omver onder den uitroep: „nu houdt dat kwellen op.quot;

28

Door ccn sensibelen prikkel werd de man plotseling wakker. Hij had gedroomd, dat hij zijn zaak was uitgesmeten. Op de ademhaling werkt het bromaethyl ongetwijfeld. Wij kunnen dus niet mee gaan met die au-toren die dat ontkennen.

In 63 gevallen bleef de ademhaling onveranderd.

In 73 gevallen werd de ademhaling oppervlakkig en daaronder waren er 4 gevallen, waar de ademhaling zeer oppervlakkig werd, 3 maal werd ze tevens langzaam.

In g gevallen werd de ademhaling oppervlakkig en frequent, en daarbij in 1 geval zeer frequent.

In S gevallen werd dc ademhaling frequent, en wel in 2 gevallen zeer frequent, in 1 geval tevens diep.

In 25 gevallen was de ademhaling onregelmatig.

In 2 gevallen werd de ademhaling langzamer dan normaal.

In 14 gevallen werd de ademhaling dieper, waaronder in 3 gevallen ze tevens frequent was, in 1 geval ze daarna oppervlakkig en langzaam werd, en in 1 geval ze daarna oppervlakkig werd.

In 8 gevallen was de ademhaling aldus;

In 2 gevallen stond de ademhaling, en werd in t eene geval na 4 kunstmatige respiraties, en in 't andere geval, na toepassing van kunstmatige respiratie gedurende ^ minuut, weer normaal. Bij dit laatste geval waren de intercostaalspieren in kramptoestand.

In 't begin van de narcose stond bij 5 patienten de adem haling 4—4 — 5—6 en 10 seconden; en begon daarna weer.

In 1 geval stond de ademhaling even in 3 periodes.

Het is volgens ons verkeerd dat stilstaan van de

29

ademhaling te betitelen met den naam van apnoe (Haff-ter) een toestand , die dan alleen optreedt, wanneer 't bloed zooveel O en zoo weinig C0₂ bevat dat het adernha-lings centrum niet geprikkeld wordt. Ook bij onze konijnen-proeven zagen wij iets dergelijks optreden.

Het ademhalings-type was verschillend. Bij kinderen is de ademhaling 't rustigst en gewl. het type behoudend , dat zij voor de narcose had.

Bij vrouwen, die kalm zijn voor de operatie, is 't type verschillend. Nu eens abdominaal dan thoracaal.

Bij mannen is het type ook nu eens abdominaal dan thoracaal.

Vooral het feit dat in 't begin patienten sterken tegenzin in de lucht van 't bromaethyl en stikkingsgevoel hebben , oefent gedurende zulk eene kortdurende narcose invloed uit op de ademhaling.

Bij 't ontwaken werd de ademhaling afhankelijk van den geestestoestand en den voorafgaanden droom. 1'a-tienten zuchten diep, halen diep adem , en frische buitenlucht is hun zeer welkom. Soms hebben ze een gevoel van druk op de borst na de narcose.

Hoesten trad zelden op (5 maal) en 1 maal gaf patient keelpijn op. Symptomen van eene bronchitis, na eene narcose, traden nooit op, noch van een vermeerderde bronchiaal-secretie.

Na de narcose ruikt de uitademingslucht naar bromaethyl, en deze bromaethylreuk blijft afhankelijk van de dosis (3—10 gr.) eenige dagen (1—2, zelden 3 dagen) bestaan. Bij alle patienten is 't niet even sterk.

Bij de eerste 68 gevallen van de 268 hadden wij uit

3°

onbekendheid niet het middel, 30 gram bromaethyl periodiek laten inademen, en ademde de patient 5 dagen de bromaethylreuk uit.

Het waarnemen van dien knoflookreuk is door de meeste onderzoekers opgegeven. In die gevallen, waar wij zonder twijfel zuiver bromaethyl hadden toegediend, rook de adem slechts naar bromaethyl, gecombineerd met de eigenaardige lucht van eiken menschen mond, waarin steeds rottingsprocessen plaats hebben.

Onzuiver bromaethyl ruikt zoetig en heeft een reuk, eenigzins overeenkomende met knoflook; eigenlijk meer met die van appels, die half rot zijn of van kleine aarbeitjes. Ook de adem van patienten, die onzuiver bromaethyl hebben ingeademd , ruikt aldus, zoodat ik de z.g.n. knoflooklucht toeschrijf aan 't gebruik van onzuivere prae-paraten. Bromaethyl laat, zuiver, geen reuk na; onzuiver, laat het op 't masker juist die lucht, die ook aan den adem van patienten is waar te nemen.

Tiet vaatstelsel verandert in eene bromaethyl-narcosc zeer zeker.

In 't begin van de narcose is door angst de pols frequent en dat blijft gewoonlijk zoo gedurende de narcose. Men zag dikwijls dat de kloppingen van 't hart, die voor de narcose onzichtbaar waren, nu duidelijk aan den thorax-wand zichtbaar waren.

1 maal werd de pols zoo klein en de ademhaling zoo oppervlakkig, dat het masker weggenomen werd.

1 maal werd een pols waargenomen, die rarus was, nl. 64 in de minuut, dat bleef na de narcose nog wel

3i

ccn minuut of 3 zoo, om daarna weer tot den norm terug te keeren. Een zeer volle, krachtige pols werd gedurende de bromaethylnarcose nooit waargenomen.

Er traden gedurende eene bromaethyl narcose soms sterke kloppingen op van de halsvaten.

Ook namen we eens eene zwelling van de vena jugu-laris waar.

In eene zoo korte narcose was het zeer moeilijk, ja onmogelijk om bij patienten sphygmographische curven te maken.

Neiging tot irregulariteit hebben wij waargenomen. In 2 gevallen was de pols irregulier.

Aan de perifere bloedvaten van 't hoofd trad dikwijls eene verwijding op, terwijl 't gevoel van kou en rillen in een warm lokaal en in 't wanne jaargetijde, ons doet besluiten, dat de perifere bloedvaten zich contraheerden aan 't overige lichaam.

Van den kant der digestie organen bleek ons weinig reactie op de bromaethyl-narcose. Bij groote dosis (30— 50 gr.) zooals die door ons in 't begin uit onbekendheid met het middel werd toegediend , trad 5 maal braken op en misselijkheid zoowel in als na de narcose en dan vooral bij volle maag. Bij eene patient, die 30 gram bromaethyl had gehad, traden gedurende den geheelen namiddag, terwijl zij thuis was, nog brakingen op.

Bij het toedienen van kleine dosis (3—10—15 gr.) zagen wij bij onze gevallen slechts 1 maal lichte braak-bewegingen, die zeer snel ophielden. Dat was bij eene vrouw, die voor 14 dagen wegens genezing van eene gastro-duodenaalkathar uit het nosocomium was ontslagen.

Na de narcose trad zelden misselijkheid op, zoolang de patiënten nog op den operatiestoel lagen; velen echter, die anaemische mucosae vertoonden , werden bij 't opstaan misselijk, welke misselijkheid direct verdween, zoodra zij weer gingen liggen. Deze misselijkheid is 't gevolg van anaemia cerebri.

Enkele malen kwam 't voor, dat patiënten een gevoel van druk voor de maag hadden, of een drukpunt onder den linker ribbeboog; i maal onder den rechter. Ructus kwam gedurende de narcose 2 maal en direct na de narcose slechts i maal voor.

De eetlust van de patienten na de narcose was gewoon-

, J

lijk normaal. Kénmaal beweerde een patient door de narcose zijn eetlust verloren te hebben wegens een zoeten reuk, dien hij bij 'teten aan de spijzen waarnam. Hoogst waarschijnlijk werkte hier de uitgeademde bromaethyl onaangenaam op 't reukorgaan , zoodat de patient tegenzin in de spijzen had. Deze patient had 35 gram bromaethyl verbruikt.

Zeer zelden, 2 of 3 maal, vonden wij eene sterke speek-sel-secretie; maar daar, bij mondoperaties de prikkel zelf reeds een sterke speeksel-secretie veroorzaakt, is daar de werking op de speeksel-secretie moeilijk na te gaan. Aan den pharynx vonden wij nooit eenige hyperaemie, noch secretie-vermeerdering.

Op 't zenuwsysteem werkt 't bromaethyl aldus: Eerst verdwijnt de pijnzin , dan de gevoelzin en 't sensorium, om bij 't ontwaken in omgekeerde volgorde weer te komen. Zooals reeds vroeger is vermeld , veroorzaakt bromaethyl

33

zeer snel halfslaap of slaap afhankelijk van de dosis en de gevoeligheid van den patient.

Hooren doen patienten wel in den halfslaap. Zelfs antwoorden zij op hun gestelde vragen en doen wat hun op luiden toon bevolen wordt, zijn blijkbaar in een half sla-penden, half wakenden toestand. Thieme noemde dat eene soort hypnose.

Deze half slapende toestand komt voor zooals is vermeld , even voor 't geheel opgeheven zijn van 't sensorium en even voor 't ontwaken.

Zien doen patienten niet in dien halfslaap. Zij hebben volgens hunne opgaven een waas voor de oogen.

De motore zenuwen waren niet altijd geparalyseerd.

In 64 gevallen was er totale paralyse van de spieren.

In 75 gevallen was er totale paralyse uitgezonderd trismus.

¹39 gevallen had men dus een luxatie, die binnen 1 — 3 minuten te reponeeren was, kunnen inbrengen. Wij hebben dan ook eene luxatie gereponeerd in een brom-aethyl-narcose.

Wij zijn het dus niet eens met die schrijvers, die opgeven dat nooit de spiertonus verdwijnt en dat er altijd spierstijfheid bestaat

In de overige gevallen vonden wij 't volgende:

1. Extensie-contractuur van arm en been.

2. Contractuur van den rechter arm, trismus, een soort kataleptischen toestand.

3. Geen paralyse en geen trismus (halfslaap).

4. Geen paralyse maar een in bepaalden stand terugvallenden arm.

5. Geen paralysis, trismus (halfslaap).

6. Parese van a. en b., trismus.

34

7. Contractuur van a. en b., trismus.

S. Paralysis totalis , daarna tonische krampen in a. en b.

9. Co itractuur in a. en b., trismus.

10. Extens. contractuur in a. en b., trismus; contractuur van de musc-intercostales en buikspieren.

11. Parese van de spieren, maakte mond zelf open (halfslaap).

12. Flexie-contractuur in a. en b.

13. Paralysis totalis uitgez. trismus en contractuur van den rectus inferior.

14. Geen paralysis afgewacht.

15. Paralysis totalis, waarna trismus optrad en spierstijfheid.

16. Geen paralysis, hoewel de passief opgeheven arm wel slap neerviel, trismus.

17. Parese van a. en b., trismus.

iS. Active lichaamsbeweging, trismus.

19. Een kataleptischen toestand.

20. Parese, trismus.

21. Halfslaap waarin actief bewegingen.

22. Een kataleptischen toestand van den r. arm.

23. Een soort katalepsie.

24. Parese, deed mond van zelf open.

25. Geen paralyse en deed mond van zelf open.

26. Totale paralyse, uitgezonderd trismus, en contractuur van den orbicularis oculi.

24. Extensoren contractuur van arm en been, daarna paralysis totalis.

28. Contractuur van arm en been.

29. Parese wegens onvoldoende narcose.

30. Klonische krampen.

31. Geen paralysis, vuist ballen, trismus.

32. Arm en been bewegingen.

33. Katalepsie, trismus.

34. Paralysis totalis, contractuur van den rectus inferior.

35. Paralysis werd niet afgewacht.

36. Vinger-bewegingen, patient maakte den mond van zelf open.

37. Tonische krampen, tong terug.

38. Patient maakte mond van zelf open.

39. Athetose beweging in de vingers, fibrillaire contracties van gelaat-en oogspieren.

35

40. Paralyse van a. en b. De in 't begin van de narcose geopende mond bleef open staan.

41. Contractuur in arm en been, geen trismus.

42. Contractuur in arm en been, terwijl de patient de passief door ons uitgevoerde bewegingen van zijn arm herhaalde.

43 Extensie-contractuur van den arm; trismus.

44. Parese, trismus.

45 Extensie-contractuur in de 1. arm en paralyse van de r. arm, trismus.

46. Tonus van de spieren en bij de 2e maal toediening van 10 gram. paralysis totalis, trismus.

47. Geen paralysis, halfslaap.

48. Contractuur van de arm, Dorsaalllenie van den voet en trismus.

49. Parese, geen trismus.

50. Parese, wel trismus.

51. Trekken met arm en beenen.

52. Paralyse van arm en beenen, nadat patient een eigenaardige dwanghouding had gehad, waaruit hij niet te brengen was. Hij lag in rijhouding op den operatiestoel. Telkens als men zijne beenen lang uit op den stoel wilde leggen, plaatste hij ze weer in de oude houding.

53. Contractuur in de vingers en armen , trismus.

54. Lichte contractuur in den arm, trismus.

55. Contractuur in a. en b., geen trismus.

56. Flexie-contractuur van de hand, been in extensie-contractuur ; arm in lichte flexie.

57. Parese, trismus.

58. Parese, trismus.

59. Parese, trismus.

60. Contractuur in arm en been, tüsmus.

61. Halfslaap waarin active beweging.

Buiten de 200 gevallen, hebben wij bij eene groote dosis bromaethyl (plm. 40 gram) sterke tonische kramp zien optreden bij eene dame. Er bestond daar een toestand , die zeer veel overeenkomt met opisthotonus.

Het herhaaldelijk optreden van trismus maakt het

■?

0

36

noodzakelijk een wig in den mond te plaatsen bij mond-operaties.

Met den dilatator van Whitehead kan men niet werken , wegens het wurgen, dat patienten er tegen doen als zij wakker zijn, en slaapt de patient, dan is de brom-aethyl-narcose te kort om den Whitehead dilator in te brengen, want bijna altijd bestaat er hinderlijke trismus.

Ook wij hebben een secessus involuntarius gezien bij een meisje van 21 jaar dat 2i minuut sliep en waarbij slechts 10 gram bromaethyl was verbruikt. Er bestond wel paralyse. Echter durf ik dezen secessus involuntarius niet op rekening brengen van de alge-meene spierparalyse, dus op paralyse van den sphincter vesicae. Een droom kan hier de oorzaak geweest zijn. De narcose was overigens rustig en patient had na de narcose alleen de bezwaren , dat zij nat was.

Van de reflexen verdwijnt de steek- en knijp-reflex bij analgesie.

Door de slijmvlies-reflexen zagen wij bij diepen slaap geen slik- of wurgbcweging optreden, wanneer wij met een gesteelde wat ver in de keel gingen, om 't bloed weg te nemen.

Niezen hebben wij nooit waargenomen. Hoesten namen wij een enkele maal waar en dan in den halfslaap.

De cornea-reflex was op onze 200 gevallen 15 maal opgeheven. In deze 15 gevallen was er 12 maal myosis en 3 maal mydriasis, 9 maal totale paralyse, 6 maal alleen trismus en totale paralyse, en 1 maal totale paralyse behalve contractuur van den rectus inferior.

37

Voor de narcose was in deze 15 gevallen verbruikt 5—10 gram, en de duur, voordat anaesthesie optrad, bedroeg I—2 minuten en de duur van den slaap |—5 minuten.

Deze 15 gevallen zijn als uitzondering te beschouwen.

Bij de eerste bromaethyl narcoses, die wij deden, wachtten wij 't verdwijnen van de cornea-reflex af; wij hadden echter doses noodig, die aanleiding gaven tot sterke naweeën en in de meeste gevallen gelukte het niet eens den cornea-reflex te doen verdwijnen.

De pupillair-reflex blijft gewoonlijk bestaan; wel vindt men ze meerdere malen vertraagd, bijv. een wijde pupil zagen wij zich dikwijls traag contraheeren op licht.

De huid van 't gezicht werd bij de meeste patiënten gedurende de narcose rood, 't geen soms gepaard ging met eene lichte cyanose.

't Kwam voor, dat de congestio capitis op 't laatst van de narcose sterker werd , om zelfs na de narcose nog toe te nemen en dan langzamerhand te verdwijnen.

Bleeke, anaemische gelaatskleur kwam weinig voor, als de patienten nog lang uit lagen.

Dikwijls merkten wij aan buik, borst en gelaat een vlekkig erythema op. De ooren waren soms niet rood, als 't gezicht het wel was.

Een in 't begin der narcose congestief geworden uiterlijk verbleekte gedurende de narcose bij 2 patienten.

De oogen van de patienten traanden dikwijls; 1⁰. als de patient het sensorium geheel verloren had; 2°. tegen 't ontwaken. Ook de conjunctivae waren dikwijls gein-jicieerd.

3«

De stand der oogen was gewoonlijk bij diepen slaap , parallel naar boven ziende. Zelden waren ze in een bepaalden gecontraetureerden stand. Als de patient in halfslaap verkeerde, stonden de oogen starend, parallel vooruitziende. I maal bestond strabismus convergens. De pupillen waren middelmatig wijd, soms bestond echter myosis, vooral als de patient goed sliep. Bepaalde toestand was hier echter niet aanwezig.

Ook wisselde de wijdte van de pupil gedurende eene narcose.

i maal bestond duidelijk ongelijkheid van de pupillen.

Na de narcose bleef de pupil dikwijls nog eenigen tijd in den toestand, waarin hij gedurende 't laatst van de narcose was.

In 5 gevallen heb ik de urine vóór en na de narcose onderzocht. Ik vond echter geene abnorme bestanddeelen.

De toestand van de patiënten na de narcose was in de meeste gevallen zoo goed als normaal. In i8 gevallen echter hadden zij lichte misselijkheid bij te snel opstaan van den operatiestoel, en 3 maal hadden patienten een gevoel van druk in de maagstreek.

Zeer veel patienten klagen direct na de narcose over moeheid in de beenen en armen. Eenige malen hadden ze direct na de narcose mouches volantes voor de oogen.

Ook waren er, die klaagden over doofheid in een voet of vinger, en over gevoel van kou en huiverigheid.

De stemming van de patienten is in de meeste gevallen afhankelijk van een droom. Slaperigheid na de narcose kwam 4 maal voor, overigens waren ze normaal van geest. Aangegrepen zijn 't meest hysterische nerveuze vrouwen.

39

Braken na eene narcose trad slechts 4 maal op, en in zeen geringe mate en het braaksel bestond in 2 gevallen uit het voor korten tijd verorberde voedsel en in 3 gevallen uit ingeslikt bloed.

Hoofdpijn kwam zeer weinig voor en gewoonlijk gepaard met sterke congestie.

Hoesten na de narcose trad slechts 5 maal op en 1 maal klaagde een patient over keelpijn, 't Hoesten duurde echter zeer kort, zoodat het best een toevallig feit kan geweest zijn.

In 't oog springende onaangename gevolgen , welke wij van de bromaethyl-narcose hebben ondervonden, zijn bij de volgende gevallen voorgekomen.

1. Juffr. H., 21 jaar, anaemisch debilis, harten longen gezond, 10 gr. bromaethyl 15 min. masker voorgehouden, goede narcose, gaat normaal heen. Te huis na 2 uur misselijk en onwel nog gedurende 2 uur. Beter na 't gebruik van een kop sterke koffie.

2. Mijnheer M. L., 20 jaar, nerveus, scrophuleus, gracilis, mager, hart en longen gezond, anaemisch.

10 gr. bromaethyl; 1 min. masker voorgehouden; duur van den slaap 2 min; narcose normaal verloopend; na de narcose, anaemia cerebri; na lang uit legging beter; lang mat, slaperig, en zeer nerveus.

3. Vr. H., 25 jaar, mager, in 8 dagen weinig gegeten , zwak, hart en longen gezond , anaemisch, 2 maal 10 gram bromaethyl achtereenvolgens toegediend; de tijd voordat de i^e maal anaesthesie optrad, was 30 sec. en de 2^C maal 20.

Duur der anaesthesie de i^c maal 20 sec., cn de

4°

2^C maal I j minuut. De i^c maal verliep alles normaal. De 2^C maal waren 4 kunstmatige respiraties noodig wegens 't staan der ademhaling. Na de narcose was de pols eerst zeer klein, daarna vol; er bestond misselijkheid, hoofdpijn , duizeligheid.

Na 6 minuten waren de pupillen wijd, en was de pols beter geworden, huilen, zwak, duizelig, misselijk, hoofdpijn.

Na 11 minuten nog zwak, pupil weer gecontraheerd nog snikken , harttonen normaal, zeer krachtig, ademhaling niet zeer diep.

Na 15 minuten nog zwak, kan zich nog niet goed oprichten.

Na 20—25 nog zwak.

Na 30 min. hoofdpijn en nog zwak.

Langzamerhand verdwenen de symptomen. Na frissche lucht en een warme kop sterke koffie verdwenen de onaangename symptomen en kan de patient, hoewel niet hoofdpijn en mat, alleen vertrekken.

4. Mej. M. S., 21 jaar, gezond, 3 maal genarcotiseerd in 14 dagen. De 3^e narcose was de minst gunstige. Na de narcose moe in armen en been, en onaangenaam. Dosis bedroeg 10 gram, gedurende i^ minuut.

5. Mej. A. L., 22 jaar, gezond, 15 gram bromaethyl gedurende i| min. Na de narcose zeer anaembch, duizelig, zwaar in de beenen moe, kan bijna niet loopen.

6. Mej. M. L., gezond, licht anaemisch, 10 gram, bromaethyl anaest. na 1 minuut. Na de narcose bij 't opstaan van den operatiestoel syncope:

Lang uit op den operatiestoel. Daarna normaal.

4i

7- Dc heer J. W. 25 j., gezond; veel alcohol gedronken voor de narcose. Hart en longen gezond; i 3 gram brom-aethyl gedurende 2'- min. in 2 portiones, excitatie in lichten graad, narcose verloopt eerst rustig, daarna na de i^c extractie, furibunde excitatie; vliegt tusschen onze handen uit. Met geweld en goedjn sensibelen prikkel weer op den stoel gebracht. Plotseling wakker, wist niet wat hij gedaan had, maar zei gedroomd te hebben; 5 min. daarna, opstaande van den operatiestoel, ontstond anaemia cerebri, die na lang uit liggen verdween.

8. Juffr. C. 20 j., gezond. 10 gr. bromaethyl gedurende I min., duur van den slaap 2 min. Wegens zeer kleinen pols en slechte ademhaling, werd masker weggenomen, en geen paralyse van den arm afgewacht ; na de narcose normaal.

9. Juffr. G. 25 j., potatrix, krachtig gebouwd, con-gestief, zeer angstig, 18 gram bromaethyl in 2 portiones, slaapt gedurende 2\ min. Na de narcose, die goed verliep , eerst wel, daarna bij 't opstaan, onwel, kleine pols sterke keelpijn, heesch, braakneiging, zeer frequente ademhaling, kort-ademigheid, doof gevoel in de vingertoppen ; gevoel van kou door de leden; cyanotisch, een pijnlijke plek onder het sternum, bij auscultatie niets te hooren boven de longen, trillingen in de ledematen. Na een glas cognac en heete sterke koffie werden de symptomen na een uur lang uit liggen iets beter. 2 uur na de narcose verliet patient ons in normalen toestand. Daarna geen bezwaren.

12. Juffr. L. R. 31 j., normaal, congestief, 18 gram bromaethyl in 2 portiones gedurende 1 \ minuut; slaapt

42

32 min., na narcose zeer duizelig bij overeind zitten. Nog i- uur anaemisch lang uit liggend , trillen , licht cyanotisch , pols mollis niet parvus; daarna normaal.

De zoogenaamde „anaesthesie successivequot; werd door ons toegepast op de volgende wijze. In een Julliardsche kap goot ik 10 gram bromaethyl. De patient ademde, of hij sliep of niet sliep, nooit langer dan li minuut 't brom-aethyl in. Daarna werd op de gewone wijze, door middel van het Esmarksche masker, de chloroform toegediend of de aether in een Julliaandsche kap, de patiënten bij wie het werd toegediend waren de volgende:

Vrouw li., io gram bromactliyl, na 30 sec. slaapt zc , tranen.

2 u. 12Vï min. gaf ik aether, waardoor de bromactliyl narcose niet kon verlengen, want ze werd eerst weer wakker. Ze verbruikte 25 gram aether. Om den slaap eerder te doen optreden, gingen wij over tot de chloroform.

2 u. ió'/j min. Ze kreeg eene lichte excitatie, 't hoofd was licht rood-cyanotisch. De pupil in de chloroform-narcose was nu eens wijd en dan eens nauw, zooals dat ook in eenc bromaethyl-narcose voorkomt.

2 u. 30 min. werd ze wakker, uit een rustigen slaap, 't Wakker worden ging niet plotseling. In de urine was niets abnormaals te vinden.

De operatie bestond in transplantatie van Thiersche lapjes.

Vrouw K., 10 gram bromaethyl. Xa Y, min. contractuur in de armen en beenen; daarna kreeg zc chloroform. Ze werd eerst weer wakker uit de bomaethyl-narcose en had braakbewegingen.

Ze sliep daarop spoedig in door de chloroform en werd na een '/2 ^llur wakker. Er was 15 gram chloroform verbruikt.

De operatie bestond in 't wegnemen van papillomen van de blaas Wegens de anaemie van de patient werd de chloroform toegediend bij 2—6 druppels, elke halve minuut.

G., oud 47 j., heeft pas eene Pneumoine gehad. Potator, 10 gram bromaethyl. Na 1 min. 20 sec. geen duidelijke slaap, Contrnctuur in de arm en beenen, pupil wijd. Direct kreeg hij eene incisie, maar hij bloedde niet.

43

Hij werd zeer onrustig en kreeg toen chloroform, waardoor een hevige excitatie ontstond en klonische krampen. lgt;ij verder opereeren bloedde de wond nog niet.

Plotseling werd de pols aan de carotis en arteria radialis onvoelbaar en verdween langzame-hand de ademhaling onder sterke cyanose. Patient begon te urineeren. Gedurende 6 Vi minuut werd kunstmatige expiratie toegepast, volgens de methode van Silvester, tongtang werd aangelegd en 't hoofd hing van de operatie tafel. Daarna keerde de ademhaling terug en trad er weer excitatie op. Daarna kwam spoedig 't bewustzijn weer en trad op klappertanden, gevoel van kou en sterk rillen. De cyanose bleef nog lang bestaan.

's Avonds was de man normaal en den volgenden dag ook. Knoflook-reuk? was aan de uitademingslucht waarneembaar.

G., man, 40 j., potator, 10 gram bromaethyl in 3 perioden toegediend waardoor een narcose optrad, die 6 minuten duurde. Daarna gedurende y, uur chloroform en wel 15 gram. Er was lichte excitatie, (zingen) tie slaap was normaal en niets abnorms trad op. De operatie bestond in cene exarticulatie van een gecontractureerden vinger.

Th., man, 50 j., Potator, asthma, 10 gram bromaethyl, slaapt na 35 sec., tonus van de spieren, congestief gelaat, lichte cyanose. Ontwaakt weer zeer snel. Daarna werd 15 gram chloroform toegediend. Hevige excitatie, met moeite te houden. De eerst wijde pupil (bromaethyl) was in de chloroform-narcose weer nauw gewo den. I e pols was in de cloro-form-narcose irregulier. Operatie bestond in cene urethrotomia externa. 2 dagen i.a de narcose was er cene zoele lucht aan den adem. De patient was normaal.

Het succes, dat wij bij deze narcoses hadden, was niet zeer ^root.

lien geval hebben wij gehad, waarbij een man S., gedurende de chloroform-narcose door excitatie en klonische en tonische krampen zeer lastig was. Bij dezen man waren wegens blaassteen reeds 4 operaties gebeurd en steeds had men dezelfde lastige chloroform-narcose.

44

Nadat cclitcr vooraf ccnc bromacthyl-narcosc werd gegeven, verliep de daarop volgende, en snel slaapge-vende chloroform-narcose uitstekend en zonder eenige excitatie of krampen.

i maal is een patient genarcotiseerd met bromaethyl, dat in een bruin fleschje lang in 't licht had gestaan. Dc patient kon niet binnen li minuut er mee in slaap gemaakt worden, zoodat men chloroform moest gebruiken. Bij onderzoek, rook het praeparaat onaangenaam en had ecne zure reactie.

Er waren onder de patiënten, die wij genarcotiseerd hebben, eenige, die een organisch gebrek hadden. Ze waren de volgende; 2 sterke scolioses; eene vrouw met een licht vertrokken mondhoek, wegens voor 1 jaar doorgestane apoplexia cerebri; 2 patiënten, die verkouden waren ; 1 bronchiaalkatarrh ; 2 tuberculoses pulmonum ; 1 luetica, 2 vrouwen met adspositas; 4 menstrueerden; 1 patient met emphysema pulmonum. Bij geen van deze patiënten had de narcose eenige nadeelige gevolgen. Bij elk van 3 patienten werd 3 maal telkens met 8 dagen tusschenpoozen de bromaethylnarcose aangewend, zonder eenig onaangenaam gevolg, 't Eenige, wat opviel, was, dat 2^C en 3^e narcose successievelijk onrustiger verliepen dan de eerste.

1Y.

Om de vraag tc beantwoorden, welke gevaren cr aan eene bromaethyl narcose zijn verbonden, willen wij eerst eens de uitkomsten nagaan, die in den loop der tijden de dierproeven hebben gegeven. Terillon vond 't volgende :

Groote doses gaven algemeene anaesthesie met meerdere pols- en ademhalingsfrequentie en dilatatio pupillae.

Daarna ontstond verlangzaming van de respiratie met spierparalyse en duurde de inhalatie dan nog | uur voort, dan volgde de dood; nooit evenwel syncoptisch. Bij 't laten inademenen met tusschenpoozen was 't mogelijk eene langer durende narcose te verkrijgen.

Bonome en Mazza vonden, dat bromaethyl sneller werkte dan chloroform. De bloeddruk daalt langzamerhand tot op 20—30 m.m. en gaat na de narcose weer in de hoogte. De ademhaling wordt frequenter. De prikkelbaarheid van den hersenbast wordt minder.

Löhers experimenteerde op konijnen, en kreeg de volgende resultaten.

In het stadium, waarin de ademhaling langzamer wordt

46

en gelijktijdig de bloeddruk daalt, treedt er arythmie op van de hartbeweging, door vermeerderden weerstand in de kleine circulatie; omdat het rechter hart overvuld gevonden werd. Ook wilde hij 't verklaren door verschillende werking van 't bromaethyl op de beide helften van het hart.

Paste hij kunstmatige ademhaling toe, dan kon hij geen arythmie waarnemen. Ook na vagus-doorsnijding nam hij geene arythmie waar, zoodat hij aan den invloed der asphyxie de arythmie wilde toeschrijven. Stond eenmaal het hart stil, dan kon hij door direct daarna toegepaste kunstmatige ademhaling 't leven weer terugroepen. Herhaaldelijke toediening bij dezelfde dieren, scheen de kansen, om zich te restaureeren, te verminderen.

Thornston en Meixell hebben zeer interessante onderzoekingen gedaan over de werking van 't bromaethyl bij konijnen. Zij kregen deze resultaten:

1°. Bromaethyl werkt vooral op de respiratie en weinig op de circulatie.

2°. Het oefent slechts in groote dosis depressie uit op de ademhaling.

3°. Wanneer het de hartswerking vermindert, ontstaat dat ten gevolge van asphyxie.

4°. Door langdurige toediening veroorzaakt het den dood, door stilstand van de respiratie; want het hart sloeg nog door, terwijl de respiratie stilstond.

5°. Er bestaat verlangzaming van den pols met lichte vermindering van den bloeddruk, die meer en meer vermindert , naarmate men met de inhalatie doorgaat. Het is volgens hen waarschijnlijk, dat deze daling van den

47

bloeddruk ontstaat door zuurstof gebrek van het bloed. De verlangzaming van den pols verklaarden ze door prikkeling van den nervus vagus, want na voorafgaande doorsnijding van den vagus ontstond geene verlangzaming.

6°. In geen experiment stond de ademhaling plotseling. Ze verminderde meer en meer om, wanneer de dosis niet al te groot was geweest, weer beter te worden.

Vonden de tot nu toe opgenoemde onderzoekers, dat bromaethyl hoofdzakelijk een respiratie-gift was, Grabower vond het niet. Hij experimenteerde ook op konijnen, en vond, dat na de inhalatie van eene hoeveelheid bromaethyl het hart stilstond. Er was eerst versnelling van den pols, waarop volgde eene periode van arythmie en daarna plotselinge hartstilstand. Hij voegde er aan toe, dat de ademhaling nog eenigen tijd doorging. De bloeddruk daalt en blijft langen tijd onder het normale.

Squire spoot bromaethyl direct in de vena jugularis bij konijnen en kreeg dadelijk daarop stilstand van het hart.

In hoofdzaak verschillen de resultaten dus daarin, dat het volgens eenige onderzoekers een respiratiegift en volgens Grabower een hartgift is. In hoeverre deze of gene onderzoekers gelijk hebben, zullen wij nagaan. De dierproeven , welke wij zelf hebben genomen in 't physiolo-gisch laboratorium zijn deze;

Proef la.

Een konijn met 60 ademhalingen in de minuut, werd op zijn rug vastgebonden op den czermackschen konijnen-

48

houder. Ue kop werd niet vastgezet. De wijze, waarop wij liet dier narcotiseerden, was deze: Op zijn snuit kreeg het dier een eivorwige gummiballon, waarvan aan de eene pool een segment was afgesneden. Aan de andere pool mondde de gummiballon uit in een glazen buis, die door een caoutchoueslang communiceerde met een rechthoekig gebogen glazen buisje, dat door eene opening in de kurk, uitmondde in een fleschje van ongeveer iooc.c. inhoud. Door de kurk ging nog een recht glazen buisje, dat diende om de lucht toe te voeren.

De gummiballon werd door 3 bandjes aan den snuit van het dier bevestigd. Aldus kon het dier vrij ademen, zonder dyspnoë te krijgen.

In het fleschje werd 10 c.c. bromaethyl gedaan uit de fabriek van Merck, 't Konijn ademde nu de buitenlucht in, bezwangerd met geconcentreerde bromaethyl-dampen.

Nauwelijks ademde 't konijn 't bromaethyl in, of de ademhaling werd zeer langzaam en oppervlakkig (verg. bladz. 28).

De hartslag was bijna niet meer voelbaar. De ademhaling bleef zeer slecht. Na i minuut werd aan 't dier, om het niet te laten sterven, gelegenheid gegeven om frissche lucht in te ademen, waarna de ademhaling beter werd en daarna ook de hartslag.

Uit deze proef blijkt, dat eene sterke concentratie zeer gevaarlijk is voor een konijn. Nadat het konijn zich geheel hersteld had, werd dezelfde proef na 7 minuten herhaald.

Proef lb.

De ademhaling werd direct veel langzamer (21 in de

49

minuut) cu na 50 seconden stond de ademhaling geheel, terwijl even te voren 't konijn begon te schreeuwen. Op knijpen in den staart reageerde het dier niet.

Het hart pulseerde door, terwijl de respiratie stond De cornea-reflex was afwezig. Men liet het dier frissche lucht inademen, en toen traden na minuut, gedurende welke het hart doorklopte, zeer kleine frequente ademhalingen op. Steeds werden de excursies grooter, om eindelijk weer bijna geheel normaal te worden; de frequentie was echter nog verhoogd. Op den grond gezet, had het dier nog frequente ademhalingen en legde het zijne achterpooten naast zijn lichaam. Verder vertoonde het dier geene abnormiteiten. De verbruikte hoeveelheid bromaethyl bedroeg pl.m. 3 gram.

Troef II.

Omdat de dosis van 10 gram in het kleine fleschje zoo intensief had gewerkt, namen wij in de plaats van het kleine fleschje eene groote flesch van 8 L. inhoud. Het konijn werd weer op zijn rug vast gebonden en zijn kop werd vrij gelaten. In de groote flesch werd nu 10 gram bromaethyl gegoten, 't Konijn ademde dus nu 't bromaethyl in veel geringere concentratie in dan in proef I.

De ademhalingen voor de proef bedroegen 72. Door 't hart werd een naald gestoken om den hartslag te ob-serveeren.

Zoodra het konijn het bromaethyl inademde, werd de ademhaling minder frequent en dieper.

Na 1 minuut reageerde het dier nog op knijpen in zijn staart.

4

50

Na i i minuut werd de ademhaling gesaccadeerd en er bestond geene reactie op flink knijpen met den nagel in zijn staart. De ademhaling werd tevens zeer frequent. De excursies van de naald door 't hart bleven steeds dezelfde.

Na 21 minuut traden krampen op en trekken met de pooten synchroon met de ademhaling.

De hartslag was frequenter geworden en de excursies van de naald waren iets kleiner.

Bij knijpen in den staart bestond nu wel reflex.

Na 3 -J minuut begonnen de ademhalingen beter te worden (6o in de minuut). Men maakte het konijn los, nam het masker weg, en legde het op den grond. Het lag, alsof het sliep, en maakte geene bewegingen. Bij knijpen in den staart trok het met zijn pooten, maar op prikken met een naald en op een knip in zijne ooren reageerde het dier niet. liet was dus werkelijk analge-tisch. Langzamerhand kwam het dier weer bij en werd weer geheel normaal.

Proef III.

Een konijn (ademhalingen 79) werd nu, zonder vastgebonden te zijn, het masker op zijn snuit vastgebonden en men goot in de groote flesch 2 gram bromaethyl; dus de concentratie werd nog zwakker. Om 11 uur begon het dier 't bromaethyl te inhaleeren en direct daarna werden de ademhalingen eerst frequenter en diep om daarna duidelijk langzamer te worden.

Na 50 sec. reageert het dier niet op steken met een naald in zijn pooten.

Si

ii u. 3 ni. De frequentie van de ademhalingen is 64. De excursies van de ademhalingen worden grooter en Let dier geeft teekenen wakker te zullen worden. Het brom-aethyl bijna verdampt.

11 u. 85. Op nieuw goten wij in de flesch 2 gram bromaethyl daarop worden de ademhalingen weer dieper. Cornea-reflex aanwezig.

11 u. 10 m. 't Dier reageert niet op knippen in de ooren, wel op knijpen in den staart. De ademhalingen worden gesaccadeerd.

11 u. 13 m. Er treden krampen op. Het dier trekt met de achterpooten, nu niet synchroon met de adem-halings-excursies.

De ademhalingen zijn frequent (128).

Cornea-reflex is niet weg.

11 u. 16 m. Bij knijpen in den staart reageert het dier.

11 u. 18 m. De ademhaling is nog frequent en gesaccadeerd. De ooren zijn niet rooder dan vóór de proef.

11 u. 20 m. Cornea-reflex is niet weg. In de voor-pooten zijn bewegingen, als of het dier een cirkel beschrijven wil.

11 u. 21 m. Het dier geeft teekenen wakker te zullen worden.

11 u. 22 m. Men laat het dier frissche lucht inademen. Het hart heeft steeds normaal geklopt. De ademhalingsfrequentie is weer 60 en de excursies zijn normaal. Bij knijpen in den staart springt het dier op. Er is echter geen steek-reflex, wel cornea-reflex.

11 u. 25! m. Het dier is wakker, maar blijkbaar suf.

4'

Het kan niet op zijn achterpooten zitten, maar het legt die naast zijn lichaam.

II u. 27 m. Het kan nu wel op zijn pooten zitten, maar bij 't loopen is het achterlijf nog slap.

11 u. 35 m. Bij trappen op zijn staart, loopt het weg en is geheel wel. Ken druppel bloed uit zijn oor bleek bij onderzoek onder het microscoop geheel normaal te zijn.

Uit deze laatste proef blijkt, dat men met slechts 4 gram bromaethyl het konijn 25 minuten in slaap heeft gehouden, waarna het normaal -«akker werd.

Proef IV. Een konijn werd op dezelfde wijze als in proef II blootgesteld aan bromaethyl, dat 2 dagen in het volle licht had gestaan, en onaangenaam , zoetig rook.

De hartslag, die bij 't konijn vóór de proef werd waargenomen aan een naald, die in zijn hart stak was 17Ó en de frequentie van de ademhalingen 76. De ooren waren niet rood. In de groote flesch met inhoud van 8 Liter werden 2 gram onzuivere bromaethyl gedaan.

10 u. 45 m. De ademhaling wordt direct na de eerste inademingen langzamer en daarop frequenter.

10 u. 465 m. Er bestaat reactie op knijpen in den staart. De ademhaling blijft frequent.

10 u. 47I m. Er bestaat reactie op steken in zijn pooten. De ooren zijn niet rood. De ademhaling is weinig veranderd.

10 u. 51 m. Na knijpen in den staart begint het dier te schreeuwen, en dat houdt op nadat het dier frissche lucht ingeademd heeft. Daarna kwam het dier spoedig

S3

bij. Blijkbaar was het dier wel iets onder den invloed van 't narcoticum geweest, maar geheel genarcotiseerd was het niet. Üm eens na te gaan of dit konijn ook anders reageerde op zuiver bromaethyl werd de volgende proef genomen.

Proef V.

Het konijn van proef IV werd blootgesteld aan de dampen van 2 gr. zuiver bromaethyl met lucht gemengd. Tusschen proef IV en V had het konijn zich in 15 minuten geheel hersteld.

10.56 uur. De ademhaling wordt eerst iets langzamer en dan frequenter, met een dyspnocisch karakter.

10.582 uur. Bij aanraking reageert het konijn, en verkeert in een licht geëxciteerden toestand.

11 uur. De ademhaling is frequent en dyspnocisch. Bij knijpen in 't oor weer sterke reactie en is in een opgewonden toestand. Het masker wordt afgenomen.

11.2^ uur. Het konijn ademt nog frequent, maar niet dyspnocisch meer.

Proef VI.

Aangezien bij het konijn van proef IV en V 2 c.c. bromaethyl geene narcose veroorzaakte, wat wij verklaren door de individueel mindere gevoeligheid voor 't middel, namen wij om te vergelijken nog eens 't konijn, dat wij in proef III met 4 c.c. bromaethyl in slaap hadden gehouden , gaven ook hier 2 c.c. bromaethyl en daarbij zagen wij 't volgende:

11.6 uur. De ademhaling wordt veel langzamer.

54

ii.S uur. Het dier laat zijn kop op zij zakken, om daarna geheel om te vallen en rustig te slapen. Bij knijpen in den staart reageert het dier even met de ach-terpooten.

11.9 uur. De ademhaling wordt frequent en de excursies zijn klein. Bij knijpen in den staart trekt het dier even.

11.10 uur. Het dier krijgt klonisehe krampen in de pooten. Er bestaat wel cornea-reflex. Het masker wordt weggenomen.

ii.ii| uur, Het dier komt weer bij en is suf.

11.13 uur. Het dier loopt weg en is weer normaal.

Proef VII.

Bij een ander konijn werd nu de invloed van 't onzuivere bromaethyl nagegaan. Evenals in proef IV werd geëxperimenteerd met 2 gram onzuiver bromaethyl, dat in de groote flesch gedaan werd.

11.14 uur. Het konijn ademt 't bromaethyl in.

11.15 uur. Het dier, dat eerst den kop had laten zakken, valt om en slaapt.

11.151 uur. Knijpen in den staart geeft geene reactie.

11.17 uur. Er traden klonisehe krampen op.

Het masker wordt weggenomen.

11.175 uur. Het dier wordt snel wakker, wil opstaan maar valt om, alsof het dronken is.

11.18 uur. De kop wordt, alsof er contractuur van de nekspieren bestaat, achter in den nek gehouden.

Deze narcose verliep, niettegenstaande het bromaethyl onzuiver was, zeer goed.

55

Proef VIII.

Het konijn , dat bij proef V niet door 2 c.e. brom-acthyl te narcotiseeren was , werd reeds op de wijze van proef II blootgesteld aan de dampen van 10 gram brom-aethyl. De ademhaling voor de proef is 76. Pols 176.

11.27 ^uur- 't Konijn begint de bromacthyl in te ademen en bijna direct daarna staat de ademhaling een oogenblik stil, 't dier laat den kop daarna zakken en aangeraakt, vertoont het, half paretisch, een soort excitatie.

11.29 ^uur- 't Valt om en heeft eene zeer frequente dyspnoeische ademhaling.

11.30 uur. 't Reageert bij knijpen in zijn staart even met trekken van zijn achterpooten.

11.30^ uur. Geen cornea-reflex bestaat er meer en in de achterpooten treden klonische krampen op. De pupil is wijd.

11.34 uur. De ademhaling is regelmatig maar frequent en er treden synchroon met de ademhaling bewegingen in de achterpooten op, niet in de voorpooten.

11.35 uur. De bewegingen der pooten houden op.

11.36 uur. Er zijn weer trekkingen in de achterpooten en de ademhalings-frequentie is 100.

11.39 ^uur- k)e ademhaling wordt zeer langzaam en de excursies klein. Bij 't leggen van de hand op de borstkas voelden we onregelmatige hartbewegingen en nadat we een gevoel kregen alsof er onder de vingers iets borrelde, stonden hart en ademhaling schijnbaar tegelijk stil.

De sectie leverde 't volgende omtrent den toestand van

56

't hart: Rechter kamer en rechter boezem waren sterk gevuld en het linker hart was niet goed gevuld.

Proef IX.

Aangezien bij proef VIII niet duidelijk waar te nemen was, wat het eerste stond, het hart of de respiratie, werd een konijn vastgebonden op den czermackschen konijnenhouder. Een naald werd door de punt van 't hart gestoken. Men kon nu de werking van het hart duidelijk waarnemen.

In de groote flesch van 8 liter inhoud was 10 c.c. broomaethyl gegoten en 't dier begon te inhaleeren om 2.1 uur. Direct wordt de ademhaling iets langzamer.

2.33 uur. De ademhaling wordt zeer frequent.

2.4 uur. Bij het knijpen in den staart reageert het dier niet. De hartslag wordt frequenter.

2.5 uur. Er is geen cornea-rcflex meer en cr treden klonische krampen in de pooten op.

2.5^ uur. De pupil is wijd. Er zijn nog klonische krampen tot 2.65.

2.6| uur. De ademhaling wordt zeer frequent en dys-pnocisch.

2.7 uur. Er treden trekkingen op in de voorpooten, synchroon met de ademhaling en in de achterpooten, niet synchroon met de ademhaling.

2.8 uur. Zeer dyspnoëische frequente ademhaling, die meer en meer gesaccadeerd, langzamer en oppervlakkig wordt.

2.81 uur. De ademhaling staat stil. 't Naaldje wijst duidelijk hartbewegingen aan

57

De hartbewegingen worden langzamerhand minder frequent ; de excursies van de naald worden kleiner en kleiner.

2.10 uur. Het hart staat stil. Door kunstmatige ademhaling, door het uitrekken en samendrukken der borstkas, waarbij bijna geen lucht uit den mond ontwijkt, klopt het hart nog eventjes, door den mechanischen prikkel.

2.i2| uur. De naald is geheel rustig.

Het dier was dus in 9 minuten gestorven ten gevolge van stilstand der respiratie, tenvijl het hart nog doorklopte.

Uit deze 9 konijnen-proeven blijkt:

1⁰. Dat konijnen in verschillenden graad gevoelig zijn voor bromaethyl. Bij het eene was 2. c.c. bromaethyl voldoende, bij het andere niet.

2⁰. Dat de narcose optreedt bij groote verdunning van den bromaethyldamp.

In onze proeven namen wij eene flesch van 8 liter inhoud en deden daarin 't bromaethyl 2—4—10 gr. Gebruikten wij het middel in sterker concentratie dan traden zeer snel symptomen op, die wezen op levensgevaar, n.1. stilstand der respiratie, spoedig gevolgd door stilstaan van het hart. Ademde het dier de bromaethyl uit het fleschje van 100 c.c. M. inhoud, dan traden deze verschijnselen reeds na 50 sec. op, terwijl zij bij inademing uit de groote flesch eerst na •j\ en 12 minuten werden waargenomen.

3⁰. Dat door periodieke aanwending eene narcose tut 25 min. kan worden gerekt.

58

4°. Dat, wanneer een konijn sterft, de stilstand dei-respiratie eerder optreedt dan van 'thart, echter nooit plotseling. Dus bromaethyl is een respiratie, gift.

5°. Dat bij een konijn cene bromaethyl-narcose hoofdzakelijk de respiratie doet veranderen en eerst dan wanneer de respiratie in hooge mate dispnoëisch is geworden er verandering komt in de hartwerking.

Bij onze proeven verdween de cornea-reflex niet of zeer laat.

De reflex op knijpen in den staart bleef langer dan op steken met eene naald, of knippen in de ooren. Verwijding van perifere bloedvaten werd aan het konijnenoor niet waargenomen.

Nawerking van 't bromaethyl werd bij konijnen niet waargenomen. Zij aten direct en waren normaal.

Onzuiver bromaethyl veroorzaakte bij i konijn geen voldoende narcose en bij i konijn wel, zonder nawerking (vergelijk narcose bij menschen bladz. 43). De lucht in de flesch, na 't gebruik van onzuiver bromaethyl rook zoet en zeer onaangenaam, overeenkomend met den reuk aan de expiratielucht van patiënten, die eene narcose met onzuiver bromaethyl hadden ondergaan.

De dosis bromaethyl welke wij gebruikten om een konijn 25 min. in slaap te houden was 4 gram, en om een konijn te dooden 10 gram, waarvan verloren ging en overbleef. De dieren waren dood in gen 12 minuten.

Hoe 't mogelijk is, dat er sommige onderzoekers zijn, die 60 en 75 gram verbruikten, voordat hunne konijnen stierven, (Schneider) en anderen, die gedurende 37 minuten niet te sterk geconcenteerd bromaethyl en gedurende

59

24 minuten geconcentreerd bromaethyl lieten inademen, voordat hunne dieren stierven, (Hammecher) is mij een raadsel.

Wij kregen door geconcentreerd bromaethyl na 50 sec. (zie proef I) volledigen stilstand van de ademhaling.

Proef X.

Ook een kikvorsch werd met bromaethyl genarcotiseerd. Hij werd daartoe, op den rug liggend, vastgespeld op een kurk. Hart en longen werden bloot geprepareerd.

De kurk werd op een bord gelegd en daarover kwam een klok te staan van ± 2 L. inhoud. Onder deze klok werd in 2 gedeelten 52 cc. bromaethyl gegoten. Direct zagen wij bij den kikvorsch eene vermindering van de ademhalings-frequentie optreden en de ademhalings-excur-sies werden klein. Tegelijk kreeg het dier ook contracties in zijne ledematen. De long collabeerde eenigzins Eindelijk stond de ademhaling geheel, en viel de long geheel samen terwijl het hart steeds flink pulseerde. De kikvorsch was geheel paralytisch en zonder reflexen.

Het microscopisch onderzoek van de zwemvliezen gedurende de nascose leerde ons, dat de circulatie normaal was, en de bloedvaten niet verwijd.

12 minuten nadat de ademhaling stil stond, werden de systolische contracties van het hart duidelijk minder energisch en in de zwemvliezen bleken nu de bloedvaten, bij microscopisch onderzoek, minder gevuld.

Weer 10 minuten later zag men eerst minimale adem-halings-bewegingen optreden, die langzamerhand sterker

6o

werden. De gecollabeerde long zette zich weer normaal uit. De reflexen kwamen langzamerhand terug, zoodat bij knijpen in den poot, en 't gieten van een druppel zwavelzuur op de teenen, het beest den poot optrok. Op zijn rug, bleef het dier, los op de hand, stil liggen, om eindelijk weer zoo geheel normaal te worden, dat het zelfs weg sprong.

Ook uit deze proef blijkt duidelijk de overwegende invloed van 't bromaethyl op de respiratie en verder, dat de perifere bloedvaten niet veranderen in de brom-aethyl-narcose.

Proef XI.

Om nog nauwkeuriger na te gaan, of 't bromaethyl invloed heeft op de perifere vaten, namen wij de volgende proeven:

Wij namen 2 kikkers van gelijke grootte. De eene kikker werd gecurariseerd, de andere gebromaethyliseerd.

Twee gelijke plaatsen van 't zwemvlies van den linker poot van beide kikkers werden onder het m: roscoop gelegd en wij zochten dezelfde bloedvaten op, 'tgeen ons bijzonder goed gelukte. Met een oculair, waarin een maat met deelstreepjes, werd de wijdte gemeten van elk bloedvat. Wij kregen voor beide i § deelstreepje , overeenkomend met 21 micra. De bloedvaten waren niet verwijd. Ook later toen de genarcotiseerde kikker weelbij kwam, zagen wij geene verandering van 't bloedvat optreden.

De eene kikker was onder een klok op een wit bord met 8 gram bromaethyl genarcotiseerd, e i weer 'teerst stond

6i

de ademhaling. Ook uit deze proef blijkt dus, dat bromaethyl de perifere bloedvaten niet verwijdt.

Ook uit het niet rood zijn der ooren van met bromaethyl [genarcotiseerde konijnen bleek, dat de perifere vaten niet verwijd waren.

Proef XII. Van een kikker werd een druppeltje bloed genomen, en vermengd met eene physiologische zout-solutie. Een hangende druppel daarvan werd gebracht aan de onderzij van 't schuifje van 't Engelman'sche gas-kamertje , dat van boven 't kamertje afsloot. Daarop werden in 't kamertje met een glasstaaf een paar druppels bromaethyl gebracht, door 't schuifje te openen en daarna te sluiten. De 2 zijbuisjes van 't gaskamertje waren afgesloten , zoodat de bromaethyl-dampen alleen door de reten van 't kamertje konden ontwijken. Het kamertje werd onder 't microscoop gezet, en zoo kon men waarnemen, welke veranderingen er optraden aan de roode, ovale, gebombeerde en met een kern voorziene cellen van 't kikkerbloed.

Wij zagen eerst de bloedcellen verbleken en geribbeld en korrelig worden. De kern werd steeds duidelijker en lichter. De ovale vorm van de bloedcellen veranderde door opzwelling van 't bloedlichaampje in eene ronde. De kleur van de cellen ging hoe langer zoo meer verloren, en eindelijk zag men niets anders dan een kern als een heldere lichte vlek en een kringetje er om heen van bleeke, bijna onzichtbare stromata.

Ook de kern begon daarna te veranderen. De ronde homogene kern veranderde in eene korrelige, gekartelde

62

en geschrompelde massa. Vooral dit laatste feit, dat de kern zoo wordt aangetast, is een bewijs hoe intensief 't bromaethyl heeft ingewerkt. Deze inwerking van 't brom-aethyl was 't sterkst aan den rand van den druppel.

Proef XIII.

Een druppeltje menschenbloed werd op dezelfde wijze als bij proef V onderzocht. De bromaethyldampen veroorzaakten hier sneller ontkleuring van de cellen. Ook hier werden door opzwelling de biconcave kernlooze bloedlichaampjes rond, voor dat ze geheel ontkleurd waren. Eindelijk verdwenen ze geheel uit het gezichtsveld en de bleeke ongekleurde stromata bleven alleen over.

Om na te gaan in hoeverre de veranderingen van kik-kerbloed door de inwerking van gasvormig bromaethyl veroorzaakt, verschilden van die, welke aether en chloroform in gasvorm veroorzaakten, namen wij de volgende proeven.

Proef XIV.

In 't gaskamertje van Engelman werd een druppel kik-kerbloed met | ⁰/o zout-solutie vermengd, gebracht aan het schuifje, en in 't geheel werden 6 druppels aether in 't kamertje gebracht. De veranderingen, die optraden waren de volgende;

De cellen werden korrelig en ribbelig, en ontkleurden langzaam; de kern werd duidelijker zichtbaar, eindelijk

63

nam de cel een meer ronden vorm aan om daarna spoedig geheel ontkleurd te zijn en men zag alleen een helderen kern, die na nog langer inwerking van de aether niet schrompelde. Er waren enkele ontkleurde bloedlichaampjes , wier kernen hier en daar als 't ware iets aangevreten waren, maar voor 't overige waren ze gaaf. Den inhoud zag men als een korrelige massa.

Het had 8—12 minuten geduurd, voor dat 5 cellen aan den rand van den druppel ontkleurd waren, en bij verder onderzoek meer in 't midden van den druppel, hadden na 12 minuten bijna alle cellen hare kleur verloren en zag men nog alleen den helderen kern met het bleeke stroma er om heen.

Proef XV. Met chloroform werd geëxperimenteerd. Wij vonden, dat de werking van chloroform veel sneller veranderingen deed optreden. De cellen zeiven vervormden zich iets en werden korrelig. Ze waren niet mooi ovaal gebleven, maar hier en daar kwam een deuk in de periferie. Eindelijk waren de cellen rond geworden, maar tevens veel kleiner.

De kleur was na 2~ minuut reeds verdwenen, zoodat men alleen den kern duidelijk zien kon, omgeven door 't bleeke stroma. Hier waren de kernen duidelijk aangevreten , schrompeling bestond echter niet.

Proef XVI.

Ook met bromaethyl werd nu nog eens de proef genomen en daarbij traden duidelijk dezelfde verschijnselen op als bij proef XII.

64

Het duurde pl.m. 4- minuut, voor dat dc cellen ontkleurd waren. Dc dosis bromaethyl bedroeg pl.m. 6 druppels.

Proef XVII.

Dezelfde proef werd gedaan nu met een grootere dosis aether, en 't cenige verschil, dat optrad met proef XIV, was, dat reeds na 4 minuten de bloedcellen ontkleurd waren.

Proef XV11I.

Een druppel menschenbloed werd vermengd met eene physiologische zout-solutie in een horlogeglaasje. Daarvan bracht men een druppel aan het deksel van 't Engelman-sche gaskamertje. Door de 2 zijbuisjes werden bromaethyl-dampen aan- en afgevoerd. De aanvoer geschiedde uit de 8 L. flesch van proef II, waarin 10 c.c. bromaethyl was gegoten. In de flesch hing een vochtig gemaakt stuk vloeipapier om de lucht met waterdamp te bezwangeren. De afvoer geschiedde door middel van een flesch van 7 L. inhoud, gevuld met water, welke men door een kraan onder aan de flesch liet leeg loopen. Liep de flesch leeg, dan werd 't bromaethyl uit de flesch van 8 L gezogen door 't gaskamertje.

Gedurende 1 i uur werden 35 L. lucht en bromaethyl, door 't gaskamertje geleid en eerst daarna zag men de bloedlichaampjes grootendeels ontkleurd, terwijl de stro-mata niet flauw, maar nog duidelijk zichtbaar waren.

Slechts weinig bloedlichaampjes waren bijna geheel onzichtbaar geworden.

65

Uit de proeven X tot XVIII blijkt dus, dat de perifere bloedvaten niet verwijd worden en dat bromaethyl-dampcn in sterke concentratie zeer intensief inwerken op de roode bloedlichaampjes; terwijl in zwakke concentratie eerst na uur eene duidelijke ontkleuring optreedt.

Ook uit de kikkerproeven bleek weer de overwegende invloed van 't bromaethyl op de respiratie.

De dierproeven leeren ons dus, dat het bromaethyl vooral op de ademhaling inwerkt, en dat de narcose des te beter verloopt, naarmate de concentratie en de dosis van 't bromaethyl zwakker is.

Bij onze gevallen van narcose bij den mensch hebben wij gezien, dat ook hier de ademhaling 't meest wordt veranderd, doch niet zoo, dat er gevaar bestond. De wijze van toediening bij onze patienten was in 't begin druppelsgewijze, dus in zwakke concentratie. Daardoor hadden wij:

1°. Een sterkere excitatie.

2°. Eene slechtere narcose.

3°. Meer bromaethyl noodig en daardoor

4°. Sterker naweeën.

Om deze redenen hebben wij bij de 210 nauwkeurig nagegane gevallen, 't bromaethyl op de vroeger beschreven wijze toegediend (zie bladz. 24 en 25). Onze gevallen leeren ons dat deze wijze van toediening goed is.

Door periodieke toediening hebben wij eene narcose verkregen, die tot 6 seconden duurde. Daarbij namen wij telkens het masker weg als de patient sliep, om als de patient wakker werd, het masker weer op 't ge-

5

66

zicht te plaatsen (vergelijk bladz. 52 Proef III). De dosis, daarvoor noodig, ging niet boven de 10 gram brom-aethyl.

Wij beschouwen 5 —10 gram bromaethyl als eene dosis, waarmee men zijn doel bereikt en die, wanneer de patient ze niet langer dan 1 — i-J- minuut inademt, geschikt is voor eene narcose van —² min. en als men ze periodiek laat inademen, geschikt is voor eene narcose van hoogstens 6 minuten.

Wij willen nu eens trachten uit te maken in hoeverre de lethale gevallen in en na eene bromaethyl-narcose ons de gevaren van 't middel leeren kennen.

't Eerste sterfgeval verhaalt Marion Sims.

Eene vrouw van 25 j., goed gebouwd, leed gedurende 5 jaren aan epileptische aanvallen. Er bestond retro-versio uteri en vergrooting van 'trechter ovarium, dat pijnlijk was. Zij had een onvolledig succes van de medication bromurée. Men ging daarom over tot de operatie op 9 Febr. 1880. 3.75 gram bromaethyl wordt op een dubbel gevouwen servet gegoten, die men goed aangesloten op neus en mond legt. Na verloop van eene minuut giet men weer 3.75 gram op de servet en na 2 minuten is de patient geheel anaesthe-tisch, maar de conjunctivae blijven gevoelig, de oogen bewegelijk. De respiratie is frequent. Aan 't einde van de 5^e minuut, terwijl 't bromaethyl steeds was doorgegeven , voor zoo ver 't noodig was, verkeert zij in eene diepe narcose met 60 respiraties per minuut. Deze

5*

68

frequentie van ademhaling vermindert telkens, wanneer men de patient frissche lucht laat inademen. Bij de I0^(,e minuut is de patient geheel kalm en ademt rustig hoewel nog iets frequenter dan bij normale ademhaling. De pols is 86, krachtig en vol. Gedurende de 20 eerste minuten verbruikt men bijna 60 gram bromaethyl. Op dat oogenblik braakt zij. Op de 40^ste minuut viin de narcose braakt ze voor de 2^e maal.

Gedurende de operatie krijgt zij opisthotonus met rigiditeit van dc spieren der ledematen, rollen van de oogen, en dat op eene wijze geheel overeenkomende met die, welke voorkomt bij epileptici.

De operatie duurde 1 i uur en daarbij had men 4| a 5 ons. — 135 —150 gram bromaethyl verbruikt.

Het ontwaken is normaal en behalve een zware hoofdpijn is aan de patient niets abnormaals op te merken.

Zij kreeg i grein morphine, subcutaan ingespoten.

Gedurende 2 uur na de operatie braakt zij tot half 7. Om 7 uur had zij een dunne ontlasting met slechten reuk, een weinig naar bromaethyl ruikend. Om S uur en 9 uur had ze weer 2 stoelgangen, met dezelfde eigenschappen. Om 9 uur gaf men melk met cognac.

Om 10 u. 15 min. katheteriseert men de patient en ontlast 60 gram urine; en er volgde weer 2maal stoelgang.

Om 11 uur is de pols 117; de temperatuur in de oksel 99⁰ F.; de respiratie 25; hoofdpijn bestaat nog. Zij heeft tenesmi rectales en vloeibare ontlasting gemengd met mucus. Des nachts om 12 uur 45 min. is ze zeer

69

gedeprimeerd en krijgt ze i grein morphine, subcutaan-De patient slaapt daarop 2 uur.

Om 3 uur 15 min. ontlast men weer 60 gram urine.

Om 5 uur is de pols zwak.

Om 7 uur is de pols niet voelbaar; en patient heeft geen andere klacht dan hoofdpijn. Men vreest voor eene inwendige haemorhagie, want de diarrhee schijnt onvoldoende om zulk eene prostratie te verklaren. De adem-halingslucht ruikt naar bromaethyl. Altijd heeft ze nog bruinachtige, vloeibare ontlastingen. Men spuit 30 grein tannine en 20 druppels laudanum in de flexura sigmoïdea, maar 't lavement komt direct terug.

De patient wordt steeds zwakker; ze verliest haar bewustzijn niet.

Om 11 uur 's morgens treden er convulsies op 's middags om 12 uur sterft de patient ongeveer 21 uur na de operatie.

De sectie leverde het volgende resultaat. Men vond in de Douglas'sche ruimte ongeveer 75 gr. sero-sanguino-lent vocht. Breede oude stevige adhaesies vereenigden 'tligamentum latum links aan de flexura sigmoïdea. Er bestond eene sterke congestie aan het eind van 't ileum en van 't colon.

De nieren schenen makroscopisch gezond, mikrosco-pisch echter bestond eene acute katarrhale nephritis.

Sims gelooft niet, dat hij de diarrhee mag toeschrijven aan de 3 drachmen en 14 grein sel de la Rochelle, die de zieke 's morgens had ingenomen, en die 2maal ont-

7°

lasting hadden veroorzaakt en wel de laatste om 11 uur 's morgens.

De verklaring, welke Marion Sims geeft van dit geval, is de volgende: De anaesthesie is de oorzaak van den dood, hoewel de wijze van sterven veel geleek op eenen uraemischen aanval. De les, die hij uit dit geval heeft getrokken, is: nooit bromaethyl toe te dienen bij langdurende operaties, en het nooit toetedienen bij nieraandoeningen. Verder zegt Sims; In dit geval waren denieren niet voldoende secerneerend om de longen te helpen het gift af te scheiden. Het is zeer waarschijnlijk, dat de cholerine, die aanwezig was 't gevolg was van de bromaethyl werking. Wanneer de operatie korter had geduurd, bijvoorbeeld 20 of 30 minuten en zoodoende was geëindigd vóór dat het lichaam, zoowel wat zijne vaste als wat zijne vloeibare bestanddeelen betreft, oververzadigd was geweest met bromaethyl, dan was de patient het waarschijnlijk te boven gekomen. Zelfs de geheele digestie-tractus was niet in staat om de longen te helpen.

Aangezien de dood 21 uren na de narcose optrad, aarzel ik brom-aethyl als de directe oorzaak te beschouwen , te meer daar bij de sectie eene acute katarrhale nephritis bleek te bestaan. Wij zijn meer geneigd aan te nemen, dat door de werking van 't bromaethyl, (hier veel te lang en in te groote dosis toegediend) eene exacer-batie van de nephritis is opgetreden, en dat een urae-mische aanval de oorzaak is geworden van den dood.

7i

Volgens die redeneering zijn wij het dus eens met Sims.

Het 2e geval, dat met lethalen afloop van een brom-aethyl narcose eindigde, vermeldt Roberts 26 Mei 1880 uit het Jefferson Hospitaal te Philadelphia.

Een 18jarige jongen leed aan blaassteen, en werd voor de operatie met bromaethyl genarcotiseerd. Hier was reeds gedurende eenigen tijd de operatie uitgesteld, omdat de jongen te zwak was.

Na inhalatie van 4 drachmen (4 X 3-75 ^{= 1}5 gram) bromaethyl werd de respiratie onregelmatig en kort, daarop stond ze stil en vertoonde patient eene niet duidelijke cyanose. Niettegenstaande inversio, kunstmatige ademhaling, faradisatie kon men de levensgeesten niet meer opwekken. Op 't oogenblik, dat de eerste snede gegeven werd, volgde direct de dood.

De sectie, 2 uren post mortem uitgevoerd, leverde 't volgende resultaat:

Hyperaemie van 't schedeldak en der meningen van hersenen en medulla oblongata en anaemie van de meningen der medulla. Oude pleuritische adhaesies, ca-vernen en tuberculeuse infiltraten in de longen. Concentrische hypertrophic van den linker- en dilatatio van den rechter ventrikel , waarin zich tevens bloedstolsels bevonden.

Vergroote nieren en ontsteking van het nierbekken (bij 't leven was geene albuminurie aantoonbaar geweest).

Hier is zeker 't bromaethyl direct de oorzaak van den dood geweest maar zouden chloroform of aether bij zulk een debiel en ziek individu ook niet den dood hebben veroorzaakt?

72

Uc wijze van sterven leert ons in dit geval niet met zekerheid 't bromaethyl als een gift voor de respiratie kennen. Over de hartwerking vonden wij niets vermeld.

Het 3^e geval, dat lethaal eindigde, en waar de oorzaak lag in de verwisseling van bromaethyl met bromaethyleen wordt vermeld in de Therap. Monatsh. Aug. 1SS9, bladz. 1885.

Patient was een gezonde krachtige werkman van 31 jaar.

De operatie bestond in 't eureeren van een ingegroeiden nagel. Nadat men het masker eenige oogenblikken had voorgehouden, werd de patient lastig. Bij het doorgeven zag men de conjunctivae geïnjicieerd.

Patient had prikkeling in den larynx en erge pijn onder het sternum en beweerde van 't middel te hebben ingeslikt. Van 't optreden van narcose was geen sprake. In 't geheel waren 40 gram van het middel verbruikt. De arts, die het had toegediend, beweerde ook den invloed van 't middel op zijne oogen te hebben gevoeld. Aangezien geene narcose optrad, ging men over tot het toedienen van chloroform, waarop tamelijk snel narcose optrad.

Toen patient wakker was geworden, klaagde hij over pijn onder de hartstreek en er ontstond meermalen in den loop van den dag vomitus. De volgende dagen werden de symptomen erger tot dat de dood optrad onder symptomen van hartzwakte bij volkomen bewustzijn. De sectie leverde het volgende beeld :

De maag-mucosa was geelachtig van kleur, vettig, en op verscheiden plekjes vond men licht roode zwellingen van de grootte van een punt tot die van een erwt.

73

Er bestonden geene verwondingen der mucosa.

Geene verkleuring of defect was er aan de lippen, aan de mond-mucosa , in de omgeving van den larynx of 't begin van den oesophagus.

In de lagere gedeelten van den oesophagus boven de cardia waren meerdere lichtroode vlekken en plaatselijke erosies van de mucosa.

't Chemisch onderzoek van den maaginhoud toonde de afwezigheid van bromium aan.

De lever vertoonde een begin van vervetting.

De pulmones waren donkerrood, sterk hyperaemisch en weinig luchthoudend; de rechter long was met den thorax vergroeid.

De mucosa van de grootere luchtwegen en hunne vertakkingen tot de fijnste bronchi, was lichtrood gekleurd en bedekt met roodachtig slijm.

De hartspier was slap, weinig ontwikkeld en bleek bruin-rood.

Dit sterfgeval tengevolge van bromaethyleen (C_;,H Br„) en niet tengevolge van bromaethyl, behoort niet t'huis onder de gevallen, die eene sterfte-statistiek moeten vormen over bromaethyl (C,lI₅Br).

Dr, Hirsch verhaalt ook een geval, waarbij de apotheker bromaethyleen gaf in plaats van bromaethyl en de patient na de narcose braakte, bleek was, hoofdpijn en oorsuizingen had.

Ook Maffter geeft op , dat bromaethyleen , in plaats van narcose te veroorzaken , de volgende symptomen geeft:

Duizeligheid, hartkloppen, sterke excitatie, braken en zeer sterke hartactie.

74

Hij waarschuwt daarom voor praeparatcn, die ccn loogachtigen reuk hebben.

Bij dezen neem ik de gelegenheid waar, iets naders over bromaethyleen mede te deelen.

Bromaethyleen is ook bekend onder de namen Elayl-bromide en Aethylemun bromatum, en het is een middel, dat verwisseld kan worden met aethylbromide, omdat er pharmacopeeen geweest zijn, die den naam aethyleenbromide en aethylbromide promiscue gebruikten voor de stof, die de formule heeft C„H₅Br.

Echter is bromaethyleen (C„H₄Br₂) een kleurlooze vloeistof van olieachtige consistentie en onaangenamen reuk, S. G. 2,163 bij 21⁰, die bij 0° kristalliseert en bij 129° kookt, derhalve veel minder vluchtig dan aethylbromide.

Volgens Bonome en Mazza is 't minder narcotisch en licht doodelijk werkend door 't verminderen van de hart-werking.

Bromaethyleen voelt, op de hand gegoten, olieachtig aan.

Het 4^lt;,e geval wordt medegedeeld in 't Zeitschrift f. Medicinalbeamte. Februari 1896, bladz. 40.

Er was een dosis van 20 gram bromaethyl verbruikt. De narcose was niet diep en de patient ontwaakte zonder veel bezwaren. Hij ging naar huis, voelde zich t'huis evenwel moe, zwak, onwel, zoodat hij zich te bed moest begeven.

Bewustzijn en denkvermogen waren ongestoord. De ademhaling was echter moeilijk. Er bestond braakneiging en pijn in 'trechter hypochondrium. Na eenigen

75

tijd trachtte hij op te staan, echter was de duizeligheid en de matheid te sterk om op te blijven. De ademhaling was frequent (40 in de minuut), de pols 110 klein en hard. Eindelijk trad bewusteloosheid op, gepaard gaande met rochelen en 't symptomen-beeld kwam overeen met dat van eene hartparalyse, 30 uur na de narcose stierf de patient. Dc sectie leverde negative resultaten even als het chemisch onderzoek van de lijk-deelen. 't Kon niet uitgemaakt worden of bromaethyleen, zuiver of onzuiver bromaethyl was gebruikt.

Daar bij dit 4^tle geval het onbekend is, welke eigenschappen het gebruikte praeparaat had, kan ik geen oordeel vellen over de oorzaak van den dood.

Het 5^cie geval van doodelijke intoxicatie kwam den 19 September 1S90 te Berlijn voor, bij een tandarts. Hij gebruikte 22 gram bromaethyl, bij een jongen man van 17 jaar, die te voren schijnbaar geheel gezond was geweest.

Omdat de narcose niet diep genoeg was goot hij nog 4 a 6 druppels chloroform op het masker. De jonge man ontwaakte na 5 minuten, braakte en ging daarna gezond en wel naar huis. Denzelfden avond klaagde hij over zwaarte in de beenen en armen, maar sliep 's nachts goed.

Den volgenden dag zei hij, goed geslapen te hebben , maar omdat de zwaarte in zijne ledematen nog niet verdwenen was, bleef hij thuis. De toestand verergerde in den loop van den dag. Mij klaagde over pijn in den rug, over rillingen en algemeene malaise, vergezeld van maagpijnen en moeilijk ademen. Dc geneesheer schreef

76

Pulv, Dovcri, ijs en wijn voor. Eene kortdurende verbetering trad op na de eerste dosis, 's Avonds na dc 2^c'^e verzocht hij zijne familieleden maar te gaan slapen; zoo wel voelde hij zich. Nauwelijks waren allen te bed of het doodsgerochel deed hen opschrikken en de ontboden geneesheer vond een moribundum. Een aether-injectie baatte niet. De sectie bracht geene lichamelijke afwijkingen aan 't licht.

Meer dan 24 uur na de narcose stierf hier de patient. De moeilijke ademhaling en algemeene malaise cn moeheid laten zich 24 uur na de narcose moeilijk op rekening van dc narcose schuiven. Men vindt nergens zulk eene lange nawerking vermeld onder dergelijke symptomen. Bij alle onze patienten zagen wij de naweeën direct optreden om weer spoedig te verdwijnen; konijnen stierven in de narcose, nooit langeren tijd daarna. Hier is chloroform gegeven in dc dosis van 6 druppels. Het komt mij onwaarschijnlijk voor, dat deze eenigen invloed gehad heeft op 't geen 24 uur later gebeurd is.

Hier is dus de oorzaak van den dood zoo goed als onbekend, te meer daar geene organische al wij king bij de sectie is gevonden, als oorzaak van den dood.

Het 6^tlc geval van intoxicatie, d it met den dood eindigde, vermeldt Gleich uit de klinik van Billroth.

A. G., 48 j. oud, kwam 8 Maart aan de klinik. Hij had ongeveer 14 dagen een anthrax in de streek van den m. deltoidens, rechts, gepaard gaande met pijn, koorts, geen eetlust en slapeloosheid. Deze anthrax had de grootte van een handpalm en was in 't centrum geulcereerd over eene uitgebreidheid ter grootte van een rijksdaalder.

77

De algemeene toestand was vrij slecht, de gelaatskleur ictcrisch, de pols was frequent. Temperatuur was 36°.8.

Men narcotiseerde met 20 gram bromaethyl op de gebruikelijke wijze. Na 50 seconden was de narcose volledig.

Men gaf in den anthrax 4 longitudinale en 3 transversale incisies tot op gezond weefsel.

Na de operatie nam men eene kortdurende excitatie waar, zooals dat nog al eens bij potatoren optreedt.

Direct, nadat men den patient in zittende houding bracht om 't verband aan te leggen, nam men een plotseling optredende cyanose waar. De patient maakte eenige bewegingen met de lippen alsof hij uitspuwen wilde en eenige seconden daarna stonden hart en respi-ratio stil. Het geheel, van af 't begin der narcose, had slechts 3 minuten geduurd.

Men begon direct kunstmatige ademhaling en na 5 minuten traden spontaan 2 inspiraties op.

Gedurende 11 uur was men bezig de levensgeesten weer op te wekken. Den volgenden dag had de sectio plaats onder leiding van Dr. von Hoffman. Het histo-logisch onderzoek leidde Dittrich. De bouw van den patient was: middelmatig groot, goed gespierd, mager. De huid was bruin, licht geel, met violette suffusiones sanguinis (lijkvlekken), 't Conjunctivale weefsel was bleek en licht geel. De pupillen waren ongelijk , en eenigszins gedilateerd.

Autopsie. Bij druk op den thorax kwam een eigenaardige naar knofllook riekende luchtstroom uit den mond. Het mondslijmvlies was vochtig, bleek violet. Aan beide

78

zijden van het sternum vertoonden zich de sporen van het wrijven om de levensgeesten op te wekken. De geni-taalorganen waren normaal. De extremiteiten waren stijf.

Er bestond een bijna complete vergroeiing der pleura. De longen waren overal middelmatig hyperaemisch, en voor lucht passabel. In het achterste deel vond men sereuse infiltraten , die luchtblazen bevatten. Bij 't seceeren vond men overal een zwakken reuk naar zuiver brom-aethyl. Aan weerszijden bevatten de bronchi slechts schuim. Het hart had het volumen van een vuist. Het was aan de oppervlakte bedekt met een week en bleek vetweefsel. De linker ventrikel was stevig. De rechter ventrikel had de slapheid van een zak met puntvormige ecchymosen aan het achterbovenste gedeelte. Het hart was gevuld met zwart vloeibaar bloed, waarvan weinig in het linker hart, en overvloedig in het rechter hart aanwezig was. De valvulae mitrales lieten twee vingers door, en waren overal week.

De tunica interna van de aorta was overal glad, uitgezonderd onder den isthum aortae, waar zij eenige zwak verdikte punten vertoonde.

De 2 ventrikels waren licht gedilateerd zonder noemenswaarde verdikking van hunne wanden. Het myocardium was bleek en vettig, geheel glad en licht verscheurbaar.

De lever was glad met scherpe randen en hyperaemisch.

De milt was 15 cM. lang en gi cM. breed en over-vuld met bloed. De kapsel was niet verdikt, en geheel uitgezet door zijn inhoud.

De maag was middelmatig uitgezet en bevatte een matige hoeveelheid mucus, die geel bruinachtig was en

79

een knoflookreuk had. De mucosa vertoonde talrijke plooien, rood en verdikt, bedekt met een dikken mucus.

De nieren waren vast en stevig, hyperaemisch glad van oppervlakte, behalve op een bepaalde plaats, waarvan de afmeting overeenkwam met die van een snijboon, waar zij een geultje vertoonden, dat gemakkelijk van den corticalis was te ontdoen. De blaas bevatte eene kleine hoeveelheid bruinachtigen mucus met zwakken maar zuiveren aether-bromatusreuk.

De overige ingewanden waren normaal.

Histologisch onderzoek leverde de volgende resultaten ?

Naast normale spiervezels vond men in den wand van het hart vezels, die aangetast waren door een parenchy-mateuse of vettige degeneratie. Deze laatste vettige degeneratie was tamelijk sterk op bepaalde plekken zoowel in den rechter als in den linker ventrikel.

In de lever vond men naast eene parenchymateuse, eene spekkige degeneratie van de levercellen. De nieren vertoonden eene duidelijke degeneratie van het epithelium.

Het bromaethyl moet hier wel de oorzaak van den dood geweest zijn. De toestand van het hart en van de long waren evenwel abnormaal, zoodat men uit dit geval geen conclusie kan trekken over de gevaarlijkheid van 't bromaethyl bij normale individuen.

Het 7e geval van doodelijken afloop na eene bromaethyl narcose vermeldt ons Reich.

Er werd voor de narcose eerst verbruikt 12—15 gr. bromaethyl, waarna geene narcose optrad. Daarom nam men toen chloroform en gebruikte daarvan 20 gr. De

8o

operatie bestond in het extirpeeren van lympheklieren. In de narcose trad eene kortdurende asphyxie op.

Na de narcose braakte patient gedurende eenige dagen. De adem rook naar knoflook. Daarna eenige beterschap , maar op den 5^en dag delirium, storing van het denkvermogen , anurie, gevoeligheid van de maag en leverstreek, eindelijk icterus en somnolentia, en den 7^en dag volgde de dood.

De autopsie gaf 't volgende beeld: Sterke icterische verkleuring van de geheele huid , kleine bloedingen in de huid van rug en armen.

De lever was verkleind, slap en licht stuk te drukken.

't Protoplasma van de levercellen, alsmede ook hare kernen, waren sterk geschrompeld. In 't centrum der acini was gedeeltelijk eene hooggradige vervetting. De lever-vaatwanden hadden zich sterk verdikt, en er bestond eene vermeerdering en eene verdichting van het intersti-tieele weefsel.

Aan het epicardium vond men bloedingen en, hier en daar ook aan het endocardium van de valvulae, dat icterische verkleuring vertoonde.

De hartspier was bleek en grauwrood verkleurd.

Onder de pleura vond men donker zwarte vlekken gt; alsmede in 't weefsel van de longen.

Deze zwarte verkleuring ontstond door microscopisch zichtbaar sterke vulling van de arterien en capillairen.

De bronchiale mucosa was bruin rood verkleurd, niet alleen van de grootere maar ook van de kleinere bronchi.

Beide nieren waren vergroot en in het nierbekken waren ecchymosen alsook in de urethra, en de L. testis. Sterke

81

vaatvulling was in den nierbast en 't nier-parenchym was met bloed doordrenkt. Er bestond eene beginnende nekrose van het nier-epithelium van enkele piskanaaltjes. Reich merkt op dat geen bromaethyleen was aangewend, wat men anders allicht zou vermoeden, omdat de narcose uitbleef.

De bromaethyl was iets geel gekleurd, hetgeen (blz. 21) nog niet behoeft te wijzen op deletaire onzuiverheid van het bromaethyl.

Bij dit geval waarbij de dood 7 dagen na de narcose optrad, kan men denken aan phosphorus houdend bromaethyl ; bij chemisch onderzoek vond men echter geen phosphorus in de organen. Verder kan hier toevallig eene acute gele lever-atrophie zijn opgetreden en daaraan geloof ik , is de dood toe te schrijven en niet aan het bromaethyl.

Het 8^e sterfgeval vond ik vermeld in la Revue de chirurgie 1893 bladz. 754.

Het was hier een meisje van 18 jaar, dat reeds vroeger eenmaal de bromaethyl-chloroform-narcose had ondergaan op den i^e September.

Den 30^e October kwam ze terug, om eene behandeling te ondergaan van een klein slijmvlies-gezwelletje aan den anus, dat bij defaecatie telkens te voorschijn trad.

Om eene onbekende reden zag deze patient zeer tegen de 2e narcose op. 15 gram bromaethyl werden op het masker gegoten, dat men onder zooveel mogelijke afsluiting der lucht op mond en neus plaatste.

2w minuut later werd het masker vervangen door een ander , waarop 6 gram chloroform werd gegoten; 2 minuten daarna was de narcose volkomen.

6

82

Weer 5 minuten later begon men met de operatie , dus 5 minuten na de chloroform-toediening en /i minuut na de broomaethyl-toediening.

Na eene lange inspiratie, gevolgd door eene sterke expiratie, hield toen na 7% minuet de patient op te ademen.

De pupil was op dat oogenblik zeer nauw, nadat ze gedurende de bromaethyl-narcose eerst wijd was geweest. De tong werd uit den mond gehaald, 't hoofd in de laagte gelegd, kunstmatige ademhaling werd toegepast de thorax werd geclectriseerd enz. Niets hielp. Het gezicht, zeer bleek op 't oogenblik, dat de ademhaling stond, vertoonde, gedurende de pogingen om 't leven weer op te wekken, met eene gemarmerde cyanose. De sectie werd niet toegestaan. Volgens Hartmann en Bourbon had men hier te doen met een chloroform-syncope. Wat de oorzaak hier is geweest laat zich bezwaarlijk uit maken, waar 2 vergiften achter elkaar gebruikt werden, waarvan het een een respiratie-gift, het ander een hart-gift is.

Chloroform heeft reeds in de dosis van 2.0 gram den dood veroorzaakt en hier zijn 6 gram verbruikt.

Het 9^e geval met een excitus lethalis is ook in Frankrijk gepubliceerd door M. Suarez de Mendoza. d' Anger in Mei 1894 en is medegedeeld aan de Academie de Me'dicine, en aan de Sociéte de Laryngologie. De uitkomsten van 't onderzoek over dat geval zijn nog niet gepubliceerd.

Het 1 o^e geval van bromaethyl-dood verhaalt Terrier

»3

(Societé de Chirurgie). Hij had onder 300 gevallen een doodelijken afloop en wel trad de dood op, in het stadium, v/aarin de patient aan de chloroform-narcose werd blootgesteld. Meer vond ik over dat geval niet vermeld.

No. 11 onder de sterfgevallen is dat van de kliniek van Bardeleben. 't Was eene 2 ijarige zwakke vrouw, die van een rectaal-fistel zou worden geopereerd met de galvano-kaustische lus. 10 druppels bromaethyl werden eerst op het Schimmelbusche masker gegoten om de patient aan de lucht te doen gewennen. Daarna werden er 15 c.c. opgegoten.

Na eene korte en lichte excitatie ontstond na i minuut narcose. Bijna op 't zelfde oogenblik verdween de hartslag, en de harttonen waren niet meer hoorbaar.

De ademhaling duurde nog wel i uur, en was eerst normaal, daarna schnappend en langzamerhand hield ze op. Alles werd in 't werk gesteld om de levensgeesten weer op te wekken als; kunstmatige respiratie, prikkeling van dephrenici, hartmassage, subcutane aether-injectie, keukenzout-infusie in de vena basilica en autotransfusie.

Dit alles werd een uur voortgezet, echter zonder succes.

Opvolgende sectie vond: 't Linker hart leeg en bijna in gecontraheerden toestand. Spieren waren bont en wit gevlekt, uitwendig met dikke vetlaag, waaruit witte strengen in de zeer dunne, zelfs hier en daar 1 m.M. dunne spierlaag liepen.

Aan de overige organen werd niets ziekelijks gevonden. De dood was ontstaan door hartparalyse.

Echter bestond, zooals de sectie ons leerde, hier eene

6 *

84

myocarditis, zoodat wij alleen kunnen zeggen: 't brom-aethyl werkte hier giftig voor een patient met myocarditis. Zeer zeker is't dus zaak, vooraf bij eiken patient hot hart te onderzoeken en 't bromaethyl niet toe te dienen, waar een hartgebrek bestaat.

Verder vindt men bij sommige autoren opgegeven dat Wolff en Lee, Pauwad , Turnbull, Lewis ook sterfgevallen hebben vermeld, 't Is 't veiligst deze gevallen bij de sterfgevallen te rekenen, hoewel 't best mogelijk is, dat zij de sterfgevallen van anderen opgeven.

Uit de 16 lethale gevallen leert men, wat de gevaren var 't bromaethyl betreft, weinig. 'tKomt mij voor, dat toevallig na eene bromathyl-narcose opgetreden ziekteprocessen aan 't bromathyl worden toegeschreven, 't Optreden van den dood 21 u.; 30 u.; 24 u.; 7 dagen; na eene bromaethyl-narcose, is niet te verklaren door direc-ten invloed van 't bromaethyl op 't organisme. De gegeven doses waren veel te klein en de afscheiding van 't bromaethyl uit het organisme door de long gaat door 't lage kookpunt veel te snel. Bij geene konijnenproe-ven stierven de dieren na de narcose, nadat ze waren ontwaakt.

Het geval van Sims (no. 1) leert ons, dat bromaethyl niet voor langdurende operation mag gebruikt worden, en dat het bij nephritis gecontraïndieëerd is.

't Geval van Roberts (n⁰. 2) leert ons 't bromaethyl nooit aan te wenden bij te zwakke, uitgeteerde individuen. Het 4^e en 5^e geval leeren ons weinig. In 't 6^e geval was de hartspier gedegenereerd, en de long geheel vergroeid met de pleura en in 't ii^c geval bestond myocarditis.

85

Dus op den toestand van hart en longen moet vóór de narcose steeds gelet worden.

Het 7^e, 8^e en io^e geval bewijzen ook niets voor de gevaren van 't bromaethyl zelf, wel voor de gevaren van eene anaesthesie successive. De overige gevallen zijn ons onbekend. De sterfgevallen na en in ecne bromaethyl-narcose leeren ons dus: bromaethyl alleen voor kortdurende operaties te gebruiken en voorzichtig te zijn bij patienten met

a. nierziekte;

b. hartaandoeningen;

c. longaandoeningen.

Geval 3 waarschuwt ons voor 't gebruik van brom-aethyleen, dat noodlottiger wijze met bromaethyl verwisseld werd. Het is daarom zeer aan te bevelen, wil men bromaethyl laten komen uit een apotheek of van waar ook, steeds de formule C„H_sBr. er bij op te geven.

Aangezien ik uit geen der lethale gevallen een duidelijk beeld krijg van de gevaren van 't bromaethyl bij normale individuen , zoo is 't niet mogelijk eene verhouding op te maken van de lethale tot de normaal verloopende gevallen.

Er zijn autoren, die de volgende statistieken geven:

Gurlt geeft op voor de jaren 90, 91, 92, 93,

86

Julliard geeft op voor bromaethyl eene verhouding 1/14087.

Uit deze statistieken blijkt, dat bromaethyl tot de minst gevaarlijke anaesthetica behoort.

In hoeverre 't bromaethyl de voorkeur verdient boven andere narcotica, zullen wij nagaan als slot onzer beschouwingen. Aangezien bromaethyl , in een dosis van 10 gram, kan worden gebruikt voor operaties, die de 6 minuten niet te boven gaan, zoo kan men 't alleen vergelijken met cocaïne, stikstof-oxydule, pental, aethy-leen-dichloridc. Cocaïne wordt vooral gebruikt in de mondchirurgie, rhinologie, laryngologie en ophthalmologic , en de kleine chirurgie. Het aantal sterfgevallen ten gevolge van cocaïne bedraagt 12, en dat ten gevolge van bromaethyl is volgens enkele autores 16, volgens onze redeneering hoogst waarschijnlijk veel geringer.

Behalve bij de rhinologie, ophthalmologic en laryngologie is bromaethyl een sterke concurrent van de cocaïne cn wel vooral in de mondchirurgie bij extracties, waarbij eene cocaïne injectie 6 prikken vereischt, die op zich zelf reeds pijnlijk zijn. Er ontstaat daarna zelden volledige analgesic en men kan slechts 1 extractie doen. In eene bromaethyl-narcose, kan men 2—12 extractie doen; er bestaat volledige analgesic, en de naweeën zijn gewoonlijk niet sterk, en de toediening vindt de patient in den regel niet onaangenaam. In de kleine chirurgie kan men eene bromaethyl-narcose overal aanwenden, en een cocaïne-injectie niet, aangezien 't eene een algemeen en 't andere een locaal anaesthecticum is.

Stikstof-oxydule geeft eene zeer korten slaap , waarin

87

men slechts zeer weinig extracties kan doen. 'tGceit dikwijls een exaltatie-toestand, 't vereischt groote apparaten, is duur, en heeft volgens de literatuur 14 sterfgevallen ten gevolge gehad.

Om deze feiten is het stikstof-oxydule beneden 't brom-aethyl te stellen.

Pental is weinig bekend, en heeft te groot sterftecijfer bij denarcoses; 1/199. Aethyleen-dichloride is nog minder bekend en wordt weinig of niet gebruikt.

Aangezien de anaesthesie successive nog te weinig is bestudeerd , en reeds 3 sterfgevallen hebben plaats gehad in zulk eene narcose, waar bij een respiratie- en een hartgift (bromaethyl en chloroform) na elkander worden toegediend, vind ik de aanwending van deze narcose niet gemotiveerd.

Wanneer wij nu dus resumeeren de voor- en nadeden van eene broomaethyl-narcose dan zijn zij deze:

Voordeden:

1°. De patient is zeer snel analgetisch.

2°. Het ontwaken geschiedt zeer snel.

3⁰. Naweeën treden zelden in zoo hooge mate op, dat de patient kort na de operatie niet alleen naar huis kan gaan.

4⁰. Het aantal sterfgevallen is volgens Julliard geringer dan van de overige anaesthetica.

5⁰. 't Is niet duur.

De nadeden zijn:

1⁰. Men kan 't niet met succes aanwenden bij potatoren.

2. Toediening voor de 2^C maal binnen 8 dagen, geeft geene goede narcose.

SS

3°. 't Heeft sterfgevallen veroorzaakt bij hart-, nier- en longlijden.

4°. Het ontleedt zeer snel door 't daglicht, waardoor het onzuiver wordt en aan den adem van de patiënten na de narcose een reuk van knoflook mededeelt.

5°. Het kan onaangename droomen veroorzaken.

E R R A T U M.

Men leze broomaethyl in plaats van bromaethyl.

L I T E R A T U IT R.

*Sernlas. — Annales de chim. et ph. XXXIV, p. 99.

Ntinnely. —• New forms of anaesthetics (British, medical association 1865 in British medical journal. London 1865 T II, p. 192).

Rahuteau. — (Comptes rendus de la Sociéte de biologie, Paris 19 Fevrier 1876 T XXVIII, p. 49 et Recherches sur les propriétés physiologiques et l'élimination de 1'ether bromhydrique, comptes rendus des seances de l'Acadcmie des Sciences 27 dcc. 18761 XXXIII, p. 1294. Séance du 5 aoüt 1876, comme le rappelle Vutzeys dans une revendication faite a l'Acadcmie des Sciences 26 Février 1877).

*Laivrence Turnbnll. — Bromide of Ethyl as anaesthetic. British med. journ. 1880 p. 565. Internationaal geneeskundig congres te Amsterdam 1879 T II, p. 389. — Philad. med. Times and reporter 6 Mars 1880.

* Lewis. The new anaesthetic, the bromide of ethyl (Philad. med. Times 17 Jan. 1S80 T X, p. 18S, en Ethylisation, the anaesthetic use of the bromide of ethyl (Med. Ree. N. Y. 27 Maart 1880 T XVII, p. 342.

Ter i I Ion. —- De bromare d'Ethyle comme anaesthesi-que general (Bulletin et Mem. de la Soc. de chirurg. Paris I, 31 Mars 1880, p. 221). — Anaesthesie générale par la bromure d'Ethyle (Bull, thérapeutique Paris 15 Mei 1880 T 398, p. 337).

quot;Norton. — Referat uit Virchow. Hirsch 1880.

* Clover. — Referat uit Virchow. Hirsch 1880.

9°

'J. Roberts. — Philad. mcd. times 17 Juli 1SS0.

Bonrnevillc et Olli-:r. — Recherches sur l'action phy-siologique et thérapeutique du bromure d'ethyle dans I'lipilepsie et I'hysterie. Progr. mcd. 18S1, no. 13.

* Squire. ~ On brometic ether as an anaesthetic. (Brit, med. journ. no. II, p. 931.

Span ton. — On brometic ether as an anaesthetic (Brit, med. journ. no. II, p. 932).

Lcbert. — Paris 1882. Accouchements sans douleurs.

Ed. Robin. — Note sur un nouvel agent anesthdsique, l'cther hydrobromique (Comptes rendus de I'Acadcmie des sciences, Paris 1851 T XXXII, p. 649).

quot;Berger. — Bresl. arztliche Zeitschr. 1883, no. 8. — Jahrbuch für Prakt. Aerzte Paul Guttmann 1879, S. 386.

⁴ Wiedemann. — St. Petersb. mcd. Woch. 1883, no. 11.

*Haeckerinann. — Centralblad f. Gynaekologie 1883, no. 34.

quot;Muller. — Berl. klin. Wochcnschr. 1S83, S. 673.

Dueasse. — These de Paris 1883 (emploi obstetrical).

Chisolm. — Maryland med. Journ. 1883. — Heft I, Centr, bl. f. Chir. 1883, no. 20.

A. Bonome en G. Alazna. — Sull'agione biologica del bromoformo, bromuro d'etile e bromure d'etilene. Rio di Chim. med. pag. 329. — *Virch. Hirsch. 1884, I, 375.

Williams. — Bromide of ethyl as an anaesthetie for short operations and as a precursor to the administration of ether. Bnt med. Journ. March I, pag. 402.

*E. Colin. — Deutsch. med. Woch. Schr, 1886.

Scheps. Inaug. diss. Breslau 1887.

*Ash. Tlicrap, Monh. 1887, p. 54.

''Langgaard. — Ther. Mon. 1887, p. 62.

* Pa use lunger. — Miinch. mcd. Woch. 1887.

Traub. — Pharmakal. Centr. z., no. 22, p. 274.

Krctsehmann. —- Archiv f. Ohrenheilkunde XXVIII,

p. 68. — ^Jahrbuch f. Pr. Aerzte. 89, p. 720.

Marion Sims. — N.-York med. Journ. 1880, no. 2, p. 176. — *Litch. dental surgery, deel I.

quot;Hirsch. — Therap. Mon. 1888, p. 156.

*Fessler. — Therap. Mon. 1890, p. 91.

* Ster nfeld. — Miinch Woch. no. 14, 15, p. 251, 267.

*Haffter. — Ther. Mon. 1S90, p. 251.— Corresp. bl.

9-1

f. Schweizer Aerzte 1890, no. 4 en 5, p. 106 en 143.

Roux. — Traitement de l'epilepsie par le B. E. Th. de Paris 1882.

quot;Frank. — Wien. Presse 110. 30, p. 1187. 1891.

Thicvic. — Bromactnyl-narc, Verhdlg. d. chir. congr. p. 16, 1890.

quot;Mittenzzueig. — Zeitschrift f. Medic, beamte, p. 40, 1890.

Kochcr. — Corresp. f. Schweizer Aerzte 1890, p. 577.

Poitou Duplessis. — Bulletin et Mém. de la Socicté obstétricale de Paris 1892 et Union medicale Paris 28 Janvier 1893, p. 136.

Löhcrs. — Ueber den Einfluz der bromaethyl auf Ath-mung und Kreislauf. Diss. Breslau.

Philips. — Etylhromide in ophthalmic surgery. Phil, med. and surg report. 5 Eebr. 1887, p. 177.

*Ebcnnann. — Aus der Russischen Pirogoffschen Ge-sellschaft. Sitzung 28 Nov. 1891. Therap. Monh. 1891.

*Ziemacki. — Arch. f. klin. chirurg. 1891.

Briston. — Therap. Gazette 15 April 1892.^—*Therap. Mon. 1892. S. 623.

*Baracz. —• Wien. klin. Woch. schr. I, 26, p. 383, 1892.

Hadenip dc Copenhaguc (Annales de Laryngologie, 1892).

* Reich. Wiener Med. Wochenschr. 1893,110. 23—28.

Tourrcil. — These de Paris 1880.

*Gleich. — Wiener klin. Wochenschr. no. 538, p. 1002, 1891.

quot;Terrier. — Socicté dc chirurgie, 1894.

Thornston and Meixcll. — The action of bromide of ethyl. (Therap. gaz. VIII).

Silk. — Bromide of ethyl as an anaesthetic. — Prach. Mag. p. 374.

Vadja. — Archiv. f. chir. 1893. — Gaz. hebd. 27 Mai 1894. — *Virch. Hirsch 398, 1893.

*Hartinann et Bourbon. — Revue de Chir., Sept. 1893.

*Falk. — Therapeut Mon. 1890.

*Szuniann. —- Therap. Mon. 1888, II, p. 153 en 266.

Liibct-Barbon. —■ Revue de Laryngologie Paris, 15 Aoüt 1892, p. 569. — Archiv. intern, de laryngologie.

92

1892. — Communication a la sociiitc d'OtoIogie (3 Mai I893)-

Meijer. — Communicat a la Socidtc Laryngologiquc de Berlin 1S93.

*Boyals. — Dc l'emploi du bromure d'dthyle commc anaesthesique pour l'opération des vegetations adenoïdes du pharynx nasal chez I'enfant. (These de Paris 1890, no. 57).

Calm cites et Lubct Bar bon. — Nouveau procédé pour operer les vegetations ade'noides (Gaz. hebdom. Paris 23 Aoüt 1890, p. 399).

*EschricJi. — Deutsch. medic, wochenschr. Leipzig und Berlin 1889 T XV, no. 31, p. 626.

*Kölliker. — Centralbl. für chirurg, 1891.

Wilcox. — Ethyl bromide as an anaesth. 1882.

Laueth. — Bost. Journ. Dec. 6, p. 54-8 gt; 1888.

*Montgoviery. — Americ. Journ. of obstetr. 1885, p. 561.

*Grabower. — Geciteerd in Grelet. These de Paris, no. 316, 1894.

*Scgoiid. — Societé de chirurg. 1894.

Koe her. — Ueber kombin. chlorof.-aethyl-narc. corresp. f. Schweizer Aerzte 1890, p. 577-

*BosscJia. — Geneesk. tijdschr. 1894.

Snarez de Mendoza. — Un cas de mort. Bull. Ac. Me'd. Mai 1894.

Ost. — Brom. of ethyl Lancet 1880.

Sauvez. — Anaesthesie en art dentaire Th. de Paris

1893.

* Schneider. — Ueber das wesen der Narkosen im all-gemeinen mit besonderer berücksichtigung der Bromaether-Narcose 1890.

*Hankcl. — Handbuch der Inhalations — anaesthetica 1891.

*Hanimccher. —• Die Vorzügc des Bromaethyls bei Zahnopcrationen.

* Gilles. — Berl. Klin. Woch.schr. 1893.

*Hollaendcr. — Das bromacthyl in der Zahnarztlichen

Praxis 1890.

De met een * voorziene literatuur werd door mij geraadpleegd.

STELLINGEN.

S T E L L 1 N G E N.

i.

Eenc bromaethyl-narcose tnag alleen toegepast worden voor operaties, die de 5—6 min. niet te boven gaan.

II.

Behalve in de ophthalmologic, rhinologie en laryngo-logie verdient eene bromaethyl-narcose de voorkeur boven eenc locale cocaïnc-anaesthesie.

III.

Onmiddelijk vóór eiken partus irrigeere men de vagina met antiseptische vloeistoffen.

IV.

Men geve het volk gelegenheid des zomers kosteloos onderwijs te genieten in 'tzwemmen, en 's winters zich te baden in daarvoor ingerichte badhuizen.

98

V.

Behalve in dringende gevallen verdient het afkeuring, dat een geneesheer, den patient op de hoogte brengt van zijn kwaal.

VI.

De opleiding van artsen, ^ooals prof. Straub zich die voorstelt, is eene utopie.

VII.

De oorzaak van tandcaries moet niet aan geëxtraheerde tanden alleen, maar ook aan den levenden tand worden bestudeerd.

VIII.

De wet op de tandheelkunde dient in zooverre eene wijziging te ondergaan, dat de uitoefening daarvan alleen aan artsen wordt toegestaan.

IX.

Bij een parulis imcideere men eerst het absces, en extraheere eerst den tand , nadat het onmogelijk gebleken is, hem te behouden.

X.

Het extraheeren van een gezonden eersten blijvenden moleaar verdient afkeuring.

99

XI.

Staphyloraphie cn Uranoplastiek worde indien genoeg plastisch materiaal aanwezig is in de jeugd uitgevoerd; anders verdient een sroede obturator de voorkeur.

XII.

In elk rechtsprekend college behoort een psychiater zitting te hebben.

XIII.

Het Nieuw-malthusianisme werkt de prostitutie in de hand.

XIV.

Empyemen van 't antrum Highmori behandele men steeds van den processus alveolaris uit.

XV.

Bij croupeuse pneumonie verdient eene venae-sectie afkeuring.

: