A. qu. 200

('ON KL KT TKSSCIIKN /WiTSKKKANi) KN DKITSCII KAM» IN 18X11.

éh is -L£AJ/^ HET CONFLICT

rrsscn ion

Zwilseriancl en Duitschlancl in 1889.

T? O E F S C PI IR, I IT T

1 hK VEKKRIJGINÜ VAN DEN GRAAD VAN

Poctor in de Rechtswetenschap

AAN DE RIJKS-UNIVERS1TEIT TE LEIDEN,

OP GEZAG van den rector magnificus

Dr. C. K. HOFFMANN,

J-ioOGLEERAAR IN DE J^ACULTEIT DER ^VlS- EN A T O U R K U NDE _?

VOOR DE FACULTEIT TE VERDEDIGEN oj» .)laaiul:m 'i-i Haart 1S{)1, des naniiddaus tc uren ,

ROBERT VAN BREÜGEL DOUGLAS,

(iKUUUKN TK S GrltAVKNIlA'ili.

AAN MIJNE OUDERS.

Bij hel f it/difjeu mijner Acfidewische Studiën is het mij een hehoefte hier wijn danl: te hetirif/en mni de 11lt;mi/Ieercnrn de)' Jnridiselie Fneiilteil wier nnderirijs H heh nioi/en e/enielen in hel Jnjzonder mijn' rinnyfjesrhntten Promotor, Vrofcwor Mr.

j. t. runs.

HOOFDSTUK I

Algcmeene Beselioinving- van hot Asylrccht.

Het oorspronkelijk begiii» dat aan het kerkelijk, — onk aan liet werelillijk asylreclit ten litoiiiIslau' liut. is: lgt;esclicrniiug van den vlncliteling tegen de strenge reclits-vervolging, algezien van de strekking der Christelijke kerk om, door zich het lot van den ongclnkkk'c aan te trekken, haar jnrisdirtie en macht uit te breiden.

Wat het kerkelijk met het volkenrechtelijk asylrecht gemeen heelt, is dat de staat in heide hetrekkingen verhinderd is op een beschuldigde of veroordeelde de hand te leggen, maar, terwijl bij het staatsrechtelijk asylrecht — zij het dan kerkelijk ol wereldlijk — de voortvluchtige een wijkplaats zocht bij de in zijn land tot Asvl gestempelde plaatsen (in de oudheid bij de Joden: de z. lt;'■ I A-vietensteilen ; bij de Igt;011 teinen : de staiidbeelilei 1 der im-

peratoren). zien wij hoe under wei'king van het volken-

1

rechtelijk asylvecht. de vluchteling, de bescherming in zijn eigen land missende, door op een anders gebied de wijk te nemen, waar hij niet alleen op sommige asyl-plaatsen maar over do gelieele uitgestrektheid van liet land beschermd wordt, aldus aan de strall'ende hand der gerecljtigheid ontkomt. 1 loewcl zulk eene bescherming van vreemden in de oudheid slechts bij uitzondering als gastrecht werd verleend, zien wij bij de Joden dit algemeen toegepast, maar alleen dan wanneer een vreemde een ander dan een Jood had gedood.

Bij de oude Joden, Grieken en Romeinen (bij deze b. v. vonden voortvluchtige slaven een asyl bij de stand-betelden der imperatoren, als gewijde plaatsen, in de bescherming der goden geplaatst) van onaanzienlijk belang, kreeg bij de opkomst der Christelijke kerk, hetasylrecbt geregeld door liet corpus juris, conciliën en capitularia. een grootere bcteekenis. Steeds rekende men het tot den ambtsplicht der voorgangers der Christelijke vereenigingen. voor elk oiler van vervolging, hetzij genade in te roepen bij de overheid, hetzij bij reeds veroordeelde misdadi-u'ers. zware stral'lën, ten minste doodstraf, al'te wenden.

Talrijk zijn de bepalingen, die in den loop der eeuwen inonige verandering ondergingen. /00 besliste de Synode te I! 1 leinis in liet jaar 025. dat hij, die door tusschen-komst der kerk van den dood was gered . niet zon ont-

slagen worden, vóór hij de belol'te had afgelegd zich aan de door de kerk bepaalde boete te zullen onderwerpen. Maar niet als recht eischten de bisschoppen hetzij vermindering hetzij kwijtschelding der opgelegde sti-af. maar als genade, afhankelijk van de beslissing fier Staatsmachten. Hier tegenóver echter stond dat deze zich hadden te onthouden van daden van geweld (aanhonding) tegen de voortvlnchtigen. totdat over algeheele kwijtschelding of vermindering der straf was heslist.

Wanneer men nu de oudste verordeningen en beschikkingen der llvzantijnsche keizers, onder wier bescherming het Christendom zich het eerst uitbreidde, nagaat, zoo ziet men hoe deze allen het asyl beschouwen als een op haar genade gegrond recht, geheel aan hare beschikking onderworpen . volgens de leer toen ter tijd gehuldigd, dat alle uitoefening van recht en geheele of gedeeltelijke kwijtschelding van straf, het attribuut is van den Staat.

liet geheele asyl recht werd echter door keizer Aücaihis (einde der 4de eeuw) opgeheven, tot het onder Tiiko-nosius 11 in volle kracht werd hersteld. Was vroeger alleen liet recht aan kerkquot;, altaar en het binnenste van den tempel verbonden. nu werd tot vrijplaats gestempeld ook alles wat in den omtrek zich bevond (tuinen, zijgebouwen, gangen); slechts was het den voort\hiehtigc. die aldaar een wijkplaats zocht, verboden wapens met

zicli te dragen. Justixianus (535) bepaalde, dat moordenaars, overspelers, seliakers geen vrijpJants hebben, maar weggevoerd en geoordeeld zullen worden tot lijlstraf.

I'i de lUdo eeuw onderging liet asylreclit groote uitbreiding. Men ziel [lansen, met alleeiilieerseliap]»ij be!lt;loed in de kerken, zich liet maken van verordeningen op dit pnnt aanmatigen en aan kerkelijke |ihuitson asylreehten toekennen, die vergrooten ol'iukrimpen. Daarop vinden wij in de Middeleenwsche kerkelijke wetgeving de vol-ger.de leer gehuldigd: vrijplaalscn zullen niet alleen zijn als van onds de kerken en deze met de geheele voorde menigte bestemde rnimte, maar ook de nevengebonwen als: sacristh'n, torens, voorhal, kerkbol', woning van den bisschop, elk klooster, elk ander kerkelijk weldadigheidsgesticht. Maar alleen hij vindt daar een asyl. die* er been gevlucht is met liet oogmerk om daar bescherming te vinden, niet bij die gevankelijk er in- of doorgebradit wordt. Van bet oogenblik dat de vhicbteling daar lt;le wijk bad genomen, kon hij er door den wereldlijken rechter niet met geweld van worden weggenikt, en sledits aan dezen worden uitgeleverd onder verzekering dat bij niet ter dood zou veroordeeld worden').

') Gevallen, waarin het asyl zondei- werking was, waren b. v.: moord in een kerk gepleegd; misdrijven met opzet in de nabijheid van kerken gepleegd, om daardoor in de mogelijkheid te zijn de vrijplaats als asyl te gebruiken, — voorts sluipmoord enz.

-4

I

liet voetspoor voJgeiiile dor kerk, verleojulen ii(^ Uuitsclie Keizers asylredit aan steden, — de land-heeren aan burchten en kasteelen. Toen nu langzamerhand zachtere strafwetten werden ingevoerd, werden reeds in het begin der Hide eeuw de asylen eerst tot

weinige plaatsen en misdaden. — echter noa: meer bc-■«gt; ^ ¹ o

perkt door de verordening, dat de wereldlijke red iter de uitlevering van eiken vluchteling dadelijk zoude eischen, de geestelijkheid dit zou toestaan, maar eerstgenoemde de beslissing zou hebben of debetrokken persoon aanspraak kon maken op het voorrecht van asyl. Aan liet einde der 10de eeuw echter werd door de nieuwe strafwetten in de beschaafde landen liet geheele ■isylrecht opgeheven. Tevergeefs had een bui van 111;i:-(iOiiius de asylkwcstie weder geheel aan de kerkelijke wetten en aan de kerkelijke rechtspraak willen onderwerpen .

Langzamerhand mengde zich de politiek er in en begonnen wereldlijke machten van hare zijde haar ongelukkige geloofsgenooten te beschermen; dat het liierbij dikwijls om materieele voordeden, daardoor verkregen, te doen was. zien wij hier evenals bij de Ciiristdijke kerk. Maar hoewel wij iu den beginne de door de Staatsmacht gegeven asylen gelijken tred zien hou-den met die door de geestelijke macht geschonken, —

li

kreeg lie groin Igeilachte \;\ii hel polillek ;i,sy I reel it een veel onivangi'i.jkere lieteckeiiis, iiaarniatc liet geiueen-peliapsleveu der staten zich ontwikkelde eu vooruitging, de zucht iiuar vrijheid van woord en daad toenam. De geschiedenis had maar al te goed bewezen hoe de rollen van verdrukten en lieerschers dikwijls te spoedig werden omgekeerd, en geen wonder dat mensclilievendheid en deelneming in het lot der meuschlieid nu een gedachte trachtte uit te werken, die de godsdienst had in het leven geroepen. Maar terwijl vroeger het idee van asvl uitging van de onscheudhaarheid van een in de liesclierming der goden geplaatst gewijd oord, trad nu het begrip van de souvereiniteit van den staat sterk op den voorgrond. Hiermede was het modern asylrechl geboren, waarvan de hoofdgedachte - bescherming van den vluchteling - hijna hij alle staten, hoezeer dan ook meer ol' min aan lieperkingcn en voorwaarden onderhevig, ingang vond, omdat men inzag hoe het welbegrepen eigenbelang en niet alleen menschlievend-heid, medebracht zulke asylplaatsen te beschermen en in stand te bonden.

liet moderne asvlrecbt vloeit voort uit de eerbiediging van het souverenuteitsrecht van andere staten. Heelt een staat al de bevoegdheid oin o|i iemand die zijn wetten heelt overtreden, de hand te leggen. — die

7

mogelijk hint I liustaat nirt moer zoodra die persoon gekomen is op een temtoii¹, waar «Ie Staat geen gezag meer nitoelent. Daarmee was het binuenlaiulsch asyl-reclit vervallen, dat oudtijds zijn lieteekenis vond in de persoonlijke betrekking, die werd geacht te bestaan tusschen den persoon en het gezag van den Staat, om nu plaats te maken voor liet begrip dat het territoir Souverein is. Een binnenlandsch asylrecht kennen wij dus niet meer. Eene uitzondering echter bestaat hierin, dat dooi^- een tictie van de wet de gezantschappen worden geacht te bestaan buitenslands, zoodat de woning van den gezant onschendbaar is en hij en zijn omgeving daar niet kunnen worden in hechtenis genomen.

De leer van het asyl — praktisch van veel belang, omdat het elk oogenblik tot ernstige moeielijklieden leiden kan, — heelt eenwen lang de meest eminente schrijvers en geleerden bezig gebonden. Reeds in de vroegste tijden zochten vlnchtelmgen in den vreemde hulp en bescherming tegen hun vaderland, hetgeen meermalen een hettigen strijd tengevolge had over het den voortvluchtigen toegekend asyl. en terwijl vroeger het aantal vluchtelingen niet zoo groot was, kreeg de strijd een bedenkelijk karakter toen de toeneming der mogelijkheid van snelle verplaatsing ruimer en ruimer de gelegenheid openstelde om van uit de verte allerlei

plannen, moostal ton helilioiulu liet Ijcwerken vim oniwentfliiigon ol' liet zaaien van tweedraclil en ontevredenheid, — niet alleen te smeden maar ook te verwezenlijken. Terwijl vroeger het asylreeht meer ongelnkkigen dan sehuldigen in beseherrning nam. (als i). v. onttroonde vorsten, bannelingen enz.,) werd het. toen ook misdadigers bescherming en .stralTeloosheid vonden, eeji groote bron van misbruiken. Klke staal gal' asyl ()[gt; zijn tenitoir aan vreemdelingen die er kwamen; tegen hen was men machteloos, tenzij met vergunning van den souverein. Tot in de 19de eeuw heeft dit begrip gegolden in Frank rijk, en was het gegrond op het beginsel van reciprociteit, dat als een staat weigert asylreeht aan vreemden te verleenen, alio onderdanen van dat land op hun beurt het zouden missen bij andere staten. Reeds de verscheidenheid in aard, zoden, gewoonten, en de omstandigheid dat do systemen van wetgeving van do loden dei' internationale rechtsgemeenschap, uiteenliepen, bracht mede dat de geheelo omwerking van de tot nog toe geldende beginselen omtrent do asylkwestio — hoe dringend goëischt --ten slotte op niets dan op ver!littering uitliep, daargelaten nog dat de talrijke schrijvers op dit punt hot bijna allen oneens waren.

De eerste vraag die hier ter sprake komt is wol deze.

lt;1

Wilt kan oen slaat eist;hou van oen undoron tegenover vijandelijke liainielingen, gepieegti door vlnehtoiingen. die zich op zijn tenitoii' bevinden Een imtwoord lilert)]) is slechts te vinden op den bodem van liet volkeiueolit; retleneeiingeu, gegrond op politiek en billijkheid, hebben geen formeel dwingende kracht. Maar te voren dient gevraagd te worden, hoe ver reikt de plicht van een staat buiten zijn grenzen? Want het is niet te loochenen dat de staten, als leden van de internationale rechtsgemeenschap, niet alleen rechten hebben, maar ook plicli-bn te vervullen. Had b.v.; zooals wij later zullen zien. Zwitserland, tijdens den Savooischen opstand iu 183i, op de door de meeste nabunrstaten tot hem gerichte ernstige vertoogon om tot krachtiger maatregelen over te gaan tegen de deelnemers aan dien opstand, — met oen beroep op zijn onbeperkt recht van sonvereiniteit, geweigerd aan den algomoenen weaseli gehoor te geven, dan zon het eenvoudig niet voldaan hebben aan de volkenrechtelijke verplichtingen, die een staat te vervullen hooit, in casu. het op de een of andere manier onschadelijk maken van gevaarlijke individuen, die bet vreemde territoir tot storing der roebtsorde gebruiken.

Terngkeerendo tot do gestolde vraag, merken wij op dat. zoolang de Staat niet als lid beschouwd werd van een groote rochtsmaatschappij, alle beschaafde staten

II*

omvattend, en dus elk land, in «fecuerloi betrekkiiifi staande tot zijn nabmirstaten, alleen voor zich zelf te zui'^cn had en wel zoover ais de grenzen van zijn territoir zich uitstrekten, een antwoord daarop niet te vinden was. nl. in hoeverre een staat gerechtigd en verplicht is tot het in stand houden der rechtsorde ook buiten zijn grond-gebied. Terwijl nu volgens de regelen van het volkenrecht. aannemende het naast elkander staan van verschillende van elkaar oiiaHiankelijke staatsindividuen, — de staat ook iu de eerste plaats tot handhaving ol' herstel der rechtsorde optreedt, wanneer het hem zeil'geldt, rust daarbij op hem de plicht, andere staten niet te heleedigen ol' door zijne onderdanen te laten beleedigen. Ken reeks van schrijvers heelt zich met deze vraag beziggehouden, wier oordeel over de* hier besproken kwestie men tot drie groepen kan terugbrengen.

I. Zij die de meening voorstaan dat de staat niet dan bij uitzondering en onder strenge voorwaarden uitlevering moet toelaten, lüj deze treedt het begrip van de staats-souvereiniteit sterk op den voorgrond. Zij allen (de Engel-sche schrijvers als Stouv, I'iiilu.moue, Lewis, de Duitsche als 11 kfftki! , Mitteumaiku en anderen) gaan uit van het beginsel dat de souvereiniteit van een land bepaald wordt door de grenzen waarover zijn territoir zich uitstrekt. I Iekktei! b.v. leert ons dat elke staat slechts

daar kan stralTen . waar liij wn pliclit kan gelilcilen (en dit kan liij alleen zijn onderdanen), «laar gelaten in\u dat — juist o nu lat zijne opvatting van het reelit door /.ijne naburen misscliien niet gedeeld wordt, — de middelen hem ontlireken. het recht overal te verwezenlijken. (gt;o!lt; Li-:wis houdt streng aan het territorialiteits-heginsel vast. waar hij de mogelijkheid ontkent van eene alge-11leone reehtsoi'denijig. op grond hiervan, dat in de verschillende landen de rechtsbegrippen en instellingen uiteenloopcn. Terecht zon men kunnen vragen: bestaat dan een algemeene rechtsorde in gelijkvormigheid van wetgeving in alle landen .' en zon men niet veeleer tol de conclusie moeten komen, dat de splitsing van hel menschdom in verschillende onderdeelen. juist medebrengt, dat daar waar een staat op zich zeil' niet machtig genoeg is om tot herstel ot handhaving der rechtsorde te geraken, het zijn naburen zijn. die bnime medewerking tot herstel van het gekrenkte recht moeten verleenen.

2. Zij die zeggen, niet bij uitzondering maar in den regel moeten wij onze medewerking verleenen. Waar wij tot de handhaving van de rechtsorde bet onze kunnen aanbrengen, moeten wij dit niet laten. — terwijl bij

3. de derde groep die vraag: hoe vei' reikt do plicht van een staat om tot herstel der rechtsorde mede te

werken, een algemeene wtu-dt, in zooverre «lat men een sLaul, den [gt;lkld moest opleggen din uit te le\ eren. terw ijl het nu vrijheid is. Deze meeniiig is in de eerste plaats v. Moiil toegedaan.

Hoewel nu de verschillende sehrijvers idteenioopende meeningen zijn toegedaan . zijn zij liet echter hierover eens ;

a. d;it uitlevering niet absoluut moet geweigerd worden. omdat in. enkele bepaalde gevallen daartoe Ijepaalde nnndzakelijkheid bestaat, en

b. dat in het praktische volkenrecht geen staat kan gedwongen worden uit te leveren, als hij dat niet wil.

Dat het asylrecht in nauw — ja zelfs in zeer nauw verhand staat met de uitlevering, behoelt wel geen betoog. Hoewel het niet in het bestek van deze studie ligt. om de uitlevering met de daarbij behoorende talrijke tractaten uitvoerig te bespreken, dient een enkel woord hier gezegd te worden over de verschillende daaromtrent geldende systemen, ten einde zoodoende tot een vollediger beschouwing van bet asylrecht te geraken.

De middelen, die een Staat teu dienste staan, om de misbruiken tegen te gaan, nf de gevaren te voorkomen, die het gevolg zouden zijn van een onverstandige asvl-politiek. zijn tweeërlei, waarvan de eerste een preventieve, de tweede een repressieve maatregel is. Deze laatste heelt

13

iu de moderne wetgevingen van Luiropa den eerstgenoemde vervangen, omdat 1. daarbij de misbruiken en de bezwaren liet voorkwamen, verbonden aan bel: preventieve stelsel, en 2. liet doel dat de wetgever zicb voor oogen stelile, aldus beter bereikt werd.

1. Preventief kan de staat te werk gaan. door den vreemdeling, die zijn grenzen wil overscbrijden, aan een vooralgaand onderzoek te oiidorwer|ieii, om zoodoende zijn identiteit te kunnen constateeren. en door overlegging van een door de plaatselijke autoriteit van zijn vroegere verblijfplaats algegeven eertilieaat. de zekerheid te erlangen van zijn goed gedrag, van zijne rechtsebapen-beid enz. De wetgeving op de paspoorten') beeft daaraan uitvoering gegeven. Hoe onder de moderne wetgeving werd geoordeeld over dezen preventieven maatregel, kan eenigszins blijken uit de Memorie van Toeliebting van de Koninklijke Ordonnantie van 21 Sept. 1800 in Zweden, die alle formaliteiten betrekkelijk de paspoorten afsebafte.

Daarin wordt o. a. gezegd: «dat de formaliteiten «boe langer boe meer zicb onbruikbaar luidden getoond, onaarmate de gemakkelijkheid der middelen van ver-«keer toenam, en dat het politietoeziebt, dat trouwens

¹) Bij ons geregeld in art. 5 vlg. van de Wet tot regeling der toelating en uitzetting van vreemdelingen, 13 Aug. 1849. St Ij. No 39.

14

«ontoereikoTul was gebleken, wel kon vervallen, met «het oog op den toenmaals bestaanden in- en uitwen-))(ligen staat van zekerheid in liet koninkrijkquot;. Dit nam editer niet weg lt;lat toch strenge bepalingen aldaar zijn in liet leven geroepen otn eens vreemdelingen identiteit te k n nnen constateeven.

2. Repressief kan de staat optreden door intlevering en uitzetting.

De nationale sonveveiniteit schiep liet asylrecht; liet internationale veclit de nitleveringstvactaten. Deze, hnn-nen grond vindende in een welbegrepen gevoel van rechtvaai'digheid, temperen wat liet asvlrecld te al)S(j-linit in zich heeft. IIvm doel is te verhindei'en dat een meer oi' minder groot aantal delicten ongestraft zonden lilijven, omdat de dader op een vreemd territoir tie wijk heeft genomen, waar de justitie van zijn land hem niet kan bereiken. Alle staten hebben een gelijk belang dat te verhinderen en noch limine waardigheid noch linnne vrijheid worden daardoor aangetast, daar zij slechts hnn huren iets toestaan onder benefice van reciprociteit. Zoo ontstonden de intleveringstractaten, die in zekere mate de solidariteit der eerlijke lieden tegen de misdaad versterken, en de eenheid herstellen onder de staten, wier zeden en gewoonten, wetten en staatsinstellingen zoozeer niteen loopen. Talrijke vragen treden hier op

den voorgrond, even gewichtig, als verschillend beantwoord; welke formaliteiten in dezen ui' genen staat verbonden zijn aan de uitlevering, — welke redenen daarvoor kunnen bestaan, welke personen er aan zijn onderworpen. — alle vragen, welker beantwoui'dmg Ituiten het bestek van deze studie liggen.

Toch is het noodig bij één van de algemeene beginselen van wetgeving in zake uitlevering, een oogenblik stil te staan, omdat daarbij het asylrecht iu zijn niim-sten omvang wordt erkend en gehuldigd, ui. de absolute erkenning van liet onbeperkt asylrecht in zake politieko delicten. Alle schrijvers hebben dit beginsel als het juiste aangenomen. behalve Dou.maxx.

In de middeleeuwen absoluut, assimileerde zich het asylrecht later aan de moderne zeden en gewoonten, l'esclienning wordt niet meer aan allen onverschillig verleend: de onschuldige wordt niet meer op gelijke lijn gesteld met den schuldige, de politieke vluchteling met den eenvoudigen misdadiger. De grond van dit in alle conventies formeel uitgesproken beginsel — geen uitlevering voor politieke delicten — ligt in liet bijzonder karakter dezer delicten. In tegenstelling met rechtsregelen, wier algemeen karakter medebrengt, dat zij voor alle tijden en plaatsen gelden, en wier miskenning de geheele maatschap|tij trel't. Iietrelt do politieke orde

lü

diüii stiiat slechts vooi' welken zij uitsluitend is gesteld, en trelt cle aantasting daavvan sleclits dien staat, /.(in-der dat men zijne nabm^-eii de bevoegiilieid van tussclieii-komst kan toekennen. Ai richt zich b. v. anai'cbie tegen eiken vorm van gouvernement, dan nog znu men kunnen meenen, dat dit andere volken niet aangaat, daar elk krachtens zijn souvereiniteitsrecht, het recht beeft te li'ven onder bet bestuur dat hem bevalt, en zells, als hij dat vermag, onder geen bestuur.

Maar bovendien is de tweede grond van dit algemeen erkend beginsel, dat het politiek delict moeielijk te delinieeren is: het is onmogelijk a priori te zeggen, waaraan men het herkennen kan. Is het leit. dat men ei'ii gouvernement aanvalt dooi' middel van de pers ol het woord, een delict? Hier pleegt men een politiek delict door een constitutie te eischen. — daar door er zich van te willen ontdoen. Deze onzekerheid zon te hetrenren zijn als het gold zulk een persoon aan de wraak van zijn land over te leveren. — nu dit juist niet gebeurt is zij van minder belang, liet stilzwijgen der tractaten in dezen is sleehts toepassing van den rechtsregel dat rechtsoiizekeriieid den aangeklaagde ten goede komt.

Wij zien niet alleen na revoluties, maar ook na ol' tijdens vreedzame veranderingen in de constitutie van

•17

een staat, vaak de meest eminente burgers, wijkende voor een partij die de overhand heeft gekregen, als slaclit-ollers van den gloed hunner overtuiging, zich plaatsen in de bescherming van een vreemde natie. Niet tevreden met diens verwijdering, zou de bovendrijvende partij, door wraakzucht gedreven, rlen ongelukkige nog bovendien gestraft willen zien. Onmenschelijk zou het nu zijn, zoo het vreemde land, wiens politieke orde niet beleedigd is, en dat ilus geen recht heeft als strafrechter op te treden, den voortvluchtige geen gastvrijheid verleende. Bovendien als men vreemde misdadigers, die zich tegen een vreemde regeering hebben vergrepen, zelf wilde straiten of uitleveren, zoo zou eerst moeten uitgemaakt worden of die vreemde regeering wel een rechtmatige was — eene beslissing, die uit den aard dei- zaak tot verwikkelingen zou leiden. En zoo zien wij dan de beschaafde volken, de een voor, de ander na, een onschendbare wijkplaats verleenen aan den vluchteling. Maar als een staat nu politieke vluchtelingen bij zich opneemt, hun gastvrijheid en bescherming verleent, verbindt bij zich daarmede tegelijk, deze in de onmogelijkheid te plaatsen kwaad te doen. Het internationale recht eischt, dat men. hoe zeer ook sympathiseerende met hun persoon nl met de zaak die zij voorstaan, — hun de wapenen

2

IS

uit de handen neemt, zoodra zij de grenzen hebben overschreden.

Dit brengt niet mede dat men hun het recht van spreken en schrijven moet ontnemen, maar bij het gebruik maken van dat recht, moeten zij zich bewust zijn dat zij daarvoor verantwoordelijk zijn met inachtneming van de plaatselijke wetten, die de nitoelening van dit recht regelen en beperken.

Zoowel in theorie als in praktijk wordt het beginsel: geen uitlevering voor politieke delicten, erkend. Dit beginsel wordt uitgedrukt in do in bijna alle verdragen voorkomende woorden: «dat de bepalingen van liettrac-«taat niet op politieke delicten toepasselijk zijnquot; en ))dat »een wegens een gemeenrechtelijk delict uitgeleverd «persoon, in dien staat, aan wien hij uitgeleverd is, in «geen geval voor een door hem vóór de uitlevering ge-«pleegd politiek delict, zal kunnen worden ges tra It.quot; In de verdragen, die Kngeland heelt gesloten met verschillende landen, wordt er voorts nog bijgevoegd, dat de uitlevering niet zal plaats hebben, als het delict een politiek karakter heelt. België nam in zijn verdragen op de bepaling dat een tegen den souverein ol' hoofd van een vreemden staat gepleegde aanslag noch als een politiek delict, noch als een daarmee cunnexe handeling zal beschouwd worden, als er is xmleurtre. assassinat ol

JO

empoisoniiement. Ook Nederland sloot een reeks vau verdragen, waarin aan de sjiits dei' delicten waarvoor vreemdelingen kunnen uitgeleverd worden, steeds werd genoemd: aanslag tegen het leven van den vorst of van leden van liet vorstelijk Inns. Eenige van de voornaamste traetaten die Nederland sloot, zijn: dat met België 10 Jan. 1877. met Spanje (» Maart 1879, met Zweden en Noorwegen II Maart 187!», met Hi island 43 Aug. 1880, met Oostenrijk 24 Nov. IS,SU. In lluitschland heelt de uitlevering wegens politieke delicten opgehouden te bestaan sinds het nieuwe «üerichtsveriassunggesetzquot; van 27 Jan. 1877 in J5 457. bepaalde ))lJie (Terichte haben ösich in biirgerlichen Reelitsstreitigkeiten nud in Stral-«saclieu iiechtshiiHe zu leisten.quot; De Zwitsersche constitutie van 1874 verbiedt (art. (57) uitlevering voor politieke delicten van kanton tot kanton. Art. 07 immers luidt: «La legislation ledérale statuesur rextradition des accuses »d'nn canton ïi l'autre; toutefois l'extradition ne peut ètre «rendue obligatoire pour les délits politiques et ceux de »la presse.quot; Wij zien bier nog bovendien dat de consti-sutie drukpersdelicten op gelijke lijn stelt met politieke delicten. Zonder te willen treden in deze moeielijke kwestie, zij echter aangemerkt dat Üi.r.MKit deze gelijkstelling van weinig gewicht acht in de praktijk daar. volgens hem, vervolgingen wegens gemeene drnkpersdelicteu zelden

20

voorkomen, en aan den andeven kant drukpersdelicten, die tegelijk politieke delicten zijn, de aandacht verdienen. Het zij echter hier even gezegd dat, wel verre dat een drukpersdelict waardoor men staatsinstellingen van een land aanrandt, per se een politiek delict is, — het dit eerst wordt ais liet uitsluitend gericht is tegen de politieke orde van een staat, de regeering of de politieke machten.

Tn enkele staten wordt de uitlevering geregeld door wetten. Die staten zijn dus bij liet sluiten der uitleve-rings-tractaten aan die wetten gebonden, maar zij zijn niet verplicht voor alle iu die wetten genoemde delicten aan eiken staat uit te leveren. In Nederland werd de uitlevering vroeger geregeld in de wet van IB Aug. 1849 Stbl. nⁿ. ;gt;0 en nu in die van G April 1875 Stbl. nquot;. Gü,— in Engeland door de wet van 9 Aug. 1870 en die van 1873. in de Vereenigde Staten door die van 12 Aug. 1848. De belangrijkste wet op dit punt is de Belgische van 1 Oct. 1833'), die in art. G als beginsel van de uitleveringsverdragen opstelde, dat geen vreemdeling kan gestraft ol vervolgd worden wegens een aan de uitlevering voorafgegaan politiek delict, noch voor een daarmede con-

') Andere wetten zijn nng die van 5 April 1868,1 Juni 1870,15 Maavt 1874 en 7 Juli 187r).

nexe haiuloUug, — uau welk artikel iloor de wet van ^2 Mui 185(3 de boven vormeklu bepaling wenl toegevoegd, in talrijke tractaten opgenomen, ten dool hebbende het hoofd van den staat en zijn huis tegen bepaalde aanslagen te beschermen.

Is nu al elke staat geneigd desgevraagd uit te leveren den vreemdeling die op zijn territoir een schuilplaats zocht, — voor een in de tractaten met name genoemd gemeenrechtelijk delict, — zoo moet men toch wel in het oog honden dat de eene staat daar gemakkelijker toe overgaat dan de andere. Kigen onderdanen leveren zij nooit uit, omdat geen enkele staat do gewoonte heeft, zijn burgers, wegens een in den vreemde gepleegd feit, aan de justitie van het vreemde land over te leveren.

Engeland en de Ver. Si. van Noord-Amerika leveren slechts bij uitzondering vreemdelingen uit, die op hun territoir een schuilplaats hebben gezocht, en wel alleen krachtens tractaat en alleen voor zeer ernstige, nooit voor politieke delicten. Hoe vreemd liet ook schijne, l%ngelimd en Noord-A me rik a zijn nu feitelijk genoodzaakt de onscliendbaarlieid van liet verblijf te erkennen van vreemde stoorders van bun eigen rechtsorde! Want op de vraag: kan iemand, die in den vreemde zicb vergrijpt tegen een staat, wanneer deze later hetzij door uitlevering. hetzij dooi' diens vrijwillig betreden van den grond,

22

• leu dader in liaiidcn ki'ijgt, gcstralt wunlen— ant-wotn ileii Kimi'laml en Xouni-Anierika ontkeniieiid. Xeder-land en de andere staten daarentegen achten zich gereeli-tigd vreemde stoorders van hun wet naar eigen recht te strallcn, zuo zij deze op geoorlooide wijze in handen kunnen krijgen. Is dus in J^ngeland imi N. Amerika de uitlevering uitzondering. — in de andere staten van Kuropa is als beginsel aangenomen dat wel vreemdelingen worden toegelaten maar dat zij (die staten) zich ten allen tijde het recht voorbehouden te handelen zooals hun dat goeddunkt iu bepaalde gevallen en uit te leveren (eigen 011-derdanen nooit, noch politieke vluchtelingen) hen die zware gemeene delicten hebben gepleegd. Dehalve door een reeks van internationale tractaten onderling gesloten, wordt dit punt, zooals wij reeds zagen, o.a.: in Nederland door de wet van 1875, in Delgië door de wet van I Oct. IS:!;) geregeld.

Wij zagen reeds dat het asylrecht in den volken-rechtelijken zin zich laat omschrijven als het recht der staten om toe te laten in hun midden hen, die om de een ol' andere reden hun land verlaten hebbende, een schuilplaats hebben gezocht op hun territoir, — en om hen te beschermen tegen de strengheid der vreemde justitie. Kensdeels is deze eigenscliap een plicht, anderdeels een recht. Ken plicht nl. in zoo verre als van de

oudste tijden begi'i[ipeu van luiuianiteit en fechtviuir-diglieiil vuur den ongelukidgen vluchteling, l)eödierniing en huij) hebben geëischt; — een recht, in zooverre uit het begrip Ier staats-sou vereiniteit voortvloeit dat een staat zijn wetten heelt toe te passen en alleen in ilie gevallen waarin zijne wetten zijn geschonden. Zoude oen staat niet in de uitoel'eniug van zijn son vereiniteit worden aangetast, wanneer hij genoodzaakt kon worden zich in te laten met wetten, misschien arbitrair, zell's onbillijk, die hij in allen geval niet als de zijne erkent,— en handelingen te straiten, die hij iu zijn wetgevingssysteem stral't'eloos laat ol' waaraan iiij een lichtere straf verbindt dan zijn nabuur?

In wat men pleegt «Asvlrecht' te noemen, en beter )).\sylquot; zoude noemen, zien wij dus twee belangrijke lactoren: humaniteit en sou vereiniteit. Terwijl de eerste geheel tehuis behoort op het gebied der moraal, en niet op dat van het recht, en dientengevolge alleen plichten van bijzonderen aard n. 1. moreele plichten met zich brengt, die niet a priori zijn to deJinieeren en iu wetsbepalingen te lormuleeren, en verschillen naarmate den graad van beschaving van een volk, — is daarentegen de souvereiniteit van den staat de bron waaruit bet asylrecht voortspruit. Het asylrccht is niets anders dan eene rechtstreeksche openbaring van die souvereini-

teil /elvo. liesclimiwd in hare belrekkiiigon ton opzichte van hen, die het tenituir bewonen, waai-over zij zich uitstrekt.

So Liver einiteit van een staat bestaat slechts dan ais liij heer en meester is bij zich, en zijn land openstelt of sluit, zonder iemand naai' de oogeu te zien. Aldus is het asylrecbt geboren iu een tijd, waarin humaniteits-begrippen van weinig invloed waren op de betrekking der volken onderling. Xocli de feodale heeren, noch zelfs de kerk. handelden uit menschlievendheid, toen zij zich het privilege aanmatigden aan hun uatimriijken rechter te onttrekken, elk individu, schuldig of onschuldig, dat zich iu hunne bescherming had gesteld, liet was alleen om hunne souvereiniteit te constateeren. Daarom juist had in de middeleeuwen het asylrecbt zoo'n belangrijke plaats ingenomen, omdat elke machts-vergrooting, elke overwinning van de eene oorlogvoerende partij op de andere, een uitbreiding of restrictie van dat recht tengevolge had.

Toen de gewone toestand tusschen de volken die van oorlog was, was liet recht absoluut. Sinds echter de vooruitgang der beschaving in den modernen tijd de beginselen van het internationale recht begon vast te stellen, begon dit de uitoefening der souvereiniteit te beperken, zooals hel privaat- en strafrecht grenzen stelden aan

de hidividueelr vi'ijdeid. Wel blijll elk vulk heer ee meester bij zicli, uiaai' op voorwaarde dat liet do onal-haokelijkheid van zijn buuruian eci'biedigt.

Men merke echter op dat op de vraag: is er een onbeperkt natuurlijk recht op asyl. m. a. w. rust op een staat de plicht het toe te staan ol' kan hij het weigeren, geen voor alle gevallen afdoend antwoord kan gegeven worden. Naarmate liet namelijk de opname van eigen onderdanen ol' van vreemdelingen geldt, zal liet antwoord bevestigend ol' ten deele negatief uitvallen. Dat een staat verplicht is zijne onderdanen weder in zijn boezem op te nemen, al hebben zij in den vreemde een delict gepleegd, — hierover zijn de meeste landen het eens. Wol verre van hun daardoor stral'feloosheid te verzekeren, achten zich de staten — en met het volste recht — niet alleen gerechtigd, maar zelfs verplicht, hun onderdanen ter verantwoording ie roepen, althans waar het ernstige misdrijven geldt. Alleen Engeland en Amerika maken hierop eene uitzondering en wij zagen reeds in wolk een vreemden, ja zelfs onhoudbaren toestand zij aldus kunnen komen. Dat limine exclusieve beschouwing van het systeem der territoriale jurisdictie, waarbij do rechter zich niet heeft in te laten met feiten, gepleegd op een vreemd territoir, nauw samen lt;j;aat met, ja zelfs het gevolg is van de absolute

wijze waiirup /.ij het asyh'OcJit beschouwen, is duidelijk, (ievolg en ourziuik sluiten liiei' logisch op elkaar. Zij bewilligen slechts bij uitzondering in de uitlevering van vreeiadeliugen tot veroordeeihig voor een feit, gepleegd in liet land dat die requireert — zouden zij nu hun eigen onderdanen gaan vervolgen voor wotsschenins onder geheele identieke omstandigheden begaan .'

Wat nu de opname van vreemden betreft, ook hierin gaan alle staten samen tegenover Engeland. \ reemden kan de staat opnemen, rechtens gebonden is hij nooit. Engeland en Amerika daarentegen, door een algemeen, aan geen voorwaarde onderhevig recht van toegang te verleenen. hebben zich dus rechtens verbonden, aan eiken vluchteling, die in hun gebied de wijk heeft genomen, bescherming te verzekeren. Wij willen straks onderzoeken in hoeverre de ligging van een land op het verleenen van liet recht van asyl van invloed kan zijn.

Wanneer een land het recht van asyl ruim toepast. dan wordt het weldra een verzamelplaats van allerlei soort van delinquenten, van alle kanten uit de nabuur-stalen toestroomend. daar straf noch uitlevering hen dreigt. Dat hieruit botsingen met het buitenland, welks misdadigers men aldus voor straf bewaart, gebonden als men is door de aangenomen beginselen in zake asyl. zuilen ontstaan en nadeeien, moeiten en onkosten van

allerlei aard voor den staat niet alleen die hel verleen!: maar ook voor zijne naburen — is onvermijdelijk, (ielel op de persoonlijkheid van hen, die in hnn eigen land getoond hebben, hoe zij de wet miskenden, heelt de nahunrstaat, die zieh hun lot aantrekt, geen den minsten waarborg, dat zij als dank voor de gastvrijheid him verleend, zieh zullen onthouden van rechtsschennis tegen den hese hermenden staat. I iovendien brengt hun (jualiteit als vreemdeling mede dat zij tegenover liet land waar zij zieh neerzetten, die gevoelens niet kunnen koesteren die zijne, onderdanen bezielen. Hunne belangen, limine inzichten, zijn verschillend; geen verwantsclia|i van gevoelens bindt hnn lot aan dat van het land, aan wiens bestaan hun bestaan niet verbonden is. Is het asyl nu in den ruiinsten vorm erkend, en het land gemakkelijk te in'reiken en te verlaten, zoo is het den vreemdeling gemakkelijk voorbereidselen van omwenteling en oproerstoken, in vereeniging met talrijke partijge-uooten, te maken, en wanneer het oogenblik daar is, den voorbereiden aanslag ook ten uitvoer te brengen. Dan wordt onder den naam van bescherming en gastvrijheid het asyl een wijkplaats, die de booswichten niel alleen aan de verdiende straf onttrekt maar hun zelfs de gelegenheid openstelt tot liet plegen van nieuwe misdaden. Dat een staat, die aldus handelt, zijn eigen veiligheid

28

in de wuagsclmul stelt, i.s wuursi'liijiilijk. daai'gelateji iiijg (lat I laan looi' tlo [lubliuko moraal la hooge mate udi'ctt aangetast.

Het asylrecht legt hem die het uitoefent een plicht O]) die zijn poenale sanctie vindt in represailles, ja zelfs in liet afbreken der iliplomatieke betrekkingen en in oorlog. In algemeene bewoordingen laat zicli die plicht omschrijven als het verhinderen van eiken vijan-digen aanslag tegen een vreemd gouvernement.

liet recht en tie plicht van asyl moeten dus niet onbegrensd en absoluut zijn. maar hun grenzen vinden in de algemeene regelen van rechtvaardigheid n. 1. bescherming van hen die haar waardig zijn, — en in die van het volkenrecht d. i. veiligheid van andere staten, die ook hare eischen heeft. »Kin unbeschriinktes Asyl-»recht ist rechtswidrig, eine beschrankte rechtsmiissigquot; zegt Bli.meiüncq even kort als juist en waar hij verder sjireekt van den plicht van een staat om alle voorbereiding tot storing der rechtsorde van een ander land tegen te gaan — op welke wijze alleen de staten hunne verplichting nakomen als leden van de internationale rechtsgemeenschap en dientengevolge ook aanspraak kunnen maken op tegenprestatie. — zoo voegt hij er aan toe: «als echter een staat alleen de tegen zich gerichte aanslagen afweert, andere echter toelaat, zoo is

29

«liet gevolg van zijne handelwijze dat ook andere «staten de tegen hem gerichte aanslagen niet al'we-»ren, maar zijne theorie van «laisser fairequot; ook op hem «toepassenquot;.

Wij merkten op dat liet asylrecht niet onbegrensd moet zijn; daarmede is echter niet gezegd dat men een algemeenen regel zou kunnen stollen, die voor alle landen een antwoord zou geven op de vraag: hoever het recht zich dan moet uitstrekken.

Niet alleen de geographische ligging, maar ook de inwendige organisatie van een land, zijn facturen die daarop van invloed zijn. Dat Ij. v. een land als Frankrijk door de machtige administratieve organisatie, de militaire krachten, waarover liet beschikt, zonder gevaar voor andere staten op te leveren, aan het asylrecht een groote uitbreiding kan geven, — evenals Engeland door zijne geïsoleerde ligging dit ook kan, — is duidelijk. terwijl in een land als Zwitserland een gunstig resultaat van de erkenning van een onbeperkt asylrecht zou kunnen worden betwijfeld, omdat zijne verschillende administratieve begrippen niet kunnen bewerkstelligen-, dat liet dezelfde middelen van repressie heeft tegen hen . die op zijn territoir gevlucht, de hun verleende wijkplaats zonden misbruiken tot storing der rechtsorde van staten. met welke het bondgenootschap in goede ver-

3U

standhouding Icoi't. Do Hondsiiiad lieei't zich dan ook in 1849 vour beperking van het asylrecht verklaard. ')

Wanneer men mi het asylrecht beschouwt niet als een middel om aan de gerechte strafte ontkomen, maar als een den ousel midiquot;' vervuilden toekomend recht.

~ O

dan kan men, — wel verre van het systeem, krachtens hetwelk (Engeland en Amerika) een staat zich den plicht oplegt eiken vreemdeling, al is hij nog zoo schuldig en al is zijne aanwezigheid in den lande nog zoo gevaarlijk, op te nemeii, vereenigbaar met recht en welbegrepen eigenbelang te noemen, — dan kan men den staat den plicht niet ontzeggen aan zijn in casu te ver-leenen bescherming enkele voorwaarde)i te verbinden. Deze kunnen b. v. zijn; interneering (het wonen opeen bepaalden afstand van de grenzen of in bepaalde daartoe aangewezen plaatsen) en of. zooals in llelgië, bij de wet zijn vastgesteld, of aan de regeering worden overgelaten. De nadeelige gevolgen van een onbeperkte asvlpolitiek zullen nog grooter zijn als h. v. een staat niet alleen gedoogt en gedoogen moet, dat allerlei soort van vreemde vluchtelingen, hiiuienkomende, zieli bij

') In liot decreet van uitzetting van Badensche uitgewekenen (16 Juli 1849) „considérant ijuc Ie droit d'asile n'est jias illimitc, quo cc droit „doit nécessaireincnt cesser ou Gtre grandement modifié, qua.nd il s'agit „de la sécurité intéricure et extérieure de la Suissequot; enz.

:ii

deze of gene partij aansluit, maar zelfs die personen in zijn staatsbnrgerreclit ojmeemt, waardoor liij de geringe mogelij klieiii van repressie-maatregelen tegen zulke personen nog bovendien verliest. Amerika gaat zelfs nog een stap verder, waar het tot zijne verplichting rekent te beschermen, zoodra znlk een persoon de eerste stappen heeft gedaan tot zijne opname als staatsburger. Hoe men het ook keert of wendt, het Kngelseh-Amerikaansch systeem heeft tengevolge eensdeels gegronde redenen tot klachten van den staat, die in voortdurende onrust zal verkeeren over nieuwe ondernemingen, die in den nabunrstaat worden voorbereid en dientengevolge zal moeten overgaan tot het nemen van allerlei veiligheidsmaatregelen, anderdeels nadeelen voor den beschermenden staat zeiven.

Maar verleent de staat geen onbeperkt asyhecht en dit doet hij wanneer hij b. v. voorwaarden stelt of oefent hij een voortdurend toezicht uit op de biimen-komenden, dan wordt het dubbele gevaar èn voor zich èn voor zijn buurman zoo niet gelieol afgekeerd, dan toch in hooge mate verminderd. Gelet op het eigenaardig karakter van het asylrecht dat liet n. I. alleen ten opzichte van den staat, die het verleent, een recht. - ten opzichte van den refugié altijd een gnnst is. die men hein heden geschonken, morgen weer ontnemen

32

kan. raag men een wet, die voorwaarden stelt, geen uitzonderingswet noemen. De beschikIdng zou eerst een uitzonlt;1 eringsmaatregel worden als er een voorafgaand alsolmit asylreolit bestaan had. Maar dit juist is er niet! Zij is een wet die voorzorgsmaatregelen in het leven roept en als zoodanig rechtmatig; en hoe ruimer het asylrecht is toegestaan hoe meer voorzorgsmaatregelen noodig zijn. Alles hangt af van het standpunt waarop een staat in zake asylrecht zich plaatst, en verstandig is hij die noch een algemeene afwijzing van vreemde voortvluchtigon noch onbeperkte opname van alleman uitspreekt, maar die, te rade gaande met, en zich latende voorlichten door de begin-ginselen van humaniteit en door zijn welbegrepen eigenbelang, bescherming verleent, waar men er aanspraak op maken kan, maar die weigert, waar ze niet verdiend wordt.

Terwijl dus de staat nooit een recht van den vreemdeling op bescherming en oponthoud erkent, maar in el k speciaal geval aan zich de beslissing houdt omtrent afwijzing of uitwijzing, — mag hij, ook al omdat een vreemde geen recht beeft de toepassing van de landswetten op zijn persoon te eischen. zijne toestemming binden aan voorwaarden, of de rechtsbetrekkingen van den vluchteling door algemeene voorschriCten regelen.

De eerste dier voorwaanlm is: zich te onderweriiei] aan den uccst en de letter van de landswetten, de autoriteiten te eer!liedin;en en zieli niet met inlandsche aangelegen hei Ion te Ijenioeien.

De tweede is: ziel i te onthouden van alles wat de vei liii-heid van den staat in de waagseliaal zon knnnen stellen.

Dit alles spreekt van zeil', zon men zeggen. Maar 011-gehikkigerwijze zijn de politieke I'dngies ten slotte lot de overtuiging gekomen, dat zij. door gastvrijheid te vragen, op een recht aanspraak maakten, dat men hnn niet weigeren kon. Deze zienswijze heelt ton gevolge dat zij zich niet verplicht achten dankbaarheid te toonen. Zij Ijesehomven zich als hij zich tehuis, en het land. dat hen herbergt, als een veilige vesting, van waar zij ongestoord Inin politieke ondernemingen knnnen op tonw zetten, liet l'eit dat zij zich in een hijzondere positie wanen te zijn, brengt ook mede dat zij voor de wetten van het land. voor zijn politieke instellingen (vooral wanneer deze niet met Inin politiek ideaal overeenstemmen) niet dien eerbied koesteren dien men zonde knnnen verlangen. In de praktijk kan dit groote nadeelen meèbrengen en verwikkelingen die men gemakkelijk had knnnen vermijden. Vindt de nitoelening van het asylrecht aan den eenen kant haar grenzen in de achting door een staat aan zijne hnren verschnldigd. aan den anderen kant

:u

brengt de acliting die hij zich zeiven verscliiiMigd is mede, dal hij niet kan toelaten dat men zijn verleeiidr gastvrijheid misbruike, iietzij om zijn eigen zekerheid te storen, hetzij om zijn veiligheid hnitenslands in de \vaaii-scliaal te stellen.

De staat is ook' gerechtigd het toegestaan asvl weder op te zeggen, in geval de vi'eemdeling de gestelde voor-waai'den niet nakomt . ol' in geval der regeering daadzaken ter oore komen, die, als zij ze te voren geweten had. reeds dadelijk afwijzing ten gevolge zonden gehad hebben, ol'eindelijk als ze na him 0]iname de reehtsorde van bevriende nabmirstaten storen. In dit laatste geval wordt bovendien hetzij een |iolitietoezicht. hetzij een uitzetting tegenover den vluchteling een recht — tegenover de andere staten een plicht ').

Behalve uitzetting heelt ook de interneering de st rekking om de gevaren van een onbeperkt asylrerht tegen te gaan. Minder streng dan uene heslaal de interneerinjj in de verplichting den vreemdeling opgelegd in hethin-

') Do uitzetting wordt govegokl:

In Kngeland door alienbill 1848.

In België wet 1874, '80.

In Frankrijk o. a.: wet 1839, '48 on '49.

In Zwitserland, artikel 70 F. 1874.

In Nederland, wet Fl Augustus 1849.

In Dnitschland, lloiclis-Stralgosetzbuch S § 39, 3ü'2.

iioiihuid o1 in een bepaalil oovcl dl' up een bejiaalden nl-staml van ili' g'renzeri te wonen, lieluilve in zeers|»eei:ile gevallen past Zwitserland li. v. dit op alle politieke vlncli-telingen toe zondor ondersclieid.

liet lilijlt dus altijd een bedenkelijk versdiijnsel wanneer ui — gelijk in lielgië liet geval is. wel liet recht erkend wordt van den staat te beslissen naar plaatse-lijkc en persoonlijke verliondingen, maar de bevoig'd-heid van de i'egeering in zooveri'e miskend wordt, als de wet hare beslissing regelen en zelfs beperken kan. — ól'. gelijk in f'aigeland a priori do regeering. door eens voor altijd aanspraken te geven, zich het verhinden van voorwaarden aan liet asvlreclit moeielijk maakt. In [ilaats dat de regeeriny in elk concreet geval een onderzoek kan instellen ol'een vreemdeling al dan niet kan aangenomen worden, zien wij hoe aan dezen eigenlijk een recht wordt toegekend om zich op te dringen, en dat nog wel omdat hij met de wellen van zijn vaderland overhoop Ii^t.

II 0 0 F I)ST r K II

Eenige iiicidciitcn betrekkelijk liet asylveclit in Zwitserland.

Do I lolvetische Staat was uit hot t'onjrros to Weenon. vergroot, (van I!' tot ^2 Kantons), gesterkt. bevestigd in /.ijn privilege van onschendbaarheid to voorschijn irotrcdon. Tractaten hadden zijn noutrahtoit orkond on dio tut oen soort volk en rechte lij ken regel gemaakt, door alle Europeoscho inogendhoden gcsanctionnoord. Terwijl l']iiropa zich jegens Zwitserland «loor een garantie van «nentralitó pol■pótllelle^,' had gebonden, had dit rijk zich verbonden een vreedzame on neutrale staat te blijven, nooit oen centrum van agitatie en propaganda te worden, oen gevaar voor zijn naburen hetzij door irinnon-landscho oproeren, hetzij door misbruik van het meest kostbare recht van zijne oiiat'hankolijklieid: hot asyl-rocht. Toon hot in I8H0 door oen schoi'iior toeziiht oen einde wilde maken aan moeiolijkheden. sinds IS15 tol-

kens gerezen naui' iuiulcilt;liiig van de gediiigiugen van sonniiigc vreemdelingen. bleek het grundgx-liied een verzaniel[)la;its van revolntiunnairen van alle landen, liet-geen dan ouk herhaalde nuilcn de heftigste twisten ten gevolge heelt gehad tnsschen Zwitserland en de nahunr-staten. die niet hunne tnsschcnkoinst dreigden en het hij vernienwing bleven herinneren, hue het. door zijn ver|rlichtingen der nentralileit op zij te zetten, de kans liep om ook de vuordeelen. daarmee verljonden, te verliezen. Dit was het voorwendsel waarvan Dnitsehland in 1889 gehmik maakte bij gelegeniieid van het ineident Wohlgemuth.

Doch laten wij eerst in de gesel lieden is een vijftigtal jaren teruggaan. In het jaar 1834 was Zwitserland een toevluchtsoord geworden voor politieke vhiehtelingen van allerhande nationaliteit. In liet hart van liet land verzameld hadden Italianen. Polen, lias sen. Dnitsehers en Oostenrijkers een plan gesmeed, van nit het kanton Bern, waar zij hun kwartier hadden opgeslagen, een inval in Savoye te doen; Toen de mare daarvan zich verspreid had. deed het Bondsbestuur aan alle aan Italië en aan de Sardinisehe Staten grenzende kantons weten, dat zij zich met do meeste gestrengheid moesten verzetten tegen een eventneelen uitval van uit hun kantons in een der nabnurstaten: en noodigde het de regeering van Waad-

38

liind t'ii (tcjicvc uit. toen \;iii iltv.c (.'(^n licriclit kwam diit er werkelijk ecu iiauval (•[gt; Suvoyc \\;is vixji'bereid, elke saiueusdioling met alle geweld tegen te gaan. en alle indiviiliien . die hetzij van de sav(loisclie. het/ij van de Iraiiselie el zwitsei'sche gren/eii. Inin gellied betraden i'il' terug te diiugen van waar zij kwamen ol' te ontwapenen. en naar linn vmegeru \eriilijl'iilaats te laten begeleiden. en alle verzejiding van wa|ienen en ainmunitie in l)eslag te nemen.

Uen /^un 1'ebr. werd een groot getal vliieliteliiigen werkelijk aangeliomlen en ont\\a|iend. In plaats dat de personen naar Inm oors[)ronkelijk kwartiei' werden ierng-gebraelit. weigerde de regeering van liet kanton Item de wedero[inanie der l'olen. Kerst toen de kantonale raad bij de regeering ten sterkste er op aandrong, die l'olen, die zij vroeger gastvrijheid had verleend, weder op te nemen en naar de t'ranselie grenzen te laten brengen, besliste de den 1(1 Kebr. te l!ern bijeengekomen grootc »Standesratli ' daartoe over te gaan. Tegelijk verzoekt de kantonale raad den Fransehen gezant in Zwitserland. de vroeger door Frankrijk beloolde wederopname der l'oolsehe vlnelitelingen. nu voor alle zieh nog in Zwitserland lievindende individuen te laten plaats hebben. Toen nu ten slotte de Fransehe regeering had besloten aan die Polen, die aan den aanslag tegen Savoye bad-

3(1

fieri I Icclii.t'i ii hi km i. en «lie zidi naar een amlere plaats wilden insi liepen . een iluurnan^spas iloor I'i'anki ijk uit te [•eiken ondei^- zekere voorwaarden, kreeg de regeering van WaaiHand en (ienève last de vluchtelingen, die in die termen vielen, ouder escorte naar de grenzen te lirengen.

In een diploinatieke akte ') van dat jaar wordt de handelwijze aldus geiuotiveerd: wanneer wij ons reclit van ongelnkkigeu asyl te verleenen . ongeselninden w illen Mijven heliondeu, moet men onderselieiden tnsselien vreedzame vervolgden en hen, die van uit liet land dat hen herliergde, den vrede van andere landen willen storen. Daarbij legt ons onze neutraliteit, door verdragen gewaarhorgd, den plieht op tegenover het liiiitenlaiid te waken, dat niet nil ons gebied vijandelijke aanvallen teiien uabiuirstaten ougebinderd worden vooriiereid en volvoerd, hns, zoo besluit de circulaire, brengt onze plicht én tegenover het liondgenootscbap èn tegenover onze naburen mede. alle vreemde vhicblelingen. die aan den aanslag op Savove een werkdadig aandeel namen, verder het asylreclit in Zwitserland te ontzeggen en de regeering te verzoeken hen uit het land te laten ver-

') Lettre circulaire du canton-dirccteur do la Suisse a tous les membres de la confederation Suisse relativemenfc aux lugitifs étran-gers, en date du 22 Fevr. 1834.

in

wijderen.quot; liet goiivei'iiemeut \:iii Iiorn ccIiUm' kon zich met ileze /icnswijze niet vci'ecniucii. gelijk blijkt uit een missive, dato 13 Airt. ') maar meemle dat Zwitserland zijn plirlit tegenover andere staten voldoende waarnam, wanneer het niet overging tot de uitzetting dei' deelnemers, maar zich beperkte tot het houden van een streng toezicht: »\Vij kunnen uwe inzichten in deze niet deelen. »zoo huilt deze regeeiingsniissive. en dien maatregel wnoch uitvoerbaa r. noch met de waai'digheid van een wvi'ij volk in overeenstenninng achten: onuitvoerbaar »omdat I'l'ankrijk . onze eenige nabuur, waai' heen ilie «vluchtelingen kunnen gebracht worden. hun een door-»gangs|gt;as, slechts in zooverre als ze dat verlangen, »toesta at. en nooit zuilen wij door vreemden invloed «er toe overgaan, politieke vluchtelingen gewelddadig wuit te zetten; - in strijd met de waardigheid van ons «land. want zou het niet de erkenning van onze machte-«loosheid zijn. zoo wij niet in staat waren een honderdtal «personen te beletten strafwaardige aanvallen tegen ouze «nabuurstaten te plegen.' Wel hebben aangrenzende «landen het recht waarborgen daartegen te verlangen, «maar deze worden ten volle voldaan, zoo wij in plaats

') Lettre du conseil-gouvernant Ju la Kepubliquo do Bern au Canton-directeur de Confederation Suisse en date du 13 Mars lö34.

41

«van die personen uit te zetten, hen aan een strenge » hew a king ()iider\\ei'[gt;eii.quot;

He aangi'e izende landen luulden (•iiderw ij! niel stilgezeten. maai' van alle zijden verhieven zieh Inide klaelitcn tegen de liberale wijze waarop Zwitserland nji zijn irmnd-gehied liet stoken van oproer en liet smeden van plannen door vreemde vluchtelingen ongehinderd toeliet. Nota op nota hij de Zwitserse lie regeering ingediend, drong aan op het overgaan tot duortastende maatregelenen wei niel tot hestra Tl in g der deelnemers aan den Savooischen opstand maar alleen tot wegzending ))der politieke vlnch-«telingen. die Zwitserland's nentraliteit mishnhken. het-«geen wel eens tot storing in de goede verstandhoiidin;.; wtiissehen hevriende staten aanleiding kon geven.' )

In nog kraehtiger hewoordingen is de volgende nota gesteld, wier inhoud meer aan een sommatie dan wel aan een vredelievende missive doet denken. Nadat n. 1. deze eerst constateert, dat men het vreemd vindt dat Zwitserland een verzamelplaats is geworden voor openbare en geheime maehinatiën en voor revolutionnair geweld . ten doel hebbende het aanzetten tot oproer en vorstenmoord. - lezen wij verder, hoe Dnitseiiland.

') Nota vim den Min. van Uuitonl Zaken van Wurtemburg aan den Kanton-directeur van Zwitserland, dato 5 Maart 1834,

\;is1 i)('slotcii niet tuc te InU'ii ilat igt;|i DuitsclicJi linilrin zich een cciitnim van i'cvulnlionnaii'c pi'djuigainla tegen naliunrstulen vorrnt, aan den aluieren kant; »*ieli das »uullc liecltl anerkennt die ixetreue iLrlTilinng allgeinein »a i terka i inter vëlkerreel itüelior Verp/lichltingm cine.s oStaates gegen den andern vmi den den Deutsclien linnd ))l)egr;iiizendeii Staateu :a furdern.quot; )

De daai'(i[) gevulgde nota's dragen alle hetzeltde karakterquot;-). Die van Druisen aan de Zwitsersdie ('oni'ede-ratie geridit eimstateert dat liet te betreuren is. dat een land welks neutraliteit donr geheel Kuropa was gewaai-horgd. den vijanden van alle bestaande wetgevingi'Ji niet alleen een toevluehtsnord . maar zeils de middelen aan de hand kon ducn tot sehanilelijke aanvallen o|i niet Zwitserlainl hevrieiKie staten. — die van ()ostejirijk grondt de inotlveerhig van haar verzoek ook in de onistandig-heid dat elk land alleen bevoegd is het voor hein ontstane nadeel te heoordeelen. terwijl eindelijk tie Sar-dinisdie nota liet een volkenrechtelijke ver[)llclitiug

') Nota van do Duifacho Conlodcratio aan Zwilsurlaml tor uifczotting van Poolsoho en Uuitaclio vluchtelingen, ilato ti Maart 18o4.

²) Nota van 1'ruison: G April 1884 _r „ Oostenrijk: 23 April 1834 _r „ Sardinië: 23 April 1834.

, „ Rusland: 24 April 1834.

noeiiil: te vei'himieren ilal liet asvireclil een Ifimi \;iii iiiislii'iiiken w irdt.

Oeze opinei'kingen mogen Uier aan de Iteliaiuleling van liet Jneiilent \\ olilgenintli \ o(»j^-argaaii. onniat ook hier een ii|i zieli zeil'unUelangrijk leit. aanleiiling heelt gegeven tot ernstige verwik keiingen omtrent neutraliteit en asylreclit.

In het voorjaar van liSlt;S!f imd een Dnitseh i'onnnis-saris van |)olililt;' van Mi'ilhansen. genaamd Woiii.ok.mi rn. Iiet/.ij op hevel van hooger hand. Iiet/.ij In een vlaa;.;'van ijver. Ijetivkkingen tracliten aan te knoojx'ii in Ilasel. om dp de handelingen van Dnltselie i'el'ngh'V up Zw it-serseh ^i'ondizeijied een oog te honden. Tot dat doel had hij zieli reeds in i'ehrnarl in hetrekkmg gesteld tol een /.ekeren Litz, al'komstl.u nil Znid-Ihiilseliland en gedo-muilleerd te üasel. Deze persooji moest den eommlssaris o|gt; de hoogte honden van het doen en laten van iHillsrhe socialisten te üasel en liet vertrouw on zoeken te w innen der voornaamste leiders van de w erkmanspartij. door zieh voor te doen als een warm voorstander van sociale heivormingen. Na eenlgen tijd deze rol gespeeld te hehhen. vertelt ileze persoon alles aan hen, over wie hij inllch-1 ingen moest vei'schallen. en toen nn iicpaald was dal Lu'rz zuh zon liegeven naar de plaats van hijeenkomst. die Woiii.cKMi Tii had be[iaald (liheinlelden. kanton

\iirgaii). \\iTii do coniitiissui is. Iiij hot iivcrsclii'ijilcn lt;lor U'i't'iis. (lour ilc inilni'iLuilrii van dal pl.ialsji' aiiiigcliuiidcn en iu licciitenis gcuuiiien (tiJ April). In de vuuiloopige inslriictli' erkende \Voiilui;.mlquot;TI1 aan den reeiiter. dat hij do ^elirijver way der gevonden hrievcn aan Litz (zie I lij lage nquot;. I); uil deze bleek inderdaad dat de comniis-saris per i)i'iel. geteekend met een pseudonym (Kamm) Li tz had iMlgeimodigd in zijn dienst te tixmlen tds geheini politieagent. In .Maart reeds had in een hijeenkomst te lUieinrelden Lltz een honoi-arium aaiigenonien en zieh voor 200 mark 's maands hereid verklaard i'apporten le maken. In een hrtel'. dato April, heval hij hem aan de agitatie gaande te honden («wiihlen Sie nnr Instig djcinl' losquot;). Negen dagen na tie aanhonding, nadat de eiKjnète door de antoriteiten van liheinlelden ingesteld, te liei'ii was gecontroleerd, volgde een decreet van uitzetting (lit) April), waarhij de liondsraad «overwegende «dat Woiii.ck.muïii zich schuldig had gemaakt op Zwit-Dserseh grondgeliieil aan feiten, die in hnn resnltaat de «in- en uitwendige zekerheid van Zwitserland konden «compromitteereii. door een persoon aan te werven, met »liet vei'klaarde doel om onrust gaande te maken onder »de werknianspartij te Basel, in den Klsas en liet Groot-«hertogdom Iiaden.quot; — den Dnitschen eoimnissaris van politie verder het verblijf op Zwitsersch tei-i'itoir ont-

zegde. Vier (laii'eri lüter volii'de zijn iniikker. (Zie lÜjl, u⁰. Ü).

\ :in dit igt;|i zich zelf onheteekenevid li'ev-al. ile iiitdrijviiig'

van een zijner gelieiine agenten, heelt Dnitselilund ge-hrnik gemaakt om zijne ininaehting te toonen voor/vvitsei -land s |iolitie. zijn toegevendheid voor ile sociaal-dcnio-craten. vijanden van liet keizerrijk, en om liet asylreeht en ile wetten der nentraiiteit krank te verklaren! De vijandige toon. die daarhij de IInitsehe i)laden aannamen, maakte langzamerhand ile algeineene verhittering gaande, zoodat zei Is een oogeublik de zaak een kritieke wendinii nam. maar toen in antwoord op de steeds heltiger artikelen van de oiïieieele Nord-Deuische ZciLuruj. de üonds-raad. bezadigd maar vast heraden aan zijn goed recht vasthield, daarhij gesteund door de publieke ojnnie zoowel hinnen- als hnitenslands. en zich niet liet alschrikken dooi' den dreigenden toon. waarop Dnitsehland een veor-ganisatie der Zwitsersche vreemdeii-politie eisehte en i'en heter toezieht o|i de politieke rehigies. als conditio sine (|na non voor het hehouden der voord eel en der gegarandeerde neutraliteit, —kwam ten slotte Zwitserland zegevierend nit den strijd, en had het getoond, hoe het. hoewel samengesteld nit drie verschillende nationaliteiten, door één hand werd saamgehouden . waar de gevoelens der onde helvetische zncht naar vrijheid zich mengen met die van zijn onal hankelijkheid en onscliendhaarheid.

4(1

Het eerst opende de «Xoi-d-DentscIiequot; liet vmir: hef-tilt;i'e artikelen vcrsclicncii in dit oilieicele ])ersoi'gaaii en in de «Krilnisclie''. Wiiarin men de zaak voorstelde alsol' \\ din.fiF.Mi quot;ni in een liinderhiag was gelokt op Zvvitserseli ü'ehicd door de mededeeliog. dat men hein helangrijke ontlinllingen hail te doen. en men liem gearresteerd had onder voorwendsel dal hij de rol was komen spelen van »agent provocateni-quot;. en alsof' Zwitserland door een willekeurige arrestatie, op aangilte van een persoon zonder beteekenis. de gehrniken van het internationale recht met voeten had getreden! Men sprak van maatregelen van hescherminji' door Dnitseldand te nemen aan de /witsersehe grens, van voldoening, ja zelfs van het al-lireken der diplomatisclie hetrekkingen!

Toch had de eiKpiête te llheinrelden uitgemaakt, dat een ijverig politiebeamhte. hij de grens gevestigd, om de woelingen van socialistische reliiiiiés in een nahnria' land te bespieden, een persoon had in dienst genomen . die tegen salaris zich aanbood, de rol te spelen van socialist en bezoldigd politieagent. Dat in deze intriirne tnsschen Dnitsclie socialisten en de Dnitsche politie, de /witsersehe autoriteiten. eerst op het laatste oogenblik wai'en tnsschenbeide lt;:-ekomen. toen \V(iiiL(ii:.\ii:Tii onvoorzichtig genoeg was op het nabiirig ijrondgeljied zijn bedrijl' te komen nitoeleiien. was niet anders dan

47

imtimiiijk. Tercel it gingen luide stemmen van vemnl-waanli^ioj). «Met welk' rechtquot;, zee sdireei' men. ') «koineii zij ons mengen in limine twisten ninler elkaar »niet welk reelit komt (ip ons gehieil een Ihiitseli ins|)er-«teiir van politie revolntiormaire pi'ovoeatie plegen, in «gemeenscliap met inedepliclitigen ol' tegenstanders »I)nitseliers evenals hij.' De schuld is in deze zaak aan «den kant der Ihiitsclie politie, wier handelwijzen in «zake informatiC'ii niet altijd onherispelijk zijnquot;, gelijk Zwitserland ten zijnen koste in de zaak SeiiüOF.Dr.ü-l lAri'T ( 1888) had geleerd. Wel was hij dit incident gebleken dat Ihiitschlaiid zijn politiek nog niet had laten varen, die hierin hestond dat het de onrust op Zwitserseh gebied wakker hield, om dan later daarover luide klachten te niten. — en dat hij de aanhouding van den spion I l.vri'T. de bondsraad, volgens eigen bekentenis, onvoldoende gewapend, geen strenge controle genoeg op het doen en laten der reliigiés uitoefende, en aldus vreemde iiiogeiidheden in verzoeking bracht, zelve verdedigings-inaati'egelen te nomen. Dit alles nam echter niet weg. dat Duitschland geen recht had. door zijn politie, het revolutiormaire kwaad dal het liij zich lijdt, ten koste van het nahmirland te laten genezen, vooral wanneer

') Journal de Ooneve. 1 Mei 1889.

liet zich van pittvocatic, als iniddel van ciuiikHc bedient. Want naar alle waarsrliijnlijkheiil liad Wonniet u|i eigen verantwoording gehandi'ld. en zon liij niet maanden lang znIk een ijver getoond hebben . als 1 tij ni(,'t gemeend liad, dat zijne superieuren zijne diensten met een liimslig oog zonden aanzien. 1)(,'verantwoordelijkheid voor zijn daad komt neer o|i de Dnitsehe politie.

Met is niet van belang ontbloot een oogenblik stil te staan hij een diergelijk grensincident in 1887 voorgevallen. omdat men daaruit kan zien. hoe de bewering, nn door de ollieieele Nord-Deutschc-ZeUung geuit, dat nl. Zwitserland in liet Ineklent-Woiilgemltii in strijd met de befiinseleii van het internationale recht had gehandeld. — met terugwijzing op de; toen door Ihiitsch-lands autoriteiten gevolgde handelwijze, van geenerlei waarde is. Wat was er namelijk gebeurd.' Sciinaküki.k . IVansch commissaris van politie te i'agny a.d. Moezel, was op Dnitsch gebied gelokt door een valsche Ijewering van den connnissaris Gaut.scii . en nauwelijks over de grens of' hij werd met geweld gearresteerd en negen dagen gevangen gehouden. Toch was hij niet op heeter daad betrapt, liet Dnitsch gouvernement verklaarde toen Sciinakuki.k's loslating, door het leit dat er was geweest verraad en hinderlaag, maar het erkende niet dat arrestatie van een IVansrli politie-ljeamhte. gevat in

4!»

de uitoefening' van zijn functie, schending van het internationale recht zon zijn.¹) Kvonuls Sciixaebklk . werd nok Woiii.uemütii acht dagen gevangen gehouden, met dit verschil echter. dat de Zwitsersche politie de liand niet had gehad in handelingen, die den inspecteur van politie over de grens gelokt hebben. Mij werd eenvoudig gearresteerd op aangifte van zijn medeplichtige. Het is nu wel een algemeen bekend feit dat de politie van verschillende staten in bet bnitenland bezoldigde agenten onderhoudt, belast met de taak om haar op de hoogte te houden van wat er gebeurt (zoo indertijd de fransche politie die generaal Hoi'lanoer te Londen en te Hrnssel volgde.) — maar niet omdat Woulokmitu surveilleerde en aanbracht wat hij zag, werd bij uitgezet, maar omdat hij hen. die hij bewaken moest, tot daden aanzette, die Zwitseriand's veiligheid konden in de waagschaal stellen, omdat hij revoiiitionnaire agitatie in den lande trachtte aan te kweeken.

Terwijl dus de officieele Xoord-Ihiitscbe pers de nit-

') Nota van Bismarck aan Heuiirtte, dato 28 Apr. 1887 : „Schnaehelk „heeft het vertrouwen, onmisbaar in de internationale verhoudingen, „gecompromitteerd, doordat' hij zijn officieele positie gebruikte op de „grenzen, om Duitsehc onderdanen aan te zetten tot misdadige hande-„lingen tegen hun vaderland. Dit heeft in het oog der justitie de mate „van schuld vergroot, afgescheiden van de kwestie of hij op hooger „bevel handelde al dan nietquot;

4

5ü

zetting van Wotii.gemutti een willekenrige handeling bleef noemen, nam zij deze gelegenheid Ie baat. om nan den anderen kant heCtige klacliten . even heleedigend :ds ongegrond, te uiten omtrent de toegevendheid van deZwit-scrsche autoriteiten tegenover anarchistische woelingen, die deze. volgens het ollicieele orgaan, niet alleen gedoogden, maar zell's aanmoedigden. De uitzetting van den Commissaris en van Lutz . inedeplichtige en verklikker van WoiiL(}E5irTH. nog schuldiger dan gene dooide dubbele rol die hij gespeeld had. was een heilzame waarschuwing voor de reiiigiés. Men had gezien dat liet Zwitsersch (jouvernement heer en meester hij zich wilde hlijven . en niet schroomde hen. die ollicieel ot'niet. de in- en uitwendige zekerheid van het land trachtten Ie storen . over de grens te verwijderen. Als om te logen-stralTen de b(!wering. dat Zwitserland de plaats van bijeenkomst voor de revolutionnaire elementen van alle landen was. verscheen eensklaps — het incident-\Voitt.de'mi^:tii was nog in vollen gang — een decreet van den llondsraad. (Zie liijlage 3) waarbij 1'! bussen het land werden uitgezet (decreet van 7 Mei 1880).

Den (jen Maart hadden 2 Russische studenten zich ernstig verwond door een ontplot'ling van hommen; daar deze pmerneiningen wel eenigszins verdacht waren, was er een instructie geopend, die echter niets had

51

opgeleverd. nuuir toen Russen en l'olon, ter gelegenlieid van do hegralbins van een linnner. tcgon het llnssisclic (toii vernoinent liaddon gi'protestoord. volgde weldra hot decreet van uitzetting, op grond, dat de enquête, hoewel o|) zijde stellende de gedachte van eoni|)lot. en a.m-t(ji.»nende dat de |iroerneniingon nog in (.Ieeerste kindsohlieid waren, echtei' deed vermoeden, dat zij gestrekt hadden, om de middelen van aanval van de terroristische parlij in üusland te vermeerderen. Zondei' rekiMiin^ te honden met de betoogen der partij, die denkt dat Zwitserland de natuurlijke en onschendbare wijkplaats is voor alle Kuropeesche samenzweerders, leverde de uitzetting van deze groep Russen wel liet bewijs dat de Hondsraad zijn internationale plichten ernstig opvatte, dat het verwijt alsol' hij de dogen sloot voor alles wat geheurde onder den dekmantel der neutraliteit, ongegrond was. en dat het gouvernement evenzeer besloten was het asylrecht ongeschonden te behouden voor vreedzame refugiés, als het te ontzeggen aan anarchisten, die het land veranderen in een laboratorium van revolutionnaire chemie. Deze gebeurtenis veroorzaakte grooh' ontroering in de Zwitsersche sociale pers, en het lid van den Xationaleii lïaad ('rim') kwam op tegen de uitzetting

Zürichei^- Post, 11) Mei 1889.

40

liet eerst opeiifle do I-Deötscliequot; het vimr: lief-tiii'c ai'tikelen verschenen in ilit oilieiëcle jiersorgitun en in de «Knhrisrlie'', waarin men de ziuik voorstelde alsof Woiri.ciKMi Tii in een hinderlaag; was gelokt op Zwitsersch gebied door de incdedeeling. dat men hem 1 «'langrijke onthiillirigen had te doen. en men hem gearresteerd had onder voorwendsel dal hij de rul was komen spelen van »agent provneateiirquot;. en alsof' Zwitserland door een willekeurige arrestatie, op aangifte van een persoon zonder hcteekenis. de gebruiken van het internationale ••echt met voeten bail getreden! Men sprak van maatregelen van heseherming door Dnitsehland te nemen aan de Zwitserselie grens, van voldoening, ja zelfs van het afin-eken der diplomatische betrekkingen I

loeii had de enquête te liheinlelden uitgemaakt , dat een ijverig politiebeambte, bij de grens gevestiud om de woelingen van socialistische refugiés in een nahnriu land te hespieden, een persoon had in dienst genomen . die tegen salaris zich aanbood, de rol te spelen van socialist en bezoldigd politieagent. Dat in deze intrigue tusschen Duitsehe socialisten en de Dnitsehe politic, de Zwitserselie autoriteiten, eerst op het laatste oogenhlik waren tusschenbc.'ide gekomen, toen \Voiiuh';.\u:tii onvoorzichtig genoeg was op het naburig grondgebied zijn bedrijl te komen uitoefenen. - was niet anders dan

47

natuur] ijk. Terecht gi ngen luide stem men v:iii vcronl-waarili^lii^ op. )M('t welk rerhtquot;, '/oo pclireel' men. ') «komen zij ons menden in iiimne twisten onder elkaar rtinet welk recht komt op ons gebied een Duitsch inspec--«leur van politie revohitionnaire provocatie plegen, in «gemeenschap met medeplichtigen ol' tegenstanders «Dnitschers evenals hij ? De schuld is in deze zaak aan «den kant der Hintsche politie, wier handelwijzen in «zake miormatiën niet altijd onlierispelijk zijn '. gelijk Zwitserland ten zijnen koste in de zaak Sen uokm-'.i!-1 l.\i ni' ( 18S8) had geleerd. Wel was hij dit incident gehleken dat I)iiitschland zijn politiek nog niet had laten varen, die hierin hestond dat het de onrust op Zwitserseh ge-hieil wakker hield, om dan later daarover Inide klachten te niteu. — en dat hij de aanhouding van den spion I l.vri'T. de üondsraad . volgens eigen hekentenis, onvoldoende gewapend, geen strenge controle genoeg op hel doen en laten der rel'ngiés uitoefende, en aldus vreemde mogendheden in verzoeking bracht, zelve verdedigingsmaatregelen te nemen. Dit alles nam echter niet weg. dat Diiitsehland geen recht had. door zijn politie, het revohitionnaire kwaad dat het hij zich lijdt . ten koste van het nahuurland te laten genezen, vooral wanneer

') Journal tic Goneve, 1 Moi 1889.

4s

liet zich van provdcatic. als middel van en(|nète bedient. Want naar alle waafseliijnlijkiieid had \Vi)iii.(ii:MrTii niel ii|i (ften veraiitwiHirding ireliandeld. en zon hij niet iiiaa.nden lang' zulk een ijver getoond hebben , als 1 tij niet gemeend had, dat zijne sn|ieriemvii zijne diensten met lt;'eii gunstig oog zonden aanzien. I)e verantwoordelijkheid \O11r zijn daad komt neer o|i de Dnitselie ]iolitie.

liet is niet van belang ontljloot een oogenblik stil te staan hij een diergelijk grensincident in 4887 voorgevallen. omdat men daaruit kan zien. hoe de bewering, mi door de ollicieele Nord-Deutsche-Zeilung genii, dal nl. Zwitserland in het Incident-XVoiilukmutii in strijd met de beginselen van het inter nationale recht bad gehandeld. — met terugwijzing op de toen door Dnitscli-lainls autoriteiten gevolgde handelwijze, van geenerlci waarde is. Wat was er namelijk gebeurd .'Seri na ki'.kia:. rransch commissaris van politie te l'agnv a. d. Moezel, was np hnitscb gebied gelokt door een valsche bewering van den commissaris Gauïscii . en nauwelijks over de grens ot hij werd met geweld gearresteerd en negen dagen gevangen gebonden. Toch was hij niet op heeter daad betrapt, liet Duitscb gouvernement verklaarde toen Sciinakviki.k's loslating, door het leit dat er was geweest verraad en hinderlaag, maar het erkende niet dat arrestatie van een IVansch politie-ljeanibte. ge\at in

49

de? uitoefening van zijn iimctie, schending van het internationale recht zon zijn.¹) Kvenals Scuxaebki.k. werd ook WoiilctE.mutu acht dagen gevangen gehouden, met dit verschil eclitei'. dat de Zwitsersche politie de hand niet had gehad in handelingen, die den inspecteur van politie over de grens gelokt hehben. Ilij werd eenvoudig gearresteerd up aanuilte van zijn inede|iliclitige. liet is nn wel een algemeen hekend feit dat de politie van verschillende staten in het hnitenland bezoldigde agenten onderhondt, heiast met de taak om haar op de hoogte te honden van wat er gehenrt (zoo indertijd de IVansche politie die generaal l!ori..\x(4i-;u te Londen en te llrnssel volgde.) - maar niet omdat Woin.uivMi Tii surveilleerde en aanhracht wat hij zag, werd hij uitgezet, maar omdat hij hen. die hij bewaken moest, tot daden aanzette, die Zwitserland's veiligheid konden in de waagschaal stellen, omdat hij revolutionnaire agitatie in den lande trachtte aan te kweeken.

Terwijl dns de oflicieele Xoord-Dnitsche pers de nit-

') Nota van Bismarck aan Hekuettk, dato 28 Apr. 1887 : „Schnaebfxk „heeft hot vertrouwen, onmisbaar in de internationale verhoudingen, „gecompromitteerd, doordat; hij zijn officicele positie gebruikte op de „grenzen, om Duitsche onderdanen aan te /.etten tot misdadige hande-„lingen tegen hun vaderland. Dit heeft in het oog der justitie de mate „van schuld vergroot, afgescheiden van de kwestie of hij op liooger „bevel handelde a,l dan niet quot;

4

5U

zetting van Wohlgemuth een willekenvige handeling Weef noemen, nam zij deze gelegenheid te haat, om aan den anderen kant lieltige klacliten. even beleedigenii als ongegrond, te niten omtrent de toegevendheid van deZwit-sersche autoriteiten tegnnover anarcliistisclie woelingen, die deze. volgens het olïicieele orgaan, niet alleen gedoogden. maar zei I's aanmoedigden. De uitzetting van den Commissaris en van Lütz . inedeplielitige en verklikker van Woni-OKMUTn. nog sehuldiger dan gene dooide dnhhele i'o! die hij gespeeld had. was een iieilzaine waarsehnw ing voor de reliigiés. Men had gezien dat het Zwitserseh (ionvernemen 1 heer en meester hij zich wilde 1)1 ij ven, en niet seliroomde hen. die ollicieel ol'niet. de in- en uitwendige zekerheid van het land trachtten te storen, over de grens te verwijderen. Als om te logen-stralfen de bewering, dat Zwitserland de [ilaats van hijeenkomst voor de revolntionnaire elementen van alle landen was. verscheen eensklaps — liet ineident-WouuiKMUTii was nog in vollen gang -— een decreet van den 1 'ondsraad. (Zie lüjlage 3) waarhij 13 l'ussen het land werden uitgezet (decreet van 7 Mei -1889).

Den Oen Maart hadden 2 Rnssisciie studenten zich ernstig verwond door een ontplofling van hommen; daar deze iiroeliiennngen wel eenigszins verdacht waren, was er een instructie geopend, die echter niets had

OJ

opgeleverd, maarteen liussen en Polen. ter gelegenheid van de begriifenis van een hiriiuer. tegen liet liiissisclie (toiiverneinent hadden geprotesteerd, volgde weldra het decreet van uitzetting, op grond, dat de enqnète, liou-wel op zijde stellende de gedachte van eoniplot. en aan-loonende dat de proefneiningen nog in de eerste kindschheid waren, echter deed vermoeden, dat zij gestrekt hadden, om de middelen van aanval van de terroristische partij in ünsland te vermeerderen. Zonder rekening te honden met de hetoogen der partij, die denkt dat Zwitserland de natmirlijke en onschendhare wijkplaats is voor alle Knropeesche samenzweerders, leverde de nitzetting van deze groep Kussen wel liet bewijs dat de Bondsraad zijn internationale plicliten ernstig opvatte, dat het verwijt alsol' hij de oogen sloot voor alles wat gebeurde onder den dekmantel der neutraliteit, ongegrond was, en dat het gouvernement evenzeer besloten was het asylrecht ongeschonden te behouden voor vreedzame rel'ngiés. als het te ontzeggen aan anarchisten, die het land veranderen in een laboratorium van revolntiomiaire chemie. Deze gebeurtenis veroorzaakte groote ontroering in de Zwitsersche sociale pers, en het lid van den Xationalen Raad (Vrti ') kwam op tegen de nitzetting

¹) Zürifher Post, 10 Moi 1889.

dei' 13 nihilisten, op gToml dat ile consiflevans lict bo-grip van complot op zijde zette, en behalve Demsky nog 2 personen aamvees, als schijnende kennis geluid te hebben van de proeven, door de 2 Ibissen genomen terwijl de 10 anderen alleen werden uitgezet omdat zij tot ile terroristische partij in Riisland behoorden. Inderdaad, uit het decreet blijkt niet dat in waarheid genoemde personen een strafbaar feit hadden gepleegd, maar het bewijst te meer hoe de l'ondsraad, verantwoordelijk voor de uitwendige rust van het land. daarbij gesteund door de publieke opinie, ten strengste daar optreedt, waar zelfs maar een schijn is van deelneming aan anarchistische woelingen. Niemand dan ook. behalve een klein groepje, verdacht liet gonvernement liciitzinnig de publieke vrijheid of waardigheid van het land opgeofferd te hebben, in deze zaak. waar het integendeel. nog rekening houdende met de Rnssische instellingen. gematigd was te werk gegaan, al was deempuMe lastig, daar de betrokken personen liever zwegen, dan zich compromitteerden.

Onderwijl had de zaak-Woin.oKMrTii een kritieke wending genomen. omdat de twee gouvernementen, na wisseling der stukken, het noch over de feitelijke. noch over de rechtskwestie eens konden worden. Te 1 ►ei-lijn bleel men de arrestatie van den inspecteur van politie, dooi-

ilc iiiitni'itoiti'ii van Aargan li'edaau en door don liornls-raail geliamlluuilH, willekeurig iioemeii. - te üerii ineeude men dat de Zwi tsorsclie luitcjjiteiteii slee I its van ecu recht van suLivereiniteit hadden gelirnik gemaakt, dat bovendien uitdrukkelijk was vijorbcliouden in liet Tractaat van 1870'). Zwitseriaud's positie was inderdaad een hoogst mneielijke; liet was niet de eerste maal dat het in verwikkelingen was gekomen ten aanzien van politieke rc-l'ugiés, aan wie het asyl gal'. .Men verweet het aangetast te zijn door sspionophobiequot;; maar jnist uit het midden van al die vreemdelingen, die zich op zijn gebied neerzetten, uit him intrigues waren in den loop der tijden de moeielijkhcden voortgesproten. Terecht begreep men niet goed. hoe Duitschlaiid's eischen in deze zaak zouden gclormuleerd. noch lioe de diplomatieke nota zou gesteld worden, die Zwitserland zou verzoeken op Zwitsersch territoir een agitatie toe te laten, die men in Duitsch-land niet toelaat : n. I. het geheime woelen van vreemde politiën, delicten in het leven roepend, om ze later te kuimen aangeven. De aanwezigheid van geheime politie, vermomd als revolutionnairen. is altijd een der gewone lactoren van deze agitatie. Igt;at de buitenlandse he politie op de hoogte wil zijn van wat haar uitgeworpenen doen,

¹) Traité d'Etablissement entre rAUemagne et la Suisse, 27 Avril 1876

is /.i'ci' iiatiiiirJijk. inaiir torerht iiieeiKܹ Zwitsoi'lamI «lal liet zijn lï'clil on plicht waste verl lim leren. dat men dit ten zijnen koste en o]gt; zijn ten-itoir deed.

Do onderhandelingen omtrent liet incident-Woni.gk-mitii mi, na gedurende drie weken langs (liplomatieken weg behandeld te zijn. waren ten slotte op niets nitge-loopen. ! loewel versehillen(l(.'duitsehe persorganen(i^mn/i-furter Zeilung, Strassbimjer Posl enz.) linn stem hadden verheven tegen de partijilige en heilige ai'tikelen dei' ol'lirieele Novel-Dealsche Zeiluny. en zell's de in Zwitserland aanwezige Dnitsehers in een talrijk hezoehte meeting hadden geprotesteerd tegen de onreelitvaardige Itcweringen. — men bleef te Berlijn zich de beleedigde partij aehten. en al hleek ten slotte, dat het herieht. dat het Dnitsche (Tonvei'nement den lïondsi-aad nitdi'iikkeliik had gevraagd het decreet van de uitzetting van Woiilgkmutii in te trekken en liet status cpio te herstellen onwaar, de vreemde verklaring, die het nu aan art. 2 van hel Tractaat van 1870 trachtte te geven, kwam ten slotte hier op neèr dat Duitschland niets meej' ol' minder dan aan Zwitserland zijn recht van asyl betwistte! Art. 2 luidt n. 1.: «l'our prendre domicile on tonner mi établis-»sement en Suisse, les Allemands devront être nnmis «d'un acte d'origine et dquot;mi certilicat, par lequel 1'autosrité compétente de la patrie du mpiérant, atteste ququot; il

.).)

Djijiiit tic la [iltiiiludr de ses ih'uits civiques ot d uiio i)i'(''|»iitati()ii intacte.'' ')

Het Duiteclie (louvej'iieitieut-) heweonlc nu, «lat zijn oiiderdauen. die niet voorzien waren van de in art. '2 ^ccischte papieren, ook niet op Zwitserse li gebied moesten toegelaten worden. Uit art. 3⁸) echtoi'. dat dezeltde rechten en voordeeién aan Zwitsers in nuitscldaud gevestigd. toekent, blijkt dat liet te doen is om den plicht aan Zwitserland opgelegd. Duitschers te ontvangen. voorzien van de geèisclite papieren, en niet om hen. die er van ontbloot zijn. niet te ontvangen. Tereclit kwam dan ook op bet verzoek van het Ihntsch gouvernement om voortaan slechts Duitschers toe te laten, die voorzien waren van de geëischte papieren, een wei-

') De duitsche tekst luidt aldus.

„Urn in der Sehweiz Wulmsitz zu nelnuen oder sich dort niedor-„zulassen, müsscn die Deufcschen mit einem Heimathsscheine und eincm „von der zustandigen Heimathsbehörde ausgestellten Zeugnisse ver-„sehen sein, durcli welches besebeinigt wird, dass der Inhaber im „Vollgenusse der bürgcrlichen Ebrenrecbte sich befindet und einem un-„beseboltenen Leumund geniesst quot;

^1!) Zie 3e Kota Bismarck, in dato 26 Juni 1889.

Art. 3: Die Scbweizer werden in Deutsebland, unter der in Art '2 „des gegenwiirtigen Vertrages entbaltenen Vorauasetzung, der nilmlicben „Rechte und Vortbeile geniessen, wie sich der art 1 des gegenwiirtigen „Vertrages den Deutscben in der Scbweiz zusicbert.quot; (Volgens art. 1 zullen Duitschers in elk kanton ten opzichte van persoon en goederen, worden opgenomen en behandeld, als de onderdanen der andere kantons.)

50

gerond aiitwonnl. Iliei'iiun (nc te geven zou voor Zwilsei'hiik! gelijk gestaan lieljheu mei liel a('staml iloeji van zijn recht van asyl. dat liet eeuwen lang had verdedigd ten koste van vele gevaren, dat deel uitmaakte van zijn karakter als neutrale staat, een attribuut was van zijn souvereiniteit en tot zijn eervolste tradition behoorde '). In de onderhandelingen tusschen de twee gouvernementen werden van Duitsehe zijde eisehen gesteld onvereenighaar met de rechten van een souvereinen staat. Uit een verklaring van den heer vox BIïlow. bleek nu, dat het tengevolge van deze breuk, onmogelijk was zich verder te verstaan, waardoor Duitschland, de discussie over het Incident-W'oiilgeju tu als geëindigd beschouwde (II Juni 1880) en zich vooi'l)ehield het recht van represaille-maatregelen tegen Zwitserland.

Terwijl het groote bevreemding wekte dat huitschland zich de heleedigde pai'tij achtte, in |ilaats van. zooals het zich in den beginne liet aanzien, te verklaren dat een ijverig politie ambtenaar zijn instructies was te buiten gegaan, was integendeel de duitsehe pers tegen Zwitserland op een wijze te velde getrokken, des te onrustbarender, als de opzettelijke overdrijvingen en

') Dit gevoelen werd ook gedeeld door de Engclsohe Standard 18 Juni 1889.

.)/

omiauwkriirijj.liolcii. «li: oiikimde met lt;ie Zwitsci'sclit¹ instellingen. (Inidclijk te kennen gaven, dal men niel hegeerde zich te verstaan. Daarhij iiad het I initsehe gmi-vernement eisehen gesteld . ouvereenigbaar met den geest van ouat'lumkelijkheid. die eiken souvereinen staat, luie klein ook, bezielt. De zaak zelve was daarmede up den achtergrond getreden en het was weder de nude kwestie van het asylreeht geworden, van de vestiging van vreemdelingen, van het woelen dergeheime lniitenlandsche politie op eens anders territoir, en zei I's van de nenira-liteit. — en misschien hadden zij geen ongelijk, die meenden, dat het incident-\V(iiii.gk.\iutii maar een voorwendsel geweest was, een «entrée en matièrequot;. om van het Zwitsersche gouvernement enkele concessies te verkrijgen op een pnnt van internationaal helang. maar dat ook het souvereiniteits-recht iietrol. eii zij ilie constateerden. dat de kritieke wending, die de zaak gciionien had. toevallig samen viel met de verkoeling tussciien I)iiitschland en linsland!

Ueeds sinds gernimen tijd waren in Knropa klachten opgegaan over de organisatie dei' Zwitsersche politie, die. naar men meende, niet berekend was voor haar taak. Kon evenwel een oaathankelijke staat de inwerking van een vreemde politie gedoogen, die door ontrouw te zijn aan haar mandaat. Zwitserland in de vervulling van zijne

:.8

iiittTiiiitioiuile [iliclitcji boiuooielijkto, ja. zei I's hel com-IH-omiüeoi'de tugeiuivei- zijn luibuLirstutoiiKun nifii in-derdiuid voldueiiin^ geven voor de vrijheid, die men genomen had. een DuitseJi inspecteur van [)olitie op heeter-daud to bexrappen, bezig met revolutiomiaire [iropagauda o|) Zwitsem-ii territoir? Kj* wureu enkeJe personen, die meenden, dat de lïondsraad vrij spel moest laten aan de hniteiila.ndsehe [lolitie vooiquot; alles wat de bewaking dor relugiés betrof; men zeide: «Dnitschers zwoeren samen »iii uw lanlt;l tegen DuitscJiland, niet tegen u; gij liobt «geen belang, zelfde bewaking uit te oefenen en gij moest »het overlaten aan Duitscljland. WoiiLGKMUïii kwam bij «n om te zien. niet wat uwe burgers doen. maar wel gt;nvat de onzen doen. Dat echter, dooi' op dezen regel voort te bouwen, de onafhankelijkheid van een land weMra een doode letter zoude zijn, laat zich begrijpen, aangezien, wanneer door interventie van een bintenland-sche politie een vunr aangestoken was, het buitenlandsch goiivei'iieinent ook het recht zou hebben, het zelf uit te dooven of het andere land te dwingen liet te doen. Te Herlijn, daarna te Weenen en te St. l'etersburg, was men overtuigd dat de toenemende revolutiomiaire woelingen baar voornaamste centra vonden in Zwitserland, en men drong bij den üoudsraad aan o|i nauwkeuriger bewaking door de centrale regeering, opdat minder zoude

worden ovoi'golaten aan ile willckcm' dev kaïiloiinali' bc-ambten. (lik wij Is uiivorscliillig, slt;uiis ineilepliclitii;. In liezen laatsten zin had de Nord-Dculsche Zeiluutj. die d;in toch de iuzieiiten van het Duitsehe gouveniemoiit weèi-spiegelde. zich zei Is durven uiten, toen zij de autoriteiten van het plaatsje Rheiut'elden beschuldigde met de socialisten ol' rel'ngiés der jilaats te heulen. In het incident-WoiiiXtEMUT11. zoo sprak dit oriicieele oigaan. was het Iluitschlaiul's voornaauiste griel', dat de politie openlijk partij had getrokken voor vreemde revolutionuaireu, dat de preJ'ekt van het district lïlieiuloideu zeil sociaal-democraat was, en de Duitsehe sociaal-democraten in Zwitserland een gi'ooten invloed hadden weten te krijgen op de kantonnale gouvernementen. He sociale propaganda onder jongelieden - dus voegde zij er hij - was zoo ver gekomen, dat men van uit Zwitserland had getracht Duitsehe soldaten tot de revohitionnaire partij te hrengen. Zij herinnert aan de namen vau ükixsdoui'. Likskk. Stkllmaciiek . Kam.mküki! c. s., die in Duitschland en Oostenrijk misdaden pleegden, voorbereid op Zwitsersch territoir. Zij wijst er op hoe in Maart 1887, K i;iiui;i!. redacteui^- van de Sozial-Democrat, de voornaamste leidei' der anti-Ihiitsche beweging, die ei' zijn werk van maakte 1 gt;uitsclie studenten, in Zwitserland gekomen, tot desociaal-democratische partij te brengen, in het publiek den Keizer

(ill

en liet keizerlijk goiiveniement li;ul durven heleedi^en, en zells met een [larlijycuoot ei'ii Dnitseli i'eizi^er. ili(* ihuirovei' zijne veruntwaardiging te kennen gal', had mis-liandeld. \ uur dit i'eit weni hij niet een iidite huote ge-slral't, maar do belecdiging van den Keizer hieel' unge-s tra li. en nietlegeiistaande de hetuugen van den huitseiien gezant. had de üoudsraad den heieedigei' niet uitgezet. Hat /wit serial id de verzamelplaats van de slechtste elementen is geworden, die van daar uit huimo plaimen smeden tegen de rust der nalmurstaten. is niet het gevolg van de toepassing van het reeht van asyl — want die poi'soiieu komen niet als politieke rel'ugiés. zij liehhen meestal niets gedaan, wat hen noodzaakt hun vaderland te verlaten. maar hiervan, dat de kantonale autori-leiten zich te toegevend betuoüen bij het geven van een «bewijs van toelating aan Duitschers, die nocb het cer-tilicaat van goed gedrag, noch de andere hij art. 2 van het Tractaat van 1870 geeischte papieren bezaten.quot;

Nooit echter liad Zwitserland de plichten betwist die het asylrecht oplegt , nooit ook sinds 10 jaren. had men een zeker verband kunnen aantoonen titsscben aanslagen in den vreemde en de anarchisten die in Zwitserland een schuilplaats hadden gezocht. En toch heeft dit gevoel van plicht, ten opzichte van alle klassen der maatschappij zoo voor revulutionaire reactionnairen . als van konink-

(il

lijke pretendenten. getoond, liet land in pvoote verwikkelingen gebraelit. Deze gastvrijheid aan politieke slarht-olï'ers, attrihnnt van Zwitserland s neutraliteit, vindt haar grens in de internationale verplielitingen jegens zijn bnren en in de zorg voor eigen inwendige rust. De Bondsraad had zich dau ook (medio .luni ISSO) bereid verklaard te onderzoeken met Dnitsehland, Oostenrijk en Rusland, of de toeinnalige organisatie der vreeinden-nolitie conform was aan Zwitsei'land's internationale ver|(lichtingen. Zonder te derogeeren aan zijn waardigheid. had de Iiondsstaat dit voorstel kunnen doen om nl. te onderzoeken ol waarlijk het toezicht op deinZwil-serland aanwezige gevaarlijke elementeu voldoende was. om deze buiten staat te stellen te schaden, lot dien tijd echter kon men wel zeggen, dat die adiniinstratieve politie slechts had gewerkt om de revohitionnairen van oen hinderlijke bewaking te bevrijden. — maar hniten eeniaen twijfel was zij daarvoor alleen niet ingesteld 1 Imi zoo kwam de lïondsraad er toe, om op eigen initiatief onmiddelijk aan de wetgevende macht een voorstel te onderwerpen tot benoeming van een permanent aan het Departement van Justitie verhonden «procureur general federalquot;. In do ofCicieele hoodschap. die daarop weldra verscheen, wordt er op gewezen, hoe sinds 1S80 di' politieke toestand veranderd is en de hetrekkingen

(i'i

tut de iialumrstatcii (laai'doov in meevdero of' mindere mate gespannen zijn gewon lei i, hoe voorts de enquêtes, die men in IS85, '88 en quot;80 lieeft moeteiiinstellen. Iiel)l)(^ii hewezen dat liet pelitie-toezidit niet zoo ^eoi^aniseerd was. dat liet die en(|iiêtes kon leiden, met al den ijver en eenheid, die daarvoor vereisclit is.

ui leeds '12 M rt. 1lt;S8⁽.)quot;. zoo luidt verder de hoodseha]) van den üondsraad. whelihcn wij er dp gewezen hoe »nnirornie leiding vooral ontbreekt, dat de kantons, oniettegenstaande hun goeden wil. niet bij marlde zijn. om «aan der steeds gnmter wordende eisehen der vreemden-»|iiilitie te voldoen. Daar wij nn slechts kantonüale [mlitie »1 m'hlion . volgt hieruit noodwendig dat wij de middelen ))nKielen (ipzoelcen . om die leemte aan te vullen . njidat wij «iinze internationale plieliten knnnen vervnllen.quot;

in een en(|iiête in het jaar 188,quot;) had het lid van den naliunalen llaad: Miii.i.Ki;. in zijn ra]i]ioi't over een onderzoek tegen anarcliisten. doen uitkomen, dat het in quot;s lands belang absohmt noodig was ten dienste van de uitvoerende macht van de ('oidederatie. een staats- ol' administratieve [lolitie. in te stellen, goedgeorganiseerd, opdat aan art. 102 (^8 en ^1(0 der ('. K. ') kon nit-

') Art. 102 §8 C. !•': ,11 (lo Conseil Federal) voille aux intéréts de „In Confederation au dehors, notaminent ii 1'observation do sos rap-

ÜB

vofi'inlt;i' gegeven wovden. Kn do ISomlsi'aïul \v;is mi van oordeel dat die lgt;etrekkiiig van gi'oot nut kon zijn. ilooidat zij een permanenten band zou scheppen tiisschen het l'ondsgezag en de kantons, en aldus de sta,ats-politie tot een hetere organisatie zon geraken. Den 2.Vn,hiiii leverde de ('onnnissie van liapjtortenrs haren ai'heid hij dtai Nationalen llaad in. 1'it haar rapport leei-en wij. dat liet voorstel van den l'ondsraad, een instelling doet herleven, reeds in 1lt;S48 tot stand gekomen. Toen in lS.)(i de »|)rocnrenr generalquot; Amiet zijn ontslag vroeg, werd hij niet vervangen, en dit dnnrde tot heden, liet rajiport wijst er op, dat sinds een twintig-tal jaren men hagon-neu was aan Zwitserland zijn rcrlit van asyl te betwisten, en dat het tot dat tijdstip enkel slachtolTers van revolutie gold. die gemakkelijk te bewaken waren en die over hel algemeen de hnn verleende gastvrijheid niet misbrnik-ten. Nn echter bestond het meerendeel van hen niton-hekende pei'sonen. die hnn landswetten vreezende. zich in Zwitserland kwamen vestigen, niet als politieke reiii-giés. maar tengevolge van de traetaten van vestiging.

De «proenrenr general van 1 Si!• had administratieve werkzaamheden, en zijn attributen behoorden ook tot

.ports internationaux, ot il est, en general, chargé des relations exté-„rienres.quot; ij 10: „11 veille ïi la snrete intérieure de la confédéi'ation, an „maintien de la tvanquillité ot de 1'orclre.quot;

()4

het terrein der gereclitelijlce politie. Siivls 1850 benocmdo men slechts een proenreur généi'al «ad hoequot; en de wet van quot;27 Jnni 1874 siuictioneerde die gewoonte.

Xa gevoerde discussie werd de wet op 2.quot;quot;) Jnni 1889 met geringe wijzigingen eenstemmig aangenomen.¹) 1*11

') Wet van 25 Juni 1889.

L'Assemblee fédérale de la Confederation suisse, vu le message du 15 juin 1889, déorète.

Art. 1 — Le poste do procureur généra! de ia Confédération est rétabli a titre permanent.

Art. 2 — Le procureur general est noramé par le Conseil federal et placé sous sa surveillance

Art. 3 — Le procureur general est chargé de remplir les tonctions qui lui sont attribuées par les lois fédérales, notamment par la loi sur la procédure pénale fédérale.

II surveille la police des étrangcrs en ce qui concerne les actes qui compromettent la sfireté intérieure ou extérieure de la Suisse, ainsi que les enquêtes y relatives, et présente au Conseil fédéral les propositions pour l'application de l'article 70 de la Constitution federale.

11 pout être chargé d'autres travaux du doniaine pénal qui rentrent dans le ressort du département fédéral de justice et police.

Le procureur général réprésente sur mandat spécial la Confédération devant les tribunaux.

Art 4. - Lo traiteraent du procureur général fédéral est do 8000 a 10,000 fr. par an. Les indemnités de voyage lui sont réglées comme i 1 est prescrit pour los fonctionnaires fédéraux.

A_vt, 5. — Pour des besoius spéciaux, lo Conseil fédéral peut désigner d'autres représentants du ministère public. 11 fixe leurs honoraires.

Art. G. — L'article 37 de la loi du 27 Juin 1874 sur l'organisation judiciaire fédérale est abrogé.

Art. 7. — Lo Conseil fédéral est chargé, conformément aux dispositions de la loi fédérale du 17 juin 1874 concernant la votation populaire sur les lois et arrétés fédéraux, de publier la présente loi et do fixer 1'époque oü olie eutrera en vigueur.

65

dus het ambt van permanent «pvocnrem^- general federalquot; hersteld. Bekleed met administratieve en rechterlijke politie, zoude deze ambtenaar nu liet toezicht op de refugiés uitoefenen, en bemiddelaar zijn tusschen den Bondsraad en de kantonnale politie. Behalve met andere werkzaamheden is hij in de eerste plaats belast met de opsporing en vervolging van delicten tegen het volkenrecht en feiten, die de uit- en inwendige zekerheid van den staat zouden in gevaar brengen. Hij wordt benoemd door den Bondsraad en vertegenwoordigt de confederatie in rechten. (Lol fédérale sur le ministère public de la Confederation: 25 Juni 1889).

Over het algemeen vond deze maatregel in Duitsch-land een gunstig onthaal; niet alzoo bij de democratische pers in Zwitserland, getuige het Volksblall van Basel, dat de instelling van dit ambt meende te moeten interpreteeren, ais zouden nu in het vervolg alle nitzet-tings-questiën door de rechterlijke macht behandeld worden. Natuurlijk ten onrechte, liet recht van uitzetting langs administratie ven weg, met andere woorden, het recht om iemand den toegang tot het land toe te staan of te weigeren, is een attribuut der souvereiniteit. De heer des huizes behoeft geen vonnis om den lastigen gast, die zijn huisorde verstoort uit zijn buis te zetten.

Ken nieuw artikel in de Nord-Deutsche Zeiluny.

(i()

verschenen nadat de wet van -■ gt; Juni 1880 was aangenomen, trachtte nu Duitschland's politiek — het zenden van een pulitie-beambte over de grens om onder de band hdicbtingen in te winnen omtrent voorgenomen aanslagen tegen het Keizerrijk — te verdedigen. door te wijzen op het feit . dat tengevolge van de sinds 10 jaren toenemende internationale verwikkelingen, tus-schen de politic-autoriteiten der verschillende staten, een stilzwijgende conventie (Cartell) is gevestigd, om zich wederkeerig te ondersteunen, maar tot een vreemde slotsom kwam inderdaad dit hail-oKiciet 1( blad !) toen het. — uit het leit dat, Zwitserland, door hij genoemde wet van .luiii 1880 eene instelling in het leven te roepen, die getuigde van zijn vasten wil een betere vreemden-politic te organiseeren, zich bereid getoond had van zijnen kant tot een vreedzame oplossing der zaak te geraken, — concludeerde dat Duitschland s cischen niets meer dan rechtmatig waren geweest. Fel iter hadden, nog vóór de aanneming der wet, be-langrijke gebeurtenissen plaats gehad. Den lldenjum, zooals wij zagen, had het Duitsche gouvernement aangekondigd, dat het zoo noodig zou overgaan tot t nemen van represaille-maatregelen. Alle partijen in den llelve-

') Nord-Deutsche Zeil ton/, 1 Juli 1889.

tisclicn staat schaarden zich om don l^ondsraad; niemand wist namvkeiuig wat ei' tasschoii Bern en Herlijn was verhandeld ¹), maar men hield zich overtuigd dat de Bondsraad getrouw ile gevoelens van liet land weerspiegelde. en als het oogenblik daar was. wel zou spreken. Den 20sten Jmii wei'iI aan den Bondsraad overgelegd de volgende interpellatie:

»Bes soussignés demandent a interpeller ie Conseil Fé-»dér al sur la question de sa voir s'd est en état de faire »eii ce moment des communications au sujet des dil'li-«cultés. qui se sont produites entre la Suisse et d'au-»tres pays.quot; -)

Den 21^steii Juni, in een zitting van den Nationalen Baad, toen de heer Kiixzi.i nader zijne interpellatie had ontwikkeld, volgde het antwoord van den conseiller li''-déral. Düoz, hoofd van liet Dep. van Buitenl. Zaken, dat in hoofdzaak hierop neerkomt: (zie Bijlage nquot;. i).

liet Duitsche gouvernement is van oordeel dat zijn ambtenaar ten onrechte is aangehouden en uitgezet, en • lat, daar onze politie niet de noodige quot;waarhorgen aanbiedt voor een doelmatige bewaking tegen i'evoliitionnaire aan-

') (ilo 2 nota's van JBismahck, ó on (I Juni zijn ('ovst 4 Juli 1889 go-pnblicoerd.)

quot;) (was getookoml iloordc H. 11 Künzi.i, Anon, Ahnoi.d, Rürkij, Fouiier, Fsler, Li tz-Miii.i.kh, knri.i en anderen.)

08

slagen van uit Zwitserscli territoir, liet de noodzakelijkheid heelt ingezien om bij ons een bijzondere politie te onderhouden. Wij daarentegen willen aan den eeneu kant geen inmenging van vreemde politie bij ons, en het asylrecht ongeschonden bewaren, voor zooverre dit zich vereenigen laat met de zekerheid van ons land en die der andere landen. Het Duitsche gouvernement heeft door een redeneering «a contrarioquot; aan te nemen ten opzichte van art. 2 van het Tractaat van 27 April 1870, te kennen gegeven, dat het ons recht van asyl niet meer erkende. om zoude overgaan tot het nemen van maatregelen aan de grenzen. Wij hebben voorts in de onderhandelingen met Duitschland, Oostenrijk en Rusland er op gewezen, hoe onderdrukking van anarchistische woelingen niet kan beschouwd worden als een speciale plicht van Zwitserland. die het gevolg zou zijn van zijn neutraliteit, op 20 Nov. 1815 uitdrukkelijk door de Europeesche mogendheden erkend met deze woorden: «datZwitserland'sneu-«traliteit en onschendbaarheid en zijne onaf li ankelij k beid »van eiken vreemden invloed, in het belang van geheel «Europa zijn.quot;

Uit deze interpellatie blijkt hoe eenerzijds de Bondsraad op kaltnen en waardigen toon aan zijn goed recht vasthoudt en zich niet door bedreigingen laat afschrikken van wat lil) in 's lands belang zijn jilicht acht. maar

(iO

aiidcrzijd.s ook licueigd is do verhoteringoii aan te brengen, die met liet oog op de ontstane verwikkelingen noodig geacht worden. Het antwoord ademt een geest van gematigdheid die alle provocatie of vijandelijken zin uitsluit. en getuigt van een houding, niet agressief, maar passende aan een volk dat zich niets te verwijten heeft.

In de huitenlandsche pers word de zaak druk besproken. Het eenig orgaan, dat voortging op uitdagenden toon, de heftigste artiken te verspreiden, was de Norcl-Deul-sche Zeilanij De meeste Duitsche dagbladen echter kwamen hier linde tegen op. De Fransche pers. geheel op de hand van Zwitserland, uitte zich op een wijze die van kalmte en voorzichtigheid getuigde, en algemeene instemming vond. In dien geest spraken ook de meeste Oosten rij kscho hla,den. In kaigeland trokken de voornaamste persorganen partij voor Zwitserland, de Standard uitgezonderd. Onder den titel van «het asvlrechtquot; verscheen in de Daily News ') een artikel waarvan enkele der voornaamste opmerkingen hier mogen volgen:

Ten opzichte van het asvlrecht is geen twijfel mogelijk. Geen land heeft liet recht te eischen dat politieke refugiés, die de wraak van hun gouvernement zijn ontvlucht, worden uitgeleverd door de autoriteiten van het land, waar

') Daily News, 23 Juni 1889.

70

zij een sdiuilplaate licbbon gezocht. Dit beginsel bebben En geland en Amerika ten allen tijde erkend. Wat bel Engelscbe gouvcriieirieut niet kan, ul. een xreetntle ol inboorling uitzetten, tenzij een bijzondere wet in elk speciaal geval bern uitdrukkelijk die macht geelt, kan de Zwitserscbe Conlederatie wei. Deze kan een vreemdeling bevelen onmiddellijk bet territoir te \eilateu on dit recht oefende zij uit, toen zij den Duitschen spion het land uitwees. Hieruit zijn al de recrimmaties over en weer van Berlijn en Bern voortgevloeid. Dit grensincident heeft bewezen, dat Zwitserland geneigd is zijn Constitutie eerder ten gunste van de refugiés, ontevreden over bet militair despotisme, toe te passen, dan ze te onderdrukken. Deze liberale zienswijze verdient algemeene erkenning. Maar. zoo luidt verder het artikel, is dat principe, waarvoor Zwitserland niet zou aarzelen de wapens op te nemen in geval van schending, inderdaad geschonden? Zwitserland heeft niet geweigerd (want men heeft het hem niet gevraagd) een politiek misdadiger uit te leveren. Duitschland en Rusland beklagen zicb hierover, dat Duitscbers en 11 nssen het Zwitsersch grondgebied gebruiken als hasis Iminicr operaties tegen hun vaderland en zijne instellingen. Voor die klacht is eenige o-rond. Maar dit sluit niet in dat het asylrecbt moet

O

opgeheven worden en dat de nihilisten moeten worden

ovorgelovnnl aan de wraak van het despotisme. Met asylnrliL brengt mede gehour/iuunhcid aan quot;s kinds wetten en «leze verljieden vijandige aanvallen tegen Ijevriende gouvernementen. V'ei'volgingen van dien aard zijn bovendien meestal impopnlair. De vrijspraak van Simon Beü-x.vun. bescbukligd deelgenomen te hebben in de samenzweering van Oksini tegen den Kransehen Keizer, werd niet slecht opgenomen door de Engelscbe libei'alen . . . Zwitserland zal niet verdwijnen nit de rij der mogendheden, het heeft eene positie, die men het maar zoo niet kan ontnemen, en de publieke opinie is voor hem. Zijn asylrecht is in veiligheid, op voorwaarde dat men de privilegiën der vrijheid niet misbruikt. . .

Duns. sprekende over het reeht van asyl in zijn »1 )roit public de la Conl'édérationquot; nit zich aldus: »llct is een eervolle politiek van Zwitserland asyl te geven aan personen voor politieke redenen vervolgd en zich hier in niet te laten weèrhouden noch door bedreigingen noch door vleierij. Bovendien bewijst het eigenlijk aan geheel Kuropa een grooten dienst; velen hebben er gebruik van gemaakt, maar hun plicht is het zich te onthouden van wat gegronde redenen tot klachten zou geven — on begrijpen zij dit niet uit zich zeil, men aarzele dan niet Inin hun toestand te laten begrijpen en hen nit te zetten. ))Sjzoo vervolgt hij, «la Suisse vent elle-même favoriser

72

«des revolutions on ilos reactions en Knrope, e'est sa »pi'o]ire iin'aire, elle suit que la responsnbilitc lui enin-«combera de jilcin droit. Mais elle ne peut admettre ({110 «des rélngiés d'espcce quelcouque décident de son attitude et qu' elle soit responsable de manifestations poli-«tiques individuelies avec lesquclles elle ne veut peut-rtotre rien avoir dc cuinniun. Chez nous, chaque citoyen »doit respecter la volontó du pays, et cette soumission sconvient aussi a celui qui reside chez nous en simple «qualité de refugié et qui vient se mettre sous notre ^protection. Nos autorités seront toujours assurées lt;les «sympatliies du peuple si elles exercent largement le droit «d'asile, inais en maintenant fermeinent leur pleine 11-«berté d' action covers ceux qui réclament eet asile.

ï\leu denke zich de algemeene opgewondenheid toen, volgens de Fransche persorganen, de Nationale Zeilung ' ) haar hoofdartikel eindigde met de conclusie «Terugroeping van den gezant zou des te gevoeliger «zijn voor Zwitserland, omdat niet alle mogendheden «een gelijk belang hebben bij de neutraliteit der liel-Dvetische Confederatie en bij de onschendbaarheid van «haar territoir!quot; Hoewel nu, blijkens de oKicieele tekst, er wel geen toespeling gemaakt was op een nieuwe

') Nationale Zeitung, 11 Juni 1889.

To

»verdeeling van I'olenquot;, zoo luul tocli Duitsclilaiid, en (Uiariia Oostenrijk cmi itusland, Z\vitserland's neiitfaliteit, gewaarborgd door liet Congres van Weenen, ter sprake gebraelit, en meende de Nonl-Deulsche Zeilumj, dat de Bondsstaat wat betreft de bewaking der refugiés, de plichten der neutraliteit niet nakwam, en dus ook niet meer op de voordeelen. daaraan verbonden, kon aanspraak maken') «neutraliteit is een privilegie, waarvan wde eigenaar geen misbruik maken moet. Zij is onbond-«baar, als men o[gt; haar steunende, meent de belangen »van eenen nabuurstaat te kunnen minachten.''

Ken juridisch verband aan te toonen tusschen asyl-reeht en neutraliteit, is, naar mij voorkomt, hoogst moeielijk. Het asyirecht is geen gevolg van de neutraliteit. maar een attribuut der souvereiteit; als ecu neutrale staat refugiés bij zich opneemt, dan is dat niet omdat hij een neutrale maar omdat hij een souve-reine staat is. Men zie slechts Kngelaud en de Ver-eenigde Staten van Noord-Amerika, naties welke niet neutraal willen zijn en die ongestoord op ruime schaal liet recht van asyl uitoefenen.

De Zwitsersche neutraliteit nu, is gegrond op de internationale tractaten, door alle lU'oote mogendheden

') Nord-Deutsche Zeitung, 25 Juni 1889.

vail Kiü'ü|i;i geteckeiid. Zij orkemleii toen dut. uni wuar-lijk iR'iitrual to zijn. men iM'rst ouariiaukeiijk moot zijn. on in do akte van 20 Nov. 1815. tijdens hot Congres van Weenon opgemaakt, word dit uitdrukkelijk bevestigd. I !n vond ion was lierhaaldo malen: in 1870 (in do lamouse iló[)oolie van 1 Ijsmauck in dato 24 Juli 1870)') in 1882 door vox 1 ïöïTicnEi!, en nog weer in 1881- door ['rins vox iJiy.maugk. in do gedenk waardige zitting van den liijksdag. er op gewezen hoe Zwitserland's neutraliteit geëorbiodigtl moest worden in hot belang van geheel Kuropa. en hot kon nu oenige bevreemding wokken, dat aan deze antecedenten geen waarde meer scheen geheebt te worden.

Hot Journal de Débals schroei 2^ Juin 1880: t)La question de la noutralité do la Suisse a éti'¹ «soulovó .' dans ipiello i'ornie et dans quels tonnes.' La «noutralité a-t-elio ótó i'ormelloment dónoncéo, ou sim-

') In 1870 haü ilu Zwitsersche Bondsraad, bij circulaire van 18 Juli, tc kennen gegeven dat Zwitserland, gedurende den oorlog, zijn neutraliteit en de onschendbaarheid van zijn territoir zou handhaven en verdedigen. In antwoord up deze medcdeeling meldde Bismakok (24 Juli 1870) dat Duitschland de door tractaten gewaarborgde neutraliteit van Zwitserland ten strengste zou eerbiedigen, en besluit zijn brief aldus: „ Lu fulclitt' aux traites (hnt VAllemayne ti constaininent fait preure „et les relations de bon voisinage qui existent si heureusement entre „les deux pays offrent a la Suisse un gage de plus (jue sa neutrality „sera conscienciousement respectée par l'Allemagne.quot;

«jilLMneiit moiuicée, on inisc eu doiite par lt;|iii'liiiic piirase »vague «iesliiiée si justilier d'avaiice uue violatiuu «luture ? (quot;est uu [mint sur 1(,'i[ul'1 la luuiière u'est uas sentièromeut faito. .Mais il est certain que rAllomsigue dsi étsibii un lieu entre droit d'asile et la neutralité. I n «certain ellbrt d'esprit etsut déja nécessaire peur coiu-«prendre comment on avait ])ii passer de I'silVaire A\'oui.-wiiio.Mi'TJI a une plsiinte générale contre Ia conduite de la «Suisse, — mais, tk' cette plsiiute a une dénonciatiou »on a une contestsitiou de ia neutrsdité helvétique. ie »saiit est encore bien plus brusque, et la transition plus «rnalsiisée a trouver.quot;

De Nationale Zeilumj liet zich aldus liooreu in een sirtlkel. dsito 10 Juli »Wanneer de kwestie van Zwitser-land's neutraliteit op bet tsipijt is gebracht, dan is dal krachtens een juist beginsel dat n. I. een staat, die in dien toestand verkeert, niet /.iju gewsiarhorgde ouschend-basirbeid moet gebruiken om in oiiderbaudelnigeii niet andere staten een trotschbeid en stijfheid te toonen. die hij misschien niet zou openbaren, als hij met de wapenen in de hand op de gevolgen van zulk een bonding zon moeten antwoorden. Men wil niet beweren dat Zwitserland. neutraal tusscheu onafbankelijke staten, minder rechten heelt dan deze, masir dat bet er ook niet meer beeft. In de gemeenschap der bescbsuifde staten moet

niet hot recht van lien sterkste gelden. maai' er hestaat ook' geen reeht van den zwakste, krachtens hetwelk de/e zicli minder welwillend mag betoonen dan de sterkere.quot;

Ik wensch nu een oogenblik stil te staan l)ij do non-traliteit, en te ti'achten een antwoord to geven op lt;le vraag, welke do pliciiton zijn die de gedwongen neutraliteit meebrengt, en oi' inderdaad Zwitserland die |ilichton niet nagekomen was en dus geen recht had oj» de voordooien daarvan aanspraak te blijven maken.

De neutraliteit laat zich onderscheiden in do gewone on in do gedwongen neutraliteit. De gewone neutraliteit is do toestand van welken staat ook, wanneer zijne buren in oorlog zijn met elkaar; zoo lang hij de plichten van eon neutralen staat nakomt, kan niemand hem zijn qna-liteit betwisten, welke ook zijn houding is in vredestijd. Genoeg is hot dat hij zich neutraal verklaart en maatregelen tot instandhouding daarvan neemt. Deze neutraliteit is echter slechts een van voorbijgaanden aard, die begint mot don oorlog dor nabuurstaten en daarmee eindigt.

De gedwongen neutraliteit (wat de Franschon noemen imeutralisatioir) daarentegen, is oene rechtsbetrekking, die niet haren grond vindt in de eenzijdige verklaring van een onkelen staat, maar in internationale overeenkomsten en die den vrede van sommige staten verzekert

77

in liet algemeen belang. Wat deze neutraliteit dus voor eigenaardigs heeft is dat zij bestaat in hel algemeen beland ^en '¹¹¹⁰¹¹ niet wilde dat zij. eiken keer dat er een oorlog uitbrak, zou afhangen van den wil van den geneutraliseerden staat, zooals dit bij de gewone neutraliteit het geval is. Ku daarom jnist viel den geneutraliseerden staat de plicht ten deel zich te onttrekken aan zoodanige verbintenissen met andere mogendheden, die hij onder sommige gevallen niet zon kunnen uitvoeren zonder actief aan den oorlog doel to nemen; want het was noodzakelijk dat al de andere staten op deze neutraliteit konden rekenen.

Kan nu elk der waarborgende mogend heden dit contract eenzijdig herroepen, of kan dit alleen met aller instemming ?

Do Zwitsorsclie neutraliteit, gelijk verscheidene Duit-sche publicisten verkondigden, is een fondamouteelo wet van do Europeesche politiek, in het algemeen belang vastgesteld. En nu zou men kunnen vragen, zou die neutraliteit niet moeien worden gehandhaafd, gesteld dat Zwitserland zich deze gunstige positie had onwaardig getoond? Of kan in dat geval elke andere staat verklaren dat hij die qualitoit niet meer erkennen zal? De gedwongen neutraliteit heeft wol speciale plichten, maar deze zijn internationale plichten, wier vervulling men niet kan

78

eisclien dan dooi' de middelen, die men tegen sonveveine staten aanwendt, en niet door IjcsIuiten van de meer-devlieid, door arbiters enz., wat gelijk zou staan met een protectoraat en niet vereenigbaar is met die ))indé-|iendance de tonte inllnence étrangèrequot;. die volgens den tekst der acte van 20 Nov. 1815 liet doel en de reden is van deze neutraliteit ').

Welke zijn nu de plichten die de gedwongen en gewaarborgde neutraliteit voor Zwitserland medebrengt'? Deze uitdrukkingen zijn niet noodwendig synoniem. Kr kan zijn: perpetueele neutraliteit zonder garantie, en de per|gt;etueele [neutraliteit kan erkend worden en tegelijk gegarandeerd te zijn. De eerste is een politiek beginsel, hetwelk duidelijk moet worden geproclameerd door een verklaring van den staat die haar aanvaardt, of nog beter door de constitutie. De tweede is een regel van internationaal recht, geformuleerd in een tractaat of in een meerzijdige declaratie. De Zwitserscbe neutraliteit nu heeft dit tweeslachtig karakter, want, behalve in de akte van

') In do akte van 20 Nov. 1815, geteekend door Frankrijk, üoston rijk, Engeland, Portugal. Pruisen en Rusland, §4 lozen wij:

„Les Puissances signataires do la declaration du '20 Mars recon-„naissont anthentiquement, jiar lo présent auto, que la neutrality et „rinviolabilitó do la Suisse et sou indépendance do toute influenco „étrangèro, sont dans los vrais intéréts de la politique do l'Europe „entièro.quot;

70

20 Nov. 1815, is zij ook gehuMigfl in lt;le «Constitution Kcdrralequot; en do llondsraail verklaarde liaar sinds ISIS telkens als zijne buren in ooiiog waren met elkaar.

Welke plieliten nu legt de pevpetneele neutraliteit op ! De Akte, die dit reclit selriep, legt Zwitserland geene veriilielitingen op. dan. iinplicite. de verdediging van zijn neutraliteit en van zijn territoir, en. uitdrukkelijk, zijn onafhankelijkheid van eiken, vreeraden invloed het een en ander in het politiek belang van Kuropa. Met andere woorden: Zwitserland moet niet de vasal worden van frankrijk, van Duitscldand of welken staat ook. het moet zich niet. in vredestijd noeh in oorlog, liet politiek werktuig maken van andere staten. Klke schending dezer plichten, ook in vrede, elke zwakheid in liet behoud der neutraliteit of zorgeloosheid in de organisatie van het leger, zouden een inbreuk zijn op de akte van Neutraliteit. Deze eerste categorie omvat dus de plichten die de neutraliteits-akte Zwitserland oplegt.

Maar iets anders dan deze verplichtingen zijn dealge-meene volkenrechtelijke verplichtingen. die niet intrac-taten haar grond vinden, maar die bet resultaat zijn van algemeen aangenomen beginselen. Dat Zwitserland ook daaraan zich onderwerpen moet. is waar, maar niet krachtens de akte van ISbj. Daarom juist was het noudig hij deze onderscheiding even stil te staan, omdat in het

80

incident-Wohlgemuth , toen de Zwitsersche neutraliteit ter sprake kwam, gebleken was, hoe men, door niette onderscheiden tusschen de verplichtingen uit contract en die uit algemeene beginselen van volkenrecht voortvloeiend, tot een verkeerde conclusie was gekomen.

Speciale plichten, die Zwitserland zouden opgelegd zijn, onidal bet de qualiteit van neutralen staat heelt, bestaan niet.

Deze tweede groep omvat dus de algemeen volkenrechtelijke verplichtingen, die voor een perpetueel neutralen staat echter niet anders bestaan, dan voor al de anderen. Maar terwijl zulk een staat de voordeden van een perpetueelen vrede geniet, moet ook aan den anderen kant nooit op hem de beschuldiging kunnen vallen dat hij terecht een centrum van revolutionnaire woelingen is. Dat dit beginsel belangrijke gevolgen kan opleveren ten opzichte der vreemden-politie, der vereenigingen van geheime genootschappen, is duidelijk. Maar wanneer men de algemeen volkenrechtelijke verplichtingen gaat beschouwen als speciale plichten, aan een' neutralen staat opgelegd, of zelfs als hem opgelegd door de tractaten, dan ook is het duidelijk dat de perpetueele neutraliteit het beeld gaat vertoonen van een soort van protectoraat.

Na de interpellatie van 21 Juni was nu de opgewondenheid iets bedaard; 25 Juni was de wet op een per-

81

manent publiek ministerie aangenomen: en eindelijk den /(.den Juli werden iloor tie «Munitcui- vau liet Keizerrijkquot; de lang verwachte nota's van JiJSiiARCK aan von Bülow. gevolmaclitigd Duitscli ministci- te üern gepnbliceeal.

Zij zijn gedateerd 5 Juni. (» .Imii. en 2(3 Juni ISS'J (Bijlage nquot;. 5).

Het is voldoende deze brieven met eenige aandacht te lezen, om er een gradatie in op te merken, die, wat vorm en inhoud betrei't, van slecht beter wordt. De 2 eersten, in dato 5 en (5 Juni geschreven blijkbaar onder den slechten indruk, dien liet incident-Wohlgemuth te Berlijn had gemaakt — zijn uiterst koel. Die van 5 Juni gaat zelfs zoover dat zij de mogelijkheid aanneemt dat het Dnitsche Gouvernement in overleg met de andere mogendheden zal onderzoeken »in hoever de «neutraliteit van Zwitserland vereenigbaar is met de «waarborgen van rust en vrede, zonder welke de andere «Enropeesche mogendheden niet kunnen bloeien.quot; Met andere woorden schemert in deze regels door, dat het wel eens zon kunnen gebeuren, dat de neutraliteit herroepbaar zou zijn voor elk der mogendheden op hetoogen-hlik dat dit haar zou goeddunken! De twee volgende nota's concentreeren zich bijna geheel op art. 2 van het Tractaat van 27 April i87(). over welks beteekenis de2

kabinetten hel niet eens iconden worden. Men verweet de

6

82

Zwitsersdie regeerinp; zich aan genoemd tractaatsartikel niet gehouden te liehheu. orndat zij duanian eene niime interpretatie lilijft geven, de eenige die naar mijn inzien liet recht van asyl niet tot een doode letter maakt, en niet de he]tergende en geheel nieuwe die liet hnitseli gouvernement wilde. Deze beschikking, die ten doel lieel't den staat te hesclicrmen tegen ovorstroonving vim lniitcn-landsclie gevaarlijke elementen . welke zich hij liem willen neerzetten, wordt nu een clausule, die den staat zou dwingen al'te wijzen diegenen, die met Inm land over-lioop liggen, lid heroe]i in dc nota op liet leit dat Dnitscli-laud ten upziclite van de Zwitsers. die zich daar wilden vestigen, streng de hand heelt geliouden aan de regels, wier toepassing het nu van Zwitserland eisclit. kan. dunkt mij. moeielijk opgaan. Als Dnitschland aldus hau-delde, was dat krachtens een recht, dat liet Tractaal hem geeft, maar dat recht is niet een inlicht, liet handelt in zijn helang. zooals hem dit goeddunkt— en niet in Zwitserland's helang, dat trouwens nimmer de toepassing van dien regel gevraagd heelt. l^Tit de nota hlijkt voorts, hoe de strijd nu niet meer de neutraliteit geldt, maar de opzegging van het tractaat van 187() betreft volgens de regels vervat in art. 11 '). Aangaande

') Art. 11: Iiicv wordt, gozegd: dat het tractaat zal vervallen 31 lgt;oc. 1886, on (Int. van af 1 Jan. 1877 (bot in working troden) allo vroeger

de bewering van Hismatccic. dat in een eoniederatie van stalen, die een rang meent in te nemen onder de volken van Kurojia. het centraal gezag, oj» wien alleen de politieke verant\v(/oi'delijklieid rust. de handen niet moeten gebonden zijn door de kantonnale antoriteiten, die zich aan die verantwoordelijkheid onttrekken, meen ik te moeten (i|imerken, dat reeds in de ii laatste aan de zaak-WOm.-(ii;.\ii'Tii vooralgaande zittiniien. de wetgever de macht van het centraal gezag, wat iiet rel'l de leiding der vreemden-[xilitie, had versterkt en dat men niet het imident-Wohlgemutii heelt afgewacht, om daarin verbetering aan te hrengen.

Den IBen juli verscheen het antwoord van den Honds-raad up de nota van .Imri. bijna een rechtsgeleerd betoog te noemen over de interpretatie van art. 2, dal volgens Diiilscliland den linndsslaal noodzaakl. — en volgens Zwitserland, liem slechts autoriseert, zijne deuren te sluiten voor Dnitsclie otiderdanen, niet voorzien van de geëischte pajjieren. Tot staving zijner meening

tusschcn do Duitsclie staten cn Zwitserland gssloten tractaten van vestiging liun geldigheid verliezen.

§ 2. „Im Falie keiner dor vertragendon Theile 12 Monate vor dom „Ablaufe des gedachten Zoitraums seine Absicht, die Wirkungen dos Vor-„tragos aufhören zu lassen, kundgogobeu habon sollto, so bleibt der-„solbo in Geltnng bis znm Ablaufe eines .Tahros von dom Tago an, ,an welchom dor oine odor dor andoro dor vertragendon 'i'hoile ibn j.gokiindigt lintquot;

84

wijst de Bondsraad op de gehmiken. de diplomatieke onderliaudelingen in vi'oegere jaren, de overeenstemming met soortgelijke conventies met andere landen gesloten. — de opinie van HiSiiAUCK zelf in zijn momórie aan den lüjksdag. (18 Nov. 1870) die geheel overeenstemt met die van den Bondsraad in zijn boodscliap aan de wetgevende maclit. Dit laatste is inderdaad een argument »ad hominemquot;. Bismarck uitte zich nl. over art.2aldus:

«Art. 2. bestinnnt welche Ausweisscliriften die Deut-osclien anf ytErfordernquot; hei zu bringen liaben, nm in «der Schweiz Woimsitz zu nelnnen (idcr sicb dort niedei' özli lassen. Ancli in dieser nezieliung wird von den «Dentschen nicht melir verlangt, als von den Atigehö-wrigen der Sclnveizer Kantone.quot;

De laatste verklaring van den Bondsraad in het antwoord van 13 Jnli (Bijlage nquot;. (gt;). zon men kortelijk aldns kunnen samenvatten: dat hij vast besloten is zijne siiiivereiniteit niet te laten aantasten door willekeurige restrictie van zijn recht van asyl — aan den anderen kant bereid is zijn internationale plichten na te komen. De zaak scheen nu voorloopig uit, en een bericht uit Berlijn aan de Frankfurter Zeilunci meldde, dat't Duitsch gouvernement, alvorens over te gaan tot opzegging van liet tractaat, eerst wilde zien ol'de Bondsstaat, dooreen strenger pnlitietoezirlit op vreemden in te voeren, zich

geneigd toonde aan Ihiitsdilmid's wcnsidi gehoor te jjeven. toen oji eens. den 'jasten Ju'i. de heer von liüi.ow aan den liondsraail de olficieele niededeeling kwam doen, ilat zijn gouvernement op 20 Juli. het Traitéd'Etablisse-inent met de additioneele [)rotoeolien had opgezegd. Krachtens art. II bleef het tractaat nog I jaar in werking, en moest dus eerst den 20sten Juli 1800 als vervallen hesehonwd woi'den.

l'A'n jaar na deze gebeurtenissen (Mei 1890) nam het Duitsche gouvernement liet initiatief van een nieuw tractaat over de vestiging van vreemdelingen, daarbij het standpunt latende varen, waarop Bismarck zich toen ter tijd geplaatst had. De Bondsvergadering ratilieerde het nieuwe tractaat met algemeene stemmen en bijna zonder discussie. Te Bern gesloten 31 .Mei 1890 tusschen de verlegen woordigers der heide landen, ihtoz en vox Iüii.ow. trad het nieuwe «Traité dquot; KtabJissementquot; den SOstenJuü 1890 in werking onder hepaling dat het geldend zal zijn tot 31 Dec. 1900 (art. 12).

Deze ondei-liandeliimen hadden dus. om zoo te zeii'lt;ien,

O O O 7

de goede verstandhouding tusschen Duitschland en Zwitserland, ten gevolge van het incident-NVoiilgeml'ïii eenigszins verkoeld, weder hersteld, liet Duitsche gouvernement had daarmede erkend, dat het de theorie van den Prins-Kanselier. die de opzegging van het tractaat

so

van I87(gt; iiKtcst reclitvuai'digcn. lict vai'cn. en ddoi; lid nieuwe tractaat gelieel in ilen zin dei' Zw it.sersciie intei-protatie te mligeeron. eon nieuwe' sanetie gegeven aan liet asvlreilit. Het incident-Wiiiii.okmctii hail een vreed-zanio oplossing gevonden, en toen nu do Iiondsstaatzegevierend nit den sti'ijd was gektunen. kon men tereelit selirijven '):

«Enfin cetto eriso a montró ie peuple Suisse nni et Bsolidaire avec ses autorités, olie a alliniié la, vilalité de «eelte nation, jalouse de son indépeiidance et mürie par »11110 education politicpio [liusieurs ibis séculaire: olie a wétalili d ime manière éclatante la nécossité pnur 1'Kurupe »de no pas tonchei' a ['autonomie de cetto petite Suisse, »([ni esl ime sauvegarde pour les autros Ktats, nn rcluge «puur les vaincus de toutes los causes, sans vunluirèlre oun repaire puur les anarchistes et révolutioimaires. et ))(|ni saurait di'vlendro ses droits de manière a se rendre »redoutal)k' memo au plus puissant de ses adversaires, «cajquot; la ipiorollo qu'on lui chercherait no saurait demenror «lecalisée, mais emlirasserait riMiropo entière.quot;

De conclusie, waartoe wij knnien. liet incident-Woni.-(;kmL'Tii jui'idiscli besclinnwende, is; dat huitscldand zich niet op de toelating van don inspecteur van politie kon

') Revue Suisse, aout. 1889 p. 446

tnM'( H'peil ills (Ijl (MM 1 I edit. (rCCJl sliui I hchucj i op u'cljjciI vi'üluiiiIi' agenten to (liililcii, ilii' 'laai' koinoii. /.cits mot liet ceiivoudige dool om iuroi'uiatiöii in to winiioii —a [gt;lus forte raison uiot lion, ¹ lio (laar koiuoit met hot il(-gt;ol van provocatio. In zako politie laat men hot tot zekere hoogte toe. terwijl militaire spioniiage door geen onkol gouvornomont wordt gedidd.

Hieruit vulgt dat Duitsehlaud niét clschen kon Wuiu.-gkmutii's in vrijlieidsstelling, zoll's al had hij maar eenvoudig informatics genomen. In dit geval zou hot Zwitserse] 10 gouvernement die waarschijnlijk hohhon gelast. — en al was het stronger te werk gegaan, verwijten . op grond van hot inter nationale recht, kon men hem niet doen. .Maar nn blijkt hot dat do Dnitsche heambto een «agent provocatonrquot; aan het werk zot, hom hrieven sclirijl't, hom aanmoedigt on ton slotte het Zwitsorsch grondgebied betreedt om zeil inlichtingoii ti' komen inwinneu. ten doel liebbeude hom in staat to stollen nog boter zijn plan van provocatie to organisoeren. waarvan do gevolgen do inwendige rust en zekerheid van don üomlsstaat konden in gevaar brengen. Nn stonden de Zwitserse!ie regeering verschillende middelen ton dienste: nl. don persoon die zich daaraan schuldig maakte, öl' in vrijheid te stollen en naar do grens te laten hreiigen. oi hem door een decreet uit te zetten,

88

of eiinlL'lijk hem aan de rcclithankcn ovei' tt¹ leveren. Misschien iiad de Itegeering het eerste gekozen, ais de oi'lideelc Duitsche pers zijne eenvoudige in vrijheidsstelling niet had gcëischl, als zijnde \Voiiu;k.\juïii aangehouden zonder reden. Zwitserland was üerechtmd zich

O CO

zeli' voldoening te geven van het oogenblik dut het te verwachten was. dat lUiitschland die niet zoude geven voor het gedrag van zijn agent, l it een rociitsoog[iunt beschouwd was Zwitserland de beleedigde partij, en iugt;igt;it zou men het de verplichting kmnien opclfinycn vreemde [lolitie-beambten bij zich te ontvangen, en op zijn gebied het plegen van provocatie toe te staan, die in Duitschland streng gestraft wordt.

Ten slotte mogen hier enkele opmerkingen volgen overliet «Traité d'Etablissementquot;quot; tusschen Duitschland en Zwitserland in dato 27 April 187(3, vervangen door het nieuwe Tractaat van 31 Mei 1890.

liet tractaat van 27 April 1870 was te liern gesloten tusschen Anuicuweut, hoofd van het departement van Justitie, en vox UönER, duitsch gevolmachtigd minister bij de Confederatie. In 1870 had men nog geen Xoiüuno of IIoeuel gezien, het socialisme was in zijn kindschheid en Bismarck verheugde zich destijds over de emigratie, in de meening dat de «Duitscher'' een machtige pionier zou zijn voor het «Duitsche ideequot; buitenslands. Dat sinds

80

(ik'ii tijd voel vcmiulerd eu nuk lïisjiAiiCK tot amlere •icihicliten iiokomuii is. is iniscliicii wc! de (Hirzauk dat

O ~

deze zoo hardnokkig vastlucld aan zijne iiiterpretatic van art. 2 van genoemd tractaat.

Dit art. 2 en art. 3 zijn nu d(^ basis geworden der nieuwe onderhandelingen.

in de üoodseliap van den Uondsraad aan de lïonds-vergadering. in dato 5 Juni IS'.'O. die aan het nieuwe Ontwerp van Wet voorafgaat, zien wij dat het nieuwe Traetaat (Zie Bijlage X⁰7) ten opziehte van art. 2 en art. 3 eenige veranderingen aanbrengt; art. l- (nieuw) lielielst een beginsel van internationaal reeht, reeds vervat in art 7 (oud), — de andere art. (art. 5—12, nieuw) zijn bijna gelijkluidend niet de eorrespondeerende art. van het oude traetaat (art. i—I I , oud).

Art. 2 luidt nu aldus: ))Pour pouvoir invoquer le «bénéliee de l artiele premiei'. les Aiieinands en Suisse «devront ètre numis dquot; un eertilieat de leur legation, eon-«statant quils [lossèdent la (pialité de ressortissanls «allemands et jouissent d'une bonne reputation.quot;

Terwijl nu art. 2 oud voor de vestiging van Duitscbers in Zwitserland (behalve het eertilieaat van goed gedrag) eenvoudig eischte een «Heimatlisseheinquot; d. i. een bewijs van afkomst. afgegeven door de plaatselijke autoriteiten in Duitseliland. een soort uittreksel dus uit de bevolkings-

(to

ivjïislcfs, else I it lid iiiouwi! art. - voor 'lie pei'sonen ceii Dccrtiliciil (riininatriciilatioir'. wat iiicii /.on kumieii noon Kill con bewijs van loelaiimj, aigegeven duur do Dailsche leyalic in Zwitscrlaml /.ell'.

hit Inaakt nu ecu grout verscliil; want lt;le »1 leiniatlis-seliein van art. ^2 uiul kan iedereen zicli vcrscliallcn . omdat iedereen in lie bevolkingsregisters in Itnilsclilainl staal ingesehreven . en de/.e »Heiiaatlisscliciiiquot; ibis ook mod algegeven worden aan ieder die bet vraagt, omdat het niets anders is dan een uittreksel uit de bevolkingsregisters. ()|t vertuuning van dat stnk inuest dus de Zwitsersdie autoriteit de peisooii toelaten. Naar het nieuwe artikel quot;2 cd iter is bet veel moeiel ijker unidal de uitreiking van bet certilicat lt;('iiai)uiti'iculatioii thans geheel is uvcrgclaten aan het «bun vuuloirquot; der Dnitsdic legatie in Zwitserland. Deze kan het weigeren wien zij wil. en de Zwitsersdie autoriteit iemand het verhlijtin Zwitserland ontzeggen, al is ook zijn lleimatbssdiein lic-hourlijk in orde.

Ued|irodteit is er niet; want Xquot; quot;2 van het slut-pro-toeol bepaalt uitdrukkelijk, dat. zoolang Zwitserland niel op zijne onderdanen, die zich in Duitsdiland willen vestigen. bedt tucgepast een soortgelijk certilicat d im-matricnlation. algegeven duur de Zwitsersdie legatie in Duitsdiland. tot zóólang Duitsdiland verplicbt is Zwit-

01

sers in Igt;ilitsflihiiHI toe to hitrii oji ecu I't'iivniidifie »1 leiinallis.sclR'in algofïcvt'ii «loor de Zwitsefschc plaalse-wjlce autoritoitcu. Vuor de vestiging van Zwitsers in niittsciilaiid l)i ij ven al/.on ilczülide bepalingen bestaan, ilie naar art. 2 ond nnk voor de vestiging van Hnlt-scbcrs in Zwitserland bestenden. en dit blijlt ge-liandhaald /.oulang Zwitserland, blijkens genoemd Xquot; 2 van bet sl(it-priit(.ieol, zeil'goed vindt daarin geen verandering te brengen.

Ili't zij mij vergund bier ten slotte nog eenige o|)nier-kingen te mogen inlasseiien over liet nieuwe voorstel van wet. omtrent de uitlevering aan vreemde staten, in verband met de zaak ('astioni.

Den !)cn Juni IH'.K) verscheen d'' l!oodseba[i van den Itondsraad aan de üondsveigailei'ing betrekkelijk bei voorstel van wet omtrent de uitlevering aan vreemde staten. Art. 10 van dat ontwerp behandelt bet recht van uitlevering, zooals de itondsraad dat wensdit uit te breiden ten aanzien van politieke delicten, en in de Memorie van Toellclitlng, die aan het ontwer|i vooralgaat. vinden wij de redenen aangegeven, waarom hij dat weiiselit. Dit voorstel wijst op een neiging liet recht van asyl te

02

wij/igcn en te liokriiiiiien. vnoi' zooverix¹ lid to ulisoliiut is. In ik' geöiucligde zitting is de WetgeveiKle .Macht lid niet eens kunnen worden, zoodut de discussie in het vuorjiiar van 1891 hervat moet worden. Hoewel de wet dan waarschijnlijk zal aangenomen worden, is liet nog niet zekei'dat het volk haar niet door het hem ten dienste staande relerendmn verwerpt.

Art. 10 van het nieuwe wetsvoorstel luidt aldus: »I/extradition Jie sera pas accordée pour les ini'rac-wtions politiques.

»Klle sera acconléc, alors inème rjue Ie conpahle allé-«guerait un motil' ou mi luit politique, si rinrractioii »[iouj^- laquelle elle est (leniajulée constitiK'

»ini délit commmi.

))lii; tribunal letléral appréciera dans cliarpie cas particu-sliei'. Ie caractère de riniraction, selou les ('aitsile la cause.

«Lorsipie F extradition sera accordée. la conseil lédéral »y mettra la condition ipie la persomie dontrexti'adition «est demamlée ne sera [)as traitée d'une l'acon plus rigou-«rense a cause de son motif on de son but politique.quot;

Wij zagen hoe een algemeen beginsel van interiiationaal recht, uitlevering voor politieke delicten uitsluit. Zooals de heer Seuuext in zijn rapport') terecht zeide: voor

') Aan do 18e Juristen-vergadering in Zwitserland (September 1880).

zuiver politieke ilelicten «la question no se soulève memo »[)asquot;', — en de kwestie van uitlevering zon geen moeielijk-heden opleveren, als men slechts met zuiver politieke delicten had te doen. Maar in de praktijk' is het anders, hikwijls zijn de feiten, die eene nitlevering motiveeren. verbonden aan gemeen rechtelijke delicten, waarin de tractateu voorzien: b. v.: aanslag tegen personen of goederen. moord, diefstal, brandstichting enz. Op dit terrein is gmote verscheidenheid van meening. waar het criterium te vinden is tusschen zuiver politieke delicten en die, welke men welalievë' politieke delicten noemt, of »die een poli Hek karakler dragenquot; '). en ook in den boezem der commissie waren hieromtrent de gevoelens zeer verdeeld. Maai' hierover was men het in beginsel eens dat

1quot;. de stralfeloosheid wegens politieke delicten tot zekere hoogte moet uitgestrekt worden tot de relatieve politieke delicten, en

'2°. dat men niet als algemeenen regel kan stellen: de niet-uitlevering van een persoon, wiens gemeen rechtelijk delict een politiek element bevat.

De eigenaardige opvatting van Zwitserland omtrent het asylrecht heeft tengevolge, dat men niet, zonder

') In het uitlevevings-tractnat tnssclion Kn^elnnd en Zwitserland: „ouo of a political character.quot;

! »1

lc lireken met de eervolle tradities, liet asvl kan boporkon tot specifiek politieke delieten. Nooit heelt liet li. v. de clansiilo willen ondersclirijven van 1885 in de tractaten tiissclien Hnsland. Pruisen, en liciorevi, volgens welke: «de omstandigiieid dat het delict, waarvoorde uitlevering öwordl gevraagd, gepleegd is met een politiek oogmerk. trin geen geval een reden zal zijn om de nitlevering te » wei ge ren.quot;

))Aree])ter cette elanso. ce serait prétendi'e. contrai-Di'ement a tons les eiiseigneineiits dn passé, qne les oitoiileversemeiils politiipies. dont est l'aite 1 histoire des «penples, anraient pn et ponri'ont s'accomplir sans la «moindre entorse an droit comnnni: ce serait aliaisser «les grands drames historhpies au niveau des l'aits et «gestes de la vie individnelle. I ne pareille disposition. ))éi|iiivalant de fait :quot;i mie sorte d'alliance et d'assnrance «nnitnelK', pent avoir sa raison d'etre dans les relations «partienlières existant entrc deux états li('^,s par la com-öiininanté de leucs vnes politiipies. par lidentité de idenrs institutions: oom me règlo dn droit des gons, «valable entre tontcs h^s nations, elle no se jnstilie pas ').

Ook nog in de laatste jaren hoert Zwitserland zich verklaard togen bekrimping van dit beginsel, hetzij

') Ijoodsdiap van den Bondsraad aan do Bondsvovgadovin^, 9 Juni 1890.

krachtens de wot. hetzij dnor tracht ton. Zoo weigerde het h. v. altijil de claiisido te aanvaanlen. in de moeste tractaton vervat (zooals de i'oluischo wet van IS.quot;)!)) krachtens welke moord, iloodslag. voriiilliainü gepleegd op het lioold van oen vreemd gouvernement, riooil /al moeten beschouwd worden als politiek delict.

Dit neemt niet weg dat de Uegeermg casn ijiio denil-levering van een koningsmoordenaar nooit zon weigeren, maar zij behield zich het recht voor «d'examiner tonics «les circonstances du crime, cpii Ie ra it robjet lt;le la «demande. avant de prendre nne decision (|nelcon(pie. quot; ')

Teiaigkeerende tot de onderscheiding der politieke delicten, rijst bij ons de vraag: moet b. v. moord oniie-stralt blijven, omdat hij begaan is onder opwinding van politieken hartstocht.' liet geval heelt zich onlangs voorgedaan, toen tijdens den opstand in Tessino. n]) den 12den Sept. ISDO een zekere ('astioxi het lid van den Uaad Rossi doodde. Zij. die deze vraag bevestigend beantwoorden, zien het gevaar voorbij, hetwelk de theorie oplevert. dat het politieke delict met zijne stralTeloosheid . hot gemeen rechtelijke delict moot dekken. Wie zou nog veilig zijn als men slechts een [lolitioke klenr behoefde to geven aan oen particuliere

') Uooilscliap liptvokkolijk liot nit.levovingstractaat. mot.Frankriil; (1869),

lt;gt;(■)

wraak, om daardoor voor straf gevrij waard te zijn? Kan men als beginsel aannemen, dat een konings-moordenaar of hij die een ambtenaar ombrengt, liet recht van asyl kan inroepen, op grond dat er is politiek delict? Dit is een belangrijke kwestie, want. daargelaten dat de qnaliteit van souverein ol' ambtenaar een verzwarende omstandigbeid uitmaakt al of niet, wil het belang der maatschappij, dat niemand zich zelf recht verschaft. — betgeen de ondergang van elk staatswezen zonde zijn. Kan men doodslag, begaan in een oproer. in een burgeroorlog gelijkstellen met gewonen doodslag? Zegt men ja. zoo is er alle kans dat de gouvernementen znllen opeischen als gewone misdadigers, hen, die een poging tot oproer hebben gewaagd. die men zou weigeren hun over te leveren, als deze ben opeischten als politieke misdadigers. Hier maakt de verscheidenheid van zeden en wetten bet onmogelijk tot bepaalde •■egels te geraken. Aan den eenen kant is stralfeloosheid in strijd èn met de moraal èn met het volkenrecht, — aan den anderen kant zal men het nooit eens worden over de uitlevering, zoolang het internationale recht niet uniforme rechtsbegrippen en wetten bij alle volken beeft ingevoerd.

Men neemt tegenwoordig als beginsel aan dat. als de feiten, die men pleegt in politieke verwikkelingen, tot

07

Iliegene behooren . ilie volgens het gewone oorlogsverht zijn toegelaten, er geen uitlevering mogelijk is. —maar zijn die dailen zixxlanige als enk tussclien vijanden niet zijn toegelaten, dan blijl't men hen als gemeene delicten heschonwen. Deze grondgedarlite vindt men nok gehnl-digd in de wet tot regeling der algemeene vnnrwaarden op welke ten aanzien van de uitlevering van vreemdelingen. verdragen met vreemde mogendheden kunnen gesloten worden; 13 April IS?.'). St. hl. n⁰. ()(gt;.

Niet alleen koningsmoord . maar in het algemeen moord . die een politiek karakter draagt maak! een pnnt van onderzoek nit in genoemd wetsontwer|i. Reeds in 1 S(iS stelde een commissie, door de Kngelsclie liegecring henoemd. voor. van de nilzondei'ing ten gunste van politieke delicten gemaakt. Imiten te sluiten vioord en l^gt;nn'^i,l!l moord. In 1881 schreel' het linssische (ion-vernement een Knropeesch congres nit, om in alle trac-taten deze heschikkhig op te nemen: »Ancnn cas »d'assassinat on (rempoisovmement. ni de tentative, rtcompliciié on preparation d'nn pareil ci'iine. ne ponrra »être désormais reputé délit politique.quot; Dit congres had niet plaats, maar in 1.885 kreeg llusland toch van Pruisen en üeieren zijn wensch gedaan.

Ten slotte kwam de commissie tot het volgend resnl-

taat (art. 10): (Jccn nit'evering voor politieke delicten.

7

U8

zij kan echter toegestaan worden, zell's wanneer de sclmlilige een |iolitiek iiiotiel'zou laten geMen. als het •leliet voornamelijk een genieen-reelitelijk delict uil-maakt. — het «tribunal federalquot; zal in elk speciaal geval den aard van het leit onderzoeken. Het voorstel van den Bondsraad verschilt alleen hierin van dat der commissie, dat in plaats iter woorden «Klle ponrra »être accordée. de llonilsraad de uitdrukking «l'.llc «sera accordéequot; koos.

Zooals liet voorstel van wet nu luidt, is wel is waar de kwestie niet opgelost , en de taak en de verantwoordelijkheid des wetgevers slechts overgebracht bij de rechterlijke macht.

Den 12don Sept. 1800 was in Tessino een opstand uitgebroken en daarbij het lid van den liaad. liossi. door een zekeren ('asttoxi doodelijk getroHen. Ilccds 14 Sept. was een bevel van inheclitenisneming uitgevaardigd, maai' ('astioxi verdwenen. Toen nu bekend was geworden, dat hij naar Kngeland de wijk liad genomen. verzocht de Bondsraad aan het Kngelsche gouvernement. op verzoek van den «procureur general iédéral'quot; (HO Oct.) ('astionj's uitleveriiiii'. beschuldigd van moord gepleegd op den persoon van een lid van den Raad. op grond van art. 2^1, uitleveringsverdrag 20 Nov. 1880. De procureur generaal voerde als motie-

O!)

ven voor zijnen eiscli iiitii dat. hoewel in genoemd traotaut (ail. 11) de uitlevering is uitgesloten als liet leit een puliticlx karakter di-aagt (»is one dC a j)oliiie;d cliaracterquot;) men die be])aUng niet aldus kon mterpre-teeren ilat alle gemeen rechtelijke delicten, hegaan tijdens een oproer, moeten worden beschouwd, als dragende een politiek karakter. Dat liet feit. waarvoor de uitlevering wordt gevraagd, wel gedurende den opstand is gepleegd, maar er lieen enkele reden bestaat om liet een politiek karakter toe te kennen, omdat er geen enkel politiek motie!' of doel was. geen reden om van wapens gebruik te maken, en het feit niet in het gevecht is geschied ol ter zeil verdediging. Dat daarom de eenige livpothese is dat de moord ol nit persoonlijke wraak ol' nit bloeddorst is gepleegd, en het gemeenrechtelijk delicl niet van aard kan veranderen, omdal hel tijdens het oproer is volvoerd.

( ASTioxi werd te Londen gearresteerd en de rechler van Dow-street sprak (24 Oct.) zijne uitlevering nit, op grond dat de motieven van het verzoek daartoe voldoende waren en het delict, hoewel gepleegd tijdens een politieke omwenteling, niet kon beschouwd worden, als dragende het politiek karakter in den zin van het traktaat, (quot;astiom kwam van dit vonnis in hooger beroep en vroeg aan de «Queen's Denchquot;' een decreet van

100

«habeas corpusquot;. Don quot;liden Xov. wonl tie uitlevering met al.üeineene stemmen verworpen. als hel)1)en(le het feit een politiek karakter. ')

Dat nu de meerderheid der Zwitserselie pers deze nit-spraak goedkeurt, kan ons niet ijevreemden. Tmmers de eigenaardige opvatting die men van het asylreclit iieel't. brengt mede. dat men niet zonder ineonsecjiient te zijn. Kngeland's recht Castioni's uitlevering te weigeren. zou kunnen betwisten. i)e algemeene opvatting van het incidcnt-CASTioxi is dns dat er is politiek delict.

') liootlsclini) van den Bomlsraad aan tlo Donclsvevgadoving bot.ref fentlo de zaken in Tessino, in dato 3 lgt;eeenibei' 1890.

Bijlage I.

LES LETTRES DE WOHLGEMUTH.

Voici 1c textc des six lettres de Wuiilgemutii a Lutz, publiecs dans le lias! er Arbeit erfrcnud:

Ire LETTRE

(linihrée de Uehtimjcii, r/rand-dnehé de Bade, 2G fcvrkr 1881}),

Monsieur IJ. Lutz, maitre-tailleur, a Bale, Weissgass, nⁿ. 18.

Je me pc.-rmets par la presente de vous demander discrè-tenient si vous seriez dispose a me rcnscigncr, moyennant salaire convenable, sur 1'activitó politique des associations existant a Bale. En cas de róponse affirmative, je vous prie de me faire savoir. en vous servant de 1quot; enveloppe ci-jointe, quel jour et a quelle lieure je puis vous rencontrcr a la gare badoise a Bale ou a Letqioldsliolie. Vous me rcconnai-trez a nn mouchoir de poohe blane que je tiendrai a la main droite. Je ne suis pas connu la-bas. Je vous promets d' avance que le silence le plus absolu sera gardée et que votre pcrsonne ne courra aucun risque.

Je compte recevoir de vous line réponse, sous 1'enveloppe ci-joiute, dans le délai de huit jours. Je vous rendrai votre lettre. Vous n' avez pas besoin do la signer de votre norn.

Coramuniquez-moi en toute confiance vos propositions el soyez assure ququot; aucun piège ne vous sera tendu.

Votre devoue,

J. Kamm ').

¹) 11 va sans dire que c'est lil un noin ficti!'.

102

lime LETTKE

(fiiiihrri' di' Utile. 'Jo iiKirs tss;)).

Monsieur Lutz, ;'i Bale.

En reponse h votre lettre, je vous litis savoir que jo vous attends climanche pvodiain 24 cdiirant a la garo ilo Ivlicin-ftldcn, dans lo buffet on la salie d'attente des premières. J'aurai un billet do clioniin do for blanc a moil oliapeau brim. Jo vous onvoie un maudat do posto do dix francs pour vos frais do voyage.

Si vous no pouvicz pas venir, je vous prie do m'en in-f'ornier jusqu'a vendredi, 22 courant, puste restante a Dor-nach, cercle de Mulhouse, Alsace.

Votre dévoué,

J. Kamm.

Illmo LETTRE

(Umbrée dr Doniarh (quot;Almee) d de Bale h: 23 uiarn

Monsieur Lutz, maitre-taiilour a Bale.

Vous devez avoir recu ma lettre expédiée a Bale lo 20 courant, avec un niandat de 10 f'r. pour vos frais do voyage. ,le vous attends, en consequence, a la gare do Rhoinfelden domain dimanche outre 3 et 5 lioures aprcs midi. Vous me reconnaitrez an billet blanc ii mon chapeau.

J. Kamm

Ces trois lettres no paraissent pas, a la difference des suivantes, être de l'écriture de Wohlgemuth. Mais ce dernier a roconnu devant 1' autorité du district de Ulioiiifeldon quo cos trois premieres lettres avaieut étó dittoes par lui.

IGH

IVme LETTRE

(Timbrie de. Mulhouse, .V.9 marx 1 **!gt;).

Chcr monsieur Luï'Z,

Oi-juint des ouvuloppcs a employer par vous L'liis tard je voiis cnverrai des adressos tietivcs. J' espère que vous m'euverrez chaque semainc uu rapport; grace a votre con-naissanee complete des clioses, la maticre 11c vous fera pas dófaut. Signalez-moi, coinme nous en sommes convenus, tous les faits qui conecrnent le partie socialiste d' ici et de la-bas, soit du grand-duché de Bade, son organisation, sa direction, 1'agitation qui s'y fait, la propagation dc broclmres. li est de mon propro intérêt quo votre personnc ne soit pas compromise. Vous screz rctribue d' après les services rendus et de manière a ce que vous soyez satisfait.

Votre dévoué,

X.

Vc LETT11E.

(, •) (ivrü IHH'J.)

Ilonoré M. Lutz,

Sous l'enveloppe ci-incluse vous trouverez les 200 maros que vous avoz deinandcs et dont je vous prie de in'accuser reception, ainsi que des 80 marcs que vous avoz déja recus.

Trois onveloppos étaient jointes ii oette lettre. Deux porfcaient l'adi'esse suivante (probablement cello de Mme Wohlgemuth): Mme woiilaemuth. Mulhouse, Alsace, Illzacherstrasse, 48. Les deux autres étaient adressées a Mile Bektiia Wohlgemuth , MirmousE, Alsaue, Illzacherstrasse, 48 (probablement la fille de Wohlgemuth.)

100

«habeas corpusquot;. Den I Iden Xov. wevil ile iiitlevoi'ing' met aliicmeene stemmen verworpen. als hehljende hot feit een politiek karakter. ')

Dat mi de meevderlieiil dev Zwitsevsclie pers deze uitspraak goedkeui't. kan ons niet bevreemden. Immers de eigenaardige opvatting die men van het asy!recht heelt. Iii'engt mede. dat men niet zonder inc()iise(pient te zijn. Kngeland's recht ('astioni's uitlevering te weigeren. zou kunnen betwisten. De algemeene opvatting van het incidents'astiuni is dus dat er is politiek delict.

') Boodschap van tien Bondsraad aan do Bondsvergndoriny betref fendo do zaken in Tessino, in dato B IVceinber 1890.

LES LETTRES DE WOHLGEMUTH,

Voici 1c tcxte ties six lettres do Wohlgemuth a Lutz, ]mbliocs dans le Busier Arbeilerfreuiul:

lie LETTRE

(liniltrée lt;lc I 'ehlinycii, r/iviid-diirhé de Bade, 2(gt; /eerier

Monsieur lj. Lutz, mfiitre-taillcur, a Bale, Weissgass, nⁿ. 18.

.le me permots par la présente de vous demander disere-tement si vous seriez dispose a me renseigner, moyennant salaire convenable, sur 1'activité politique des associations existant a Bale. En eas do repouso affirmative, jc vous prio de mo faire savoir. eu vous servant do 1'enveloppe ci-jointe, quel jour et a quelle lieure jo puis vous roncontrer a la gare badoise a Bale ou a Loopoldsliölie. Vous mo reconnai-trez a un mouehoir do poclie blanc quo jo tiendrai a la main droite. Jo no suis pas connu la-bas. Jo vous proinets d' avance que lo silence lo plus absolu sera gardéo ot quo votre porsonne no courra aucun risque.

Je compto recevoir do vous une réponse, sous 1'enveloppe ci-jointe, dans le délai de huit jours. Jo vous rendrai votre ioltro. Vous n' avez pas bosoin do la signer do votre nom.

Communiquoz-nioi en toute confianco vos propositions ot soyez assure qu aucun piego no vous sera tendu.

Votre dévouc,

J. Kamm ')•

') 11 va sans dire que c'est la un nom fictif.

102

Tlmu LETTRE

(Jluthn't' (Ie Hah', 'J(I iiKir* IHS!)).

Monsieur Lutz , i'i Bale.

En réponse :quot;i votrc leth'c, j'c vous f'ais savoir que ju vous attends dimanche procliain 2-i courant a la gare de Kliein-felden, dans le buffet ou la salie d'attente des premières. J'aurai un billet de eliemin de fer blanc a nioii eliapeau brun. Je vous envoie un niandat de poste de dix francs pour vos frais de voyage.

Si vous ne pouviez pas venir, je vous prie de m¹ cu informer jusqu'a vendredi, 22 courant, puste restante a Dor-nach, ccrcle de Mulhouse, Alsace.

Votrc dévouc,

J. Kamm.

Illme LETTRE

(liiubrée ih' Dormtch (Almee) et de linie le mars tHS'J).

Monsieur Lutz, maitre-tailleur ii Bale.

Vous devez avoir reen ma lettre expéiliee a Bale le 20 courant, avec uu niandat de 10 fr. pour vos frais do voyage, .fe vous attends, en consequence, a la gare do Rheinfelden demain dimancbe entrc ;5 et 5 lieures après midi. Vous me reconnaitrez au hillct blanc ïi mon eliapeau.

J. Kamm.

Cos trois lettres uc paraissent pas, a la difference des suivantes, etre de l écriture de quot;Wohlgemuth. Mais cc dernier a reconnu devant 1'autorité du district de Rlieiufelden que ces trois premières lettres avaient été dictees par lui.

IVmeLETÏRE

('Hiiérée de Mulhouse, 'Ji) imirs IftSDJ.

Cher monsieur Lütz,

Ci-juiut des euveloppes a employer par vous ¹). Plus tard je vous cnverrui iles adresses Heiives. .F' espère quo vous 111' enverroz chaque scmainc uu rapport; grace a votrc con-uaissanec complete des clioses, la matiere ue vous fora pas défaut. Signalez-moi, comme nous en sommos convenus, tous les faits qui concerneut le partie socialiste d' ici et de la-bas, soit du grand-duchó de Bade, son organisation, sa direction, 1'agitation qui s'y fait, la propagation do brochures. 11 est de mon propro intérêt que votre personne ne soit pas compromise. Vous sere/ retribue d' après les services rendus et de nianière ii ce que vous soyez satisfait.

Votre devouc,

X.

Vo LETTRE.

(Miiliiouae, •quot;gt; aoril IHH9.)

iionoré M. Lutz,

Sous rcnvelo])pe ci-incluse vous trouvercz les 200 marcs que vous nvez demandes et dont Jo vous prie do in'accuser reception, ainsi quo des 80 marcs que vous avez deja recus.

') Trois envoloppes étaient jointes ii cetto lettro Deux portaient l atlressG suivante (probablement celle de Mme Wohlgemuth): Mme Wom.oemutii, Mulhouse, Alsace. [llzaeLersti*asse₇ 48. Les deux autres étaient adressées a Mile Bekiua Wohlgemuth, Mulhouse, Alsace, Illzaoherstrasse, 48 (probablement la fille de Wohlgemuth.)

104

Vous avcz insisté dans notrc ontrctien sur un traitcnicnt tixc dc 200 francs par muis qui doit vous être garauti, cn sortc que vous soricz maintcnant payé jusqu'au l^i' du niois prochain; nous nc voulons pas parlor des 40 rnares de surplus. Cela n'cxclut pas l'éventualitó que vous recc-viez a cóté dos 200 f'r. dos gratifications spóciales solon los services (jue vous rendrez, et cola sera mon affaire. Jlais dès maintcnant j'attends do vous dos rapports réguliers et détaillés, chaque Inudi, on dehors des communications par-ticulièros [ilus promptes.

Ainsi dès maintcnant il faut agir ouvertoment vis-a-vis do moi et designer des noms propres; en premier lieu viont 1'agitation electorale, (iuol est done riiouroux Alsacien qui doit mettre en dérouto avec la majorité des voix le pauvre Schmidt a Dornacli? Tenoz-nioi constamment au courant et continuoz gaiement votre travail souterrain, mais prenez garde que mes lettres nc viennent a tomber dans dos mains étrangères. Ecrivez-moi quelquo chose do plus |)récis au sujet do votre communication verbale prochaiuo. Venez ii la station de. Luttorbach ou iï cello do Dornacli, ou bicn aussi 'e soir a mon bureau; (direction do cercle, chambro nquot; 8), ou encore le soir dans mon domicile, mais non do jour, et mottez uno fausse barbo afin que vous no soyoz pasreconnu ici. Le meilleur serait (pio vous vinssiez a mon doniicilo, mais seuloment de nuit; vous n'y soroz vu do person ue. — Ou m'a rapporto quo dans uno maison du Rebberg il v avait dos reunions do la société d'ici. Est-cc exact?

Mes meilleures salutations. X.

10.quot;)

VTlt; LETTJiK

{Tinihfi' de In pns/c de Mallmm; — lt;tn densoii* XHiï. Ui

dpril ISS',)).

IIoiiüi'ó M. Lutz!

Done Jo vous roncontrorai diiminclio do IViquos, 21 de co mois, a Rlieiufoldcn.

L'lieuro ct lo local, coinmo autrefois, ii inoins quo vous n'on décidicz autremont. J'ajjjjrcnds quo lo 9 lo gcndaniio d'H i'mncue a pincé lo compagnon Vocuci., do SchafTliouso, avec des cerits socialistos Avoz-vous pris part ii Texpedition do cos brochuros? Qui est done lo l'abrieant lt;pii liont a disposition dos fonds pour 1'agitation ólcctoralo? 'Jet liomnio-la peut se donnor aussi co plaisir: il est naturolloinent libre do faire de son bion co quo bon lui somble. mais la chose est cependant intéressante.

Qui est maintenant lo diefde la société diei? Eerivcz-moi uue simple quittance; ello no vaut quo pour mol, comme preuvo do la dépense faite et pour Ie bou ordre Informez-vous encore d'une inanióro détournée do la dato ct du lieu des assomblóes. Je crois sa voir avec unc quasi ccrtitude que c'ost ii ranbergo du Vieux-Texas, dans le Kebberg, oii déja précódemmenfc out óté tenues dos reunions.

Que fait Jonas a espionuer par ici? Je no crois j)as a ses visites prétondues a des parents on a des connaissances.

En attendant votre réponse, jo roste votro X.

10f!

Voici lc toxic ilc i'arrctc d'cxpulsion pi-is Ie 3U avril contrc WoirLGEiiUTii;

.,L(! Consoil federal suisde, vu les pieces lt;le renquotc, vu l'artielu ~0 de la Constitution todónilo portant: „La (JoiiiV'iléi'atiiiu a le droit de reuvoyer do sou torritoire les étrangers qui couiprouicttout la süroté iiitérieurc on exté-riourc de la Suissequot;; — cousidérant qu'Augustc WoilLGE-mutk, iuspectcur de police a Mulliousc. aetuellemeut i ucarcéré a Rheiufelden, canton d'Argovic, a couimis sur lc torritoire suisse des actes qui étaient de nature, dans leurs résultats, a coiupromettre la süreté iutcricure ou cxti-ricurc de la Suisse, atteudu qu'il a einbauclié lc uounuc I gt; a i; i' 11a s a 11 - A x t o i x e Lutz , de Bavicrc, dcmcurant a Bale, dans lc but declare de ercer de raoitation dans les milieux

o

ouvriers de Bale, d'Alsacc-Lorrainc et du grand-duchc de Bade et qu'il lui ccrivait outre autrcs d'agir sans scrupules ( Wil!dm sic nar ludhj dranf los), arrêto:

I. Augüste WoiilgejiutSé, agé dc 56 ans, est expulsé du torritoire suisse — 2. Lo présent arrête sera coinmuui-qué au goxivcrucmcnt du canton d'Argovic avec invitation d'cn faire part a Wohlgemuth et dc lui donncr cu incme temps connaissancc de Farticlc 63, lettrc a du code pénal federal. — 3. Le département federal de justice ct police est charge de surveiller 1'cxécution du présent arrêté.quot;

Dans sa séance dc cc matin, lc Consoil federal a, en outre, pris contrc Lutz un arrête d'cxpulsion uinsi conccu: „Lc Consoil, vu les pieces dc 1'cuqucte; — considérant (juc B a l t 11a s a u - A x t o i x n Lutz . dc Forst (Bavicrc), no en

107

1855, tuillcui', (lunicui'ant a Halo, a aeccpté le role d'agcut provocateur ([iii lui a étc proposé par rinspectcur dc police Wom.GEJrUTH, ainsi que les sommes qui lui out été payees a divcrses reprises par ce dernier pour faire de ragitation dans les milieux ouvricrs dc Hale, dc rAlsacc-Lorraine et du graud-duclic de Hade, et pour faire des rapports a ce sujet, ct qu'il a, eu effet, fourui dc tels rapports a Wom.-gemuth; eu application de I'articlc 70 de la Constitution federale, arrótc:

1. HAiiTiiASAR-antoine Lutz, nc en 1855, est expulsé du territoire suisse. — 2. (Mcme texte que le 2° ct le 3° de l'arrêté rclatif a Wohlgemuth).quot;'

Le Cunseil federal a pris ie 7 mai Farrété suivant:

Le Conscil federal suisse,

Vu les pieces de l'cnquête relative ii 1'affaire du Peterstobcl, Considérant:

Quo, le 6 mars 1880, deux Jiusses, Jacques Hiuksteix, alias Nachtigai.ow, Gütmass oü Dejibo, dc Hernersk uc en 1803, et Alexandre De.mbsky , membres du parti terroriste russe, faisant au Pcterstobel, prés Zuricli, des essais sur des matières cxplosibles, deux bombes ont éclatc en leurs mains, les blessant grièvement tous deux;

(Juc Hkinsteix est mort pcu apres des suites de scs blessures, tandis que DuMUSkv est en voie de gucrison;

Que renquête, tout en écartaut compléte Fidcc d'un

1ÜS

complot ot (lómoiitmnt móniü (juo les cssais dc Bkinstein ot do Dkmijsky étaionfc encoro clans la póriodc des premiers tatonnements, ne permet eependant pas de douter que ces essais n'eussent pour but d'ajouter des amies nouvelles aux moyens d'action du parti torroristc russe.

Considérant que Georges Peokofiew et Marie Giixs-liUKQ, membres actifs du parti terroriste russe, paraisscnt avoir eu connaissance des essais de Briksteix et de Dembsky ;

Qu'outrc ces personncs, d'autrcs étrangers domicilies aussi en Suisse, notamment; 1quot; Beck, Georges-Christian; 2quot; Kassinscu, Esaïe-Ezéciiiki, ; Wolkowitscii, Wladimik: 4' Gukeavitcii, Emmanuel; 5quot; Piiilippeo, Max; (i¹ Kaki-an/, Gaiuuel; 7^u Frenkei., IFkxri; 8quot; Scheinziss, Sophie; 2quot; Daszynsky , Felix ; 10quot; Siso.ieff. Alexis-Wassilewitscii, sont convaincus. sinon d'avoir eu connaissancc dc cos essais, tout au moins sc rattachcnt a 1'organisation terroriste, dont les chefs, habitant hors de la Suisse, proclamont la légiti-mitc des moyens d'action expérinientés par Brinsteix et Dembsky.

En application de I'article 70 dc la Constitution federale.

AKRÊTE:

1. Sont expulsés du territoire dc la Confederation Suisse: 1. Demissky, Alexanijke, de Mogiclnica (llussic), né en 1857, clève dc 1'Eeolc polytcchnique federale a Zurich, actuelle-ment a l'luqjital cantonal de Zurich. — 2. Prokofiew , Georges, d'Ekaterinoslaw (Russic), né en 1804, mócanicicn, demeurant ii Obcrstrass. — 3. Guxzburg, Marie, de Gemel (Russic), nee en 1808, ctudiante en médccinc, domiciliéc n Obcrstrass, actuellement a Clarcns (Vaud). — 4. Beck,

109

Georges-Christian, do Melitopol (Russie), né on IS(;4, maitro do languos a Zurich. — 5. Kassinsch, EsaTe-Ezkciiiei,, doVarsovio, nóon 1868, préceptom-ot typograplio, domourant a Oborstrass. — G. Wolkctwitscii , Wladimir , alias Tt5odore Kasparek, do Lomborg (Autricho), né on 18(36, ótudiant on droit, a Zuricli. — 7. GtUREwitch , Emmanuel, d'Annajow (Russie), né on 18G3, élève de PEcolo polytoclmique, domi-cilic a Oborstrass. — 8. Philippeo, M ax do Taganrog (Russie), élèvo do rEcolo polytechniquo, denionrant a Zurieli — !). Kafianz, Gabriel, do Schlucha (Russio), no on ]8()4, élève do I'Ecole polytechnique, domicilié a Zurich, aetuolle-monta Geneve. — 10. Frenkel, Henri, do Varsovio (Russie), né en 1804, candidat on médocino, domourant a Oborstrass. — 11. Sciieinziss, Sophie, d'Elisabetligrad (Russio), née on 18GG, étudiante on médecino, domourant a Zurich. — 12. Daszynsky, Felix, do Zbaraz (Galicie), né en 1864, etudiant en philosophio h 1'Univorsité do Zurich. — 13. Siso.ieee, Ai.exis-Wassilewitscii, d'Ostrogoschk (Russio), néén 1864, so disant négociant, domourant a Zurich.

2. Le present arrcté sera communiqué aux gouvornomonts des cantons do Zurich, Vaud et Geneve.

Cos gouvernements en feront part aux expnlsés ot lour donncront connaissance do l'article G3, lettro lt;/, du code ])énnl fédéral de 1853.

3. Le département fédéral do justice ot police est charge do survoiller rexécution du présent arrêté.

11(»

It ij I _:i «■ 1 gt;'

INTERPELLATION

SUR liES DIFFICULTKS

entre la Suisse et des Etats étrangers.

Co li se 11 Nationnl. — Künzi.i développo on ces tor-mos rintorpcllation dont il ost 1'un dos signatairos;

,Un cas do police on lui-inéme pou important n conduit i) une situation tonduo avoo un pays ami. L'affairo a pris imo oxtonsion qui n't'St plus en rapport avee le point do depart.

„Le peuple et In presse suisses out su roster calnios, sentiment qui prouve lour cqufiance dans les autorités Icdé-rales et dans notre bon droit. Ces derniers temps, los iiouvelles les plus coutradictoiros sur los uégociations on cours out circuló. II ost done nécessaire d'obteuir dos édair-cissements de coux qui pouveut los don nor, étant donué surtout que lo Conseil federal assure (pio cola no peut nuire aux uégociations.''

M lo conseillor federal Droz , dief du département des affaires étrangères, d'une voix forte ot au milieu du profoud silence d'uno sallo comble, donno lecture de la reponso suivauto du Conseil federal:

Réponse de M. DROZ

Vu l'état de la question en tenant compto de la legitime attente du peuple suisse d'etre éclairé sur la situation, le Conseil federal estimo qu'il n'y aucun inconvéniont a faire en ce moment K^s conimunicatious suivantes:

Nos difficultés actuclles avcc rAllcmagne ont on pour point dc depart 1'ineident WoitLGEMUTrr. Nous no jugeons pas nécessaire de rappeler les details de eet incident, qui sont con mis pour la plupart

Le gouvernement imperial a envisage que son fonction-naire n'avait rien fait do coupable sur notro territoire et par conséquent avait été arrêté et expulsé a tort. En presence des fiiits düment établis et tout en regrettant de n'avoir pas été informés des Toriginc par la police argo-vienne, il no nous ctait pas possible de reconnaitrc l'inno-cuité des agissements de Wonr.oEMUïH, et nous constatons avec peine que, malgré los éclianges de communications qui ont eu lieu, les deux gouvernoments n'ont pu tomber d'accord sur l'appréeiation do eet incident.

Dans la discussion a laquelle eet incident a donné lieu, des questions de principe importantes au point de vue du droit international out surgi entre les his deux gouverne-ments. L'Allemagne a invoqué la nécessité oü elle se trou-vait d'entretenir sur notro territoire une police spéciale, attendu que la nótro ne lui offrait pas les garanties nécessaires pour une surveillance efficace des menées que dirigent contre sa paix intérieure les anareliistes et les socia-listes révolutionnaires qui se trouvent en Suisse et aux-(|uels nous accordons, suivant elle, une trop largo hospitalité. Nous avons répondu que nous ne pouvons partager avec persouno Vexercicc de la police sur notre territoire, que c'est la un attribut de notre souveraineté et que nous devons lo garder intact, aussi bien que lo droit d'asile, dans les limites compatibles avec notre sécurité et avec ••elle d'autres pays; nous avons d'aiHours tuit remarquer quo les

individus auxquels on nous reproclie d'aecordcr uno trop large hospitalité sont vcnus choz nous, non point comme réfugiés politiques, mais en vortu do nolrc traité d'étaldis-sement du 27 avril 187(3, et que nous ne pouvons pas les renvoyer par inesnre preventive, mais senlement lorsqu ils contreviennent ii nos lois on eompromettent notre sécurité.

Saus dissimuler les fautes qui ont été coinmises par nos autorités inférieures dans rexercice de la poliee politique, fautes que nous n'avons jamais liésité a blamer, nous avons fait ressortir que nous avons toujours été profondément soucieux de ne pas tolérer chez nous des elements dange-reux pour nous ou pour d'autres pays, que nous cherchons a ainéliorer constamment nos moyens d'actions pour les combattre, mais que les agents secrets envoy és sur notre territoire par la police allemande, loin de servir ii ce but ont, a réitérécs fois, été la cause de désordres qui ont vivement ému 1'opinion publique dans notre pays.

Le gouvernement impérial a alors fait valoir (]ue, si nous avions appliqué strictement Farticlo 2 du traité d'établis-sement qni prescrit que les Allemands, pour s'établir en Suisse, doivent être portcurs, non seulement d'un acte d'origine, mais d'un certificat de bonne vie et moeurs, ces inconvénients ne se seraient pas présentés. II a prétendu que la production de ces papiers devait être exigée en Suisse, et que cette disposition du traité créait un droit pour I'Allemagne vis-a-vis do nous.

Nous avons du repousser fermement une interprétation qui contraire du reste ;i l'esprit du traité, ne tendrait a rien moins qn'a subordonner 1'admission d'étfangers sur notre territoire a ragi'ément d'un autre gouvernement, inettrnit

118

on fait notre droit d'asile a sa merci ot nous priverait par conséquent d'un attribut csscntiel do notro souveraineté.

Le défaut d'entente sur ces divers points a amené outre les deux pays une tension qui s'est manifestéo eu particulier dans la pressc.

Le gouvernement imperial nous ayant signifie (jii'il devait se réserver do prendre a la frontière les mesures qui lui pnrait.raient nécessaires pour se protéger centre les dangers que rinsuffisanco do notro police politique, Tin difference ou rimpuissancc du gouvernement fédéral, la connivence d'autorités inférieures suisses, le rofus de lui laisser envoyer des agents secrets sur notre territoiro, et par suite de cela 1'audace des éléments subversifs, font courir a la paix intérioure de 1'empire, nous avons réfuté ces imputations.

Nous avons rappelé les nombreuses mesures déja intro-duites pour hittor contre les éléments subversifs, qui, avec celles on preparation, montreut notre ferme volonté, et le pouvoir que nous avons do remplir scrupuleuseinent nos devoirs internationaux et nous avons declare que, si les mesures que 1'Allemagne jugeait a propos de prendre de sou cóté étaiont dirigeées contre notre pays, nous les envisage-rions d'avance comme n'étant pas justifiées.

A co moment de la'discussion, la Russie d'abord, puis rAutricho out nussi attiré notre attention sur le danger qui les menace a cause de In trop grande tolerance dont jouissent sur notre territoire les éléments anarchistes et révolutionnaires. Comme puissances amies do la Suisse, garautes do sa neutralité, elles envisagent quo cette neutra-lité implique pour nous le devoir de fournir les garanties nécessaires contre les menées qui peuvent troubler la paix

S

114

intérieure de leurs pays, faute de quoi elles devraient examiner si uotre neutralité est encore dans leurs intéréts.

Dans plusieurs communications, l'Allemagnc s'est exprimée dans le même sens au sujet de notre neutralité.

Neus avons répondu a la Russie et a 1'Autriche, ca ce qui concerne 1'accomplissement de nos devoirs internationaux, do la même manière qu'a rAllemagne. Nous avons ensuite observe vis-a-vis des trois puissances que la surveillance et la repression dos menées anarchistes et révolutionnaires nc sauraient êtrc considérées comme un devoir spécial a la Suisse et resultant de sa neutralité.

Ce memo devoir incombe a tout Etat, qu'il soit neutre ou non. Quant aux mesures contre les fauteurs de désor-dres, nous n'avons a les discuter avee personno et uousde-vons nous réserver de les prendre en vertu do notre libre arbitre. Cc sent la des questions d'ordro intérieur dans les-quelles nous no pouvons admettre, comme Etat souverain, aucune ingérence étrangère.

Nous avons spécialement relevé que notre neutralité n'nl-tere pas notre souveraineté et qu'il n'est pas possible d'etre véritablcment neutre si Ton n'est indépendant. C est ce que los puissances européonnes ont reconnu lorsqu'elles ont pro-elamé, clans l'acte du 20 novembre 1815, „quo la neutralité et 1'inviolabilité de la Suisse et ton iyidépeiKlaticc tk loufeii -fluime étrmiyère sont dans les vrais intéréts de l'Europe en-tière.quot; Nous avons declare, en consequence, que nous devious nous maintenir fermement sur ce terrain, en faisantremar-quer, d'ailleurs, que la neutrnlité do In Suisse repose aussi sur sa propro volonté.

JiO débat do cos graves questions n'étant pns encore ofli-

115

cieusement clos, nous eroyons devoir nous en tenir pour aujourd'hui a ces communications. Quaud le moment de vous en faire; d'autres plus dótnillées sera venu, vous pourrez vous convaincre mieux encore que nous n'avons et n'aurons rien négligé pour sauvegarder a tous égards la dignité les intéréts et les droits de souveraineté de la Suisse.

Quelle que soit du reste 1'issue de cc débat, nous sommes en face d'une situation a laquelle nous devons vouerlaplus sérieuse attention. Le Conseil federal est chargé du soin des relations extérieures. Pour qu'il puisse faire face asalourde responsabilité, il faut que vous lui en donnicz tous les moyens. Vous aurez a vous prononcer sur les mesures qu'il vous propose dans cc but.

11 doit en particulier demander d'etre mis en mesure, dans les limites de la constitution, d'exercer une surveillance plus efficace sur les éléments étrangers qui menacent notre sécurité et de remédier ainsi aux défeetuosités que nous avons constatées dans nos moyens d'action contre eux. Le Conseil federal espère que vous nc lui rcfuserez ])as votre appui et il compte d'une manière générale sur votre con-tianee et sur l'esprit d'union du peuple suisse pour le sou-tenir dans sa taclie difficile.

Après le discours de M, Droz , accueilli par les bravos de 1 assemblée, le chancelier donnc lecture du tcxte allemand.

-M. Küxzrj remereie le Conseil fédéral au nom des intcr-pellants, qui se déclarent satisfaits. Personnelloment, le colonel Künzli expriaie sa confiance que le Conseil fédéral pourra toujours compter sur l appiü unauime de rAssernblée fédérale et du peuple suisse.

1 KJ

La séance continuo, inais la sallo se vide dos nombroux spoctatours qu'avait attirés la lecture du discours. La réponse du Conseil federal a produit uno excellente improssiou.

Igt; ij I a n' o V.

CONFEDERATION SUISSE

L'Allcmagnc ct la Suisse

Lrs trois notes de M. de Bismarck Voici le toxte complet des trois lettres du cliancelier, datées des 5. 6 et 20 juin, et adrossées au ministro allemand a Berne, M de I'ülow. dont nous nvons déja publié un long résumé télégrapliiquo :

I

Berlin, le 5 juin 1889.

Nous soutfrons dopuis des années do ce fait qu'anarchistes et conjures de touto cspèco out pu. saus aucune difficulty, diriger do Suisse lours entroprises contro la paix intérieure do Fempire allemand. La direction centrale do la démocratie socialiste allemando a sou siège en Suisse; olie y tient des congres, oü olie prépare et concerto les attaques qu'ello dirige centre nous; c'est de la quo partent ses agents; c'ost do la qu'ollo répnnd les brochures incendiaires qui s'y im-priment, ot qui sont destinées a allumor la haiuo outre les différentos classes de la société et a preparer la révolte en Allemagno. Les criininels amarchistos los plus coupables, tols que Boinsdorf, Novo ot d'autres, out r(!(;u leur éduca-

117

tion politique cu Suisse, et c'ost de Suisse qu'ils sent veiuis directement en Allemagne poui' accomplir leurs assassiuats.

En presence de ces menees, les gouvernements allemands se sont abstenus jusqu'ici de porter plainte, égard pour la situation dans laquellc se trouve le gouvernement suisse, et ils se sont bornés a observer les entreprises dirigees contrc eux. Ils admottaient qu'il serait permis aux représentauts de l'ordre public allemand de prendre sur les lieux mêmes, en Suisse comme .dans les autres pays, les renseigncments nécessaires pour pouvoir déjouer les entreprises criminolles, et de compter eu cela, sinon sur l'appui, du moins tres certainement sur la tolérance et la bonne volonté du pays voisin ami du notre. Les fa its récents ont prouve que cette supposition était fausse.

Des fonctionnaires cantonaux de la Suisse, tels que le commissaire de police Fisciieu de Zurich, ont publiquement soutenu contre nous le parti révolutionnaire hostile ii 1'Al-lemagne.

Dans l'affaire Wohlgemuth, il est même arrivé ceci, quo le fonctionnaire allemand a été arrêté et expulsé de Suisse après une détention de dix jours, comme un criminel et cela avant qu'il eüt eu le temps de prendre des informations. Cette attitude des autorités suisses est eu contradiction avec Fattitude que le gouvernement impérial a toujours obser-vce vis-a-vis de la Confederation suisse. Elle montre que le gouvernement suisse est tout au moins indifférent en presence des dangers et des dommages auxquels des puissances amies et qui protègeut sa neutralité sont exposées, par suite des menées dirigées contre elles du territoire suisse et avec la connivence des autorités suisses.

IIS

LVmpire allouiand n'a jusqu'ii i témoigiié a la Suisse quo dos sentiments bicnveillunts, ot ic gouvcrneinout imperial regrotterait d'etre red uit a uiodifier son attitiide amicale. Muis si Ie gouvernement suisse continue a permottre que dos révolutionnaires allemands établis sur lo torritoiro suisse mo-nacont la paix inférieure et la snreté de Fompire allemand, le gouvernement irapérial so verra force, do concert avce les puissances amies, d'exarainer la question do savoir jusqu a quel point la neutralite do la Suisse est conciliablo avec los garanties d'ordre et de paix sans lesquelles les au tros puissances européonnes no sauraient prospérer. Alors quo cer-taines parties essontiellos dos traités sur lesquelles repose la neutralite do la Suisse sont dovenues caduques par suite de la marche dos événements, les dispositions favorables a la Suisse qui y sont confenues no sauraient êtro maintonuos en vigueur que si les devoirs qui rósultent de cos dispositions sont remplis par la Suisse. II y a pour la Confederation un devoir corrélatif a la protection dont ios puissances couvrcnt sa neutralite: e'est lo devoir de no plus permettre que, du torritoiro suisse, des entreprises criminelles soient dirigóes contre la paix of la sureto d'autres puissances,

II.

Berlin, 6 juiu.

Par votie rapport n 50 du 2 juin, j'ai vu avec regret que le Couseil federal persisto dans son attitude non justi-fiée. Si je voulais répondre a la note du B1 mai de ^1. Dkoz, jo no forais que répéter co que j'ai déja dit. 11 s'agit main-tenant pour nous de mettre a execution les mesures quo nous avous preparées.

i lil

[Jans in uotc du dief des affaires étrangères suisses, il y a lt;lcu.\ points qu'il est urgent eopcudant de rectifier.

L'interprétation donnée par 1c Consei! federal a Partiele 2 du traité d'etiiblissement du 27 avril 1876 est en contradiction avec le toxte tres elair de co traité mêmo. D'apros ce texto, les Allomands doivont, pour prendre domicile ou former uu établissement en Suisse, ètre pourvus uutre autres d'un certificat de bonne vie et mcaurs.

Cotte redaction sorait incomprehensible, si les autorités suisses pouvaient a leur convcnancc appliquer ou non cette regie; son observation est un droit quo cliacune des parties contractantes peut réclamer. Lo gouvernement impérial n'a jamais abandonné co point do vue.

La note de M. votre prédécesseur du 10 déccmbrc 1880, il laquolle s'est référé M. TIroz, ct qui était conforme aux instructions envoyécs d'ici, n'a pas du tont touclie ace coto de 1'art. 2

11 s'agissait alors du fait que certains gouvernements can-tonaux exigeaiont que los conditions prévues dans eet article liuscnt remplics également par los Allomands simploment de passage en Suisse, tels que voyageurs, Handwerksbur-scben, etc, Le Conseil fedéral, par circulaire du 13 septembre 1880, avait sontenu la these que l'art. 2 du traité n'était pas applicable aux personnes en séjour temporaire, et la note du 10 décombro demandait seulcment si le Conseil fédéral avait changé d'avis a ce sujet

Lo chef du département fédéral des affaires étrangères parle, il est vrai, des papiers de service de rinspectcur do police qui out été retenus, mais ne donue aucune raison de ce procédé illegal. II est contraire aux usages internationaux

ct aux relations do bon voisinago quo dos pieces de service n'ayant aucun rapport avec 1'affaire et a la possession des-quelles les autorités supérieures du fonctionuaire cn question avaient autant dc droit que co dernier puissant êtro saisios sans qu'aueuno instruction pénale ait été on verte ct alors quo leur portour s'était fait reconnaitre connne fonctionuaire allemand.

m.

Varzin , 26 juin I !S8i).

Avec votre rapport du 18 dc ce mois, nquot;. 69, j'ai recu les deux notes que M. Duoz vous a adressées aux dates du 15 ct du 17. Elles exposent (jue le Conseil fédéral a oxpriiné son regret que 1c gouvernement imperial ait refusé do sou-mottro ïi un nouvel examen l'affairo Wohlgemuth.

Nous avons pris cetto decision dans la conviction qu'a.ucnn nouvel examen ue peut changer quelque cliose a ce fait qu'un fonctionnaire de la police impériale a été, au su et avec la cooperation de fonctionnaires helvétiques, attiré sur le territoire suisse pour y êtro emprisonné, ct que le gouvernement central s'est approprié cette procédure des autorités cantonales cn appliquant au fonctionuaire impérial la peine de l'expulsion. Aucuuc enquête ultérioure ne saurait prévaloir contre ce fait.

Par l'expulsion en question, le gouvernement central suisse a manifesté la resolution de no pas avoir, vis-a-vis des fonctionnaires allemands qui ont la mission de se renseigner en Suisse sur les menées dc nos adversaires allemands, la mêmo indulgence et la mêmc tolérance qui est si libéralement ac-cordée en Suisse aux Allemands ennemis dc 1'empire.

Puisquc, de cettc fagon, la faeilité nous est eulevée de Huurt défcndre, par une surveillance sur place, contre les menées et los écrits ineendiairos des Allemands oniieiuis do l'onipire, tolérés en Suisse, nous serons forces, com me je l'ai oxplique dans ma dépêche du ö juin :i Votre Excellence, de transporter Ie controle de cos menées hostiles sur lo eoté allemand de la frontière, bien que nous devious nous dire que de cettc fayon lo controle no poura etre assure que d'uue manière incomplete et au grand detriment do la partie paci-fiquc de la population des deux pays. Los mesures ii prendre a cot efFet toucheront certainement aux clauses du traité d'établissement, sur rarticle 2 duquel Ie gouvernement hel-vétique a une opinion différente de la nótre.

Le texte memo du traité n'autorise pas, a notre avis, nne telle divergence d'opinion; il dit que les Allemands qui vienneut s'établir doivent etre munis de certains cortifi-cats de 1'autorité de leur lieu d'origine. Si rinterprétation suisse était exacte, si cliacun dee deux gouvernements, et surtont celui d'Allemagne, avait simplement voulu rccon-naitre a I'autre le droit d'exiger on non les certificats en question, le texte out été rédigé en ce sens que cliacun des deux gouvernements peut exiger les certificats, qu'il so réserve le droit do les demander on do no pas los demander. Si, dans cet article, le mot „doitquot; (iniisaeji) a été clioisi, e'est une preuve que nous, du moins, dès 1'anuée 1876, avons attache de I'importance a etre garantis contre la possibility de voir n'importe quel Allemand en hostilité avec los autorités do son pays, réclamer en Suisse la protection de ce traité.

La note do M. Droz tient notre interprétation pour in-

acccptablo, parcc qu elle serait iueoueiliiible avec lo droit de souvcraiiiote des eoutraetaiits. Jo pourrais la-dessusrcpoiidre simplcmeut que tout traité interiuirional, cn tant qu'il traite de devoirs et de droits, entraine pour eliaeun des contrac-tants line restriction do la libortó absolue do roxerciec de sos droits do souvorainoté.

En Allemague, nous lie regardons pas I'artiele 2 du traité du 27 avril 1876 conime mio trop grando restriction du droit souverain du pays. La prouvo on est que, dans reni-piro allomand, cot article 2 est appliqué depuis plus do dix a,us dans lo sons quo jo viens d'expliquor ot quo nous ac-cordons lo droit d'établissement aux souls Suisses qui-pro-duisent les cortifioats do lour pays d'originc prévus a I'art. 2 Si cette procédure est couciliable avec la souvorainoté do rempiro allomand, 1'argument que la souvorainoté suisse no saurait permottro uno telle concession n'a pas la vcrtu de nous persuader, surtout puisqu'il no s'agit pas — conime lo dit M. Droz — de l'adniission dos otrangors on général, iiiais souloment de la faeon dont les sujots allemands doivont être traités pour Fadniission on Suisse Coux-ci consorvent on Suisse leur qualité de sujots allemands, et il est bien naturel que les Etats qui concluont dos traités stipulent dans ces traités des clauses particulières touchant lo traito-ment de lours propres sujots on pays étrangers.

Los Allemands qui s'établissent en Suisse n'on rostent pas moins sujots allemands et, entre deux Etats en rapports d'amitié tols quo coux qui existaient outre la Suisse ot rempiro alleraand a cetto date de 1876. il était explicable ot con-forme ii 1'u-,ago quo cliacun dos deux donnat des assurances sur lo traitoment des sujots de l'autre, y compris lour

12:5

survcilliinee. Des truités comme le tmii-ó «rétablisstuiu'iit do 1876 ne sont exéeutiibles quo l:i oil existe le degré de bunne vi il on té i'ëcipi'oquo (lont ee traité ost rexprossiou ot longtoinps quo cotte bonue volonté existo parmi les con-tractants,

A notro regret, la bonne volonté que nous éprouvons ü lendroit do notro voisin liuisso n'ost igt;ius payée do retour, et le traité parait n'être plus en luxnnouic uvec les relations créées par co changement de dispositions.

Le gouvernement suisse a tout simplenient négligé do remplir jusqu'ici les prescriptions do 1'article 2, et c'est justemeut la quii fa ut cliereber une dos causes j)rincipales du regrettable cliangement surrenu dans nos relations réciproques. Si ces prescriptions avaient été rcmplies, il n est guère a supposer que les gouvernements allemands cusscnt rossenti le besoin de faire surveiller par la police les menées de leurs sujets établis en Suisse.

La note du 15 a pour la première fois constaté en principe ot officiellement la non-exécution de Tarticle 2.

Nous serious done en droit do declarer d'ores ct déja caduc le traité de 1876 pour refus officie! d'exécution do la part do la Suisse. Mais, par égard pour les suites qui découleraient de ee changement imprévu pour les sujets des deux pays, nous preférous procéder en faisant usage du droit de denunciation réservé a l'art 11 et nous adresserons ii V Exc. los pouvoirs nécossairos h eet offet.

Si je trouvo dans la note du 17 juin tine indication que lo gouvernement suisse s'occupe d'apportcr a sa police internationale les modifications qui somblo desirables, j'aime a y puiser respoir quo ces efforts auront pour résultat de

124

nous dispenser u raveuir dc robligation de prendre nous souls de ee cóté-ei de la frontière les mesures de protection nécessaires contre les entreprises criminolles de démocrates-sociulistes allemands établis en Suisse.

Nous verrona avec satisfaction ontrer en vigueur en Suisse des institutions capables de nous rendre la confiance quo notre sécurité iutérieure no sera pas menacée do la plus dangerousenient que dos au tres frontières de 1'ompire. L'article 2 du traite, s'il avait cté observe en Suisse avoc la mome ponctualité qu'on Alleniagne, aurait déja empêché quo cctte confiance s'ébranlat, et nous n'aurions pas cu lieu do croire quo la bonne volonté dos Suisses a 1 endroit do lours voisins allemands n'est plus aujourd'hui cello que supposait la conclusion d'un traité aussi intime que celui do 1876.

M, Droz terniino sa note du 17 on nous demandant do no pas tonir le gouvornemont et le peuple suisses pour des fauteurs dc revolution et d'anarchie. Je no me souviens pas (juo nous ayons fait au département des affaires étrangères de la Confédération un roproclio ayant co sens, Jo no douto pas non plus quo le gouvornemont central de la Confédération n'nit rintontion do rcmplir los obligations de voisi-nage international dans le sens indique a la fin do cetto note; mais jo dois admettro que la legislation jusqu'a présent en vigueur en Suisse no contoro pas a l'a.dministration centrale les moyons dc contraindro les autorités locales de.certains cantons a Fobsorvnuco des égards dus aux puissances étrangères, égards nécessaires au maintion dos bonnes relations ontrc Etats voisins.

15 ij 1 a a e VI

Voici lo textc lt;]c la note du Conseil federal en reponse a cello de M. de Bismarck , du 26 Juin.

Berne. Ie 13 Juillet.

A Son Excellence M. de Büllow, ministi'c plénipotentaire de l ompiro d'Alleniagne a Borne.

Lo soussigné a été chargé de répondre comme suit a la dépêche de Son Altesse le princo de Bismajick , du 26 juin, dont Son Excellence M. de Büi.ow lui a remis copie le lei-juillet.

Dans sa note du 15 juin, io soussigné avait declare qu'il no reviendrait pas de son chef sur l'incident Wohlgemuth; s'il le fait ajourd'hui, c'est pour réitérer aimpleinent en réponse a la dépêche: 1quot; que les autorités suisses n'ont en aucune manière ni tendu, ui contribué a tendre un piège a 1'inspecteur de police de Mulhouse; 2' que le fonctionnaire a été incarcéré puis expulsé nou point paree qu'il serait venu en Suisse prendre dos informations, inais paree qu'il avait foraenté de Tagitation; 3quot; qu'une discussion amicale contradictoire aurait, a notre avis, mis ces faits en pleine evidence.

Le Conseil fédérnl ne peut done admettre comme justi-fiées les deductions que S A. le prince de Bismarck tire de eet incident; il envisage au contraire qu'en manifestant sa ferme intention de faire cesser sur territoire suisse toute agitation factice ou réelle, il a agi dans rintérêt hieu entend,ii des deux pays.

12G

Dans sa dépcclie, 1c princc ehancclior mainticnt et dóve-loppe sa manicro de voir quant au sens et a la portee de I'art. 2 du traité d'établissement Le Conseil federal rogrette profondément d'avoir vu surgir une interpretation du traité (lont, jusqu'aux recentes communications du gouvernement imperial, il n'avait jamais été question entrc los deux pays. Mêmo si nous eonsiderons que dans sa teneur littérnlc, 1'article 2 est susceptible d'nne double interpretation, le gouvernement imperial, pour faire prévaloir la sienne, devrait pouvoir établir qu'elle correspondait effectivcmeiit a la volonté des parties contractantes au moment de la conclusion du traité

Or. a eet égard, il ne pout subsistcr aucun doute: le message du Conseil federal a 1' iasomblée fédérale sur notre traité d'établissement avec rAllemagne (3 juin 1876), le rapport de la commission du Conseil des Etats (20 juin 1876), et enfin, le mémoire da cliancelier de l'empire au Ueiclistng (18 novembre 1876) sur le même objet prouvent clairement et d'une manière concordante que les deux gouvernoments n'ont pas entendu restreindre leui dioit d(, recevoir cliez enx qui bon leur somble. mais qu'ils ont en pour but unique de déterminer les conditions moyennant lesquelles le séjour ou rétablissement sur le territoire de run des Etats ne pourrait pas être refusé aux ressortissants de 1'autre.

Pour ne citer que ce seul document, voici comment s'exprime le mémoire du cliancelier impérial relatif a l'art.

2 du traité d'établissement

Vv! 2 bestimmt welclie Ausweissclirifteii die Dents(diou anf liifonlrm beiznbringen haben, um in der Scltweiz'Woliii-

sitz üu nehmen odor sich dcrt niederzulassen Audi in clieser Beziohung wird von den Deutsdien nidit nioliv verlangt, als von den Angeboerigen dor Schweizcr Kantone.quot;' ')

Les mots „auf Erfordernquot;, pour avoir nn sens, ne [)eti-vcnt évidcniinent se rapporter qu'aux autorités suisses, lis montrent bien quo, dans 1'opinion do i'auteur du message au Reichstag allemand, los ressortissants de I'einpire, pour prendre residence eu Suisse, doivent etre en mesure de f'ournir les pieces justificatives prescrites lor-riin' rel'rs-ri sont exigées, ma is que les autorités suisses n'ont nullement 1'obligation de los exiger

Cost la ce qui résulte aussi de 1'histoire des négociatious de notre traité d'établissement a vee 1'Allemagne, auxquelles les traités semblables couclus le 31 octobre 1863 par la Suisse avee le grand-duché de Bade, le 30 juin 1864 avee la France, et le 18 mars 1869 avee le royaume du Wurtem-bersr, ont servi de base. L'art. 4 du traité avee le Wur-

o 7

temberg dit que, pour obtenir la faculté de s'établir de part et d'autre, /7 vijfii de déposer un acte d'origiuo et un eertifieat de bonne vic et moeurs et de non indigence. i)e 1'obligation pour 1'un ou 1'autre pays rfavif/er ces papiers de legitimation, il n'en est pas question La formulo la plus rigoureuse du traité du 27 avril 1876 fut proposée par A's fUlpfpifa .w/Ws pour bien marquer que les Alleniands ne pourraient éluder los prescriptions des lois suisses sur

'1 L'article 2 indique quels aotes do legitimation les Allemands out ii produire, sur rcgtiisifion pour pouvoir prendre un domicile ou un éta-blissenient en Suixse; ii eet égard encore on n'exige rien de plus des Allemandr- que des ressortissants des cantons suisses.

128

la police dos étrangers et pour le rendre concordant avec Tart. 2 de notre traité du 30 juin 1864 avec la France. Voici la teneur de 1 art. 2 do ce dernier traité;

„Pour prendre domicile ou former un établissement en Suisse lea Francais devront étre muiiin d'uu acte d'immatriculation; constatant leur nationalité, qui leur sera délivré par l'ambassade de France, après qu'il auront produit des cer-tificats de bonne conduite et de bonnes mceurs, ainsi que les nu tres attestations requises.quot;

Les deux traités sont done bien identiques dans leurs dispositions essentielles. Or, comme le chancelier de l'erapire d'Allemagne en 1870,'la France n a jamais compris les stipulations de eet article dans le sens d'une ohlvjation imposée a la Suisse de restreindre ses permis de residence aux senls Francais remplissant les conditions qui y sont émimérées, mais dans le sens d'uu droit de la Suisse d'agir de la sorte. II en est de nieme des autres pays avec les-quels nous avons dos conventions semblables

Nous ne pouvons après cela ne pas manifester notre surprise d'entendre affirmer que, déja en 1870, le gouvernement impérial aurait attaché de rimportance a empêclier la Suisse, /J'(gt; / rs stipuhilioiis (hi h'ciiU'- trdluI'lissi'iiH'iit, de donner aecueil a tons ceux do ses sujets qui ne vivent pas en paix avec les autorités. Si ce désir a existé, il est demouré secret, le négociateur allemand ne 1'a pas exprimé et 1'article 2 du traité n'en est pas l'expression Une sem-blaWo tendance aurait été, du reste. contraire a l'esprit du traité, qui a pour but do faciliter et non d'ontraver 1'établissoment réciproque des ressortissants d'uu Etat dans le territoire de rautre en lour assurant, sous ce rapport.

129

lo maximum des droits ot avantagcs possibles (art. 3 et (J).

Nous devons repousser l'imputation que nous n'aurions pas observe les stipulations du traité du 27 avril 1876 ot eontester absolument au gouvernement imperial Ie droit de le declarer devenu caduc, pour cause do non observation de notro part. Quant h la manière dojit le traité a été exéeuté de part et d'autre, nous nous bornerons it faire ressort!r les quelques considerations suivantes:

En premier lieu, d(!S ronseignements précis nous permet-tent d'affirmer que le certificat de bonne vie et mceurs n'a pas été dans tons los eas réclamé dos citoyens suisses étnblis en Allemagne.

Ensuite, il est a reniarquer que, par diverses publications ofticielles entre autres par la circulaire du 13 septembre 1880, qui a donné lieu ii iiuo correspondance diplomatique avec la legation d'Allemagno a Berne, par la circulaire complémentaire du 16 février 1881 et a réitérées fois par son rapport annuel de gestion, le Conseil federal a fait suffisamment connattre sa manière d'appliquer 1'art. 2. Ces documents ayant été remis des leur apparition a la légation d'Allemagno, sans que du roste elle élevat jamais aucune reclamation centre le contenu, on ne peut concevoir comment le gouvernement imperial en vient ii prétendre aujourd'hui que c'est seulement par notre note du 15 juin qu'il aurait appris quelle est notre inteprétation du traité.

Enfin nous devons faire observer que nos polices cantonales ent toute raison do se montrer sévères en ce qui concerne les papiers de legitimation d'étrangers, pour einpéclicr l'invasion d'éléments equivoques qui deviennent si facilement

un danger et une charge pour notre pays. C'est cette préoccu-

y

130

patiou qui a preside do notrc part a In redaction du traité du 20 nvril 187G. Sans fairo un trop grand fond sin¹ les certificats do bonno vio ot mcenrs, souvent délivrés dans dos conditions qui leur ótent ton to créance serionse, car il arrive quo les pires sujets anarchistes ot révolutionnairos, a.vant cos papiors parfaitomont on roglo, soul recns sans dt'fiancc, nous sommos cepondant loin dc vouloir rononcor a cot to garantie dans notrc propro intérct. Et nous pronons volontiors acte do ce que nos autorités cantonalos pour-rout désorinais oxigor la production do cotto garantie d une n auicro encore plus rigourouso, sans risquor do voir lo gouvcruoinont imperial demandor lui-même des tompéra-ments dans rexécution do cotto clause du traité.

Lo sonssigné espèro que S. A. lo prince cliancelier voudra bion se eonvaincro par l'exposé qui precede que lo Conseil fédéral n'a jamais on l'intention qu'on lui prote do subor-donncr radmission dos Allemands en Suisse au placet du gouverneinont impérial, ni do revondiquor pour lui un droit réciproque vis-a-vis des Suisses qui pronnont residence en Allogmagno. S'il est vrai, ainsi que lo dit la dépêche du 20 juin, quo tout traité international impliquo pour chacuno dos parties contractantos, dans la mosure dos droits qu'il crco ot des obligations qu'il impose, I'abandon d'nno part do la souveraineté, il n'on est ])as moins certain qu'il y a dos attributs do sa souveraineté quo la Suisse n'a jamais consenti ot no consentira jamais ii restroindro do son plein gvé par la voio des stipulations internationalos. Et roxercico du droit d'asilo est un do cos attributs, touto I'liistoiro do la Suisse lo prouvo. Co sont la do cos principes dont nous no ponvons nous départir ot ([ui nous dirigoront, si nous avons

181

ïi négocier un nouveau traité d'etablissement avee l'Alle-magne; il nous a pavu nécessaire de Ie rappclcr.

La question des mesures destinées a ompêcher quo du territoire suisse des menees anarchistes et révolutionnaires no puissent être dirigées eontro la paix intérieui-o de l'einpire et a réprimer celles qui, malgré los precautions prises, viennout malheureusement a se produire, a déja fait 1'objet dos précédentes coininnnieations du soussigné.

Le Conseil ledérnl no pout quo réitérer los declarations catégoriques qu'il a données a ee sujet. Reconnaissant dans leur plenitude les devoirs internationaux qui incombent a la Confederation aussi bien qu'a tont gouvornoinent soucieux de maintenir les bons rapports avec des pays amis, le Conseil federal a montré en foute circonstance, par des faits, sa forme resolution de ne toléror en Suisse auoun acte contraire nu droit des gans et aux égards que les Etats se doivent outre oux. En agissant ainsi, il n'est que l'expros-sion de la volonté du peuple suisse, qui s'est. en particulier, manifestée par des votes unanimos aux Chambres fédéralos, lorsqu'on n dü faire appel a leur concours législatif.

Actuellement, grace aux mesures énergiques prises dans les dernièros années, aucun chef connu du mouvement anarchiste et révolutionnaire n'est établi ou toléré en Suisse. La creation d'un office central pour la police politique, telle qu'olle résulte on particulier do la decision prise par les Chambres dans leur dernièro session, permettra do suivro micux encore et de réprimer, dans les limites do notre constitution, ton tos les manifestations nouvelles qui. soit dans lo domniuo do la presse, soit dans celui des asso-

132

ciatioiis et reunions, revêtiraient nu caractère illieite ou dangereux et menaceraient nos relations Internationales.

Lo Conseil federal no dunte pas que ces explications ne soient de nature a rassurer complètement le gouvernement imperial et a le convaincre qu'il n'y a pas lieu pour lui de reeourir a dos moyens exceptionnels contraires aux intéréts des deux Etats. Si nous insistons avee autant de fermeté sin' le respect de nos droits, c'est paree que nous avons la volonte non moius ferme do remplir scrupulousement nos devoirs internationaux, spécialement vis-a-vis de rAlIemagne, avec laquelle nous avons toujours été désireux d'entrctenir les racilleurs rapports.

Le soussigné pric Son Excellence M. de Bülow de porter ce qui precede a la connaissance de Son Altesse le prince Bismarck et do vouloir bien agréer les assurances de sa liaute consideration,

15 ijl ago VII.

TRAITÉ D'ÉTABLISSEM ENT

KNTKE

la Suisse et lAllemagne.

La Conrédératlon suisse

ET

Sa Majesté l'Empereur d'Allemagne,

animés du désir do maintenir et de resserror les liens d'amitié existant eutre la Suisse et rEmpire d'Allemagne et dans le but de régler a nouveau les conditions de rétabiissement des

i;?3

Suisses dans 1'Empire d'Alleniagnc et des Allcmands en Suisse, ainsi que celles do 1'assistancc réciproque de ceux de leni's ressortissants qui doivent êtrc socourus et soignés, sontcon-venus de conclure a eet effot un traité et ont nommé pour leurs plénipotcntiaires, sa voir:

Lc Conscil fcdéral:

Monsieur Ie Conseiller federal Numa Droz, Chef du Département federal des Affaires Etrangeres, et

Sa Majcstc l'Empcrcui' d'AlieiUiignc;

Monsieur Otto de Bülow, Sou Euvoyé extra-ordinaire et

Ministro plénipotentiairo auprès de la Confederation suisse,

Conseiller intimo de Legation et Chambellan,

Icsquols, apres s'être commuuique lours ploins pouvoirs, trouvés en bonno et due forme, sont convonus des articles suivants, sous réserve de ratification.

Article 1.

Los Allomands soront recus ot traités dans chaquo canton do la Confédération, relativoment a leurs porsonnos ot a leurs propriétés, sur lo mcnio pied et de la inêmo manièro que le sont ou pourront l'être a ravonir los ressortissants dos autres cantons. lis pourront en consequence aller, venir, séjourner temporairomont ot s'établir d'uno manièro pormanonte en Suisse, en se conformant aux lois ot règlements de police.

Tout genre d'industrio et do commerce permis aux ressortissants des divers cantons lo sera égaloment aux Allemands, sans qu'on puisso on oxiger aucune condition pécuniaire ou autre plus onérouso.

l:U

Art. 2.

J'diir jjonvoir iiwwjuer Ie baiéjice de Idiiiclc premier, les Allc-niands en Suisse devront êtrc immis il'im cirh/irul »lc leur legation, constatnni qu'ils possèdent hi qualité do rcssoi'tis-siints ullemauds ct juuissunt d'unc bonne reputation.

Art. 3.

Les Suisses juuiront, en Alleinagne, en se conformant aux prescriptions de l'aiiirlc 'i dn [trcxcnl Inii'c, des nièmes droits et avantages que Tartiele premier ei-dessus assure aux Alle-niands en Suisse.

Art. 4.

Les dispositions des precedents articles ne portent aucune atteinte au droit qu'a cliacune des parties contractantes d in-terdire son territoire aux ressortissants de l'autrc, soit en vertu d'un jugement, soit pour des motifs tires de la sécurite intérieure et extérieure de l'Etat, soit encore pour des motifs se rapportant a In police des mceurs et ii la mendicite.

Art. 5.

Les ressortissants de run des deux Etats établis dans l'autrc demeurent soumis aux lois de leur patrie en ce qui concerne le service militaire et les prestations imposées par compensation pour le service personnel; ils ne peuvent, en consequence, dans le pays oil ils sont établis, etre astreints ni a un service militaire quelconque, ni aux prestations imposées par compensation pour le service personnel.

1 :i.j

Art. (i.

Eu cas tk' gucri'c ou d'oxpropriation pour ciiuso d iililité publiquo, los citoyons de I'lm dos ilous résidunt ou

ctiiblis dans l'autrc scront assitnilés aux citoycns du pays ou ils resident, un eo qui conceruc los iudemnités pour los donunages qu'ils auront éprouvés.

Art. 7„

Tout avaiitago quo l'une dos parties oontraotiiiites aurait concede ou pourrait encore conccder ii ravenir d'uno inanière quolconquc a unc autre puissance, en co qui concorne l'eta-blissonient et roxorcice dos professions industriollos, sera applicable de la mêino inanière et ii la niêmo óponuo a 1'autro partio, sans qu'il soit nécessaire do faire une convention spéciale a eet offbt.

Art. 8.

lies ressortissants do l'un dos deux Etats contractants (pii se trouvent sur Ie torritoire do rautre, qui y résidont ou qui y sont étiiblis, ot qui soraient dans lo cas d'etre expulses, en vertu des dispositions do l'article 4, seront, ii la demande de'l'Etat contractant qui los ronvoie, reeus on tout temps, eux et lours families, dans l'autre Etat.

Cliaque partio s'engage, dans los niêmes éventualités, a recovoir, a la demande do Fantre partio, ceux: do ses anciens ressortissants qui, tout en ayant perdu leur droit de citoyou d'après la legislation du pays, no sont pas devonus ressortissants de l'autre partio ou d'un autre Etat.

18«

Toutefois, si l'originc n'ost pas établie pui' un actccncorc valablo ot non suspect, un renvoi, par rnesure clc police, ne doit pas avoir lieu avant (juo la question de 1'obligation de rcccvoir 1'individu ii renvoyer ait étó rósolue et que l'autre Etat ait expressément reconnu son obligation a eet égard.

Los frais do transport jusqu'aux froutières de la Suisse et de rAllemaguc serunt a la charge de l'Etat qui a provoqué ie renvoi.

Art. 9.

Les deux parties se réservent le droit d'interdire, a ceux de lours ressortissants qui se font fait naturaliser dans l'autre avant de s'ctrc aerjuittés de leur service militaire, le sejour permanent ou 1'établissement dans leur aneienue patrie.

Art. 10.

Los propriétaires ou cultivateurs suisses de biens-fonds situés dans l'empire d'Allemagne, et vice-versa, les propriétaires en cultivateurs allemands de biens-fonds situés en Suisse; jouissent, pour rexploitation do leurs bions, des mémes -uvantages que les nationaux habitant la meme loca-lité, a la condition de se soumettre a toutes les ordonnances administratives et de police applicables aux ressortissants du pays.

Art. 11.

Chacune des deux parties contractantes s engage ii pour-voir ii ce que sur son territoire les ressortissants do l'autre partie, qui doivent etre secourus ct soignés, soient traités a l'égal de ses propres ressortissants jusqu'a ce que leur retour dans l'Etat d'origine puisse s'etfectuer sans danger pour leur santé eu cello d'autres personnes. La bonification des frais

resultant de l'applieation do ces dispositions ne peut etre réclamée dos caisses de l'Etat, des communes on autres oaisses publiques do l'Etat dont la personnc sccourue est ressortissante. Pour le cas oü la personne secouruo ou d'autres tiers obliges sont en etat do rembourser les frais, le recours domoure reservé eontre ces derniers.

Les gouvernements contractants s'engagent aussi récipro-quement a preter, sur la proposition de 1'autorité compétente, l'appui admissible aux termes de la legislation du pays, afin que ecux qui out supporté les frais soient remboursés dans une mesure equitable.

Art. 12.

Le present traite entrera en vigueur le 20 juillet 1890 et sera valable jusqu'au 31 decembre 1900.

Dans le cas oil douzc mois, avant la fin de ladite periode, aucune des deux parties contractautes n'aurait notifió son intention de faire cesser les e ff'ets du traité, i! demeurera obligatoire jusqu'a Texpiration d'une année a partir du jour oü l'une ou l'autre des parties contractautes 1'aura dénoncé.

Le présent traité sera ratifié aussitot que faire se pourra, et los ratifications en seront échangées a Berne, au plus tard le 10 juillet de cette aiméo.

En foi du 'j/ioi, les soussignés out signé Ie présent traité et y out appose le cachet de lours armos.

Fait a Borne le 81 mai 1890 (mil huit cent quatrc-vingt-dix).

(Signé) Droz. (Signé) Otto de Biilow.

(L. S.) (L. S.)

138

Protocolc de cloture.

Au moment, de procéder a la signature du traité en date de ce jour, les plénipotentiaires soussignés sont, avee Fau-torisation de leurs gouvernements, convenus par Ie présent protocolc des dispositions suivantes.

1quot; Le ministro royal de Bavière pres la Confederation suisse est compétent pour délivrer aux ressortissants bavarois le certificat dont il est fait mention a Partiele 2.

2° Taut que la Suisse n'aura pas pris de disposition legislative dans le but de détorminer que, pour ses ressortissants qui voudront se placer en Allemagne au benéfice du présent traité, le certificat prévu ii l'article 2 ne pourra être délivré que par sa legation et ses con-sulats dans ce pays, les autorités allemandcsconsidcre-ront commo équivalant audit certificat Facte d'origine (lleimatschcin), délivré par la commune suisse et légalisé par le canton d'origine.

'i Les ressortissants de l'un des deux pays régulièrement établis dans l'autre en vertu du traité du 27 avril 1876 sont au benefice du traité cn date de ce jour sans autre formalité.

4quot; l'our le rapatriement des personnes visées dans l'ar-ticle 8 du traité de cc jour, les régies fixées par le protocolc additionnel du 21 déccmbre 1881 au traité d'établisscmcnt du 27 avril 1876 continueront a dé-ployer leurs effets aussi longtemps (^ue ledit protocolc n'aura pas été remplacé par un nouvel accord entre les deux gouvernements.

130

5quot; Les deux Etats contractants s'ougagcnfc réciproqucment: a nc provoquoi' Ie renvoi d'une personae, prévvi ii l'ar-ticle 9, qu'apres un examen préalable et ininutieux des circonstancea qui s'y rapportent; ils ne le provoqneront pas, s'il résulte de eet examen que le changement de nationalité a eu lieu bomi Hdc et que la personne dont il s'agit u'a pas voulu , par cela, se soustraire au service militaire.

Le présent protocole aura la même force et valeur rjue s'il faisait partie intégrante du traité. I! sera ratifié par les deux parties contractautes, et les rati-Kcations en seront écliangées a Berne le meme jour et en même temps que celles du traité.

/■,'// jai de qnoi, les soussignés out signe le présent protocole eu double et y ont apposé le cachet de leurs amies.

Fait a Berne le 31 mai 1890.

(Signé) 0(tlt;gt; dr, liiilow

(L S.)

STELLINGEN.

I.

l it het thans in ^oliniik zijnde formulier voor de afkondiging van wetten ware het juister den aanhef: «In naam van Hare Majesteit Wilhelmina enz. enz.quot; weg te laten en dat te doen aanvangen onmiddellijk met de woorden: «Wij Emmaquot; enz.

II.

Benoeming van een gemeente-archivaris, die naast en onafhankelijk van den secretaris zijne werkzaamheid zal uitoefenen, is in strijd met de gemeentewet. Wijziging echter in dien zin dezer wet is gewenscht.

III.

Wenschelijk ware liet in de laatste al. van art. '24 Gem.wet een uitzondering te maken voor den geneesheer, die belast is met de levering van medicijnen, ten behoeve van de armen der gemeente.

IV

Zon latiiz' in \vrteriscli!i|i en |ir;iktijk liet Iicuri11 d)»ilitick' dcl'u'tquot; /.no woiiiii;' v.islstaal als tlunis. hr-lioorde nit-leverinu' lt;ip ilion jjimihI viict ti' /ijn bcpcrlct.

V.

Wensclielijk ware liet de l)e|)aliiiii (tmtvent inlircng van art. I IW. uit U' lircidcii lot uilIciiiinu van ofidsomineii.

\ I.

Ken wt'uvns verkwisting om lor ciiratoclc gestolde kan oednremle de cin-ateelc liij testainont /.ijn enratoi' lot ciTgeiiaam instellen.

Vil.

In art. f'. W. Ijeliooron omler «doen lilijkonquot; ook andere liowijsmiildelon te worden verstaan dan oen nit-tivksel uit do Iniwelijks-registers van den biirgerlijkon stand.

VIII.

De iiitilnikk'chjkc insol\^-ont-vorkl:ivinfgt;' l)ij reclitcrlijk vciiiiiis in art. X.quot;)! \V. v. K. is doelloos en hclioonlc plaats te maken voor insolventie van reelitswejie.

I\.

De artt. 57 en .quot;gt;8 \V. v. K. beliooven in de wel niet langer een plaats te vinden.

X.

Indien een exploit van dauvaardinii' aan iemands gekozen woonplaats wordt gedaan, dan wordt de lennijn van dagvaarding naar die woonplaats en niet naar de eigenlijke woonplaats berekend

XI.

Landnationalisatie lieeit geen invloed op de kapitaal-rei ite.

XII.

Jure Romano is voor novatie niel alleen de gebleken maar ook de uilclriikkelijl: verklaarde animus novamli noodzakelijk.

144

xni.

IJij, aan wien ten laste gelegd is liet zonder geweld of bedreiging met geweld, wegnemen van aan een ander toebehoorende bloembollen van een bloembollenland, met het oogmerk ziHi die voorwerpen wederrecbtelijk toe te ciuenen. behoort voor den kanton||ciiter te worden gedagvaard.

XIV.

In geval van samenloop van misdrijven zal voor de opgelegde boete, schoon zij ƒ000 overschrijdt, toch niet meer dan 0 maanden subsidiaire hechtenis kunnen worden opgelegd, indien de niaxiiinim-boete op ecu dief misdrijven gesteld reeds ƒ000 te boven ging.

X V.

Art. 101 S. V. is niet toepasselijk, wanneer de beklaagde niet ter terechtzitting is verschenen.