/t cbu.eL^\A^3 YXA^ ^è*~s

^ -11 USv^xJL^-.

Ytu, y^Jtesw^có OhJ-t^u-cii j

jiERKELIJK

yviis- EN j_^OFBOEKJE.

Den Hoogeerwaarden Heer, Monseigneur M. J.^A. LANS,

Eere-Kanunnik van Carthazo^

o 7

Pastoor te Schiedam^ den IJveraar voor de Liturgie, den volijverigen Bezorger der Kerkmuziek in Nederland,

Als geri r{ 1 i (. il i l cf j.cci t en door Zijn Hoogeerwaarde ^'el-willend aanvaard.

v ak

KE^KfjLIjK:

*2^

cWis- en Qofboehje,

Bijeenverzameld

door

d. P.

R. C. Pr,

gt; fsj \/

. .. gt;. -csi^jq^eamp;e-t

V J isJ i l 1^1

P. Stokvis amp; Zn. 's Hertogenbosch, 1891.

-«—cggt;—»--

91cet vctioj dcz êccjtctijhz Qvcz-

{\ C i C OCl 11 fl d' cÖ i 3C011V oil O l' 1H O H C' j

cjeSivi-fit en w-i-tgcgcocn.

—•:-o-oo-:——

M. Waterreus, Drukker amp; Uitgever, Roermond.

otoco^iocnt^-wco*—•otoco^ocntf'-WM

CTQ CL ; f» pj SG.Cfq ; 3 00

P (Tgt;

■o

g-r

10 H M OJ H tO H CO H MD H UI OJ OJ to O ^-1

gt; 2- - - ^ S-

y ►Owquot; quot;* quot; quot;ö y quot;*

to M 00 04-

E 3

1 MD C\-f- to CO M tr

g'?- s';

n 3 o y o s o ^

§ w

«—. gt; lt;—1 SS C c

3 rt S

u₌ - !z:_{= =} u- - - Ö^:

fD O f6 O f5 O

O lt; O ■lt; O lt;

Lijst der Feestito, zooals ze gewoonlijk geviertl worleii,

JANUARI.

1 Besnijdenis des Heeren.

2 Octaaf (i) van den H. Stephanus.

3 Octaaf van den H. Joannes.

4 Octaaf der HH. Onnoozele Kinderen.

5 Vigilie (2) van Driekoningen.

6 Driekoningen. Thelesphorus. Mart.

7 Octaaf van Driekoningen.

8 » » »

9 » » »

10 gt; » »

11 » » » Hyginus, Paus-Mart.

12 » » j

13 Octaafdag van Driekoningen.

14 Hilarius, Bisschop, Leeraar; Felix Mart.

15 Paulus, Kluizenaar; Maurus, Abt.

16 Marcellus, Paus-Mart.

17 Antonius, Abt.

1) Octaaf beteekent de acht dagen, gedurende welke een feest gevierd, of herdacht wordt; de achtste dag wordt ook octaaf genoemd.

2) Vigilie, dat is: voorbereidingsdag.

iS St. Petrus Stoel te Rome; Prisca Mart.

19 Pharaildis Maagd. Canut, Koning-Mart;

Marius enz. Mart.

20 Fabianus en Sebastianus, Mart.

21 Agnes, Mart.

22 Vincentius en Anastasius, Mart.

23 Huwelijk der H. Maagd; Ildefonsus,

Bisschop.

24 Timotheus, Bisschop-Mart.

25 Bekeering van den H. Paulus.

26 Polycarpus, Bisschop-Mart.

27 Joannes Chrysostomus, Bisschop-Leeraar.

28 Julianus, Bisschop; Agnes, Mart.

29 Franciscus van Sales, Bisschop-Leeraar.

30 Martina, Maagd-Mart.

31 Petrus Nolascus, Belijder.

FEBRUARI.

1 Ignatius, Bisschop-Mart.

2 Buivering van Maria in den tempel.

(Lichtmis.)

3 Blasius, Bisschop-Mart. Madelinus Bel.

4 Andreas Corsinus, Bisschop.

5 Agatha, Maagd-Mart.

6 Gudula, Maagd; Dorothea, Mart. Aman-

dus. Bisschop.

Den tweeden Zondag na Driekoningen wordt .eevierd het feest van den H. Naam Jesus; Duisdap;na Zondag Septuagesima wordt herdacht het Gebed des Heeren in den Olijfhof.

— 8 —

7 Romualdus, Abt.

8 Joannes de Matka, Belijder.

9 Cyrillus van Alexandrië, Biss.-Leeraar,

Apollonia, Mart.

10 Scholastica, Maagd.

11 De Zeven Stichters van de Orde der

dienaren van Maria.

12 Titus, Bisschop.

13 c6 Martelaren van Japan.

14 Valentinus, Mart; Vedastus, Biss.; Ger-

lacus, Belijder.

15 Fanstinus en Jovita, Mart.

16 Gregorius X. Paus.

17 Hyginus, Paus-Mart. Vlucht naar Egypte. iS Simeon, Bisschop-Mart.

19 Conradus, Belijder.

20 Eucherius, en Emilianus, Bisschop-Mart.

21 Ablebertus, Bisschop.

22 St. Petrus' Stoel te Antiochië.

23 Petrus Daminnus, Bisschop-Leeraar.

24 Mathias, Apostel en Evang.

25 Margaritha van Cortona, Boetelinge.

26 Porphyrius, Mart.

27 Julianus en Eurus, Mart.

28 Oswaldus, Bisschop.

29 (Schrikkeljaar.)

Dinsdag na den Zondag »Sexagesiinaquot; feestdag van het Lijden des Heeren.

Woensdag na Zondag «Quinquagesimaquot; Aschdag; Vrijdag daarna feest der Doornenkroon onzes Heeren.

MAART.

1 Switbertus, LSisschop.

2 Simplicius, Paus.

3 Fredericus, Abt; Cuiiegundis, Keizerin.

4 Casimirus, Belijder; Lucius, Mart; Al-

bricus, Bisschop.

5 Joannes Jozef van het Kruis, Belijder.

6 Coleta, Maagd.

7 Thomas van Aquine, Belijder-Leeraar;

Perpetua en Felicitas, Mart.

S Joannes de Deo, Belijder.

9 Francisca, Weduwe; Catharina van Bologna.

10 Veertig Martelaren.

11 Leander, Bisschop.

12 Gregorius, Paus.

13 Euphrasia, Maagd.

14 Mathildis, Koningin.

15 Longinus, Soldaat.

16 Heribertus, Bisschop.

17 Gertrudis, Maagd.

18 Gabriel, Aartsengel.

19 Jozef, Bruidegom van Maria

20 Patritius, Bisschop; Wulfrannus, Biss.

21 Benedictus, Abt.

22 Cyrillus, Bisschop van Jerusalem, Kerk

leeraar.

Vrijdag na den eersten Zondag in den Vaste; feest der Lans en Nagelen.

Vrijdag na den iwxden Zondag: feest van den Zweetdoek des Heeren.

- IO -

23 Theodosia, Maagd-Mart.

24 Simeon, Mart.

25 Boodschap des Engels aan Maria.

26 Ludgerus, Bisschop.

27 Rupertus, Bisschop.

28 Sixtus III, Paus.

29 Eustasius, Abt.

30 Ouirinus, Mart.

31 Balbina, Maagd; Cornelia, Maagd en

Mart.

APRIL.

1 Hugo, Bisschop.

2 Franciscus de Paula, Belijder.

3 Maria van Egypte, Boetelinge.

4 Isidorus, Bisschop-Leeraar.

5 Vincentius Ferrerius, Belijder.

6 Sixtus I, Paus.

7 Ccclestinus I, Paus; Hermanns Jozef, Bel.

8 Perpetuus, Bisschop.

9 Waltrudis, Weduwe.

Vrij dag na den derden Zondag feest der H.H. Vijf Wonden.

Vrij dag na den vierden Zondag; feest van het H. Bloed.

Vrirdag na PassicZondag feest der Zeven Smarten van Maria.

In de goede JVee/c wordt iederen dag de H. Mis gelezen, aan dien dag eigen. Palmenzondag—dinsdag, woensdag en vrijdag het Lijden gelezen.

10 Acatius, Bisschop-Mart.

11 Leo L, Paus en Leeraar.

] 2 Julius I, Paus.

13 Hermenegildis, Koning-Mart.

14 Justinus, Mart; Tibumus, Valerianus en

Maximus, Mart.

15 Petrus gonzales, Belijder.

16 Benedictus Jozef Labre, Belijder.

17 Anicetus, Paus-Mart.

18 Usmari, Bisschop.

19 Leo IX, Paus.

20 Victor, Paus-Mart.

21 Anselmus, Bisschop-Leeraar.

22 Soter en Cajus, Paus en Mart.

23 Georgius, Martelaar.

24 Fidelis van Sigmaringen, Mart, Egber-

tus. Bisschop.

25 Marcus, Evangelist; Floribertus, Biss.

26 Cletus en Marcellinus, Mart. O. L. V.

van goeden raad.

27 Petrus Canisius.

28 Verheffing van het lichaam van den H.

Lambertus, Vitalis, Mart.

29 Petrus, Mart.

30 Catharina van Senen, Maagd.

Paaschdacr en gedurende de Paaschweek wordt dagelijks de H. Mis gelezen, aan iederen dag eigen. Zoo ook Beloken Paschen.

Den tweeden Zondag na Paschen, feest derli. Won-der-Hostie in Breda.

Den derden Zondag na Paschen wordt gevierd het Beschermfeest van den H. Jozef.

MEI.

1 Philippus cn Jacobus, Apostelen; Mar-

culphus, Abt.

2 Athanasius, Bisschop-Leeraar.

3 Vinding van het H. Kruis; Alexander,

Eventius, Theodulus enjuvenalis Mart. Aufridus, Bisschop.

4 Monica, Weduwe.

5 Pius V., Paus.

6 Marteling van den H. Joannes in den

ziedenden olie.

7 Stanislaus, Bisschop Mart.

8 Verschijning van den Aartsengel Michael.

9 Gregorius van Nazianze, Biss.-Leeraar. ie Wiro, Bisschop; Gordianus en Epima-

chus, Mart.

11 Franciscus de Hieronymo, Belijder.

12 Nereus, Achilleus en Domitilla, Mart.

13 Servatius, Bisschop.

14 Antonius Bisschop-Leeraar; Bonifacius,

Mart.

15 Dymphna, Mart. Aufridus, Bisschop; Verheffing der Overblijfselen van den H. Bavo.

16 Joannes Nepomucenus, Mart.

17 Paschalis Baylon, Belijder.

Hemelvaart des Heeren op den 40sten dag na Pa-schen; acht dagen daarna de Octaafdag.

Maandag vóór Pinksteren feest van den H. Gerlacus, Belijder.

18 Venantius, Mart.

19 Petrus Coelcstinus, Paus; Pudentiana,

Mart.

20 Bernardinus van Senen, Belijder.

21 Ubaldus, Bisschop; Felix a Cantalicio,

Belijder.

22 Paulus van het Kruis; Crispinus van

Viterbo, Belijder.

23 Desiderius, Bisschop-Mart.

24 H. Maagd, Hulp der Christenen.

25 Gregorius Vil, Paus; Urbanus, Paus-Mart.

26 Vinding en opheffing der Beenderen

van de HH. Wiro en Gezellen. Eleuthe-riiis, Paus-Mart.

27 Maria Magdalena de Pazzis. Maagd

Joannes, Paus-Mart.

28 Augustinus, Bisschop van Kantelberg.

29 Philippus Nerius. Belijder.

30 Ferdinand, Belijder; telix, Paus-Mart.

31 Angela de Merici, Maagd; Petronilla,

Mart.

10 dagen na Hemelvaart Pinksterfeest; daags te voren Vigilie, waarop het water wordt gewijd; gedurende de geheele weck de Mis aan dit feest eu iederen dag eigen. _ _ .

Den achtsten dag wordt het feest der H. Dneviu-digheid gevierd.

— 14 —

JUNI.

1 Eleutherius, Paus-Mart.

2 Marcellinus, Petrus en Erasmus, Mart.

3 Clotilclis, koningin.

4 Franciscus Caracciolo, Belijder; Ouiri-

rinus, Mart.

5 Bonifacius, Bisschop Mart.

6 Norbertus, Bisschop.

7 Alle heilige Bisschoppen van Maastricht.

8 Bonifacius en Gezellen, Mart.

9 Primus en Felicianus, Mart.

10 Margaretha, Koningin van Schotland.

11 Barnabas, Apostel.

12 Odulphus, Belijder; Basilidis, Cyrini, Na-

boris. Mart; Cunera, Mart.

13 Antonius, Belijder.

14 Basilius, Bisschop-Leeraar.

15 Vitus, Modestus en Crescentia, Mart.

16 Joannes a. S. Facundo; Joannes Fran

ciscus Regis, Belijder.

17 Alena, Maagd-Mart.

18 Marcus en Marcellianus, Martelaars.

19 Juliana, Maagd; Gervasius en Protasius,

Mart.

20 Silverius, Paus-Mart.

21 Aloysius, Belijder; Engelmundus, Abt.

Donderdag na H. Drievuldigheid, feest der instelling van het allerheiligst Sacrament des Altaars; Op dien dag en den Octaafdag de eigen Mis.

Daags na den Octaafdag, feest van het H. Hart van Jesus.

22 Paulinus, Bisschop.

23 Vigilie der Geb. van den H. Joannes.

24 Geb. van den H. Joannes, den Dooper.

25 Gulielmus, Abt; Adelbertus, Belijder.

26 Joannes en Paulus, Mart.

27 Crescens, Mart.

28 Leo II, Paus. Vigilie. (Vastendag.)

29 Petrus en Paulus, Apostelen.

30 Paulus, Apostel.

JULI.

1 Octaafdag der geb. van den H. Joannes.

2 Bezoek van Maria aan Elisabeth.

3 Rumoldus, Mart.

4 Overbrenging der Relikwiën van den H.

Martinus; Irenaeus, Bisschop-Mart.

5 Cyrillus en Methodius, Belijders.

6 Octaafdag der HH. Apostelen Petrus

en Paulus.

7 Feest der Zoete Lieve Vrouw te's Bosch.

8 Elisabeth, Weduwe; Landrada en Amel-

berga, Maagden.

9 19 Martelaren van Gorcum.

10 Zeven Broeders, Rufina en Secunda, , Mart.; Amelberga, Weduwe.

Den derdoi Zondag na Pinksteren: feest van het allerzuiverst Hart van Maria.

Eersten Zondag van Juli, feest van het allerkostbaarst Bloed onzes Heeren Jesus Christus.

— i6 —

11 Michacl de Sanctis, Belijder; Pius, Paus-

Mart.

12 Joannes Gualbertus, Belijder; Nabor en

Felix, Mart.

13 Anacletus, Paus-Mart.

14 Bonaventura, Bisschop-Leeraar.

15 Zending der Apostelen.

16 O. L. Vrouw van den berg Karmel.

17 Alexis, Belijder; Fredegandus, Abt.

18 Camillus de Leilis Belijder; Fredericus,

Biss.-Mart.

19 Vincentius, Belijder.

20 Hieronymus Aemilianus, Belijder; Mar-

garitha, Maagd. j 7

21 Henricus, Keizer; Praxedes, Mart. Mo- • S

nulphus en Gondulphus, Bisschoppen.

22 Maria Magdalena, Boetvaardige Zondares.

23 Apollinaris, Mart. Liborius, Biss.

24 Vigilie van den H. Jacobus; H. Chris

tina Mart.; Raineldis, Mart.

25 Jacobus, Apostel; Christophorus, Mart.

26 Anna, Moeder der H. Maagd.

27 Pataleon, Mart., Bernulphus, Bisschop.

28 Plechelmus, Bisschop; Na~arius, Celsus

en Victor, Mart.

29 Martha, Maagd; Felix, Simplicius, Fau-

stiniusen Beatrix, Mart.

30 Abdon en Sennen, Mart.

31 Ignatius, Belijder.

Zon chim, Vz

AUGUSTUS.

1 Petrus-Banden; Machabeeën, Mart.

2 Alphonsus M. de Liguorio, liisschop-

Leeraar.

3 Vinding van het lichaam des H. Ste-

phanus, eersten Martelaar.

4 Dominicus, Belijder.

5 O. L. Vrouw ter Sneeuw.

6 Gedaante-verandering des Hoeren op

Thabor; Xistus, Felicissimus en Aga-pitus, Mart.

7 Cajetanus Belijder; Donatus, Mart.

8 Cyriacus, Largus en Smaragcus, Mart.

Romanus, Mart.

9 Vigilie van den H. Laurentius; Joannes,

Zoon der Maagd.

)o Laurentius.

it Tiburtius en Susanna, Mart; Philumena, Mart.

12 Clara, Maagd; Wigbertus, Mart.

13 Hippolytusen Cassianus, Mart.; Joannes Berchmans, Belijder, O. L. V. Toevlucht der Zondaren.

114 Vigilie der opneming ten hemel van Maria Werenfridus, Bisschop. (Vigilie . Vastendag.)14 Vigilie der opneming ten hemel van Maria Werenfridus, Bisschop. (Vigilie . Vastendag.)

15 (1) Opneming ten hemel van Maria. ■. 16 Rochus, Belijder,

; 17 Octaafdag van den H. Laurentius.

' 1} Zondag onder het Octaaf, feest van den H. Joa-j chim, Vader der H. Maagd.

— i8 —

18 Hyacinthus, Belijder; Agapitus, Mart. Jeroen, Mart.; Helena, Keizerin.

19 Ludovicus, Tolosani, Bisschop.

20 Bernardus, Abt Kerkleeraar.

21 Joanna Francisca de Chantal, Weduwe.

22 Octaafdag Jcr Hemelvaart van Maria;

Timotheus, Hyppolitus en Symphoria-nus, Mart.

23 Philippus Benitius, Belijder.

24 Bartholomeus, Apostel.

25 Lodewijk, Koning; Gregorius, Bisschop.

26 Zephyrinus, Paus-Mart.

27 Jozef Calasanctius, Belijder.

28 Augustinus, Bisschop-Lecraar; Hermes,

Mart.

29 Onthoofding van den H. Joannes den

Dooper.

30 Rosa van Lima, Maagd; Felix en Adauc-

tus, Mart.

31 Raymundus Nonnatus, Belijder.

SEPTEMBER.

1 Aegidius, Abt; Twaaf Broeders, Mart.;

Werenfridus, Belijder.

2 Stephanus, Koning van Hongarije.

Den vierden Zondag in Augustus wordt in 's Bosch en Utrecht het feest der Kerkwijding herdacht in Breda den loen Zondag na Pinksteren; in Roermond den 4en Zondag in November.

— 19 —

3 Remaclus, Bisschop.

4 Rosalia, Maagd; Rosa van Viterbo, Maagd.

5 Laurentius Justinianus, Bisschop.

6 Antoninus, Mart.

. 7 Madelberta, Maagd.

8 Geboorte der H. Maagd; Adrianus. Mart.

9 Gorgonius, Mart. Petrus Claver, Belijder. 5 io Otgerus, Belijder; Theodardus, Mart.

11 Nicolaus Tolentinus, Belijder; Protus en Hyacinthus, Mart.

12 Guido, Belijder.

13 Philippus; Eugenia Maagd.

14 Kruisverheffing.

15 Octaafdag der Geboorte van Maria; Nicomedes, Mart.

16 Cornelis en Cyprianus, Mart. Kuphemia,

Lucia en Geminianus, Mart.

17 Lambertus, Bisschop-Martelaar.

18 Jozef a Cupertino, Belijder.

¹15 Januarius en Gezellen, Mart. 20 Eustachius en Gezellen, Mart. - 21 Matthaeus, Evanglist; Gerulphus, Mart.

22 Maria de Socos, Maagd; Mauritus en

Gezellen, Mart. Maternus, Biss.

23 Linus, Paus-Mart. Thecla, Mart.

Den eersten Zondag van September, feest der H. 5 Engelbewaarders.

Zondag onder het Octnaf van Maria's Geboorte feest ; van den H. Naam, Maria.

Derde Zondag in September feest der Zeven Smarten 1 van Maria.

20

24 O. L. Vrouw, tot Vrijkooping der slaven.

25 Feest der Vijf Wonden van den H.

Franciscus (of den 17 dezer) Maternus, Misschop.

26 Thomas van Villanova, Bisschop (of den

22 dezer) Cyprianus en Justina, Mart.

27 Cosmas en Damianus, Mart.

28 Wenceslaus, Hertog-Mart.

29 Michaël, Aartsengel.

30 Hicronymus, Belijder-Leeraar.

OCTOBER.

1 Remigius, Bisschop; Bavo, Biss.

2 Engelbewaarders (Zie ie Zondag in Sep.)

3 Gerardus, Abt.

4 Franciscus van Assisië, Belijder.

5 Placidus en Gezellen, Mart.

6 Bruno, Belijder.

7 Marcus, Paus-Mart.; Sergius, Bacchus,

8 Birgitta, Weduwe.

9 Dionysius, Bisschop-Mart.; Rusticus en

Eleutherius,M art.

10 Franciscus de Borgia, Belijder.

11 Ludovicus Bertrandus, Belijder; Gum-

marus, Belijder.

12 Wilfridus, Bisschop.

13 Fduard, Koning.

ien Zondag in October:feest van den H. Rozenkrans.

14 Calistus, Paus-Martelaar.

15 Theresia, Maagd.

16 Gallus, Abt.

17 Hedwigis, Weduwe; Zalige Margaretha

Maria Alacoque, Maagd,

18 Lucas, Evangelist.

19 Petrus van Alcantara, Belijder.

20 Joannes Cantius, Belijder; Maria de

Socos, Maagd.

21 Ursula en Gezellinnen, Mart, Hilarion,

Abt.

22 Marcus, Bisschop-Mart.

23 Feest van den Allerheiligsten Verlosser.

Severinus, Bisschop.

24 Raphael, Aartsengel.

25 Chrysantus en Darius, Mart. Crispinus . en Crispinianus, Mart.

26 Evaristus, Paus-Mart.

27 Vigilie. Florentius, Mart.

28 Simon en Judas Thaddeus, Apostelen.

29 Faro, Bisschop.

30 Alphonsus Rodriguez, Belijder.

31 Wolfgangus, Bis. Vigilie (Vastendag.)

2en Zondag in October wordt het Maagdelijk Moe-der schaf* der H. Maaffd herdacht.

3en Zondag in October, feest ter eere der Zuiverheid van Maria.

4en Zondag in Octeber: Feest der Heiligen, wier Overblijfselen in het Bisdom Breda bewaard worden.

22

NOVEMBER.

1 Allerheiligen.

2 Herinnering aan de Geloovige zielen.

3 Hubertus, Bisschop.

4 Carolus, Bisschop.

5 Odrada, Maagd; Perpetuus, Bisschop.

6 Leonardus, Belijder.

7 Willibrordus, Bisschop.

8 Octaafdag van Allerheiligen; De vier

Gekroonde Martelaren.

9 Wijding der basiliek van den Allerhei

ligsten Verlosser; Theodorus, Mart. !o Andreas Avellinus, Belijder; Tryphon, Respicius en Nympha, Mart.

11 Martinus, Bisschop; Menna, Mart.

12 Martinus, Paus-Mart; Lebuinus, Belijder.

13 Didacus Bel. Stanislaus Kostka, Bel.

14 Josaphat, Bisschop-Mart. Albricus, Biss.

15 Gertrudis, Maagd; Machutus, Bisschop.

16 Cunibertus, Bisschop; Willehadus, Biss. 27 Gregorius, de Wonderdoener, Bisschop.

18 Wijding der basiliek van de HH. Petrus -en Paulus.

19 Elisabeth, Weduwe; Pontianus, Mart.

20 Felix van Valois, Belijder; Albertus,

Bisschop.

21 Opdracht van Maria in den tempel.

22 Caecilia, Martelares.

Den aen Zondog in November, Beschermfeest der H. Maagd.

— 23 —

ï

23 Trudo, abt; Felicitas Mart.

24 Joannes van het Kruis; Chrysogonus,Mart.

25 Catharina, Martelares.

26 Clemens I, Paus-Mart. (ook 23 dezer) Petrus, Mart. Albertus, Mart. Amelber-ga, Maagd.

, 27 Oda, Maagd; Acharius, Bisschop, t 28 Sosthenes, leerling van den H. Paulus.

129 Vigilie, Saturninus, Martelaar, Radbodus. Bisschop.

130 Andreas, Apostel; Saturninus, Mart.

DECEMBER.

1 Eligius, Bisschop.

2 Bibiana, Martelares.

3 Franciscus Xaquot;erius, Belijder.

4 Barbara, Martelares Petrus Chrysologüs,

Bisschop.

, 5 Sabbas, Abt.

6 Nicolaas, Bisschop.

7 Ambrosius Bisschop-Leeraar.

8 Onbevlekte Ontvangenis van Maria.

9 Livinus, Mart.

10 Melchiades, Paus-Martelaar; Overbrenging van het H. Huisje van Nazareth.

Op de vier Zondagen voor Kerstmis, zijnde de Adquot; i-vent, wordt geen feest van een Heilige gevierd.

Woensdag na den dérden Zondag wordt de Gulden ' Mis gelezen.

— 24 —

11 Damasus, Paus.

12 Justinus, Mart.

13 Lucia, Martelares.

14 Nicasius, Bisschop.

15 Octaafdag der Onbevlekte Ontvangenis.

16 Everardus, Belijder, Eusebius, Mart.

17 Begga, Weduwe.

18 Feest der Verwachting van O. L. V.

19 Fausta, Mart.

20 Vigilie; Philogonius, Bisschop.

21 Thomas, Apostel.

22 Hungerus, Bisschop.

23 Victoria, Maagd-Mart.

24 Vigilie (Vastendag.)

25 Geboorte van Christus.

26 Stephanus, eerste Martelaar.

27 Joannes, Evangelist.

28 Onnoozele Kinderen.

29 Thomas, Bisschop van Kantelberg.

30 Eugenius, Bisschop.

31 Silvester I, Paus.

k

^Uoonvoord.

Het bijwonen der H. Mis en van het Lof, de godsvrucht tot het Allerheiligst Sacrament te bevorderen, opdat de ge-loovigen met gevoelens van grootere godsvrucht in de H. Mis en het Lof souden tegenwoordig zijn, en daaruit meerdere vruchten van hcmelsche gaven plukken ; (i) is mijn doel geweest bij het samenstellen van dit boekje. Daartoe dienen de uitleg en verklaringen van de plechtigheden, waarmede de H. Mis wordt opgedragen; de eigen woorden, waarmede de Kerk, i verzucht, bidt, smeekt, juicht, jubelt, treurt, naar de verscheidene groote gebeurtenissen en waarheden welke zij in den loop des jaars haren kinderen voorhoudt.

Tevens heb ik gemeend nuttig te zijn voor koorzangers, kosters en misdienaars, door ook het latijn op te nemen van dat-

(i) Provinciaal concilie tit V. Cap. 3.

gene, wai door hen rnoetgebruikt worden opdat zij zouden kunnen lezen (i) en verstaan, wat zij te zingen of te antwoorden hebben :

De vertaling is nu eens letterlijk, dan vrij, naar male duidelijkheid en verstaanbaarheid vorderde; bovendien is nu en dan eenige nadere verklaring in andert letters toegevoegd. De Z.Eerw. Pater Stokvis veroorloofde wel, zijne schoont vertaling der Hymnen over te nemen.

Moge ik mijn doel bereiken: ■»nuttig te zijn tot meerdere eer van God,quot; en om de oefeningen van onzen H. Godsdienst meer te doen kennen, liefhebben en beoefenen.

11. d. F.

Feestdag van St. Fetrus en Faulus iSgx.

(i) Om latijn te lezen behoeven slechts twee regels te worden onderhouden: lo. woorden van twee lettergrepen hebben den nadruk op de eerste-a — IIo. in woorden van meer dan twee letter gr e- M pen, valt de nadruk op die lettergreep, waarop f; het teeken ' staat.

MORGEHGcEBED. (i)

(Allernuttigst kan als morgengebed ebeden worden het »Veni Creator,quot; Kom Schepper, H. Geest, met het ge

Vóórkom, Heer (door uwe genade) al onze werken, en help ze ten uitvoer brengen, opdat al onze gebeden en werken met U beginnen, en alzoo begonnen, door U tot een goed einde gebracht worden. Door Christus, onzen Heer. Amen.

Gezegend zij de Heilige en ondeelbare Drieéénheid; loven wij Haar, omdat Zij ons barmhartig is geweest.

Allerheiligste Drievuldigheid, wij dan-

i] De Primen gevolgd.

neige

ken U, dat Gij ons dezen nacht be- dacht waard, en goedgunstig behouden hebt ^{wet: 1} alsmede voor alle andere weldaden, ons geschonken; geef, dat wij altijd eene waardige dankbaarheid betoonen.

Aan den onsterfelijken en onzicht-baren Koning, aan God alle eer en heerlijkheid in de eeuwen der eeuwen.

Amen.

Gewaardig, Heer, ons dezen dag vrij van zonden te bewaren.

Ontferm U onzer, Heer, ontferm U onzer.

Uwe barmhartigheid. Heer, kome •

over ons, zooals wij van U verhopen. ^{van :}

Heer, verhoor mijn gebed. wege:

En mijn geroep kome tot U.

LAAT ONS BIDDEN.

Heer, Almachtige God, die ons het begin van dezen dag deedt bereiken, ; ^voor behoud ons heden door Uwe kracht. Hem opdat wij vandaag tot geene zonden

29

r

neigen; maar al onze woorden, gedachten en werken gericht zijn om uwe wet te onderhouden.

Gelief, Heer God, Koning van hemel en aarde, heden onze lichamen en harten, onze zintuigen, woorden en daden naar Uwe wet en geboden te richten, te heiligen, te geleiden en te bestieren; opdat wij hier en in eeuwigheid verdienen gered en bevrijd te zijn door Uwe hulp.

Dat bidden wij U, Verlosser der wereld, die leeft en heerscht in de eeuwen der eeuwen. Amen.

Heer God, schepper en bestierder van alles, in Wien wij leven, ons bewegen en zijn, zonder Wien wij niets vermogen; al mijne gedachten, woorden, werken, en lijden van dezen dag draag ik op te Uwer eer en ter eere van onzen Heer Jesus Christus.

Heilige Maria en alle Heiligen, bidt voor ons den Heer, opdat wij door Hem geholpen en bewaard worden.

!

Onder Uwe bescherming nemen wij onze toevlucht, H. Moeder Gods; versmaad onze gebeden niet in onzen nood maar bevrijd ons altijd van alle gevaren; o glorierijke en gezegende Maagd, onze Vrouw, onze Middelares, onze Voorspreekster, verzoen ons met Uwen Zoon, vertoon ons aan Uwen Zoon, beveel ons aan Uwen Zoon.

Eén IVees gegroet, en het Schietgebed:

Heilige Maria, zonder zonde ontvangen, bid voor ons, die tot U onze toevlucht nemen.

De n Engel des Heer enquot;

(In den I'aaschtijd:) Verheug u.

Drie Wees gegroet ter eere der zuiverheid van Maria, en het

Gebed van Pater Zucchi.

O mijne meesteres, o mijne Moeder, ik draag mij geheel aan U op, en om U te bewijzen, dat ik U ben toegewijd.

draag ik U heden op mijne oögen, mijne ooren, mijn mond, mijn hart, ja geheel mij zeiven. Dewijl ik alzoo, o mijne goede Moeder, de Uwe ben, bewaar en verdedig mij als Uw goed en Uw eigendom.

Oefeningen van Geloof, Hoop, Liefde, en Berouw.

De Heer zegene ons, bescherme ons tegen alle kwaad en geleide ons tot het eeuwig leven; en dat de zielen der ge-loovigen door Gods barmhartigheid in vrede rusten. Amen.

-«—cgs—o-

Morgenlofzang der Kerk,

Komt, vallen we onzen God te voet Nu 't licht der morgenzon ons groet, Hem smeekend, dat Hij ons van 't kwaad, Deez' dag bewaar bij ied're daad

Zijn teugel leg' de tong in band,

Opdat het twistvuur niet ontbrand'; Zijn zorg omsluire zoo ons oog, Dat geen verleiding 't lokken moog.

Rein blijve 't binnenst van ons hart. Door eigen waanzin niet verward; En soberheid in drank en spijs Behale op 't worstlend vleesch den prijs.

Opdat, wanneer de dagtoorts flauwt, De nacht weer aan den hemel grauwt, Wij door de onthouding rein, dan blij. Hem loven in zijn heerschappij.

Lof zij den Vader op zijn troon. En aan den eengeboren Zoon,

En aan den Trooster, met hen één, En nu, en door alle eeuwen heen. Amen.

— 33 —

Avondgebed., (i)

Almachtig God, U smeekt ons lied, Eer 't daglicht voor het duister vliedt, Dat Ge in uw goedheid ons ten wacht En schutse zijn moogt in den nacht.

Houd ons van droom en plagerij En bange nachtverschijnsels vrij;

Toom onzen vijand, en belet Wat zelfs het lichaam schade of smet'.

Geef dit, o Vader, mild en rijk.

Geef dit, o Eenge, Hem gelijk, Die beiden met den Trooster één, Regeert door eeuw en eeuwen heen

[Amen.

Litanie van O. L. V. van Loretto.

LAAT ONS BIDDEN.

Bezoek, Heer, deze woning en ver-

i] Naar de Completen.

wijder er van alle hinderlagen des duivels. Moge Uwe H. Engelen hier wonen, opdat zij ons in vrede bewaren en mocht Uw zegen immer over ons blijven.

Behoed ons, Heer, terwijl wij waken, bewaar ons als wij slapen, opdat wij met Christus waken en rusten in vrede.

sOnder uwe beschermingquot; enz. (bl.30.)

Drie Wees gegroet ter eere der zuiverheid van Mariaquot; enz. (bl. 30.)

Een Onze Vader en Wees gegroet voor het Scapulier.

Een Onze Vader en Wees gegroet voor het Broederschap tot Voortplanting des Geloofs, met het schietgebed:

Heilige Franciscus Xaverius, bid voor ons.

Opdat wij der beloften van Christus waardig worden.

Een Wees gegroet voor de H. Kindsch-heid, en het gebedje;

H. Maagd Maria, bid voor ons en voor de arme ongeloovige kindertjes.

De oefeningen van Geloof, Hoop,

Liefde, vooral Berouw, na het onderzoek van geweten.

Gewaardig, Heer, mij dezen nacht vrij van zonden te bewaren.

Ontferm U mijner. Heer, ontferm U mijner.

Uwe barmhartigheid dale over ons neder, zooals wij gehoopt hebben.

Moge de almachtige en barmhartige God, Vader, Zoon en H. Geest ons bewaren, en zegenen. Amen.

III.

Voorbereiding tot de H. Biecht. ^

Tot U, Heer Jesus, keer ik wederom terug, ik, die door te zondigen zoo dikwijls U verlaten heb. Tot wien zal ik gaan dan tot U? Indien Gij mij verstoot, wie zal mij dan nog in genade aannemen? Wel was ik vroeger vastbe-

ij Het Bona.

— 36 —

sloten, Uwe geboden te onderhouden

en alle 'zonden, bijzonder....... niet

meer te bedrijven; maar ik ben helaas! onstandvastig geweest, onder de bekoringen bezweken en van U afgeweken. Ik heb gezondigd! wat zal ik doen? Tot wien, ongelukkige, zal ik mij wenden dan tot U, die ons heil, ons leven en onze verrijzenis zijt? Zie dan, Heer Jesus, op mij neder, gelijk Gij Petrus hebt aangezien, toen hij U verloochend had en heb ook met mij medelijden. Mocht ik ook U de droefheid van mijn hart betoonen door zoovele tranen als hij! Ik hoop, mijn Jesus, op Uwe barmhartigheid, die grooter is dan mijne ongerechtigheid. Gij kunt en zult meer mij vergeven dan ik misdreven heb. Verwerp mij dan niet van Uw aanschijn; zeg tot mijne ziel: Ik ben uwe redding.

Heilige Geest, verlicht mijn verstand, om goed te kennen de zonderr, waaraan ik mij heb schuldig gemaakt; en doe

1

— 37 —

in mij de boosheid daarvan inzien, opdat

et i ik ze oprecht betreure en verfoeie.

s! J (Onderzoek van geweten.)

n. Oefening van Berouw.

_n. [j Mocht ik nu, Heer, mijn God, met

_Bn geheel mijn hart, met geheel mijne ziel

_:er en met al mijne vermogens U boven

_us alles beminnen! Mocht mijne liefde ge-

ad lijk zijn aan die der Serafijnen en ik

;_n- daarin volharden! Gij weet. Heer, dat

ijn ik U bemin en verlang U meer en meer

als te beminnen; dat ik liever wil sterven

_m- dan in deze.....of die..... zonden

)_n- hervallen. O, hoezeer spijt het mij, U,

jer oneindige Majesteit en Goedheid, ooit

_sb. beleedigd te hebben. Steunende op Uwe

jn; hulp, neem ik mij vast voor, U nooit

ng. meer, zelfs niet door de kleinste zonden

Qd₎ te vergrammen. Gij toch zijt alle liefde

_ian eer en onderwerping waardig en ik wil

ioe Uwen heiligen Wil in alles stipt volbrengen.

(Ook kan men bidden)

De gewone akte van Berouw.

De psalm «Misereres.

De gebeden tot den H. Geest.

De Kruisweg.

IV.

Dankzegging na de H. Biecht.

Hartelijk dank ik U, Heer, dat Gij de banden mijner zonden verbroken hebt, waarmede de duivel mij in zijne macht hield; en dat Gij mijne ziel, aan het verderf ontrukt, door Uw Bloed gezuiverd, in Uwe vriendschap hersteld hebt. Zie, o goedertieren Jesus, ik keer tot u terug om U te bedanken, dat Gij mijne ziel van de. melaatschheid der zonde hebt willen reinigen. Uw Naam, o Jesus, zij in eeuwigheid gezegend. Gij

— 39 —

zijt waarlijk Jesus, dat is onze Redder, die niemand, hoe misdadig hij ook zij, van U afstoot, die alle oprecht boet-vaardigen in genade en onder Uwe kinderen aanneemt. Kom nu mijne zwakheid te hulp, opdat ik nooit de weldaad vergete, welke Gij mij bewezen hebt, en ik toch nooit in mijne vorige zonden hervalle, en wederom van U gescheiden worde. Houd mij met de armen Uwer liefde zoo aan U vast, dat ik met den Apostel kan zeggen: «Wie zal mij van Christus liefde scheiden?quot;

O zoete Verlosser, ik bemin U uit geheel mijn hart en met geheel mijne ziel, omdat Gij oneindig goed zijt. Geef mij de genade. Heer, om mijne goede voornemens ten uitvoer te brengen, mijn leven ernstig te beteren en tot mijn dood in Uwe liefde te volharden. Gij Gód, die mij dezen goeden wil gegeven hebt, geef mij ook het volbrengen. Amen.

1

— 40 —

Y.

Voorbereiding tot de H. Communie. (i)

Tot de tafel van Uwen allerzoetsten maaltijd, Heer Jesus Cristus, nader ik, zondaar. Op eigen verdiensten kan ik niet bogen, maar vertrouwende op Uwe barmhartigheid en goedheid verstout ik mij, en durf ik naderen. Want mijn lichaam en hart zijn met vele misdaden besmeurd, mijne tong en geest slecht bewaard gebleven voor zonden.

Daarom, o goedertieren God, vlucht ik tot U, Bron van barmhartigheid; tot U haast ik mij te gtsan, om genezing; onder Uwe bescherming neem ik mijne toevlucht en ik verhoop in U een Zaligmaker te vinden, daar ik Uw oordeel als Rechter niet zou kunnen doorstaan.

Heer, ik toon U de wonden mijner ziel; ik maak mijne armoede aan goede

i] Naar Vendricks.

werken U bekend. Ik weet hoevele, en hoe groot mijne zonden zijn, en daarom vrees ik voor U. Maar ik hoop op Uwe barmhartigheid, die eindeloos is. Zie dan, Heer Jesus Christus, God en Mensch, gekruist voor den mensch, zie Gij met medelijden op mij neder. Gij, die de bron van mededoogen nooit doet ophouden te vloeien, verhoor mij, die op U hoop, en ontferm U over mij, die vol ellenden en zonden ben. Gegroet, heilzame Offerande, die voor mij en alle menschen aan het kruis opgedragen zijt. Gegroet, edel en kostbaar Bloed, aan het Kruis uit de wonden van mijnen Heer Jesus Christus gevloeid en waarmede de zonden der geheele wereld af-gewasschen zijn. Gedenk, Heer, uw schepsel, dat Gij door Uw Bloed verlost hebt. Het is mij innig leed, gezondigd te hebben, en ik wil herstellen wat ik misdreven heb. Neem dan, goedertieren Vader, alle ongerechtigheden en zonden van mij weg, opdat ik met

— 42 —

eene reine ziel en zuiver lichaam het Heilig der Heiligen moge smaken, en geef dat de nutting van Uw Lichaam en Bloed, dat ik onwaardige durf ontvangen, strekke tot vergeving mijner zonden, tot volmaakte uitdelging mijner misdaden; dat het alle onreine gedachten van mij verjage, goede gevoelens op nieuw in mij wekke, moed en kracht schenke tot U aangename werken, mijne ziel en mijn lichaam beveilige tegen alle aanvechtingen mijner vijanden, Amen.

Gebed van den H. Thomas.

Almachtige, eeuwige God, ik nader tot het geheim van Uwen eeniggeboren Zoon, onzen Heer Jesus Christus. Ik nader gelijk een zieke tot den geneesheer, een onreine tot de hron van barmhartigheid; gelijk een blinde tot het licht van eeuwige helderheid; een arme en behoeftige tot den Heer van hemel en

aarde. Ik smeek Uwe onuitputtelijke vrijgevigheid, dat Gij mijne ziekte ge-lievet te genezen, mijne onreinheid te zuiveren, mijne blindheid te verlichten, mijne naaktheid te bedekken, mij in mijne armoede te verrijken opdat ik het Brood der Engelen, den Koning der Koningen, en den Heer der Heir-krachten ontvange met zoo grooten eerbied en nederigheid, met zoo levendige gevoelens van godsvrucht en berouw, met zoo groote reinheid en geloof, met zoo goed voornemen en goede meening, als aan het heil mijner ziel voordeelig is. Geef mij, smeek ik U, dat ik niet alleen het Lichaam en Bloed des Heeren ontvange, maar ook de zaak en de kracht van het Sacrament. Geef, o allerzacht-moedigste God, dat ik het Lichaam van Uwen Eeniggeboren Zoon, onzen Heer Jesus Christus zóó ontvange, dat ik deel uitmake van Zijn geheiranisvol Lichaam en als een lidmaat er van worde. O allerbeminneliikste Vader, doe mij Uwen

geliefden Zoon, Dien ik nu onder de gedaanten van brood en wijn ga ontvangen, eens van aanschijn tot aanschijn aanschouwen. Amen.

Ik geloof in U, Heer Jesus Christus, omdat Gij de opperste waarheid zijt, die gezegd heeft: «Mijn vleesch is waarlijk spijs, en mijn bloed is waarlijk drank.quot; Ik hoop op U, o oneindige Barmhartigheid, omdat Gij, die zoo goed zijt jegens ons, beloofd hebt: »Indien iemand van dit brood eet, zal hij eeuwig leven.quot; Ik bemin U, o eeuwige Goedheid, boven alles met de liefde die door den H. Geest, ons geschonken, in onze harten is uitgestort.

Daarom heb ik uit ganscher harte berouw over alle zonden, en verfoei die, met het voornemen, nooit meer te zondigen. Een vermorseld en verootmoedigd hart zult Gij, o God, niet versmaden.

Heer, ik ben niet waardig, dat Gij onder mijn dak komt, doch' spreek

— 45 —

slechts één woord, en mijne ziel zal gezond worden.

VI.

Dankzegging na de H. Communie.

(In de eerste oogenhlikken na dc H. Coininunie beJwort men meer met het hart, dan met den mond te bidden.

De volgende verzuchtingen en schietgebeden geven eenigzins de gevoelens weer, welke den christen na de H. Communie moeten bezielen.)

Jesus! Geloofd zij Jesus Christus. Geloofd, aangebeden en gedankt zij ten allen tijde het allerheiligste en goddelijk Sacrament des Altaar. Mijn Jesus, barmhartigheid. Zoet Hart van Jesus, wees mijne toevlucht. Gij zijt Christus, de Zoon van den levenden God. Ik geloof in U, ik hoop op U, ik bemin

U. Wat zal ik U wedergeven voor alles, wat Gij mij gegeven hebt.

Ziel van Christus, heilig mij.

Lichaam van Christus, maak mij zalig.

Bloed van Christus, maak mij dronken.

Water der zijde van Christus, wasch mij.

Lijden van Christus, versterk mij.

O goede Jesus, verhoor mij.

li Uwe wonden verberg mij.

Tegen den boozen vijand bescherm mij.

In het uur des doods roep mij.

En laat mij tot U komen, opdat ik U met Uwe Heiligen loven. Amen.

(Na deze en andere verzuchtingen die uit het hart moeten voortkomen, vraagt men Jesus hl voor zich zeiven, en voor anderen wat men naar ziel en lichaam het meest behoeft.)

Dankgebed, volgens den H. Thomas.

Heer, almachtige Vader, eeuwige God, ik dank U innig, dat Gij mij, uwen on-waardigen en zondigen dienaar, niet om mijne verdiensten, maar alleen uit barmhartigheid hebt willen spijzen met het kostbaar Lichaam en Bloed van Uwen Zoon, onzen Heer Jesus Christus. Ik bid U, dat deze Communie niet strekke om mij schuld en daarmede straf te doen inloopen, maar mij al meer vergeving te doen verkrijgen. Mochten mijn geloof en goeden wil versterkt worden: mochten mijne ondeugden uitgeroeid worden: zinnelijkheid en wellust in mij ophouden; moge de H. Communie in mij doen toenemen liefde en geduid, ootmoed en gehoorzaamheid; moge zij zijn mijne krachtige verdediging tegen de aanvallen van alle zichtbare en onzichtbare vijanden; moge

_ 48 -

door haar al mijne driften van geest en hart bedaren en ik U onverdeeld aanhangen en Gij mijn volmaakt geluk zijn. Nog smeek ik U, dat Gij mij,

zondig mensch, tot dien maaltijd wilt toelaten, waar Gij met Uwen Zoon en den H. Geest zijt het waarachtig licht,

waar Gij Uwe uitverkorenen volkomen verzadigt, hunne eeuwige vreugde en storelooze zaligheid uitmaakt.

Tot de H. Maagd.

Zie op mij neer, glorierijke Maagd Maria, nu ik welgevallig ben geworden in Uwe oogen. Spreek voor mij ten beste bij Uwen beminden Zoon, Die mij met Zijn Lichaam en Bloed gevoed heeft en bied Hem Uwe verdiensten aan, om mijne onvolmaaktheid goed te maken. Dank Hem voor mij, en verwerf mij, dat Hij in het H. Sacrament niet van mij wijke, voor dat Hij mijne , en ziel en lichaam gezegend hebbe.

— 49 —

Tot den H. Jozef.,

Nu, dat ik het eenig en heilzaam geneesmiddel voor mijne ziel, Uw kostbaar Lichaam en Bloed, genuttigd heb, smeek ik U, Heer, dat ik door de voorspraak van den H. Jozef van alle kwaad bevrijd blijve, dagelijks voortgang make in de deugd en in eeuwigheid onder het getal Uwer heiligen geteld worde.

f Gebed dat men vóór een Kruisbeeld moet bidden om den daaraan verbonden vollen aflaat te verdienen.)

O goede en allerzoetste Jesus, zie, ik werp mij voor Uw aanschijn op de knieën en ik bid en smeek U met de grootste vurigheid des geestes, in mijn hart te willen prenten levendige gevoelens van Geloof, Hoop en Liefde en een waar berouw over mijne zonden en den krachtdadigsten wil die te herstellen, terwijl ik met groote gemoeds-

3

_ So —

aandoening en droefheid Uwe vijf wonden bij mij zeiven overdenk en in den geest aanschouw; dit voor oogen hebbende, wat reeds de profeet David wegens U, o goede Jesus, zich in den mond legde: »Zij hebben Mijne handen en voeten doorboord, zij hebben al Mijne beenderen geteld.quot;

(Hierna bidde men ter intentie van de H. Kerk, b. v. 5 Onze Vaders.

Vóór en na de H. Communie komen zeer te pas de Lofzangen ter eere van het H. Sacrament, in de vierde af deeling ; alsook het te Deum, Magnificat enz,, volgens een ieders godsvrucht,)

VII.

Kruiswegoefening.

(Om de vele aflaten, aan deze oefe?iing verbonden te verdienen, is het noodig: j-o. dat men bij iedere statie een oogen-

blik denkt aan —, en overdenkt wat Je sus voor ons geleden heeft.

2°. dat men, (behalve in den plech-tigen Kruisweg) zich bij iedere statie van zijne plaats beg eve;

j⁰. dat men, na den geheelen Kruisweg afgelegd te hebben, 6 Onze Vader, 6 Wees gegroet en 6 Glorie zij den Vader bidde.)

VOORBEREIDING.

O mijn Godl het is mij van harte leed dat ik U, mijn opperste goed, ooit vergramd heb. Tot Uwe meerdere eer en tot mijne zaligheid, offer ik U deze heilige oefeningen op, met inzicht van al de aflaten te verdienen, die er aan gehecht zijn, zoo voor mij als voor de zielen in het vagevuur, bijzonderlijk voor de zielen van N. N.

I. STATIE.

JESUS WORDT TOT DEN DOOD DES KRUISES VERWEZÉN.

Wij aanbidden U, Christus, en loven U, omdat Gij door Uw H. Kruis de wereld verlost hebt.

O Jesus! mijne misdaden hebben het onrechtvaardige doodvonnis tegen U beroepen... Ik zou van droefheid over mijne zonde moeten sterven... Geet mij genade, opdat ik niet ophoude van dezelve te beweenen.

Onze Vader, wees gegroet. Onferm U onzer, Heer, ontferm ü onzer. O God! wees ons, zondaars, genadig.

II. STATIE.

JESUS NEEMT HET KRUIS OP ZIJNE SCHOUDERS.

Wij aanbidden U, enz.

O Jesus! die den zwaren boom des kruises op Uwe verscheurde schouderen

gewaardigd hebt op te nemen; verleen mij genade, om met geduld de kruisen te dragen, welke Uwe Voorzienigheid mij overzendt.

Onze Vader, wees gegroet. Ontferm, enz.

III. STATIE.

DE EERSTE VAL VAN JESUS ONDER HET KRUIS.

Wij aanbidden U, enz.

O Jesus! die, beladen met den zwa-ren last mijner zonden, vermoeid onder U kruis ter aarde zijt neêrgevallen; ach laat niet toe, bid ik U, dat ik in dezelve nog hervalle.

Onse Vader, wees gegroet Ontferm, enz.

IV. STATIE.

JESUS ONTMOET ZIJNE MOEDER.

Wij aanbidden U, enz.

O allerbedruktste Moeder! verkrijg

— 54 —

mij van Uwen lieven Zoon tranen van ware boetvaardigheid over mijne zonden, die de oorzaak zijn geweest van Zijn en Uw lijden... Sta mij bij in al de ellenden van dit leven... Verlaat mij niet in het uur des doods.

Onze Vader, wees gegroet. Ontferm, enz.

V. STATIE.

SIMON VAN CYRENEN HELPT JESUS HET KRUIS DRAGEN.

Wij aanbidden ü, enz.

O Jesus! geef mij sterkte om met liefde het kruis mijns lijdens op te nemen, en om met kloekmoedigheid U na te volgen... Ik zal mij gelukkig achten U in iets te gelijken, en Uwe smarten door de mijne te eeren.

Onze Vader, wees gegroet. Ontferm, enz.

VI. STATIE.

VERONICA DROOGT HET AANGEZICHT VAN JESUS AF.

Wij aanbidden U, enz.

O Jesus! druk de gedachtenis van Uw smartelijk lijden zoo levendig in mijn hart, dat ik hetzelve gedurig over-wege, en aangemoedigd worde, om Uwe bloedige voetstappen na te volgen.

Onze Vader, wees gegroet. Ontferm, enz.

VIL STATIE.

DE TWEEDE VAL VAN JESUS ONDER HET KRUIS.

Wij aanbidden U, enz.

O Jesus! mijne hoovaardigheid heeft U onder den last des kruises nederge-worpen... Ach, leer mij zachtmoedig en ootmoedig van harte zijn... Ik wil alle verootmoedigingen en versmadingen geduldig lijden, opdat ik, U navolgende in Uwe vernederingen, met U deel

- S6 -

moge hebben in d» glorie.

Onze Vader, wees gegroet. Ontferm, enz.

VIII. STATIE.

JESUS TROOST DE WEENENDE VROUWEN.

Wij aanbidden U, enz.

O Jesus! geef eene bron van tranen aan mijne oogen, opdat ik dag en nacht mijne zonden beweene... Ach! gewaar-dig zelf mij meer en meer van mijne ongerechtigheden te wasschen, en mij van mijne zonden te reinigen.

Onze Vader, wees gegroet. Ontferm, enz. IX. STATIE.

DERDE VAL VAN JESUS ONDER HET KRUIS.

Wij aanbidden U, enz.

O Jesus! reik mij eene helpende hand toe in het midden der gevaren, waaraan ik blootgesteld ben, opdat ik in de zonde niet valle... Verdedig mij

tegen de vijanden mijner zaligheid, opdat ik onder het geweld hunner bekoringen niet bezwijke.

Onze Vader,wees gegroet. Ontferm, enz.

X. STATIE.

JESUS WORDT VAN ZIJNE KLEEDEREN ONTBLOOT EN MET EDIK EN GAL GELAAFD.

Wij aanbidden U, enz.

O Jesus! geef, dat ik al mijne booze gewoonten aflegge, mijn hart onthechte van al dat aardsch en vergankelijk is, mijn dartel vleesch kastijde, mijne zinnen versterve, en gaarne met U uit den bitteren kelk des lijdens drinke.

Onze Vader, wees gegroet. Ontferm, enz.

XI. STATIE.

JESUS WORDT AAN HET KRUIS GEHECHT.

Wij aanbidden U, enz.

O Jesus! hecht mij met U aan het

- 58 -

kruis; ik wil met U, gelijk Gij en om U lijden, opdat ik, levende, lijdende en stervende in Uwe liefde, eeuwig met U en door U moge gelukkig zijn.

Onze Vader, wees gegroet. Ontferm, enz.

XII. STATIE.

JESUS STERFT AAN HET KRUIS.

Wij aanbidden U, enz.

O Jesus! door de bittere smarten, welke Gij voor mij aan het kruis geleden hebt, bijzonder toen Uwe ziel uit Uw gezegend lichaam is gescheiden, ontferm U over mijne ziel, als zij van deze wereld zal scheiden.

Onze Vader,wees gegroet, Ontferm^ enz.

XIII. STATIE.

JESUS WORDT VAN HET KRUIS AFGENOMEN EN IN DEN SCHOOT VAN ZIJNE MOEDER GELEGD.

Wij aanbidden U, enz.

O Maria! laat mij toe, dat ik tus-

— 59 —

schen Uwe armen mijnen gekruisten Zaligmaker, Uwen lieven Zoon, aan-bidde en mijne tranen met de Uwe menge... Bewaar mij door Uwe machtige voorspraak van het ongeluk, van Uwen Jesus door mijne zonden wederom te kruisigen, en dus met een nieuw zwaard Uw moederlijk hart te doorsteken.

Onze Vader, wees gegroet, Ontferm, enz.

XIV. STATIE.

JESUS WORDT IN HET GRAF GELEGD.

Wij aanbidden U, enz.

Ik zal eens sterven en begraven worden gelijk Gij, o mijn Zaligmaker! gewaardig U, in mijn sterfuur, mij door Uwen kruisdood te vertroosten, en mijn lichaam, wanneer Gij het weder zult opwekken, met Uwe glorie te verheerlijken.

Onze Vader, wees gegroet, Ontferm, enz,

[In de plechtige Kruiswegoefeningen zingt het koor. de Stabat Mater. Het doelmatigst is wel, na het Voorbereidingsgebed twee stroofen te zingen; als ook tusschen de zevende en achtste statie: de overblijvende strofen na de veertiende.]

I^WEEDE ^FDEELING.

—}*SX—

f)iilt; fi. gt;£I0

UIT HET

ROMEINSCH MISSAAL.

—0.;.00-0-;--—

Ter onderrichting en stichting eenige verklaringen.

1°. De Mis of het Sacrificie (slacht-offerande) der Mis is de vernieuwing van het slachtoffer, dat Christus van zich zeiven aan Zijnen Hemelschen Vader heeft opgedragen, toen Hij Zijn bloed stortte en stierf voor alle tnen-schen op den berg Calvarie.

't Is hetzelfde slachtoffer, Christus,

— 6i —

die tevens Offeraar is; alleen de Wijze, waarop Christus zich in de H. Mis slachtoffert, is verschillend van die, waarop Hij zich geslachtofferd heeftop Calvarie: dadr op bloedige — hier op onbloedige wijze.

Christus nu wordt in de Mis waarlijk geslachtofferd; wel niet gelijk op het Kruis, want «Christus, ééns gestorven sterft niet meer,quot; maar Christus, de opperpriester. stelt door de bediening zijner priesters, die in zijnen naam offeren, zijn lichaam en zijn bloed onder de gedaante van brood en wijn tegenwoordig, als ontdaan van de verrichtingen zijner heilige menschheid en gebracht tot den toestand van spijs en drank.

2°. Dit grootste werk van godsdienstigheid heeft d^n naam van Mis ontvangen, waarschijnlijk naar de woorden, die op het einde het volk worden toegevoegd: Ite, Missa est; Gaat: deze goddelijke dienst is geëindigd.

02

3°. Het Sacrificie der Mis is uit Zijnen aard eene handeling van goddelijke eer en aanbidding: het grootste werk van godsdienstigheid, waardoor wij onze plichten jegens God volbrengen:

Wij erkennen God als onzen oppersten Heer en Meester; — danken Hem voor alle weldaden; —smeeken nieuwe van Hem af; — voldoen voor onze zonden.

4°. Christus stelt zich zelf onder de gedaante van brood en wijn tegenwoordig:

Zóó is Hij dus de voornaamste Offeraar, en de priester is zijn dienaar in het offeren, doordat Christus zich tegenwoordig stelt bij middel der woorden van de H. Consecratie, die . de priester spreekt.

Met Christus en den priester wordt in oneigelijken zin de H. Mis ook opgedragen.

— 63 —

a) door de geheele H. Kerk d. i. alle geloovigen.

h) door al degenen, die zich in den geest met Christus en den priester vervoegen; b. v. die, verhinderd zijnde, thuis zich onder de H. Mis met Christus en den p.iester vereenigen.

c) door hen, die de H. Mis bijwonen.

d) door hen, die werkelijk, of geestelijk onder de H. Mis Communiceeren.

e) door hen, die den priester in het opdragen der H. Mis bijstaan en helpen, zooals misdienaars, zangers, enz.

Deze, misdienaars en zangers, vertegenwoordigen het volk en antwoorden d. i. stemmen in met de gebeden des priesters, gelijk de priester bidt in naam der Kerk.

5°. Uit den aard van het Sacrificie volgt, dat men goddelijke eer geeft aan Hem, wien men het opdraagt. Het kan dus alleen aan God worden

opgedragen, nooit aan Heiligen, maar wel ter eere van Heiligen.

6°. De Mis is verder de gedachtenis van het lijden en dood van Christus;

De plechtigheden, waarmede de Mis wordt opgedragen, herinneren ons daar aan.

Het altaar kan ons doen denken aan den berg van Calvarie; het is boven den grond verheven en het Kruisbeeld moet daarop in het midden prijken.

De priester verbeeldt Christus.

Staande draagt de priester de H. Offerande op, om voor te stellen, dat hij is de middelaar tusschen Christus en den mensch; met opgeslagen of gevouwen handen biddend, om den eerbied en de vurigheid te kennen te geven, waarmede moet gebeden worden; zoo ook beduiden dit de buigingen van hoofd en lichaam, welke hij gedurende de H. Mis maakt.

— ¹S

Het meest wordt Christus afgebeeld in den priester door de kleederen, welke deze onder de H. Mis draagt, die de voornaamste lijdenswerktuigen ons voor den geest brengen:

¹

H. Geest.

— 66 —

De pri:'sier bereidt zich voor tot, — en begint het H. Miss offer aan den voet des Altaars, gelijk Christus ook in den hof (aan den voet van den Olijfberg) het verlossingswerk heeft begonnen.)

i) De misdienaar schelt; in plechtige Missen wordt eerst het H. Sacrament bewierookt; dadelijk daarna geeft de priester, het wierooksvat terug.)

— 6; —

Psalm 42.

Een boetgebed, dat de priester met den misdienaar (het volk) wisselt, en waardoor hij zijn verlangen uitdrukt, lut H. Offer op te dragen, en daartoe bemoedigd wordt. Deze psalm wordt niet gebeden in de Missen voor Overledenen, en van Passiezondag tot Paschen.

— 68 —

— 69 —

1

70

— 7i —

den Heer onzen God voor mij te bidden.

De almachtige God ontferme zich over u, vergeve u uwe zonden en geleide u tot het eeuwig leven. Het zij zoo.

(Na deze rouwmoedige schuldbekentenis des priesters^ belijdt ook het volk zijne schuld:)

- li

dachten, woorden en werken; door mijne schuld, door mijne schuld, door mijne allergrootste schuld. Daarom bid ik de Heilige Maria,altijd Maagd, den H. Aartsengel Michael, den H. Joannes den Doo-per, de HH. Apostelen Petrus en Paulus, en alle Heiligen, en U, Vader, tot den Heer, onzen God voor mij te bidden.

De almachtige God ontferm e zich over u, vergeve u uwe zonden, en geleide u tot het eeuwig leven. Het zij zoo.

(De priester ontslaat beiden, om rein en zuiver het Offer op te dragen.)

73

Nog vernedert de priester zich voor God, om diens barmhartigheid te winnen; daarom buigt hij zich, zeggende:

74 —

di oratiónem meam.

M. Et clamor meusda te vèniat.

P. Dóminus vo-biscum, i)

M. Et cum spi-ritu tus.

P. Orèmus.

De priester, bij het opgaan naar het altaar, bidt voor zich zeiven en daarom stil:

•Neem van ons weg, bidden wij U, Heer, onze ongerechtigheden, opdat wij met zuivere harten mogen ingaan tot het heilige der Heiligen. Door Christus, onzen Heer. Amen.

Kust den altaarsteen, waarin zich de overblijfselen van HH. Martelaren bevinden; — herinnert daardoor aan den

i) Deze groet, zegev/ensch wordt dikwijls uitgebracht,

omdat 'sHeeren bijstand en gunst aan het volk steeds noodig is. Maar ook de priester behoeft die, van daar; »Et cum,quot; hetzelfde den priester door het volk toegewenscht.

- 75 —

verraderlijken kus van Judas; — en zegt:

Wij bidden U, Heer, door de verdiensten der Heiligen, wier overblijfselen hier rusten, en van alle Heiligen, dat Gij al mijne zonden gelievet te vergeven. Amen.

In plechtige Missen worden het Allerheiligste Sacrament of het Kruisbeeld, het altaar, het volk en de priester bewierookt. i)

Wierook branden is de hoogste eer bewijzen. Toch worden personen en zuketi bewierookt, omdat, en voor zoo ver deze dienaren, ledematen van Christus zijn, of tot den dienst van God gebruikt worden. ^ 1

Gelijk goede wierook, op gloeigiitk kolen gestrooid geheel, verbrandt,' in

i) De Misdienaar zorge wierooksvit en scheepje gereed te hebben, geeft het wierooksvat den priester over als deze er wierook in gedaan heeft, plaatst zich gt; aan den Epistelkant, neemt het wierookvat terug eu bewierookt den priester, nadat deze het. aftaar bewierookt heeft.

— 7⁶ —

dikke wolken opstijgt en een aangena-men geur verspreidt; — zoo ook stijgt het gebed van den Christen, die God vurig bemint, geheel en recht ten hemel, is Gode aangenaam en doet den geur van deugden en goede werken verspreiden.

De wierook wordt gezegend met deze woorden:

Gezegend moget ge zijn door hem, ter wiens eere ge zult verbranden.

£gt;e priester begeeft zich ter rechterzijde van het altaar en leest de Introi-tus dat is: begin der Mis.

De introïtus is een kort gezegde, uit de H. Schriftuur genomen, of wel door de Kerk gemaakt; wordt gevolgd door de eerste woorden van een psalm, besloten met Glorie zij den Vader enz, en daarna herhaald.

Introitus (Begin) van de Mis ter eere

van het Allerheiligste Sacrament.

— 77 —

[Cibavit wordt herhaald.)

De priester keert terug i i het midden des Altaars als om Jesus Christus, in het tabernakel tegenwoordig, of wel aan het Kruis afgebeeld, om ontferming te smeeken. Driemaal wordt deze smeekbede herhaald ter eere der H. Drievuldigheid en negenmaal in navolging van de negen englenkoren.

Gezang der Engelen: verheerlijking der menschwording van Christus en van het verlossingswerk. Deze vreugdezang wordt in dagen van boete (Vasten, Advent) en rouw (voor overledenen) achtergelaten.

79 —

— 8o —

De priester begroet het volk, begeeft zich ter rechterzijde des Altaars en bidt de Collecte7i (verzameling,) dat is het gebed, waarin hij de gebedetien, ivcn-schen van het volk, verzameld aan God opdraagt.

Bijna alle gebeden begint de Priester met Oremus dat is: Laai ons bidden; om zich zelf en het volk tot een aan

— 8i —

dachtig, godvruchtig gebed op te wekken. Alle gebeden worden besloten met: door onzen Heer Je sus Christus, enz., om door diens verdiensten van God den Vader te verkrijgen, wat wij om onze onwaardigheid niet zouden vermogen.

LAAT ONS BIDDEN.

God, die onder dit wonderbare Sacrament ons de gedachtenis aan uw lijden hebt nagelaten; geef, bidden wij u, dat wij de heilige geheimen van uw Lichaam en Bloed zóó eeren, dat wij steeds de vrucht (uitwerking) uwer verlossing in ons mogen gevoelen. Die leeft en heerscht met God den Vader in de éénheid van den H. Geest, God, door alle eeuwen der eeuwen. M. Amen.

— Sa

il/. Amen. Krachtvolle bede en instemming met hetgeen de priester vraagt en belooft in naam des volks.

Hierop volgt de epistel d. i. brief, als zijnde meestal een uittreksel uit de brieven der Apostelen. Ook wel wordt de epistel genomen uit de boeken van het Oud-Testament, in alle geval uit de H. Schrift, het woord, den brief van God tot de menschen. De epistel is eene onderwijzing aan de geloovigen, daarom wordt hij op Zon-en feestdagen in de moedertaal gelezen. De epistel uit het Oud-Testament genomen, bevat de voorspelling en voorafbeelding van het Evangelie, Jcsus' .eigene leer.

Les uit den eersten Brief van den H. Apostel Paulus aan de corinthiers.

Broeders, ik heb van den Heer ontvangen, hetgeen ik u ook heb overgeleverd, dat de Heer Jesus in den nacht.

- 83 -

waarin Hij werd verraden, het brood nam, en dankende het brak, en zeide: neemt, en eet: dit is mijn lichaam, hetwelk voor ii zal worden overgeleverd: doet dit ter mijner gedachtenis! Desgelijks ook den Kelk, nadat Hij het avondmaal had gehouden, zeggend: Deze kelk is het Nieuw Verbond in mijn bloed: doet dit, zoodikwijls gij dien zult drinken, tot mijne gedachtenis! Want zoo dikwijls gij dit brood zult eten, en den kelk drinken, zult gij den dood des Heeren verkondigen, totdat Hij kome (oordeelen) Al wie derhalve onwaardig dit brood eten, en den kelk des Heeren drinken zal, zal schuldig zijn aan het Lichaam en Bloed des Heeren. Dat dan de mensch zich zeiven beproeve en aldus van dit brood ete, en van den kelk drinke! quot;Want die onwaardig eet en drinkt, eet en drinkt zich zeiven het oordeel, (verdoemenis) niet onderscheidende (geen onderscheid makend tusschen) het Lichaam des

i

- 84 -

Heeren (en andere spijzen.) i)

Graduale of Trapgezang 2).

Aldus genoemd, omdat dit beurtelings met hei volk gezongen icerd terwijl de Diaken de trappen van het leesgestoelte heklom, om het Evangelie te zingen. Het Graduale bevat de hoofdgedachte van het Epistel of wel iets, dat nauw in verband staat met het feest of den tijd van het kerkelijk jaar, dat herdacht wordt. Het wordt gevolgd 3) door een of meer Alleluja's Dit woord is in onze taal moeijelijk uit te druk-

1) De misdienaar antwoordt: Deo Gratias. — God zij dank en plaatst zich naast den Priester, om het Misboek naar de overzijde te dragen,'dan wordt in plechtige Missen wierook in het wierookvat gedaan, waarmede de misdienaar zich naast het Evangelie plaatst en biedt het den priester aan als deze gezongen heeft: Sequentia, neemt het aanstonds terug, blijft onder het zingen van het Evangelie wierooken en bewierookt den priester daarna.

2) In den paaschtijd, d. i. van Paaschzaterdag tot daags voor H. Drievuldigheid wordt hel Graduale niet gezongen, doch twee alleluja's en twee verzen.

3) Behalve in den vastentijd,- en in de Mis voor overledenen.

ken. Het is een juich- een jubelkreet. De laa'.sie a wordt op ecne langen no-tcngroep acingehouden, om de eeuwige, onuitsprekelijke vreugde der zalige in den hemel aan te duiden, waarnaar ook wij verlangen.

Vijfmaal in het jaar volgt op het al leluja de Sequential Vervolg, n. I. op het graduale en alleluja. In vrije soms ook zonder versmaat worden daarin de gevoelens van het feest, of den dag uitgedrukt. Zóó met Paschen, Pinksteren H Sacramentsdag, Feest der Zeven Smarten en de Mis voor Overledenen.

Graduale.

— 86 —

/« den Vastentijd, d, i. reeds van Zondag Septuagesima (14 dagen voor Vastenavond) af wordt alleluja enz. achter gelaten, en in plaats daarvan gezongen.

-St -

gen: want groot is mijn Naam onder de volkeren.

Komt, eet mijn brood, en drinkt den wijn, dien ik u gemengd (voor u bereid) heb.

In den Faaschtijd wordt al het vorige weggelaten en gezongen:

Alleluja, alleluja.

De priester gaat naar het midden des altaars, buigt zich diep neder en bidt ter voorbereiding voor de verkondiging

des Evangelies: * Almachtige God zuiver mijn hart en mijne lippen, Gij, die de lippen van den Profeet Isaias met een gloeiende kool gezuiverd hebt; wil mij door uwe goedgunstige barmhartig, heil zóó reinigen, dat ik uw heilig Evangelie waardig moge verkondigen. Door Christus onzen Heer. Amen.

Beer, gelief mij te zegenen! De Heer zij in mijn hart en op mijne lippen, opdat ik waardig en passend zijn Evangelie moge verkondigen:''

Inmiddels worde het Misboek overgedragen, waardoor de overgang van het Oude- naar het nieuwe Testament wordt te kennen gegeven; ook, dat het geloof aan de Joden ontnomen, aan de heidenen gegeven is. Daarom leest de priester het Evangelie met het gelaat naar het Noorden gekeerd. Na den vrede-groef. ■.■.De Heer zij met u,quot; »en met uwen geest,quot; zegt of zingt de priester: Initium of ook Sequentia d. i. Begin of Vervolg, alsof hij zeide: ik ga u het

_ 89 -

Begin of Vervolg van hei Evangelie

verkondigen, waarop geantwoord wordt:

Gloria tibi, Dbmine,quot; dat is: sEer aan u, o God,quot; die ons de woorden des heils gegeven hebt. Dan teekenen allen zich het voorhoofd, mond en borst met het kruis, om te kennen te geven, dat zij zich over het kruis niet schamen, maar het met den mond belijden en in hun hart willen liefhebben, en ook bereid zijn, ie volbrengen, wat het Evangelie leert. Ook om te kennen te geven, dat zij hei Evangelie in den geest prenten, met den mond belijden, en met de daad naleven. Daarom ook om die bereidvaardigheid aan te duiden, blijven allen onder het lezen staan.

Op feestdagen wordt het Evangelie eerst bewierookt: dit beieekent, dat de wierook des gebeds moet voorafgaan zal de leer van Christus vruchten voortbrengen,

F. Domimis vo- De Heer zij met U. biscum.

— go —

Vervolg van het h. evangelie naar Joannes.

M. Gloria tibi, ; Lof zij U, o Heer, Dómine.

In dien tijd zeidejesus tot de scharen der Joden: Mijn vleesch is waarlijk spijs, en mijn bloed is waarlijk drank. Die mijn vleesch eet, en mijn bloed drinkt, blijft in Mij, en Ik in hem. Gelijk de levende Vader Mij gezonden heeft en Ik leef om den Vader: Zoo zal ook hij, die Mij eet om Mij leven. Dit is het brood, dat uit den hemel is neergedaald. Niet gelijk uwe vaderen het Manna gegeten hebben, en gestorven zijn. Wie dit brood eet, zal leven in eeuwigheid.

M. Laus tibi, Christus, u zij lof. Christe.

Na de Evangelieverkondiging volgt op vele dagen des jaars i) het Credo; d. i. de plechtige belijdenis, dat men de punten des Geloofs, welkt in het Evangelie liggen opgesloten, vastelijk aanneemt.

Wel vólgens den inhoud, maar niet naar de letter, zijn het de Twaalf Artikelen, welke gebeden worden. Het is de geloofsbelijdenis in de Kerkvergadering van Constantinopel opgesteld.

i) N. 1. op Zon- en heiligdagen, op de feesten des Heeren, van O. L. Vrouw en Maria Magdalena, van de Apostelen en Kerkleeraars.

— 92 —

(Men knielt, uit eerbied voor het geheim der menschwording.)

93 —

— 94 —

Met het Credo eindigt het eerste gedeelte der Mis, dat ook genoemd wordt »Mis der geloofsleerlingen'' omdat zij, die nog niet gedoopt 7varen, zich alsdan moeten verwijderen. Nu begint het

95

eerste der drie voornaamste deelcn van de Mis: het Offertorium: de Offerande.

De Priester i:i het midden des altaars wedergekeerd, begroet de geloovigen.

Wekt hen op tot bidden: »Oremus, laat ons biddenquot; en zegt een gedeelte van een psalm of eenig kort gezegde, betrekking hebbende op het feest, dat offertorium: offerande genoemd wordt, omdat vroeger tijdens het bidden en zingen van dezen geheelen psalm, de geloovigen brood en wijn offerden voor het Misoffer bestemd, i)

l) Naar dit gebruik der Kerk in vroegere eeuwen, bestaat nog op vele plaatsen de gewoonte, in de Mis voor Overledenen, en op sommige feestdagen (Paschen, Patroonsfeesten) kaarsen, geld, enz. te ofleren. Het ^Offertorium in de Mis voor Overledenen is nog lan-ÏJejw, overblijfsel van vroegere tijden.

\

— 94 — .

Met het Credo eindigt het eerste gedeelte der Mis, dat ook genoemd wordt •nMis der geloofs leer ling en?' omdat zij, die nog niet gedoopt waren, zich alsdan moeten verwijderen. Nu begint het

— 95 —

eerste der drie voornaamste deelen van de Mis: het Offertorium: de Offerande.

])c Priester i i het midden des altaars wedergekeerd, begroet de geloovigen.

Wekt hen op tot bidden: »Oremus, laat ons biddenquot; en zegt een gedeelte van een psalm of eenig kort gezegde, betrekking hebbende op het feest, dat offertorium: offerande genoemd wordt, omdat vroeger tijdens het bidden en zingen van dezen geheelen psalm, de geloovigen brood en wijn offerden voor het Misoffer bestemd, i)

l) Naar dit gebruik der Kerk in vroegere eeuwen, bestaat nog op vele plaatsen de gewoonte, in de Mis voor Overledenen, en op sommige feestdagen (Paschen, Patroonsfeesten) kaarsen, geld, enz. te ofleren. Het . Cifiertorium in de Mis voor Overledenen is nog lan-v gejL overblijfsel van vroegere tijden.

— 96 — Offertorium.

De priesters des Heeren dragen aan God wierook en brood op; en daarom moeten zij heilig zijn voor God, en zijnen naam niet bezoedelen. i)

(De priester ontdekt den kelk neemt het brood, slaat de oögen ten hemel en wijdt het met deze woorden aan God;

Heilige Vader, Almachtige eeuwige God, neem dit vlekkeloos offer aan, hetwelk ik, uw onwaardige dienaar, op-

i) Als de priester den kelk ontdekt, knielt de mis-dienaar in het midden des Altaars, g'aat naar de bestemde plaats^ neemt de beide ampullen niet wijn en water: den wijn in de rechter — het water in de linkerhand, reikt de ampul met wijn den priester aanj maar houdt het water hem voor, opdat hij hetzegene een weinig daarvan neme, en teruggeve. Dan neemt de misdienaar alleen de waterampul met bord, en giet een weinig uit over de handen des priesters, biedt hem het doekje om ze af te droogen, neemt dit terur en zet wederom alles op zijne plaats.

1

draag aan U, mijn levenden en waar-achtigen God, voor mijne ontelbare zondèn en beleedigingen en nalatigheden en voor alle omstanders en voor alle geloovige Christenen, zoo levenden als overledenen, opdat het mij en hun strekke tot heil en eeuwig leven. Amen.

Met het brood teekent de priester een kruis over den linnendoek die op het altaar uitgespreid is en legt het daarop neder, i)

Dan giet hij wijn in den kelk en vermengt dien met een weinig water, ter gedachtenis aan het water en bloed, dat uit Jesus zijde vloeide, en om te kennen te geven de vereeniging van Christus met het volk. Het water wordt echter eerst gezegend met deze woorden:

O God, die de waardigheid van de

i) Deze doek, wordt Corporale genoemd, omdat het H. Lichaam van Christus daarop rusten moet. Hij verbeeldt de linnen doeken, waarin het Lichaam van Christus gewikkeld werd bij zijne begravenis.

5

— 9⁶ —

Offertorium.

De priesters des Heeren dragen aan God wierook en brood op; en daarom moeten zij heilig zijn voor God, en zijnen naam niet bezoedelen. i)

(De priester ontdekt den kelk neemt het brood, slaat de oögen ten hemel en wijdt het met deze woorden aan God:

Heilige Vader, Almachtige eeuwige God, neem dit vlekkeloos offer aan, hetwelk ik, uw onwaardige dienaar, op-

i) Als dc priester den kelk ontdekt, knielt de mis-dienaar in het midden des Altaars, iraat naar de bestemde plaats, neemt de beide ampullen met wijn en water; den wijn in de rechter — het water in de linkerhand, reikt de ampul met wijn den priester aanj maar houdt het water hem voor, opdat hij hetzegene een weinig daarvan neme, en teruggeve. Dan neemt de misdienaar alleen de waterampul met bord, en giet een weinig uit over de handen des priesters, biedt hem het doekje om ze af te droogen, neemt dit terur en zet wederom alles op zijne plaats. v

— 1)1 —

draag aan U, mijn levenden en waar-achtigen God, voor mijne ontelbare zondèn en beleedigingen en nalatigheden en voor alle omstanders en voor alle geloovige Christenen, zoo levenden als overledenen, opdat het mij en hun strekke tot heil en eeuwig leven. Amen.

Met het brood teekent de priester een kruis over den linnendoek die op het altaar uitgespreid is en legt het daarop neder, i)

Dan giet hij wijn in den kelk en vermengt dien met een weinig water, ter gedachtenis aan het water en bloed, dat uit Jesus zijde vloeide, en om te kennen te geven de vereeniging van Christus met het volk. Het water wordt echter eerst gezegend met deze woorden:

0 God, die de waardigheid van de

i) Deze doek, wordt Corporale genoemd, omdat het H. Lichaam van Christus daarop rusten moet. Hij verbeeldt de linnen doeken, waarin het Lichaam van Christus gewikkeld werd bij zijne begravenis.

menschelijke natuur op wonderbare wijze geschapen, en op nog wonderbaarder wijze hersteld hebt; geef ons, dat wij door het geheim van dit water en dezen wijn, deelachtig worden aan de Godheid van hem, die zich gewaar-digd heeft in onze menschheid te deelen, Jesus Christus, uw Zoon, onzen Heer, die met U leeft en heerscht in de eenheid met den H. Geest, God, door alle eeuwen der eeuwen. Amen.

Opoffering van den wijn:

Wij offeren U, o Heer, den kelk des heils, en smeeken uwe barmhartigheid af, opdat hij voor het aanschijn van uwe goddelijke Majesteit, tot onze zaligheid, en die van de geheele wereld, in zoeten geur opstijge. Amen.

(De handen smeekend gevouwen, en het hoofd eerbiedig gebogen, vervolgt de priester:)

Mogen wij, o Heer, door U opgenomen

— 99 —

worden in den geest van ootmoedigheid en met een berouwhebbend hart; en moge ons offer zóó voor uw aanschijn geschieden, dat het U behage, Heer Godl

Kom, Heiligmaker, almachtige, eeuwige God, en zegen dit offer, aan uwen heiligen Naam bereid.

In plechtige Missen worden de offer-andeen het altaar bewierookt. Den Wierook in het wierookvat zegenend, bidt de priester: i)

Door de voorspraak van den H. Aarts-, engel Michael, staande ter rechterzijde van het reukaltaar, en van alle zijne uitverkorenen, gelieve de Heer dezen wierook te zegenen, en in zoeten geur

De misdienaar zorge met wierookvat en scheepje boven op het altaar gereed te staan, als de priester het vorig gebed eindigt. Nadat de priester wierook op het vuur gestrooid heeft, geeft de misdienaar het wierookvat af, wacht aan den Epistelkant tot de priester hem het wierookvat terug geeft en bewierookt den priester.

aan te nemen. Door Christus, onzen Heer. Amen.

Bij het bewierooken van brood en wijn :

Deze wierook, Heer, door u gezegend, stijge tot u op; en uwe barmhartigheid dale over ons neder.

Het altaar:

Mijn gebed, Heer, stijge als wierook voor uw aanschijn; de opheffing mijner handen (zij aangenaam) aan U als een avondoffer. Plaats, o Heer, eene wacht bij mijnen mond, en eene deur bij mijne lippen: opdat mijn hart niet genegen zij tot booze woorden ter verontschuldiging mijner zonden.

Het wierookvat overgevend:

De Heer ontsteke in ons het vuur zijner liefde en de vlam zijner eeuwige liefde. Amen.

De handenwassching moet den priester

- IOI —

e7i het volk leer en._I dat het onbevlekte Offer met algeheele reinheid behoort opgedragen te worden. Inmiddels bidt de 'priester den 25^en psalm:

Met de onschuldiger! zal ik mijne handen wasschen en mij rondom uw altaar begeven;

Opdat ik de stem van lof aanhoore, en al uwe wondewladen verkondige. Heer, den luister van uw huis heb ik liefgehad; en de woonplaats uwer heerlijkheid.

O God, doe mijne ziel niet verloren gaan met de goddeloozen, noch mijn leven met de mannen des bloeds.

Wier handen vol ongerechtigheden zijn, wier rechterhand vol geschenken is.

Doch in onschuld heb ik gewandeld: verlos mij, en ontferm u mijner;

Mijn voet bleef staan op den rechten weg (ik volhardde in het goed); in de vergaderingen (der geloovigen) zal ik U, o Heer, loven.

— 102

Eer zij den Vader, den Zoon en den H. Geest.

Gelijk het was in den beginne, nu, en altijd: en in de eeuwen der eeuwen, Amen.

In het midden des altaars draagt de priester de offeranden op aan de H. Drievuldigheid^ ter gedachtenis van Jesus lijden, verrijzenis en hemelvaart; ook tot meerdere eer der Heiligen, wier voorspraak voor zich hij als bedingt in het gebed'.

O, H. Drievuldigheid, neem dit offer aan, hetwelk wij U opdragen ter herinnering aan het lijden, de verrijzenis en hemelvaart van Jesus Christus, onzen Heer: en ter eere van de H. Maria, altijd Maagd, en van den H. Joannes den Dooper, en van de H. Apostelen Petrus en Paulus en van deze en van alle Heiligen; opdat het hun tot eer zij, maar ons tot zaligheid: en zij, wier

— io3 —

aandenken wij op aarde vieren, onze voorsprekers gelieven te zijn in den hemel. Door denzelfden Christus; onzen Heer. Amen.

Na de voorspraak der hemelingen ingeroepen ie hebben, wendt hij zich voor 7 laatst tot de menschen, opdat zij ook vuriger bidden zouden, naarmate het oogenblik van de voltrekking des offers nadert.

ORATE FRATRES.

Bidt, broeders, opdat mijne en uwe offerande welgevallig worde aan God, den almachtigen Vader.

— io4 —

In stilte beantwoordt de priester dezen vromen we/tsch des volks: Amen: hetzij zoo', en vervolgt in stilte een gebed om aanneming van het bereide offer, dat dan ook uSecreta:quot; »Stil gebedquot; genoemd wordtV

STIL GEBED.

Verleen aan uwe Kerk, bidden wij U, Heer, de gaven van eenheid en vrede; die door de opgedragene offeranden zinnebeeldig worden beduid. Door onzen Heer Jesus, uwen Zoon, die met U leeft en heerscht.

Hier eindigt de Offerande. Het volgende in de inleiding (praefatie) tot den Canon (begin der Consecratie.) Hiertoe bereidt zich de priester en wekt het volk op, zich door een jubelend danklied op te voeren ten hemel, bij de koren der Engelen.

Het eerste: igt;Amcnquot; is het slot van het -hStil gebedquot; waarmede het volk zijne

^io5

instemming betuigt.

•F. Per ómnia saecula saeculórura.

M. Amen.

P. Dóminus vo-biscum.

M. Et cum spi-ritu tuo.

P. Sursumcorda.

M. Habèmus ad Dótninum.

P, Gr^tias agk-mus Domino Deo nostro.

M. Dignum et justum est.

Inderdaad, het is waardig en rechtvaardig, billijk en heilzaam, dat wij U altijd en overal dank betuigen; Heilige Heer, Almachtige Vader, eeuwige God. Omdat door het geheim van het vleesch-geworden Woord, de oogen van onzen geest een nieuw licht uwer heerlijkheid heeft beschenen: opdat wij. God op

— io6 —

zienlijke wijze kennende, door Hem tot liefde voor het onzichtbare vervoerd worden. En daarom is het, dat wij met de Engelen en Aartsengelen, met de Troonen en Heerkrachten, en met de geheele hemelsche schare, den lofzang uwer heerlijkheid zingen, en zonder einde zeggen: i)

i) Onder deze woorden schelt de misdienaar drie malen.

— iö¹] —

Canon

| ii. i. vaste en onveranderlijke regel, volgens welken het Misoffer inoet opgedragen worden. Het is een indrukwekkend gebed, dat in stilte wordt gebeden, om te beduiden de oplettendheid, vrij van alle verstrooiing, waarmede het Offer dient bijgewoojid, dat op het punt staat voltrokken te worden. Want de consecratie, is de vernieuwing van het Offer des Kruizes.

Oogen en handen ten hemel geheven, vanwaar hij den Verwachte der volken verwacht, bidt de priester-.

Ootmoedig vragen en smeeken wij U goedertierenste Vader, doorjesus Christus, uwen Zoon, onzen Heer, dat Gij welgevallig aanneemt en zegent deze gaven, deze geschenken, deze heilige, onbevlekte offers, vooral die wij U opdragen voor uwe heilige. Katholieke Kerk; opdat Gij haar over de geheele aarde in vrede - gelievet te bewaren, te

löS —

behoeden, in eenheid te behouden, en te bestieren tegelijk met uwen dienaar, onzen Paus N. (Leo) en onzen Bissshop N. en alle rechtgeloovigen en belijders van het katholiek en apostoliek geloof.

Gedachtenis der levenden, waarin de priester hij zonder bidt voor hen, die zich in zijne gebeden hebben aanbevolen, en die in de Mis tegenwoordig zijn; bij de letter N drukt men de personen uit, voor wie men bijzonder wil bidden.

Gedenk, Heer, uwe dienaren en dienaressen N. en N, en alle omstanders wier geloof en godsvrucht u bekend zijn: voor wie wij u opdragen, of die zelve U opdragen dit offer van lof, voor zich zeiven en al de hunnen: voor de verlossing hunner zielen; tot hoop op zaligheid en behoud: en aan U, den eeuwigen, waarachtigen en levenden God hunne geloften volbrengen.

De priester vereenigt zich met de Hei-

lig en in den hemel, bijzonder de Apostelen en Martelaren, omdat deze het Offer van hun leven voor Jesus gebracht hebben.

(Wij bidden u dan) in gemeenschap met — en de gedachtenis vierende vooreerst van de roemwaardige Maria, altijd Maagd, de Moeder van onzen God en Heer Jesus Christus: maar ook van de heilige Apostelen en Martelaren Petrus en Paulus, Andreas, Jacobus, Joannes, Thomas, Jacobus, Philippus, Bartholomaeus, Mathaeus, Simon en Thad-daeus: Linus, Cletus, Clemens, Xistus, Cornelis, Cyprianus, Laurentius, Chry-sogonus, Joannes en Paulus, Cosmas en Damianus: en van al uwe heiligen; geef door hunne verdiensten en gebeden, dat wij in alles door de hulp uwer bescherming beveiligd worden. Door denzelfden Christus onzen Heer. Amen.

De handen over het Offer uitstrek-

kend i) vervolgt de priester.

Dit offer dan van ons, uwe dieharen en van geheel uw gezin, bidden wij U, Heer, neem het in genade aan; beschik onze dagen in uwen vrede; en laat ons aan de eeuwige verdoemenis ontrukt en onder de schare uwer uitverkorenen geteld worden. Door Christus, onzen Heer. Amen.

Gewaardig U, deze Offerande, bidden wij U, o God, in alles gezegend, aangenomen, goedgekeurd, redelijk en wel-behagelijk te maken; opdat deze voor ons worde het Lichaam en Bloed van uwen allerliefsten Zoon, onzen Heer Jesus Christus.

De priester doet, wat Christus gedaan heeft in het laatste avondmaal. Hij neemt het brood, daarna den wijn, in

i) De misdienaar schelt, om de H. Consecratie aan te kondigen.

— ill —

zijne handen, slaat zijne oogen ten hemel en dankt God, zegent ze, spreekt de nuorden der H Consecratie, en het brood en de wijn worden veranderd in het Lickaam en Bloed van Christus.

Volgen de woorden der h.

consecratie.

Onder de H. Consecratie kan men verzuchten de volgende gebeden.

Geloofd zij Jesus Christus; geloofd, aangebeden en gedankt zij ten allen tijde het allerheiligst en goddelijk Sacrament des Altaars. Gij zijt Christus, de Zoon van den levenden God.

Mijn God, ik offer u het kostbaar Bloed van Jesus Christus ter voldoening voor mijne zonden en voor de behoeften der H. Kerk.

Mijn Jesus, barmhartigheid. Jesus, ik geloof in u; ik hoop op u; ik bemin u;

112 —

vermeerder mijn geloof, mijne hoop, mijne liefde, i)

Door de H. Consecratie is Christus geslachtofferd; en nu de hande i uitgestrekt, gelijkt Je sus op het kruis, zet de priester de H. Al is voort, bidt, opdat het Offer welgevallig zou zijn aan God den Vader, maakt herhaaldelijk het kruis-teeken over het H. Lichaam en Bloed des Heeren, om te herinneren aan de kracht van het Kruis en Christus lijden dat aan het Kruis voltrokken is.

Daarom (om uw gebod te vervullen) zijn wij, uwe dienaren en ook uw heilig volk het zalig lijden en de verrijzenis uit het graf en de heerlijke hemelvaart indachtig van denzelfden Christus, uwen Zoon, onzen Heer, en brengen aan uwe verhevene Majesteit van uwe

i] In de plechtige Mis voor Overledenen, doet de misdienaar zelf wierook in het vat en bewierookt bij de opheffing het H. Sacrament. In alle Missen belt hij driemaal onder de opheffing der H. Hostie en driemalen onder die van den kelk.

— ii3 —

giften en gaven een zuiver offer, een heilig offer, een onbevlekt offer, het heilig Brood des eeuwigen levens, en den Kelk der altijddurende zaligheid.

En gewaardig u hierop (op dit offer) met genadig en gunstig oog neer te zien, en het goedgunstig aan te nemen, gelijk Gij u gewaardigd hebt de geschenken van uwen rechtvaardigen dienaar Abel goedgunstig aan te nemen, en het offer van onzen Aartsvader Abraham en de heilige offerande, het onbevlekt offer door uw hoogepriester Melchisedech aan u opgedragen.

Nog dringender bidt de priester, als hij zich diep 7ieerbuigt, de handen tot inniger gebed samenvouwt en smeekt:

Ootmoedig smeeken wij U, almachtige God, laat dit offer door de handen van uwen heiligen Engel, op uw verheven altaar voor het aanschijn Uwer goddelijke Majesteit gebracht worden, opdat

— 114 —

wij, zoovelen als deelnemen aan dit altaar, en het hoogheilig Lichaam en Bloed uws Zoons zullen ontvangen, met alle hemelsche zegeningen en genaden vervuld worden. Door denzelfden Christus, onzen Heer. Amen.

Na dit gebed voor de levenden, strekt de priester de handen uit en vouwt ze samen tot een even vurig gebed voor de Overledenen, opdat ook zij deel zouden hebben aan Jesus' offer van zich zeiven.

Wees, Heer, gedachtig uwe dienaren en dienaressen, die ons met het teeken van geloof zijn voorgegaan en in den slaap des vredes rusten.

Vereenig u met dit gebed, zoo voor-deelig aan de zielen uwer bloedverwanten, vrienden, enz.

Wij smeeken u. Heer, geef aan deze en aan allen, die in Christus rusten de plaats van verkwikking, licht en vrede.

— IIS -

Door denzelfden Christus onzen Heer. Amen.

Ook aan ons, zondaars, uwe dienaren, die op de menigte uwer (vele) ontfermingen hopen; wil ook ons eenig deel en gemeenschap geven met uwe heilige Apostelen en Martelaren: met Joannes, Stephanus, Mathias, Barnabas, Ignatius, Alexander, Marcellinus, Petrus, Felicitas, Perpetua, Agatha, Lucia, Agnes, Caecilia, Anastasia, en met alle uwe Heiligen. Wij bidden U, neem ons in hunne gemeenschap op, niet als waardeerder onzer verdiensten, maar als ver-. gevingschenker. Door Christus, onzen Heer.

Door wien (Christus) Gij, Heer, al deze goede gaven voor ons altijd schept, heiligt, levend maakt, zegent en aan ons verleent.

De priester neemt de H. Hostie, maakt daarmede drie kruizen boven den Kelk, om daarmede te be teekenen dat alle hei-

— 116 —

liging, levendmaking en zegening vruchten zijn van Christus' kruis en lijden; maakt dan twee kruisen tusschen zich zeiven en den Kelk, en heft beiden tegelijk even omhoog.

Door Hem (Christus) en met Hem en in Hem is U, God, den Vader almachtig, in de eenheid van den H. Geest alle eer en glorie.

Pr. Per omnia Door alle eeu-saecula saeculorum. wen der eeuwen.

M. Amen. Het zij zoo.

De gebeden van den Canon heeft de priester in stilte gebeden, nu noodigt hij de geloovigen uit samen te bidden het gebed van — en voor allen, door Christus zeiven geleerd.

Laat ons bidden.

Door heilzame voorschriften vermaand,

i) Bij deze opheffing van de H. Hostie en den Kelk schelt de misdienaar even-

— quot;7 —

en door goddelijke onderwijzing geleerd, durven wij zeggen: Onze Vader, die in de hemelen zijt; geheiligd zij uw naam; ons toekome uw rijk; uw wil geschiede op aarde als in den hemel; geef ons heden ons dagelijksch brood; vergeef ons onze schulden, gelijk wij vergeven onze schuldenaren; en leid ons niet in bekoring.

Amen, zegt de priester op zuchten toon in vervolgt de voorbereiding tot de IJ. Communie, want bij het »Onze Vaderquot; is de Canon geeindigd.

Bevrijd ons, bidden wij u. Heer, van alle verleden, tegenwoordig en toekomstig kwaad; en door de voorbede van de heilige en roemvolle Moeder Gods, Maria, altijd Maagd, en uwe heilige Apostelen Petrus en Paulus en Andreas, en van alle Heiligen, geef genadiglijk

— ii8 —

vrede in onze dagen; opdat wij door uwe barmhartigheid geholpen, altijd van alle zonden bevrijd blijven en gerust voor alle kwelling; door denzelfden Jesus Christus, onzen Heer, die met u leeft en heerscht in de eenheid van den H. Geest, God.

Bij deze laatste woorden breekt de priester de H. Hostie, maakt met een gedeelte driemaal het kruisteeken over den Kelk en laat dat er in vallen. Dit breken geschiedt naar het voorbeeld van Christus in het laatste Avondmaal; de vermenging van een gedeelte der H. Hostie niet het H. Bloed beteekent de Verrijzenis van Christns, toen zijne ziel

wederom met zijn Lichaam vereenigd werd. Bij die vermenging bid/ de priester:

Deze vermenging en ten offerwijding van het Lichaam en Bloed onzes Hee-ren Jesus Christus strekke ons bij het ontvangen ten eeuwigen leyen. Amen.

De naaste voorbereiding tot de H. Communie zijn het * Agnus Dei' en de daarop volgende gebeden'.

Vol eerbied buigt zich de priester nog dieper voor het H. Sacrament en bidt:

— 120 —

Heer Jesus Christus, die tot uwe Apostelen gezegd hebt; ik laat u den vrede, ik geef u mijn vrede; zie niet neer op mijne zonden, maar op het geloof uwer Kerk, en gewaardig u haar volgens uwen wil in vrede en eenheid te bewaren, Gij die leeft en heerscht. God door alle eeuwen der eeuwen. Amen. i)

Heer Jesus Christus, Zoon van den levenden God, die naar den wil uws Vaders door de medewerking van den H. Geest de wereld door uwen dood hebt levend gemaakt; bevrijd mij door dit hoogheilig Lichaam en Bloed van al mijne ongerechtigheden en van alle kwaad; en doe mij altijd uwe geboden naleven, en duld niet dat ik ooit van U gescheiden worde, die met denzelfden God den Vader en den H. Geest leeft en heerscht in de eeuwen der eeuwen. Amen.

i) Dit gebed wordt in de Mis voor Overledenen t) Tel niet gebeden.

Heer jesus Christus, laat het ontvangen van uw Lichaam, dat ik, onwaardige, durf nuttigen, niet strekken tot mijn oordeel en verwerping; maar dat het door uwe barmhartigheid diene tot bescherming van ziel en lichaam en tot een heilmiddel: Gij, die leeft en heerscht met God den Vader in de eenheid van den H. Geest, God, door alle eeuwen der eeuwen. Amen.

Het hemelsche Brood zal ik nemen, en den Naam des Heeren aanroepen.

Heer, ik ben niet waardig, dat Gij onder mijn dak komt, doch spreek slechts één woord, en mijne ziel zal gezond worden.

Tot driemaal i) herhaalt de priester deze zijne betuiging van omcaardigheid; dan neemt hij de II. Hostie, maakt leeft Idaarmede het kruisteeken, terwijl hii zegt: wen.

Het Lichaam van onzen Heer Jesus

i) Telkenmale ook schelt de misdienaar.

i

— 122 —

Christus beware mijne ziel ten eeuwigen leven. Amen.

Nuttigt dan de H. Hostie en blijft eenige oogenblikken in overdenking verzonken. Doch ook slechts eenige oogenblikken^ want de H. Mis mag niet onderbroken worden; en zijn eerste woord luidt', i)

Wat zal ik den Heer wedergeven voor alles, wat Hij mij geschonken heeft.

En den Kelk in de hand nemend, vervolgt hij:

Ik zal den Kelk des heils nemen, en den Naam des Heeren aanroepen. Lofprijzend zal ik den Heer aanroepen en van mijne vijanden verlost zijn.

i] De misdienaar staat op, knielt in het midden des altaars, neemt de wijn- en waterampullen en zet zich geknield neer op de bovenste trap van ter zijde des altaars. Als de priester hem den kelk toereikt, giet hij daarin wijn; daarna wijn en water en wel op de vingers des priesters. Daarna neemt hij den kelkdoek draagt die naar de zijde, waar het Misboek staat en brengt dit aan de overzijde' terug.

— 123 —

Het Bloed van onzen Heer Jesus Christus beware mijne ziel ten eeuwigen leven.

Na de H. Communie volgen verschillende dankgebeden. Terwijl de priester den Kelk zuivert, bidt hij:

Laat ons, Heer, hetgeen wij met den mond genuttigd hebben, met een zuiver hart bewaren; en dat het ons van eene tijdelijke gave, een altijddurend geneesmiddel worde.

Vervolgens mogen uw Lichaam, Heer dat wij genuttigd, en uw Bloed, dat wij gedronken hebben, verblijven in mijn binnenste; en geef, dat geen vlek van zonden overblijve in mij, dien de reine en heilige Sacramenten verkwikt hebben. Die leeft en heerscht in de eeuwen der eeuwen. Amen.

COMMUNIE.

Zoo wordt eene antifoon, beurtzang

—124 —

IT

genoemd die tijdens de JVutling gebeden of gezongen wordt. Deze bevat gevoelens van dankbaarheid evenals de gebeden, welke daarna gebeden worden, Postcommu-nie genaamd.

(POST COMMUNIO GEBED NA DE COMMUNIE.;

— 125 —

LAAT ONS BIDDEN.

Heer, wij bidden U, doe ons het eeuwig genot uwer Godheid smaken, dat het tijdelijk ontvangen van uw kostbaar Lichaam en Bloed voorafbeeldt.

Die leeft en heerscht met God den Vader in de eenheid van den 11. Geest, God, door alle eeuwen.

Dit » God zij dankquot; is de uiting van etU. ;•] dankbaarheid voor Gods goedheid enge-

eest. .^I) Iⁿ Missen, waarin het «Gloria in excelsisquot;

niet wordt gebeden.

— 120

itadegaven, waarmede ieder Christen hartelijk moet instemmen. Het volgende gebed is eene korte samenvatting van alles wat in de H. Mis herdacht, en waartoe de H. Mis is opgedragen, namelijk als een Eer- Dank- Zoen- en Smeekoffer.

Heilige Drievuldigheid, dat de hulde mijner dienstbaarheid U behage; en geef, dat het offer, dat ik onwaardige voor het aanschijn Uwer Goddelijke Majesteit heb opgedragen, U welgevallig zij; en dat het mij en allen, voor wie ik het heb opgedragen, door uwe barmhartigheid tot verzoening strekKe. Door Christus, onzen Heer. Amen.

De priester kust het Altaar: het tee-ken va7i welwillendheid en liefde van Je sus voor ons, om de rijkste zegeningen te kunnen mededeelen; strekt de handen uit tot het kruis, vanwaar zegen moet nederdalen, en zegt dan:

Zegene U de almachtige God, de

127 —

Vader, de Zoon en de H. Geest.

M. Amen. : Het zij zoo.

Aan het einde van de H. Mis wordt het Evangelie van den H. Joannes gelezen. Het is de belijdenis der Godheid van Christus en Zijner mcnschwording; daarom knielt de priester bij de woorden: gt; En het woord is Vleesch gewordenquot;

P. In den beginne was het Woord, en het Woord was bij God en het Woord was God. Dit was in den beginne bij God. Alles is door Hetzelve geinaak;; en zonder Hetzelve is niets gemaakt, wat gemaakt is; in Hetzelve was het leven, en het leven was het

licht der menschen: en het licht schijnt in de duisternissen, en de duisternissen hebben het niet aangenomen. Er was een mensch, van God gezonden, wiens naam Joannes was. Deze kwam tot getuigenis, om getuigenis te geven van het licht, opdat allen door hem zouden gelooven. Hij was het licht niet, maar om getuigenis te geven van het licht. Het waarachtig licht was, dat iederen mensch verlicht, die in deze wereld komt. Hij was in de wereld, en de wereld, is door hem gemaakt, en de wereld heeft hem niet gekend. Hij kwam in zijn eigendom, en de zijnen hebben hem niet aangenomen. Maar aan zoo velen als hem aannamen, aan hen heeft hij macht gegeven, kinderen Gods te worden, aan hen, die in zijnen naam gelooven: die niet uit den bloede, noch uit den wil des vleesches, noch uit den wil eens mans, maar uit God geboren zijn. En het Woord is vleesch geworden, en het heeft onder ons gewoond,

en wij hebben zijne heerlijkheid aanschouwd, eene heerlijkheid als des Eenig-geborenen van den Vader, vol genade en waarheid.

AI. Deo gratias. God zij dank.

Volgens voorschrift van Z. H. Paus Leo XIII moet na de gelezene Missen het volgende gebeden worden voor de behoeften vim Kerk en Paus.

Driemaal Wees gegroet.

Dan gezamelijk.

Wees gegroet, Koningin, Moeder van barmhartigheid.

Ons leven, onze zoetheid en onze hoop, wees gegroet.

Tot u roepen wij, bannelingen, kinderen van Eva.

Tot u smeeken wij, zuchtend en wee-nend in dit dal van tranen.

Daarom dan, onze Voorspreekster, sla op ons uwe zoo barmhartige oogen, en toon ons, na deze ballingschap, Jesus

— 13° —

de gezegende vrucht uws lichaams; O goedertierene, o meedoogende, o zoete Maagd Maria.

Bid voor ons, H. Moeder Gods Opdat wij waardig worden der beloften van Christus.

LAAT ONS BIDDEN.

O God, onze toevlucht en onze kracht, zie genadig neer op het tot U roepende volk, en door de voorspraak der glorierijke en onbevlekte Maagd en Moeder Gods Maria, van den H. Jozef, Haren Bruidegom, van uwe HH. Apostelen Petrus en Paulus en alle 1 leiligen, verhoor barmhartig en goedgunstig de gebeden, welke wij storten voor de be-keering der zondaren, voor de vrijheid en verheffing onzer Moeder, de H. Kerk. Door Christus onzen Heer. Amen.

H. Aartsengel Michaël, verdedig ons in den strijd, wees onze bescherming tegen de boosheid en de lagen des dui-

—131 —

veis. Wij smeeken nederig, dat God hem gebiede, en Gij, Aanvoerder van het hemelsch heir, drijf den satan, en de andere booze geesten, die ten ver-derve der zielen in de wereld omzwerven, door de goddelijke kracht in de hel terug. Amen.

In de maanden Maart en October wordt op vele plaatsen na de H. Mis het volgend Gebed tot den H. Jozef gebeden.

Tot U, H. Jozef, nemen wij in onze kwelling onzen toevlucht en, na den bijstand van uwe allerheiligste Brnid te hebben afgebeden, roepen wij ook uwe bescherming met vertrouwen in. Wij bidden U bij de liefde, die U met de onbevlekte Maagd en Moeder Gods vereenigd heeft, en smeeken U deemoedig bij de vaderlijke teerhartigheid, waarmede gij het Kind Jesus omhelsd hebt, goedgunstig neer te zien op het

— 132 —

erfdeel, dat Jesus Christus door zijn bloed verworven heeft, en ons door uw vermogen en bijstand in al onze behoeften te ondersteunen.

Bescherm, o allerzorgvuldigste bewaarder der H. Familie, de uitverkoren kinderen van Jesus Christus; verwijder van ons, allerliefste Vader, iedere besmetting van dwaling en bederf; sta ons, allerkrachtdadigste behoeder, uit den hemel genadig bij in dezen strijd tegen de macht der duisternis, en gelijk gij weleer het Kind Jesus uit het grootste levensgevaar gered hebt, verdedig nu eveneens de H. Kerk Gods tegen de vijandige aanslagen en elk ander onheil; behoed ons allen door uwe voortdurende bescherming, opdat wij, naar uw voorbeeld en door uwe hulp, heilig mogen leven, zalig sterven en het eeuwig geluk des hemels verwerven. Amen.

In sommige Bisdommen wordt na elke Mis gebeden de Litanie van O. L. V. van Loretto.

p. mï- OD^kkni-n.

(Zie de gewone gebeden, bl. 66.)

—•:-oock——

begin der h. mis.

— m —

Kyrie elèison.

Christe elèison.

Kyrie elèison.

GEBED.

God, die vergeving schenkt en de zaligheid wilt van den mensch, wij smeeken uwe goedheid, dat Gij door de voorspraak van de Heilige Maria, altijd Maagd en van alle uwe Heiligen aan onze broeders, verwanten en weldoeners, die uit dit leven gescheiden zijn, wilt verleenen, dat zij tot de eeuwige zaligheid geraken. Door onzen Heer Jesus Christus, enz.

VOORLEZING UIT DEN BRIEF VAN DEN HEILIGEN APOSTEL PAULUS TOT DE THESSALONICENSERS.

Broeders, wij willen niet, dat gij on-

kundig zijt omtrent de ontslapenen, opdat gij u niet bedroeft, gelijk ook de overigen, die geene hoop hebben. Want indien wij gelooven, dat Jesus gestorven en verrezen is, zal God aldus ook de ontslapenen door Jesus brengen met Hem. Want dit zeggen wij u in het woord des Heeren, dat wij, dia leven, die overblijvende zijn tot de komst des Heeren, geenszins zullen voorkomen de ontslapenen. Want de Heer zelf zal bij het bevel en bij de stem van den aartsengel, en bij de bazuin Gods nederdalen van den hemel, en de gestorvenen in Christus zullen eerst verrijzen. Daarna wij, die leven, die overblijvende zijn, zullen te zamen met hen opgevoerd worden in de wolken, Christus tegemoet, in de lucht, en aldus ten allen tijde met den Heer zijn. Zoo dan, troost elkander met deze woorden.

God zij dank.

— i3⁶ —

GRADUALE EN TRACTUS.

— 137 —

139 —

I

— 140 —

— 141 —

VERVOLG VAN HET H. EVANGELIE VOLGENS DEN H. JOANNES.

In dien tijd zeide Martha tot Jesus: Heer, indien Gij hier waart geweest, zou mijn broeder niet gestorven zijn. Maar ook nu weet ik, dat al hetgeen

— 142 —

Gij van God vraagt, God u geven zal. Jesus zegt tot haar: Uw broeder zal verrijzen. Martha zegt Hem: Ik weet, dat hij in de verrijzenis op den laat-sten dag verrijzen zal. Jesus zeide haar: Ik ben de verrijzenis en het leven, die in Mij gelooft, zal leven, al ware hij gestorven; en ieder die leeft en in Mij gelooft, zal in eeuwigheid niet sterven. Gelooft gij dit ? Zij zeide tot Hem: Zeker Heer, ik geloofde, dat Gij de Christus zijt, de Zoon van den levenden God, die in deze wereld zijt gekomen. Gloria tibi Domine. Christus, U zij lof !

AAN DE OFFERANDE.

— U3 —

— U4 —

STIL GEBED.

God, wiens barmhartigheid zonder einde is, neem genadiglijk onze nederige gebeden aan en schenk door deze geheimen, tot onze zaligheid (ingesteld) de vergeving van alle zonden aan de zielen onzer broeders, verwanten en weldoeners, aan wie Gij de belijdenis van Uwen naam (het geloof) gegeven hebt. Door onzen Heer Jesus Christus, enz.

BIJ DE COMMUNIE.

- 145 —

NA DE COMMUNIE.

Wij bidden U, almachtige en barmhartige God, geei', dat de zielen van onze broeders, verwanten en weldoeners, voor wie wij dit offer van lof aan uwe Majesteit hebben opgedragen, door de kracht van dit Geheim gereinigd worden van alle zonden, en door uwe barmhartigheid de zaligheid van het ;! eeuwig licht verwerven. Door onzen Heer Jesus Christus enz.

Bij uitvaarten, als de priester bij de lijkbaar gekomen is, zingt het koor de

—■ 146 —

LIBERA.

Verlos mij. Heer, van den eeuwigen dood op dien zoo te vreezen dag, als hemel en aarde zullen beroerd worden,

als Gij de wereld door het vuur zult komen oor-deelen.

Ik schrik en beef, als het onderzoek zal plaats hebben en de daarop volgende gramschap.

■wordt herhaald.

(Want) die dag zal een dag van gramschap zijn, van jammer en ellende; een groote maar zeer droevige dag.

Dum veneris, herhalen.

LLl.

— 147 —

I Libera me, nog eens zingen tot-» Tremensquot;

■

148

GEBED.

God, wien het eigen is, altijd barmhartig te zijn en te sparen: wij smee-ken u nederig voor de ziel van uwen dienaar (dienares) N. die gij heden van deze wereld hebt doen scheiden; dat gij haar niet overgevet in de macht des duivels, noch haar in eeuwigheid vergeet, maar haar door uwe heilige Engelen doet opnemen en naar het vaderland, den hemel, voeren; da^1, zij de straffen der hel niet verdure, maar de eeuwige vreugden geniete, daar zij toch op u gehoopt, in u gelooid heeft. Door Christus onzen Heer. Amen.

— 149 —

B.

Ah het lijk opgenomen wordt.

- i5° -

— 152 -

—.153 —

De priester zegt: Kyrie enz.

Gebed.

Bewijs Heer, deze barmhartigheid aan uwen overleden dienaar N., dat zijne daden niet gestraft worden, daar hij toch van goeden wil was om uwe wet te volbrengen, en gelijk het ware geloof hem onder de geloovigen deed tellen, zoo voege uwe barmhartigheid hem bij de koren der Engelen. Door Christus onzen Heer. Amen.

D.

Vóór eetu uitvaart-Mis, als het Ujk i t de Kerk gedragen wordt, zingt het koor :

SQBVENITE.

E.

Van de begraafplaats naar de Kerk of van de lijkbaar naar de Sacristie terugkeerend, wordt gebeden:

DE PROFUNDIS.

Bede om vergeving, vertrouwen op Gods barmhartigheid.

et copiósa apud en bij Hem over-eum redèmptio vloedige verlossing 8. Et ipse rèdimet ; En Hij zal zijn ïsrael * ; Israel (volk) uit al

ex ómnibus ini- zijne ongerechtig-quitatibus ejus. heden verlossen.

Requiem a;tèr- Heer, geef zijne nam dona ei, Dó- ziel de eeuwige mine. rust.

Et lux perpètua En het eeuwig lïiceat ei. licht verschijne

hem.

F.

Psalm Miserere.

Gebed voor de overledenen; rouwmoedige bede van een boetvaardig hart.

— i59 —

— i6o —

— 161 —

— 163 —

— 164 —

G.

Credo quod Redemptor.

Lof- en Beurtzangen door het jaar.

I.

Ten tijde van den Advent.

CREATOR ALME SIDERUM.

—: 167 —

2.

ECCE VIRGO CONCIPIET.

— i68 —

i. God met ons.)

—Xrxt—

II.

KERSTMIS, i.

JESU REDEMPTOR.

— 169 —

— 170 —

— i7i —

2.

PUER NATUS EST.

— 172

Tecum principium.

— 173 —

4-

DEUS FIRMARIT.

— i74 —

cium praparatio ; op rechtvaavdig-sedis tuae. heid en recht.

6.

VIDERUNT OMNES FINES.

Vidèrunt omncs i Tot aan de ui-fines terrse salutare terste grenzen der Dei nostri. aarde is het heil

(de Zaligmaker) van onzen God gezien (gekend.)

7-

GLORIA.

Gloria in excèl- i Eer aan God in sis Deo; et in terra den hooge en vre-pax hominibus bo- de op aarde den nae voluntatis. menschen van goe

den wil.

8.

QUEM VIDISTIS PASTORES.

Quern vidistis _: Herders, wien pastores ? dicite, ■ hebt gij gezien ?

— 175 —

LAETENTUR COELI.

PARVÜLUS FILIUS.

HODIE.

DIES SANCTIFICATUS.

III.

Driekoningen.

CRUDELIS HERODES.

— 178 —

— i79 —

2.

OMNES DE SABA.

— i8o —

3-

REGES THARSIS.

4-

TRIBUS MIRACULIS,

— i8i

IV.

Feest van denH. Maam Jesus.

(2^e Zondag na Driekoningen.)

i.

jesu, dulcis memoria..

— 182 —

Quid sit Jesum ^: Wat Jesus liefde diligere. in zich besluit.

Sis, Jesu, nostrum Wees Gij, o Jesus, gaudium, onze vreugd,

Qui es futürus Die 't eeuwig loon praemium; zult zijn der deugd;

Sit nostra in te In U zij onze gloria, roem alleen

Per cuncta sem- Door aller eeuwen per saècula. Amen. eeuwen heen.

Amen.

2.

IN NOMINE JESU.

— 184 —

tus in gloria est heid is bij God Dei Patris. den Vader.

- i8s -

— i86 —

- i8₇ -

— 189 —

— IQO —

GEBED.

Heer Jesus Christus, die gezegd hebt: Vraagt en gij zult verkrijgen; zoekt, en gij zult vinden; klopt, en u zal geopend worden; wij verzoeken, geef ons, die er om bidden, genegen te zijn tot uwe allergoddelijkste liefde; opdat wij u uit ganscher harte met woord en daad beminnen en nooit ophouden u te loven.

Doe ons, Heer, altijd uwen heiligen Naam vreezen en beminnen, omdat Gij nooit uwe leiding onttrekt aan hen, die gij in uwe liefde bevestigd hebt. Door onzen Heer Jesus Christus, uwen Zoon, die met u leeft en heerscht in de eenheid van den H. Geest, door alle eeuwen der eeuwen. Amen.

-oOVOc

Y.

Gedurende den Yasten. i.

AUDI, BENIGNE COMDITOR.

— 192 —

— 193 —

2.

STABAT MATER.

9

— 194 —

V'

— i95 —

— 196 —

— 197 —

— 198 —

VI.

Lajdenstijd.

(Passie-zondag tot Fase hen.) 1.

VEXILLA REGIS.

— ¹99 —

— 200 —

— 30I —

11) Den j Mei, feest der Vinding van hei H. Kruis, wordt deze zelfde lofzang ge-I zongen met verandering van dit vers dat dan luidt:

Zoo ook den 14 September, feestdag der Verheffing van het H. Kruis. Dan wordt dit vers gezongen:

triümphi i ter overwinning i ons geleidt.

ADORAMUS TE.

Adoramus Te, ; Wij aanbidden

202

crux fidelis.

4-

Ecce quomodo moritur.

— 203 —

5-

Tenebrae factae sunt.

(I ; Tènebrae factae i Duisternis bedekte sunt, | de aarde,

— 204 —

SUPER FLUMINA BABYLON1S.

— 205 —

7-

IMPROPERIUM.

IN MONTE OLIVETI.

In monte Olivèti : Bij den Olijfberg

— 2o6 -

O VOS OMNES.

OMNES AMICI MEI.

Al mijne vrien-

207 —

— 2O8 —

vn.

De drie laatste dagen der Goede Week.

Zie de gew. gebeden der H. Mis. bl. 67. I.

witte donderdag.

Herinneringsdag der instelling van het Allerheiligste Sacrament des Altaars.

— 2og —

et misere^itur I zijn aangezicht en nostri, ; zij ons genadig.

Nos autem, wordt herhaald.

GEBED.

God, van wien èn Judas de straf voor zijne misdaad, èn de moordenaar de belooning zijner (schuld) bekentenis ontvangen heeft; verleen aan ons, als uitwerking uwer begenadiging, dat gelijk Jesus Christus, onze Heer in zijn lijden aan beiden verschillend loon naar werken heeft geschonken. Hij van ons de oude verdorvenheid wegneme, en de genade zijner verrijzenis ons schenke. Die met U leeft en heerscht in de eenheid van den H. Geest, God, door alle eeuwen der eeuwen. Amen.

VOORLEZING UIT DEN EERSTEN BRIEF VAN DEN H. APOSTEL PAULUS AAN DE GE-

LOOVIGEN VAN CORINTHE. XI HOOFDSTUK. 20—32 VFRS.

Broeders, als gij dan in eene plaats

- 2 IO -

samenkomt, is het niet meer, des Hee-ren avonrimaal eten, want een ieder neemt te voren zijn eigen avondmaal om te eten, en de een lijdt honger en de ander is dronken Of hebt gij geene huizen, om te eten en te drinken? Of veracht gij de kerk Gods, en beschaamt gij hen, die niet hebben? Wat zal ik u zeggen? Prijs ik u? Hierin prijs ik u niet. Want ik heb van den Heer ontvangen, hetgeen ik u ook heb overgeleverd, dat de Heer Jesus in den nacht, waarin Hij verraden werd, het brood nam, en dankende het brak, en zeide: Neemt en eet: dit is mijn lichaam, dat voor u zal worden overgeleverd: doet dit tot mijne gedachtenis! Desgelijks nam Hij ook den kelk, nadat Hij het avondmaal had gehouden, zeggende: deze kelk is het Nieuw Verbond in mijn bloed: doet dit, zoo dikwijls gij dien zult drinken, tot mijne gedachtenis! Want zoo dikwijls gij dit brood zult eten, en den kelk drinken, zult gij

— 211

den dood des Heeren verkondigen tot dat Hij komt. Alwie derhalve onwaardig dit brood eten, of den kelk des Heeren drinken zal, zal schuldig zijn aan het lichaam en het bloed des Heeren. Pat dan de menscli zich zeiven beproeve, en aldus van dit brood ete, en van den kelk drinke. Want die onwaardig eet en drinkt, eet en drinkt zijn eigen oordeel, niet onderscheidende het lichaam des Heeren. Daarom zijn er onder u vele zieken en zwakken, en zijn velen door den dood getroffen. Want indien wij ons zeiven beoordeelden, zouden wij niet geoordeeld worden. Maar geoordeeld wordende, worden wij door den Heer getuchtigd, opdat wij niet met de wereld veroordeeld worden.

Deo gratias! God zij dank!

GRADUALE.

VERVOLG VAN HET H. EVANGELIE VOLGENS DEN H. JOANNES. XIII HOOFDSTUK VI — 15.

Vóór den feestdag van Paschen, daar Jesus wist, dat zijn uur gekomen was, waarop Hij uit deze wereld zoude gaan tot den Vader; dewijl Hij de zijnen, die in de wereld waren, had liefgehad, zóó heeft Hij hen tot het einde liefgehad. En als het avondmaal gedaan was, toen alreeds de duivel aan Judas Iscarioth, den zoon van Simon, in het hart had gegeven dat hij Hem zoude verraden: wetend, dat de Vader alles in zijne hand had gegeven en dat Hij van God was uitgegaan, en tot God henenging, stond Hij op van het Avond-

— 213 —

maal en legde zijne kleederen af, nam een linnen doek en omgordde zich. Daarna goot Hij water in het bekken, en begon de voeten der leerlingen te was-schen en af te drogen met den linnen doek, waarmede hij omgord was. Hij kwam dan tot Simon Petrus. En Petrus zeide tot Hem: Heer, wascht Gij mij de voeten? Jesus antwoordde en sprak tot hem: Wat ik doe, weet gij nu niet; maar gij zult het later weten. Petrus zeide tot Hem: Gij zult in eeuwigheid mij niet de voeten wasschen. Jesus antwoordde hem: Indien ik u niet wassche, zult gij geen deel met mij hebben. Simon Petrus zeide tot Hem: Heer, niet alleen mijne voeten, maar ook de handen en het hoofd. Jesus sprak tot Hem: Die gewasschen is, heeft slechts noodig, dat hij de voeten wassche, want hij is geheel rein. Ook gij zijt zuiver, maar niet allen. Want hij wist, wie Hem zoude verraden; daarom zeide Hij: gij zijt niet allen zuiver. Nadat Hij

— 214 —

nu hunne voeten gcwasschen en zijne kleederen aangedaan liad, als Hij wederom aau (tafel) gezeten was, sprak Hij tot hen: Weet Gij, wat ik u gedaan heb? Gij noemt mij Meester en Heer: en gij zegt wèl, want ik ben het. Indien ik dan, uw Heer en Meester, uwe voeten gewasschen heb, moet gij ook elkanders voeten wasschen. Want een voorbeeld heb ik u gegeven, opdat gelijk ik u gedaan heb, gij ook zoo doen zoudet.

Laus tibi, Christe. U, Christus zij lof.

BIJ DE OFFERANDE.

STIL GEBED.

Wij bidden u, heilige Heer, almachtige Vader, eeuwige God, dat Hij ons offer behagelijk make, die het op dezen dag aan zijne leerlingen uitreikte, en verklaarde dat dit tot zijne gedachtenis geschiedt; Jesus Christus, uw Zoon, onze Heer, die met u leeft en heerscht in de eeuwen der eeuwen. Amen.

CANON.

In de » Gedachtenis der Heiligen' worden eenige woorden tusschengevoegd, betrekking hebbende op de instelling van het H. Misoffer op dezen dag:

(En dit doen wij) in gemeenschap en den allerheiligsten dag vierende, dat onze Heer Jesus Christus voor ons is overgeleverd; en ook de gedachtenis vierende van de glorierijke Maria, altijd Maagd, Moeder van denzelfden God en onzen Heer Jesus Christus: maar

- 2l6 -

ook van mve gelukzalige Apostelen en Martelaren: Petrus en Paulus, Andreas, Jacobus, Joannes, Thomas, Jacobus, Philippus, Bartholomeus, Matthaeus, Simon et Thaddaeus, Linus, Cletus, Clemens, Xistus, Cornelius, Cyprianus, Laurentius, Chrysogonus, Joannes en Paulus, Cosmas en Damianus en van al uwe Heiligen: wil om hunne verdiensten en voorbeden verkenen, dat wij in alles door de hulp uwer bescherming beveiligd worden. Door denzelfden Christus, onzen Heer. Amen.

VÓÓR DE CONSECRATIE.

Neem dan, bidden wij u. Heer, dit offer der dienstbaarheid van ons, maar ook van uw gansch gezin met vergevingsgezindheid aan, hetwelk wij u opdragen ter wille van (of op) den dag, waarop onze Heer Jesus Christus de geheimen van Zijn lichaam en bloed aan zijne leerlingen te vieren heelt gegeven.

— 217

en schik onze dagen in uwen vrede en laat ons aan de eeuwige verwerping ontrukt en onder de schare uwer uitverkorenen geteld worden. Door Christus, onzen Heer. Amen.

Zie bladz. 112 het overige als gewoonlijk.

10

— 2l8 -

POSTCOMMQNIO. (NA DE COMMUNIE.)

• Heer, onze God, wij bidden u, dat wij door de spijze des levens versterkt, door de gave uwer onsterfelijkheid mogen verkrijgen, hetgeen wij tijdens ons sterfelijk leven verrichten. Door onzen Heer, Jesus Christus, uwen Zoon, die met u leeft en heerscht in eenheid met den H. Geest door alle eeuwen der eeuwen. Amen.

N.B. Op dezen dag wordt aanstonds na de II. Mis het H. Sacrament in plechtige processie gebracht naar een daartoe versierd altaar. In deze processie wordt gezongeti de lofzang »Pangi linguaquot; Indien de processie langer duurt dan het zingen van de vier eerste stro-phen_A worden deze herhaald; doch de tavee laatste ygt; Tantum ergoquot; en n Geni toriquot; worden niet gezongen vóór het H. Sacrament ter bestemder plaatse is , komen. Pange lingua, zie lofzangen ter eere van het H. Sacrament.

— 219 ~~

Na de processie worden de altaren door de geestelijken ontbloot, ter herinnering, dat Christus van al zijne kleederen beroofd werd.

Des avonds van Witten Donderdag wordt het H. Sacrament in alle stilte in het tabernakel besloten.

II.

GOEDEN VRIJDAG.

De plechtigheden op dezen dag leggen het geheele Verlossingswerk voor oogen: zij zijn eene afbeelding van het geheele lijden en sterven des Verlossers.

De eerste voorspelling, welke gelezen wordt, is die van den profeet O see, die uitdrukt /⁰ de verwachting, welke het volk had op verlossing.

De priester(s) gaat vóór het altaar plat ter aarde liggen^ ter beduiding dat de geheele aarde gedrukt is onder de zonde.

Vervolgens wordt gelezen of gezongen :

OSEE. HOOFDSTUK VI.

Dit spreekt de Heer; in hunne verdrukking zullen zij des morgens vroeg tot Mij opstaan (en zeggen): Komt, laat ons tot den Heer wederkeeren. Dewijl Hij zelf ons gevangen heeft gemaakt, zal Hij ons ook verlossen, ons heeft geslagen, zal hij ook genezing aanbrengen. Na twee dagen zal Hij ons levend maken, en ten derden dage ons opwekken, en wij zullen leven voor Zijn aangezicht. Wij zullen kennen en voortgaan den Heer te kennen; gelijk de dageraad is Zijn uitgang bereid, en Hij zal tot ons komen, gelijk een vroege en late regen over het land. Wat zal ik u doen, Ephraim? Wat zal ik u doen, Juda ? Uw mededoogen (jegens den naaste) is een morgennevel, en ge lijk een morgendauw, die heentrekt. Daarom heb ik (u) aanhoudend ver maand door de profeten; ik heb hen hard gestraft door de woorden van mij

— 221

nen mond, opdat uw oordeel, als licht zou uitkomen, (opdat uwe veroordeeling en straf duidelijk sis het licht zouden blijken) want Ik wilde barmhartigheid en geene offerande; en kennis van God liever dan brandoffers.

TRACTUS.

GEBED EN LOFZANG VAN DEN PROFEET HABACUC. HOOFDSTUK 111.

De profeet kondigt de gehoor ie van Christus aan, en ziit zijne blijdschap over het ie verwachten heil.

— 2 22 —

Dan zegt de priester Oremus, dat is: laat ons bidden; vervolgt'. Flectamus

— 223 —

genua: buigen wij de knieën, waarop (gewoonlijk) het koor antwoordt:

Levate; richt u op.

GEBED.

God, van wien èn Judas de straf voor zijne misdaad, èn de moordenaar de lielooning zijner (schuld) bekentenis ontvangen heeft, verleen aan ons als uitwerksel uwer begenadiging, dat, gelijk Jesus Christus, onze Heer, in Zijn lijden aan beiden verschillend loon naar werken heeft geschonken. Hij van ons de oude verdorvenheid wegneme, en de genade zijner verrijzenis ons schenke. Die met u leeft en heescht in de eenheid van den H. Geest, God, door alle eeuwen der eeuwen. Amen.

De volgende voorlezing van het XII^e hoofdstuk vit het Boek des Uitgangs bevat het voorschrift omtrent het eten van het Paaschlam.

— 224

Voorlcduiding van het Paaschlam, Christus:

In die dagen : De Heer sprak tot Mo-zes en Aaron in Egypte: Deze maand, voor u het begin der maanden, zal de eerste zijn van de maanden des jaars. Spreekt tot de geheele vergadering der kinderen Israels en zegt tot hen: Op den tienden dag van deze maand moet ieder voor zijne familie, huis voor huis een lam nemen. Indien echter het getal (van zijn huisgezin) te klein is om een lam op te kunnen eten, neme hij zijn buur er bij, die allernaast zijn huis is, tot zóóvele personen als genoeg zijn om een lam op te eten. Dit lam nu moet zijn zonder eenig gebrek, mannelijk en één jaar oud, gij zult op deze wijze ook mogen nemen een geit. En gij zult het bewaren tot den veertienden dag dezer maand als wanneer de geheele menigte der kinderen Israels het zal slachten tegen den avond. En

— 225 —

zij zullen van zijn bloed nemen, en dat strijken aan beide deurstijlen en aan de bovendorpels van de huizen, waarin zij het zullen eten. En in denzelfden nacht zullen zij het vleesch eten, aan het vuur gebraden, en ongezuurde brooden met wilde latuw. Gij zult er niets van eten, ruw of in water gezoden, maar alleen aan het vuur gebraden, ook zijn kop, met pooten en ingewanden zult gij eten. Niets zal er overschieten tot 's morgens. Als er iets van overgebleven mocht zijn, zult gij het verbranden. Zóó nu zult gij het eten; Uwe lendenen zult gij omgorden, schoenen aan de voeten hebben, stokken in de hand houden, en met spoed (gehaast) eten; want het is Phase (dat is, voorbijgang) des Heeren.

tractus uit Psalm 139.

NB. De profeet bidt verlost te worden uit de strikken en verdrukking der boo zen, en voorspelt de goddelijke wraak over zijne vijanden.

— 226 —

— S27 —