it Egregie Doctor Paule, mores instrae, Et nostra tecum pectora in coelum trahe: Velata dum meridiem cernat Fides, Et solis instar sola regnet Charitas.quot;

Textus sacer plane concordat Vaticanae editioni, quam typis S. C. de propaganda fide recudendam curavit E. P, Vercellone, solum demptis locis parallelis.

Pauca dumtaxat iis, quae ia Epistolas Catholicas prae-fari libuit, addenda habemus. Idem namque propositum parili pene methodo praesens ac antegressus libellus prosequitur. Potissimum discrimen, de quo Lectorem moni-turn esse juvabit, in eo consistit, quod in praesenti opus-culo, quamquam universim, ad tramites E. P. Kilber ') S. J., compendia sequuti, nonnulla tarnen capita pluri-bus verbis, immo et commentariis iilustranda duximus, nominatimque capita V.âVIII., ut quae prae ceteris uti-litate aeque ac difficnltate nobis quidem referta videban-tur. Ne autem ad haec incipientium mentes obtunderentur, eadem, quae copiose explanantur, sive in antegressum, uti ad caput VII. et VIII., sive in scholiiÂ» post caput V. et VI., ad pauca redegimus.

In ipsa porro rerum verborumque sacrorum exposi* tione optimo magistro ac duce utebamur, sancto Thoma Aquinate.

Quandoquidem de genninitate commentariorum sancti Thomae in epistolam ad Romanos ob concordia Veterum ') Analysis Bihlica.

omnium judicia ambigi nequaquam potest, â Inlegram â verbis utor eruditissimi Joan., Bernardi, Mariae de Eubeis â epistolam ad Romanos, . . . commentario illustravit Aquinas, quem propria stylo scrip sit. Id uno consensu perhibent Veteres omnesquot; ').

Jam vero sanctum Thomam in verborum sententia-rumque sacrarum expositione revera ducem esse fidissimum, doctoremque nemini secundum, luce palam conficitur ex tes-timonio amplissimo, quod de universa ejusdem doctrina Innocentius VI., Pontifex Maximus, in hunc modum edi-dit: â Hujus doctrina prae ceteris, excepta canonica, habet propriet a tem verborum, modum dicendorum, veritalem senten-tiarum, ita ut numquam qui earn tenuerint, inveniantur a veriiatis tramite deviassequot; ²).

Praeterea in id, quod jam pridem dicebamus ³) in Seminariis rei caput esse, quo omnis interpretatio Scrip-turarnm inibi collineet. Doctor Angelicus prae ceteris in-tendit, in doctriuam dico theologicam.

Quamvis enim politioris, quam vocant, accuratioris-que exegeseos et eritices studium minime neglexerit, quin-imo diligenter adhibuerit ⁴), tamen, ut sagacissimus sacra-rum Litterarum doctor, in sua interpretatione imprimis sectatus est doctrinam dogmaticam et moralem.

Hinc textus illos, quos merito uti classicos habemus, sedulo exponit, ostendens qua ratione illorum ope doctrina catholica fundari, elucidari atque evolvi possit; aliena au-

') Admonit. et disputat. praeviae in opera s. Tliomae, edit. Venetiis ab an⁰ 1745. â Plura etiam hac de re Veterum testimonia exhibet Nat. Alex., Hist. Eccl. saec. XIII. et XIV. Dissert. VI.

*) Id edocent StudiÃ«n, IS'¹' Jaarg. 2^(lc d. p. 500. âDe Bijbel van den H. Thomas van Aquinoquot;.

tem et falsi nominis scientia refelli. Quamobrem obviam quamque haeresin recenset, ac demonstrat quo pacto senten-tiis divinitus inspiratis, antequam ipsa caput attolleret, pro-strata fuerit atque damnata.

Neque minori studio morum normam, ac perfectae christianae disoiplinae consilia complectitur, quae Doctor Gentium pro re nata tradit praeclarissima, atque omnibus vitae christianae conditionibus accommodata.

Si demum quaerat quis, cui potissimae causae adscri-bamus praestantiam dootrinae, quam etiam hac in re con-secutus est sanctus Thomas ? Nihil dubius dixerim , ipsi divinitus datum fuisse Scripturarum arcana profunde adeo perscrutari, pleneque patefacere propterea quod Scripturae ei manifestarunt omnis scientiae sacrae principium juxta ac finem : divinum, inquam, cor Christi. â Per cor Christi, inquit '), intelligilur sacra Scriptura, quae manifedat cor Christiquot;. Propterea igitur quod ex hoe omnis verae, divi-naeque sapientiae foute inexhausto copiose abundanterque hausit, necnon omnem vitae suae rationem ad illud omnis sanctitatis exemplar absolutissimuin studiosissime informavit. Quod enim per cor Christi Scripturam significari, hanc-que illud manifestare dicebat, non erat nomen inane ei, qui se plus ad pedes Crucifixi quam studio suo ac labore didicisse palam profitebatur, ac in difficultatibus locorum Scripturae sacrae ad orationem etiam jejunium adhibuisse legitur ^a).

Profecto non hu jus est loci alio ex capite laudibus Angelici Doctoris quidquam addere. Insuper, post tot tam-que eximia a Romanis Pontificibus certatim eidem tributa

praeconia, maximeque post omni ratione spectatissimam sanc-tissimi Domini Nostri Leonis XIII. epistolam encyclicam â Aeterni Patrisquot; '), id opus suscipere mihi quidem vide-tur plenam periculi aleam tentare. Quapropter hoe labore commode supersedentes, prologo finem faeimus animad-vertendo, quod quoties Lector quid viderit duplici comma-te â quot;signatnm, quin alius s. Pater vel Interpres nomina-tim laudetnr, noverit referri commentarium sancti Thomae, sin semper ad verbum, saltem ad summam. ld enim egi ut vestigiis optimi istius inagistri ac ducis, quodpoteram, insisterem.

De cetero ipsi sanctissimo et amabilissimo Cordi Jesu opusculum sacrum volumus atque dicatum, cum Apostolo ingeminantes:

') 4. Aug. 1879. cfr. hoc ipso die anni seq. editum Breve âCnm hoc sitquot;, quo idem B^mns Pater s. Thomam scholarum eatholicarum Fatronum doclarat.

Scriptores vetustissirai unanimi consensu et disertis verbis testan-tur , B. Petrum primum inter Aposlolos ') Romae fidem praedicas-se , atque Ãcelesiam l'undasse.

Quando autem S. Paulus ad Romanos suam epistolam scribebat, eorum Ecclesia jam mirifice florebat ²}, magno constans numero par-tim Judaeo , partim Elhnico christianorum ³).

Scripta est Corinthi (cfr. cap. XVI. ]. 33. cum Act. cap. XX, 4.), uti tradit auctor classicus ⁴), p. m. H. G. Wouters, anno aetae vulgaris 67. vel 58.

Itaque ordine temporis certo prima non est, imo earn certe epis-tolae ad Thessalonicens., O at at as et Corinthios antevertunt. Attamen jam antiquitus in recensionibus et editionibus primum locum tenet.

Cur autem qui B. Pauli epistolas dispoiuerunt, huic prae aliis omnibus primum locum assignarunt ?

³) Documenta afferunt cl. Beelen, Prolegom. Â§ 1.; P. Drach, Preface Â§ 1., alii.

*) H. Eccl. Comp., Epoch. I. n. 36. Alii alium rerum ordinem cbro-nologicum sequentes, scriptam statuunt ineunte anno 53. Hac super re consulantur v. g. Dissert, selectae in B. E. auctore Bernardo Jnngmann, Diss. I. n. 87.-94.; cl. Fatritius, Be Evangeliis, Lib. III.

bein , quae miiverso orbi praeerat, ct imperii sceptra tenebat, ho-noraret.quot;

b). â Mibi autera â ita porro Theodoretus â videtur esse ve-rius,quot; quod â epistolam ad Bomanos praeposuerunt, nt quae in se omnia generis doclrinam , el accuralam copiosamque dogmatum per-tractationem contineat.quot;

c). Catharinus ') id factum esse censet propter dignitatem Bo-manae Ecclesiae, ut quae oronintn totius orbis Ecdesiarum mater est et caput ²).

III. Ratio et Occasio specialis scribendi banc epistolam B. Paulo fuit conteutio et lis , quae Bomae inter eos . qui ex Judaeis , et eos, qui ex Genlibus crediderant, orta erat de legalibus qui-dem, at praesertim de meritis, ob quae justificationis Evaugelicae participes facti fuissent. Antiqua haec opinio, cui etiam s. Thomas ³) suffragatur, adversus nounullos recentiores ut satis firmo, imo ad-modum gravi argumento innixa defenditur in Resp. ⁴).

3Â°. Litigantes Bomanos plene docere justificationem non esse ex operibus give naturae, sive legis ut talis, sed ex fide, et cuicum-que credenti gratis a Deo conferri.

') Apnd Corn, a Lapide, In epist. ad Rom. argumentum, et Benedict. Pererium, Disput. II. n. 57.

*) Multi quidem, utputa Cornelius a Lapide et Pererius I. c., Bened. Justinianus, In epist. ad Rom. argumentum, Drach /. e. Â§. 5., alii,quar-tam addunt rationem, eamque adscribunt s. Augustino, epist. 150., al. 194. ad Sixtum, âDomino in Dominoquot;; nimirum, quasi s. August,inus opinatus fuerit, epistolam ad Rom. idcirco primo loco positam esse, quod maxime commendet gratiam et fidem Christi, quae quum initium sit et principium omnium bonorutn, merite etiam ceteris praefertur epistola quae prae ceteris de ea gratia et fide agit. Esto ita. Niliilominus, pace laudato-rum Interpretum animadverlam liceat, magnum Ecclesiae Doctorem I. e. quaestionem praesentem ne verbo quidem attingere, sed plane aliam tractare, finem videlicet, ob quem Apostolus maxime ia jspist., ad Romanos gratiam commendat. En s. Augustini verba. â De cujus (gratiae sc.) â commendatione maxime ad Bomanos apostolica epistola loquitur, ut inde âse praedicatio ejus velut a capite orbis toto orbe diffunderetquot;.

r³) Commentar. in Epist. ad tRom. Lect. 1. in cap. II., et Led. 11. et IV. in cap. III.

b). Morale â â XII.- if. 13. XV. co sensu et fuiidaraento, quod in parte priore doetrina dogmatica, in altera moralis dominalur.

Argumentum singulnm speciatim desoribere, certo non hujus est loei, sed ad capitnm singulorum analysin pertinet.

Itaque generatiui /i. I. id tnntummodo aiiimad\erlerini , Aposto-lam , post prooemimn cap. I. 'f. 1.-16., in parte dogmatica duas pertractare quaestiones, inter se arcte connexas, et ad cumdem sco-piim manifesto tendentes, alteram primarium a cap. I. quot;f. 16,-VIII. ; â alteram secundariam a cap IX. Xl.

Primaria universim agit de natura et excellentia jusiiticationis consideratae primum in se , sive ubjeclive a cap. I. 16. â¢ V, ; dein a cap. VI.-VIII. subjective, sive, quoad ejus effect us in vitam et mores, verbo: quoad officia, quibus justificatus constringitnr.

Secundaria a cap. IX.-XI. tractat de plerorutnque Judaeorum istius temporis a gratia justificationis exclusione , non obstaotibus Dei promissis Patribus eorum factis, Gentilium vero ad camdem electione ').

In parte morali Apostolus universe tria tradit documenta suis auditoribus apprimc accommodata, puta praesertim circa mutuam dilectionem. nominatim in usu legalium atteiidendam ; circa obedien-tiam superioribus dehitam , etc. etc. a cap. XII. - f. 13. XV.

Quae inde usque ad finem epistolae refert, epilogi et postscripli loco haberi possunt.

') Ductum orationis, quo Apostolus Iiisce capitibus ad memoratum suum scopum principem tendit, indicant Resp. a p. 597.-C03.

------- -

^ ' 4

^OOM^TICA.

cxyx^^* ' - ^l ^ff r^,Â»Â»-Â»- ?t-z*

,?? quot; y' y y

4sy* s, ~'y_ '-'Â« ?â !lt;â â (â / ^/ .samp;u f '-^-^,'-quot;~ 'rU

'ft_f-c:-i z^-^x I- Paulus, servus Jesu Christi, vocat.us Apostolus, segregatus in J5--â¢v^it^ ^ vangelium Qpi. ¹

2. Quoclante'/proinigeBat per Proplietas suos in Scripturis sanctis

3. De, Fili(/ suot^ffifractus est ei ex semine David secundum carnem, . â 4/'Qui praedestinatus est Filius Dei in virtute secundum spiritunf^i^,

sanctificationis ex resurrectione mortHorupi Jesu; Chrisfi Domini nostri: ' *-* ^-5. Per fluejft ^cÃªpfÃ¶ufgWal^V^ppstoÃ¯alutr,,'_:k1 olje

'i/il-n qnibus. estisCek/vos yocati Jesti CTiristi:gt;^/lt;^-Â«,

r Ommfius qui sunf Romae ^'S^^is Dei , ' -'^;~ ^

vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. ' -^,

8. Primum quidem gratias ago Deo meo per jesuih ChristHm p'ro om-quot; y/^x nibus vobis; quia fides vestra annunciatur in universo muodo. _____....

9. Testis emm mihi est Deus, cui servio fn^pmtÃ¶ meo in Evangelio v filii ejus, quod sine intermissione memoriam vestri ftgitf^ ^ r^/C'

10. Semper in orationibus meis: obsecrans, si _/4uorao3o taudeni ali-z-^-t^j^/,

qnando prosperum iter habeam in voluntate Dei /veniendi ad vos. ^/': p '

11. Desidero enim videre vos: nt aliquid impertiar vobis gratiae spiri-^^/^^-tua'is adconÃ¼rmand^ vos: / ^ ^----lt;=^7^

12. id est, simui consolan in vobis per earn, quaeHivi^wiiest^naem vestram , atque ^neamT⁰ l^.

13. Nolo autenj yos ienorare fratres: quia saepe proposui venire ad vos, (et prohibitus's'Ã¼Sir'Vsque adhuc) ut aliquem friictnm habeam et in vobis, sicut et in ceteris gentibus. ^

mutaverunt gloriani incorruptibilis Dei in similitudinem iniagi-nis corrupÃ¼bilis hominis, et volucrum, et quadrupedum , et serpentium.

34Â«^ Propter quod tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immundifjam: ut eontumeliis afficiant corpora sua in semetipsis :

et servierunt creaturae potius quatn Creatori. qui est benedictus in sae-cula. Amen.

26. Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiao- J^yrf^femi-nae eorum imnmtaverunt naturalem usum in eum usuin , qui cat conÃ¯ra naturam.

runt in desideriis suis in invicem, masculi in masculos/tiirpitudinem ope-Z⁷ / ^

rantes, et mercedem, quam oportmt, errorrs sui tn semetipsis rRCipientes., ,, â .

/Devws in re^trob^tar senamp;Hm: nt faciant ea quae non conveniunt^w /^ ^.'^Keplilos' onfnf luiq uitate, malitia, fornicatione, avaritia, nequi;^^ , , / tia, plenos^invidia, homicidip â WJijtenlione, dolo, nialignitate, susurronÃ©s,_ift^i i'lt; ^

30. Detraotores, Deo omfiues, quot;contumeliasos, superbos, elatos , in-â â y-i f-ventores malorum, parmtj^noo oh^nt^_n ^y/ /_z-

32. Qui cum justitiain DeLcogrwvissent, non intcllexerunt/quoniamA^;^'^ ^ qui talia agunt, digni sunt morteT'et non solum qui ea faciunt, sed^ 'quot; ^

2Â°, Ipsum Evangelium ab illius auctore et promissore Deo if. 1. 2., â a primario illius objecto, Christo, qui in una persona verus homo f. 3. et Deus multis documentis,^eclaratus. ,,?

a). lis salutem dioendo, et gratiam et pacem a Deo Patre et Jesu Christo apprecando f. 7.

b). Sub gratiarum actione Deo debita, laudando eorum fi-dem ubique celebrem 'f. 8.

c). Sub juramento contestando frequentem suam de ipsis memoriam in suis orationibus 'f. 9.

d). Declarando suum eos invisendi desiderium, quod simul orat ut tandem aliquando adimpleatur, si tamen Dominus vo-luerit f. 10.

Per gradationem addit, se non tantum desiderasse, verum etiam saepe proposuisse venire ad eos, cujus sui propositi (hactenus impediti) similiter duas causas affert, quarum

2^a. Debitum quod ex suscepto Apostolatus officio contraxit erga omnes, sine ullo gentis aut conditionis discrimine jf. 14.

Ex utraque causa concludit promptitudinem voluntatis suae etiam Romanis evangelizandi quot;f. 15. et â excludit impedimen-tum promptitudinis, sc. erubescentiam propter quam multi ea praetermittunt, quae alias facerent prompte; et hoc est quod subditquot;: Non enim eruhesco Evangelium. Virtus enim Bei est etc. f. 16. quibus verbis simul totius epistolae the-sin principem aggreditur.

Fides in Christum in adultis necessaria est dispositio ad justificationem , quae est gratuitum Dei donum omni homini, absque ullo gentis aut conditionis discrimine, oblatum 16. 17.

Philosophia, seu, opera legis naturalis, et lex mosaica. seu, opera V7 L. ut tali a, i. e., citra et praeter fidem in Christum, ad justificationem positive non conferunt; imo et philosophia et lex sine fide ex hominis malitia occasio factae sunt pecca-torum, quae causa sunt justae vindictae divinae f. 18.

Propositionis negativae probatio , ad men tern Apostoli , in hunc syllogismum redigi potest :

Qui scienter peccant, merentur poenam, et praebent occa-sionem ac causam vindictae justissiinae. Atqui Gentiles quantum vis ratione naturali, imo philosophia instructi, et Judaei quantumvis a lege edocti, peccarunt. â Ergo poenam sunt meriti. â Ergo philosophia et lex sine fide, nedum positive conferant ad obtineudam justificationem, potius occasio et causa factae sunt justissimae vindictae divinae.

Ad III. Praehabiti syllogismi minor hoc capite paucis pro-batur de Gentilibus in hunc modum.

Gentiles verum Deum cognoverunt, et primariarura perfec-tioaum divinarum notitiam habuerunt per lumen rationis iis a Deo inditum 19. , ex creaturis f. 20.

c). Imo sana Dei notitia in eorum intellectu tota obscu-rata fuit, tenebris errorum prorsus obscuratum est insipiens cor eorum 'f. 21., sicque ipsi eorum Philosophi dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. ir. 22.

d). Denique adeo stulti et stupidi facti sunt, ut loco Dei immortalis coluerint simulacra corruptibilis hominis, etc. 28.-26.

In poenam idololatriae (cfr. f. 25. 26. 28.) Deus subtrahen-do gratias speciales tradidit illos in immunditiam, sive, ignomi-

niosam luxuriam, etiam contra naturam, quam inter se quot;f. 24. commiserunt tarn feminae f. 26., quam masculi 27.

Ob eamdem causam tradidit illos Deus in reprohum sensum, ita ut in omni genere morum corruptissimi facti fuerint, dediti fornicationi, avaritiae, aliisque criminibus recensitis f. 28.-31.

Ad haec omnia, culpabili ignorantia non intellexerunt, non solos patratores talium criminum morte aeterna coram justo Deo dignos esse, sed et eos, qui consentiunt talia fa-cientibus Æ. 32. ').

a). Utitnr obedientiae verbo, quia dogtnntibus fidei voluntate con-sentimus, non ex rationis necessitate, cum sint supra rationem. â Credere non potest nisi volens.quot; ²).

b). Spiritus fidei non est spiritus contentionis , sed obedientiae. Verbo Dei simpliciter et firmiter adhaerendum , in auctoritate Dei revelantis acquiescendum est. Ubi Deus loentus cognoscitur , sileat humana mens , nullus Ã©st inquisitioni ac disputationi locus. â Non âdixit, ut in quaestionem et examen trahatur , sed ut obediatur. â Neque enim missi snmus , inquit, ut argumenta, ut syllogismos â afferamus ; sed ut reddamns quod nobis concreditum est. Quum â enim Dominus aliquid pronunciaverit, audientes mi mme oportet âcuriose scrutari, sciscitarive super iis quae dicta fuerunt, sed â excipere tantumquot; ³).

c). Practice autem salubriter obedire fidei est â in captivitatem redigere omnem intellectnm in ohsequium. Christiquot; ⁴), vitara doc-trinae et exemplo Christi conformare; quod evidenter probatur pnta

') Cum Vulgatae latinae lectione congruunt aliquot turn Codd. turn Patres Graeci. Editus autem textus graecus habet: otttues to otxaffufict toÃ¼ 0coÃ¼ ÃTtcyvÃ³vre?, Sxt rA -ra TotaÃ¼ta Trpctoaovte; aStoi Ã¶avaro'j eiaiv, 06 [lÃ³vov d'jzi itotoÃ¼aiv, (JXXa xai etc. âqui cum legem Deicogmmssent^quod qui talia agunt, digni sunt morte, non solum ea sed etiam consen

tiunt facientibusquot;. â Differentia inter utramque leetionem est modalis tantum. Sensus namque est idem, sed modus exprimendi diversus. Textus graecus exprimit cognitionem theoreticam, et adsignificat negationem ag-nitionis practicae; latinus contra exprimit negationem agnitionis practi-cae, et adsignificat cognitionem theoreticam.

Cum Apostolo omnibus debitor fieri debet pastor animaruin , nulla habita distinctione personarum

a). Moralis necessitas revelationis ad notitiam perfeetiorem veri-tatum naturalium religionis ³).

b). Superdia praeeipitium est quo, permittente et puniente Deo, saepe ruitur in impudicitiam , quod in Gentium Philosophis conti-gisse Apostolus testatur. â Proinde per humilitatis eustodiara servanda est munditia castitatisquot; ut plnribus explicat s. Gregorius M, ⁴).

1. Propter quo^inexcusabili/es o homo omnis, qui judicas. In quo enim judicas alterum, teipsum' condemnas; eadem enim agis quae judicas.

2. Scimus enim quoniam judicium Dei est secundum veritatem in eos, qui talia agunt. _/t //,..

Ary cfwÃ¯tias bonitatis^ms/et^atie^tiae, et longanimitatisiionlem-' nisF^gnoras qriSfiiam¹ b^igmÃ¯as Dei ScT poenitentiam te addueit?

5- Secundum autena duritiam tuam, et impoenitens cor, thesaurizas tibi irain in die irae, et revelationis justi judicii Dei,

7. lis quidem, qui secundum ⁷ paffeMiaiff bonr operis, gloriam, et honorem, et incorruptionem quaerunt, vitam aoteruam : ' â¢ -/jSj^ ylis ajltem, qiii sunt ex contentione, et qui non acquiescunt veri-JCaXi^ cred^fit a'Ã¼tÃ©m'mlquitati, ira, et indignatio.

lt; 9., Tribuiatio, et angustiÂ» in omnem animam homiuis operantis ma-lumV^TuÃaci primuirj/',' Ã¨c GrSeci'

10. Gloria autem, et honony et pax omni operanti bonum , Judaeo primum, et Graeco:

12. QuicuBMne emm sine lege peccaVerdlif'^Mne lege penbunt: quicumquo ia' |eg(!'peccaverunt, per legem judicabuatur:-Â» /

²) Cfr. Cone, vatic, sess. III. cap. II. de Revelat. et ibid. can. I.; lt;SyÂ«. prov. p. 41.: liesn. p. 641.: Card. Franzelin Tract, de Deo una sec. natur, Th. II.-VII.

_v14/^ Cura enim G^ntes, quae legem legtÃ³Cfiuntj, faeiunt, ejus modi legenWnoÃ¼ na

Qui ostendunt opus Jegis scriotum in cqrcUOuB suii redHenta^is cq^scien^ in^rumJer^pF^TnvTMiÂ» c^ffaÃ¯amp;Ã¯fiÃ¯Ã¯us ac? cif^tibua, mitefiatir aeftndenSKus, *ct

A^.^^^m^oug^^dic^bit Deus occult^^ominumlt; s^unduin Eyau-^gt;Wi ~wii)m meqWf^ Jesum Christum.

VI. Si ^utem tu^J^uiaeus cogjioramaris^ et requiescis^in Jege, et glo-riaris in Deo,(^ â t f quot;fu AujO-ivÂ»

2Ã. I Qui ergo alium doces, teipsum non doees; qui praedi furanduqi, furaris : . ..........

22. Qui dieis non moeghandum, moecharis : qui abommaris idola , y sacrilegium facis

24. (Nomen,enim DeKper \Ã©i blasj^Temafuflntet Gentes, sicut scrip-turn est.)quot;/^'quot;''S^^: Æ/

25. Circumcisio quWem jjj^desf^sMegeiii^ observes^ si autem pr^pva-jatorkgis ais, eirciÃ¯mffisio tua praeputium'farta est, - t

tur praepuuum justiuas legis custoaiat: nonne praeputmm ^umcisionem reputabitur ? ¹

judicabit id, quod ex natura est praeputmm, legem consum-te, qui per litteranuquot; et circumcisionem praevaricatojv legii Non enim^qui ifimamtesto, Judaeus est quSeii

Duas complectitur partes, quarum utraque facit ad proban-dum syllogismum superius p. 13. enunciatum.

Pars prior majorem probat universim qnidem, tacite tamen praesertim cum respectu ad Judaeos. Scopua eniin Apostoli maxime hoc loco est, profligare ilium Judaicum errorem ac fastum, quo gloriabantur, sufficere ad justitiam, esse genere Judaeum, et pertinere ad religionem Mosaicam.

ars altera minorem, nempe, Judaeos quoque esse peccatores. I, Quicumque scienter peccant _gt; poenam merentur.

1Â°. Ex cujuslibel judicio propria in alios. Quum enim poena mortis digni sint, qui unum ex recensitis criminibus commit*

tiint cap. I. quot;f. 29.-32., propterea inexcusabilis est homo omnis, qui alios condemnat ob ea peccata quae eadem ipse agit, atque i'leo etiam justum Dei judicium non effugiet f. 1.-3. â Itaque 2Â°. Ex judicio Dei, qui vel poenitentiam exigit f. 4., vel poenam aggravat 'f. 5., et reddet unicuique secundum opera ejus sive bona sive mala 6 ; bonis vitam aeternam posthac ir. 7., et pacem in hac vita quot;f. 10.; malis vero supplicium f. 8. 9.; idque sine ulla personarum acceptione 'f. 9.-11. Proin Judaei peccantes non liberabuntur a poena, ab inter-itu ob legem Mosaicam, aut circumcisionem , in qua glorian-tur; nee inde habent, cur prae Gentibus superbe se efFerant. Nam sicut Gentiles qui tantum habuerunt legem naturalem, sive, quibus lex moralis non fuit per positiram revelationem manifestata, propter peccata admissa contra legem naturalem peribunt; ita Judaei ob datam sibi legem Mosaicam non jam salvi sunt, sed imo in legem moralem peccantes per ipsam legem Mosaicam judicabuntur f. 12. Itaque

3Â°. Ex judicio legis Mosaicae contra Judaeos. Non enim audiiores legis justi sunt apud iJeiirn , sed factoren legis (cum fide saltem implicita in Christum venturum) ^x) justificahuntur quot;f. 13.

4Â°. Ex judicio rationi's, seu, legis naturalis quoad Gentiles infideles, qui, quum legem positivam non habent, tamen natura rationali magistra, ea quae legis sunt, i. e., aliqua ex iis quae in positive revelata lege morali continentur, fa-ciunt, ipsi sibi sunt lex f. 14., atque eo ipso nstendunt opus legis moralis ab ipsa natura rationali, sive, a Deo per lumen rationis scriptum esse in cordibus suis. Hujus veritatis testi-monio sunt ratio et conscientia ipsorum, eos, prout male vel bene egerint, in seipsis accusantes, vel defendentes 15., condemnatione et approbatione valitura in die, cum judicahit Deus occulta kominum etc. quot;f. 16. ²).

') Cfr. s. Thomas, Summa Theol. 2. 2. Q. II. art. VII.; Lib. III. Sent. dist. XXV. Q. II. art. II. sol. 2. ad 3.

²) âPotest quidem cum pluribus intorprelibus % 16. conjungi cum 13: fadores legis jmtificabmtur, in die, cum judicabit Deus-, ita ut ff. 14.

II. Etiam Judaei, quantumvis lege Mosaica edocti et cir-cumcisione donati, peccarunt idque gravius quam Gentiles.

Enimvero Judaei in ipsa lege confidant, et in Deo glorian-tur ceu peculiariter Deo suo f. 17., et per legem instructi ampliorem notitiam habent voluntatis Dei, eorumque quae utiliora, sive, prae ceteris agenda sunt Æ. 18. Quiuimo eo titulo confidunt se esse Gentilium duces et magistros yf. 19. 20. Nihilominus eadein crimina committunt, quae ex lege Gentes dedocent: furantur, moechantur, abutuntur âhis, quae pertinent ad divinum cultumquot; 21. 22. Adeoque ii ipsi qui in lege gloriaatur, per ejusdem praevaricationem Deum inhonorant if. 23., et Gentilibus scandalo sunt. Sic enim in causa sunt, ut nomen Dei male audiat inter Gentes ^.24. âQuia sc. Gentes, videntes Judaeorum malam conver-satiouem, reputabant hoc provenire ex mala instructione Le-gis a Deo traditaequot;.

Itaque Judaei, utpote per legem, divinitus sibi datam, magis instructi, vel gravius peccarunt quam Gentiles.

Porro nedum illorum culpa minuatur, etiam augetur ex divinitus iis prae Gentibus praescripta circumcisione. Hoc doc-turus Apostolus cogitat â tempus ante passionem Christi '), in quo circumcisio statum habebatquot; , eratque â quasi quaedam professio, obligans homines ad observantiam Legisquot; ²).

15. constituant parenthesin, cujusmodi difficiliores orationis interruptiones a stylo Pauli non sunt prorsus alienae. Longe tamen verisimilior inihi videtur conjunctio cum immediate antecedentibus: testimonmm reddente illis conscientia ipsorum, et inter se invicem cogitalionihus accusantibus, aui etiam defendentibus, in die, cum judicabit heus occulta hominum. Videtur enim clarissime comparari et conjungi velut actio juridica conscientiae cum judicio Dei finali, quod futurum est secundum testimonium conscientiae.quot; Ita 15min^mu8 Card. Pranzelin, Tract, de Deo uno, Th. III. n. I.

') Itaque nihil repugnat iis quae scripserat ad Galat as V. 2.: Ecce ego Faulus dico vobis: quoniam si circumcidamini, Christus vohis nihilproderit. In epist. enim ad Gal. â loquitur quantum ad tempus post gratiam Evan-gelii divulgatamquot;, et etÃ³wz'co-ohristianis.

1Â°. Principii instar ponit: circumcisio quidem tibi prodesl ad salutem, si legem observes (cum fide saltern implicita in Christum): si autem praevaricalor legis sis, circumcisio iua prae-putium facta est 25., i. e., non plus tibi valet, quam si omnino non fuisses circumcisus, quinimo magis reus es, quia non servas ea, quorum ipsa circumcisione professus es te de-bitorem, nempe universae legis faciendae.

2Â°. Ex statim posito principio, quod circumcisio prodest cum descripta observatione legis, non autem sine ea, a contrarioinfert: si igitur GentWxs justiiias legis , i. e., praecepta moralia custodiat: vonne praeputium illius in circumcisionem reputahiiur? 'f. 26., q. d. , profecto â fructum verae circumcisionis habebit. Ad hoc enim homo exterius circumciditur in came, ut se circum-cidat in corde : Circumcidimini Domino , et auferte praeputia cordium vestrorumquot; '). Imo futurum est, ut talis Gentilis Ju-daeo circumciso et nihilominus legis praevaricatori praeferatur, ut ille exemplo suo, snique comparatione hunc condemnet 27.

a). â Qnare circumcisio vel Judaismus sine legis observatione non prositquot;. â Non enim , inquit, qui sola externa profes-sione Judaeus est, verus Judaeus est; neque sola carnis circumcisio, vera est circumcisio if. 28. âIlia enim est signum, nt dicitur Gen. XVII. Æ. 11. Circumcidetis carnem praeputii vestri, ut sit in signÃ¼m foederis inter me, et vos. Non autem est signum verum, nisi ei respondeat signatum. TJnde si quis Judaeus esset transgressor foederis , non esset ejus vera circumcisio. Et idee reputatur in praeputiumquot;.

b). Quare Gentilis custodiens legem moralem fructum verae circumcisionis habebit, et judicabit transgressores Judaeos; âquia sc. ille vere est Judaeus, qui habet in affectu cordis mandata legis, quam Judaei profitenturquot;. Et similiter vera circumcisio est circumcisio cordis, quae in animo peragitur; non

4Â°. Demum probat praemissam rationem ex eo quod interior ista circumcisio et legis professio Deo accepta est, quod ejus laus non ex hominibus , sed ex Deo est V. 29.

Itaque praevaricatores Judaei tÃ¼m ratione legis , turn cir-cumcisionis gravius quam Gentiles peccarunt, atque adeo

a). Ex f. 4. recte conficies , Deum omnibus fidelibus peccatori-bus, etiam obduratis, dare gratiam sufficientem, qua possint, modo eidem cooperari velint, a peccatia resipiscere , et salvari ¹).

c). In 1-t. A S. Sede damnata est propositio Baji 22'i., qua novator iste contra Theologes cntholicos statuebat: â cum Pelagio sentinot, qui textum Apostoli ad Romanos II. Genten quae legem non hubent, naturaliter ' ea, quae legis sunt, faciunt, intellignnt dc Gentibus , fidei gratiam non habentibusquot; ²).

Ex bac censura constat 1Â°. quod Tbcologi catholici in conlrovcr-sia dogmatica laudatum Apostoli locum intelligere consueverunt de infidelibus.

3Â°. Quod igitur Gentes, quae legem non liabent, non intelligendi sunt, ut perperam Estius contendit, noli fideles inter Gentes, ii soli, inquam, Gentiles, qui Deum venim agnoscebant etcolobant, sed quod directe et saltern praecipue per eas significantur infideles.

Plura desiderauti magno emolumento erit Cardinalis Franzelin , Trad. de Deo uno , Th. IV. , quae sonat : â Consensus in interpre-taticne textus Rom. II. 14. 15. ita habet, ut nullus ss. Patrum et veterum Tbeologoruin etiam illomra, qui ex commentariis Estii pro adversa sententia citantur, docuerit locum Apostoli non de Gentibus infidelibus, sed de solis fidelibus inter Gentes debere in-telligi; aut negaverit notitiam legis naturalis, quae ibi describitur ,

esse acquisitam lumine rationis citra subsidinm revelationis ipsam legem proponentis. Neque pluris sunt argumenta, quibus ex contextu petitis Estius persuadere voluit, âde solis fidelibus sive Christi prae-oesserint adventum , sive secnli sintquot; , verba Apostoli esse intelli-gendaquot;.

2Â°. Morali, apud Bernard, a Piconio, praesertim ad Æ. 1., 2., 4., 5., quo tibi suggerit materiam coneionis de judicio universali , ut qui erit dies irae, in quo nullus amplius tnisericordiae locus; dies revelationis, in quo omnia nuda erunt et aperta (cfr. f. 16.); dies absolutissiraae justitiae, sive, justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera ejus, sine ulla acceptione personarum f. 11.

2. M ul^ufn YÃ©^omnÃ«iii ''riKidyamp;^With^in quidem quia credita .sunt , illis eloquia Dei.. U- amp;('* bn.4,

3. QuidÂ«ninr si qÃ¼idam illorum^non crediderunt ? Num(i uid incredu-oQ ' S^cm^Ãei^'evacuabit?'ABsit. ' - â

est!quot; W^Ã¯Ã¯s'tiffceh^rfs^Jm^sÃ©itt^tÃ³^^|m|,T'e|^)^^^,s'Ã^I'Ji^Ã¯cai^, â¢ht'-Â£rgt;Cgt;' 5. Si autem iniquitas nostraAÃ¼'stiuam Ã¶Ãªi commenda't^-, riuid dicewius?

8. Et non (sieut blasphemamur, et sieut ajunt quidam nos dicere^/-'/lt;:lt;gt;â gt;*Â»-quot;' h faoiamus jnala/ut veniaqi bona; q uorum' daoinatio Uista pst.' t , â /,'quot;% 'â¢quot;Â» Â«* i y-quot;.

9. Quftf quot;Ã¨r^Ã¶? pÃ¯aÃ«eeltimus eos ? 'quot;i^Ã©(jna(juiiiii, Causati _venircl sumuf'^' 'T^

12. OniMs clectinave'runt, simul iQuttFÃ©sfacfi 'suat , non est qui faciat h^numf non est usque ad unum. â¢

l.i.'^ Ã©epulolirum patens est guttnr Ã©oruin^ linsuis/snis^ dolose agebantT^

20. Quia ex operibus 1 f?^i6 n Ã³ iPfiisti fie a B i Ã)Â¥,b m nis 'JarÃ¶ ^oram illo.^^* Eer legem $niw. cognitio peccati. J

rs7slt;r -Ã©^JgSty/U*. ^, ./Vz^V

!'. -tS ' *i -'t gt;-Z.-,'','quot;^-^lt; J-t^^i^r' ^ --^.

â i-^-'Ã¯ ^-'â â t--r'y r^t-! r S'j^i: ? .*Â« .j i .-' /yr J¹ ' ^ *':.-iy/' ^Z-

- â -'gt; , Â»- ' ^ CAPUT

_______sAutem sine lege justip^ Dei jnanjfeStefa est testifioat^ a

22. Justitia aÃ¯Ã¯tein Doamp;per odijm Jesu Cliristi ^ii omnes, et super/^/â¢

%-7^ ^0moT' A^{ui Credunt} distinctio. .

/, e7Av. 23. Omnns enim peccaverunt, eigent gloria Dei^ t

Ty^yCo-ii.:^ 24j JÃ¼strficati gratis per gratiarn,ipsius, per redemptioaem , quae est â u^Aj/l j_n Christo Jesu

/z^jW^ 25. Quern proposuit Ueus propitiatiouem per fldem in sanguine ipsiuS^-^-r.g ad ostonsionem justitiae suae propter remissionem praecedcntium delicto^ â inniAyrsiMsrL-. rum _ _

vyt-v-rAl ^â â â â ^ 26. In sustentatione Dei, ad ostensionem justitiae ejus in hoe tem?^?*/'

, ^nr*^Y'^r*' ¹' ^ c if 1111 p inofnc^ pf. yinci.ifÃ¯nana Anm^ nni AftÃ¯. (iv tirlfi .fli rl^t i ^'

ijectionum contra syllogismi (p. 13.) prae-fA^U^syvMp missain /mtnorem , ut haec ratione Judaeorum c. II. U-U^^^Ã©'n. ^ilir'probata est, quot;f. 1.-8.

. âIterata confirmatio propositionis minoris j. 9.-20.

pl.4 Declaratio propositionis ajjirma/.ivae Æ. 21.-31.

.-\yzAr 'bAgt;sL**-^- ' . / , diA*y^x

'Ad I. Objectio lquot;.

Si ita esset, sicut dictum est cap. II. 28. 29., uempe quod Gentilis per legis naturalis observatiouem sine circumci-sione et legis Mosaicae professione fructum utriusque conse-quitur: Quid ergo amplius Judaeo est datum quam Gentilibus? aut quae utilitas circumcisionis exterioris ?

Solulio.

Judaeo multum per omnem modum amplius est datum quam Gentibus. Imprimis praerogativa est Judaeorum, quod credila sunt illis eloquia Dei f. 2., et in his speciatim promissa de venture Messia Salvatore.

Vix banc praerogativam itulicavit, quum , repellendo quod huic objici poterat, alio dilabitur ct nonnisi cap. IX. 4. 5. alias Ju-daeorum praerogativas recenset,

Sed forsau dicet quis: ideo quod credita fuerunt Judaeis eloquia Dei diol nequit, lis prae Gentilibus inultum datum fuisse. Etenim quidam illorum divinis eloquiis non crediclerunt, atque ob hanc illorum incredulitatem etiam Deus habendus est fidem mutasse, promissa sua irrita reddidisse quot;f. 3.

Imprimis âexcludit dictam objectionem ducendo ad incon-veuiens; quia, si propter incredulitatem aliquorum, praero-gativa Judaeorum tolleretur, sequeretur quod incredulitas lie-minis Jidem Dei, (i. e., veracitatem, fidelitatem ') in promis-sis absolutis) evacuaret, quod est inconveniens. Et hoc est quod dicitquot; ; Num.quid incredulitas illorum Jidem Dei evacuabit ? Quare illud cum detestatione uegat, subdens: Absit 'f. 3. â Quo autem ostendat, illud esse inconveniens,

1Â°. Inducit rationem sumptam ex hoc quod Bens secundum se ver ax est, omnis autem homo mendax. Unde patet, quod infidelitas hominis, fidelitatem Dei non evacuat.

2Â°. Idem probat per auctoritatem Scripturae : sicut scriptum est Ps. L. 6., ubi David, quum dixisset: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci, adjnnxit; ut justificeris in sermonibus tuis, i. e. , ut appareas Justus, verax in verbis, fidelis in pro-missis tuis absolute mihi factis de regni mei stabilitate, de Messia ex me nascituro : et vincas cum judicaris, sive , argue-ris de infidelitate, ut sit sensus: ut vincas judicia hominum censentium Te ob mea peccata non praestiturum esse quod absolute mihi pollicitus eras f. 4.

iniquitas nostra directe commendet Dei justitiam, peccatura uou asset dignum poend, sed praemio. âEt igitur Deus pu-niens homines pro peccato esset injastus 5.

Solutio. Quo osteudat impiam esse et manifeste falsam con-olusionem istam , imo vel dubitationem de Dei justitia, in pa-renthesi ait: secundum hominem dico, i. e. , secundum huma-nam disceptationem loquor, ex sensu hominis alicujus, qui male intelligit adducta verba Psalmistae, nempe in hunc sensum ac si in Psalmo particula â utquot; poneretur causaliter, et non solum consecutive. â Equidem namque scio non esse vertendum in quaestionem: An Deus sit Justus. Ideoque abominans omne antecedens ex quo ejusmodi aliquid consequitur, dico ; Ahsit.

Memoratum intellectum perversum refellit ab absurdis, ar-gumentans ad hominem in hunc modum:

a). Deum aliquando judicaturum esse homines minime ne-gabis. Atqui, si injustus foret, ubi poenam infligit illi, cujus improbitas nan causa, sed mera occasio est, ut illustrior ap-pareat ejus justitia, jam non poteril judicare hunc mundum; non poterit reddere unicuique secundum opera ejus '), mala malis jf. 6. Sed ex confesso id absurdum est. Ergo etc.

b). Si enimâ ita proximo praefata confirmans, et ad su-perius dicta respiciens : â Est autem Deus verax: omnis au-tem homo mendaxquot;, pergit ex persona cujuscumque peccatoris â si enim Veritas, et justitia Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, i.e., per meum peccatum abunde illustris facta est: quid ad hue et ego in hoc supposito nedum peccator, potius divinae gloriae illustrator, tamquam peccator judicor, condemnor? f. 7.

c). Et cur non facimus [sicut per calumniam nos Apostoli accusamur, et sicut ajunt quidam nos docere) faciamus mala ut veniant bona: sc. ut per peccata nostra âDei Veritas et.justitia commendeturquot;.

horreat, quamque falso ea Apostolis adscribatur, addit; eo-rum qui hoc doceut, aut faciunt, uti et qui hanc doctrinare nobis imponunt, damnatio justa est 'f. 8.

Ad 11. Postquam ostendit, Judaeis ampliora divinitus col-lata esse beneficia quam Gentilibus (^. 1. 2.), rediens unde per objectiones digressus fuerat, denuo evincit, Judaeos, spec-tata vitae probitate, nequaquam praecellere Gentiles, sed ae-que esse peccatores.

Causati enim sumus, i. e., rationibus enim ostendimus (c. I. et II.), Judaeos, et Graecos, i. e., Gentiles, omnes sub peccato esse jf. 9., peccatis actualibus esse obnoxios.

b). Refert varia praesertim Judaeorum peccata, oris ^.13. 14i., operis 15. 16. , horumque causam generalem f. 17. 18

c). In hac enim recensione prae ceteris Judaeos designat. Quod probans : scimus autem, inquit, quod quaecumque lex Mosaica â indeterminatequot; loquitur , ea imprimis ad Judaeos loquitur, qui eidem legi subjecti sunt. Itaque etiam , imo praesertim in Judaeos praemissa verba accusatoria dicta sunt, idque in eum finem : ut otnne as, âquod sibi justitiam prae-sumptuose adscribebatquot;, ohÃ¼ruatur, et omnix mundus, ut Gen-tilis ita et Judaeus, suhditus fiat, i. e. , poenae obnoxius ap-pareat Deo, justo vindici 'f. 19.

d). Dat rationem , quare coram Deo omnis mundus poenae reus est, sc. quia nullus homo ex operibus legis moralis Mo-saicae, ut talis, justificari potest coram Ulo. â Et hujus rei ratio est, quod dicta lex dumtaxat peccati cognitionem praes-tat, sive, notitiam eorum, quae agenda siut aut vitanda, quin conferat gratiam, qua mandata serventur, aut transgressionum venia coram Deo obtineatur f. 20.

Itaque ne lex quidem Mosaica, nedum naturalis, sine fide in Christum est positiva dispositio ad justificationem, sed in

quantum homiues , accipientes occasionem a lege , abundan-tius peccaveruut, facta est occasio justissimae vindictae divinae.

1Â°. â Ponit duplicem comparationem, seu, habitudinem justitiae ad legemquot; :

a). Quod vera justitia â non est ex lege causataquot;. Quocirca dicit: nunc autem , âtempore gratiaequot;, ea quae sine lege est, i. e., quae, ut ex antegressis constat, a lege veteri conferri non potuit, justitia Dei, qua Deus nos vere justos facit, ma-nifesiata est per praedicationem Evangelii quot;f. 21.

b). Quod ea justitia nou est legi contraria, utpote quae jam olim a lege et prophetis, i. e., per universam Veteris Testament! Scripturam testijicata est quot;f. 21.

2Â°. Descendit ad declarandum modum, quo vera justitia coram Deo acquiratur, et dicit earn :

a). Per fidem Jesu Christi, quae âest humanae salutis ini-tium , fundamentum , et radix omnis justificationisquot; '),

b). offerri omnibus, sine distinctione if. 22. Quod hie pro-bat ex eo, quod justificatio omnibus necessaria est. Omnes enim tam Judaei quam Gentiles peccaverunt, adeoque pariter omnes justitia indigent f. 23. (Aliud argumentum f. 29. 30.)

b). Meritoriam ; per redemptionem , quae est in Chris to Jesu, quern proposuit Deus propitiationem 'f. 24. 25.

Addit conditionem sine qua non ex parte hominum , ut qui per Jidem Jesu Christo praestitam participes fiunt mortis Ejus et sanguinis V. 25.

Subjungit causam finalem duplicem, ob quam Deus Jesum Christum in victimam piacularem proposuit, sc.

a). Ut ostenderet suam justitiam, qua summe odit et punit peccata. Eatio autem, quare nunc banc suam justitiam ostendere

voluit ea est, quod peccata, adventum Christi praecedentia, iu sua louganimitate praetermiserat secundum rigorem justitiae puuire '). Itaque repetit, Deus Jesum Christum omnibus nobis in victimam piacularem proposuit, ut appareat ipse Justus esse et

4Â°. Ex dictis infert, nullum ergo Judaeis relinqui titulum, quo Gentibus se praeferant. Conclusionem hanc acriter iu hunc modum instituit. â Ex quo communiter es sub peccato, tu Judaeus sicut et Gentilis, et ex quo Gentilis justificatur per fidem sicut et tuquot;: Vbi est ergo gloriatio tua ? Exclusa est. Per quam legem exclusa est? Num per legemfactorum? i.e., Mosaicam, ut quae, qua talis, tantum praescribebat, quid fieri aut omitti deberet. Non: sed exclusa est per legem jidei quot;f. 27., i. e., per legem Evaugelicam, quae virtus Dei est iu salutem omni credenti, Judaeo primum, et Graeco. (I. 16.)

a). Gloriationem Judaeorum revera exclusam esse per legem fidei asseverat, dicens: Arhitramur enim â nos Apostoli, verita-tem a Christo edoctr', justijicari hominem per fidem sine ope-rihus legis quot;f. 28.

b). Nou per legem faclorum. Eevera, nulla habita ratione operum legis Mosaicae , hominem justificari per fidem, probat ex eo, quod Deus nou Judaeorum tantum, sed aeque Gentilium Deus est f. 29. Manifesto enim hinc consequitur, justificationem non posse pendere ex operibus legis Mosaicae; nam alioquin,

') lucisum istud y. 25.: propter remisnionem non significat: propter coÂ»-donalionem, sed propter praeiermissionem , veluti neglectionem praecedentium delictorum. Patet ex graeeo textu. Graece enim non legitur 6t4 r^v acpeatv, quae vox significat remissionem, conionationem peccatorum, et ab uno B. Paulo sexies in hac significatione adhibetur, Act. XIII. 38.; XXVI. 18.; Bph. I. 7.; Col. I. 14.; Hehr. IX. 22.; X. 13.; sod ota t^v Kcipeaiv, quae vox a -apir^i derivata de praetermittendo, negligendove dicitur. Sua-detur etiam ex context,u. Remissio enim ilia facta dicitur iii xustentalione, louganimitate Dei. Atqui huic non recte tribuitur remissio peccatorum, quum haec misericordiae conveniat; sed sustentationi Dei tribuitur peccatorum praetermissio, sive, tolerantia ac veluti neglectio. 111. Beelen ad h. I.

quum haec lex solis Judaeis data fuerit, ceterae Gentes in re salutis a Dei providentia exclusae dicendae forent ; quod absonum. Quandoquidem unus est Dem, qui vel maxime ideo quod est unus omnium Deus, jmtijicat per Jidem Gentiles aequo ac Judaeos y. 30.

Per doctrinam autem traditam de justificatione omnibus gratis per fidem sine operibus Legis obtinenda se non destruere, sed statuere legem Mosaicam, hie affirmat f. 31., id proba-turus capite sequenti.

Quomodo intulligeudum sit, justificari liominem per fidem, et gratis authentice declaravit Concilium Tridentinum, sess. De Jus-tif. c. VIII.

De variis justificationis causis a Æ. 23.-36., Ibid. c. VII., et Dens , Tract, de Jusiif. n. 33.

1. Quid ergo dicomus invemsse Abraham patreai nostrum secundum i*/ , i carnem ? ^ /

2. Si enim Abraham, ex operibus justiflcatus est, habet gloriam, sed^^^_it l non apud Deura., |

4. Jii aulem, qui operatur./tnerces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. '

5. Ei jero, qui non operat.ur, credenti_uyau|Â®ri; in,eum( fjuj justificat. / impium^reputatur fidesejusradjilgti^amsÃ©cunau'mprdpb'sStirhi gÃ¯atÃ¯ae Uoi.'J,^A''

6. Sicut et David dicit beatitudmein 'boinmis , cui Deusfaccepto/^ert.^rv^ justitiam sine operibus :

8. Beatus vir , cui non in/iputavit Dominus peccatum. Â»lvWÂ» Â«â Â»-â¢gt;.

9. , Beatiludo ergo haeo fc circumcisipne/tantum manet, an 'etiam in / pifÃ³punÃ³ ? ^^niÃ¼s .Ã©iimrquia roputa^a est Abrahae ,lidÃ©s ad justitiam., , t//' I

ÃMKEt signum accepit circumeisioni^signaculum jugtitiae fidei,.(^uae est iu praeputio; ut sit pater omnium credeiitium per praeputiurfi^ reputetur et illis ad justjtiany:,.,, _r,

cisione, sed et iis, qui sectajitur vestigia fidei, quae est iu praeputio patris nostri Abrahae. m/

13. Non enim per legÃ©m promissio Abrahae, aut semini ejus utheres , esset mundi: sed per justitiam fidei.

14. Si enim qui ex lege, heredes sunt: exinanita est fides j'^abolita est promissio. _

16. Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit quot;pronussio tylTT,}tc quot; mini, non ei, qui ex lege est solum, sed et^ef ^ui exquot;tfdÃ³'Ã¨st itraliae,'

_f , /7 18. Qui contra¹ m sficnT credrnii^Ã¯t fieret pater multarum aepr- , ^.i^^ifjrtium secundum quod dictum est ei: Sic erit semen tuum.i^r''i'-quot;¹?^'^;_j

20. In repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed con-fortatus est fide, dans, gloriam Deo;^-¹ gt;

23. Noil est autem ₍scriptum tautum prppter ipsiyn, qyia reputatum est illi ad justitiam ' ⁷' **quot;' quot;* quot;/

24. Sed et propter nos, quibus reputabitur credentibus in eum, qni suscitavit Jesum Christum Dominum nostrum a mortuis,

25. Qui traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter jus-tificationem nostram.

Transiens ad probandum, legem veterem per doetrinam de justificatione omnibus gratis per fidem obtinenda non destrui, sed st.abiliri, ex ipso veteri Testamento singula dictae doc-trinae capita demonstrat.

III. Fides et justificatio Abrahae per fidem exemplar est nostrae justificationis f. 18.-25.

Abraham namque nihil meriti, quod attinet ad justification nem promerendam, consecutus est secundum carnem f. 1., i. e. , hlc, adhuc carnalis , in statu in quo fuit antequam fide justificaretur, per opera ante fidem praestita moraliter

tantum bona. Si enim Abraham ex hujusmodi operihus justiji-catus est, habet gloriam â apud hominesquot;, sed non apud Deum f. 2. â At âdico, Abraham sic justificatum esse, quod habet gloriam apud Deumquot;. Ergo non ex memoratis operibus justi-ficatus est, sed gratis per fidem. â Quod ^;.psa Scriptura tes-tatur, dicens: Credidil Abraham Beo promittenti sibi semi-nis multiplicationem, et illud credere Deo, a Deo reputaium est Mi ad justitiam f. 3. Proindeque actu isto fidei veram internam justitiam, et gloriam apud Deum adeptus est gratis. Minima autem ex merito operum naturalium, fidem praeceden-tium; imo uec ex merito proprie dicto, quod de condigno vocatur, operum fidem concomitantium justificatus est.

Euimvero ei, qui per opera sua meretur aliquid (in casu justificationem) merces (ipsa justificatio) non impdtatdr secundum gratiam, sed rependitur secundum debitum quot;f. 4. Abrahae autem, ut modo ex Scriptura vidimus, non ut per opera me-renti, sed per fidem praestitam Deo, qui ex impiis justos facit, justitia collata est, secundum decretum, quo Deus statuit hominem justificare gratis f. 5. Ergo doctrina de justi-ficatione gratuita per fidem ex ipsa veteris T. Scriptura pro-batur, atque adeo legem non destrait, sed potius statuit.

a). Praemittit sensumquot;. Sicut, ait, et David beatum praedi-cat hominem, cui Deus accepto fert, i. e., impntat justitiam sine operibus praecedentibus, adeoque gratis iÃ¯. 6.

b). âPonit verbaquot;: Beati etc. f. 7. 8. Vis hujus argument' in eo est, quod ibi peccatorum remissio praedicatur nulla facta mentione operum, sive, meritorum, adeoque gratis, uti ipse Apostolus ultimo inciso versus 6. declaraverat, dicens; â cui Deus accepto fert justitiam sine operibusquot;.

c). ,, Excludit falsum intellectvm. Posset enim Judaeus sic intelligere quod praedicta gratia remissionis peccatorum nou fieret nisi circumcisisquot;. Quapropter osteudit,

1Â°. Ipsemet enim Abraham incircumcisus erat, quando fides ipsi reputata est ad justitiam f. 9. 10., et ejus circumcisio fuit tantam signaculum justitiae per fidem jam in praeputio acceptae 11. In eo autem statu Abraham per fidem justi-ficatus est eum nominatim in finem, ut sit pater omnium ere-dentium , circumcisorum et incircumcisorum f. 11. 12.

2Â°. Non enim per legem, postea Judaeis datam , implenda est promissio facta Ahrahae, aut semini ejus ut /teres esset mundi: â i. e., ut oinnes gentes mundi in ipso benedicerenturquot;, nempe in semine ejus, qui est Christus '); sed per justitiam fidei, i. e., quae per fidem obtinetur f. 13.

Utramque partem confirmans , imprimis â negat hujusmodi promissionem esse factam (et implendam) per legem.quot; Si enim ii soli, qui ex â lege , aut quatenus tales sunt, heredes sunt: exinanita est fides , abolita est promissio 14. Quod probat per effectum, sive, eventum legis, hunc in modum: â Si ali-qua promissio sit implenda per id , quod impletionem pro-missionis impedit, talis promissio aboletur, et fides credentis exinanitur. Sed lex impedit consecutionem hereditatis: Lex enim iram operatur, (i, e., etenim lex Mosaica, etiam moralis, occasio est vindictae divinae), quia praecipit et gratiam ad-implendi (quod praecipit) non praebetquot;. â Porro âostendit, qualiter iram operatur, dicensquot; : ubi enim non est lex positiva : nec ejusmodi legis praevaricatio 'f. 15. Quod dicens intelli-gendum relinquit: contra, ubi est lex talis sine gratia adju-vante, ibi, spectata hominis in malum propensioue, nec dee-rit ejusdem praevaricatio. Ubi autem est legis transgressie, ibi est et sancti Dei ira, adeoque vindicta, poena. â Ergo, si per legem sit adimpleuda promissio, exinanita est fides, abolita est promissioquot;. â At vero, promissio facta Abrahae implenda est, idque vel per legem, vel per fidem. Non per legem, quia, si

per earn implenda esset, promissio aboleretur, ut ostensum est. Ideo â concludit â implenda est ex fide, ut secundum gra-tiam firma sit promissio omni spiritual! semini Abrahae J. 16. Quod ultimum ex auctoritate Scripturae confirraat J. 17.

Ad III. Fides et justificatio Abrahae per fidem exemplar est fidei et justificationis nostrae.

1Â°. Magnitudinemquot; fidei Abrahae , ut qui contra spem na-turalem, humanara, in spem divinae promissionis credidit, fore ut fieret pater multarum gentium 'f. 18.

2Â°. â Firmitatemquot; , ut qui in fide nihil infirmatus est ob-staculo suae senectutis, uxorisque sterilitate 'f. 19.; imo ad illam Dei promissionem, cujus impletio naturaliter impossi-bilis erat, ne animo quidem suspenso fuit, sed confortatus est fide, dans gloriam Leo, plenissime sciens quod quaeeumque promisit, potens â est et facere.

Ideo, quia talis fuit Abrahae fides, reputata est illi ad justitiam f. 20.-22. Fides igitur et justificatio Abrahae per fidem exemplar fidei et justificationis nostrae. Quod probat, dicens : Non est autem scripium tantum propter ipsum quia fides reputata est illi ad justitiam f. 23., sed et propter nos, quihus pariter fides ad justitiam reputahitur, si eredam us in Deum Patrem, qui suscitavit Jesum Christum D. N. a mortuis 'f. 24. , Jesum Christum , inquam, qui traditus est ut sua morte mereret deletionem peccatorum nostrorum, et resurrexit ut nos justificaret f. 25.

Nota 1Â°. quot;f. 3. 5.-8. non favent Protestantibus qui contendunt, hominis justificationera in eo consistere , quod illius peccata uon vera remittuntur, sed tantum teguntur , illique extrimece Christi justitia imputatur. Plura apud Dens 'jj Perrone ²) ; Hurler ³); s. Thomas ⁴).

Nota 2Â°. Ex genuino sensu f. 3., 18. et sequentium , verbo: ex ipsa Abrahae fide exemplari, ejusqne objecto statues, fidem jus-tificantem non intelligi fidem solam, qiuim Lutherus in .quot;ft. 24. 28. cap. III.; f. 2. cap. IV., aliostjue similes locos intulit ; tie que fidem specialem promissionum ; se4 fidem proprie dictam , supernalu-ralem. qua Dei aspirante -^J..... ⁴ ^ ^{1 1} '

missa verajesse efediraus propter'auctoiiÂ£ateiD ipsius Jitque talem fidem in adultis esse disposidonem imprimis necessa-riam ad justificalionem consequendam. ').

1. Justifieati ergo ox fide, pacem habeamus ad Deum per Dominum nostrum Jesum Christum : lt; /

2. Per t^uem et habemus aceessum per fidem in gratiam istam, in qua stamns, ^et gionamur in spe gloriae filioYum â¢

⁶- Â©^^u.^id enim Christus, cum adhuc iufirmi esscnlus secundum tempus pro impÃ¼s mortuus est? ^vâ¦

7. Vix enim pro justo quis moritur: nam prÃ³ bono forsitan quis au-deat mori. , ^ lt;? y!eo cv-m

â Christus pro nobis mortuÃ¼s est: multo igitur magis nunc justifieati sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum.

('lnHrlt;- ' 10. Si enim cum inimici essemus, reeouciliati si^mus Deo perBiiqrtem

/i J tJ.t t, i filll lt;iiiic â¢ rrtiiltn irtomc -vartrinrtt 11 o4 i onliri nxinnam im/ ^ .1

'lu f, Usque ad legem enim -pÃ¨ccaCum erat in mundo: peocaÃ¯umquot; autem /nÃ³n^fi^utabaturrffl^Ãªxmresset.

') cfr. Dens l. c. n. 30.; Hurter /. c. n. 141. 152. 162.-166., et prai- ^ ij cipue Trid. sess. VIv de Justific. can. IX., XII.-XIV., ac cap. VI. et IX. inscriptum: Contra inanera haereticorum fiduciam. g

17. Si enim auius delicto mora regnavit per imÃ¼^Ã¯; tnulto maglV^JÃ^-dantiam gratiac_,(et aonafi^s, Ã¨fjuslitiae aceipientes J ia vitairegnabuut per unujn Jesum Christum. /

J8. Igitur sicut pÂ» _;unius delictum in omnes homines in condemna-tionein: sic et per uimamp;justitiam iu omnes homines in juslificationem vitae.-j

quot;1 (I OÂ» _{_}__X- -------^ r* Â«a , *-i l! ^ i, 1 i Â»* 4 i gt; b ^ nniiici 1\ w* i n 1 o T\ cm n f\ Tquot; **0 o/^i t~\ n Q i 1 T 11 1 I â¢ ] rquot;* 4*.

21. Ut sicut. regnavit peccatum/iu'mortem: ita et gratia regnet/per justitiani in vitam aeternarn, per Jesum Christum Dominnm nostrum.

Dgclarata justificatiÃ¶nis natura. Apostolus transit ad decla-randanrirejusdem excellentiam, ostendens

Ad I. 1Â°. Exhortatur ad debitum gratiae justificatiÃ¶nis usum , ex praemissa doctrina inferens : Juslijicati ergo quot;ex Jicle, pacem haheamns '), retineamus cum Bee, per I). N. J. C. f. 1., qui sicuti suis meritis est illius pacis auctor, ita et conservator. Re namque vera per Christum tamquam mediatorem nostrum sicuti habuimus ²) , ita et hah emus accessum per Ji-dem in graliam islam justificatiÃ¶nis, in qua nunc stamus f. 2.

2Â°. Praecedentem exhortationem urgens, ostendit quae nobis per istam gratiam provenerunt.

b). Gloriatio vel in ipsis tribulationibus, quas pro conse-quenda gloria coelesti patimur. Scimus enim, inquit, quod tribulatio â est materia et occasio exercendi patientiae actumquot; f. 3. Quod autem patientia operatur probalionem, i. e., quod patienlia in sustinendis tribulationibus hominem reddit proba-turn. Quod vera probatio, i. e , probata virtus excitat augetque spent obtinendae gloriae coelestis Æ. 4. Spes autem, â qua

3Â°. Subjungit firmitatis, seu, âcertitudinis spei duplex ^r- '' ¹ ' ^Sgumentum: / J

a). Ex dono Spiritus Sancii. Dicit ergo primo: Ex hoc pos-sumus scire quod spes non confundit, quia ckaritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis f. 5.quot; Manifesto enim quos sua charitate dignatus est, imo et Spiritu suo sancto donavit, etiam donabit sperata gloria coelesti, quam diligentibus se praeparavit.

b). Ex morte quam Christus pro nobis implis ftphiit, quod quidem adeo singulare amoris indicium est, ut tale inter homines non reperiatur. Ut quid enim Christus, cum adhuc in-fir mi essemus â infirmitate peccatiquot; secundum tempus a Patre suo statutum pro nobis impiis mor tuns est ? nisi ut nos in spem erigeret quot;f. 6.-8.

4Â°. Ex singularibus hisce Dei erga nos charitatis indiciis concludit, quod multo igitur magis nunc justificati in sanguine Christi, per ipsum. salvi erimus a poena aeterna 'f. 9.; atque adeo quod spes gloriae filiorum Dei nos non fallet.

quae procedit a minori ad majus affirmando. Et est ibi ob-servanda duplex comparatio minoris ad majus. Una, ex parte nostra; alia, ex parte Christi.

Ex parte nostra, comparat inimicos reconciliatis. Minus enim videtur (expectandum, rarius evenit) quod aliquis benefaciat inimicis, quam jam reconciliatis.

Ex parte Christi, comparat mortem vitae. Potentior enim vita Ejus (gloriosa) videtur, quam mors. Et ideo dicit; Eatione conclusum est, quod multo magis nunc justificati in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Si enim cum inimici essemus , reconciliati sumus Deo per mortem filii ejus: multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsiusquot; quot;f. 10.

Tertium bonum quod jam in re consequimur per gra-tiam justificationis, est gloria in Deo tamquam nostro amico. Hue spectat quod dieit: Non solum aulem â gloriamur in spe gloriae quam in futuro expectamusquot;, sed el gloriamur in Deo, ut nostro amico; sive, âin hoc quod sumus etiam nunc Deo conjuncti per fidem et charitatem; et hoc quidem per D. N. J. C., per quern etiam nunc, in praesenti tempore, rcconcilia-iionem accepimus, ut de inimicis facti simus araiciquot; quot;f. 11. V âAd 11. Per gratiam justificationis liberamur imprimis âa servitute peccatiquot; ') a peccato originali, quod nobis non tantum nocuit, quantum gratia Christi profuit.

1Â°. Id docturus Apostolus comparat peccatum Adami cum parta a Christo justitia. Mirabili autem rerum, verborumque nexu ad hanc materiam transit, dicens: Propterea, i. e., quo-niam ergo, uti ex f. 2.-11. constat, gloriamur in spe gloriae filiorum Dei, et in Deo per D. N. J. C., per quern nunc reconcihalionem. accepimus, ideo haec hie consequitur similitudo a conlrario ut, sicut per unnm hominem, Adamum , peccatum originale, peccatum proprie dictum, quo scilicet Adam non sibi soli, sed et suae propagini nocuit, et acceptam a Deo sancti-tatem et justitiam nobis etiam perdidit; et nou tantum mortem et poenas corporis in omne genus humanum transfudit, sed et peccatum , quod mors est animae; sicut, inquam, per Adam peccatum descriptum in /tunc munchcm, i. e., in universum genus humanum, in ornnes homines ex Adam carna-liter propagates inlravit, atque adeo propagatione, non imi-tatione transfusum omnibus, inest unicuique proprium ²), et per, ob peccatum istud qua illius poena mors, debitum mortis corporalis in hunc mundum intravit, et ila in omnes homi-â nes mors perlransiit, in quo vel uno homine Adamo , vel eo quod omnes ratioue originis ex Adam peccaverunt f. 12. . . .

') Secnndo, a servitute legis, cap. VII. Tertio, a damnatione culpae et poenae, cap. VIII.

(supple): sic per unum hominem Jesura Christum justitia in-travit in huuc mundum, et per justitiam vita, uti a f, 14. Apostolus explicat. Antequam vero seutentiam hane absolvit â¢^7 ,- 2Â°. Probat et confirmat quod proxime dixerat. Docuerat, idea omnes mori, quia onines in Adamo peccaverunt, adeoque probat ex universalitate mortis uuiversalitatem peccati originalis.

Huic autem doctriuae difficultas opponi poterat, ex eo quod mundus numquam caruit peccatis actualibus, propter quae peccatores jure justeque morte puuiri potuerint. Mors ergo non est certum argumentum peccati originalis.

Tacitae isti difficultati respondens , duplici argumeuto confirmat quod dixerat :

a). Usque ad legem enim Mosaicam certo peccatum actuale eral in mundo: peccatum autem istud non imputabatur ') ad poenam mortis corporalis , cum lex Mosaica, quae pluribus saltern peccatis actualibus demum poenam mortis positivo modo decrevit, Â«oÂ«dum essel lata ir. 13. â Atqui, etiam ante legem Mosaicam , et cum nulla adhuc lex peccatum sub posi-tiva poena mortis prohibens lata esset, nisi ea , quam Deus tulit Adamo (Gen. II. 17.) , tamen omnes moriebantur. â Ergo mors, qua etiam turn omnes plectebantur, non erat poena alicujus peccati actualis filiorum Adami, sed peccati - illius, cui mortem minatus erat Deus in paradiso, verbo; peccati originalis.

') Nulla est ratio cur lectio Vulgatae adeo sollicitetur. Nam tametsi verbum graece legatur in praesenti, peccatum autem non imputalur, nou exis-tente lege, a|xapt(a os o'ix Ã©XAoystT'/t [/.t, Svto{ vÃ³tj.o'j, non tamen omnes codices graeci ita habent; sic e. g. codex sinaitious editus a Ã¯ischcndorf cum Vulgata legit in imperfech, oÃ¼x sveXoyctTo, et alii nonnulli legunt Ã¨XXoyaTo. â Praeterea utraque lectio in eumdem sensum tandem redit. Lectio graeca communis effert diserte principium; peccatum non imputa-ri, non existente lege, et adeo implicite conclusionem eamdem continet quam diserte enunciat Vulgata, quae proinde implicite etiam principium illud significat, a quo conclusio pendet. Idem ergo principium, eademque conclusie diverse dumtaxat modo ab utraque lectione significatur. Nec igitur est ratio ulla cur lectio Vulgatae sollicitetur. Cfr. Tract, de Deo vreante, auctore Dominico Palmieri, Th. LXVI. n. I,

tarnen regnavit mors ab Adam usque ad Moysen. Ergo per A-dami peccatnm mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt.

b). Alteruin hujus veritatis argumentum priori subnectit, petitum ex morte etiam infantium, qui profecto non propter peccatum personale, ab ipsis admissum, mori potuerunt, quum tale peccatum ne committere quidem potuerint. Quapropter laudatis verbis : sed regnavit mors ah Adam usque ad Moysen eodem versiculo 14. proxime addit: etiam in eos, qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, i. e., â in-terprete s. Augustino '), et Hieronymo ²) â Â«qui nondum sua et propria voluntate sicut ille (Adam) peccaverunt, sed ab illo peccatum originale traxeruntquot;. Ergo omnes moriuntur, quia omnes in Adamo peccaverunt. Ergo ipsa mortis universa-litas firmum argumentum est universalitatis peccati originalis.

8Â°. Memorata- difficuitate soluta, inceptam f. 12. senteu-tiam : Propterea â et per peccatum. mors, absolvit, atque praemissam similitudinem a contrario implicite complet se-quenti parvo inciso : Adae , qui est forma , typus futuri f. 14. Namque exhibens nobis Adamum sub ratione typi , co-git nos cogitare duos terminos sibi respondentes, quorum prior est Adamus in ordine perditionis, alter est Adam futu-rus, h. e., Christus in ordine reparationis. Ideoque parvi istius incisi sensus explicitus hue redit: sic per alterum hominem Jesum Christum justitia in hunc mundum intravit, et per jus-titiam vita, destructa morte, per resurrectionem recuperanda.

4Â°. Inceptam comparationem inter Christum et Adamum f. seqq. perficit et exponit. Imprimis a f. 15.-18. effectns , dein f. 19. actus utriusque comparat.

Quod ad effectus attinet, duplici ratione docet , non tantum nobis nocuisse peccatum Adami, quantum profuit justitia a Christo parta.

a). Sed, inquit, non sicut se habet delictum, metoDymice po-sita causa pro effectu, i.e., damnum, quod per peccatum A-dami inductum est iu genus humanum, ila el, i. e., quoque se habet donum divinae gratiae, quod hominibus obtingit per Christum. Gratia namque Christi in se multo majoris est ef-flcaciae in bonum quam Adami delictum in malum. Si euim â ut res est â unius Adami delicto multi '), i. e., omnes, qui sunt multi, mortui sunt: multo magis ahundavit gratia Bei et inde proveniens donum Dei in gratia, â i. e., per gratiamquot; nniux huminis Jem Christi in plures, graece, ai; toÃ¼; ^oX/.o j;, i. e., ut supra, in omnes, qui sunt multi f. 15.

b). Et non sicut se habet nocumentum per unum Adami peccatum nobis illatum, ita et donum. Christi se habet. â Hoc multo majorem effectum habet in bonum, quam illud in malum , uti nunc duplici novo argumento probat.

a. Nam judicium quidem, quod ex tino , i.e., propter unum Adami peccatum, a Deo latum est, hominibus omnibus ces-sit in condemnationem: gratia autem Christi ita efficax est, ut ex multis, irao ex omnibus delie.tis quae propria voluntate uni peccato, ex Adamo contracto, addidimus, omnes , quantum ad sufficientiam, in statum justificationis transferat 'f. 16. Ergo Christi gratia poteutior in virtute ad salvandum, quam Adami peccatum ad perdendum.

b. Si enim â ut res est â unius hominis delicto mors regnavit per unum ilium hominem Adam: multo magis illi,

') Graece ot zoXXot (de velen), ut ex analogia fidei constat, utroque loco sunt omnes. Quod etiani exegetice patet ex contexta oratione y. 12. et 18., ubi pro 'A tz'jXKoi eodem sensu scriptum est iravtsc, omnes. Porro manifeste vox multi hie ubique opponitur uni, per quem sive lapsi, sive reparati sunt omnes; adeoquc significat nmltitudinem universam, atque proin promiscue hie adliibenter mulli et omnes. Excessus namque efficaci-tatis gratiae Christi in bonum prae efficacitate delicti Adami in malum hie describitur non quoad subjec.ta, quae illius bona, hujusdamna participant; sic enim utriinque in ratione efflcacitatis nequalia sunt; omnes in Adamo peccaverunt, et ideo mortui sunt; et pariter omnes in Christo redempti sunt. Sed gratia Christi hie describitur ut in se multo majoris efflcacitatis in bonum, quam delictum Adami in malum, cfr. 111. Beelen in h. I., et Pahnieri I. c. Ã¯h. LXVI1. n. I. sub 6Â®.

qui in dies accipiunt ahundantiam gratiae, et donalionis el jmtitiae in vita kegnabunt , morte per gloriosam resurrectio-nein destructa, per unum J. C. ir. 17. â Itaque regnum vi-tae, quod Christus hoiniuibus promeruit, multo praestat mortis regno, cujus auctor fuit Adam. Ergo gratia Christi et nobi-litate regni praestantior est. â Ergo non tantum nobis nocuit Adam, quantum profuit Christus.

5Â°. Rediens unde y. 12. fuerat egressus , et ad id quod innuerat ultimo inciso versus 14., ex dictis infert: Igitur sicut per unius â Adaequot; delictum â divinum judicium processitquot; in omnes homines, â qui carnaliter ex eo uascunturquot;, in con-demnationem â mortisquot; tam corporalis, quam spiritualis : nc et per unius â Christiquot; justitiam ,, divina gratia processit quantum ad sufficientiamquot; in omnes homines in justijicationem vi-tae , âquae ducit ad vitamquot; spiritualem et aeternam 'f. 18.

6Â°. Penitius declarat comparationem inter Adamum et Christum, conferens nunc utriusque actus, propter quos hie salu-tis, ille damnationis causa fuit. Sicut enim per inobedientiam unius hominis Adae, peccatores conslituli sunt multi, â i. e., omnes qui ab eo nascuntur secundum rationem seminalemquot;: ila et per unius Christi obeditionem usque ad mortem, mortem autem crucis, justi constituentur multi, i. e., omnes quantum ad sufficientiam y. 19.

7Â°. Obiter docet quorsum lex Mosaica. data fuit '), simul indicans, earn non potuisse auferre peccatum originale, neque dimiimisse, sed potius occasionaliter auxisse vim concupiscen-tiae, quae ex illo peccato est, et ad peccatum actuale incli-nat; adeoque legem ex sese non potuisse justos constituere homines [f. 19.)

Lex autem Mosaica, inquit, ex sese non potuit justos constituere, sed subintravit, i. e. hie, insuper intravit ²), nempe,

²j Yerbum graecurn rocpeicrfjXficv saepe quidem notat clam intrare ac vc-Juti irrepere, sed haec notio praesenti loco parum congruere videtur. Lex

postquam peccatum originale in hunc mundum intravit, {^. 12.), insuper lex in hunc mundum intravit eum etiam in fi-netn, ut abundaret delictum, i. e., ut occasione legis peccato originali redundante in rnuitiplicata peccata personalia, ex his homo infirmitatem suam recognoscens huiniliaretur. S. Augustinus ') haec verba perpendens, âQuare, quaerit, lege â snbintrante abundavit peccatum ? Quia nolebant se confi-â teri homines peccatores, addita lege facti sunt praevarica-â tores . . . hoc , pergit, est in lege magnum mysterium , â ideo earn datum , ut crescents peccato humiliarentur mperhi, â humiliati conjiterentur , confessi sanarenturquot;. Itaque ,, Non â crudeliter hoc fecit Deus , sed consilio medicinae. Aliquando â enim videtur sibi homo sanus , et aegrotat: et ideo quod âaegrotat et non sentit, medicum non quaerit. Augetur mor-â bus, crescit molestia, quaeritur medicus, et totum sanatur â corpusquot;. Scite s. Thomas ²), eadem relata expositione, ani-madvertit. â Intentio ergo Dei legem dantis non terminatur â ad abundantiam peccatorum , sed ad humilitatem hominis , â propter quam permisit abundare delictaquot;. Ubi autem abundavit delictum â in humano genere , et specialiter in Judaeisquot; , super abundavit gratia y. 20. Ut sicut peccatum ,, introductuni _lper primum hominem et abundans per Legemquot;

enim publice multisque cum caeremoniis data, Kxod. XTX. XX. Sed valet etiam insuper intrare, et haec notio hie omnino apta et roi propria, cfr. i

²) Led. VI. in cap. V. a verbis: âTertio modoquot;. Naraque triplicem L t interpretandi modum ibi refert. âPrimo ut dicamus quod ly ut non po- , V

nitnr causaliter, sed consecutivequot; pro adeo ut.llâ â Secundo, quod ly '' r ut teneatur causaliter, ita tamen quod loquatur Apostolus deabundantia delicti, secundum quod est in nostra cognitione, ut sit sensus: ut abundant,ius delictum cognosceretur, secundum modum loquendi, quo dicitur aliquid fieri cum innotescit. Unde supra (III. 20.) dictum est, quod per legem est cognitio peccati. â Tertio modo potest exponi ita quod ly ut teneatur causajiter (in sensu nativo, de causa fnali) ita tamen quod abundantia delicti non intelligatur finis (ultimus, sen, terminativus) legia subintrantis, sed id quod ex abundantia delicti sequitur, sc. humiliatjrj hominisquot;, exinde infirmitatem suam recognoscentis.

justitiam, â quatn in nobis facit., quousque nos ducatquot; in vi-tam aeternam, per J. C. D. N. 'f. 2L ^ ^

Scholion. His habitis, dicta ad IT./, juvaodae memoriae causa , sic contrahi possunt:

Confertiir uostra cum Deo reoonciliatio per Christum cum corruptione uostra origiaali per Adam.

1Â°. Sicut unus Adam fuit principiuin peccati omnibus origine inhaereutis. et mortis universalis: ita a conlrario unus Christus est principimn gratiap, fit, vitap. V. 12. 14.

Ã¼evera Adami peccatum omnibus origine inest, ut patÃ©t ex universalitate mortis. Quandoquidem mors poena fuit peccati originalis, non autem peccati alicujns personalis filiorum Adae. Nam :

a). Regnavit mors etiam ante Legem Mosaicam ; tunc in-quam, quum , praeter unam illam legem in Paradiso contra protopareutem latam, nulla adhuc extaret lex quae peccatum sub poena positiva mortis prohibebat et imputabat quot;f. 13. 14.

b). Regnavit mors etiam in pueros ante usum rationis . qui actualiter peccare uon potuerunt 14.

2Â°. Unus Adam generi humano nou tautum nocuit, quantum unus Christus profuit. Nam :

b). Judicium coudeiniiationis in omues latum est propter unum peccatum Adami: Christus autem non tantum ab hoc uno peccato, sed a ceteris omnibus persoualibus omues justi-ficare valet: Christi igitur gratia potentior in virlule ad sal-vandum, quam peccatum Adami ad perdendum 16.

c). Adam causa regni mortis, Christus regui vitae. Gratia igitur Christi et nobilitate regni praestat f. 17.

Igitur verificata existit similitudo a conlrario Adam inter et Christum ratione effectuum utriusque Æ. 18., atque ratione actuum: ille genus humanum inobedientia perdidit, hie obe-dientia reparavit f. 19,

Lex autem Mosaica superveniens adeo peccati origiitalis sequelas tollere nequivit, ut contra ejus occasione hae auctae,

fi). 5. e.xprcssissime significat, jtislis dari ipsum Spiritnm Sanctum , et non solum dona ejus. Errant ijritur dicentes, Spiritnm Sano-tum non dari, sed lantum ejus dona. Enimvero non solum chari-las Dei dicitur diffusa in cordibus nostris per Spiritum Sanctum , sed etiam dicitur quod Spiritus sanctus dolus est nobis. Plura vide penes s. Thoniam , Sum. Theol. p. 1. Q. XLIll. art. Ill , et cl. Hur-tcr , Theol. spec. Ã. 111. n. 300.-305.

b). lix 'f. 13.-30. demonstratur peccati originalis existenlia , et in omiies homines, carnaliter ex Adatno progenitoa, ^ro/io^a/jo. cfr.

c). Necessilas absoluta regenerationis in Christo, ct hinc hap lis mails etiam parvulorura a baptizatis parentibus ortorum. Cone. Ã¯rid.

13. pro â in quo omnes peccavenintquot; legendum esse â y^und om-nesquot; etc. cfr. Inlr. in S. S. n. 30].; Trad. Comp. de S. S. n. 331. â

Etiam nulla nota temeritatis digna est, sed imo valde |)robabilis est interpretatk) ea, quae verba in quo in sensu causali accipit, reildit-que per: eo quod. cfr. 1'almieri I. c. Th. LXV1. a n. IV. p. 497.-505).

c). Magnitudinem vere inanditam charitatis a I'eo nobis in nostra rrconciliatione exhibitae 'f. 5.-11. Cfr. verba s. Rernardi in Indice

2. Absit. Qui enim mortui sumus peccato, quoraodo adliuc' vivemua ^ lt;/â¢ nr ~

' 3. An ignoratis quia quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in i⁷ /^Â»Â»^- .

niodp Christus'surrexit a mortuis per glonam t'atris, ita et nos in hovi-taw'vitae a'nibamp;l'e.iius; ^ _'; ¹ . .' , ,. , .v ,; ., , X_v,,_

/5. Sgt; euim/cÃ³mplahtati facti sumus similitudini, mortis ejus: simul et ' ' * feiuiTecfi^isen^Â®^^^^^^, ' -, ' â ' . /

6. IJoc sqientes, quiaÂ» vetus homo noste^simul crucifix litest, u{2fe^3^**Â» truatur corpus ppccatj,, et ultra non serviftnus peccato. ^

S?'/ Ã'VauTÃ«ii) mortui sumus cum Qhbisio ; credimus (filfa^simul etiam-Ã¯w^-^

11. Ita et vos, existimate, vos mortuos quidem esse peccato,.viventes au tem Deo, in tJhristo Jesu Domino nostro.'-â¢ ^

13. Non ergo reguet peccaturii^v'fu vestro inortali corpore ut obediatis eoncupiscentÃ¼s ejosp..... /^./. ^K-_yn^IU.wA*gt;

14. Peccatum' enim vobis non dÃ¶minabitur: non enim sub legoestis, / sed sub^rlli^f' â y^^Ã¯Z-

15. Quid ergo?'peccabimus, quoniatn non sumus sub lege, sed sub gratia? A^sit. lt; ^ v U ,

16. Nesditis quouiam cuiÂ®exhibetis vos servos ad obediendum, servi ^ estis ejus, cui obeditamp;fnrepeccat^^mMtem ,Â«iye obedjtionis ad justitiam?^;-'

1,7. Gratias autem Deo quod fuistis servi pÃ©ccati,'obÃ©distis autoin ex corde fn eam fonnam doctrinal, in quam traditi estis.

exhibuistis membra vestra servire immunditiae, et iniquitati ad 'Siqulfec^^ tem, ita nunc exhibete membra vestra^servirejustitiae^ijsancti^cationemquot;a/

21. Qucm ergo fructum habuistis tunc in illis, in quibus nunc cru-bescitis? Nam finis illorum mors est. â ^ - , -

22. Nunc vero liborati a peccato, servi autem facti Deo, habetis frucv^^^f^CT tuin vostrunf*i8^f fihem yero vil am aeternam. ,

Commode dividitur iu partem / ^quot;j⁷. J. Doctrinalem , a quot;f. l.-ll. 11. Exhortatoriam, a f. 12.-^3.

Ad T. Apostolus docet, per Christum in baptismo justifi-C^tos debere a peccato desistere, et in novitate vitae ambulare,

Ad hanc materiam transit praeoccupaudo objectiouem, quae fieri posset ex male intellecto penultimo versu capitis praece-dentis. Hue respiciens, quaerit: quum ubi ahundavit delictum , superahundavit gratia â Quid ergo dicemus ? Numquid inde eolligemus: permanebimus in peccato ut gratia abundet ? f. 1. â Quod quidem oporteret dicere si abundantia delicti esset causa gratiae abundantisquot;. Sed miuime hujus causa est, ast â sola occasioquot;. Quapropter consequentiam istam falsam , imo absurdam rejicit, dicens: Ah.sit. âEt assignat rationem quare non est nobis permanendum in peccatoquot;. Considerans id quod sacramentum baptismi significat, et re ipsa in nobis efficit habito respectu ad mortem , sepulturam, ac resurrectio-nem Jesu Christi, generatim in hunc modum argumentatur: âSi sumus mortui peccato, non debemus vivere in ilio. Sed mortui sumus peccato. Ergo non debemus vivere in pcccatoquot;.

1Â°. âPonit conditionalemquot;, sive, dictae argumeutationis pro-positionem majorem, quae includit rationem, ex qua absur-ditas superioris consequentiae patet. Qui enim, inquit, mortÃ¼i sumus peccato, quonwdo ad hue VIVEMUS in illo ? y. 2. Quasi dicat: Insania sit veile eidem rei et mori et vivere. Atqui nos Christiani mortui sumus peccato; non possumus igitur (ethice loquendo) amplius illi vivere.

2Â°. Probat minor em, âscilicet, quod fideles sunt mortui peccatoquot;, ex eo quod sacramentum baptismatis significat et efficit, nimirum sepulturam et mortem peccati.

Sepulturam dico et mortem. Namque â est considerandum, quod corporaliter aliquis prius moritur et postea sepelitur: sed spiritualiter sepultura baptismi causat mortem peccati; quia sacramentum novae Legis efficit quod signatquot;. â Veritas ista adeo manifesta est, ut illam ignorare Christianis non liceat. Sensus igitur quaestionis, sub qua minorem probat, iste est: Profecto minime ignoratis quod quicumgue baptizati sumus in Christo Jesu, i.e., â secundum institutionem Jesu Christi

{Malth. XXVIII. 19.)quot; et âia quadam conformitate ad Christum Jesumquot; '), in morle ipsius, i.e., âia similitudinem aior-tis ejus, quasi ipsam mortem Christi in oobis repraesentantes, vel, per virtutem mortis ejusquot;, baptizati sumus quot;f. 3.

3Â°. â Probat quod omaes baptizemur in conformitate ad mortem Christi, dicensquot; : Comepulti euirn ²) nimu.t cum Mo per baptismum in mortem. â Quasi dicat: Sepultura nou nisi mor-tuis debetur. Per baptismum autem homines sepeliuntur cum Christo, i.e., conformantur sepulturae ipsius. Sicut enim ille qui sepelitur, ponitur sub terra, ita ille qui baptizatur, im-mergitur sub aquaquot;. Atqui sacrameatum baptismi efficit quod signat. â Uude, cum sepultura, quae fit per baptismum, sit signum mortis peccati, (re ipsa etiam hanc) mortem efficit in baptizato. Et hoc est quod dicit quod sumus sepulli in mortem : ut per hoc ipsum quod signum sepulturae Christi iu nobis accipimus, consequimur mortem peccatiquot;.

4i⁰. â Infert consequens, scilicet, quod nou debeamus vivere in peccato. Ad hoc inducit similitudinem ex resurrectioue Christi , dicensquot; : ut quomodo Christus surrexit a mor tuis per gloriani Putris, âi. e., per virtutem Patris, ex qua ipse Pater glori-ficaturquot;, ita et nos, ceu mortui peccato ex baptismi sepulchro emersi, deinceps perpetuo in novitate vitae amhulemus jf. 4.

5Â°. âProbat necessitatem cousequentiae. Christus enim, post-quam fuit mortuus, resurrexit; unde conveniens est ut illi qui conformantur Christo quantum ad mortem in baptismo , conformentur etiam resurrectioni ejus per innocentiam (sive , novitatem) vitae. Et hoc est quod dicitquot; f. 5. Si enim com-plantati facti sumus similitudini mortis ejus : i. e., si enim , sicut ramus inseritur plantae , nos, tamquaui surculi quidam, com plantati, iasiti et incorporati sumus Christo per baptismum, qui est similitude mortis ejus, et efficit mortem pec-^

²) Codices graeci pro enim luc legunt ouv, igtiur. Ast diversae, ul ait cl. Lipman ad A. I., antiquae versiones lectionem Vulgatae comprobant.

cati: simul et resurreclionis erimus, i. e., simul et similitu-diui resurrectionis ejus coinplantati, insiti et ingenerati erimus , pro : esse debemus. Proindeque , sicut Christus ad no-vam beatam vitam resurrexit, ita debemus et nos iu novitate vitae ambulare, âin praesenti inuocenter vivere, ut et iu future ad similem gloriam perveniamusquot;.

G⁰. Memoratae cousequeutiae uecessitatein magis urget ex nostra iu baptismate cum Christo spirituali crucifixione et uiorte, utpote quae uomiuatim spectat destructiouem peccati, et id in nobis efficere debet, quod Christus per mortem suam iu cruce intendit et effecit; ex quo cousequitur, adesse nobis facultatem numquam de cetero redeundi ad mortem peccati. Itaque sequentia praecedentibus in hunc modum connectuntur. Si enim , sensu dicto, complantati facti sumus similitudini mortis ejus : simul et resurrectionis erimus.'//oc quippe sci-mus, quod veins homo no sier, âi. e. , vetustas hominis per peccatum inductaquot; ; aliis verbis : homo noster ut erat origi-uali peccato infectus, atque subditus concupiscentiae, quae ex illo peccato est, et ad peccatum actuale inclinat, simul â cum Christoquot; crucifixus est, â i. e., per crucem Christi est mortificatusquot;, in quantum in baptismo reatus peccati origina-lis remittitur, ac tollitur totum id, quod veram et propriam rationem peccati habet; concupiscentiae vero, seu, fomitis virtus diminuitur '). Ipsissimum hunc mortis Christi in cruce scopum , atque adeo baptismi effectum Apostolus declarat, subdens : u( deslruatur corpus peccati, â i. e., ipsa congeries malorum operum (seu , praecedentium delictorum), quae corpus peccati dicitur, sicut ipsa congeries membrorum facit unum corpus naturalequot;; et ut ultra â in futurumquot; non serviamus peccato quot;f. 6., i. e., non consentiamus pravae naturae concu-piscentiis. âTune enim homo peccato servit quando concupiscentiae peccati obedit per consensu m et (multo magis per)

corporis executionem, dicente s. Joanne VIII. 34. Qui facit peccatum , servus est peccatiquot;.

7Â°. Manifestat utrumque effectum. â Primum , dicens: Qui enim mortuus est, scilicet, per baptismum, quo Christo com-morimur, justificatus est a peccato Æ. 7., i, e., remissis pec-catis, translatus est in statum justitiae. Quia igitur per cru-cem Christi homo peccato moritur, consequens est quod a peccato justificetur, et ita , quod corpus peccati destruatur.

Secundum, per conformitatem ad vitam Christi tali ratione : Ille qui Christo morienti commoritur, si mul convivit et re-surgenti. Christus autem sic resurrexit a mortuis, tamquam numquam de cetero moriturus. Ergo ille qui mortificatus est peccato , sic Christo resurgenti convivit, quod habet faculta-tem numquam de cetero ad peccatum redeundi. Circa hoc ergo tria facit.quot;

a). Ponens praemissi syllogismi majorem, â ostendit conformitatem hominis fidelis ad vitam Christi resurgentisquot; dicens: Si autem â ut res est â cum Christo â virtute mortis Christiquot; et ad ejus similitudinem in baptismo mortui sumus peccato : credim.us quod simul etiam cum Christo. â ad similitudinem vitae ejusquot; vivemus â hie vita gratiae, et in futuro vita glo-riaequot; 8.

b). â Ponit conditionem vitae Christi resurgentisquot; ; sive , propositionem minorem, quae praecedentis sententiae rationem exhibet. âHoc, inquam, quod dictum est, credimusquot;, quum sciamus, quod Christus resurgens ex mortuis jam non moritur, imo quod mors illi ultra non dominabitur if. 9. Quod enim mortuus est peccato , i. e., ad nostrum peccatum tollendura , mortuus est semel pro semper , ut qui , quoad sufficieutiam , â per unam mortem omnia peccata delevitquot; : quod autem , a morte suscitatus, vioit, vivit Deo, i. e. vitam immortalem Deo conformem 10.

c). â Infert conclusionem iutentamquot; , cujus sensus : Sicut Christus peccato semel mortuus vivit Deo , ita et vos existi-

mate vos rnorluos quidem esse peccalo, â scilicet, tamquam ad peccatum numquara sitis redituri, vivenies autem Deo, i. e., ad honorem efc similitudiuem Dei, in Chris to Jesu Domino nostro 'f. 11., i. e., vel, per C. J. D. N., per quern et pec-catis morimur, et Deo vivimus; vel, tamquam incorporati Christo Jesu, ut per ejus mortem moriamur peccato, et per ejus resurrectiouem vivamus Deoquot;.

Ad II. 1Â°. Ex praemissa doctrina admonitionem infert: Ergo peccatum, i. e., fomes peccati, prava concupiscentia, de cetero non kegnet in vestro mortali corpore, i. e., in corpore vestro necessitati mortis physicae addicto, ut sit sensus: non regnet in vobis, dum corpus mortale geritis ita ut âper interiorem consensum mentisquot; obediatis pravis concupiscentiis ejus, scilicet, corporis ~f. 12. Multo autem minus âperope-ris executionemquot;. Quare subdit f. 13. : Sed neque exhibeatis peccato â i. e., fomiti peccatiquot; membra vestra arma iniquitatis i.e., tamquam âinstrumenta ad iniquitatem exequendamquot;. Simul eos â exhortatur ad contrariumquot; ; et quidem , â quantum ad interiorem affectum, cum dicitquot;: sed exhibete vos Deo, tamquam ex mortvis viventes, i. e., uti decet facere vos, qui olim spiritualiter mortui morte culpae, nunc estis viventes nova vita gratiae. âNam et ideo justum est, ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei, qui pro ipsis mortuus estquot; ²). Item â quantum ad exteriorem actum. Unde dicit : ei exhibete membra vestra Deo, ad Dei obsequiumquot;, tamquam arma justi-tiae, â i. e., instrumenta quaedam ad justitiam exequendamquot;.

2ⁿ. Probat eos praestare posse id , ad quod eos exhortaba-tur, dicens: Peccatum enirn, i.e., concupiscentia quamquam vos oppugnabit, tamen vobis non consentientibus et viriliter

â ) Animadvertendum quod dixit: non regnet, ânon autem dicit: non sit peccatum in vestro mortali corpore; quia, quamdiu corpus nostrum est mortale, non potest esse quin in corpore nostro sit peccatum, id est, fomes peccati', secluso speciali privilegio divino.

per Christi gratiam repugnantibus ') non dominabitur. Sub-jungit hujus rei ratiouem, desumptam ex virtute et dominio legis Evangelicae per oppositionem ad legem Mosaicam. Haec namque tota, ut supra saepius dictum est ²), ut talis, solum dirigebat, non autem dabat gratiam, qua ejus praecepta im-plerentur; uec poterat peccatum auferre, aut vim eoncupis-centiae dimiuuere; quare sub ilia lege peccatum domiuabatur. Contrarium autem verum est in statu legis Christianae. Itaque qui erant sub veteri lege ut tali, sub dominio eraut peccati. Qui autem sunt sub nova lege , sunt sub dominio gratiae. Atque proin seusus geuuinus ratiouis, ob quam fidelibus dicit: peccatum vobis uon dominabitur: nou euim ml lege estis, sed sub gratia 14., hie est: quia nou amplius estis sub dominio legis veteris, sed gratiae, qua adjuti facile potestis con-cupiscentiis pravis resistere, peccatum vitare , Deo autem et justitiae servire; ad quod vos adhortabar.

3Â°. Praeoccupat objectionem, quae ex antegressa sententia: non estis sub lege, sed sub gratia , fieri posset, hoc modo : Ergo, si, ut dicere videris, gratiae adjutorium nobis offertur, prout libuerit et ad implendam legem moralem, qua utique etiam-num obstringimur; et ad obtinendam justificationem a peccato coutra legem illam admisso. Ergo, inquam , nobis liberum erit, vel certe parum uocebit, iterum atque iterum peccare ³).

²) Puta cap. V. 20. 21.; IV. 15.; III. 20. et Analoyia V. el N. T. anct. M. Becau. cap. V. Q. III.

³) Ita, ut videtur, vere el. Gabriel Vazquez, 1'araphrasis et Annotatio-nes in epist. B. Pauli ad Rom. ad h. I. Ni enim fallor, sagaciter adiuo-duin laud. Auctor notanduin dicit âearn objeclionem secundum opinio-neni aliquorum inde oriri, quia dixerat prius, eos jam non esse sublege. sed sub gratiaquot;, quasi inde inferret aliquis: Si ergo legem non liabemus, peccaro poterimus jam libere, quia nihil impedit. Ego tarnen existimo inde oriri non potuisse objectionem.

1Â°. Quia si in eo sensu dixissnt Pan I us, jam non esse eos sub lege, quia cessavit lex, non bone inferretur inde: ergo liberum erit jam peccare ; sed potius: ergo jam liberum erit facere sine peccato quidquid vo-lumus, quia ubi non est lex, ncc peccatum, aut praevaricatio esse potest, juxta eundeui Apostolum supra cap. IV. 15. Ubi enim nan est lex, nee praevaricatio.

Atque in hunc sensurn dicit: Quid ergo ex statim dictis col-ligemus? Numquid hoc: peccabimm, âscilicet, contra prae-cepta moralia Legis faciendoquot;, quoniam non sumus sub lege,

Dein earn refellit, et contrarium tuetur, sic fere argumen-tans. Unusquisque debet servire et obedire illi cui se manci-pavit. Atqui a peccati servitute liberati, mancipastis vos jus-titiae. Ergo non amplius peccato, sed perpetuo justitiae servire debetis.

Majorem iterum ') enuuciat ponendo quaestionem, cujus sensus est sequens: Profecto scitis quod cui â propria volun-tatequot; exhibetis vos servos ad obediendum, adstrictos, revera servi estis ejus, cui obediiis. â Obedire enim debitum est quod servi dominis debent. Ã¼nde, cum aliquis obedit alicui, obe-diendo se ejus servum profiteturquot;. Duo autem diversi dautur domini; Deus, et diabolus; sive , justitia , et peccatum; qui-bus â diversis dominis diverso stipeadio obediturquot;. Idcirco subjungit : sive peccali âscilicet servi estis ei obediendoquot;, cujus servitus ducit ad mortem , â i. e., ad aeternam damnatio-nemquot;; sive servi estis obeditiouis â scijicet divinorum praecepto-rumquot;, quorum observatio ducit ad justitiam f. 16., et vitam aeternam, quae vitae sanctitatem consequitur.

Minorem elfert sub forma gratiarum actiouis. Gralias autem Deo quod fuistis , i. e., ,, cum essetisquot; servi peccati,

2Â°. Quia Paulus non dixit eos non esse sub lege Moysis, quia jam ces-saverit, quasi intelligeret solum de caeremoniali, sed intellexit de lege tota etiam morali, quae non cessaverafc. Cum igitur adliue ipsi legem ha-berent, contra quam peecare possent, dixit eos non esse sub lege, h. e., non habere solam litteram legis, quae non praestat virtutem ad sui ob-servatiouein, ut supra saepius dictum est, sed habere simul gratiaeadju-torium. Objeetio ergo ilia inde oriri non potuit, quia dixerat Paulus, eos uon esse sub sola littera legis, quae justificare non poterat, nec adjuvare ad sui observationem; sed ex eo, quod dixerat eos esse sub gratia, quasi diceret: si gratiae adjutorlum nobis offertur et ad justifioationem , et ad observandam legem, interim liberum nobis erit peccare. ut libueritquot;,

obedistis â scilicet, credendo '), et hoc uon coacti, sedquot; ex corde in earn for mam doctrinae, in quam tradiii estisjf. 17., â in doctrinairÂ» catholicae fidei, cui vos totaliter subdidistisquot; per auxilium divinae gratiae.

a). â Eatione accepta ex beneficio quod consecuti sumus. Si enim aliquis per gratiam alicujus a servitute liberatur, in-conveuiens est quod se spontaneum (iterum) subjiciat servitu-tiquot;. Jam autem per gratiam Dei liherati estis a peccalo V. 18. Ergo non couvenit quod sponte in servitutem peccati redeatis.

b). â Ex conditione, in quam, (liberati a servitute peccati,) ducti sumus, ut, scilicet, simus servi justitiae. Non licet autem servo alicujus se contrarii domini servituti subjicere. Liherati autem a peccato, servi facti estis justitiae Æ. 18quot;. Ergo ex quo facti estis servi justitiae, non licet vobis justitiam de-serere, iterumque redirf; ad servitutem peccati, sed justitiae perpetuo servire debetis.

c). â Ex prioris vitae consuetudinequot;. â Quoddam Uuwanum, i. e., congruens imbecillitati humanaequot; dico vobis, idque propter injlrmitatem carnis vestrae. Hanc considerans id tan-tummodo dico: videlicet ²), sicut olim exhihuistis membra vestra â per executionem mali operisquot; servire , (grammatice) ad ser viendum immunditiae, et iniquitati âcorde couceptaequot; ad ini-quitatem â opere exequendamquot;, ita nunc â liberati a peccato exhihete membra vestra , per executionem bonorum operumquot; servire justitiae, in lege divina nobis propositae : et hoc in sanctificationem, i. e., in executionem et augmeutum sancti-tatis f. 19. âHujus documenti rationem assignatquot;, quae evincit aequum esse ut faciant id ad quod eos statim exhor-tabatur. Cum enim servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae f-. 20., i. e., Nam quo tempore servi eratis peccati, liberi era-

²) Particula enim, yÂ®? , hie explicantis est, valetque idem ae: videlicet, scilicet, nempe.

tis quod attinet ad justitiam; aliis verbis: non eratis subditi justitiae; justitiae jugum non subibatis. Quare vicissim nunc, cum servi facti estis justitiae, jugum peccati vobis non sub-eundum est, sed saltem ita justitiae inservire debetis , sicut antea peccato serviebatis.

d). Ex opposite effectu utriusque servitutis; ex effectu, di-co, prorsus damnifico peccati; salutari vero justitiae Æ. 21.-23.

â Ostendens effectum peccati, excludit fructuosum , adstruit confusibilemquot; , ex praemissa sententia colligens : Quem ergo fruc-tum habuistis tunc , i. e. , quo tempore servi eratis peccati, in illis â peccatisquot; , in â dequot; quibus nunc â in statu poeniten-tiae, propter eorum turpitudinemquot; erubescitis? Profecto nullum omnino, etiam pro futuro. Nam finis, exitus illorum peccato-rum mors est aeterna quot;f, 21.

Opponit effectum servitii Deo praestiti prorsus salutarem. Nunc vero âin statu justitiaequot;, liberati a peccato, servi autem facti Deo , hahetis fructum vestrum in sanctificationem , i. e., augmentum sanctitatis in praesenti, finem, exitum vero futurum , vitam aeternam quot;f. 22.

Confirmat utriusque servitutis effectus. Stipendia enim. peccati, i. e., â retributio quam (peccatum) retribuit sibi servienti-busquot;, est mors aeterna. Gratia autem Bei est fons, ex quo pro-venit vita aeterna; etenim hoc ipsum quod justificati facimus bona opera ex condigno meritoria vitae aeternae , est a gratia Dei; atque adeo hie causa ponitur si mul pro effectu , in hunc sensum : merces autem , quam Deus solvit sibi servien-tibus per bona opera , quorum ipsius Dei gratia est causa , est vita aeterna , in C. J. D. N. , â i. e., vel per Christum J. D. N., vel, in quantum in ipso sumus per fidem et cha-ritatemquot; quot;f. 23.

Scholion. Ut facilius memoriae mandetur copia rerum, hoc capite contentarum , sequens earurndem summa sit.

Apostolus praeoccupans objectionem, quae ex 'f. 20. cap. praec. fieri posset, docet, justificatis a peccato abstinendum,

Deo autem esse viveiidum , ad quod praestandum quinque rationibus eos exhortatur.

Ratio l^a. desumitur ex mystica signijicatione baptismi per quem vetus homo spiritual! modo cum Christo sepelitur, mo-ritur peccato, et resurgit ad vitam uovam , Deo dicatain quot;f. 2.-13.

2^a. A facilitate id praestandi, utpote qui estis Don sub lege veteri, sed sub lege gratiae f. 14.

3\ Ab emissa in susceptione baptismi professione. Aperte re-uuntiastis servituti peccati, et vos mancipastis servituti justi-tiae. Oportet igitur ut actiones vestrae huic professioni respon-deant, atque adeo ut deinceps soli justitiae obediatis f. 15.-18.

4^a. Ah aequitate, ut per sauctam vitam tot oiim commissa peceata compensetis quot;f. 19. 20.

5^a. Ex effectibus; a pernicioso fructu peccati, praeclaris-simo autem christianae servitutis jf. 21.-23.

Nota generalis. Pene omnia quae hoc cap. Apostolus tradit, u-tilem tnateriam snggeriint variis inslruotionilius iipfcindiim , puta de effectibus Baptismi; de resnrrcctionc splritunli; de pcrscverantia in jnstitia accepta etc cfr. Bernard, a Piconio.

S/pecialit. 1Â°. In V. 14. Multum errant liaeretici , qui ex verbis illis : non cnim suh lege estis , sed sub gratia inferunt, jusfos non teneri nlla lege. cfr. Dens, Tract, de Legih. n. 28.

2Â°. Item qui ex inciso illo 'f. 23. Gratia autem Dei , vita ae-terna concludunt; Ergo bona opera justificatis non sunt necessaria ad consequendam beatitudinem. vid. Dens, Tract, de Actih. Hum. n. 9., et de Merita n. 36.

3Â°. Ex y. 17. rect.issime probantur turn bumani arbitrii in obe-diendo Evangelio libertas , turn divinae gratiae auxilium ad eidein obediendum. Nam qnod dicit Apostolus: ex corde obedistis, huma-nae voluntatis libertatem dcclarat. Quod vero ob earn obedientiara ipse gratias Deo agit, monetque eos fuisse traditos doctrinae Evan-gelicae, auxilium divinae gratiae ostendit. Illmus Beelen ad h. I.

4Â°. In -f. 20. Ã¨t 22. egregie s. Thomas, âSciendum est, inquit, quod iste status, in quo homo absque freno justitiae praecipitat

se in peccntum , habet veram servitntem , (tot enim dominis ser-vit qnot vitiis); libertatem autem non veram , sed apparentem. Cim enim homo sit id quod est sccundnra ratiouem, tunc! homo vere est semis qnando ab aliquo extraneo abducitnr ab eo quod est ra-tionisquot;.â â Haec .intern (libertas a peecato, et servitus Dei) vera est libertas , et optima servitus ; quia per justitiarn homo inclina-tur ad id quod oonveuit ipsi, quod est proprium hominis; et aver-titur ab eo quod convenit concupiscentiae , quod est maxime bes tialequot;. Si enjo vos films lib er aver it, vere liberi erilis. Joanu. 'VJll. 36.

]. An iguoratia fratres (scientibus enim legem loquor) quia lex in lio-minÃª^dominatur qilanlo tempore vivit?

2. Nam quae sub viro est rnulier, vivonto viro, alligata est legi: si autcm mortuus fucrit vir ejus, soluta est a lege viri.

3. Igitur, vivente viro, voeabitur adultera si fuerit, cum alio virosÃ©i autcm mortuus fuorit vir ejus, liberata est a lege viri: ut non sit adultera si fuerit cuin alio viro. o-cjuw*-

4. Itaque fratres mei et vos mortifieati estis legi per corpus Christi : ut sitis alterius, qui ex niortuis resurrexit, ut fructificcinus Deo.

5. Cum enim essemus in earne, passiones peceatorum, quae per legem erant, operabantur in membris nostris, ut fruetificarent inorti.

6. Nunc autem soluti sumus a lege mortis, in qua detinebamur , ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae.

7. Quid ergo dicemusr lex poccatum est? Absit. Sed peeoatum non cognovi, nisi per legem; nam concupiscentiam neseiebam, nisi lex dice-ret: Non eoneupisces.

8. Occasione autem accepta, peeoatum per mandatum operatum est in mo omneai concupiscentiam. Sine lege enim peceatum mortuum crat.

9. Ego autem vivebam sine lege aliquando. Sed cum venisset mandatum , peceatum revixit.

10. Ego autem mortuus sum ; et inventum est mihi mandatum, quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem.

11. Nam peeoatum occasione accepta por mandatum, seduxit me, ot per illud occidit.

13. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Sed pecca-tum, ut appareat peceatum, per bonum operatum est mihi mortem; ut fiat supra modum peceaus peeoatum por mandatum.

14. Scimus enim quia lex spiritualis est: ego autem carnalis sum ve-nnndatus sub peccato.

15. Quod enim operor, non intelligo. non enim quod volo bonum, hoc ago; sed quod odi malum, illud facio.

18. Scio enim quia non habitat, in me, hoc est in came mea.bonum. Nam velie, adjacct milii; perficere autem bonum, non invcnio.

20. Si autem quod nolo, illud facio: jam non ego operor illud, sed quod habitat in me, peccatum.

21. Invenio igitur legem volenti mihi facere bonum , quouiani mihi malum adjacet;

23. Video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis.

25. Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. Igitur ego ipse mente servio legi Dei: came autem, legi peccati.

I. Probat justificatos in baptismate non esse sub dominio veteris, sed novae legis , sive, sub gratia quot;f. 1.-6.

II. Solvens objectiones, explicat quae sit vera habitudo legem Mosaicam inter et peccatum atque concupiscen-tiam f. 7.-25.

Quae hoc capite, perquam difficili, tradit Apostolus, visum est prius strictim percurrere , ut facilius subsequentem , ad tramites s. Thomae confectam , uberiorem eorumdem exposi-tionem quisque capere valeat, memoriterque tenere.

Ad I. Principium probationis ponit: Legis dominium rr. orte hominis cessat quot;f. I. , quod illustrat exemplo uxoris , quae a vinculo matrimoniali morte viri sui solvitur f. 2. 3.

Inde a simili concludit: Itaque et vos, fratres mei , in baptismo, vi mortis ac resurrectionis Christi, legi veteri mor-tui, ab ejusque vinculo soluti, Cbristo autem ceu novo viro desponsati atque obstricti, deinceps huic proferre debetis proles spirituales, opera justitiae, non autem amplius fructifi-care morti quot;f. 4.-6.

1quot;. Accepta secuuilum se, uou fuit causa peucati, seel vere bona, ut quae notificavit, voluutarium concupisceutiae con-sensuin , etiam mere iuteraum , esse verum peccatum , quod sine lege multos latebat 7.

2Â°. Spectata in usu , raera fuit occasio peccati , quatenus in homine, sub lege vivente , concupiscentia, quae antehac veluti sopita erat, accepta occasione ex ipsa Lege, magis exci-tata est f. 8. 9., sicque Lex, utut in se data ad vitam , in usu fuit occasio ad mortem V. 10. 11.

Itaque lex quidem sancta, justa et bona, illius autem abusus ipsi concupiscentiae adscribeudus est f. 12.

Ohjectio 2^a. Quantum ad effectum legis : An ergo lex in se bona , facta est homini causa mortis spirituals ?

R. Absit. Sed concupisceutia homini sub lege constitute ex-titit causa peccati, sicque mortis spiritualis, quatenus talis homo lon^e facilius indulgebat pravis suggestibus concupisceutiae, utpote cujus vim lex Mosnica diminuere non potuit, imo quae, accepta occasione a Lege peccatum notificante et prohi-bente, fortius irritata est quot;f. 13. Atque haec vera fuit habitudo legis ad peccatum et coLicupiscentiam homini sub lege viventi.

2Â°. Etiam in homine baptizato concupiscentia manet ad agonem , atque ad peccatum inclinat.

3Â°. Lex ut talis concupiscentiam domare non potuit, sed sola id potest gratia Dei.

b). Ex infirmitate sua, ut qui vellet rebelles concupiscentiae motus non sentire, sed id non habet in sua potestate; facit autem quod potest adjutÃ¼s gratia, nimirum mente resistit cu-

piditati, unde sequitur quod lex est spiritualis, bona, ut quae prohibet malum , quod ego quoque et secundum gratiam et secundum naturam meam rationalem nolo; praecipit autem bonuin , quod pariter sic ego volo f. 15. 16.

2Â°. Vitiosita/em concupiscentiae, cujus intuitu dixerat 14 ego autem carnalis sum y. 17.-20.

Ex hactenus dictis duas ab experientia sua infert conclusiones : lam. ^ 32 conformem priori sententiae: lex spiritua

3Â°. Impotentiam leg is , efficacifalem ven) gratiae ad doman-dam pravam concupiscentiam.

Confitens miseriam , quam ex lege peccati expertus est , quaerit ; quis me liberabit a corpore mortis hujus? quot;f. 24., et respondet: Non lex, sed gratia Bei per J. C D. N. if. 25.

His habitis, copiosior dictorum expositio singulam partem, atque insimul ipsa verba Apostolica penitius expendet. Itaque Ad I. Baptismate justifieati non sunt sub lege, sed sub gratia. In probationem hujus theseos, Apostolus, directe Judaco-Christianos compellans ,

1Â°. â Proponit documentuni , ex quo arguitur ad proposi-tum ostendendumquot;. Legis dominium morte hominis solvitur. Quod ipse Apostolus sic enunciat: Profecto non ignoratw fra-ires {scientibus enim legem Mosaicam loquor) quod lex Moy-sis in homine dominatur tanto dumtaxat tempore quanto vivit â pc homoquot; -f. 1.

2Â°. â Manifestat quod dixerat per exemplum in lege ma-trimomiiquot;; mulieris nempe nuptae , quae quamdiu vir suus vixerit, alligata est legi indissolubilitatis matrimonii , ut igi-tur adultera sit si interea fuerit cnm alio viro ,, carnaliter corn-mixtaquot; ; si autem mortuus fuerit vir ejus , liberata est a lege viri, ita ut non sit adultera si fuei it cum alio viro etiam ma^ trimonialiter conjuncta f. 2. 3.

3Â°. â Concludit principale proposituin, diceusquot; : Itaque fra-tres mei, siont istiusmodi mulier per mortem viri sui soluta est a vinculo matrimoniali prioris viri sui, ita el vos [ter corpus Christi occisum, âi. e., per lioc quod (in Baptismol es-tis facti membra corporis Christi , simul cum eo mortui et sepulti, ut supra ') est habitum, mortijicati estis legi, quantum ad hoc quod cessat in vobis obligatio Legis, ita, sc., nt jam .litis alterius (viri) sc. Christiquot;, qui ex mortuis remr-rexit eum in finem vt et nos in et cum Christo ad novam vitam resuscitati , ex novo nostro spirituali conjugio cum Christo fructificemus Deo, i. e., fructus bonorum operum, ceu spirituales proles, proferamus ad honorem Dei 4.

Ita probato principali proposito , sc. Christiauos a domi-nio legis Mosaicae esse liberates,

4Â°. â Ostendit quod iste fructus (quem proxiine ut finem praedictae liberationis indicaverat) impediebatur , quando eramus sub servitute legisquot;. Cum enim., ait, essetnus in came, i. e., in statu veteris carnalis hominis, veteri legi subditi, pas-stones peccatorum, i. e., malae aftectiones, pravae concupiscen-tiae ad peccata inclinantes, quae per legem, veterem eranl â vel notificatae vel augmentatae occasionaliter, ut supra ²) patuitquot;, et mox ulterius declarabitur ³), opernbantur, i. e., vim suam exerebant in memhris nosiris, eo eventu ut illae passiooes fruc-tijicarent morti, âi.e., fructum facerent mortisquot; f. 5, Nunc aulem âper gratiam Christiquot; soluli sumus a lege mortis, i. e., âa servitute legis Mosaicae, quae dicitur lex mortis, quia spiritualiter occidebat per occasionemquot;; in qua lege, sub cujus legis dominio, antehac detinehamur, ita ut nunc serviamus justitiae, Deo, in novitate spiritus, in spiritu renovati per gratiam Christiquot;, et non amplius in vetustate litterae J. 6., â i. e., non secundum veterem legem ; vel non in vetustate peccati, quara littera Legis_ auferre non gotuitquot;.

Dictum est quod passionen peccaiorum er ant per legem Æ. 5., et quod est lex mortis if. 6. Quae quum ita sint: Quid eryo dicemus ex his sequi? Numquid dicemus quod le.v Mo-saica peccalum est, i. e., causa peccatormn , quodque proin per se mala, atque adeo et Deus auctor ])eccati sit talem legem ferendo ? Absit istiusmodi conclusio.

1Â°. Ex eo, quod lex non fuit causa peccali, quin contra illud uotificarit, et indicaverit quarn grave sit malum, quam-que graves poenas mereatur. Et hoc est quod dicit. Sed peccalum., i. e., concupiscentiam corde conceptam, adeoque vo-luntariam, sed foras se uon exerentem, sive, mere internam , equidem, ut loquar in persona hominis sub lege positi,_raoÂ« cognovi esse peccatum^,, secundum quod importat ofiensam divinamquot;, et âquantum ad reatum poenaequot;, nisi per legem Mosaicam. Quod probat subdens : Nam concupiscentiam statiin descriptam nesciebam esse peccatum â quantum ad reatum poenae et offensam Deiquot;, nisi lex Mosaica diceret: Nou ecu -cupisces if. 7., i. e., voluntarie non appetes rem quamcumqne illicitam , verbo ; nulli pravae concupiscentiae consenlies ').

2Â°. Ex eo, quod lex est mera occasio peccati. Nam que âosten-dit quid ex lege occasionaliter consequaturquot;, dicens: Quum att-tem peccatum , i. e., innata concupiscentia habitualis occasionem excitantem accepisset per mandatum istudj JVom concnpisces ; operata est in me omnem, omnigenam concupiscentiam. actualem ²).

') Apostolus non dicil.: concupiscentiam descriptam non alio modo po-t.uissc cognosci nisi per iegem ; sane per dictanien rationis etiam cognosc; pot uit, earn esse peccatum ; sed intendit legem ut bonam vindicare ex eo quod attulit notitiam peccati, quod alias a multis non existimarelur peccatum,

^J) Quadrat hie illud Ovidii: âQuod licet, ingratum est; quod uon li-ffit, acrius uritquot;. â Nitimur in vetitum semper, cupimusque negataquot;. A-ftior. lib. II. cap. XIX. f. 3., et ibic/: lib. III. cap. IV. f. 17.

legis naturae cum homine degente sub lege Mosaica. Sine lege, â ante Legemquot; enim peccatum, jn-audicta concupisceutia quasi morlua, sopita, virtute debilitata eraf- S., sc. âvel quantum ad cognitionem hominis, qui quaedam Lege prohibita nes ciebat esse peccata, puta concupiscentiam (secundum dicta versu praec.);^Â»^ (cum respectu ad ea quae hoc et seqq. f. dicit) quantum ad efficaciam morieudi (mortem inferendi), per comparationem ad id quod postea fuit; non enim habe-bat tantam virtutem inducendi hominem ad mortem, quantam postea habuit, occasione accepta sub Legequot;. Atqui â ut jam loquar in persona hominis versantis in statu legis naturae â Ego, inquam, viveham aliquando sine lege positiva , ante da-tam legem Mosaicam. Sed cum venissel mandatum istius legis dicentis: Non concupisces : peccalum., ut supra, concupisceutia antea quasi sopita, virtute debilitata, revixit f. 9., vel, â quantum ad cognitionem hominis , qui incoepit cognoscere peccatum in se esse, quod prius non cognoverat; vel, quantum ad virtutem; quia, data Lege, occasionaliter augmentata est virtus peccatiquot;. Ego autem, reviviscente concupisceutia, spiritualiter morluuz sum.

Ex comparatione utriusque istius status concludit eventum legis respectu sui, dicens : et inventum est mi/i, i. e., et, âsecundum praedictaquot; , comperi, mandatum legis j Ã©t â secundum intentioncm legislatoris Deiquot;, Ã©t â quantum ad ipsam mandati honestatemquot; erat destinatum ad vil am animae, hoc jjDsum esse mihi ad mortem, occasionaliter, sc., per concupiscentiam, seu , peccatum quod in me erat quot;f. 10.

Explicat quomodo factum sit ut lex sibi cesserit in mortem. Nam , inquiens, peccatum. occasione accepta per mandatum., i e.. ut jam f. 8. dictum est, Nam innata concupisceutia inala, occasione accepta per mandatum legis, operata in me omnigenam concupiscentiam actualem , me seduxit trahendo vo-luntatem ad consensum , et ita per illud â sc. mandatum, occasionaliter me occiditquot; 'f. 11.

Ex omnibus praemissis solutio objectiouis patet. Quum eaim ex dictis lex vetus non sit causa, sed mera peccandi occasio, quam insuper ne ipsa quidem lex dedit, utpote quae malitiam peecati cognitam fecit, illudque prohibuit, sed quam innata hominis concupiscentia ex lege accepit, manifesto sequitur quod lex non sit peccatum, sed quod peccatutn sit ex parte homiuis, abutentis lege. Iloque â concludit â lex quidem tota sancta est, âquia omnia (ejus) praecepta ordinant nos in Deurn '; el speciatim mandalum â legis est sanclum, quantum ad praecepta caeremonialia, quibus homines ordinantur ad Dei cultumquot;; el juslum, â quantum ad praecepta judicialia, quibus homo debito modo ordinatur ad proximumquot;; el bonum, â i. e., honestum, quantum ad praecepta moraliaquot;, quaequot;oÃ¯^~~ dinem in nobis ipsis constituunt quot;f. 12. itaque adversus ipsam legem mota difficultas plane corruit.

At vero ex dictis nova quaestio moveri poterat â quantum ad legis eÃ¶ectum'. In antegressis enim non sine ratione dixe-rat, quod experientia compertum habuit, legem utut in se bonam, utpote datam ad vitam, tamen sibi cessisse ad mortem f. 10. Hinc

Objeclio 2^a hujusmodi est: ÃV-yone mandatum quod âin sequot; honum enl, mihi facium est mors, â i. e., per se causa mortisquot;/ Earn â solvit per interemptionem , dicens; Absil. Non potest id quod est secundum se bonum et vivificum, esse causa mali et mortis. Non enim mandatum sic invenitur esse, ad mortem, quod ipsum mortem operetur; sed quia , occasione accepta, ab ipso peccato mortem operatur. Et hoc est quod dicitquot; : Sed peccatum , i. e., â sicut supra diximus, fomes pec-cati_ , concupiscentia habitualis per ipsum mandalum in se bonum operala esl mihi morlem, i. e.quot;T^causa mortis spiritualis mihi extitit, alliciendo voluntatem meam ad sibi consentien-dum ; idque factum est eum in fiaem id appareal peccatum , i. e., ut i]la_in jne latens concupiscentia mala manifesta lieret, cognosceretur et agnosceretur tamquam causa peecati, quod

mortem animae infert; ut. inqaam , peccaium , concujnscea; tia Jial peccans , â i. e. , peccare per mandatum legis

occasionaliter; et hoc : supra modum , quo antea peccabat; eel quia accessit reatus praevaricaiionis , vel quia crevit cou-cupiscentia peccati, ut supra dictum est , venieute prohibi-tioue legisquot; f. 13.

Ergo uou ipsa lex Mosaica, quae peccatum notificavit et prohibuit, ideoque ia se bona erat, liomiui sub ea viventi causa luit mortis, sed concupiscentia, quatenus pravis bujus sug-gestibus talis homo longe facilius voluutarie indulgebat, quia vim coucupiscentiae lex ditninuere nou poterat, atque concu-pisceutia , occasione notificationis et prohibitionis peccati per legem, fortius irritabatur. Atque haec erat habitudo legis ad peccatum et coucupisceutiam homini viventi sub lege Mosaica. Quae autem ea est homini suh gratia novae legis constitutor liesponsio praevia. Lex vetus quidem spirituals, i. e., parti rationali hominis coucors, adeoque iu se boua est ; ast etiam in homine baptizato concupiscentia manet ad agonem , atque vitiosa est, quatenus ex peccato original! est, et ad peccatum actuale inciinat; attamen vere et proprie in renatis non est peccatum, atque nocere uon consentientibus , et viriliter per Christi Jesu gratiam repugnantibus non valet: quinimo his praebet occasionem promerendi et augendi coronam in coelis Demum lex ut talis coucupisceutiam domare non potuit, sed sola id potest gratia Dei per D. N. J. C.

Veritates has per partes probat, et quidem 1ⁿ. Spiritualitatcm , seu , honitatem legis.

A). Ex ipsa repugnautia ad bonum, quae in homine repe-ritur, quamque lex diminuere nou potuit. Quamvis ex ipsa quaestione statim posita liquet, opiuari me deinceps agi de homine suh gratia constituto , dico tamen sine distinctione : quae in homine reperitur. Nam conditio hominis, de quo et in cujus persona deinceps loquitur Apostolus, potest dupli-') Cfr. Trid. sess. V. De pee. origin, n. 5.

citer expcmi. â Und -Â«odo, ut loquatur in persona hominis in peccato existentisquot;; intellige, qui adhuc sub lege est, et nec-dum sub gratia. Altero modo â et âhaec secunda exposilio meliorquot; est â â ut intelligatur loqui in persona sua, i. e., hominis sub gratia constitutiquot; ').

Quod ergo dictum est: in komine etc.; et quod deinceps dicitur, ex meiiori sententia sic intelligeudum est, ut in persona justificatorum in thesis suae probationem dixerit: Scimus enim â nos gui sumus in divinis sapientesquot; quia, quod lex ve-tns spirilualis est, i. e., ut videtur âspiritui hominis concor-dansquot;; adeoque in se bona. Ego autem, â tametsi in baptis-mate renatus â carnalis sum â'ex eo quod a carne impugnor, secundum illud: Cara cÃ¶nciipisciÃ¯ adversus f-pirilumquot; ²). Haec autem carnalitas mea â provenit ex peccato primi parentis. Unde subdit vemcndatus sub peccato, sc. primi parentisquot; , vi cujus dicit : jugum concupiscentiae, quae in me remanet et me ad peccatum actuale perpetuo inclinat, etiam invitus subeo , ut proin merito dicar venundatus sub tyrannide pec-cati originalis, sive, concupiscentiae, perinde ac mancipium, servus emptitius tyranno venditus f. 14. (Plura ad f. 17.)

Ad a). â Infirmitas {mea) est manifestaquot; ut qui jugum concupiscentiae vel invitus subeo. Quod enim operar âsolum con-cupiscendo secundum passionem sensibilis appetitusquot;, verbo; secundum carnis motum , non intelligo , â quia sc. intellectu nondum deiiberato , aut percipiente , talis operatic concupiscentiae insurgitquot;. Itaque quod dicit non intelligo , hie idem valet ac : voluntate deliberata, secundum spiritum non ap-

') Argumenta vide exposila penes Natal. Alex. Commentar. iu h. I. Ae-mulantes meliora, secundam ex posit ionetn scquimur; ceterum âunusquis-que in suo sensu ahundetquot;. Cfr. Index, p. XVII.-XX.

-Probo ; ei meute non consentio ; illud ego non facio, quia nulla consensione id ego ipse committo.

Ad b). Probat quam proposuerat infirmitatein , dicens: Non einm quod secundum spiritum, â voluntate completa perdurante in electione particularis operationis volo honum, se., mentem meam a pravis coneupiscentiis conservare, hoc ago propter mo-tuajnordinatos concupisceutiae insurgentes in appetitu sensi-tivo: sed quod odi malum, odio perfecto, quo persevero in de-testatione mali usque ad finalem reprobationem ipsius, illud facio actione imperfecta, quae consistit in sola concupiscentia appetitus sensitivi . Itaque quod y. 15. in rei suae probatio-nem dicit, aliis verbis hue recidit: Equidem per gratiam Chris-ti in baptismate regeneratus jam vellem rebellis concupiscen-tiae motus non sentire; verum id penes me non est; negara autem consensum ope gratiae in mea est potestate ; quod et praesto, sc., mente repugno cupiditati. Face re ergo malum se ait ânon affectu consentiendi et implendi, sed ipso motu con-'cupiscendiquot; , ut praeclare S. Augustinus auimadvertit ').

Ad c). âConcludit ex praemissa dispositione borainis, quod lex sit bona, dicensquot; 'f. 16. Si autem quod secundum spiritum , voluntate completa nolo malum, illud facio actione im-perfecta , statim definita : hoe ipso per intellectum et volun-tatem. consentio legi, agnoscens quod bona est, ut quae pro-hibet malum, quod ego quoque Ã©t secundum gratiam, Ã©t secundum naturam meam rationalem nolo; praecipit autem bo-num, quod pariter ego sic volo.

Ad a). Ex concupiscentia babituali ego carnalis sum venun-daius sul peccato. Quod namque ut talis â quasi aliqualiter

sim servus peccati, ex hoc apparet quod ipse non ago, sed agor a peccato. Ille enim qui est liber, ipse per se ipsum a-git, et non ab alio agitur. Et ideo dicit f. 17.: Dictum est quod per intellectum et voluntatem conamp;entio le'gi. Nunc aÃ¼-tem, dum contra legem facio, jam nou ego operor illud quod facio contra legem , sed quod, habitat in me peccaium , (i. e., sed illud operatur habitans in me concupiscentia vitiosa.) Et sic patet, me esse servum peccati, in quantum peccatum in me quasi dominium habens, operatur.

Et hoc quidem rede ac facililer potest intelligi de homine sub gratia constituto '). Quod enim concupiscit malum secundum appetitum sensitivum ad camem pertinentem, non proce-dit ex opera rationis, sed ex inclinatione fomitis. Illud autem homo dicitur operari quod ratio operatur, quin home est id quod est secundum rationem. Unde motus concupiscentiae, qui non sunt a ratione , sed a fomite , non operatur homo ; sed fomes peccati, qui hie peccatum nominaturquot;.

Ad b). â Probat quod peccatum habitans in homine opere-tur malum quod homo facit, dicens: Dictum est quod in me, etiam per gratiam , peccatum operatur-, sed intelligen-

dum: in me, secundum carnein simul cum appetitu sensitivo. 8cio enim per rationem et experimentum , quia, quod in me, hoc est in came mea, i. e., in me considerato secundum car-nem simul _cum appetitu sensitivo , non habitat honum. Ma-nifestat quod dixerat, ex homiuis et facultate, et actione, quae facultatem demonstrat. Ex facultate , dicens : Nam ex operatione divinae gratiae velle bonum quidem adjacet mihi, i. e., mihi per gratiam jam reparato propinquum est, quasi

') â Sed de homine sub peccato constituto, hoc proprie intelligi non potest, quia ejus ratio peccato consentit; et ideo ipnemet operatur. Unde dicit Augustinus, et habetur in Glossa; Multum fallitur homo qui con-sentiens est concupiscentiae carnis suae, et quod ilia desiderat decernens facere et statuens, putat sibi adhuc esse dicendum Non ergo operor illudquot;. Dictum est: âproprie intelligi non potestquot;. âPotest tarnen, licet extorte, exponi etiam de homine peccatore. Actio enim etc.quot; Quare qui pro hac expositione ad s. Thomam appellant, utiliter lectorem monerent, quod ipse s. Doctor eam expositionem extoriam pronuntiat.

sub mea potestate existens. Imo , per hanc gratiam non solum volo bonum, sed etiam aliquid bonifacio, quia repugno concupiscentiae, et contra earn ago ductus Spiritu : perficere autem bonum, non invenio f. 18., i. e., sed non invenio in mea potestate quomodo istud bonum perficiam, ut sc. totaliter concupiscentiam excludam. Et per hoc manifestatur quod bonum gratiae non habitat in came mea; quia si in came habitaret, sicut habeo facultatem volendi bonum per gratiam habitantem in mente , ita haberem facultatem perfi-ciendi bonum per gratiam habitantem in camequot;.

âDeinde manifestat quod dixerat ex aclione hominis, quae est signum et effectus facultatis humanae. Ex hoc enim ap-paret quod non invenio perficere bonum, quia non ago bonum quod volo, sed facio malum quod nolo. Non enim, iu-quit f. 19., quod volo bonum, hoc facio: sed quod nolo malum, hoc ago. Et hoc quidem supra f. 15. expositum estquot;.

Ad c). â Concludit quod supra proposuerat, dicens: Si autem quod nolo , illud facio: jam non ego operor illud, sed quod habitat in me, peccatum f. 20. Et hoc etiam supra f. 16. 17. expositum estquot;.

Unde tantummodo hie â notandum est, quod ex uno eo-demque medio, sc.: Quod nolo, illud facio, Apostolus duo concludit quae supra posuerat, sc.; Legis bonilalem , cum di-cit quot;f. 16.: Si autem quod nolo, illud facio: consentio legi, quoniam bona est. Et iterum dominium peccati in homine, [vitiositatem concupiscentiae), cum dicit hie : Si autem quod nolo, illud facio: jam non ego operor illud, sed quod habitat in me, peccatum. Quarum duarum conclusionum prima per-tinet ad hoc quod dixerat f. 14.: Lex spiritualis est-, secun-da, ad hoc quod ibid, dixerat; Ego autem carnalis sum ve-nundatus sub peccato. Sed primam conclusionem, quae est de bonitate legis, elicit ex illo medio ratione ejus quod dicit: Nolo; quia ejus ratio non vult illud quod lex prohibet: et ex hoc patet, legem esse bonam. Sed ex parte ejus quod

Porro ex hactenus dictis â Apostolus infert duas conclusio-nes secundum duo quae supra posuerat. Primum quidem,

quod lex spiritualis est; quo jam probato, V. 21. eoncludit sic: Invenio igitur, sc., per experimentum, legem Moysis consonam esse mihi volenti facere honum; (dico : mi/ii:) i. e.,

modo necessarium fuit quoniam, i.e., quod, quia wzafew?, i. e., peccatum vel fomes peccati mihi adjacet, i. e.^juxta rationem meam jacet, quasi carnem meam inhabitans. Deinde pouit signum per quod ostenditur quod lex ratioui consentiat. Nullus enim delectatur nisi in eo quod est sibi conveniens. Homo autem secundum rationem delectatur in lege Dei. Ergo lex Dei est conveniens rationi. Et hoc est quod dicit f. 22. Con-delector enim legi Dei, (a Deo per Moysen datae), secundum interiorem hominem, i. e., secundum rationem et mentem, quae interior homo dicitur, non quod anima sola sit homo, ut Plato posuit quod homo est anima utens corpore: sed quia id cjuod est principaiius in homine dicitur homo; ut supra p. 66.

â Deinde ponit aliam conclusionem, quae respondet ei quod supra secundo posuerat, dicens: Ego autem carnalis sum etc.quot; Quocirca dicit: Video autem per experientiam aliam legem in membris meis, _v quae est fomes peccati, qui quidem potest dici lex duplici ratione. Uno modo, propter similes effectus (a contrario); quia, sicut lex iuducit ad bonum faciendum, ita fomes inducit ad peccandumquot;. Et en simul causa ob quam ,,

dicitur; alia lex. â Alio modo, per comparationem ad causamquot;. Quatenus enim est â quaedam poena peccatiquot; â in renatis poenalitas dicta ') â â causa fomitis est Deus, qui hanc poe-nam homini peccanti indidit, ut rationi ejus inferiores vires ^]) Cfr. Dens, Tract, cle Pecc. n. 150. 151.

non obedirent. Et secundum hoc ipsa inobedientia inferiorum virium , quae dicitur fomes, lex dicitur in quantum est per legem divinae justitiae introducta, sicut justi judicis senten-tia, quae legem habet. Haec autem lex originaliter quidem consistit in appetitu sensitivo ; sed diffuse invenitur in omnibus membris, quae deserviunt concupiscentiae ad peccandum. Et ideo dicit: in membris meis. Haec autem lex duos eff'ectus in homine habet. Frimo namque j-esistit rationi, et quantum ad hoc dicit: repugnant em legi mentis meae. â Seeundo hominem in servitutem redigit. Et quantum ad hoc subdit: et cap-tivautem me in lege peccati, quae est in membris meis, i. e., in me ipso quantum ad concupiscentiae motumquot; f. 23.

3Â°. Tangit impotentiam legis, efficacitatem vero gratiae ad domandam pravam concupiscentiam. Aliis verbis, â agit de liberatione a lege peccatiquot;, ob quam â confitetur suam mise-riam, cum dicit f. 24. Infelix ego homoquot; sc. propter concupiscentiam, sive, âper peccatum quod in me habitat, quantum ad carnem tantumquot;. Et quaerit : Quis me liberabit de corpore mortis Jiujus? i. e. , de corruptione corporis ,_ quae aggravat animam , hancque adeo proclivem reddit^in peccatum proprie dictum , quod mortem animae infert, ut ipsa ilia corruptio corporis merito dicatur corpus mortis. An lex liberabit me de hac corruptione ? Eespondet : Non lex , sed Gratia Dei, quae datur per merita J. C. I). N._, me liberabit a corpore mor-tis hujus ita, ut corruptio corporis menti meae non domine-tur, trahens earn ad peccandum; aliis verbis: eatenus, ut meute non consentiam pravis corporis concupiscentiis. Ex quo responso veluti summatim praedicta resumens infert: Igitur ego ipse unus et idem hac gratia adjutus mente^ servio, consen-im jegi___llei :_ carne autem, servio, invitus obnoxius maneo legi peccati, fomiti qui me ad peccatum inclinat V. 25.

Nota 1Â°. A quot;f. 14. ex revclatione divina descriptam habemus pugnam, quae dicitur lucta spiritualis, vel inter carnem et apiritnm

vel inter â¢partem superior em et inferior em, de qua praeclare disserit Thomas a Kempis, De Imitat. Christi, lib. III. cap. LIV. et LV.

3Â°. Etiam Gentiles philosophi luctam illam senserunt, sed plane explicare non potuere, imo eorum hand paucos ipsa ista pugna in paradoxa duxit quam perniciosissima; utputa, duas in liomine esse animas, quae opinio fuit quorumdam PÃ©ripateticorum ; â nihil mali, itno supremum bonum esse fovere concnpiscentins, dummodo valetudini non noceant; quod cum Epicuriis etiamnum non i)auci increduli ecu jus hominis proclaniant, cum Spinoza omne bonum et rectum nuncupantes quod appetimus , omne malum quod aver-ssmur.

8Â°. Piis christifidelihus hac in re solatio sunt doctrina Catho-lica et exemplum Sanctorum.

Doctrina Catholica planius utique et tutius iis inculcari nequit quam utendo ipsis verbis sacrosanctae oecumenicae Synodi Tri-dentinae, ubi habet '): â Manere autem in baptizatis concupiscen-tiam , vel fomitem , baec sancta synodus fatetur , et sentit: quae quum ad agonem relicta sit, nocere non consentientibus, et virili-ter per Christi Jesu gratiam repugnantibus non valet: quinimo qui legitime certaverit , coronabiturquot;.

Ex obviis longe plurimis exemplis Sanctorum unam adduxerim importunam quam s. Hieronymus tumultuantis concupiscentiae vim patiebatur in eremo, ubi illam domare austeriore vita studebat. â O quoties , inquit ²) , ego ipse in eremo constitutus , et in ilia â vasta solitudine , quae exusta solis ardoribus horridum Monachis â praestat babitaculum, putabam me Romanis interesse deliciis. Se-â debam solus, quia amaritudine repletus eram. Horrebant sacco âmembra deformia, et squalida cutis situm Aethiopicae carnis ob-âduxerat. Quotidie lacrymae , quotidie gemitus , et si quando re-âpugnantem somnus imroinens oppressit, nuda bumo vix ossa hae-ârentia collidebam. De cibis vero et potu taceo , cum etiam lan-â guentes Mooachi aqua frigida utantur, et coctum aliquid acce-â pisse , luxuria sit. Hie igitur ego , qui ob gehennae raetum tali â me carcere ipse damnaveram, scorpionum tantum socius et fera-

â rum, saepe choris intereram puellarnm. Pallebant ora jejuniis, et â mens desideriis aestuabat in frigido corpore, et ante hominem âsua jam cerne praemortuum, sola libidinum incendia bulliebantquot;.

âSi autem hoc sustinent illi, qui exeso corpore , solis cogitatio-â nibus oppugnanturquot;; â âsi ipse Apostolus, vas electionis et â separatus in Evangelium Cbristi , ob carnis aculeos et incentiva â vitiorum casligat corpus mum , el in sermlulem redigit, ne forte âcum aliis praedicaveril, ipse reprobus efficiatur '), et tarnen videl â aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae, et â caplivanten; se in lege peccali; si post nuditatem, jejunia, fames, â carcerem , flagella , supplicia , in semetipsuni reversus exclsraat: â Infelix ego homo , quis me liberabit de corpore mortis hujus ? tu âte putas securura esse deberequot;, nulla concupiscentiac lucta impli-catum, carnis motibus ac perturbationibus liberum atque solutum ?

Ckarissimi, nolite igitur peregrinari in fervore , qui ad t ent alio-nem vobis fit , quasi novi aliquid vobis contingat ²). Sed communi-cantes sanctorum passionibus gaudete, ut et in revelatione gloriae eorumdem , gaudeatis exultautes. Idem certamen habenles, quale nunc audistis de ³) B. Paulo Apostolo , de s. Hieronymo. â Et qnid adhuc dicam ? Deficiet enim me tempus cnarrantem de magno Antonio, Catharina Senensi, sexcentisque aliis. Ideoque et nos tau-tam habentes impositam nubera testium, deponentes omne pondus, et circumstans nos peccatuni , per patientiam curramus ad propo-situm nobis certamen. Aspicieutes in Auctorem fidei, et consumma-torem Jesum ⁴), quae suppeditat arma salutaria arripite.

Vigilate, et orate ut non intretis in tentationem. Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ⁵). â Imprimis ad exempla Sanctorum , sobrii estate , et vigilate: quia adversarius vester diabolus tamquam leo rugiens circuit , quaerens quern devoret ; cui resistite fortes in fide : scientes eamdem passionem ei , quae in mundo est, vestrae fraternitati fieri ⁰). â Si quid itaque â ut iterum ad tra-â mites Hieronymi loquar â in me potest esse consilii, si experto

â creditur, hoc primum rooueo, hoc obtestorquot;: Vigilate praecipue circa initium tentationis : Principiis ohsla. â Statim ut libido titil-â laverit sensura , aut blandiiiÃ¶ voluptatis incendium dulci nos ca-â lore perfuderit, erumpamus in vocem : Dominns auxiliator mens, â non timebo , quid facial mild caro. Cum paululum interior homo ;

â inter vitia et virtutes coeperit fluctuare , dicito : Quare tridia es â anima mea , et quare conturbas me ? Spera in Domino quia confi-â tebor illi, salutare vultus mei, et Deus meus. Nolo sinas cogita-â tionem crescere. Nihil in te Babylonmm , nihil confusionis ado-â lescat. Dum parvus est host is , interfice. . . Quia enim impossibile âest, in sensum hominis non irruere innatum medullarum calorem,

â ille iaudatur , ille praedicatur beatus , qui , ut coeperit cogitare â sordida , statini interficit cogitatus , et allidit ad petram: petra â autem Christus est. O quotiesquot; â et reliqua jam superius in exemplar ardui certaminis descripta, quibus tandem proxime sub-jungit : â Itaque omni auxilio destitutus , ad Jesu jaceham pedes ,

â rigabam lacrymis , crine tergebam , et repngnantem carnem heb-â domadarum inedia subjugabam. . . Memini me clamantem diem cre-âbro junxisse cum nocte, nee prius a pectoris cessasse verberibus,

â quam rediret, Domino increpante , tranquillilas ! . . Et, ut ipse â mihi testis est Dominus , post multas lacrymas, post coelo in-â haerentes oculos, nonnumquam videbar mihi interesse agrainibus â Angelorum , et laetus gaudensque cantabam: Post te in odore âunguentorum tuorum curremusquot;. Haec ille. Itaque et nos in Domino confisi ad Jesum clamemus : Domine, salva nos, perimus! Et fiet tranquillitas magna. Mihi credite â dicebat supra laudatus An-tonius Abbas â fratres, pertimescit satanas piorum vigilias . . . maxime vero ardentem amorem in Christum Dominum , cujus unico sanctissimae crucis si?;iio debilitatus aufugitquot; '). Solemne igitur sit in tentationibus suspirium istud: Jesus, Deus meus super omnia amo te! ²) Si stimulus carnis angelus satanae te, uti B. Paulum, co-laphizet, cum B. Apostolo ter Dominum roga ³). Et dieet tibi uti

illi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. Et cum infirmaris, tunc potens eris. Gratia Dei per J. C. D. N. liberahit te de corpore mortis hujm, qvi et reformahit corpus humi-litatis noslrae, configuratum corpori claritatis suae, secundum opera-tionem, qua etiam possit subjicere sibi omniaquot; 'j. Amen Fiat.

1. Nihil ergo nunc damnationis est iis, qui sunt in Christo Jesu: qui non secundum carnem ambulant.

2. Lex enira spiritus vitae in Christo Jesu liberavit me alegepeccati et mortis.

3. Nam quod impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem; Deus fllium suum mittens in similitudineni carnis peccati, et de peccato damnavit peccatum in carne,

4. Ut justificatio legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum.

5. Qui enim secundum carncm sunt: quae carnis sunt, sapiunt. qui vero secundum spiritum sunt: quae sunt spiritus, sentiunt.

7. Quoniam sapientia carnis inimica est Deo : legi enim Dei non est subjecta : nec enim potest.

9. Vos autem in carne non estis, sed in spiritu: si tarnen spiritus Dei habitat in vobis. Siquis autem Spiritum Christi non habet; hie non est ejus.

10. Si autem Christus in vobis est: corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vero vivit propter justificationem.

11. quod si Spiritus ejus, qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in vobis: qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit ct mortalia corpora vestra, propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis.

13. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis.

15. Non enim accepistis spiritum servitutis iterura in timore, sed ac-cepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba (Pater).

17. Si autem filii, et heredes: heredes quidem Dei, coheredes autem Christi: si tamen compatimur, ut et conglorificemur.

,18^ Existimo enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis.

20. Vanitati enim creatura subjecta est non volens, sed propter eum, qui subjecit eam in spe:

21. Quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in iiber-tatem gloriae filiorum Dei.

23. Non solum autem ilia, sed et nos ipsi primitias spiritus habentes: et ipsi intra nos getnimns adoptionem filiorum Dei expectantes, redemp-tionem corporis nostri.

24. Spe enim salvi facti sumus. Spes autem, quae videtur, non est spes: nam quod videt quis, quid sperat ?

26. Similiter autem et Spiritus adjuvat infirtnitatem uostram ; nam quid oremus, sicut oportet, nescimus: sed ipse Spiritus postulat pro nobis ge-mitibus inenarrabilibus.

27. Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus; quia secundum Deum postulat pro sanctis.

28. Scimus autem quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, iis, qui secundum propositum vocati sunt sancti.

29. Nam quos praescivit, et praedestinavit eonformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus m multis fratribus.

30. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit: et quos vocavit, hos et justiiicavit; quos autem justificavit, illos et glorificavit.

32. Qui etiam proprio Filio suo non perpercit, sed pro nobis omnibus tradidit ilium : quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit ?

34. Quis est qui condemnet? Christus Jesus, qui mortuus est, immo qui et resnrrexit, qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis.

35. Quis ergo nos separabit a charitate Christi? tribulatio ? an angus-tia ? an fames ? an nuditas ? an perieulum ? an persecutio ? an gladius ?

36. (Sicut scriptum est: Quia propter te mortificamur tota die: aesti-mati sumus sicut oves occisionis.)

38. Certus sum enim quia neque mors, neque vita, neque angeli, ne-que principatus, neque virtutes, neque instantia, neque futura, neque for-titudo,

39. Neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia poterit nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu Domino nostro.

â Postquam Apostolus ostendit quod per gratiam Christi li-beramur a peccato (cap. V. ad II.) , et a Lege (cap. VII.) , hie ostendit quod per eamdem gratiam liberamur a damna-tione culpae et poenae.quot;

I. Exponit efficacitatem gratiae et Spiritus Christi in vere christianis f. I.-17.

Praenot. Reruin, quae in hoc capite aguntur summi mo-menti, iterum praevie datur expositie synoptica.

Ad I. Pergens loqui in persona hominis sub gratia, con-cludit ex praemissis: Ergo nunc ex quo liberati sumus a pec-cato originali, a dominio veteris Legis et de corpora mortis hnjus: Ergo nunc nihil damnat,ionis residuum est iis qui :

a). Christo Jesu per baptismum sunt incorporati, et â ' - b). Non secundum carnem ambulant 'f. 1., sed secundum spiritum.

Probat requiri conditionem primam quot;f. 2. 3.; â secundam ex oppositis efFectibus prudentiae carnis (mors corporalis, spiritnalis, aeterna), et spiritÃ¼s (vita gratiae et glo-riae).

Ex dictis infert conclusionem practicam 12., quam confirmat 'f. 13 , addens, quod qui secundum spiritum vi-vunt vere sunt adoptivi filii Dei, adeoque et heredes, co-heredes autem Christi quot;f. 14.-17.

4Â°. Excellentia futurae gloriae comparatae cum passionibus praesentis temporis ir. 18.

a). Ex eo, quod scimus futuram filiorum Dei glorificatio-nem avide constanterque expectari ab universa creatura irra-tionali f. 19.-22.

b). Ex desiderio, quo ipsimet veri chriatifideles cum ge-mitu expectant adoptionem perfectam filiorum Dei, adeoque etiam corporis sui redemptionem a servitute corruptionis Æ. 23.

6Â°. Natura spei christianae, quae cum sit expectatio futuri boni, bonum hoc patienter expectari debet f. 24. 25.

7Â°. Praesens Spiritus Sancti auxilium ad orandum quod et prout saluti convenit f. 26. 27.

8Â°. Goguitio certa, quod Deus providus omuia disponit in bouum diligentium se 28., qui secundum propositum vo-cati sunt saucti, quibus proin nemo et nihil revera nocere potest, uti probat f. 29. 30. Itaque

9Â°. Immuuitas a quovis, qui et quod saluti revera nocere posset ob tutelam Dei nos protegentis quot;f. 31., et maximi a-moris indicia nobis exhibentis jr. 32.; nominatim immunitas ab accusatore et judice condemnante, qualis electis Dei certe non erit Christus f. 33. 34. Unde

] 0Â°. Certa confidentia, quod oihil quidquam nos separabit a charitate, qua Christus nos diligit, et vicissim nos sua cha-ritate inflammavit it. 35.-39.

Synopsin hanc explanatio analytica subseqnitur. Ad I. Pergens semper loqui in persona hominis sub gratia Novae Legis constituti

1ⁿ. Concludit ex praemissis: Ergo nunc ex quo per gratiam Christi liberati sumus a peccato origiaali '), j^ dominio Vete-ris_Iiggis, et de corpore mortis hujus ²), Ergo, inquam , nunc damnation is est âresiduumquot; iis, in quibus duae insequeu-tes conditiones conjunctae reperiuntur :

a). Qui sunt in Christo Jesu, âi. e , qui Christo Jesu sunt incorporati per fidem et dilectiouem ,_fit,fidei sacramentumquot; , quod est Baptismus, et V k)- qui non secundum c.arnem ambulant, ,, i. e., concupiscen-J;iam carnis non sequunturquot; f. 1.

2Â°. Specialim probat utramque requiri conditionem. rf.. â Circa primam ponit talem rationem : Lex spiritus liberat ^ hominem a peccato et morte; sed lex spiritus est in Jesu Christo: ergo per hoc quod aliquis est in Christo Jesu, li-beratur a peccato et mortequot;.

Majorem, nempe, quod lex spiritus liberat a peccato et mor-te , sic probat : Lex spiritus est causa vitae ; sed per vitam excluditur peccatum, et mors, quae est effectus peccati; nam et ipsum peccatum est spiritualis mors animae. Ergo iex spiritus liberat hominem a peccato et morte. Damnatio autem non est, nisi per peccatum et mortem : ergo his qui sunt in Christo Jesu nihil damnationis existit.

Hoc est ergo quod dicit f. 2. Lex enim spiritus vitae, i. e., ut videtur, etenim lex nova quae est proprius effectus Spiritus Sancti, quatenus Ei per appropriationem adtribuitur vita gratiae , quam dat iis qui sunt in Christo Jesu , me in Christo Jesu incorporatum_/jimm^ a lege peccati â i. e., a lege fomitis , (concupiscentiae ,) quae inclinat ad peccatumquot;, quatenus , quamvis carne adhuc huic legi servio, i. e,, ejus-dem jugum invitus subeo, tamen per gratiam adjutus eidem non solum non consentio , sed et repugno, atque sic mente servio legi Dei '); et sic liberavit me etiam a lege mortis â non solum spiritualis, sed etiam corporalis. ut infra ²) probabitur.quot;

â Manifestans quod dixerat, sc., quod lex spiritus vitae in Christo liberat a lege peccati, hoc probat per causam, quae sumitur ex incarnatione Christi. Circa quam ponit

Ad a). Necessaria fuit incarnatio Christi ut peccatum remo-veretur, atque justificatio legis impleretur in nobis. Nam quod impossibile erat leoi Mosaicae ^ ut tali, nempe abolere dominium peccati in homine, et implere justificationem , id que in quo i. e., â in quantumquot; , sive, quia, eo quod infirmahatur per car-nem; verbo: propter infirmitatem carnis, quae erat in homine ex cojxiiptKjne fomitis, ex qua proveniebat quod, etiam lege (Mo-saica) data, homo a concupiscentia vincebatur. Ideo ergo neces-

sarium fuit Christum incarnari, quia lex jus^ific^re non poterat.quot; JCk-A. b). Nam ob dictam causam _ heusj ,, Pater Jilium suum //7 'proprium, consubstantialem sibi et ebaeternumquot; mittens, non quidem ut esset ubi non erat, quia In mundo erat '); / sed ut esset modo quo non erat in mundo , sc.^, visibiliter per carnem assumptam; et ideo blc subditur: in similitudinem' car nis peccati, i. e. , habentem carnem veram , profecto non cum peccato conceptam, sed similem carni (nostrae) pecca-trici in hoc quod erat passibilis.

Ad c). â Subdit duplicem effectum incarnationis, quorum primus est: remotio peccati, quam ponit dicensquot;: et de peccato etc. Constructio autem et sensus sequens est: Nam Deus mittens Filium suum, et_r^jAa^a_de peccalo , i. e. , ob, prop ter ²) ,peccatum debellandum, abolendum, damnavit peccaturn in came, â i. e., debilitavit fomitem peccati in came nostraquot;^. 3.

âSecundum effectum ponit consequenter , dicens : ut justi ficatio leg is, i. e. , justitia quam lex promittebat, et quam ex lege aliqui sperabantquot;, ast quam, ut talis, dare non po-terat, impleretur, âi. e., perficeretur in nobis, quiquot; sc. non solum sumus in Christo Jesu, sed etiam non secundum carnem 'â /, ambulamus, sed secundum spiritum -f. 4.; â i. e., qui non se-quiinur concupiscentias carnis j sed instinctum Spiritus Sanctiquot;.

Manifesto his verbis ponit â secundum conditionem , ostendens quod ad hoc ut aliqui (adulti nempe) damnationem evitent, requiritur quod non secundum carnem ambulentquot;. Id âprobans inducit duos syllogismos.

Unum quidem ex parte carnis, qui est talis : Quicumque sequuntur prudentiam carnis, ducuntur ad mortem; sed quicumque sunt secundum carnem, sequuntur prudentiam carnis: ergo quicumque sunt secundum carnem, ducuntur ad mortem. Alium syllogismum ponit ex parte Spiritus, qui est talis :

^,) Graece: xai itspi dixapzhi. Praepositionem Tiepi, de, dictam inlerpre-tationem admittere, certum est. Exemplo sint Joann. X. 33.1. Petri III. 18.

Quicumque sequuntur prudentiam Spiritus, consequuntur vi-tam et pacemj sed quicumque sunt secuudum Spiritum, sequuntur prudentiam Spiritus: ergo quicumque sunt secundum Spiritum, consequuntur vitam et pacem. Et sic patet quod illi qui non ambulant secundum carnem, sed secundum Spiritum , liberantur a lege peccati et mortisquot;.

Utriusque syllogismi ponit primo minor em; secundo major em. â Miuorem primi syllogismi, dicens 5.: Qui enim se-carnem sunt, i. e., qui carni subdafatur quasi ei sub-jecti, ea quae carnis sunt, sapiu^tj^Xk'si'dicat: habent sa-pientiam carnis. Sapere enim quae sunt carnis est approbare, ^ et judicare bona esse quae sunt secundum carnemquot;.

Minorem secundi, dicens: Qui vero secundum spiritum sunt, i. e., qui Spiritum Sanctum sequuntur, et secundum eum ducuntur, ea quae sunt spiritus sentiunt, i. e.,Jiabent rectum seaamn inârebus spiritualibus 5.

Majorem primi syllogismi, dicens: Nam prudentia carnis etc. Ad cujus intellectum oportet scire quod /prudentia est recta ratio agibilium, ut dicit Philosophus (in VI. Ethic!). Eecta autem ratio agendorum unum praesupponit, et tria facit. 7/ Praesupponit finem, qui est sicut principium in agendis, sicut et ratio speculativa praesupponit principia ex quibus demonstrat.

Facit tria: 1Â°. recte consiliatur; 2Â°. recte judicat de con-siliatis; 3Â°. recte et constanter praecipit quod consiliatum est. V Sic ergo ad prudentiam carnis requiritur quod aliquis prae-supponat pro fine delectabile carnis, et quod consilietur, et judicet, et praecipiat ea quae conveniunt ad hunc finem. Unde talis prndfintia, mors est, i. e.. causa mortis aeternae.

Majorem secundi, dicens: prudentia autem spiritus, vita et pax f. 6. Dicitur autem, secundum praedicta , prudentia spiritus, quando aliquis praesupposito fine spiritualis boni, consiliatur, et judicat, et praecipit quae ordinantur convenien-ter ad hunc finem. Unde talis prudentia est vita, i. e^causa-^_yitae^gratiai3 et gloriae, et pax, i. e., causa pacisquot;r

â Supposuerat Apostolus in praecedentibus quod prudeatia carnis mors est, et hoc quidem nunc probat in abstractoquot;, et in concreto, sicque primum syllogism um perficit.

In abstracto, â hoc modo: Qui inimicatur Deo, incurrit mortem. Et hoc quia Deus vita nostra est '). Sed prudentia, sive, sapientia carnis â h. I. namque hae voces idem valent â inimica est Deo : ergo prudentia carnis est causa mortisquot;. Itaque rationem dans cur ad mortem ducat, dicit 'f. 7. : luoniam sapientia carnis inimica est Deo. ,, Dicitur autem haec sapientia Deo inimica, quia contra legem Dei hominem incli-uatquot;. Quod probat subdens: legi enim Dei nan est subjecta. Hoc autem probat, dicens : nec enim potest legi Dei subjici.

gt;, âPrudentia enim carnis, ut ex praedictis patet, vitium est quoddam hominis. Quamquam autem ille qui subjectus est vitio, possit liberari a vitio et subjici Deo: tamen ipsum vitium Deo subjici non .potest, cum ipsum vitium sit aversio a Deo vel a lege DÃ©i: sicut ille qui est niger potest fieri al-bus, sed ipsa nigredo numquam potest fieri albaquot;.

In concreto, â adaptat quod dixerat de prudentia carnis ad homines, quibus ea dominatur, dicens: Qui autem in came sunt, i. e., qui concupiscentias carnis sequuntur per prudentjam .carnis, quamdiu tales sunt, Deo placer e non pos suntquot; jf. JL

Deinde secundum syllogismum absolvens ostendit, fideles a prudentia carnis alienos esse, sequi autem prudentiam spiritus , proindeque liberatum iri a morte corporali, et conse-cuturos vitam et pacem.

Quod ad propositionem attinet. Fas autem., inquit, utpote in baptismate per Spiritum Sanctum renati, in carne, âi. e., in vitiis carnis non estis, quasi secundum carnem viventesquot;, sed in spiritu, Spiritus Sancti ductum sequimini. âApponit quot;) T)eut. XXX. 20. Ipse est enim vita tua.

conditionem, dicensquot;: si tamcn spiritus Dei Patris, quern in baptismo accepistis, adhuc habitat in vobis â per charitatemquot;,

Ostendit hujus couditionis necessitatem, subjiciens,;_/Si^MW autem Spiritum Christi, i. e., unum eumdemque Spiritum Sanctum, quern statim dicebam Spiritum Dei Patris, non habet ju se habitantem per charitatem, hie non est ejus quot;f. 9., i. e.,

sed in carne. Etenim, â sicut non est membrum corporis quod per spiritum corporis non vivificatur, ita non est membrum Christi, qui Spiritum Christi non habetquot;.

A contrarioj Si autem Christus in vobis est per Spiritum / suum. a quo est indivulsus ob eircuminsessionem '), vi cujusyf// X' ad rem quod attinet, Apostolo idem est: quempiam habere Spiritum Christi, et Christum in quopiam esse; Si autem, in-quam, sic Christus in vobis est: corpus quidem mortuum est'' â i. e., uecessitati mortis addictumquot; est ceu poenalitati propter peccatum. originale, spiritus, anima vero vivit âvita gratiaequot; propter jmtiJicatiouem_, quam Spiritus Christi vobis impertitur f. 10.

Declarat l^nm effectum, sc., quod propter inhabitautem in nobis Spiritum Sanctum â liberamur in futuro a morte corpora-li, dicens Æ. 11.: quod si Spiritus ejus, sc., Dei Patrisquot;, q%%/fÃ©/, suscitavit ²) Jesum, ut homo est, a mar luis, habitat iu vobis per charitatem : qui suscitavit Je-mm Christum a mortuis, vivifica-bit et mÃ¯Ã¯ffaÃ¯ia corpora vestra. â Non dicit mortua , sed morta-/}/ lia; quia in resurrectione non solum a corporibus vestris au/'quot; feretur quod sint mortua 'f. 10., i. e., necessitatem mortis habentia, sed etiatn quod sint mortalia, i. e., potentia mori,

quale fuit corpus Adam ante peccatum. Nam post resurrec-tionem corpora nostra erunt penitus immortalia. Et hoc:

') Cfr. Dens, Tract, de SS. Trinit. n. 75. et s. Chrys. Hom. XIII. in Hp. ad Rom., ad haec Apostoli verba.

²) Cfr. Bens, I. c. n. 68. Nam suscitatio ista per appropriationem Patri adscribitur. g

uitatem quam corpora vestra habent, eo quod fuerunL-iecapta-; cula Spiritus Sancti '). Illi vero quorum membra non fuerunt 'i templum Spiritus (Sancti), resurgent, sed habebunt corpora passibilia.quot;

âConcludit corollarium ex dictis, ejusque rationem assig-natquot;, in hunc modum procedens: âDictum est quod per Spi-ritum Sanctum multa bona nobis proveniunt, et quod ex pru-dentia carnis sequitur mors: Ergo fratres dehilores sumus Spiritui Saucto propter beneficia ab Eo recepta, ut vivamus secundum spiritumquot;, non autem debitores sumus carni, ut secundum carnem vivamus f. 12. Si enim secundum^amem vixeritis â sequendo coiicupiscentias carnisquot;^ moriemhi.i jgyj'te culpae in prabsentj. et morte damnationis in futuro : si aulern spiritu,

pisceutia carnis proveniunt mortificaveritis, vivetis (ylta gratiae in praesenti, et vita gloriae in futurÂ£j)(f.

Declarat 2^aquot;¹ effectum , sc., quod per Spiritum Sanctum da-bitur nobis vita gloriae, ut qui Spiritum filiorum, nou ser-vorum accepimus, adeoque sumus heredes Dei, coheredes autem Christi: si tarnen compatimur, ut el congloriiicemur.

Effectum hunc declarans hoe modo argumentatur: Qincum-que enim ab inhabitante in se spiritu Bei aguntnr ita, ut Ejus-/ dem internae iilustrationi et d'irectioni intellectus, necnon mo-' tioni voluntatis libere ipsi respondeant, ii sunt Jilii Dei spi-rituales, adoptivi f. 14. Qui autem sunt tales filii Dei, et heredes erunt Dei, sc., vitae Ejus aeternÃ¼m beatae. Ergo qui-cumque Spiritu Dei aguntnr, eruut heredes Dei Ejusque vitae aeternÃ¼m beatae. Ergo nominatim vos vivetis, si spiritu facta carnis mortificaveritis; nam hoc ipsum indicium est, vos agi a Spiritu Dei.

Quod autem christiani sunt tales filii Dei, hie veluti per transennam â probat tripliciterquot;.

') I. ad Cor. VI. 19. An nescilis quoniam membra vestra, templum sunt Spiritus Sancti, qui in vobis est, quern hahetis a Deo, et non estis vestri?

a), i, Ex distinctione donorum Spiritus Sanctiquot; , sub veteri Yjet sub nova lege. Non enim, inquit, cum novam legem amplexi

estis in Ghristo per baptismum renati, aMspistis iterum in veteri lege fuit , jspirilum servitulis in limore poenarumquot;, -iefiL^tunc accepistis spiritum â charitatis, qui est spiritus adop-tiouis filiorum, i. e., jer cjuem adoptamur in filios Deiquot;.

b). â Ex eonfessione nostraquot;; quippe qui ex affectu filialis amoris, quem in nobis spiritus adoptionis efficit, profitemur nos Patrem habere Deum. Ideo addit: in quo spiritÂ» c.lanuLr mus non tam sono vocis, quam intentione cordis tanta ut propter sui maguitudinem, etiam cum in voces non erumpit, merito dicatur clamor tacens: ~dbba. quod est nomen bebrae-um, latine et graece significans: Pater f. 15.

c). â Ex testimonio Spiritus SanctTT^we enim Spiritus testimonium reddit non quidem exteriore voce ad aures hominum '), sed perjeffectum amoris filialis, quem in nobis facit. Et ideo dicit quod testimonium reddit non auribus, se(LspirituijiQiiw.

Prosequens supra f. 14. incoeptam argumentationem, â os-| tienldit quod filiis (ex jure Romano) etiam adoptivis, debetur /Hiereditas, et quae sit ista hereditas, dicensquot;: amp; autem filii sumus, et heredes erimus: heredes guidem Dei Patris.

Ad hujus loci evidentiam, animadverte imprimis heredita-tia naturam et objeclum. Atqui, â dicitur aliquis heres alicujus existere, qui principalia ejus bona percipit seu adipiscitur, non autem qui aliqua minuscula recipit ²). Bonum autem principale quo Deus dives est, est ipsemet. Est enim dives per seipsum, et non per aliquid aliud , quia extrinsecorum bono-rum non indiget, ut dicitur Ps. XV. 2^-Unde ipsum Deum adipiscuntur filii Dei pro bereditate. Unde ibid. jf. 4. dicitur: Dominus pars hereditaiis meae. Et Threni, III. 24. Pars mea Dominus, dicit anima meaquot;.

²) Sicut legitur Oen. XXV. 5. 6. Deditque Abraham cuncta quaeposse-derat, Isaac; fdiis autem concubinarum largitus est munera, et ieparavit eos ab haMi fdio suo.

Ã Subdit t coheredes aulem Chrkti. .. quia ipse . cum sit prin-cipaiis filius a qno nos filiationem participamus , ila^=^ etiam ut homo â eat principalis heres, ^ui iu hereditate conjun-gimurquot;.

Demum conditionem addit sub qua licebit nobis hereditatem Dei Patris adire, et fieri coheredes Christi; et per earn conditionem simul causam reddit quare nobis adbuc in corpore hoc mortali degentibus immortalis vita gloriosa differtur. Opor-tuit enim ipsum Christum, qui est principalis heres, pati, et ita intrare in gloriam suam. â Non autem nos faciliori modo debemus hereditatem (alienam) adipisci. Et ideo nos etiam o-portet per multas tribulationes introire in regnum Dei. Unde dicit: .si_ tam en compaiimur, i. e., simnl cum Christo patien-ter sustinemus tribulationes hujus mundi, nt, el cum Cliristo glorififiMUix?' if. 17.

â Quia posset aliquis dicere , onerosam esse hereditatem hu-jusmodi, ad quam non potest nisi per tolerantiam passionum perveniri, ideo hiequot; veluti agglomerat christianae patientiae motiva, quae ex proxime quidem praemissa sententia sunt:

1⁰. Pati certe adultis est necessaria conditio adeundi hereditatem : SI TAMEN COWPATIMUR.

3Â°. Consortia gloriae Christi sane longe maximae , et omnibus bonis quam maxime exoptatae : Ut et conglorificemur. â Porro ex subsequentibus versiculis :

4Â°. ,, Excellentia futurae gloriae ad passiones praesentis temporis. Dictum est quod oportet nos pati ut et glorificemur; nec debemus refugere passiones, ut gloriam habeamus. Exiztimp^ enim ego, qui utrumque expertus sum -â utpote qui abun-danter pa^aiones sastinui ') et etiam futurae gloriae comem-

') Secundum illud II. ad Cor. XI. 23. â In lahoribus et carcenhua abun-daniiunquot;.

glator fui ') â ego idem, inquam, hoc existimo , quod-uo* sinl condijjnae passionen hujus temporis ad fuluram gloriam, quae revelabilur in nobisquot; y. 18. â Ubiâ si in sensu mora-li magis quam litterali cum s. Thoma verba singula sump-seris â quatuor ponit ad ostendendum excellentiam illius glo-riae.

a). Designat ejus aeternilatem , cum dicit; ad futuram, sc., post hoc tempus; nihil autem est post hoc tempus, uisi ae-ternitas. Unde ilia gloria excedit passiones hujus temporis, sicut aeternum temporale. II. ad Cor. IV. 17. Id enim, quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis nostras supra mo-dum in suhlirnitate aeternum gloriae pan da a operatur in nobis.

b). Dignitatem, cum dicit: Gloriam, quae claritatem quam-dam dignitatis insinuat. Fs. CXLIX. f. 5. Exultabunt sancli in gloria.

c). Manifestationem, cum dicit; Quae revelabilur. Nunc enim gloriam quidem habent sancti, sed occultatam in conscieutia, II. ad Cor. I. 12. Gloria nodra haec est, testimonium con-scientiae nostrae. Tunc autem gloria ilia in conspectu omnium revelabitur, et bonorum et malorum, de quibus dicitur Sap. V. 2. Mirabuntur in suhitatione insperatae salutis.

d). Veritatem, cum dicit: In nobis. Gloria enim hujus mun-di vana est (et fallax): quia est in his quae sunt extra hominem, puta in apparatu divitiarum et in opinione hominum. Ps XLVIII. 6. In multitudine divitiarum suarum gloriantur. Sed ilia gloria erit de eo quod est intra hominem, secundum illud Luc. XVII. 21. Regnum Dei intra vos est. Sic igitur passiones hujus temporis, si secundum se considerentur, mul-tum deficiunt a quantitate hujus gloriae. Sed si considerentur hujusmodi passiones in quantum eas aliquis voluntarie sus-tinet propter Deum ex charitate quam in nobis Spiritus facit, sic ex condigno per hujusmodi passiones homo meretur

') Ibid. XII. 4. âRaptus in paradisum, audivi arcana verba, quae non licet homini loqniquot;.

vitam aeternam. Nam Spiritus Sanctus est fous, cujus aquae, i. e., effectus saliunt iu vitam aeteruam. cfr. Joan.iy. 14quot;. ^ ^5Â°. Cerlitudo futuri praemii. Quod enim incomparabilis ilia gloria (de qua quot;f. 18. dixerat) certo in Dei filios conferetur, hie probat:

a). Ex eo quoa oamis ereatura irrationalia quo que (quam hie per prosopopaeiam tamquam personam sistit, et agentem indncit)^Â£iituram gloriam, quae in filiis Dei revelahitur, avide eonstanterque expectat. Omnis autem ereaturaillam glorifica-tionem tam ardenter expectat, quia vanitati, i. e., mutabilita-JiL^corruptioni, ceterisque defectibus, qui consequuntur mu-tabilitatem, suhjecta est non volens, non sua sponte, sed ter ocdmationem Dei, qui earn expositae vanitati ob pecca-tum proto-parentis suhjecit ad tempus, sc., in spe libcraoionis ab ista servitute.

Dico: in spe liberationis :. Quia et ipsa quoque creatura ir-rationalis liherabifur ah ilia servitute corruptionis, â i. j^ mu-tabilitatis; quia in qualibet mutatione est aliqua corruptie, ut Augustinus dicit, et etiam Philosophus M : et hoc: in li-hertatem gloriae Jiliorum Dei, quia hoc etiam libertati gloriae fillormnâDtei_congrait; ut sicut ipsi sunt innovati, ita etiam eorum habitatio innoveturquot;. Quo ultimÃ¼m spectat illud Isaiae LXV. 17. â Ecce ego creo coelos novos , et ter ram novam, et non erunt in memoria prior a , i e., prior mutabilitas creatu-raequot; ²). Et enim scimus quod omnis creatura inde a lapsu proto-parentis in deteriorem statum conversa usque adhuc, ad praesens_usÂ£ue tempus ingemiscit, jatpote nolens huic statui subjecta, et parturit et expectat_ayideque cupit ab onere isto ⁰ servitutis liberari. et in statum prist,innm rp.gf.it.ni TliVn _: i_nstatum peistinttm restitni. Manente namque substantia, cupit melioribns formis iterum indui, quae conditioni suae pristinae, aeque ac conditioni innovatae filiorum Dei congruant 19.-22.

b). Ex desiderio, quo etiam ipsimet, quotquot sunt veri christifideles, cum gemitu expectant adoptionem perfectam filiorum Dei, atque adeo redemptionem etiam corporis sui a servitute corruptionis. Hoc namque sensu accipiendum vi-detur quod dicit 23. Non solum autem ilia universa ir-) ^-jationalis creatura expectat gloriam filiorum

ijlsL_r i. e,, certo quidem nos Apostoli^ at -uitL^rios^ Apostoli soli M. sed universim omnes nos qui credimus, lainetsi pri-miiias, i.e., primordia ^ priorem partem redÃ¨Ã¯nptionis, verbo: donum justificationis spiritus sancti jam habenteHj tamen et ipsi intra no? ,, interiori cordis afFectjj!' gemimus, cum dolore feri-_ mus dilationem rei tanto cum dfisiderioâexpectatae-; nempe, adoptionem filiorum. Dei rsmt^ld^iUL^jiectqntes. â Tnchoata enim est hujusmodi adoptio per Spiritum Sanctum justificantem ani-mam (supra 15.). Consummabitur autem per ipsius corporis glorificationem : unde snhdit: redemptionem corporis noslrj. ut. sc. /sicut spiritus noster redemptus est a peccato, ita corpus ^nostrum redimatur a corruptione et mortequot;~y. 23.

6Â°. Natura spei ckristianae, quae quum sit expectatio futuri boni, hoc patienter expectare debet.

Quod dixerat: completionem adoptionis, redemptionem corporis nostri expectamus, probat tali ratione :

â Spes est de his quae non praesentialiter videntur, sed in fnturo expectantur. Sed nos sumus salvi facti per spem. Ergo expectamus in futurum complementum salutis.

a). Ponit minorem dicens: 8pe enim (nondum autem jam complete ipsa re) nos Apostoli et ceteri fideles salvi faclLsumus.

b). Major em. Spes autem, quae videlur, i. e., (per me-tonymiam) res sperata quae videtur quasi praesentialiter habi-ta, non est spes, i. e., non est expectatio futuri, non est res sperata, sed habita.

') Salva reverentia s. Thomae debita, qui hunc locntn ita exponit ut B. Paulus hie loquutus fuerit in persona Apostolorum tantum, facimus cum s. Chrys., Hom. XIV. in h. epist.; Augustino, Expontio quarumd. propositiomm ex ep. S. Pauli ad Rom. c. 53.; aliis.

c), Prohalionem majoris, dicens : Nam quod viclet. jam habet qui*, quid, cur illud in futurum speral? f. 24.

d). Conclusionem. Si aulern bonum quod non videmus, non-dum habemus, speramus, profeoto consequitur quod illud per patientiam, patienter expectamus quot;f. 25.quot;, sicque impietnus con-ditionem, supra quot;f. 17. positam, sub qua licebit sperata Christi gloria et felicitate potiri.

7Â°. Praesens Spiritus Sancti auxilinm et inspiratio pro pon-tulandis utilihus Æ. 26. 27.

Nexus orationis ex S. Thoma sequens est. â Dictum est {Jr. 11.) quod per Spiritum Sanctum vivificabuntur nostra mor-talia corpora, quando auferetur a nobis nostra infirmitasquot;; sive, quando complebitur nostra adoptio filiorum Dei, redemp-tio corporis nostri, quam expectamus 'f. 23. âSimiliter au-tem et in statu faujus vitae , in quo adhuc infirmitati subjici-mur, Spiritus (nou quidem totaliter tollit, sed tamen) adju-vat injirmitatem noslram. Manifestat quod dixerat, et ostendit:

a). Necessitatem auxilii Spiritus, quod pertinet ad infirmi-tatem praesentis vitae.

a). Necessitatem. â Kecte dico quod Spiritus adjuvat injirmitatem nostram: nam in hoc ipso patimur infirmitatem, quodquot; in. tribulatione positi , nescimus quid â in special!quot; oremus, sicut oportet, i, e., sicut convenit divinae voluntati, et adeo verae nostrae felicitati.

b). Modum, cum dicit: Sed, quia exposito sensu nos ipsi id nescimus, adjuvans infirmitatem nostram ipse Spiritus Sanctus postulat, â i. e., postulantes nos facit, in quantum in nobis recta desideria causatquot;, ejusmodi quae ânon possunt esse nisi nobis utilia; et ideo subdit: pro nobis. Ejus autem, quod multum desideramus et desideranter petimus, dilationem cum dolore et gemitibus patimur; et ideo subdit: gemitibus, quos sc. in corde nostro causat, in quantum sc. nos facit coelestia

desiderare, quae differuntur auimae. Dicit autem: gemitibus inenarrabilibus 'f. 26., aid, quia sunt propter rem iuenar-rabilem, sc. coelestem gloriam; ant, quia ipsi motus cordis sufficienter euarrari nou possunt, secuudum quod a Spiritu Sancto proceduntquot;.

c). â Efficaciam , dicens : Qui autem scrntatvr cor da, i. e., Deus, cui proprium est corda scrutari, uou quod inquirendo occulta cordis coguoscat, sed quia manifeste soit ea quae in corde latent, scit, i. e. , approbat quid dcsideret Spiritus, i.

e., quid desiderare nos faciat. Ideo autem desideria, quae in sanctis facit Spiritus Sanctus, sunt Deo accepta; quia poslu-lat pro sanctis , i. e., postulare eos (sc., veros christianos) facit secundum Deum, i. e., quod convenit divino beueplacitoquot;

8Â°. Cognitio certa quod ])eus providus omnia disponit in ho-num diligentium se 28.-30.

Scimvs autem ') quoniam , quod omnia â mala poenaliaquot;, adversa cooperantur, una cum ceteris salutis subsidiis operan-tur in honum supremum, ad salutem aeternain diligentibus Deum, iis, inquam , qui secundum propontum, aeternum, gra-tuitumque Dei decretum vocati sunt sancti ²), sc., ad Christi fi-dem et gratiam, huicque vocation! re ipsa obsecuti sunt ³) f. 28.

Nulla igitur adversa iis timenda sunt, quia Deus ea quoque mittit et permittit ad bonum ipsorum. Hanc plenam consola-tionis doctrinam sequentibus versibus probat et declarat tali ratione : Nihil nullusque potest nocere his quos Deus pro-movet. Atqui Deus vocatos sui dilectores promovet. Ergo nihil potest his nocere, sed omnia cedunt iis in bonum.

') Autem, graece Vt, hie est partieula tranaeuntis ad novum argumen-tum movens ad oompatiendnm cum Christo.

²) Vox âsanctiquot; quae in Vulgata, et penes aliquot Patres latinos le-gitur, in textu graeco aon extat. Quum autem Sancti in libris N. T. intelligantur âveri ehristianiquot;, sensus ilia voce addita vol dempta nihil mutatur. Cfr. Card. Frauzelin, Trad, de Deo uno sec. naturam, Th.LXVI. n. 4.

³) Id ipsa vox âpropositumquot; bio eonnotat. Cfr. Corluy, Spicilegium T, I. p. 113.

Probat minorem declaraiido terminum ad, et fiuem ob quem Deus eos promovet. Primo autein proponit ea quae ad banc promotionem sunt ab aeterno; secundo, quae in tempore.

Quod attinet ad actus Dei aelernos, sc., praescientiam et prae-destinationem , dicit: Nam qzws ut tales, nempe ut vocatos e^ dilectores, ab aeterno praescivil praescientia utique benevola et practica, eos, bac supposita praescientia, ab aeterno etiam praedeslinavil conform.es fieri imnginis Filii sui; verbo : ad con-formitatem cum Filio suo, eamque in bac quidem vita labo riosam; ut nempe bic Cbristo compatiantur, instar Cbristi parentis adversa tolerent; bacque ratione perveniant ad confor-mitatem gloriosam, quae hie jam inchoatur per gratiam, sed illic consummabitur per gloriam, ut adeo conglorificalio in coelis sit ultimus prornotionis istius terminus. Ejusdem autein finis ex parte Cbristi est : ut sit ipse primogenitus in mul tin fratribus 'f. 29., i. e., ut idem ipse, qui per generationem aeternam est unigenitus Dei Filius, ut Deus-bomo inter mul-tos fratres adoptivos, gloriae suae coberedes, primatum teneat.

Postbac exponit quid Deus ad exequendum memoratum praedestinationis suae decretum in tempore praestet, dicens : Quos autem ab aeterno praedestinavit conformes fieri imagini Filii sui, hot in tempore et vocavit efficaciter ad fidem et gratiam Cbristi: et quos ita vocavit, hos et in fide justificavit: quos autem justificavit, illos et glorificavit quot;f. 30. , in bac vita per gratiam, quae ex se, et ex intentione Dei ducit ad conglorificationem completam in altera vita. Itaque eatenns ponit praeteritum pro futuro, vel propter certitudinem fu-turi, quantum res pendet ex ipsa gratia justificationis et ex intentione Dei; vel, quia quod in nobis est futurum, in aliis jam est completum.

Hoc declarat manifestans major em , sc. quod promotis a Deo nihil, uullusque potest nocere.

Imprimis â ostendit quod nou possunt pati detrimentum per malum poenae , quod est duplex. Umiin quidem consistit in illatioue raalorum , aliud in subtractione bonorumquot;.

Utruuique singillatim evincit. Circa pritnum quaerit : Quid ergo, aspicientes ad haec beneficia, divinitus nobis collata, di-cemus? nisi hoc quod sequitur: si ita ut dictum est 29. 30., Dens pro nobis est, quis aut quid contra nos âesse po-terit efficaciterquot; , nobisve aliquod veri nominis malum infer-re , verbo: nobis revera nocere? Nihil, nullusque. Ergo jam quoad primum malum poenae vere affirmavi [f. 28.), quod diligentibus Deum omnia quaecumque sint mala, sive ab ho-mine, sive a daemone illata, quum haec inferri nobis non possint nisi ipsius Dei permissu , cooperantur in bonum.

Et idem dicendum de altero malo poenae, nempe, quod promoti a Deo â non possunt pati detrimentum ex subtractione bonorumquot;. Enimvero , Deus , qui â non solum alios sanctos pro salute hominum tribulationi exposuit '), sedquot; etiam propria, â i. e., non adoptato, ut haeretici mentiuntur, sed na-turali et coaeternoquot; Filio suo nan pepercif. a passione poenae , nostris peccatis debitae (â Nam culpa in Eo non fuit, cui parci potuissetquot;); sed pro nobis omnibus, i. e., pro nostra omnium expiatione , â in mortem tradidit ilium , in quo omnia existunt sicut in primordiali et praeoperativa causa. Unde Eo tradito nobis, omnia sunt data nobisquot;; proindeque nihil vere boni nobis aubtrahetur, a Deo negabitur. Unde subdit: quo-modo non etiam cum illo omnia nobis donavit ? y. 32. Quasi dicat: Procul dubio igitur Deus etiam una cum illo proprio Filio suo â nobis datoquot; , quin etiam pro nobis neci tradito , omnia nobis donavit, â ut sc. omnia cedant in bonum nostrum : superiora quidem , sc. divinae Personae , ad fruendum ; rationales spiritus ad convivendum ; omnia inferiora ad uten-dum, non solum prospera, sed etiam adversaquot; ²). Unde ite-

') Secundum illud II. ad Cor. I. 6.: Cum tribularaur pro vestra exhor-tatione et salute.

âPostquam ostendit quod sancti, quos Deus promovet, nullum detrimentum pati possunt quasi a malo poeuae, hic ostendit quod uullum detrimentum pati possunt quasi a malo culpaequot;.

Propter culpam autem quis laedi potest a duobus: â primo quidem ab accusatore; secundo, a judice condemnantequot;. Sed neuter potest praecedentis culpae intuitu nocere a Deo electis et justificatis.

Quod declarans, âprimo ostendit quod nulla accusatio pos-sit esse sanctis Dei nociva , et hoe :

a). Eatione divinae electionis. Qui enim aliquem elegit, ex hoc ipso eum approbare videtur. Qui autem accusat, improbat eum quem accusat. Non autem valet alicujus accusatio contra Dei approbationem.quot; Et ideo dicit : Quis accusabil, sc., effi-caciter adverms electos Dei? i e., interprete Cornelio a La-pide '), adversus eos, qui a Deo electi sunt ad fidem et gra-tiam Christianismi; aliis verbis: adversus veri nominis chris-tianos.

b). Katione divinae justificationis; â quod quidem beneficium praemittit, dicens : Deus sc. est , qui justijicat quos vocavit

33. Condemnatio autem contra injustos locum habet. Quis est ergo qui condemnel justificatos a Deo ?quot;

â Deinde excludit quamdam obviationem. Posset aliquistimere ne a Christo Jesu accusaretur tamquam transgressor mandati ipsius Christi, sicut et de Moyse Dominus dicit ²j: Est qui accusal vos Moyses, in quo vos spera/is. Et quod etiam ab Ipso condemnaretur, eo quod Ipse est constitutus a Deo judex vi-vorum et mortuorum ³). Et ideo dicit; Chrislus Jesus-, quasi diceret : Numquid Christus Jesus accusabit adversus electos Dei, vel etiam eos oondemnabit? Et ostendit quod non, quia etiam Ipse secundum humanitatem suam magna beneficia sanctis confert, sicut et secundum suam divinitatem.

Secundo, resurrectiouem, per quam nos vivificat, et nunc vita spirituali , et tandem vita corporali. Unde subdit: immo qui et resurrexit propter justificationem nostram '). Addit au-tem: immo ²), quia (Christus ad praesens Apostoli institutum) potius est commemorandus ex virtute resurrectionis, quam ex infirmitate passionis. Nam eUi crucijixus est ex injirmitate : sed vivit ex virtute Dei ³).

Tertio , ipsam Patris consessionem , cum dicit : qui est ad dexteram Dei, i. e., in aequalitate Dei Patris secundum na-turam divinam , et in potioribus bonis ejus secundum natu-ram humanam. Et hoc etiam est ad gloriara nostram, quia, ut dicitur ad Epkes. *): Nos et consedere fecit in eoelestihus in Chris to Jesii. In quantum enim nos membra ejus sumus, nos in ipso Deo Patri consedemus ⁵).

Quarto, interpellationem ejus, cum dicit: qui etiam inter-pel la/, pro nobis , quasi advocatus noster existens 'f. 34. At-qui ad officium advocati pertinet non quod accuset vel con-demnet, sed magis accusatorem repellat et condemnationem impediat. Dicitur autem etiam nunc in coelis ad dexteram Dei sedons pro nobis interpellare dupliciter. Uno modo , sanctis-simae animae suae desiderium, quod de salute nostra habuit, exprimendo. Nunc enim ejus interpellatio pro nobis est voluntas ipsius de nostra salute. Alio modo, humanitatem pro nobis assumptam , et mysteria in ea celebrata conspectui paterno repraesentando. Introioit. . in ipsum coelum., ut appareat nunc vultui Bei pro nabisquot; ⁶).

^l) Graoce: [/.aXXov oÃ¯ formula est se corrigentis. Ita cum s. Thorn. III. Beeleu ad h. I., insuper adnotans: âMagna quaedam emphasis est in re-petito illo Sc -/at, qui etquot;.

10Â°. Cerla conjidentia quod nihil nos separabil a chariiale Chruli fr. 35.-39.

Quod ut pateat, â infert conclusionem ex dictis. Et quia haec conclusio quasi ineredibilis videtur inexpertis , proponit earn per modum quaestionisquot;.

Circa quam imprimis uotandum ; Quo modo charilas ChrisÃ¯i 'f. 35. sit accipienda? sc. An ut genitivus ohjecti, an suhjecti ? Adeoque, an intelligenda sit nostra justificatorum charitas erga Christum ; an charitas Christi erga nos ?

a). Non pauci, nominatimque s. Thomas, intelligunt de cha-ritate, qua nos Christum diligimus et proximum, hancque in-terpretationem Cornelius a Lapide hoc potissimo , ni fallor , argumento tuetur, quod omnia quae ah Apostolo recensentur: angustia, fames etc. tamquam quae a charitate Christi sepa-rare possint, dumtaxat homines afficiant, korum(\\m quidem charitatem erga' Christum, non autem Christi charitatcm erga illos impedire ex sese valeant. â Nee enim â verba sunt Cor-nelii â recta dicitur , quod angustia , fames , nuditas , gla-dius charitatem, quae in Deo est, separet a nobis aut sepa-rare possit; de nostra autem charitate optime dicitur; nee fames, nee gladius me separabit ab amore Christi; haec omnia superabo amore Chriitiquot;. Haec ille. Angustius, ut reor, vel inde id argumentum prerai potuisset, quod quae Christi causa perferimus mala, utputa fames etc ex sese adeo non sunt nata Christi erga nos charitatem impedire, ut contra hanc potius augere suapte natura debeant.

b). Alii, iique neque pauci , neque infimi nominis com-mentatores, utputa Card. Cajetanus, Toletus, Natalis Alex., 111. Beelen, cl. Lipman censent, Apostolum loqui de charitate Christi erga nos-, quem sensum contexta oratio f. 37. et 39.

I., et Comment, in ep. ad Hehr. cap. VII. y. 25. llt;ect. IV., ex quo verba supra addita deprompta sunt, necnon Card. quot;Pranzelin, Tract, de Verba incarnato, Th. LI. praecipue n. III.

perspicue docet. Nam post euumerata gravissima aliquot mala quae justificatis Christi causa accidere possint, statim addit ir. 37., eosdera de illis omnibus plus quam triumphare propter vel per eum, qui dilexit eos (non dixit propter vel per eum, quem diligunt), h. e., per Christum eis opitulantem. Insuper ipsam hujus loci sententiam repetit f. 39. , dicens: nulla crealura poter it nos separare a charitale Dei, quae est in C. J. D. N., i. e., cujus amoris documentum est in C. J., ut qui merito mortis suae hunc Dei erga nos amorem nobis con ciliavit. Atque de hac Dei erga nos charitate versum 39. in-terpretati quoque sunt s. Athanasius, et Ambrosius, quorum testimonia profert 111. Beelen ad h. I. â Haec expositio Estio ,, e.st valde probabilisquot;, Gabrieli Vazquez âplacet ut recte respondeat contextuiquot;. CI. Paulo Drach videtur prioii praefe-renda; cl. I. M. Guillemon ') probabilior est.

c). Alii consilio neutri parti acerbo rem banc expediunt, opinantes, utramque sententiam verum dicere, adeoque neutri exclusive standum , sed utramque conjungendam esse ita , ut h. 1. charitas Christi intelligatur directe quidem charitas Christi erga nos, sed quateuus in cordibus nostris diffusa est per Spi-ritum Sanctum (V. 5.); sive, quatenus vicissim nos charitate erga se inflammavit; ut proin indirecte simul nostra erga Christum charitas connotetur. Ita Dr. Aug. Bisping ²). Nec male , ut videtur. Ceu ratio mediae hujus sententiae a cl. J. A. van Steenkiste ³} affertur, â tum quia una (charitas) ab altera se-parari nequit; tum quia Apostolus toto hoc capite ostendere conatur, salutem aeternam firmiter a nobis sperari posse, prop-terca quod nemo valeat nos a via salutis impedire , neque gratiam sanctificantem et nostram erga Deum charitatem au-ferrequot; , nisi Â«oÂ«metipsi. Utrobiqne enim , sc. , tain in prima quam in secunda opinione, ex analogia fidei ea conditio sub-

intelligenda est: nisi nos propria voluntate per peccatum mor-tale a Dei charitate defecerimus. Fide namque certum est, cha-ritatem viae quantumvis perfectam amitti posse, nisi interve-uiat speciale privilegium , quale habuisse D. Virginem tenet Ecclesia '). â Similiter de perseverantiae munere ... â ut habet Concilium Tridentinum ²) â nemo (nisi ex speciali revelatione) sibi certi aliquid absoluta certitudine polliceatur, tametsi in Dei auxilio firmissimam spem collocare et reponere omnes debentquot;. â Ex eo â ita addit laudatus Prof. Brugen-sis ³) â quod iucerta sit perseverantia finalis , non licet ex-cludere eum sensura, qui cbaritatem etiarn nostram erga Deum iutelligit; quainvis enira nemo valeat banc invitis nobis adi-mere , possumus tamen ipsi nos earn per pravam voluntatem abjicere. Nulla creatura, inquit s. Bernardus cit. apud A Lap., a charitate Dei separare nos potest, sed sola propria voluntas id potestquot;. â His habitis, sensus sit.

Ergo cum tot et tanta tamque efficacia divinitus nobis col-lata sint beneficia, Ergo, inquam, quit aut quid nos separare poterit a charitate Christi, qua Christus nos diligit, quaque inflammati vicissim nos Christum diligimus ? An iribulalro â exteriorquot; f an anrjnslia, â interior anxietas cordis , dum sc. ali-quis non videt quo divertat, vel quomodo evadatquot;/ an fames? an nuditas ? i. e., an subtractus cibus vel vestitus? an pericu-lum imminens/ an persecutio, sive pressius _; sive latius sump-ta â pro inflictione cujnslibet noeumentiquot; / an gladius, ipsa mors intentata aut illata/ Æ. 35. Sicut scriptum. est Psalmo XL1II. 22., pios Dei cultores hujusmodi mala passos, et passuros esse. Quia propter te, Tui causa, Domine, (martyrem enim non facit poena, sed causa), sc., propter coufessionem nomi-nis tui, cultumque tuum mortificamur, â morti tradimurquot; tota die veluti perpetuo nunc hi nunc illi : aest.imati sum.us a per-

secutoribus nostris sicut oves occisionis, occisioni, mactationi destinatae Æ. 3G. Sed in his omnibus malis, enumeratis quot;f. 35., superamus, graece iitspvaiujjisv, plus quam vincimus propter eum, qui dilexit nas y. 37., i. e., ânon nostra virtute, sed per auxilium Ciiristi, qui dilexit nos, (et) propter affectum quern ad eum habemus, quoniam ipse prior dilexit nosquot; ').

Denique proxime dicta confirmat, dicens : Certus sum enim quia, quod neque mors, â quae est praecipuum inter terribilia, neque vita, quae est praecipuum inter appetibilia, neque angeli, neque principalis, neque virtutes. Potest autem hoc intelligi dupliciter. Ãno modo, de malts angelis, qui contra sanctos decertant ²). â Alio modo, de bonis angelis, (ratio-cinando ab impossibili). Etiam ea quae sunt impossibilia, verbi gratia, fieri posse dixit, magis quam se ab amore Christi sejuugi ³); neque instantia, i. e., praesentia, sive dolorem, sive delectationern inferantquot; , neque fntura timenda aut desi-deranda, neque fortitudo y. 38., neque altitude, neque profun-dum. Obscurum est, quid rcrum Apostolus his verbis signi-ficare voluerit. Ex variis atque variis Angelici Doctoris expo-sitionibus, omni salvo meliori, mihi sequens arridet: neque fortitudo cogentis, neque altitudo auctoritatis, neque seduc-toris profundum astutiae; verbo : neque creatura alia potent nos separare a charitate Dei erga nos, et proin nostra erga Deum, quae est in Christ o Jesu Domino nostro V. 39., âquia, sc., per Eum data est nobis in quantum Spiritum Sanctum

') Sic varians lectio gracca: ota tou dyccrTjSotvTO?, â et oia tov (iyajtrjS'/v-~'^J- , utraque reddilur.

²) Undo dicitnr ad liphes. VI. 11. 12.: Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. Quoniam non est nobis colluctatio adversus carnem et sangidnem: sed adversus principes, et potestaies, adversus mundi reetores tenehrarum harum, contra spiritualia nequitiae , in roe-lestibus.

³) Simile est quod dicitur ad Gal. I. 8. Sed licet nos, aut Angelus de coelo evangelizet vobis practerquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit.

nobis deditquot;, aliaque tarn eximia charitatis suae signa nobis exhibnit, bisque vicissim cor nostrum sui a more accendit ita, ut nihil earn extinguere possit.

a). Amitti posse gratiam sanctificantem , quam Spiritus Sanctus in justificatione impertitur. Vos autem in came non ent is, sed in spiritu : si tamen spiritus Bei habitat in vobis. DifficnHas autem , quae contra banc fidei veritatem inovetur ex quot;f. 38, 39., variis modis solvitur penes Dens, De virtute charit. n. 128. Obj. II. Ex nostra sententia, optima videtur ea solutio quae ex s. Bernardo data fuit in notatis ad quot;f. 35., et cujus summa est: Nulla crea-tura a charitate Dei separare uos potest, sed sola propria voluntas id potest.

b). Spiritus Sancti a Filio quoqne processio; et Christi divinitas, proindequc Pntr.i oonsubstantialitas (cfr. f. 33.) Posterius quidem dogma clare hie manifestat Apostolus , eumdem Spiritum Sanctum modo Dei, modo Christi spiritum appellando. â Eo ipso autem et de priori dogmate constat. Quum enim idem Spiritus Sanctus est spiritus Dei Patris, et Christi: Ergo et a Patre, et a Christo procedit, tamquam ab uno principio, ct unica spiratione, ut Patres Florentini perspicue argumentabanlur. Cfr. Dens. Tract, de SS. Trinit. ad n. 74.

c). Ex Æ. 17. inferunt Patres Tridentini agentes ') de observa-tione mandatorura, deque illius necessitate: â Itaque nemo sibi in sola fide blandiri debet, putans fide sola se heredem esse constitu-tum, hereditatemque consecuturum, etiamsi Christo non compatia-tur, ut et conglorificeturquot;.

d). In quot;f. 28.-30. Salva reverentia Ã©t Thomistis , Ã©t Molinistis debita , opinamur, celebrem istam controversiam ; Utrum respectu adullorum praedestinatio ad gloriam, quoad intentionem spectata , sit ante, vel post praemsa merita supernaturalia ? hoc loco non dirimi, imo ne tangi quidem. Cfr. Corluy, Spicilegium , T.I. p. 113.-122.

a). Consideratis verbis Apostolicis a 'f. 1.-17., collatisque cum plurimorum moribus, obvia videtur conclusio : Quam pauci ergo vere christiani! Quot eniin ex iis secundum carnem ambulant, in-dulgentes luxuriae, odio, avaritiae, etc. etc. Hujusmodi bene cum s. Auguslino ') in hunc modum ad mentem rectamqne salutis viam revocaveris. â Qui secundum carnem ambulatis, âquo itis ? Pe-âritis, et nescitis, Non iliac itur qua pergitis, quo pervenire desi-â deratis. Nam utique beati esse cupitis ; scd misera sunt, et ad â inajorem miseriam ducuui itinera ista quae curritis. Tam magnum â bonum quaerere per mala nolite. Si ad illud pervenire vultis, hue â venite , hac ite. Viae perversae reliuquite malignitatem , qui non â potestis reiiuquere beatitudinis voluntatena. Fruslra tendendo fa-â ligamini , quo peiveniendo inquinamini. Non autem beati inqui-â nati in errore , qui ambulant in perversitate saeculi; sed , Beati â immaculati in via , qui ambulant in lege Dominiquot; ; qui non secundum carnem ambulant, sed secundum spiritum. Si enim secundum car-nem vixeritis, moriemini: si autem spiritu facta carnis mortificave-ritis, vivetis V. 1.-13.

b). Ad T. 17.: si tam en compatimur , ut et conglorificemur , sit haec nervosa s. Augustini ²) sententia: âSumma religionis est imi-tari quern colisquot;,

c). Ad ista verba Apostoli 1?. 18. Non sunt condignae etc. quis-que cum s. Augustino ³) sibi dicat: ,, Appendo quod patior contra âid quod spero. Ilhul sentio, hoc credo. Et tamen plus valet quod â credo , quam quod sentio. . . Opus cum fine , merces line finequot;. Simillima inculcat s. Beniardus ⁴), âQuid, iuquiens, in incertum â tibi dies et annos numeras? Transit hora, transit et poena; nec â accedunt sibi, sed cedunt potius et succedunt. Non sic gloria , â non sic remnneratio, non sic merces ipsa labor is. Nescit vicis-

³) Sermo 179. , alias 24. ex SirmondiaLiis, apud Nat. Alex, ad k. I.; penes cl. P. Drach, Epitre aux Rom. ad h. I. est sermo CCLXXIX. n. 4. Utro-bique legitur; âHoc sentio, illud credoquot;. Quam lectionem, quum textum ipsum frustra inquisiverim, ex recepta vi istorum pronominum concur-rentium, invertere mihi sumpsi.

d). In y. 28. Diligentibm Deum omnia cooper an tur in bonvm , Hi, qui secundum propositum vocati sunt sancti â usque adeo pror-â sus omnia, inquit S. Augustinus , ut etiam si qui eorum de-â viant et exorbitant, etiam hoe ipsutn eis faeiat proficere in bo-ânutn, quia humiliorcs redeunt atque doctioresquot;. â An vero â pa-âriter s. Bernardus ²) quaerit â ei peccata ipsa non cooperantiir âin bonum, qui ex els humiiior, ferventior, sollicitior , timoratior âet cautior invenitur?quot; Istiusmodi doctrina sane votis omnibus am-plectenda , ut quam maxime consolatoria hominibus bonae voluntatis !

Praen. 1Â°. Quae quaestio his capitibus tractetur notum suppouitur ex prolegomenon V. in lianc cpistolam , et peni-tius colligi potest ex Rcsp. p. 600.

â is. Sirffesst!Â»! Ã«Ã¨rÃ¶bof cÃ¼'

tabo cujus ii/isereb^r quot;

^-^sntis, necu/e. current is, sed ^mis^reyrtis^ est Deilt;^...

jfrktaf f^iar^aifl: Quia iil^liÃ³c ipsu'm 'Ã³xeitavT te^

' riÃ¯'meam '; ei ut ahnuncietur^olgcn ineum in ui)i-^'W/.

18. Ergo cujus vult miseretur, et, /mem vult indui^t^^'^'^v^?,'¹⁴^^ ^

19. Dicis itaque mihi; Quid acllmc' nucntur? voluntati'.ciuni ejus-'quia'¹ P-

. . â ¹ ^ ¹ reuw,.^ c?rr*'^

ssistit? _ . . ,7._r

20. O homo, tu quis es, qui respondeas Dco r Numfjuid dien,

tum ei, qui se finxit: Quid me fecisti sic?.

21. An non. jiabet pptQstatem figulus^luti .ex eadem massa facere aliudTriy^iZ^if^j

*_ riC^tZzlityZil--O /-% a

SÃ¶. ,, Sicut in Osee _______ __________r___________y__, _r_______ _______

^ et, niju dilÃ©Ã¶tam, dilectam; et non misericordiam eonsecutam, misericor-dlam conseci|tam.

26. Et erlt: in'Toco, ubi dictum est eis: Non plebs mea vos; ibi vo-cabuntur filii Dei vivi;^^^^ t

27? isaias au|eiy 'claniat pro. Israel¹.''Si fuerit numerus filigram Isra,el.

tanquam arena mftris, reliquiae'salvae fieni/â 'â¢â¢â¢WyÂ»rf 1^^Â«/ ^28.,. ^ye^um^epim eoniwij^^ns^j^t Kbbrovi^ns in aequitate: quia verbumquot; breviatiunquot;' faÃ¶iet Ã¯fomÃ¯ffijf super

^ v.,-^

semeÃ¼, sieut J^odoma faeti sieut (jomorpya similes fuissemuat^jL^i^-y^J

/ 30_A ^ Quid .ergo dicemus?\Quoa igentÃ¨fy quae iiDiÃ¯ Ã©ectabantur iustitiam, ' '

' toooeiunt justitiam: ' 'V^

^l^ndajegei^j^srifiae , m feg

n^aWiÃ¨nPquotf^exc¹!(ient^ v^rÃ¯Ã¼quot;Ã¼eL^^oii'^enim' omuesquot;qui at, ii simt %raelitae: ff Æ,// '-yxi.vJij**'} Jamp;-?- 'ZÂ£K rjuo r|ui segen ^un^ A^rabae, ojnnes ftlÃ¼V sed in Isaac vocabitur quot;----

ld est, non qui nln carnis, In nlu iJeiL sÃ©d qui fflii ^sunt promis-

ap.sf.imn.Tif.iir in sftminp ^ / / !' d* J \ J.. 'J

sionis aestimantur^^sormr^.^ Ur^ Ji ^ ^

AÂ§^u!^7^grt,u 7

yv erit Sarae nuM ' // ' . _Cl r finn

JiO. Non solftii autemi illa: sed et Jiebecca cx uiio concÃ¼bitu habens,/ Isa^patrif noitrfT¹ ^ Â«3^^

11. Cum onÃ¯m nondum nati fuissent, aut aliquid bohi ogissent, aut tVtali, (ut secwirau^olectionem quot;pronositom Dei maneret) quot;fquot;', '

, 12j. ^ Nouc:? ^JeFitms, sed ex vooSntedictuni est ei: Qifia/major

t-vV^iA.^'/ ') [.(i /^e K lt;- - â *Cquot;

l'^sau autem odio' liabui.-'^^rv,-^W d Ueum ? AbsU: et'imsÃ«ricÃ¶fdia'iii pfa'es-

16. _ l^itur^Ã³ÃÃ^olentis, ngqu'e,. c,i)rrenlis, sjecTjfniSQre^fe' Ã¨sT t.

JJA /

guidem vas in Tionorem7'alTud vero in contÃ¼ineljam ?

_nQuod si Deus volens ostendere iram, et notam facere potentiarrfe^-*quot;^' 'quot;'quot;T^'lT ''^suam â sustinuit in multa patientia, vasa irae, apta in interitum T aT/cP^,^.^ ^ t ostenderet diviUas gloriae suae in vasa misericordiae, quamp;fi_: 5 ' tÃ³^H'iaÃ¨paÃ¯ant, in gloriam. ^ '

fazMAl Quos/'ettVÃ³^;

Mi w Sinni in Osp.pi Hinit. â¢'

| v-yllaU^^vquot;,

^: ^:v,Ps

i n- â

Acturus de plerorumque sui temporis Judaeorum exclusione a gratia Evangelica , a gratia justificationis, Gentilium vero ad eamdem admissione orditur a declarando 'f. 1.-3. quauto-pere doleat banc exclusionem gentis suae , cujus dignitatem praedicat y. 4. 5., et dein

Objectio l^a. Haec exclusio videtur contraria promissis divi-nis semini Abrabae factis , ita quidam ut ea exclusione ex-cidisse videatur verbum Dei 'f. 6.

1Â°. Ratione tbeologica; quia promissa haec non pertinent ad omnes Abrabae posteros secundum carnem, sed solum ad ejus posteros secundum spiritum , ad imitatores fidei ejus f. 6.-8.

2Â°. Exemplo Isaac, solius filii promissiouis 'f. 7.-9. , et Jacobi, gratuita Dei benevolentia Esau praelati in tempora-libus 10.-13. Est argumentum a figura ad rem figuratam. Objectio 2^a. Haec discretio videtur contraria justitiae Dei T. 14. Refufatur:

1Â°. Ex parte miserationis; quia haec est libera Deo, summo omnium Domino f. 15., et nulli debita, quum omnes homines sint peccatores quot;f. 16. ')

2Â°. Ex parte ipsius derelictionis; quia haec conducit ad Dei gloriam, ut elucidat exemplo Pharaonis f. 17, , nec minus est Deo libera Æ. 18.; quorum enim miseretur, non misere-tur ex debito justitiae , sed ex misericordia, et quos punit, punit pro peccatis secundum justitiam: sicque voluutate consequente (quae peccata supponit) etiam malas hominum volun-tates ordinat ad manifestationem suae justitiae punieudo , et suae misericordiae parcendo.

Objectio 3^a. Haec dispositie exclusis a gratia Evangelica dat exceptionem contra Deum f. 19. Ex eo nempe, quod Deus indurat quos vult, dices: quid adbuc de eorum pervicacia i) cfr. I. 18.; III. 19.

1Â°. Indirecte, sc. impudentiam hominis, hujusmodi quid ob-jicientis, retundendo ab ipsius exilitate comparate ad Deum cui obloqui audeat; et a paritate figuli de vasis suis pro libitu disponentis Æ. 20. 21.

2Â°. Directe. Imprimis dando rationes ob quas Deus nihil iniqui agit quod Judaeos plerosque obdurari permiserit; nam:

a). Postquam multa cum patientia diu sustinuit eorum per-versitatem, cujus non alia causa, quam prava illorum voluntas, certe iram ejus et mortis poenam meriti crant; adeoque eos tandem rejiciendo nihil inique egit; tanto magis

b). Quod id fecerit ob duplicem finem gravissimum. Nempe ab una parte, ut in pervicaces ostenderet iram suam, crimi-num vindicem, atque ita notam faceret potentiam suam 'f. 22.; â ab altera parte, ut ostenderet magnitudinem suae bo-nitatis manifesto in gloriam suam redundantis, quando aliis, qui iisdem poenis digni erant, ex mera misericordia pepercit, eosque ad gloriam aliquando consequendam praeparavit 23. Quam misericordiam exhibuit nobis christianis, vocando nos ad fidem, non solum ex Judaeis, sad praesertim ex Gentili-bus f. 24.

c). Dein ex eo quod Gentilium vocatio in sansu mystico jam praedicta est ab Osee f. 25. 26., et ab Isaia plarorum-que Judaeorum a gratia Christianismi exclusio, et nunc pau-corum tantum ex iis ad earn vocatio 'f. 27.-29.

2 G Md II. Solvit quaestiones duas, primam a Æ. 30. - quot;f. 13. c,ap. X. ; alteram cap. X. a 14.-21.

Quaestio l^a. Cur Gentiles nunc adoptantur in filios Lei, non autem plerique Judaei? f. 30. 31.

Respousio imprimis causam indicat. Nimirum, quia Judaei ex operibus legis, non ex fide justificari volunt, at scandali-zantur in Christo, in cujus fide salvamur; contrarium autem faciunt Gentiles quot;f. 32. 33.

Noia 1. 5. Certissimum prncbet arguinentum humanitalis ct diviuitatis Christi in una persona divinn. Vide plura in Resp. p. 642. ad 3^ura; Corluy, Spicilegium, Ã¯. II. p. 24.-33,

Uola 2. Ad -f. 11.-13. recurrit aniinadveisio facta ad quot;f. 28.-30. cap. yin,., p. 98. Cfr. Corluy 1. c, Ã¯. I. p. 122.-137.

Nota 3. Omnia quae hie a f. 17.-21. dicuntur dc fxcilatione Pharaonis, de ostensione irae in vasa contumeliae, ct infra cap. XI. 'f. 7.-10. de excaecalionc, de spiritu coinpuuctionis, do obtn-ratione aurium ut non audiant, et hujusmodi alia intelligenda sunt-partim de subtractione gratiae specialis, relicta sufficiente, partim de permissione, partim de operatione divinae voluntatis coiiSÃ©qucn-tis. cfr. Dens, Tract, de Pecc. n. 129. et Resp. p. 12. et 601.-603.

8. Sed jquid dieit Scriptura? l'ronc^sfe'xefbuin 'in oreluofet in corde trol W'M*-,

9. Quia si confitearis mquot;orÃ© tuo Dominum Jesum, et in corde tuq. credideria fluod. Dpus ittum ^useitavit a mortuis, salvns eng. /t^/^

IJ.y Dicit^emnf^Scfiptura: Ãnmis^c^ufcreili^fin illuST, non conliÃ¯nd / 12. Non enim est distinetio J udaÃªi ' et^yraÃ©ci : nam idem Don omniumT divesTn omnes^qul mvoefÃ¶l itTiim^ *' j

^14. Quomodo ergo invqcabiyit, in quem non crediderunt? Aut quo-modo credent ei, qneÃ©i nouquot;auciÃ¯erunt ? Quomodo autem audient sine praedicante? , - , ,

16-^-, Sed/Ã¶Ã¶ii'Ã¶mne/ 'oljeclinjir Evan'gelio. Isaias enim dicit: Domine qu credid^liM^Mrf -r f~~.U~rf f* ti'

Causam cur plerique Judaeoruin exclusi fueruut a salute Evangelica, nimirum eorum iucredulitatem cap. IX. f. 32. indicatam, reuovata mentis benevoleutia 'f. 1., hie latius ex-plicat detegendo origiuem incredulitatis eorunf/'ba autem est, quod zelum quideÃ¯n Dei colendi habent, sed non secundum scienliam Æ. 2., i. e., non ordinatum , debita cognitione. Cul-

pabiliter enim ignorautes justitiam Bei, i. e., qua Deus gratis per fidem hominem justificat, et quaerentes per opera legis absque fide in Christum , suam, i. e., veluti operibus suis de-bitain justitiam. statuere, stabilire, justitiae Dei non sunt sub-jecti, i.e., conditioni, qua Deus stntuit hominem justificare, non obtemperant Æ. 3.

Denique dictae conditionis aequitatem defendit, ostenden-do, justitiam veram convenire lidei,

1Â°. Ob Jinem ip-nn s legis, qui est Christus, ad justitiam. omni credenti -f. 4.

2Â°. Ob ejfectum in ipsis Scripturis promissum , qui respectu justitiae lÃ¨galis est incolumitas vitae temporalis Æ. 5., respectu Jidei, salus animae hie inchoata et perficienda in coelis f. 9.

quot;f. 6.-8.; quippe quae consistit in assensu cordis et confessione oris J. 9. 10., atque ad omnes sine discrimine originis ex-tenditur, uti testatur Scriptura f. 11. 13., et ratio probat, nam idem Dominus omnium f. 12.

Responsio brevis: quia incredulitas eorum voluntaria est et culpabilis. Responsum istud Apostolus sequenti modo e-volvit.

1Â°. Concedit necessariam esse credituris praedicationem quot;f. 14.; praedicaturis legitimam missionem f. 15. 17. His positis

verbo Christi audito 'f. 16., atquevin hac sua incredulitate eos esse inexusabiles. Praetendere/ enim nequeunt defectum dehitae praedicationis, cum Apostoli illis , imo ubique terra-rum Evangelium praedicarint jlr. 18. â Neque defectum exempli, cum Gentes jam fidem susceperint, quam Judaei sper-nere utique non possuut, ideo quod etiam Gentilibus prae dicetur. Nam probe noscunt, vocationem Geutilium per Moy-sen et Isaiam fuisse praedictam f. 19. 20. â Neque tau-dem defectum vocationis, sive gratiae ex parte Dei, ut qui perpetuo manus suas ad eos extendit; ipsi autem Deo gra-tiam offerenti pertinaciter resistunt jtr. 21., atque proin eorum incredulitas voluntaria est et culpabilis.

solam fidem salvaro. â Nam Apostolus salutein adscribit fidei non internae tantum .^sed et extern as , c^iiam ore et opere , fidei cordis congrno Jconiiteamnr.'^' fffr/*¹

Nota 3. Æ. J 14. 17. ;k1 versus principium fnndamentale 1'rotes-tantium et Societatum Biblicarnm , dioentium : solam Scriptnram esse regulam fidei J

ff Dico^ergo: Nu'mc^iiid t) ens repulitit^Ã©pulum suum? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Abraham, de trib^ Benjanpn ;^J. ,JL_r,,,^

2. Nonorepyljt Deus plebetn suani, quam praMavifi'Jfii nÃ¨sciti^in Etia vÂ» / quid dicil oeripfiiFa: quemadmodum interpellat Deum adversum IsraelPyâquot;â

3. Domine^^ronlieta* Jtuos occiderunt, altaria tua suffoderuat; ct egoXri ,.,'/-

4. Sed quid dicit illi diviuum responsum? Refiqui milii septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal,

et in scanSaluR! ] 'et in retributionem illis. â¢ â¢^t-gt;gt;quot;'Â»Â«,

11* ihcOT-ereoNumquid sic oflendej-unt ut eadei-cul.i Absit. fted.ulo- , . â /?/ ,Æ

,/,gt;lt; yl2. Quod siydoli^umnflo'nin)' diTjtUe sunt mundi^et dipnnuliQ^eorunr?â^,i₁\tr,5^rquot;''

M^.^bis enim dico Gentibus: Qiiamdiu quidem ego snnir^QeatiuW^y ^ '*â '*â**,, *â¢

'f^r::quot; ^ J 't-quot;''Siquot;'quoiiiodo ad aemulaudum provoce'm carnein meamVet ^ '

. - _/ g.upd si dalibatiq_r sancta ts^, et nlassa: et si............â..........

quot;1 QÃ¼Ã³B''s!' afiqjra ei' 'falnis' Moli sunt, tu autem cum oleaster esses

amp;Ã¨.Tquot;^r?Ã¶. B^ne ^propter mÃ«r^^iiamp;tnquot;'^ncl^iinl^C aiuÃMD : nÃ³K'^'-'ijU

21. Si enim Deus oaturalibte^ramis'nÃ¶Ã¯i pÃ³|)ercitquot;^e forte-nee tibi parcat.

22. Vide ej-go bonitateni ,//!t soveritatpn^ ])Bi^JinBO|^ quidem, qui ceciderunt, Ã¯sCTentafcin'; vfW auteiy bpuitatem* iJeV, si 'permanseris in bo-nitate, alioquin et'/tu excideris.A^'^' ,â ; v. p/.- / J*.

23. Sed et illf^li ri'ilh perrnanserint'in incredulÃ¯taÃ¯e, inserehlur; quot;po-te ns est enim Deus'lteyjm inserere iWos.f?â quot;S-y------

24. .Nam si^tu/Ã©x ^tm^i^xcl^^es olÃ©astroquot;,'JÃªt gÃ³ntrif natÃ¼ram ifP SCTfÃ¯Ã¯s^eTjB^^pnfWri ojjyjrtn;^ ((i^n't^iha^^^''cjuT sÃ©c1Ã¯nd^^tÃ¯Ã¯r|A, KÂ» _tl₎,_isSienfaiTsuao onvaei^Â»^,-^quot;/^^ quot; ' . â¢*

. c^lt;. e-Â«-âwQ-Â»7-i Â»-â â *.^-'â gt;-Â£â 3 n - t *-Uv*r * uft -t* [(frlA.-lt;s*ST

enpiat, et avertaf utipietatem a .Tacob.c^â Â«iSJÂ». gt;quot;gt; lit,/- -â *

[jT^So^t vja^n^^Ã«oidistis Deo, nuncautÃ©m sericoraiain/cOnSecuti 'eslis pro()%f quot;ineredulitatem illoruni :

36. Quouiain ex ipSoquot;, et per ipsurK ct in ineÃ¶'siiSt omnia: ipsigloria in saecula. Amen. '' 7

b). Exemplo praeservatorum ab idololatria tempore Eliae Æ. 2.-4. Sic enim etiam hoc tempore pauci Judaei gratuito justi-ficati sunt ~f. 5. 6. Ceteri vero plerique ob incredulitatem sua culpa a salute Messiae sunt exclusi, secundum prophetias Isaiae et David jf. 7.-10.

a). Ex eo, quod idipsum, sc., quod plerique Judaei justi-ficationem non obtinuerunt, non nisi ob bonum totius gentis Judaicae factum est; ut nempe Judaei aemularentur Gentiles, qui occasione exclusionis Judaeorum vocati sunt ad fidem ^.11.

b). Ex majori bono^ eventuro Gentilibus per generalem Judaeorum conversionem, quae aliquando fiet, ut mox a Æ. 25. probabit, -f. 12. 15.

c) Ex suo pro Gentilibus convertendis labore et zelo , ut hac rationa Judaei provocentur ad aemulandum Gentiles 'f. J3. 14.

d). Ex eo, quod Gens Judaica in progenitoribus suis sanc-tificata est, uti illustrat duplici comparatione, primitiarum panis, quae Deo oblatae totam massam, et radicis, quae Deo sacrata et ramos arboris sanctificant 16. r * 11. Gentilibm cautelas proponit, ne arrogantius sibi com-placeant, aut adversus Judaeos iusolenter glorientur. Tametsi enim aliqui rami fracti sunt (denotantur Judaei a salute E-vangelica nunc exclusi), tamen Gentiles

1Â°. Naturaliter Judaeis inferiores sunt. â Namque similes sunt ramis oleastri (arboris agrestis); quum contra Judaei sint tamquam rami olivae, illique in horum tantum locum sunt inserti, adeoque exterius quasi assumpti , et penduli a Judaeis, quorum bona (pingueclinem olivae) participant. Itaque adversus eos superbe se efferre, turpe foret et animi ingrati f. 17. 18.

2Â°. Debent timere similem incredulitatis casum quem propter incredulitatem rami fracti (Judaei) subierunt ^f. 19. 20.

3Â°. Imo si in fide non perse verent, plus timere debent Dei severitatem. Si enim Deus Judaeis incredulis non pepercit, nee Gentilibus pareet 21. 22.

4Â°. Videbunt Judaeos, si non permanserint in increduli-tate, rursum assumi; quandoquidem horum assumptio, humano loqueudi modo, facilior est, quam insertio Gentilium /. 24. quot; III. Recapitulatio et confirmatio solatii pro Judaeis. Quia ruina eorum est tantum partialis, et ad certum tempus per-missa, sc., donee plenihulo Gentium intraret in Ecclesiam 'f. 25. Quod postquam fuerit impletum, universa gens Judaica ad fidem convertetur, sicut jam pridem ab Isaia praÃªdictum est 26. 27. Nee generalis ilia Judaeorum conversio Gentilibus mira et incrcdibilis videatur. Israelitae namque in-creduli sunt quidem Deo exosi ratione Evangelii quod repel-lunt, (et hoc in bonum Gentilium cessit); sed ratione habita electionis, qua eorum gens ceteris praestat, Deo sunt charis-simi propter Patres eorum 'f. 28.

Ratione electionis, inquam, olim a Deo factae, adhuc Deo chari sunt. Deum enim numquam donorum et vocationis poe-nitet quot;f. 29.

Eepetitio cautelae pro Gentilibus. Deus nam que Gentilium et Judaeorum incredulitatem permisit ad alternam misericor-diam, et misericordiae indigentiam declarandam y. 30.-32.

IV. EpipAonemate Apostolus universam tractationem dogma-ticam claudit. â Considerans Dei erga Judaeos atque Gentiles agendi rationem , qua utrosque eorum malitiae permisit, ut gratuitam suam bonitatem glorificaret , utrisque exhiben-do misericordiam suam, extollit altitudinem divitiarum misericordiae atque sapientiae et scientiae Dei, quae sunt abditis-simae, et humanae perscrutationi imperviae j. 33.

Sapientiae quidem et scientiae altitudinem probat, cum Isaia quaerens: Qum enim cognovit sensum Domini? etc. quot;f. 34.

Copiosissimam autem Dei misericordiam ex eo, quod Deus nemini quidquam debet, quum nemo Ei quidquam prins dare potuerit 'f. 35. Deus enim omnium rerum creatarum causa idealis, efFectrix et finalis: ut adeo ipsi debeatur gloria in saecula. Amen. 'f. 36.

/ Praen. Exposito dogmati de gratuita justificatione Apostolus documenta moralia superstruit, auditoribus suis plane adaptata. Normam hanc quivis concionator pro virili parte imitetur.

1. / Obseero itaque^ v/)s fraxres pep^mispricordiam lgt;ei, ut exliibeatis cor pora vÃªstra hostiam vÃ¯vMi^'^sapctaif|f/Deo'placentem^ rationabile obsÃ¨-quium vcslrum.-', gt;â¢ *** _ttt. 'L

2. Et^nolito confortnan'Kuic saeculo, sed rcformaminyn no^tate soil- ,, sus vestri: ut prpbetk ^uao ^it vqjui^tas Dei Jbpna, at be^pmcens^et

Sj/uico enim Â«er^r^ia^^uag,d^taf,amp;TniiJiK pmmW ^ui sunt inter vos: Non/pus^SSpere^quam' opoitÃ©t'^pÃ©rcT, sobrietatem:#lt;â¢

5. Ita mÃ¼ln unufflfcpM us^Ã¼mus iu Christo, singuli autem alter alte-''¹'quot;' rius meinbra/y'^^-quot;â/ , j

Odients^ majuTn, adhaerentes bouo 10-yCh'aritate fraternicatis invieem diligences: Honore invicem^ptaeve-nien'M:, _ J/hJ, C/

13. N eeeiSilatftus^inctofu m quot;co tfi iffiffiieanles i^ospiÃ¯alÃ¯tMeff'sÃ¨Ã©tarites.

16. Idipufffquot; invicefl^n sentiente^ Nolite esse pradenfes^^SÃ¯ vosipÃ©fipsos; ^

17. Nulli malum pro malo rÃ©ddentes; providentes 'bgjiv nÃ³ivtantum coram Deo, sed etiaip^^rajjrojtjpibus hoKiipibuÂ«C '.^11^

quot;I S. Si fieri potesf, qÃ¯Ã¯Ã³d ex' vÃ³bfs estr,quot;Ã³um Ã³mmbusTiominibus pacem babentes:

19. Non vosmeÃ¼psos^eiMJÃ¨^l^liarmirni, sed dateloounnme^scnp^^X.,. turn estepim: Mihi viftdicta^lt;lt;p^ga retribiuan^-aieÃ¯Ãª^Ã³mmus/V^rz'^**^! h-fl

hoc enirn facions, carbonos Â®l?feongcre|^^;sufrer'caput eju t- 21. ,/Noli einci a malo^sed vince in/bona mabini. /

'ki' Ad ortas inter Gentiles et Jadaeos contentiones penitius compescendas tamquam fundamenta , adjumenta, et exercitia pacis commendat omnibus :

1Â°. Ut et corpora sua vehdi hostiam in Bei obsequium ex-hÃ¯beant quot;f. 1., et animas. Quod facient, si non huic saeculo sese conforment, sed mentis reformationi studeant, ut sic pro-bent, quae sit voluntas Bei bona et heneplacens, et perfecta J. 2. Dei enim voluntas omnis boni, quod a nobis vel stricte fieri vult, vel exoptat, omnisque perfectionis regula est et mensura.

2Â°. Ut omnes modeste de se sentiant, seque contineant intra mensuratn doni et officii a Beo gratis dati, ad aedificationem fidei y. 3.

Praemissae admonitiouis â rationem assignat sumptam ex similitudine corporis mystici ad corpus naturale, in quo tangit tria :

Aptat haec tria ad corpus Christi mysticum, quod est Ecclesia. Circa quod etiam tria tangit :

Dein exequitur per partes mouitionem praemissam de moderato usu diversorum donorum et munerum 'f. 6.-8. 3Â°. Ut exereeant officia verae charitatis

V ^ b). Erga Deum, quern pie colant non pigri, sed animo ferventes, utpote non hominibus, sed Domino servientes-, spe mercedis gaudentes; et ex hac spe in trÃ¯bulatione paiientes-, et ut ad haec apti sint, orationi instantes -f. 11. 12.

4Â°. Erga aliter sentientes, sectentur uuitatem sententiae, et adeo excludant impedimenta concordiae; nominatim '-^lk a). Superbiam; âex qua contingit quod, dum aliquis inordinate suam excellentiam quaerit et subjectionem refugit, vult alium subjici, et ejus excellentiam impedire: et ex hoe sequitur discordiaquot;. *

b). Praesumptionem prudentiae; ex qua contingit, quod quis aliorum sententiae non credit, judicatque solum id esse prudentiae, quod sibi videtur quot;f. 16.

2z.i 6Â°. Quantum licet, et quod ex iis est, cum omnibus hominibus pacem habeant 18.

7Â°. Non suscipiant privatam defensionem aut vindictam de injuriosis, sed earn Deo ejusque locum tenentibus, legitima ad hoe auctoritate praeditis, committant y. 19.

1-1% 8quot;. Vel ipsis inimicis in necessitate constitutis subveniant, quia nulla major provocatio ad inimicum placandum quam praevenire amando 'f. 20. 21.

Nota 1. quot;f. 1. plunmutn valet ad pvobandum quod fides nostra debeat esse rationabilis. â cfr. Resp, p. 643.

Nota 2. Cum Apostolo ex unitate corporis humaui -f. 4. ex-plica unitatem Ecclesiae Æ. 5. cfr. I. Cor. XII. ; Eph. IV.

jmnis anima ntfteatatibjis sublimioribu^ subdita sit: Non est enim polÃ¶stas'nisi a Beo clju'ae^^tÃªnf' sun^f''Ef' Ã¼eo ordinatae sunt.

_2_ Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Qui autem rc-sistunt, ipsi sibi damnationemMa^unt^^^^^^i^X?^^

3, /Nam principe non sunTurnori hom omns, sed mali. Vis autem nmOraerepoÃ¯esHiliffi ? etjabe^ls laudem ex illa â â jtffiÃ©?quot;; ^

non eniW^i2S^au5agladium portat. Dei eniifiTmnistÃ©T' est: vindex^n (iram ei^qui malum agiL_/ ' . quot;*

5. Idalt;y necessitate supditi estotfe non solum propte/ iram , sed etiam proptercoB^mtiam. ^___,^Ãª __

7. Reddite ergo omnibus defeita: cm tributum , tributum : cui vecti-gal, veetigal: cui timogeta, timorem : cui honorem, honorem.

8. Neminrqul^u|^^beatis/j nisi ut invicem diligatis ; qui enim di-li^it proximum. Ifoem^impTevit./

9. JNam; Non adulterabis; Non occides: Non furaberis: Non falsum testimonium juices: Noneoneupispes: et si quod est aliud mandatum, in hoe verfÃ¶msfaiffSurTuinges proximujwtfflim sieut teipsum.

10. Dileclio oroximi malum non^Ã¶onÃ«rafuÃ¯\ Pleuih^o^ergo legis est dilectio. ^ â */:' ^ , .

12. Ngx ^^ssitT/diS^ai^gijigpropinqua'Vit^Mjjiciamus ergo opera tenebrarurtiquot;, et ipduarryr quot; *~

K-v.' Ad I. Ad coÃ«rcendum affectum independentiae, praetexta libertate, Apostolus inculcat, quod superioribus terrenis debe-tur subjectio Æ. 1.

1⁰. Ex divina origine potestalis, etiam civilis, ibid. Ex quo principio concludit 'f. 2. quod qui resistit potestati, Dei or-dinationi resistit, sibique damnationem acquirit 2.

2Â°. Ex fine ad quern divinitus institutae sunt potent ate.i, qui est protectio bonorum et vindicta malorum jf. 3. 4.

Ex praemissis rationibus y. 5. â iufert conclusionem priu-cipaliter iateutam, diceus: Ideo, propter praedictas rationes, necessitate (morali, sive, officio id exigeute, adeoque) quia hoe est ex necessitate salutis , suhditi estate principihus, (proin-deque) nan solum propter iratn, i. e., viudictam vitandam, quod pertinet ad 2^am rationem ; sed etiam propter conscientiam , quod pertiuet ad l^ani rationem ; quia qui potestati resistit, Dei or-dinationi resistitquot;.

gt;â ' 3Â°. Ex subjectionis signo, quod exhibentes de facto dictam obligationem agnoscunt; tributorum namque solutio est debi-tae subjectionis professio. Ideo enim, sc., quia principibus de-betis esse subjecti, el tributa iis praestatis, et praestare debe-\as^, qquot;uia ministri Dei sunt, in hoc ipsutn, sc., Dei ministerium servientes, toti et assidue incumbentes, curaudo prosperitatem et tranquillitatem publicam f. 6.

Ex omnibus hactenus praemissis ad declarati officii iraple-tionem admonet dicens f. 7.; Reddite ergo omnibus publica po-testatc praeditis debita singulis obsequia; cui tributum debe-tis, tributum reddite; cui vectigal, vectigal; cui timorem ti-

morem: cui honorem, honorem. â Est autem considerandum quod priucipi debetur Ã©t timer Ã©t honor: timor quidem in quantum est dominus sua potestate malos coÃ«rcens a malis {f. 4.), et ideo dicit: cui timorem debetis, reddite timorem. In quantum autem quasi pater providet bonis quae sunt in laudem eorum {$. 3.), debetur illi honor. Et ideo subdit: cui honorem debetis, reddite honoremquot;.

quot;Ad 11. Dextre transit ad debitum, quod perpetuo unicui-que iucumbit, dilectionis proximi f. 8. â Assignat causam ejus quod dixerat, sc., debito dilectionis nos uumquam absolvi.

quia in dilectione proximi propter Deum tola legis iinpletio consistitquot;. Ibid. Quod ultimum â probat:

'' 1Â°. Per inductionem. More inducentium enumerat quae-dam praecepta, hisque enumeratis, colligit omuia alia in com-muni, dicens: el, si quod est aliud mandatum instauralur (re-capitulatur) perficitur et impletur in hoc verbo: Biliges pro-ximum tuum sicut, i. e., non ad aequalitatem, sed ad simi-litudinem dilectionisquot;, bene ordinatae, qua teipsum diligere de-bes f. 9,

2Â°. âPer medium sjllogismi, in hunc modum: Qui dili-git proximum, nullum malum operatur ad ipsum; sed ad hoc tendit omne legis praeceptum, ut abstineatur a malo. Ergo qui diligit proximum, legem implevitquot;. Plenitudo ergo legis est dilectio J. 10.

Demum praecepti dilectionis mutuae observantiam urget ra-tione ducta a temporis quod superest qualitate, puta brevi-tate, et ab instantia salutis quot;f. 11.

a), noctis praesentis vitae, jam longe progressae, et appro-pi nquantis diei aeternitatis ;

b), vestitus nocturni exuendi, diurni iuduendi, quemque hortatur, ut abjiciat opera tenebrarum, et induat arma lucis; sepositis metaphoris, h. e., ad vitam honestam, sobriam , cas-tam, pacificam , secundum exemplar D. N. Jesu Christi 12.-14.

^^gt;quot; Nota 1. Synodus provincialis p. 132. Evangelii praecones ad-monct, Â«t â debitam . . saecidaribus snperioribus obedientiam saepe repetant, hac praesertim aetate qua licentiae ac falsae libertatis tot subversivae doctrinae circnmferunturquot;. Eem eamdem incnlcat et siraul modnra edocet excelsa , plenaque gravitatis et opportnnitatis epislola encyclica B. P. Leonis XIII., 29. Junii 1881., â Diuturnumquot;.

Nota 2. In jf. 6. 7. de tributia et vectigalibus cfr. Dens, Tract, de Contract, n. 70. 71.

t2jf Jnfirmum autem^iu ficie^ assuaiite, nou in^ disoeptatloÃ¯Ã¯Ã¯ju's^^^f^'

^ /B.^Alfiis^nirn ^pedit se mandtfcare^Dmnia: ^i autenyinnripus est,^^/

. Ã¶_f Is/, qui mand ucagt; non iiianducantem non spernat^ et quL ftÃ³ii marir ^²'' ^

S^tat.quot;a.^. '

9. In ^

10. Tu autcgt;mquot;qÃ¼ld ju Jlcj's fratrem Juum ? aut tu^uare sperms tuttin ? OmnM'Bningt;^/jj)Â«blm\telBPte MBunal Christi. y / ^

11. SOTfMufe^^^iÃ¯ufiT Vivo'cgo, dicit Dortiinus, quoniam mififÃÃeerV^y'Z-f.iJ. tetur omne genu : Ãt o'tfinis lingua confitebitur Deo. 'â¢

12. Itaque unusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo.

.KtijAsâ Â£ ~\_rA. ^.4- /i yQ/-\ Ã v* r-\ rv^ f y-x 1 #%n *-

fefif^nÃ¯Ã«r THÃeu^^'ul^uiem tudicat%mnem -

quot; quot; quot;-- quot;dRn^^Wif^d^sabil.Oit' quj maBdmrf

nS' a^Ã¯T^b; 'Et qaftnon mamjdÃ¶af ,*7 Dplmn

{ noÃ¯lrani sibi viviU .et nemo sibi moritur. ^ _r^

Sive enim vivimus, Dominff/vwiÃ¯ius: sive tnorimur, 1 jcmiino rtio-^ . S^jve gtgo^vivimus, sive iT)Ã³iiiiiur, Doininr^Bmus. ₍ rV .

udiiim Uii Spiritu aanctq,?''quot;^- '^

iSv Qui enim in'Koc^servit Christo, placet Deo, et probatus esÂ£ ho-minibus. , a*, ^ ~ .

19. Itaque quaÃ¨ pacis sunt, seictemnr: et quae aediflcationis sunt, in invicem custodiamus.

20. Noli prwter escam destruere Ã³mÃ¯sv^ei. omnia quidem Buntmun-da : sed iri^uSTest horniÃ¼i^ qui per omndlcuTÃ¼m manducat.

21.^. Bpnuffi^t^n manduca^e ear^'em^et non bibere vgt;num,,neque in quo^Tfi^eyiuu^ offeniitu^ ai^quot;scai^liz^r / Mt^inSrn^tÃ¼f.

f J-fÂ» '-'i VÂ»UX1U iimuvjl U14 HO VX lOUUVIUl â¢ JMIU UV/U Ã¶CVyUUquot;

charitatem ambulas. Noli cibo tuo ilium perdere, pro quo Christus i .

^^%J?rinortuns est. / ._____lt;L_ ^/...

nostrum. .......

et'

inter Eomc-vaos exortam de legalibus, nominatim circa discri-men ciborum et dierum ').

Praenot. 2Â°. Status quaestionis heic occurrentis, sequentibus animadversionibus, ut reor, plane determinatur.

a). Praecepta ritualia in morte Christi morlua quidem , at-tamen ante perfectam Evangelii pronmlgationem nondum mor-tifera erant ²), nisi haberentur ad salntem observatu neces-saria, tamquam vel ab illis salus esset, vel sine illis esse non posset.

b). Atqui ex tota dicendi ratione Apostoli ad /t. I. satis ap-paret, quod Komanonim ii, quos â infirraos in fidequot; appellat, memorata praecepta, speciatim quod ad discrimen ciborum et dierum attinet, non ex ulla necessitate salutis adhuc obser-vanda existimarint, sed quod solum ex consuetudine solemni-tatis, legi innixae et a patribus acceptae, ipsimet ea etiamnum scrupulosi servarint, ac eos, qui ea negligebant, judicarint homines voraces, utpote indifferenter omnibus vescentes, atque parum religiosos, utpote nihil curantes dies ex eorum lege et

isipaterna traditione sacros. Itaque â infirmiquot; denotantur Judaeo-Christiani nondum plene instructi vel saltern convicti de aboli-tione legalium in morte Christi, adeoque laborantes quadam in-firmitate in fide, ast minime tali quae errorem in fide importet ³). _f, i â Firmioresquot;, quos vocat, ii intelliguntnr sive Judaeo- sive Ethnico-Christiani, qui satis hac in re instructi, recte quidem praecepta ritualia Mosaica tamquam nullam amplius obli-gandi vim habentia negligebant; ast male eorum observantes

^s) Et en libi ratio, ob quam B. Paulus llomanu permittit, unumquom-que hac in re in suo sensu abundare; acriter autem contra Galatas in-vehitur, si circumcisionem, aliasve leges caeremoniales observarent. Pseu-do-doctores enim Galatis persuadere nitebantur, sine caeremonialibus non dari salutem, praedicantes haec una cum fide in Christum servatn neces-saria esse ad salutem. Quae doctrina manifeste erat gravis error in fido. Quapropter oportuit neutiquam Galatis permittere legalium observantiam, cum Komanis vero mitius agere, atque ad tempus tolerare quorumdam eorum in fide infirmitatem.

spernebant tamquam Evangelicae libertatis ignaros, imbecilli auimi homines; imo sua scientia et libertate, utut eÃª, per se et sibimetipsis recte uterentur, per accidens graviter peccare poterant, uimirum si infirmis scandalum pooerent, suo vel des-pectu vel exemplo eos provocantes ad comedendum cibos lege vetitos, vel ad negligeudum dies olim sacros contra eorum conscientiam.

c). Tota igitur praesens quaestio in eo vertitur, et ipse Apostolus h. I. totus in eo est:

1Â°. Ne infirtni teraere judicent firmiores, neque horum des-pectu aut exemplo improvido sinant se induci in peccatum contra conscientiam.

3Â°. Utrique se mutuo Christiana charitate complectantur, se invicem suscipiant, sicut et Christus ambos suscepit in ho-norem Dei.

Praenot. 3Â°. Nexus cum praecedentibus. Profecto contentiones de ritualibus statim delineatae multum oberant exercendae charitati frateruae, de qua duobus capitibus praecedentibus po-tissimum Apostolus egerat, et ad quam Romanos speciatim ad finem cap. XIII. enixe hortatus fuerat, sicuti nunc non minus nervose utrasque litigantium partes a peccatis eidem contrariis deterret. Itaque arcta est sequentium cum praecedentibus con-nexio, suapteque catura fluens continetur cap. XV. a f. 1.-14. proxime antegressorum explicatio et applicatio; ut adeo â missis etiam aliis gravissimis rationibus, quae evincunt capitis XV. a f. 1.-14. authentiam â futilis prorsus, imo nulla habenda sit critica hodiernÃ¶rum Rationalistarum, haec Paulo abnegan-tium, aut ex alia ejusdem epistola hie insuta blaterantium.

His praehabitis, sequens statui potest summa regularum, quas h. I. B. Paulus praescribit ad tollendum dissidium de ritualibus Mosaicis, et ad dirigendas tam infirmorum quam fir-miorum conscientias.

a). Dominus suo eum adjunxit dominio specialissimo, quo solus est dominus occultorum cordis. Ibid. Itaque etiam judicium operum illius secundum se licitorum, in quantum pendent ex corde operantis, nempe an bono, an malo animo baec faciat, ad solum Dominum spectat.

b). Quia igitur tu tibi temere judicium de his arrogans non potes temeritatem judicii tui excusare propter utilitatem fra-tris; nam alienus servus Domino suo stat aut caclit etc. 4. ').

c). Quia differentes in agendo Æ. 5., tamen agunt ad eum-dem finem, ad Dei honorem ^.6. â Unde obiter probat, hujusmodi finem in omnibus operibus nostris requiri, quia nemo nostrum sui juris est, sed Christi servi sumus; Christus enim pretio sanguinis sui nos emit Æ. 7.-9.

e). Quia unusquisque nostrum pro se rationem reddet Leo quot;f. 12. Non ergo amplius invicem judicemus quot;f. 13.

a). Quia, licet cibus nemini per se, sed tantum per acci-dens sit illicitus f. 14., tamen scaudalizans agit contra cha-ritatem, et perdit proximum , pro quo Christus mortuus est f. 15.

c). Quia regnum Dei non consistit in libertate edendi quae-vis, sed in justitia, et pace, et gaudio spirituali 'f. 17. 18.

a). Quia infirmo foret ruinae causa, et manducanti malum morale, peccatum f. 20.

a). Perperam Protestantes conleudere, versus quot;f. 5. 6. 16. adver-sari praescriptae ab Ecclesia ciborum abstinentiae ac festoruno obser-vatioui , turn ex legitimo versuum objectorum sensu , turn generatim et speciatim evincitur in Resp. p. 617.-621.

b). Mnlto magis aberrare Latitudinarismi patronos ex 'f'f. bis inferentes; hominem in ciijnsvis cbristianac religionis forma cnitu bonesto aeque Deo placere posse, ostenditur ibid. p. 621.-625.

\^JrÃ©' b). Scandalum dari posse per actum in se non malum, et esse ex genere suo peccatum mortale, tametsi non intendatur 'f. 15. 20. '). Ejus malitiam Apostolus hie ex eo declarat, quod scandalum dare est fratrem spernere , fraternam cbaritatem laedere ; â Cbristi mortem fructu privare , Ipsius charitati injuriare; â opus Dei destruere.

d). Nominatim ante et post prandium Deo gratias agere ; quod et Christus ipse exemplo sno doeuit. cfr. Matth. XV. 36. XXVI. 26. 27.; Marc. VIII. 6. 7 ; Joan, VI, U.

122 CAPUT XV.

Quid Apostolus in Epistola ad Romanos docet de lege Mosaica? 1Â°. Quod gratinm N. T. promisit. III. 31.

2Â°. Imperfecta fiiit, ita ut liomines ex ea uon fuerint salvati. III. 27. IV.

3Â°. Quod ejus occasione aucta fuerint peccatp. V. 20. VII. 5. 8. 4Â°. Quod fuit taaien in se bona , sancta , spiritualis. VII 12. 14. 16. 5Â°. Quod nunc est abrogata. VII. XIV.

CAPUT XV.

2y ÃnuÂ§ilt;juisque vesjru rn proximo suo placeat in bonum, ad acdifica'^-^J/ tidnefS*¹quot;#'quot; -____ ' quot; . â ,.....% L*

3. Etenim CJyistus non aibi plaotiit, Â«ed Sicut scriptuni est^Jmpjwto-... i improperaritmni tibi eeciderunt ^

^j^^Quaecumgtig enim scripta jsunt, ad riHstram dpctrinam scripta sjtnl:-ut per patÃ¯entiarn', j!j^cdasolatiotiei'n ScrTpf urarufn ~ spÃ©m h^Ã©amas.

;.5. Deus autet^j^^nÃ¶^r-oi ^olatii det vobis jdipsgaijggere in ^iter-.^^V

...

ifs

r/y quot; â â

,Bico enim ChfisÃ¼irni'.Jesum .ministruui fuiss^.circumÃ©isionis propterquot; ^ ^ ,, / y. lentes auteii^suporyittisericordia honorare Deum,,, siciit. scnptum.

10. Et iterum dicit: e^.

11. Ã¼t ireruni : Laudato oinnes bentes Domimim : et magmlicate eiirrv^-^.

omnes popu'i = . 'Wp- ^r5^x

IÂ». M rursus Isaias ait: J^nt radix Jesse, et qui exurget regere ben ' tes, in euni Gentes jpejabunt. ... / ¹

IJJ. Ã¼eusiaÃ¼Ã¯^Tv'spepiepleat vos omni gaud'quot;'

18. Non/^mw^mledl aT^iiid tonmlt;ooruin, quae^per niÂ«nou efficit Cliris-^f-,;^^^. s in obedientiam GenlAurti, vi^-bÃ³ /ct fact is -iquot;Â»- ^/ ^ ^ fgt;J-^..._i'

19. / In ^irtijte sigminim , et. prodigiorum, in virtute SH^^uÂ¥quot;'sanciT; '*-*lt; i u)^^^/^rusatoiii peycircuituiu usque ad Uiyricum replcvcrini

lium Christi. //_ _

20. Sic autem praedicavi Evangelium hob, non ubi nominatus est

m aodmcarem : seysicut scnptum

22. Propter quod et impediebar plurimum venire ad vos, et prohibi-, tus sum usque adhuc. â¢ ^

^3.^ /Nunc veto jilterius locum non habens in his regionibus , cupidi-Ã¶th'aÃ¼terrT liabeiis venicndi ad vos ex multisjam praecedcntibua^aonis:

24. Cum in Hiapaniam proficisci coepero , spero quod praeferiens' vi-deam vos, et a vobis deducar illuc, si vobis primum ex partefruitus fuero.

25. Nunc igitur proficiscar in Jerusalem ministrare sanctis.

26. Probsyerunt enjm Macedonia, et Achaia collationem aliquam fa-cere in⁷ paupereV sanctÃ³rum, qui sunt in Jerusalem.

27. P-lacuit enim eis: et debitores sunt eorum. Nam si spiritualium Ã«orrfrii participes facti sunt Gentiles : debent et in Ã¶afnalitms miijis^rarelllis'. 1

28^ Hoc igitur. cum consummavero, et assignaveroquot; eis fiructdm'tÃ³incf'T per vos proficiscar in Hispaniam.

29. Scio autem quoniam veniens ad vos, in abundantia benedictionis Evangelii Christi veniain.'quot; '

30. Obsecro prgo vos fratres per Uominum nostrum Jesum Christum, et per charitatem sancti Spiritus, ut adjuvetis me in orationibus vestris

31. Ã¼t liljerer ali iufideiitmsV qui sunt iyJudaea, et obsequii mei obla-tio accepta fiat-in Jerusalem sanctis,Æ - ______Ã¯?/; '''

33. Deus autem pacis sit cum omnibus vobis. Amen.

1Â°. Apostolus pergit officii commonere firmiores, quibus seipsura annumerat, ut infirmorum imbecillitates patienter fe-rant, et non suis tantum commodis , sed et saluti eorum studeant, ad exemplum Christi f. 1.-4.

2Â°. Omnibus a Deo exoptat animorum concordiam, jubet-que ut Ã©t Judaeo- Ã©t Ethnico-Cbristiani fraterna charitate se invicem complectantur, sicut Christus eos ambos, nullo gen-tis discrimine, in Dei filios adoptavit. Memores tamen sint, quod Messias Judaeis datus sit praecipue ex fideliiate, sive, veracitate, utpote Patribus promissus 'f. 8.; Gentilibus vero praecipue ex misericordia -f. 9., quum praedicta quidem, non autem directe ipsis Gentilibus promissa sit eorum vocatio 9.-12.

Pia demum apprecatione moralem epistolae partem claudit f. 13.

1Â°. Sese excusat, quod liberius mouuit Romanos, quamvis sciret, inter eos uon deesse viros plenos charitate et scientia, ut adeo ipso monitore carere potuissent J. 14.,

a). Ex scripti argumento, quod nihil uovi continet, sed res jam cognitas in memoriam tantum revocat 15.

c). Ex scriptionis sperato fructu, quum etiam praedicatio sua hactenus coram Deo fuerit gloriosa 17.; in gentium conversione efficax et miraculis stipata Æ. 18.; ab Hieroso-lyma usque in Illyricum diffusa if. 19.; potissimum ad na-tiones, ab aliis necdum excultas, prolata, cum prophetiae complemento quot;f. 20. 21.

Squot;i Dogmalica, nempe de licita invocntione Sanctorum ad quot;f. 30. cfr. ad Eph. V]. 18. 19.; Col. IV. 3.; I. Thess. V. 25.; II. Thes*. III. 1. ; Uvbr. Xlil. 18.

1. Coimnendo auteni vobis Piioeben sorocem uosirain. quaftest, in nn-nisterio Ecclesiae, quao est in Cenclins''-fr^vn'Crnmhi. , / /i ,

2. Ut earn suscipiatis in Domino digne sanfcus: etassiaaÃ¯isÃ¨fÃ¯n quo^quot;quot;^^^ cumque negotio vestri indiguerit: etenirn ipsa quoque astitit multis , ct . mihi ipsi.

4. (Qui pro anirfia mea suas quot;cf^vices sÃ¯Ã¯pposuei'Ã¼ni: qiiibus non solus ego gratias Ã©ao, jÃ¨ed ^t cu|ictae ecclesiae Gentium)

9. Salutate Urbanuin adjutorem nostrum in Christo Jesu, et Stacliyn dilectum meum. , u-f .â /lt;,gt; -ir* /f. _t S C.

11. Salutate eos, qui sunt ex Aristoboli domo. Salutate Herodionem oognatugiuieuni. Salutate eos, qui sunt ex Narcissi domo, qui sunt in I)Qimno.

14. Salutate Asyncritum, Phlegoutem, Hermam, Patrobarn , Hermen gt; ' et qui cum eis sunt, fratres.

15. Salutate Philologum, et Juliam, Ne.renm, et sororom ejus, etO lympiadem, et omnes, qui^ujn^is sunt, .^.nctos.

10. Salutate invicem in osoulo ÃM^Ã³.'jSalutant vos omnes Ecclesiae _ / Cliristi. /v - i Â»gt;-Â«â. r* ^ â¢*v'

offendicula praeter doctrinam, quain vos didicistis, faciunt, et decliiiatc '' '

ventri: et per dulces scriiiouos_)/ct; bcniedic^ipiies,seducuntj3^d^n^cenJ[.iiini^/gt;.

21. Salutat vos,.Ximolhcus adjutor incus, et Lucius', et Jason, etScfev..,,.^â-sipater coenati mei. gt;â¢. / /'/gt;/' â â ^

23. Sji^(,at^vos₍('Â»ji^Jjpi^s/mejis ^et unive^fi Ecclesia. Salutat vos Erast us arraifÃ¯iÃ 'civÃ¯Ã¯at^'Ã³t Quartus, frater.' ' '

26. (Quod nunc g^tefecUimâpst per Seript.uras Proobeta^unu|ecupdum praecepUun, aeterni pci^^P'^bcditioiiem fidei) itt'eiiiif'tis'(i'nliTius coguifi,

27. Soli sapfehti l5eo, per Jesum'CliriSliiIB, cui honor, et gloria in saecula saeculorum. Amen.

2Â°. Salutat fideles viginti octo , praeter integras quorum-dam familias, eos nominatim compellando et honorario quo-dam attribute distinguendo f. 3.-15.

a). Quia hujuscemodi non Christo , sed suo ventri serviunt, et incautos seducunt 18.

a). Eomanis celerem victoriam de Satana, per suos emissa-rios dissensiones et offendicula inter eos facere machinante , et gratiam D. N. J. C. 'f. 20. 24.

b). Deo, perseverantiae in fide auctori, honorem et glo-riam in saecula saeculorum. Amen 25.-27.

Nota 1. Quoad salutationes ofr. Intr. in S. S. n. 79., Tract. Comp. de S. S. n. 70., et Bernardin. a Piconio, cob. pietatis ad finem capitis.

Nnta 2. Inepta objectio Protestantinm, qui ex eo quod inter salutatos non reperialur S. Petnis, probatum voluere, S. Petnim Romae non fixisse sedem, satis refutatnr apnd Bern, a Piconio in jf. 15. et 16. Sane factum, tot tantisque historicis documentis sta-hilitum , istiusmodi difficultnte nihil elevatur ac raiauitur. Plura suggerunt cl. Wouters, Comp. Hist. Eccl.Xpoph. I. n. 23., et Dissertation. selectae in Hist. Eccl. auctore Bern. Jungraann , Diss. I. , speciatim n. 61. et nota 3. ad n. 94.

3 Ex quibiis populis, intellige, an ex solo popnlo Jiidaico vel Ethnico, nu ex utroque, Ecclesia Uomana coaluit? pariter responsum ex ipsa epistola probando . . 7

Paulinas est ordiue temporis, et quare tarnen constanter primo loco receusetur ?..... 7

quae capita siugulam ; et de quibus singula agit? . 9 10. Quot documenta tradit in parte morali ? praecipua re-

auctorilatem in omnes gentes, nominalimque in Romanos commendat ?..â¢â¢â¢â¢

missa est, consequitur ex sequenti effato apostolico : Graecis, ac Barharu, sapientibm et insipientibus debitor sum ? . . . . . . . .15

creatorem et Dorainum nostrum, per ea, quae facta sunt, uaturaii rationis bumanae lumine certo cognosci posse. 15

tere lapsum homiuis in passiones ignominiae, in immun-ditiam . . . . . . . . .15

neratim et speciatim faciunt ? . . . . .16 33. Quos Apostolus in parte priori bujus cap. praesertim spec-tat, Gentiles an Judaeos? et quis speciatim h. I. ejus-dem scopus est? . . . . . . i 16

petiti ex judicio Dei, et modum quo inde stabilias, Ju-daeos legem Mosaicam transgredientes, nou iiberatum iri a poena divina ob legem sibi datam et circumcisionem; adeoqne non habere, cur ob has praerogativas sese prae Gentibus efferant ....... 17

quae legem non babent, naturaliter ea, quae legis sunt, faciuntquot;, ideoque â ostendunt opus legis acriptum in cor-dibus suisquot; . . . . . . . .17

omnino exleges , ut contra legis naturalis dictamen et judicatum persenserint ? . . . , , . 1?

de circumcisione nihil docere quod repugnet iis quae de eadem seripserat ad Oal. V. 2. ?

b). non proderat ad salutem, fiebatque praeputium ? . 19 48. Exhibe argnmentandi modum , et sensum Apostoli dicen-tis 'f. 26.: Si igitur praeputium justitias legis custodial:

praeputium, legem consummans, te, qui per litteram, el circumcisionem praevaricator legis es ? . . .19

Non enim qui in manifesto , Judaens est; neque quae in manifesto, in came, est circumcisio; sed qui in ahscon-dito , Judaens est: et circumcisio cordis in spiritu, non litter a; cujus laus nan ex hominihus, sed ex Deo estquot;*. 19.20

duratis, dare gratiam vere sufficientem qua possint sal-vari . . . . . . . . .20

lice interpretari de infidelibus, et eerte perperara ab Estio ad solos fideles inter Gentes restringi . .20

Gentilis â uti a 25. capitis praec. docuit â per legis naturalis observationem sine circumcisione et sine legis Mosaicae prof'essione idem consequatur quod Ju-daei , bis nullam divinitus datam esse praerogativam prae Genlilibus, et circumcision em exteriorem nullius esse utilitatis . . . . . . . .22

censita praerogativa sublata babenda sit propter aliquo-rum Judaeorum incredulitatem, utpote ob quam etiam Deus babendus sit fidetn suam mutasse? . . .23

quot;f. 4., dicens: sicut scriptum est; Ut jmtificeris in ser-monibus tuis: et tineas cum judicaris . . .23

tionem petitam ex recitatis Psalmistae verbis in hunc sensum interpretatis ac si iniquitas nostra directe com-mendaret Dei justitiam, atque adeo peccatum non poena , sed praemio dignum, et Dens puniens homines pro peccato injustus foret? . . . . .24

timque Jesuitis, cum bodierni politici istud paradoxum iis imponunt ....... 24. 25

Gentili, nunc assevernt, quod Judaei nequaquam prae-cellunt Gentiles? . . . . . . .35

cumque lex loquitur, Us, qui in lege sunt loquitur : ut omne ns ohslruatur, et subditus fiat omnis mundus Deo:

quia ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram ilia. Per legem enim cognitio peccati . . .25

cet quot;f. 21.: Nunc autem sine lege justitia Dei manifes-tata est; testificata a lege et Prophetis, et quis horum sensus ? . . . . . . . . .26

lium suum J. C. proposuit propitiationem in sanguine ipsius, seu, victimam piacularem omnibus in eum cre-dentibus? ....... 26. 27

Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius, ad os-tensionem justitiae suae propter remission em praecedentium delictorum in sustentatione Dei . . . . 26. 27

versus Gentiles exclusam esse per legem fidei , et non per legem factorum ? . . . . . 27.38

probandum , legem veterem per traditam de justifica-tione doetrinam non destrui, sed stabiliri ? . , 29

Abrahae in probationem dictae veritatis: justitiam gratis obtineri per fidem ...... 29. 30

â patrem nostrum secundum carnem ? Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum ........ 29. 30

reputalum est illi ad justitiam. Ad haec quaeritur : 1Â°. Objectum istius fidei Abrahae.

4Â°. Modus, quo Apostolus ex verbis laudatis probat, justitiam obtineri per fidem sine operibus, tam a Judaeis,

88. Explica et ad intentam probationem Apostoli applica has ejus sententias: Ei autem, qui operatur, merces non im-putaiur secundum gratiam , sed secundum debitum. Ei vera, qui non operatur , credenti autem in eum, qui justificat impium , reputatur fides ejus ad justitiam secundum pro-positum gratiae Dei . . . . . . .30 84. Quaenam Apostolus in rem suam praestat circa Psalmi XXXI. quot;f. 1 et 2. Beali , quorum remissae sunt iniqui-tates, et quorum tecta sunt peccata, et in quo reponenda vis argumenti ex his verbis deprompti ? . . .30

86. Si primum , qualis igitur reputanda est circamcisio , sc., an ut conditio sine qua non , an ut mera confirmatio justificatiouis obtentae, adeoque ut quid accidens ad

1Â°. Sensus istius promissionis . . . . .31 2Â°. Probatio, quod ista promissio non erat adimplenda per legem, sed per justitiam fidei . . . 31. 33

gens : Ubi enim non est lex; nec praevaricalio ? . .31 93. Expone 1Â°. sensum quo Abraham dicitur contra spem in spent

testantes contendunt, justificatione hominis peccata non vere remitti, sed tnntum tegi, illique extrinsece Christi justitiam imputari . . . . . , .32

eosdem ostende , fidem justificantem non intelligi fidem solum, neque fidem specialem promisnonum ; prins dicen-do quid per banc Protestantes intelligant . , ,33

justificationis, quae puncta, suae instructioni aptissi-ma, ex cap. V. mutuari poterit? . . . .34

nibus: ncientes quod tribulatio patientiam operatur: pa-tientia autem prohatiunem, probalio vero spent, spes autem non confundit ..... 34. 35 103. Quibus argumentis fundatur cerlittido spei gloriae coe-

catos in sanguine Christi merito confidere, se per Ipsum etiam salvandos esse a dainnatione aeterna . .35

nem peccatum in hunc mundum inlravit, et per pecca-turn mors.... Ad haec quaeritur ;

1Â°. Quoroodo haec sententia praecedentibiis connectalur? 36 2Â°. Quails per particulara â sicutquot; similitudo bic innua-tur, et quomodo supplendum sit alterum comparatio-nis membrum , quod Apostolus snbaudit? . . 36. 37 3Â°. Quodnam, et quale peccatum deuotet, dicens: âper

unnm hominem peccatum in hunc mundum intravitquot;? 36 4Â°. Qualem corporalem, sc., an spiritualem mortem sig-

nificet, ubi subjungit; âet per peccatum mors*? . 36 5Â°. Quomodo mors physica in statu naturae lapsae ha-benda sit ? . . . . * . . .36

diluit, confirmatque revera omnes mori, quia omnes in Adamo peccaverunt , adeoque mortis universalitatem fir-mum esse argumentum universalitatis peccati originalis 37. 38

catum eral in mundo: peccaturn autem non imputahatur, cum lex non esset. In haec quaeritur:

3Â°. Quaenam , et qualis inter lectionem nostram, et grae-cani communem differentia existat quoad verbum : im-putari? responsum explicando;

4Â°. Quomodo Apostolus ex isto principio infert concln-sionem intentam: ergo mors in statu naturae lapsae revera est poena peccati, quod omnes ex Adamo con-traxerunt? ........ 37

que ad Moysen eliam in eos, qui non peccaverunt in si-militudinem praevaricationis Adae . . . .38

112. Apostolus ibid, addit: Adam esse formam futuri. Petitur : 1Â°. Quid, hoc parvo inciso praestet;

culpa, quae talem ac tantum meruit habere Redempio-rem ! Ostende, merito ita exultare s. matrem Ecclesiam, cum Apostolo duplici ratione eviucendo, non tantum nobis nocuisse peccatum Adami, quantum profuit re-demptio Christi . . . . . .89

unius delicto multi mortui cunt; multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis J eau Christi in plu-res ahundavit, petitur :

gratia aeqnalia suut; qua vero rations haec mullo ma-gis abundavil , quam illud ? . . . . .39

multo majorem effectum habere in bonnm , quam pec-catum Adami in malum ...... 39

indicium quid em ex una in condemnalionem ; gratia au tern ex mvllis deliclis in juslificationem ? . . .39

nis , peccalores conslituli sunt mvlti ; ita et per unius obedilionem , justi constiluentur mulli , et ex illo textu proba contra Protcstantes, justificationein esse veram et internam , non antem meram imputationem externam justitiae Cliristi ....... 40

daret delictum. Petitur 1Â°. Quae hie Lex intelligatur ? . . . . .40 2Â°. Quae hie sit vis verbi â mbintravitquot; ? . . 40. 41 3Â°. An particulu âulquot;, ex sancti Thomae inteliectu , absolute de eventu sumenda sit , an et de fine recte in-terpretari qneat ? respousum explicando . . .41 4Â°. Qua comparatione s. Augustiuus rem eamdem peui-tius dcclaret ? . . . . . . .41

gratia. IJl sicut regnavil peccatum in mortem ita et gratia regnet per justitiam in vitam aeternam, per J. C. D. N. 41. 42 130. Paucis indica rationes, quibus B. Paulus eviueit, Ada-mum non tantum geueri Immano nocuisse, quantum profuit Christus ....... 42

12-2. Ex 'f. 12.-21. demonstra a). peccati originalis existen-tiam\ b). in oicnes homines carnaliter ex Adamo pio-genitos propagatiunem ; c). necessitatem absolutam re-generationis in Christo, et hinc d). baptismatis etiam parvulorum a baptizatis parentibus ortonim . . 43 123. An universalitas propagationis peccati originalis a B. Paulo

asserts, ita intelligenda est ut sub ea etiam B. Virgo Maria comprehendi debeat ? Quaestio , ut patet, agit non de debilo , seu, necessitate contrahendi peccatum originate , sed de actuali ejusdeui contractione.

Probatur ex declaratione Synodi Tridentinae subjecta sae-pius meraorato decreto de peccato origimli, sess. V. â Postquam enim Tridentina Synodus, â Sacrarum Scrip-turarum, et sanctorum Patrum ac probatissimorum Conciliorum testimonia et ipsius Ecclesiae judicium et consensum secutaquot; definierat, Adamnon peccantem non sibi soli, sed suae quoque propagini nocuisse; ejusque peccatum propagatione transfundi omnibus, et unicui-que proprium inesse : ac proinde inesse quoque filiis baptizatorum , verbo : omnibus qui in nomine Christi salvandi sunt, qui sunt prorsus otnnes homines, quia non est aliud nomen sub coelo datum hominibus, in quo oporteat- nos salvos fieri ; itaque postquam sic aperte universalitatem peccati originalis docuerat, â declarat tarnen non esse suae intentionis compreheudere in hoc decreto , nbi de peccato originali agitur, beatam et immaculatam Virginem Mariam Dei genitricemquot;. At-qui haec declaratio Synodi Tridentinae est authentica et infallibilis declaratio doctrinae de universaliiate pro-pagationis peccati originalis, nominntim ut a B Paulo asserta fuit, turn quia est edita a Synodo oecumenica, tum quia est data a Patribus seoutis in hac doctrina, ut ipsi testantur, Scriptwas, Patres, Concilia, judicium et consensum Kcclesiae. Ergo genuinus sensus doctrinae de universalitate peccati originalis, ut haec speciatim a B, Paulo ad Rom. tradita est, minime is est ut in ea universalitate B. Virgo coraprchendi de-beat , sed ut ab ea lege generali B. Virgo per singu-tarem gratiam , per privilegium singulare et unicum fuerit excepta. Quod ultimum anthentice et infallibi-liter docet Bulla dogmalica Pii IX. âInefabilis Deusquot;, ex qua constat, revelatam esse a Deo doctrinam quae

tenet, Bmquot;â¢ V. Mariam in primo instante suae Coii-ceplionis fnissu singulari omnipotentis Dei gratia et privilegio, intuitu meritorura C. J. Salvatoris huraani generis, ab omni originalis culpae labe praeservatam itnmunem.

iVote. Qui charitatem banc, pensatis Apostolicis verbis, quodammodo perspeetam habnerit, facile cum s. Bernardo colliget: âHie priraum vide, quo modo, immo âquam sine modo a nobis Deus amari meruerit : qui âprior ipse dilexit nos , tantus , et tantum, et gratis â iantillos , et talesquot;. Et cum eodem Ecclesiae Patre, veluti stupefactus quaeret: âQuod si totum me debeo âpro me facto, quid addam jam et pro refecto, et re-âfeeto hoc modoquot;! Nec enim tain facile refectus, quam â factus. Siquidem non solum de me, sed da omni âquoque quod factum est, scriptnm est: Dixit, et â facta sunt. At veio qui me tantum et semel dicendo â fecit, in reficiendo profecto et dixit multa, et gessit âmira, et pertulit dura-, nee tantum dura, sed et in-âdigna. Quid ergo retribuam Domino pro omnibus quae â retribuit mihi ? In primo opere me mihi dedit, in â secundo se: et ubi se dedit, me mihi reddidit. Datus âergo, et redditus, me pro me debeo, et bis debeo. âQuid Deo retribuam pro se? Nam etiamsi me millies â rependere possem, quid sum ego ad l)eum?quot;Atque ita s. Bern. Lib. sen Tract, de diligendo Deo ad fin. cap. V., et init. cap. VI.

here de resurrectione spirituali, de perseverantia in jus-titia accepta , similive materia.

2Â°. Quas rationes , quibus auditores doceat et exhorte-tur , nt deinceps a peocato desistant, et in novitate vitae ambulant, sivc, justitiam perpetuo colant ? 53.54 3Â°. Quo modo, ad traraites Apostoli , has rationes ex-ponere, et applicare poterit? .... 45.-53

in Christo Jesu, in morte ipsius haplizali sumus ? Con-sepulli enim sumus cum illo per baplismum in mortem.; ut quomodo Christus surrexit a mortuis per gloriam Pa-Iris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. Si enim com-plantati facti sumus similitudini mortis ejus : simul et resurrectionis erimus.

Hos versus explica , et speciatim quid sit baptizari in Christo-, et, in morte ipsius . . . . 45.-47

3Â°. Quid significat corpus peccali, et unde sic dicitur ? 4Â°. Quis dicitur servire peccalo ? .... 47

morlui sumus cum Christo; credim.ua quia simvl etiam vivemus cum Christo: scientes quod Christus resurqens ex mortuis jam non mor Uur, mors illi ultra non domi-nabitur. Quod enim morluus est peccalo , morluus est sem.el: quod autem vivit, vivil Deo. Ita el vos existima-te , vns mnrtuos quidem esse peccalo, vivenles autem Deo, in C. J. D. N. . . . . . 48. 49

Peccatum vobis non dominabilur; iwn enim sub lege estis, sed sub gratia . . . . . .50

1Â°. Unde tibi oriri videtur; nerape, an ex priori mem-bro; quoniam. nun sumus sub lege-, an ex altero: quoniam sumus sub gratia? dando rationem responsi, et 2Â°. Quo igitur modo ea concipienda est, et quis dicto-rum verborum sensus ? ..... 50. 51

nem refellit, et conlrarium tuetur, ad formam syl-logisticam refer, et die quo modo enuneiet ejasdem major'-m, et minorem . . . . . .51

betis vos servos ad obediendum, servi estis ejus, ctii obedi-lis, sive peccati ad mortem sive oheditionis ad justitiam? 51

servi peccati , obedistis autem ex corde in earn formam doctrinae, in quam traditi estis.

1Â°. An igitur Apostolus gratias Deo agit, quod Roinani fuerunt vel antehac servi peccati? Sane difficulter id eoncipitur. Facile autem ideo quod numquam fuissent servi peccati. Quis igitur totius sententiae sensus ge-uuinus ? ........ 51. 52

2Â°. Quae veritates dogmaticae ex ea sententia coufirraari possunt? ostendendo ...... 54

nem : Ergo non amplius peccato, sed jnstitiae perpe-tuo servire debetis? . . . . . 52. 53

trae: sicut enim exhibuistis membra vestra servire in/.-munditiae, et iniquitali ad iniquitatem, ila nunc exhi-hele membra veslra servire jnstitiae in sanctificationem. Cum enim servi essetis peccati , liberi fuistis just itiae. 52. 53

3Â°. Ostende multum errare haereticos, qui ex ultimo membro iuferunt; Itaque si vita aeterna , gratia Dei:

ergo bona opera justificatis non sunt necessaria ad consequendam beatitudinem . . . . .54

nes peccatorum, quae per legem erant, operabanlur in membris nostris, ut fruclificarent morti; et quis borum sensus ? . . , . . . . . .59

2Â°. Quid sibi vult subdens, quod a lege ista soluti ser-vimus in novitate spiritus, et nan in vetustate litterae? 59

4Â°. Utrum primum recitati versus incisum: Peccatum non cognovi, nisi per legem, absolute, au comparative pronunciat ?

R. Comparative. Nam per solam legem naturalem homo sane cognoscere potest concupiscentiam voluntariam etiam mere internam verum esse peccatum, Dei offen-sionem, divinam exposcens vindictam; verbo; aliquid esse, vel non esse intrinsece malum. Sed multo melius, apertius, et certius illud cognoscit per legem pasiti-Tam divinitus datam. Itaque non absolute, sed comparative haec sententia accipienda est, ut innuitur in nota. 60

calum per mandatum operatum est in me omnem con-cupiscentiam, et quomodo haec seutentia interpretanda est ? . . . . . . . . .60 J 46. 1Â°. Quorsum et quo sensu snbjungit; Sine lege enirn pec-catum mortuum erat;

2Â°. Cujus hominis personam assumit, et quid sibi vult, subdens: Ego auiem vivebam sine lege aliquando. Sed cum venisset mandatum, peccatum revixit. Ego aulem mortuus sum: et inventum est mihi mandatum, quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Nam peccatum occasions accepta per mandatum, seduxit me, et per illud occidit? ........ 60. 61

fuisse per se malam, qnin contra sanetam, et mandatum sanctum, justum et bonum? explicando . . 62

Quod ergo bonum est, mild factum est mors ? Absit. Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum, est mihi mortem: ut fiat supra modum peccans peccatum per mandatum? ...... 62

2Â°. Quae tamen expositio melior, probabilior videtur? 63. 64 3Â°. Refer quae in banc rem scribit Natalia Alexander,

R. ad 3. Haec sunt quae in banc rem laudatus auctor scribit: â In bujus et sequentium versuum expositione dissident antiqui Patres. S. Paulum in persona hominis non regenerati, et sub lege constituti loqui can-sent Origenes, s. Joannes Cbrysostomus, Theodoretus , Theopbylactus , Oecumenius , et ex Latinis in earn sen-tentiam propendet s. Hieronymus Epist. ad Algasiam, in Commentariis Habacuc, cap. 1. et Danielis, cap. 3.

tis, cum nondum illi res esset adversus Pelagianos, scilicet in Expositione Propositionum hu jus Epidolae, proposit. 41. 42. 43. in Expo sit. Epist. ad Galat. c. 5. lib. 1. ad Simplicianum, quaest. 1. et lib. Quaestio-num octoginta trium, quaest. 66. n. 5. Earn opinio-nem ut suae haeresi defendendae magis opportunam secutus est Pelagius, in eam descenderunt Ambrosiaster et Sedulius. Verumtamen contrariam sententiam, scilicet Apostolum boe versu et sequentibus loqui de bomine regenerato, sub gratia constitutu, et jnsto, senserunt Methodius Martyr apud s. Epipbanium, et Epipbanius ipse Haeresi 64. quae est Origenistarum , s. Gregcrius Nazianz. in Apologetica 1. de fuga sua, s. Hilarius in Psal. 118. ad vers. 18. et ad vers. 115. et in Exposit. Psal. ]., s. Ambrosius li6. de Pa-radiso, cap. 11. et 12., quorum testimonia s. Augusti-nus adversus Julianum Pelagianum profert lib. 2., s. Hieronymus in Epist. ad Eustochium Virginem et lib. 2. Dial, adversus Pelagianos, Augustinus ipse doctior factus in libris contra Pelagianos editis, scilicet lib. 1. Contra duas Epistolas Pelagian, cap. 10. et 11. lib. 1. De Nuptiis et Concupiscentia, cap. 27. lib. 3. Contra Julianum, cap. ultimo, lib. 6. cap. 23. lib. Be Continen-tia, cap. 8. Serm. 154. alias 5. Be Verbis Apostoli, lib. 1. Retractalionvm, cap. 23. et 26, et lib. 2. cap. 1. lib. Be Praedestinalione Sanctorum, cap. 4. Libro 6. Contra Julianum, cap. 23. Juliano objicienti quod locum istum intelligeret aliter quam debeat intelligi, sic respond et : Non ego solus aid primus sic istum locum in-tellexi, quo evertitur haeresis nestra, quemadmodum cere intelligendus est: imtno vera ego prius eum aliter intel-lexeram; vel potius non intellexeram , quod mea quae-dam is tins temporis etiam scripta teUantur. Non mihi enim videbatnr Apostolus et de se ipso dicere potuisse , Ego autem carnalis sum, cum esset spiritalis; et quod captivus duceretur sub lege peccati, quae in memhris erat ejus. Ego enim putabarn did ista non posse nisi de

Us, quoÂ» ita haberet carnis concupiscentia sub jug at os, ut facerent quicquid ilia compellerel; quod de Apostolo dementis est credere: cum etiam innumerabilis multiludo Sanctorum, tie concupiscenlias carnis perjiciat , contra carnem spiritÂ» concupiscat, Sed postea melioribus et in-telligentioribus cessi , vel polivs ipsi quod fatendum est verilali, ut viderem in illis Aposloli vocibus gemitum esse Sanctorum contra carnales concupiscentias dimican-tinm. Qui cum mente sint spiritales, adhuc tamen isto corruptibili corpore quod aggravai animam , rede intel-liguntur esse carnales; quia erunt et corpore spiritales, quando seminatum corpus animale, resurget spiritale '): et rede adhuc intelliguntur ea parte captivi sub lege peccati, quae desideriorum, quibus non consentiunt, mo-Ã¼bus subjacet. Hinc factum est ut sic ista intelligerem, quemadmodum intellexit Hilarius, Gregorius, Ambrosius, et caeteri Ecclesiae Sancti notique Doctores, qui et ipsum Apostolum adversus carnales concupiscenlias, quas habere nolebat, et tamen habebat, strenue conflixisse, eumdem-que conflictum suum illis suis verbis conlestatum. fuisse senserunt.

Augustinianae porro expositionis veritatem probant etiam rationes ex ipsius capitis visceribiia petitae.

1. Scopus Apostoli, qui docendura sibi proposuit, ho-minem in Christo regeneratum et sub gratia constitu-tum non esse amplius damnationi obnoxium, quamvis adhuc came serviat legi peccati, modo tamen ipsa mente serviat legi Dei, et non secundum carnem am-bulet (vers. 25. hujus capitis , et vers. 1. capitis se-quentis.)

2. Mutatio temporis verbi, indicat Apostolum loqui de homine sub alio statu constituto. Versu enim 7. 8. 9. 10. et 11. verbum praeteriti temporis usurpat, quia personam assumit hominis ante legem aut sub lege po-siti, hominis peccatoris : Peccatum non cognovi nisi

per legem.... Peccatum per mandatum operatum est in me orn.nem concupiscentiam... Ego autem vivebam iine lege aliquando.... Ego autem mortum sum , et inventum est mild mandatum quod eral ad vitam , hoc esse ad mortem..... Peccatum occasione accepta , per mandatum, seduxit me, et per illud occidit. A versu vero 14. loquitur de se ipso in tempore praesenti, Ego autem car-nalis sum, etc. Quo loqnendi modo indicat de se ipso,

et de regeneratis omnibus loqui a statu peccati et le-gis servitute ad statum gratiae translatis, qui tamen quotidianam pugnam carnis adversus spiritum experiun-tur. Confer cum loco parallelo ad Galatas V. 17. ubi renatos et sub gratia constitntos alloquebatur: Caro enim concupÃ¼cil adversus spiritum.: spiritus autem ad-versus carnern: haec enim. sihi inoicem adversantur: ut non qunecumque vultis, ilia facialis.

3. Quae ibi dicit Apostolus in sua et aliorum persona, se velle bonum, nolle et odisse malum, se illud nan ope-rari; consentire et condeleclari legi Dei, se mente servire

ritur legi Dei coutrarium... Miser ego homo , quis me liber abit de corpore mor lis hvjus? ad personam hominis sub gratia, non sub lege constituti pertinent. S. Augustini exposition em secuti sunt s. Prosper lib. contra Collator em, cap. 4., s. Gregorius lib. 19. Moralium, cap. 5. et lib. 29. cap. 15., venerabilis Beda , s. Alphonsus de Ligorio , 3. Thomasquot;, qui insuper ad f. 11.-. jam nan ego operor illud, etc. aperte declarat; â hoc recte et facile potest intelligi de homine sub gratia constitute . . . sed de homine sub peccato constituto hoc proprie intelligi non potest. Potest tamen licet extortequot;. Cfr. adnotata pag. 66.

152. Quae est habitudo inter legem Mosaicam et concupiscentiam in homine constituto sub gratia novae legis, et unde, ac quomodo singulam partem responsi cum A-postolo probas? ...... 57. 58. 68

1B8. De homine in baptismate renato expone seqnentes sen-tentias; Scimus enim quia lex spiritualis est: ego autem

carnalis sum venundatus sub peccato. Quod enim operor, Â«oÂ« intelligo. non enim quod nolo honum , hoc ago: sed quod odi malum, illud facio. Si autem quod nolo, illud facio: conscntio legi, quoniam bona est . . 64. 65

Nunc autem jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, Scio enim quia non habitat in me, hoc est in came mea, bonum. Nam veils, adjacet mihi: perficere autem bonum, non invenio. Non enim quod nolo bonum , hoc facio .- sed quod nolo malum , hoc ago. Si autem quod nolo, illud facio: jam non ego operor illud, sed quod habitat in me, peccatum . . . 65.-67

illud facio, Apostolus concludit Ã©t legis bonitatem, Ã©t dotninium peccati in homine, sive, concupiscentiae vi-tiositatem ? . . . . . . . 67. 68

156. Dicit Apostolus quot;f. 21. 33.; Invenio igitur legem volenti ,Â» mihi facere honum, quoniam mihi malum adjacet: Con-

1Â°. Cui antegressae propositioni haec conclusio respondeat; 2Â°. Per quod medium haec conclusio Aposlolo innotuerit; 3Â°. Quid hie intelligat per hominem interiorem, secundum quem legi Dei condelectatur ? . . . ,68

bris meis , repugnantem legi mentis meae , et captivan-tem me in lege peccati , quae est in membris meis. Die 1Â°. cui propositioni antegressae altera haec conclusio respondeat;

3Â°. Quid Apostolus significet per âaliam legemquot;-, quo-tuplici rationa res nomine legis hie significata merito dici queat lex, et quam ob causam vocetur alia lex; 3Â°. Quare dicat, quod earn invenit in membris suis, quum tamen originaliter eonsistat in appetitu sensitivo ;

berabit de corpore mortis hvjus ? sibique respondet quot;f. 35.: Gratia Dei per J. C. 7). N., atque ex hoc responso infert : Igitur ego ipse menle servio legi Dei: came autem, legi peccati. Die 1⁰. Quaenam generatim his verbis tangat;

et perspecta, et quomodo circa earn haud pauci Phi-losophi, a Eevelatione alieni, errarunt, errantque? . 70

addere nata. Speciatim quibus potissimis armis uten-dum, ut hostem nostrum intestinum , perpetuo rebcl-lantein, douiemus et vincamus ? . . . 70.-73

verbis expressara : nihil damnationis rcliquum esse iis, qui sunt in C. J., dicit: Lex enim spiritus vitae in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis.

legi, in quo infirmabatur per carnem: Dens filium suum mittens in similitudinem carnis peccati, et de peccato damnavit peccatum in came, ut justificatio legis imple-retur in nobis, qui nan secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum.

Haec expone, et siraul ex iis edoce necessÃ¼atem, mo-dnra, et fructura , seu, finem duplicem incarnationis Christi........77. 78

Christiani adulti, ut damnationem evitent, debent etiam secundam, quam ab initio capitis significaverat, con-ditiouem adimplere, videlicet, quod non secundum car-nem ambnlent . . . . . . 78. 79

utriusque partes , minor em sc. et majorern, et conclusio-nem edisserat, dicens : Qui enim secundum carnem sunt;

quae carnis sunt, sapiunt. qui vera secundum spiriium sunt: quae sunt spiritus, sentiunt. Nam prudentia carnis , mors est: prudentia autem spiritus, vita , et pax. Quoniam sapientia carnis inimica est Deo; legi enim Bei non est subjecta; nec enim potest. Qui autem in came sunt. Beo placere non possunt. Vos autem in came non eslis, sed in spiritu: si tarnen spiritus Bei habitat in vohis. Siquis autem Spiritum Christi non habet: hie non est ejus. Si autem Christus in vohis est: corpus quidem mortuum est propter peccaium, spiritus vero vi-vit propter justificationem. quod si Spiritus ejus, qui suscitavit Jesum a mortuis , habitat in vobis: qui susci-tavit Jesum Christum a mortuis , vivificabit et mort alia corpora vestra, propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis........79.-82

secundum carnem, â secundum spiritum; sapere quae carnis sunt; sentire quae sunt spiritus . 76. 78. 79

in similitudinem. carnis peccati, missio Filii sane intel-ligenda est de Ejusdem missione in mundum; ast quomodo Pilius dici potuit missus in mundum, quam ,

teste S. Joanne, in mundo erat ? et 2Â°. An quod dicitur missus in similitudinem carnis peccati , non favet Manichaeis dicentibus, Christum ha-buisse solum carnis similitudinem, carnem quasi phan-

2Â°. Quid in abstracto sumpta praesupponat, et faciat; 3Â°. Quid item in concreto, sive, in homine, et quis ergo sensus dictarum sententiarum ? . . . .79

3Â°. De qua ergo came, et in quo sensu, sc., composito, an diviso, interpretanda est haec dictio; Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt? . . .80

1Â°. Quid Apostolo sit: non esse in carne, sed in spiritu ? 80 3Â°. Quis sit sensus appositae eonditionis: si tamen etc. et quae hinc Veritas constet ? . . . . 81. 98

ditionis , subjiciens : Si quis autem Spiritum Christi non habet; hie non est ejus. Si autem Christus in vobis est : corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vero vivit propter justificationem. Quaeritnr autem : 1Â°. An quidem de eodem Spiritu dicere pergat, quum hunc modo Spiritum Bei, modo Spiritum Christi appel-let, et qua de causa merito Eum utraque hac deno-minatione compellet; adeoque quae Veritas fidei hinc coiifirmetur ? 81. 98

8Â°, Vi ciijus proprietatis Personarum SS. Trinitatis Apostolus rem eamdem diversis bis formulis exprimere queat: quempiam habere Spiritum Christi, et Christum in quo-piam esse? . . . , . . . .81 3Â°. Quid sibi velit per subsequentia verba: corpus quidem etc. ?........ 81

Je mm Christum a mortuis , vivificabil el mortalia corpora vestra, propter inhabitanlem Spirilum ejus in voiis. Quaeritur :

1Â°. Quis, qua ratione, et sub quo respectu hie docea-tur suscitasse Jesum a raortuis; et quomodo haec doc-trina consistat cum hac alia aeque certa veritate, alibi tradita; Cbristum propria resurrexisse virtute ? . 81

3Â°. Quam ob causam, seu, quo titulo innixi Christi-fideles merito expectent corporum suorum resurrectio-nem gloriosam, speciatim dotem impatsibililalis ? . 83 4Â°. Quid Lae in re statuendum de infidelibus et reprobis? 83

mus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivelis . . . .83

nihil agant, eorumve libertas voluntatis excludatur? . 83 3Â°. Quot et quibus arguraentis quot;f. 14.-16. probat quod veri Christiani sunt tales filii Dei ? . . . .83

redes: heredes qtddem Lei, coheredes autem Christi: si tamen compatimur, ut et conglorificemur. Quaeritur : 1Â°. Secundum qnod jus memoratis filiis debeatur hereditas; 3Â°. Quae futura sit nostra hereditas ; . . . .83 3Â°. Quare dicamur futuri coheredes Christi, et 4Â°. Sub qua conditione? ostendendo hujus aequitatem , 84

titur praemissa sententia: si tamen etc., ostendendo; et dicendo quare tot ejusmodi motiva Apostolus hie et

do â praeceteris B. Paulus fidem meretur, cum ad-hue viator dixit: Exislimo enim, quod non sunt condig-nae pasdones hujus temporis ad futurc.m (jloriam , quae revelabitur in nobis; et qnatenus per hnjusmodi passio-ncs gloriam istam, eas in se longe excedentem , ex eondigno quidera mereri possnmus ? . . . 85. 86

velationem Jiliorum Dei expectat. Vanitati enim creatura subjecta est non volens, sed propter eum, qui subjecit earn in spe: quia et ipsa creatura liberahitur a servitute corruptionis in libertalem glorias filionim Dei. Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit, et parturit usqve adhuc. Ad haee me doeeas velim :

2Â°. Quo sensu vanitati subjecta dicatur; per quem, quare , et quomodo eidem subjecta fuerit;

5Â°. In quera statum restitui cupiat, et quomodo ille con-cipiendus sit, nempe, an substantialiter, an formaliter dumtaxat a praesenti suo statu diversus?. . . 86

lum autem ilia , sed et non ipsi primitias spiritus ha-bentes: et ipsi intra nos gemirnus adoptionem filiorum Dei expectantes, redemption em corporis nostri, dicas quaeso :

1Â°. Quosnam bic denotet dicens : sed et nos ipsi-, 2Â°. Et, si, ut videtur, per illos intelligendi sint omues justi, sive Christifideles, nonne sibi contrarius est,//. I. addens : et ipsi intra nos gemimus adoptionem filiorum dei expectantes, quum tameo jam quot;f. 14.-16.

affirmaverit et probaverit, quod Christifideles sunt filii Dei adoplini ? sin secus,

3Â°. Quid igitar significant per additamentum illud: sed et nos ipsi primitias spikitÃ¼s habentea, et per adop-iionem Jiliorum Dei? responsum explicando . . 87

tus adjuvat infirmitatem nostrum; nam quid oremus, si-cut oportet, nescimus: sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Qui autem scrutatur car-da , scit quid desideret Spiritus: quia secundum Deum postulat pro sanctis. Quaeritur :

2Â°. Qui verum sit quod subjungit: nam quid oremus, si-cut oportet, nescimus, cum tamen praeceptis salutaribus moniti, et divina institutione format!, sciamus sic nobis orandum esse: Pater no ster, qui es in coelis etc.; 3Â°. Sensus, quo dicitur Spiritus Sanctus postulare pro

nobis-, et quare gemitibus, iisque inenarrabilibus 88. 89 4Â°. Refutatio Macedouiorum, qui posuerunt , Spiritum Sanctum esse creaturam et minorem Patre et Filio; cum postulare minoris sit.

R. Patet ex legitimo sensu. Et ex eo quod si totus locus inspiciatur, secundum Macedonii intellectum, ni-mium probat, et ergo nihil, ut videre est apud s. Th.

5Â°. Sensus, quo Deus dicitur scruiari corda, et scire quid desideret Spiritus . . . . . .89

tur in bonum , in , qui secundum propositum vocati sunt sancti. Ad hnjus intelligentiam, die:

1Â°. Qnaenam hie speciatim comprehendantur sub voce : omnia, et an et quatenus hue etiam referri possint peccata ? . . . . . . .89. 100 2Â°. Cujus, et quale propositum intelligat Apostolus, di-cens; secundum propositum, et quid ipsa haec vox con-

3Â°. Quo sensu, seu , quinam et ad quid hie vocentur vocati (graece xXtjtoi) ; et an sensus non mutetur ex eo quod in textu graeco vox sancti non extat ? . 89

conformes fieri imaginis Filii mi, ut sit ipse primage-nitus in rnultis fratribus, de quali agit 1Â°. praescientia ;

2Â°. Conformitate fidelium cum Cbristo; et quis igitur promotionis , sive, praedestinationis eorumdem terminus nltimus; et quis finis ex parte Christi ? . .90

ficavit, illos et glorificavit ? ac quatenus et quare po-nit hie praeteritum pro futuro ? . . . .90

Qui etiam propria lilio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit ilium; quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit ? die :

1Â°. A quibus malls poenae his verbis Apostolus doceat, dileetores et vocatos Dei detrimentum pati non posse; 2Â°. Quo sensu dicat, Deura Filio svlo non pepercisse, et cum illo omnia nobis donasse? . . . .91

pati docet sequentibus verbis : Quis accusabii adversus electos Lei ? Deus qui justificat, quis est qui condemnet ? indicando rationes quibus haec ejus doctrina innititur. 92

secundum suam humauitatem electis Dei contulit, in probationem quod Ipse eos non accusabit, neque con-demnabit? ......... 93

ritate Chrisii ? trihulalio ? etc. intelligendnsue est de cbaritate nostra erga Christum; an de charitate Cbristi erga nos; au fors de utraque? addendo ratiouem. 94.-96

et quae eodem Tjf. 35. adduntur iueisa, neenon verba quot;f. 36. addueta ex I's. 43.? .... 96. 97

ter eum, qui dilexit nos. Certus sum. enirti quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, ne que virtutes, neque insiantia, neque fuiura , neque for-titudo, neque aliitudo, neque prof undum, neque crea-tura alia poterit nos separate a charitate Dei, quae est in C. J. B. N. . . . . . . .97

nes 172. 173. quaerimus: Quae fidei dogmata probari possint ex hisce Apostoli verbis: si tarnen spiritus Dei habitat in nobis. Siquis autem Spiritum Chrisii non habet: hie non est ejus. Et quid respondeas objicieuti: Seusni, quem prioribus verbis: si tamen etc. attrihuis, repugnare versus 38. et 39., utpote quibus adstruitur,

nihil nos separare posse a charitate Dei, semel accep-ta; haec enim ad minus valde conuexa est cum gratis sanctificante , et si ab hac realiter distinguitur chari-tas, tamen distinctio ilia tantum dicit: quod gratia sanctificans confert homini esse quoddam supernatura-le; charitas dispositionem ad operationis supernaturales? 98

tibi videtur adultorum praedestinatio ad gloriam quoad INTENTIONEM spectata ante vel post praevisa merita ? dando rationem responsi ..... 98. 104

mur, cum Patribus Coucilii Tridentini inferri potest pro doctrina dogmatica; â ex s. Augustine , pro morali? 98. 99

non secundum carnem ambulent, sed secundum spiri-tum, necessariam esse ut damnationem evitent, here-ditenl vero gloriam coelestem filiis Dei praeparatam. Quaenam argumonta ad propositi sui executionera cum B. Paulo adducere poterit, et quomodo a via salutis devios ad earn revocare cum s. Augustino?

Copiose et in forma exponuntur .... 76.-84 Verba admouitoria s. Augnstini (sub a.) . . .99

ditores animare intendit, ut varias tribulationes hujus vitae modo christiano patieoter ferant, ut, sicuti omnes Sancti, cum Christo glorificentur. Quaenam motiva aptissima ei Apostolus suppeditat, et quam practicam (â¢onsiderationem eidem s. Augustinus nominatim ad Æ. 18. suggerit?

B. Motiva summatim recensentur (ad II.) . . 75. 76 Speciatim exponuntur ..... 85.-97 Consideratio intenta habetur (sub c.) . . . .99

epistolae dogmatica Apostolus tractat a cap. 1X.-XI., et quibus generaliter punctis quaestio ista absolvitur? 9. 100

tus secundum carnem, qui est super omnia Deus bene-dictus in saecula. Amen. Quaeritur:

1Â°. Quibus falsis intersecandi rationibus Rationalistae bi-blici, impugnantes Christi divinitatem , ostendere labo-raverint, verba postrema â qui est super omnia Deusquot; etc., non ad Christum referenda esse;

3Â°. Probatio, fallere Westenium (Socinianismi suspectum), et falii Griesbach (Protestaotem), et J. M. Scholz (Ca-tholicum) docentes, muitos s. Patres censuisse praedi-catum de quo agitur, non ad Christum, sed ad Pa-trem pertinere; itemque falli D^rero J. Kuhn, ubi ha-bet {de Trin. p. 76. Tubingae 1857.), plures Patres

Patripassiaiiis posteriores sc. Origenem , Athanasiuin , Basiliiim, Gregorium Nyssenum, interpretationem Pa-tribus vetustioribus consuetnm de Christo penitus de-seruisse, incisnin istud : qui est super omnia Deus, de Deo absolute spcctato vel de Patre interpretatos eÂ»se; 3Â°. Uemoustratio ex his verbis: Christum ununi esse ve-rum Denm et hominem ...... 104

adeo ut Deus sit vera et directa illius causa, declara modum quo Moyses nomine Dei in Scriptura dixit Pba-raoni; Quia in hoc ipsum excÃ¼avi te. ut ustendam in te virtutem meant: et ut annuncietur nomen meum. in universa terra; et qno Apostolus ex his verbis conclu-dens dicit: Ergo . . quern vult indurat , atque paulo inferius incredulos appellat: vasa irae , apta in internum , in quibus Deus velit ostendere iram , et no tarn facere potentiam suam. (Praeter I. c. cfr. et Hurter T. III. a n. 73.) ....... 104

tia evangelica excluduntur, Gentiles autem ejusdem participes fiunt ? ....... 103

aemulationem Dei habent, sed nor secundum scientiam. Ignorantes enim justitiam Dei, et suam quaerentes sta-tuere , justitiae Dei non sunt subjecti. Haec explica . 105

ob rationes fidei, debito seusu aoceptae, vera justitia conveuit, adeoque aequa est conditio , qua Deus statuit hominem justificare.

R. ad lÂ»¹¹¹ part. 38. â Ad 2^am .... 105 812, Cur Judaei in sua incredulitate sunt inexcusabiles? res-

blicarum est: solam Scripturam esse regulam fidei. Oa-tende illud contrarium esse doctrinae , quam Apostolus Æ. 14.-17. tradit ....... 106

vae, et oleastri, dicens, quod aliqui ex ramis olivae fracti sunt, in quorum locum inserti sunt rami oleastri. 1Â°. Quosnam deaotat per ramos fractos?

4Â°. Quasnam his cautelas proponit, et quibus rationibus eas urget ? ........ 109

3Â°. Quare haec Gentilibus non debet videri mira et quasi incredibilis ? . . . . . . , .109 317. In quem finem Deus et Gentilium et Judaeorum incre-

218. Quaenam Apostolus ad finem tractationis dogmaticae prae admiratione divinae excellentiae exclamanÂ»: O altitudo etc. , divina attribute celebrat, et unde singula probat 33.-36.? . , . , , ,110

misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora nestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem , rationa bile obsequium. vestrum, et valorem argumenti ex ultimo inciso de-sumpti ad probandum, fidem nostram debere esse ra-tionalem . . . . . . . . .113

1Â°. Sensum liujus admonitionis aliis verbis redde. 2Â°. Qua siitiilitudine earn admonitiouem declarat? . 112 3Â°. Quibus aliis locis parem similitudinem adhibet , et quo scopo? . . . . . . . .113

Spiritu ferventeÂ»: Domino servientes: Spe gaudentes: In tribulatione patientes: Orationi instantesquot;} . . .113

invicem sentientes: Non alia sapientes, sed humilibus consentientes. Nolite esse prudentes apud vosmetipsos ? ostendendo . . . . . . . .113

micus tuus, ciba ilium; si sitit, potum da illi: hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus? . 113

perioribus etiam civilibus esse parendum in iis quae ad eorum jurisdictionem pertinent? . . . 114. 115

2Â°. Quis igitur sensus incisi: Ideo enim et tributapraestatis; 3Â°. Cui fuodamento secundum Apostolum ipsa haec ob-ligatio innititur ? ....... 115

1Â°. Quid nomine tributi et vectigalis intelligitur? 2Â°. An eorumdem solutio obligat in conscientia? . 116

Synodo Prov. adunati dederunt, ut Evangelii praeco-nes nostra praesertim aetate â debitam superioribus obedientiam saepe repetantquot;, de hoc argumento dili-genter elaboratam exoptat habere orationem. Exemplar quaerit.

Exemplar absolutum exhibet encyelica â Biuturnumquot;, quae imprimis huic Apostoli loco instans de imperio deque obediendi officio mirifice disserit . . . .116

umquam absolvitur, et quae perpetnae hujus obliga-tionis ratio? . . . . . . .115. 116

dileciio proxirai propter Deum, et ex quibus rationi-bus ad hujus praecepti observanliaiu nos stimulat ? . 116

imagiuibus, seu, metaphoris, et ad quid, his sepositis , Apostolus quemque fidelem adhortetur ? . . .116

1Â°. Quaenani fucrunt infirmorum sensa de observautia le-galium , nominatim quod ad discrimen eiborum et die-rum attinet? . . . . . . . .118 2Â°. Qninam igitur hie intelliguntur infirmi in fide ? . 118 3Â°. Qua ratione explicas quod liujusmodi Romanos assumi velit, eorumque imbecillitates sustincri, itno permittat eos in suo scdsh abuudare, cum tamen graviter inve-hitur contra Galatas, hosque a Christo excidisse pro-nuntiat, si circumcisionem aliasve leges caeremoniales observarent ? . . . . . . . .118 4Â°. Quinam intelliguntur jirmiores; quae erat horum culpa; et qua ratione, et quibus modis utentes sua scien-tia et libertate graviter peccare poterant ? . 118. 119

connexio; et quid vel hinc statui liceat adversus Ka-tionalistas biblicos, qui impugnant authentiam sive in-tegritatem epistolae nostrae speciatim quantum ad cap. XV. -f. 1.-14. attinet, eo obteutii quod quae his ver-sibus continentur jam in tribus capitibus praecedentibus dicta fuerint; imo quod duo postrema epistolae

capita habenda sint tatnquam distinctum aliquod Pauli epistolium, quod deinceps aliena manu epistolae ad Rom. adjectum fuerit ...... 119

III., qua circa legem ritualem Mosaicam statuit: Fir-mior infirmutn non spernat, et infirmus firmiorem non judicet? ......... 120

di; et iterura : Omittatur manducatio alias licita, si scandalo sit ? . . . . . . 120. 121

tione peccati statui potest speciatiin ex -f. 15. et 20.; et unde ejus malitiam h. I. ipse Apostolus declarat ? 121

diem; alius aulem judical otnnem diem : unusquisque in suo sensu abundel. Qui sapil diem, Domino sapit: El qui manducat, Domino manducal: gralias enim agil Deo. El qui 'non manducal. Domino non manducal, el gr alias agil Deo. â Nan est enim regnum Dei esca, et polus; sed justitia, el pax, et gaudium in Spirilu Sanclo. (Resp. p. 617. 618. cit.) ....... 121

tentiis adversari praescriptam ab Ecclesia catholica ci-borum quorumdam abstiuentiam, ac festorum dierum observationem. {Resp. p. 619.-621. cit.) . . . 121

sibus inferentem : hominem in cujusvis christianae re-ligionis forma cultu honesto aeque Deo placere posse. {Resp. p. 621.-625. cit.) ...... 121

rant ad majorem Dei gloriam , et nominatim ut ad prandium Deo gratias agant . . . . .121 258. Quid in bac epistola Apostolus docet de lege Mosaica ? 122

suscepit vos in honor em Dei. Dico enim Christum Jesum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum ; Gmtes autem super misericordia honorare Deum , sicut scriptum est; Propter-ea tonfitebor tibi in Gentibus Domine, et nomini tuo cantabo ......... 133

suo placeat in bonum., ad aedificaiionem , doce quo spec-tet complacentia Christiana , et quomodo a mundana discrepet ........ 124

rate ad modum instituendi suos subditos, et speciatim in ordine ad ministerium praedicationis sibi concre-ditum ? . . . . . . . . .134

rante conscriptas credere oportet ? . . . .126 2Â°. Quo istae salutationes spectant, et quodnam igitur S. Paulus nobis hie praebet exemplum christianae chari-tatis urbanitatisque ? . . . . . .126

265. Nonnulli Protestantes ex eo quod S. Petrus h. I. non meraoralur, probatum voluerunt, eum Bomae non fi- quot; xisse sedem. Ostende istiusmodi argumentum nullius esse pendens ad elevandam cujuspiam viri cordati fi-dem , revera B. Petrum cathedram Komae fixisse . 126