IV i8t|^,Ji ,J|

AMSTERDAMSCI IE UNIVERSITKITSVEREENIGING.

VERSLAG UITGEBRACHT DOOR DEN VOORZITTER. OP DE ALGE MEEN'E VERGADERING VAN n MAART 1S99. MET EEN OVERZICHT VAN DE WERKZAAMHEDEN DER VEREENIGING GEDURENDE DE EERSTE TIEN JAREN VAN HAAR BESTAAN, GEGEVEN DOOR DEN SECRETARIS; BENEVENS EENE NAAMLIJST VAN BESTUURDERS, BEGUNSTIGERS EN LEDEN.

r

Gedrukt hij J. II. df. BUSSV, -

/lt;jjgt; j/,

AMSTERDAMSCHE UNIYERSITEITSVEREENIGING.

VERSLAG L ITCiEBRACHT DOOR DEN VOORZITTER. OP DE A EG EM EE XE VERGADERING VAN n MAART 1S99. MET EEN OVERZICHT VAN DE WERKZAAMHEDEN DER VEREENIGING GEDURENDE DE EERSTE TIEN JAREN VAN HAAR BESTAAN, GEGEVEN DOOR DEN SECRETARIS; BENEVENS EENE NAAMLIJST VAN BESTUURDERS, BEGUNSTIGERS EN LEDEN.

Gedrukt r,ij J. 11. dk BUSSV, —

Het zal weldra tien jaar geleden zijn dat de Amsterdamsche ümversiteitsvereeniging werd opgericht. In 1889 zijn de statuten ontworpen en door Z. M. den Koning goedgekeurd. Volgens Art. 2 werd de Vereeuiging aangegaan voor den tijd van 29 jaar en 6 maanden, behoudens mogelijke voortzetting daarna — eene voortzetting, die, gelijk wij hopen en vertrouwen, als liet zoo ver is, wenschelijk geacht moge worden.

D oei van het ontstaan en bestaan der Vereenilt;nnff noemt Art. 3

o o

de bevordering van de belangen der Amsterdamsche Universiteit en van hare studenten, waarbij aan het Bestuur wordt opgedragen, de middelen aan te wijzen, door welke de Vereeniging tracht dit doel te bereiken.

Te midden van de wisselvalligheid der menschelijke dingen is het een heuglijk feit, dat dezelfde heeren, die mij van den aanvang af welwillend ter zijde stonden, nog steeds bestuurders der Universiteitsvereeniging zijn.

Doch dit is niet slechts verblijdend, het is ook een bewijs van liet voortdurend vertrouwen der Vereeniging in hare bestuurders, dat dezen telkens, bij toerbeurt aftredende, jaarlijks herkozen wérden. Ik leid daaruit af, dat het Bestuur volgens de leden en begunstigers, die het weten kunnen, in de goede richting werkzaam is geweest. Dit schenkt voldoening met het oog op het verleden en moed voor de toekomst.

Niet alleen geldelijken steun heeft de Vereeniging aan de Universiteit trachten te geven, ook zedelijken trachtte zij haar te verkenen bij iedere gelegenheid; vooral dan wanneer naar hare meening de belangen der Universiteit werden geschaad, liet zij zich hooren. Zoo heeft zij, nu vóór zes jaren, in Maart 1893, toen

4

liet raadslid Wüste het voorstel deed om de Universiteit op te heften, hare stem met kracht tegen dat plan verheven in een adres, dat op de groote beteekenis dezer aloude stichting voor de hoofdstad wees. Met ernst werd in overweging gegeven, of het wel ..raadzaam zou zijn, eene instelling, met moeite verkregen, met zorg gekweekt en met succes bekroond, te doen verdwijnen, alleen omdat de resultaten van haar voorspoed niet met getallen te berekenen zijnVquot;

Het is bekend, welk gevolg dit adres heeft gehad: het voorstel is door den Raad met groote meerderheid verworpen. Doch het geluk, dat toen met ons was, beeft de Universiteits-vereeniging evenmin als de Universiteit zelve altijd gediend. In datzelfde jaar 1893 zou iets plaats grijpen, dat nog altijd te betreuren valt, t. w. de verwijdering der kerkelijke hoogleeraren met den daarop gevolgden uittocht der hervormde theologanten van het tweede en volgende studiejaren; en, alsof die ééne ramp nog niet genoeg was: bijna te gelijk werd in den Raad het voorstel gedaan en aangenomen om de collegegelden te verhoogen.

o O o o O

Toen de nadeelige invloed van het laatste besluit zich liet gevoelen, meenden wij, evenals de Academische Senaat, er op te moeten wijzen en daaraan vast te knoopen een verzoek om intrekking van het besluit. Doch het heeft niet mogen baten.

O ~

Tot heden werken de beide noodlottige maatregelen van 1893 altijd door voort en doen zij hun verderfelijke werking gevoelen.

Ik wil niet overdrijven, M. H. Ik wil erkennen, dat de Amsterdamsche Universiteit niet slechts in den tijd van haar boog-sten bloei maar ook daarna getoond heeft een levenskracht te bezitten, waardoor zij vaster dan ooit in den bodem der hoofdstad is geworteld. Bepaal ik mij eenzijdig — want meer is thans niet mogelijk — tot de cijfers, dan is zij nog altijd de eerste in aantal van de NederlandscheUniversiteiten. Terwijl in dezen cursus te Leiden het aantal ingeschrevenen tot heden 738, dat te Utrecht 734, dat te Groningen 344 bedraagt, mag Amsterdam op 860 studenten wijzen. Ik merk hierbij op, dat ik alleen de cijfers geef van hen, die aan de vier Hoogescholen voor volledig onderwijs zijn ingeschreven; hen, die enkele lessen volgen, laat

5

ik overal buiten rekening en evenzeer hen, die studeeren en examens doen, zonder ingeschreven of opnieuw ingeschreven te zijn. Telde ik die mede, dan zouden de cijfers aan alle hoogescholen stellig nog grooter zijn.

860 studenten te Amsterdam, dat is inderdaad een aanzienlijk getal! Zij. die vóór de afschaffing der kerkelijke hoogleeraren en voor de verhooging der collegegelden waren, zullen niet nalaten triurafantelijk uit te roepen: ..dan hebben die twee door u zoo vooroordeelde maatregelen iu dit opzicht althans geen kwaad gedaanquot;. Ik wenschte dat ik het toestemmen kon. Maar gelooft mij, het is iets anders dan tot eiken prijs vasthouden aan eene eens omhelsde meening, als ik antwoord: ze hebben wel kwaad gedaan en ze doen nog kwaad. Immers we hebben hier eens een cijfer van 1039 studenten voor volledig onderwijs bereikt. Doch sedert zijn wij dalende; eu er is geen twijfel aan. of het tegendeel zou het geval geweest en de vorige stijging steeds toegenomen zijn, indien men de Universiteit had laten voortwandelen op de vroeger voor haar gebaande wegen. Door die, althans gedeeltelijk, te versperren, heeft men haar in haar ontwikkeling gestoord. Ik geef toe, dat zij nog ver van verloren, en, gelijk ik zelf zeide, de eerste in getal is. Maar met een gevoel van leedwezen voeg ik er bij: welk een vlucht zou zij hebben genomen, als men haar niet ter kwader ure gekortwiekt had!

Zoo poogde in de tien jaren van haar bestaan de Universiteits-vereeniging liet hare te doen om de belangen der Universiteit te bevorderen. Ook geldelijke steun is verleend ten bate van Academische inrichtingen, die medewerking vroegen en behoefden. Bepaal ik mij, wat dezen steun betreft, tot liet laatste jaar, dan mag ik het volgende vermelden:

Het physisch laboratorium had, volgens den Hoogleeraar Van der Waals en den Lector Zeeman, een interferentiaal-refractor noodig ten behoeve van wetenschappelijke onderzoekingen, van

6

wege de Universiteit te doen. Wij hebben om liet hoog belang dezer zaak niet geaarzeld voor den aankoop van dien refractor eene som van ƒ 750.— beschikbaar te stellen, zijnde de heltt van het daarvoor noodiire bedrae'; en hadden de voldoeniny van

O O ⁷ O

B. en W. te vernemen, dat de andere helft van wege de Gemeente zou worden gegeven.

Nogmaals brachten in den loop van het jaar bijzondere omstandigheden ons niet het physiscli laboratorium in aanraking. De 14^du Juni 1898 was voor de natuurkundige wetenschap een belangrijke gedenkdag, omdat toen 25 jaren geleden het beroemde proefschrift over „de continuïteit van den gas- en vloeistoftoestandquot; door den tegen woordi gen Amsterdamschen Hoogleeraar Van der Waals werd verdedigd. Zoo schreven ons in Mei eenige deskundigen, de heeren Buckraann, Julius, Ernst Cohen en van der Lee. Later hebben zich deze heeren niet nog anderen tot eene Commissie vereenigd, door welke het Van der Waalsfonds tot stand is gekomen. Aanleiding daartoe gaf het jubile' van dien geleerde, .waarop men hem huldigen wilde; doel was het doeu van proefnemingen in het Amsterdamsch laboratorium, gelijk aan die, welke ook elders, b. v. van Staatswege te Leiden, geschieden, ten einde op die wijs gegevens te verzamelen, die voor de theorie-van der Waals van belang zijn. Overtuigd van het nut dezer zaak en van haar belang voor onze Universiteit, hebben wij gaarne aan het tot ons gerichte verzoek om deelneming voldaan en als eerste bijdrage voor 1898 de som van ƒ 200.— geschonken. Terwijl wij ons voor het vervolg onze vrijheid moesten voorbehouden, wil ik toch niet nalaten er bij te voelt;ren. dat de tejrenwoordise Bestuurders der Vereeniimiu'

O ■ O O O O

zich bereid verklaarden, om ook verder het verleenen van bijdragen voor het omschreven doel in ernstige overweging te nemen. En ik ben overtuigd, dat wij in den geest van begun-stisrers en leden himdelden door dit te besluiten.

Beschikbaar bleef gedurende den loop des jaars de som van ƒ2500.—, reeds vroeger door ons bestemd voor de inrichting van het geologiscli-miueralogisch laboratorium. Wij konden echter tot de uitkeering niet overgaan, daar sedert het vertrek

van Piot. Molengraaff de leerstoel in geologie en mineralogie geruimen tijd onbezet bleef. JN'n echter onlangs door Prof Dubois die vacature is vervuld, zullen wij gaarne met den nieuwen Hoogleeraar over de besteding der bijdrage in overleg treden, zoodra dit door het Gemeentebestuur en hem sewensclit wordt.

Dus ongeveer trachtten wij in het afgeloopen jaar de bepaling der statuten na te leven: dat „de Vereenio-iuu- gelden beschikbaar

IJ O O O

stelt voor de Universiteit of voor daartoe behoorende en daarmede in verband staande inrichtingenquot;. Doch er is nog eene andere bepaling. Volgens haar rust ook de plicht op ons, ten bate der Amsterdamsche studenten werkzaam te zijn. Wij hebben dat tien jaar lang, ook weer liet laatste jaar, gedaan. Opnieuw zijn eenigen met geldelijke bijdragen voor hunne studiën geholpen. Bij lange na niet allen, die zich aanmeldden; want dat zou onze kas niet toelaten. Bovendien moeten wij niet slechts met de behoefte, maar ook met de bekwaamheid rekening houden. Wij mogen geen studenten steunen, die het niet ten volle verdienen. Op studiejaar, op vlijt en gedrag wordt gelet, maar ook wordt nagegaan, of de student wat voor de wetenschap belooft. Als dat uit het getuigenis van hoogleeraren blijken mag, zijn wij bereid naar vermogen het onze te doen. En mij dunkt, dat dit geen verkeerd stelsel is. Het geven van beurzen aan iedereen en in het wilde weg verdient afkeuring. Bevordering van wat men het wetenschappelijk proletariaat noemt kan niet op onzen weg liggen. Ieder moet zelf beslissen, of hij student wil worden en daarbij studeereu ook. Maar niemand wordt er toe gedwongen, en niemand heeft aanspraak op steun van buiten af. Aan onwaardigen hem te verleenen is dwaasheid. Maar het Bestuur heeft in de jaren, gedurende welke het werkt, getracht nauwlettend toe te zien, dat dit niet het geval was, en soms zeer blijde ervaringen opgedaan van toelagen, aan veelbelovende studenten na ingewonnen advies of op raad van

8

hunne leermeesters verstrekt. Onder hen zijn er, die het later ver hebben gebracht. Het voegt mij natuurlijk niet, namen te noemen. Gij zult mij wel op mijn woord willen gelooven, zonder mij te dwingen onbescheiden te zijn.

Dat wij echter te midden van onze bemoeiingen voor de instellingen en de studenten der Universiteit ook de vorming van kapitaal te haren bate niet verwaarloosden, zal u straks uit liet verslag van onzen Penningmeester blijken, wiens balans reeds door twee leden van het Bestuur, de heeren Asser en van Eeghen, is nagezien en U ter goedkeuring zal worden aangeboden. Op het Grootboek staat thans namens onze Vereeniging eene quot;Z¹/» % inschrijving van ƒ48000,—. Met den interest daarvan kunnen wij de uitgaven aan beurzen ruimschoots bestrijden, terwijl onze ondersteuningsreserve ongeveer ƒ 3000.— bedraagt.

Aan medewerking ontbrak het ons gedurende de tien jaar, die wij werkzaam waren, en ook het laatste jaar niet. Welzijn ons leden en begunstigers ontvallen door den dood. Wel bedankten er, omdat zij de stad verlieten, of om andere redenen. Doch de ledige plaatsen zijn gedeeltelijk weer aangevuld. De steeds klimmende hooge belastingen der laatste jaren hebben, naar mij verzekerd werd, invloed op het cijfer der leden gehad. Ik moet dit betreuren, al kan ik het begrijpen. Des te meer verheugt het mij, dat verreweg de meesten, ondanks den nood der tijden, de Vereeniging trouw bleven.

Zeer verblijdend is dat zich in den laatsten tijd meer studenten aansluiten. Het getal leden was in het afgeloopen jaar 245, het getal begunstigers 10. Aan contributiën van leden ontvingen wij ruim ƒ1500. —, aan bijdragen van begunstigers /750.—. Bovendien gewerd ons eene gift, die ons bijzonder veel genoegen deed, niet slechts om het bedrag, maar ook om de waardeering onzer pogingen, die er uit sprak. De Bond van Ned. Onderwijzers heeft in den Cursus 1897/98 het voorrecht gehad, voordrachten over schoolhygiëne te mogen hooren van vier Amsterdamsche

9

geleerden, aan de Universiteit verbonden, de heeren Dr. R. H. Saltet. Dr. M. Straub, Dr. H. Timmer en Dr. C. Winkiir. Na aftrek van de onkosten hebben die voordrachten de som van ƒ 229.75 opgebracht De Bond heeft in overleg met de sprekers goedgevonden, ons dat bedrag toe te zenden als bijdrage voor onze Vereeniging. Beter kan het niet. Ziedaar wetenschappelijke mannen, die de wetenschap steunen niet alleen met liun geld, maar ook met hun naam. Het is vleiend voor onze Vereeniging en voor de Universiteit, dat de onderwijzers haar dit blijk van sympathie geven. Ja, ik acht het een gelukkig teeken des tijds, dat zij die als onderwijzers het dichtst bij ons llooger onderwijs staan, met ons willen samenwerken om de Hoogeschool te steunen. Met warmen dank werd limine gift aanvaard.

Waardeering is niet het hoogste, M. H.; liet hoogste is plichtsvervulling. Doch terwijl uw Bestuur in deze hare kracht zoekt, is het toch niet ongevoelig voor eene onderscheiding. Allerminst als deze komt uit de hoogste vaderlandsche sfeer, gelijk dat den G'''¹¹ September van het vorig jaar ter gelegenheid van de inhuldiging onzer geliefde Vorstin het geval was. Het heeft H. M. behaagd uwen Voorzitter uit te noodigen om die plechtigheid bij te wonen. Tk behoef ü wel niet te zeggen, dat ik liet een voorrecht achtte U in de Nieuwe Kerk te mogen vertegenwoordigen. Verslag van die gebeurtenis behoef ik niet te geven, daar velen uwer ze zeiven mochten bijwonen en uitnemende verslagen daarvan elders gegeven zijn. Tk mag echter niet nalaten te wijzen op de hooge eer, die dooide uitnoodiging onze Vereeniging en haar bestuur is ten deel gevallen. Zij is ons een spoorslag te meer om ons, zoo goed wij kunnen, te kwijten van de ons opgedragen taak. Het schoone woord, door onze Koningin zoo lieerlijk en schitterend gesproken in de ure, waarin zij zich verbond aan haar volk, was in al zijn rijkdom en waarheid een wijdingswoord voor iederen onderdaan. elk ambt en elke werkzaamheid in Nederland!

10

OVERZICHT

van de werkzaamheden der A'ereeuiging 1889/1899.

Ondersteuning van studenten in de;

Theologie.......................... één a ƒ 600.— (3 jaar)

„ .......................... „ „ 800. (4 „ )

Klass. letteren.........................,, „ 400.— (2 )

Xed. letteren....................... „ „ „ 600.— (o ,, )

......................... „ „ „ 200.- (1 „ )

_;i _ .............................................,, ,. 600. - (3 „ )

quot; „ ...................... „ „ » -100.- (2 „ )

Nat. pliilosophie.................... „ ,, „ 200.— (1 „ )

.......................» ²ⁿ⁰- (! gt;• gt;

„ .................... . quot; 300- (2 „ )

Jledicijnen......................... ,, „ „ 800. - (4 „ )

............................„ „ 500. (2 „ )

........................... „ „ „ 600 — (3 „ )

l ............................„ „ 200.— (1 „ )

Rechten............................ „ gt;, „ 4quot;lt;^l— (2 „ )

Totaal 15 studenten a ƒ 6800.—.

Werkzaamheden in het belang van de Universiteit, hare Professoren, hare inrichtingen:

1890. Toezicht op de inrichting der Aula. door lt;le Aula-commissie ontworpen.

1893. Bijdrage van ƒ 500 voor de inrichting van het zoölogisch laboratorium, op verzoek van Prof. Max W'etaer.

1893. Adres aan den gemeenteraad tot bestrijding van het voorstel-A\ üste.

1895. Pogingen tot behoud vanProf. Van't Hofl'voor de Amsterdamsebe Universiteit.

1890. Adres aan den Gemeenteraad over lt;lè heffing der collegegelden.

1896. Beschikbaarstelling van ƒ 2500.- voor de inrichting van het geologisch-mineralogisch laboratorium.

1896. Voorschot van ƒ 1000.— aan Prof. Straub voor den aankoop van instrumenten.

1897. Bijdrage van ƒ 1000.— voor apparaten en hulpmiddelen in het chemisch laboratorium van Prof. Lobry de Bruyn.

1893. Bijdrage van ƒ 750.— voor een interferentiaal-retractor in het physisch laboratorium.

1898. Bijdrage aan het Van der Waalsfonds a ƒ 200. — .

1899. „ ,. „ „ „ ,, 200.—.

11

BESTUUR.

Mr. G. van Tieulio veii, Commissaris der Koningin te Haarlem, Eere-Voorzitter.

Prof. Dr. J. C. Matthes, Voorzitter.

Jhr. Mr. C. H. Hacker, Onder-Voorzitter.

Mr. C. H. van Tieuhoveii, Pennin'gmeester.

Mr. T. M. 0. Asser.

S. 1'. van Eeghen.

Mr. F. J. M. A. Reekers.

G. Rosenthal.

Mr. J. E. Veltman.

Jhr. Mr. J. F. Backer, Secretaris.

BEGUNSTIGERS.

Amsteudam-

EERELID.

Mr. S. A. Vening Meinesz, Burgemeester van Amsterdam.

12

LEDEN.

13

14

CO

Den Heere Mr. C. H. VAN TIENHOVEN,

'Pen /I i n gvieester d er 1 'n iv er sit ei tsvereen i 'Jin o'.

16 Heerengracht.

AMSTERDAM.