^ .»■ ,gt; ■gt;■ ■'• ■gt; .gt;' .jL

DE DICHTWERKEN

P. A. DE GÉNESTET

*■■ -,f ■ •,« ■

T

Vak 152

ELSEVIER—BIBLIOTHKEK Jf.

DE DICHTWERKEN

P. A. DE GrÉNESTEÏ

---------. -

VERZAMELD EN UITGEGÏEYEN ONDER' TOEZICHT VAN •

C. P. TIELE

:)

NEGENDE DRUK

AMSTERDAM UITGEVERS-MAATSCHAPPIJ „ELSEVIER' 1896

w-^ ■*' ■*' v» • ■*quot;~ir^r~-x' * • ■#' ■ H' -t' ir^ •.»*' ■i¹

P. A. DE GENESTET

I

■it'^r^r^r ^ ^ ^r y ■*'^quot;4'' •*' ir

A

, . lif- . , *'■ , •'■

■■v

:V *, ^:V ^;V

*, *,

!4

Men zegt dikwijls van dichters dat hun werken zelf de geschiedenis van hun leven bevatten. Van niemand kan dat meer gelden dan van den vroeggestorven dichter, wiens poëtische werken thans andermaal, in één verzameling bijeengebracht, worden uitgegeven. De Génestet wordt zonder twijfel het best uit zijn verzen gekend. Deze te bewonderen en hem lief te hebben is één. Doch dat maakt, hoe vreemd het klinke, de behoefte aan eenig levensbericht des te grooter. Hoe meer de persoon zelf zich uitspreekt in zijn werken, te meer zal men verlangen iets omtrent hem te weten. Hoe meer invloed zijn omstandigheden en lotgevallen op de vruchten van zijn dichterlijken geest hebben uitgeoefend, van te meer belang zal het zijn voor hen, die den dichter wenschen te verstaan, om die lotgevallen en omstandigheden te kennen. Met dramatische en epische dichters is dat anders. Het zou ons niet onverschillig zijn zoo wij iets van Homerus en iets meer van Shakespere konden weten. Maar al verdwijnt de dichter der Ilias in een mythische duisternis, zoodat men zelfs twijfelt aan zijn bestaan, al zijn de herinneringen, die de Engelschen, nü zoo trotsch op hun hoofddichter, omtrent den schepper van Hamlet bewaarden, onzeker en schaarsch, in weerwil daarvan kunnen wij hun werken begrijpen en waardeeren. „Onder onsjesquot; daarentegen, zooals De Génestet zelf gewoon was zijn verzen te noemen, verraden te veel van het innerlijk leven, dan dat de lezers niet

if' ■* '

hJLiJL ■ *' • * j ■gt;.» j.v.sJt-jJtuJL ■» ■«' ■ * ■ ■ *''

IV LEVENSSCHETS.

aanstonds verlangen, ja behoefte gevoelen zouden, om zich den dichter zeiven, zij het dan ook slechts mot breede trekken, te zien voorgesteld.

Het was dus noodzakelijk om deze kompleete uitgave door een beeld van den dichter te doen voorafgaan. Een uitvoerige levensbeschrijving zal men niet verwachten of begeeren. Meer dan een schets zal het niet kunnen zijn, een schets van De Génestet's dichterlijke ontwikkeling en van hetgeen daarop invloed heeft uitgeoefend. Ik zal tevreden zijn, zoo 't mij gelukken mag het beeld van den beminnelijken dichter te doen herleven voor den geest van hen die hem kenden, en het zoo weer te geven, dat hij, ook voor hen die hem niet gekend hebben, niet geheel een vreemdeling blijft.

I.

Gelijk alle waarachtige kunstenaars onderscheidde De Génestet zich door een bijzonder hooge ontwikkeling. Toen ik hem leerde kennen, gevoelde ik hoever hij mij vooruit was in levenservaring, in literarische zelfkennis en menschenkennis tevens, in oordeel, in zekerheid omtrent den weg dien hij bewandelen moest, om niet te spreken van die kunstvaardigheid, dat meesterschap over maat en rijm, dat hem als geboren dichter eigen was. Toch was hij mij in leeftijd niet veel meer dan een jaar vooruit. Den 21sten November 1829 te Amsterdam geboren, was hij als achttienjarig jongeling reeds zoo goed als gevormd, en dichtte hij reeds twee jaren vroeger verzen, niet onwaardig om onder de oogen van 't publiek te komen. Wel is het waar, wat een zijner vrienden, de heer Zimmerman, in een opstel aan zijn nagedachtenis gewijd, heeft opgemerkt, dat hij geen wonderkind was, geen merkwaardig natuurverschijnsel, uitstekend door die vroege rijpheid, die meestal door spoedig verval

'•1 , , gt;'• . gt;'■ , gt;'

LEVENSSCHETS. V

wordt gevolgd; maar een buitengewoon kind was hij zeker. Zijn vroege ontwikkeling schaadde echter niet aan zijn karakter, omdat zij niet kunstmatig maar natuurlijk was. Zij was niet gekweekt in een trekkas, zij kwam van zelf, zij was gezond. Daarom bleef hij een jongen, vlug en vroolijk, vol levenslust en ondeugd, „prettig slecht,quot; gelijk hij zelf het noemt.

Ons hoofd, ons hart was vol en dol,

Wy speelden nog geen menschenrol,

Wij waren vrome knapen I

zoo zegt hij-zelf in dat jolige vers: 't Latijnsche school, gedicht in een tijd, toen de „Latijnsche poortquot; zich reeds sedert twee jaren achter hem had gesloten, en hij dus sinds lang uit „die wereld vol illuziequot;, dat „gezellig en gezegenr¹ oordquot; was verdreven. Dat vers bewijst hoe levendig de herinnering aandien heerlijken tijd bij hem was gebleven, en tevens, dat hij daar geen neuswijs pedantje, maar een echte kwak is geweest en, al schreef hij verzen, gevoeld heeft

Dat men altoos een bengel blijft.

En dat de Rector groot is!

In 1843 begon die „zoete bluf, van 't eerst Latijnquot;, en in dat jaar werd hij ook huisgenoot in 't gezin 'van den heer Jan Adam Kruseman, den man, die niet slechts in de nederlandsche schilderschool een eervolle plaats inneemt, maar ook door zijn helder verstand en edel hart, de liefde, die zijn pleegzoon, hem toedroeg, ten volle verdiende. Daar vond hij, wat hij vroeger nooit bezeten had, een ouderhuis. Zijn vader heeft hij nooit gekend. Zijn moeder, een schoone vrouw, wier levensgroote beeltenis steeds op zijn studeervertrek hing, en op wie hij moet geleken hebben, ontviel hem ook reeds vroeg. Hij sprak van haar altijd met groote innige liefde. Maar schoon hij haar gemis bleef gevoelen, liefhebbende verwanten deden wat zij konden, om het hem te vergoeden. Eerst woonde hij eenigen tijd te Breukelen bij zijn grootmoeder, en later werd hij in het gezin

• •0 ' .» ' -iquot;' Ti^-5 1 ' Tï^-1 ' .0 ' .jf ' .0 • 'ÜTquot;⁷ uT' -ë Ti^-' .f'' -jf'

LEVENSSCHETS.

van zijn oom en voogd, dien ik zoo even noemde, niet in naam slechts maar werkelijk, een zoon en een broeder. Hij bleef er ook nog een paar jaren van zijn studententijd inwonen, en eerst toen de heer Kruseman met de zijnen naar het schoonste gedeelte van het Sticht vertrok, vestigde hij zich met zijn neef en medestudent H. L. Kruseman, later zijn opvolger te Delft, in de drukke Kalverstraat op kamers.

Hoeveel angst en inspanning het onzen dichter gekost had om student te worden, heeft hij in een zijner bekendste verzen duidelijk genoeg uitgesproken. Wij, die hem gekend hebben, kunnen ons voorstellen met welk een schrik hij de instelling moet hebben vernomen van dat „weleer beruchte staatsexamenquot;, dat zich voor hem als een spooksel tusschen de Latijnsche poort en die der Akademie verhief, de afkondiging, van dat deerelum horribile, dat nu ook over hem was uitgesproken. Hij, met zijn afkeer van alle schoolsche geleerdheid! Hij, die niets begrijpen kon, dan datgene waarvan hij de schoonheid gevoelde, en wien de schoonheid der Mathezis niet was geopenbaard! Hij, die niets belachelijker vond, dan zich in ernst bezig te houden met Klodion den langharigen, en al zulke personen die hem niet de minste belangstelling inboezemden! „Hij, met zijn lichaamslijtend zenuwstel!quot; Hij heeft de proef doorstaan, en is niet bezweken. Maar hij-zelf schreef zijn redding uit dit schrikkelijk gevaar toe aan de vriendelijkheid en humaniteit van een der Examinatoren, den zwolschen Eektor Thiebuut, den rustigen, krachtigen man, wiens kalme blik. hejn-zelf zijn kalmte hergaf, en wien hij later in een jubellied zijn vurigen dank wijdde. Zoo begon hij zijn studiën aan het amsterdamsche Athenaeum en aan het Seminarium der Eemonstrantsche Broederschap, waartoe hij behoorde.

De studiejaren van De Génestet vielen in den bloeitijd van dat Seminarium. Het getal der studenten was grooter dan het sinds lang was geweest en daaronder waren er met wie hij gaarne verkeerde. Aan het hoofd der kleine inrichting, doch waaraan een roemrijk verleden een zekere achtbaarheid gaf,

W * ' •*'' * ' *'

LEVENSSCHETS. VII

stond, nog in volle kracht van lichaam en geest, de man, die als redenaar de plaats van Van der Palm had ingenomen en die het beginsel van verdraagzaamheid en verbroedering, de leus der Remonstranten, zoo volhardend en met zulk een indrukwekkende welsprekendheid verdedigde, Abraham des Amorie van der Hoeven. Met warme bewondering voor zijn talent, met levendige sympathie voor zijn karakter sloot onze jonge dichter zich bij hem aan, en gaf zich vol liefde aan zijn leiding over. Wederkeerig stond hij bij dezen in hooge gunst, waarop hij zich echter volstrekt niet voorstaan liet, en die hem dan ook niemand benijdde. Zij waren elkander waard en verstonden elkander. Een dor en afgetrokken geleerde en een man die louter voor de wetenschap leefde, zou voor den dichterlijken student niet dat geweest zijn wat deze geniale redenaar, deze oprechte, hartelijke, vaderlijke vriend voor hem geweest is. Natuur en waarheid! dat was, wat men ook zeggen moge, de grondwet voor beide. De lessen van Van der Hoeven waren de eenige die hem blijvend bloeiden, en hij schreef er zorgvuldig, hij, wiens excerpten en diktaten anders voor het grootste deel uitgapingen bestonden. Zonder eenige gemaaktheid en als een recht dat hem door niemand betwist werd, nam hij in het dinsdagsche theeuur steeds de plaats aan Van der Hoeven's rechterzijde in, en was er de ziel van 't gesprek, was er — ik moet er dit bijvoegen — even ondeugend en vrij als altijd. Geen wonder dan ook dat het Van der Hoeven was, die hem later te Delft als leeraar bevestigde, en dat de dood van den geliefden leermeester, niet veel jaren daarna, hem dat schoone gedicht; In Memoriam ingaf, waarin hij

Zijn leiding en zijn lessen en gesprekken,

Zijn woord, in jonglingsstrijd, vaak weldaad voor zijn hart,

nog dankbaar herdacht; welsprekend getuigenis van zijn smart en zijn liefde.

Theoloog in vollen zin is onze dichter nooit geweest, al studeerde hij in de Theologie. Voor de wetenschap was hij,in die

•fj■ *' *■ *' quot;*~^r *quot; wquot;■/(' a' -0'' ■*' ■*' ■#' ic it' vc¹ tv

■ P- ■' .gt;

LEVENSSCHETS.

dagen althans en nog eeii geruimen tijd later, niet zeer billijk. Hij kende haar slechts in één vorm, dien eener onbezielde en verwaande geleerdheid, en veroordeelde haar onmeedoogend als ;

Onbegrijpelijk dom en droog,

of stelde haar in een — trouwens niet zeer gelukkig—vers: In de bibliotheek van een liefhebber, zonder barmhartigheid ten toon. Zoolang hij zich nog met letterkundige studie mocht bezighouden, ging het wel. Horatius en Ovidius althans trokken hem aan en het onderwijs van den smaakvollen Bosscha was beter in staat -om hem nog eenige liefde voor de Ouden in te boezemen, dan dat van een streng filoloog zou geweest zijn. Meer sympathie had hij voor de nieuweren, die hij misschien beter verstond, en dus ook hooger waardeerde. Ik herinner mij nog zeer goed, met welk een warmte op zekeren avond een dronk, door een opgewonden studentje, aan schrijver dezes niet geheel onbekend, op de nieuwere letterkunde uitgebracht, door de Génestet werd beantwoord; een ketterij, die onze gastheer — het was een feest door Van der Hoeven ter eere van De Génestet's verloving gegeven — ditmaal met zijn gewonen vriendelijken glimlach aanhoorde en... niet bestrafte. Een groot gegraveerd portret van Byron hing steeds in zijn studeerkamer; hij had een diepe vereering voor zijn genie, evenals voor dat van Heine, hoewel hij zich altijd van de uitspattingen van 't Byronianisme heeft vrijgehouden en noch de dartelheid van den geestigsten der duitsche dichters bij hem navolging noch diens sombere levensbeschouwing bij hem weerklank vond. Van de Franschen las hij liefst Alfred de Musset, Hugo, ook Lamartine en Barbier, en Sainte-Beuve mag wel een zijner letterkundige leermeesters genoemd worden. Met Dingelstedt liep hij hoog, ook en vooral met Rückert, van wien hij nog al iets heeft vertaald. Niet het minst boeide hem Göthe en dat kon niet anders bij een dichter, wiens ideaal was: de schoonste gedachte uit te drukken in den eenvoudigsten, edelsten, reinsten vorm; hij vond dat ideaal bij niemand zóó als bij den hoofddichter van Duitsch-

' lt; ¹ * ' * ' ^ ^' •jT⁷' ' 'F ¹ ' ■f^T~ •£'' 4' it' ^

,gt;■ , «■ . gt;- , y-

LEVENSSCHETS.

land terug. Ook de hollandsche dichters verwaarloosde hij niet. Van de ouden vond hij meer behagen in Huyghens, den puntigen leekedichter der 17de eeuw, dan in den eenigszins gemaniereerden Hooft; ofschoon de poëzie van den Muiderkring ook hem getroffen had, zooals blijkt uit zijn droomen op een vervelende soiree; in Cats meer dan in Vondel. Wie herinnert zich niet die laatste koepletten van Fantasia, waarin de schalke dichter voor een wijl het fluweelén kalotje van „den lieven grijsaardquot; opzet, van dien

Christen zoo vol ziel en Dichter zoo vol schats,

(den) lust van Prins en Boer, (den) besten vader Cats!

om in den geest van dezen „Zanger van het levenquot; een paar zedelessen aan knaap en maagd uit te deelen. Doch ook hier waren het de nieuweren die hem meest bezighielden.

Hoe hij over Van Lennep dacht kan dat warme vers getuigen in den nacht van 24 Maart 1846 geschreven; Morgen is mijn dichter jarig, een vers, dat, ik zou haast zeggen, een ware studie van de werken des jarigen dichters verraadt, en door dezen werd beantwoord, onder anderen met een vriendelijke waarschuwing tegen dat: „in den nachtquot;, daar ook poëeten beter doen 's nachts te slapen. Wel werd de bewondering van den zestienjarigen knaap in latere meer kritische jaren, als er een nieuw werk van den grooten romanschrijver verscheen, nu en dan een weinig getemperd, maar telkens kwam hij weder tot zijn oude liefde terug en toen hij in den laatsten tijd van zijn leven weer nader met Van Lennep in aanraking kwam, zou hij met dezelfde geestdrift als vroeger en met geoefender hand een jubellied op diens verjaardag hebben kunnen schrijven. Maar niemand wellicht had zulk een indruk gemaakt op zijn dichterlijken geest als Da Costa en Beets. Die zoowel deze beide als De Génestet gehoord hebben, zullen het niet loochenen. De Génestet, anders zoo oorspronkelijk, had zich in zijn prozastijl bijna geheel naar Da Costa, in zijn voordracht naar Da Costa en Beets gevormd.

51 *quot; ■gt;¹H ■quot; 4 ' ' igt;' it ■

, j- , . t- , y . ï . t- . r- . y

LEVENSSCHETS.

Las hij, of liever zong hij zijn verzen voor, gij dacht onwillekeurig aan den zanger van Vijf en twintig jaren; preekte hij, gij vondt in stijl en aktie diens gloeiende improvizatiën weder, niet zelden afgewisseld met dien plechtigen en in goeden zin zalvenden toon, waarvan Beets het geheim bezit. Ik behoef wel nauwelijks te herinneren, dat hier geen sprake is van kinderachtige nabootsing en dat de overeenkomst slechts een gevolg was van den diepen indruk, door de beide dichterlijke sprekers op De Génestet gemaakt, die in weerwil daarvan zijn oorspronkelijkheid wist te bewaren. Het huis van Da Costa stond, evenals dat van Van Lennep, voor hem open; kon het anders dan dat het vuur van dien genialen dichtergeest hem, den dichter, met geestdrift bezielde en dat, bij alle verschil van godsdienstige richting, het karakter van dien grooten en goeden man hem geheel voor zich innemen moest? Met Beets is hij, meen ik, eerst later in aanraking gekomen. Doch de vorm van De Génestet's verzen levert bewijs genoeg, hoe goed hij dien van Beets' gedichten bestudeerd had en hoe hoog hij die schatte. Voor den schrijver van de onsterfelijke Studententypen koesterde hij groote vriendschap. Eeeds in 1849 bracht hij in zijn gezelschap eenigen tijd te Scheveningen door en meermalen was hij zijn gast op den Hemelschen Berg. 't Was ook zeer natuurlijk dat er sympathie bestond tusschen twee letterkundigen, waarvan de een in zijn proza, de ander in zijn poëzie, al wat stijf en deftig was schuwde, en natuur en waarheid huldigde bovenal. Ik herinner mij, dat hij ook de verzen van Ter Haar zeer waardeerde, vooral diens Ahd-el-kader en Joannes en Theagenes. Het laatste had hem zelfs in een zekeren wedijver ontstoken en hij hoopte dat het hem nog eens gelukken mocht een dergelijk onderwerp in de kerkgeschiedenis te vinden. Zoo vervulden letterkunde en poëzie hem geheel en voor de wetenschap was daarbij in zijn hart geen plaats. De theologische studiën waren hem een noodzakelijk middel, om het doel dat hem aanlachte te bereiken en eens het Evangelie te mogen verkondigen; doch meer zijn zij hem, althans in zijn studententijd, nooit geweest. De herinnering aan de

•p] -,f^r ' jf ■ yr^r * ■ * ^!

4

LEVENSSCHETS.

Latijnsche school, boven reeds aangehaald en waarin hij het heerlijke leven betreurt, dat hij daar eens voerde, dagteekent juist uit het jaar, waarin hij van de propaedeutische tot de theologische studiën overging. Ach ! in deze wereld van „moraal, kritiek en polemiekquot; voelde hij zich gansch niet t'huis. Zij was voor hem niet gemaakt en hij niet voor haar. Hij is er zich in blijven bewegen, schoon eigenlijk als een vreemdeling; in het stille Delft heeft hij zich zelfs met grooten ernst aan het bestudeeren van de voornaamste godgeleerde vraagstukken des tijds gezet; — misschien wel omdat die vraagstukken toen het schoolsche kleed hadden afgelegd en in anderen vorm midden onder de gemeente gebracht waren; — maar het vermoeide hem en als hij zich gedurende eenigen tijd, bijvoorbeeld in de kwestie van den vrijen wil of zoo iets, — had verdiept, was hij niet alleen zelf verbaasd over zijn volharding, maar moest hij aanstonds in letterkundige werkzaamheden verpoozing zoeken.

De Mailbrief uit de Laatste der Eerste is zulk een verademing van theologisch-wijsgeerige inspanning. „Is 't ook,quot; zoo roept hij in het tweede koepiet uit:

Is 't ook een tijd waarin wij leven I ach wij hooren Geen geestig liedje schier uit Hollands dichterkoren I En 't lieve vadorland, het schijnt me al meer en meer Eén godgeleerd dispuut, waar ik my wende of keer... O Muzen myner jeugd, o schalken, zorgeloozen 1 Laat me aan uw hart een wijl van al dien strijd verpoozen I

Nooit heeft hij — en ik zal de laatste zijn om het hem ten kwade te duiden — veel eerbied gehad voor de Theologie gelijk zij was en hij gevoelde zich niet geroepen om haar een andere richting te geven. „Hebt gij,quot; zoo schreef hij mij later, „hebt gij Sepp's bekroonde verhandeling al gelezen ? 't Is een dik boek daar veel belangrijks instaat — doch ik moet zeggen, dat de historie onzer vaderlandsche Theologie mij voor gemelde Theologie weinig respekt inboezemt.quot; — In onze eigenlijke studiën nam hij dan ook weinig deel, ofschoon hij zich niet opzettelijk afzon-

tJfquot; ■ .y* , , Jf' ,,ir , jr , »'■ , j»'- , •' , m- , _?• ij , »• , V j , «'• . A'-

XII LEVENSSCHETS.

derde. Ook toen hij predikant was bleef hij in den kring van theologische geestverwanten en woonde hij onder anderen eenige samenkomsten bij, in 1858 en '59 door een aantal hunner op verschillende plaatsen gehouden. Doch karakteristiek is het volgende antwoord op een noodiging tot een dier bijeenkomsten, die ik hem had gezonden: „Lieve vriend, ofschoon de Theses van dien aard zijn, dat ze iemand weg zouden jagen — ben ik wel gedetermineerdquot; [de hoofdkwestie was het Determinisme] „Dinsdag ten uwent te komen. Ik hoop dat het colloquium wat minder stijf en deftig en langdradig zal wezen dan den vorigen keer..

Dan, al vond hij onze wetenschappelijke diskussies langdradig en vervelend, al kon hij geen theologisch vraagstuk verteren, zoo het niet met een weinig attisch zout was gekruid, al stak hij niet zelden den draak met onze deftigheid en geleerdheid en diepzinnigheid, hij was en bleef bij ons allen gezocht en geliefd. In het eigenlijke studentenleven mengde hij zich weinig. Niet dat hij geen open oog had voor hetgeen er frisch en aantrekkelijk in was; zijn Liedje aan een jong student zou alleen genoeg zijn om het tegendeel te bewijzen. Maar hij studeerde te Amsterdam en bleef dus in den kring zijner betrekkingen en oude vrienden, zoodat hij geen behoefte gevoelde veel nieuwe kennissen in de studentenwereld te maken. Daarbij kwam, dat zijn teeder gestel hem verbood om het Epikurisch feestgezang van zijn eerste studiejaar zelf veel in toepassing te brengen. En eindelijk — waarom zou ik het verzwijgen ? — zijn buitengewoon talent bracht hem meer in aanraking met letterkundigen dan met studenten en plaatste hem in een eigenaardige stelling, die hem verbood zich zoo-geheel aan 't verkeer met zijn gelijken in jaren en studie te geven, als hij had kunnen doen. Evenwel, met verscheidene onzer ging hij veel om, en voor degenen die zijn sympathie hadden, was hij een dienstvaardig en hartelijk vriend.

Nog staat zijn beeld levendig voor mijn geest, zooals ik hem in die dagen eerst leerde kennen. Nog zie ik, dunkt mij, dat edel.

!f] ■#' vf' it' ■*quot; ■*quot; *' vf ■ •ir^r gt; ■ if ' -• -f ' ^r ■» ' * ' il '

.a- , *

LEVENSSCHETS.

fijn-besneden gelaat, met een rijkdom van krullende lokken omringd, dien geestigen mond, dat hooge voorhoofd, dat vriendelijk en toch zoo ondeugend oog, waarmee hij u zoo open aanzag. Nog zie ik dat oog van geestdrift vonkelen, als hij ons een zijner nieuwste verzen of een gedicht van een lievelingspoëet voordroeg op zijn zangerigen toon. Nog zie ik zijn schalken, spottenden blik, als we bijwijlen zeer deftig of geleerd wilden wezen. Nog zie ik hem de lippen stijf op elkander klemmen, als iemand het waagde hem een prullig versje voor te lezen, een schaperig minneliedje of zoo iets, ziek van sentimentaliteit, totdat hij zich niet langer bedwingen kon en met koddige verontwaardiging uitriep: „Maar dat is een lor!quot; Zijn oordeel, waar het de kunst gold, was onmeedoogend, zijn ondeugende plagerij spaarde zijn beste vrienden niet. Maar van hem konden wij alles verdragen. Innemend en beminnelijk was zijn omgang in de hoogste mate. Wij meenden wel eens grieven, ernstige grieven tegen hem te hebben en namen voor, hem dat bij gelegenheid eens goed onder de oogen te brengen. Maar zoodra wij hem ontmoetten en hij twee minuten met ons sprak, waren alle grieven vergeten, en had hij ons weer geheel met zich verzoend.

Zoo, onder velerlei afwisselende, doch nooit overspannende studiën en werkzaamheden, door liefhebbende betrekkingen en vrienden omgeven, aan de zijde der verloofde, die hem later, — helaas voor weinige jaren! — tot den gelukkigsten echtgenoot zou maken, om zijn rijke gaven door velen bewonderd en geëerd, bereidde hij zich voor tot de betrekking, die hij uit liefde gekozen had. Meest in Amsterdam, dat den jongen dichter zulke rijke hulpmiddelen tot zijn ontwikkeling aanbood, doch 's zomers in de vakantiën liefst buiten, te Bloemendaal, zoo menigmaal door hem bezongen en aan welks liefelijke natuur zijn poëzie inderdaad verwant was, te Scheveningen, waar de zee zijn teedere zenuwen sterkte, „zwevende,quot; gelijk hij destijds schreef, „van de zee naar het bosch, van de duinen naar de ontluikende heiden van dien Heereboer,quot; waaraan een zijner schoonste verzen [kemgesund, zooals onze Overrijnsche naburen 't zouden noemen)

if yf*

, J»'- , jf' , ff- , ff- , jr- , , a- , , c- _t p- , gt;'• . »• , .«i- , ,»'• . . *'• , y- . , .tf- , ë- , )/• , V-

XIV LEVENSSCHETS.

gewijd is, „zich amuzeerend nu eens als een kluizenaar in de bosschen, dan weêr als homme du monde bij de lieve menschen, die er een buiten op nahouden voor eens anderen mans pleizierquot;; — verzen schrijvend in zijn gezellig studeervertrek, of, „ze zeggend in de lucht, ze gevend aan den wind, die ze verstrooit, 't geen beter en frisscher voor hen is, dan dat ze in een of ander mooi boekje gedrukt wordenquot;, of ook wel ze, onder luide toejuiching, voorlezend in allerlei zalen en zaaltjes van ons Vaderland; van tijd tot tijd, vijf- of zesmaal, naar het toenmalig gebruik bij het Eemonstrantsche Seminarium, predikend met al den smaak en het vuur van een dichterlijken geest en met al den ernst eener innige overtuiging; vroolijk maar sober, ongedwongen maar zichzelf bedwingend, een „mensch van vleesch en bloedquot;, maar die wel zorgde dat vleesch en bloed niet de overhand kregen, jong maar rein, doorleefde hij vijf gelukkige jaren. Wien kan het bevreemden, dat de bundel Eerste Gedichten, dien hij aan het einde van zijn studietijd uitgaf, den stempel van een blijden en dankbaren geest droeg? Bij een karakter als het zijne kon het niet anders. Hij was gelukkig, waarom zou hij zich verbeelden ongelukkig te zijn? Waarom een wanhoop, een menschenhaat, een Weltschmerz veinzen, die de zijne niet waren, die hij niet gevoelde? Van niets had hij zulk een afgrijzen, als van het spelen eener rol. Ook als dichter, als schrijver, hij voelde het instinktmatig van den aanvang af en het werd hem immer meer bewust, moest men zich voordoen zooals men is. Menschen, tot wie hij een strafrede kon richten als deze:

Al uw zeemlen, al uw zuchten,

Al uw doen is laria;

Ieder zuchtjen is een Judas,

Ieder glimlach is een list....

kon hij zien noch luchten. En al was nu die bestraffing zoo erg niet bedoeld, al bleef die „vent die humorist werdquot; — en die later getoond heeft het in gezonden zin te kunnen zijn, „die diepstgezonken Simiaquot; steeds zijn vriend, er lag waarheid

ïfjlf~vr^r vf' •*'' •*' •*'' •*quot;' -f' -ff' •/' Tlt;^r -ff' -if'quot; -ff¹ -jf' if' - ' if'

, O- •• i' . • -

LEVENSSCHETS.

in die grappige overdrijving en in den grond van de zaak was 't gemeend. Nooit is hij dan ook van dat beginsel afgeweken. Zijn verzen zijn een deel van hemzelf. Hij sprak er in uit wat hij werkelijk gevoelde, niets meer, niets minder.

De Eerste gedichten verschenen in December 1851, doch waren reeds in November van dat jaar verzameld en gedrukt. De bundel bevat verzen van de jaren 1846—1851, dus van het zestiende tot het twee-en-twintigste van onzen dichter; de voorrede is juist op zijn twee-en-twintigsten verjaardag geschreven.

Men moet dit in het oog houden, om aan deze eerste gedichten recht te doen en ze volkomen te waardeeren. Want zij getuigden inderdaad van een merkwaardige ontwikkeling. Ér zijn zwakke verzen in, wie zou 't loochenen? Ik althans zal 't niet opnemen, hetzij voor: Vliegenvreugd en dichtersmart, hetzij voor: In de Bibliotheek van een liefhebber, om slechts deze te noemen. Ik zal niet beweren dat het Epihiriseh feestgezang iets anders bewijst dan groote kunstvaardigheid. Ik zal niet zeggen dat schetsen als het Zomertochtje, wenschen als Egoïsmus, schertsende uitvallen zooals Boutade af Vogeltjes die zoo vroeg zingen krijgt de poes, iets toebrengen tot oplossing van de groote raadselen des levens; ofschoon ik de meeste niet gaarne zou willen missen. Maar het is toch al iets, dat een knaap zulk een meesterschap over den vorm heeft verworven, als De Gé-nestet reeds in de jaren, waaruit deze verzen afkomstig zijn, toonde te bezitten, dat hij reeds dadelijk aanving, gelijk Van Vloten zoo juist heeft aangemerkt, met dien gezonden, tref-fenden eenvoud, dien anderen, zelfs Beets, eerst na veel tasten en zoeken gevonden hebben. Neem bijvoorbeeld — niet een van die verzen, waarvan ik er straks eenige genoemd heb en die haast alleen om den wil van den vorm schijnen te bestaan — neem zelfs niet dat Aan iedereen, dat, uiï het oogpunt van savoir-faire een kunststuk, nochtans ook goed en gezond is gedacht; maargieem er, waar het onderwerp bepaald hoofdzaak is, zooals de^Mfidzon :

-• -• -• -« -• jf

jf- . gt;' a .^y' . .gt; . y- , *■

LEVENSSCHETS.

Ja, in God is myn kracht, —

Sprak hij innig en zacht,

Maar ik voel dat mijn leven zal renten:

met dat sclioone slot:

En ik hoorde hem aan

Met een lach en een traan:

'k Had de zon nooit zoo plechtig zien dalen: En dat bleeke gezicht

Werd zoo sprekend verlicht

Door de laatste, haar stervende stralen. —

of zooals de bekoorlijke schildering van den Muiderkring, wier heugenis hem voor den geest kwam op eene vervelende soirée, eene schildering die eindigt met muzikale verzen als deze:

Vos hoort den weerklank van Ausoonje's veldschalmeien; Barlaeus meent zich op d' Olympus, by de goón. En vader Vondel, in verrukking van dien toon,

Denkt aan zijn paradijs en dicht zijn englenreien;

waarin bovendien de personen met een enkelen toets zoojuist worden gekenschetst. Of liever, lees den ganschen Bundel van 't begin tot het einde en gij zult zien, dat de taal dezen jongen dichter gehoorzaamde, omdat hij haar geen geweld deed, al het gezochte en onverstaanbare zorgvuldig vermeed en zichzelf gewillig aan haar wetten onderwierp. En die schoone, gemakkelijke; vorm was de vrucht van aanhoudende en onvermoeide oefening. DeGénestet paarde een fijn dichtersgehoor—te opmerkelijker omdat hij volstrekt geen gevoel voor muziek had — aan een kieschen smaak. Als geboren dichter viel het hem gemakkelijker verzen te schrijven dan proza: dit laatste was misschien zijn zwakke zijde. Toch vergenoegde hij zich niet met improvizatiëh op het papier. Hij zeide wel eens, in navolging van Alfred de Musset: Je fais

if ^r 'f' * ^r if ' y •? ■

j-] • *' ■ *' . ^¹' . • ^* ., *'• . V; . »'• . »• . y* . V- jk'- amp; , ••

LEVENSSCHETS.

difficilement des vers fadles, en toonde soms aan een zijner vrienden een onvoltooid gedicht, waarvan hier een koepiet, daar een paar heele of halve regels met een aantal gapingen er tns-schen waren opgeteekend en dat nog tijd noodig had om te rijpen. Want hij achtte den vorm niet onverschillig. Deze was hem, en terecht, een der twee hoofdzaken voor den kunstenaar, den dichter. Een kunstwerk moest schoon zijn, uiterlijk en innerlijk. Had men niets wezenlijks te zeggen, men deed beter te zwijgen, ook al bezat men de gaaf, een stroom van vloeiende regels zonder inhoud te doen vlieten. Maar was men niet in staat zijn goede, ware, verhevene, diepzinnige gedachten, anders dan in een stootenden, smakeloozen, gedtvongen, met één woord, leelijken vorm uit te spreken, dan mocht men onder de denkers een plaats verdienen, op den rang van dichter moest men geen aanspraak maken ;

Want proza, man, èn poêzy Zyn twee!

Zulke overleggingen waren het, die hem aan den vorm zijner verzen van den aanvang af zulk een groote zorg deden wijden. Hij rijmde niet wanneer hij niets op het hart had; maar als een gedachte, een aandoening hem inspireerde, dan achtte hij het wel de moeite waard, haar in een behaaglijk kleed aan anderen te doen kennen. Zonder te vijlen en te schaven als Feitema, was hij altijd keurig. En terwijl hij alles wat den goeden smaak zou beleedigen zonder mededoogen verwijderde, wist hij toch ook alle stijfheid tc vermijden en zijn gedichten die losheid, dat levendige en natuurlijke, dat pikante te doen. behouden, dat er geen geringe verdienste van uitmaakt.

Of was dat misschien de eenige verdienste van dien eersten Bundel? Toen hij verscheen, waren er die zoo oordeelden. Ik herinner mij dat onze vriend in die dagen, niet zonder zekere teleurstelling, een brief van een onzer gevierdste dichters ontving, waarin deze hem voor de toezending der Eerste Gedichten bedankte, maar er geen anderen lof bijvoegde, dan dat de

i

LEVENSSCHETS.

vorm zoo schoon was. En daar waren er velen, ook letterkundige orakels, die met dat oordeel instemden. Ik erken, dat het mij onbillijk voorkomt. Het zijn, men vergete dit niet, de gedichten van een knaap en een jong student, en men wijze mij dan uit de eerste werken van onze beste dichters iets aan wat daarmeê, ook naar de innerlijke waarde gerekend, vergeleken kan worden. Hier waren geen oude, afgezaagde denkbeelden, vruchten van vroegere lectuur, in nieuwen vorm gegoten. Hier was een overtuiging, inderdaad, een overtuiging, waarvan men verschillen, doch wier bestaan en wier oprechtheid men niet loochenen mag. Hier was een frissche, oorspronkelijke levensbeschouwing, werkelijk het eigendom van den dichter, en waarvoor hij, welk onderwerp hij ook behandelde, een gelukkige uitdrukking wist te vinden. Hier klonk de blijde toon eener levenslustige jeugd, doch hier werd ook geen diepte gemist, geen ernst vergeefs gezocht; hier werd bijwijlen met heiligen ernst gesproken, bijwijlen de toon van weemoed aangeslagen, bijwijlen een stem uit het diepst des harten vernomen. Men zal immers geen diepte ontzeggen aan die schoone belijdenissen: Uit mijn Dagboek, Stem des harten, In gelukkige dagen, Dagelijksch brood: men zal den ernst niet willen miskennen van De volksdichter, Kritiek en zoovele andere verzen. En wie wordt niet getroffen door den stillen weemoed, die er ligt uitgespreid over dat reeds genoemde; De Avondzon, en over zijn afscheidslied Aan Mr. E. H. s' Jakob, dat werkelijk een afscheid voorgoed geweest is ? — En dat hij niet alleen voor de zwakheden en kleine gebreken zijner medemenschen een scherpen blik had, dat niet alleen het dichterlijke van zulke jolige figuren als zijn Jong Student hem trof, dat hij ook het verhevene eener waarlijk tragische figuur wisttewaardeeren en weer te geven, dat kan zijn Hertogin van Orleans bewijzen, met dien heerlijken aanhef:

Gij alleen waart koningin,

By het spatten van hun kronen,

Bij 't uiteenslaan van 't gezin.

Bij het kraken van hun tronen:

y^r •/(¹ 't* amp; M [fc

. y- . y- . gt;'• , »•- , *' ■ *' . . gt;'• . gt;• . * ■ gt; . gt;• . * ,* , gt;- . gt;•

LEVENSSCHETS. XIX

met die treffende herinnering aan haar vroeggestorven gemaal:

Was 't uw blik die haar bestraalde

Toen, in haar, uw vorstenzon Koninklijker nederdaalde Dan zij immer rijzen kon ?

en dat verheven slot:

Weduw, wandel over 't puin Van 't paleis in asch verzonken.

En het ingestort arduin;

Want een stemme heeft geklonken

Om uw opgeheven kruin;

Deze koningsweeüw is heilig.

Zuiver van de vorstenblaam.

Deze koningsweezen veilig In de schaduw van haar naam I

Maar wat dezen Bundel zulk een groote en blijvende populariteit verzekerde, dat was de frischheid, die niet alleen den vorm, maar ook de gedachten kenmerkte, de jeugdige kracht, die alles doortintelde. Men voelde zich als het ware een lenteadem uit deze verzen tegenwaaien. Deze dichter was een man van zijn tijd, met een open hart voor natuur en menschheid,

geen vreemdeling in de wereld die hem omringde. Totnogtoe — waarom zouden wij het verbloemen? — behoorden verreweg de meesten en zeker de uitstekendsten onzer dichters met hun sympathie en denkwijs tot een vervlogen tijdperk. Tegen den geest der eeuw streden zij, in plaats van zich aan de spits dei-beweging te stellen. Profeten van het verleden, ijverden zij voor denkbeelden, die de meesten hunner tijdgenooten al hadden prijsgegeven, of verheerlijkten zij een tijd, waarin men, zonder dweperij, zich moeilijk verplaatsen, en die nimmer terugkeeren kon. Wij — ik bedoel het jongere geslacht — wij bewonderden Bilderdijk en Da Costa, ora nu geen levenden te noemen, maar gelijk wij Vondel en Cats waardeerden, als mannen van

' ■*' -t' *■' ■ y ••'^r ■*' ■ ■*^r-ie -.f * ■ ir^r~*r^rir' * ■ 'K

LEVENSSCHETS.

een vorige eeuw, als welsprekende tolken van gevoelens, die de onze niet meer waren. Bovendien waren onze dichters, klassieken en romantieken, elk in hun soort, veel te geleerd, zelfs voor de beschaafden onder het volk. Maar wat deze jonge dichter ons gaf, was noch geleerd, noch verouderd. Het leefde en was uit het volle leven gegrepen. Het was geen huldigen van den waan van den dag, maar ook geen miskennen van het streven onzes tijds. Gelijk hij dacht, zoo dachten wij ook. Vroom van hart en waarlijk liberaal, waardeerde hij vroomheid in lederen vorm; zelfs al was zij eenigszins mystisch gekleurd, maar de zijne was niet geprangd in 't keurslijf van een versleten stelsel. Met welk een jeugdigen moed werd hier het Schotje van onverdraagzaamheid en sektegeest bestormd! Met welk een ondeugenden humor werd hier Jan Salie aan zijn oor getrokken en om zijn alarmeeren uitgelachen! Hoe werd hier in de Spreekwoordjes en in de St. Nicolaasavond (dat wij toen echter slechts gehoord hadden) met de menschelijke ijdel-heid der ridderlintjes de draak gestoken! Hoe vereenigde zich hier levenslust met wakkeren stervensmoed! Geen wonder, waarlijk! dat wij dit nieuwe lied, voorbode van een nieuwen tijd, met innige blijdschap begroetten. Geen wonder dat De Génestet, van dat oogenblik af, de lievelingsdichter werd voor al wat jong was, jong van jaren en jong van hart, en dat we allen vrijwillig instemden met de stelling, die hier metterdaad en in zulke goede verzen werd verdedigd: Slechts wat waar en gezond en rein en natuurlijk is, slechts dat is schoon!

II.

In 1852 trad De Génestet het openbare leven in. In Juni werd hij proponent bij de Remonstrantsche Broederschap, spoedig daarop te Moordrecht, in Augustus te Delft beroepen en in 't najaar op laatstgenoemde plaats door Van der Hoeven bevestigd. Met lust

LEVENSSCHETS. XXI

en liefde aanvaardde hij deze taak. Men heeft gevraagd of De Génestet wel voor haar berekend was en of hij niet beter gedaan had, zich in een ambteloos leven geheel aan de letteren te wijden. Van de eene zijde heeft men beweerd, dat hij door den last van zulk een beroep op zich te nemen, zijn eigenlijke roeping miskende; dat zijn dichterlijk talent in 't gareel dezer praktische werkzaamheden verstikken of althans groote schade lijden moest, en dat de dag, waarop hij besloot zijn ambt neder te leggen, in waarheid de dag zijner bevrijding mocht worden genoemd. Van de andere zijde heeft men aangevoerd, dat een dichter zooals hij, voor de betrekking van godsdienstleeraar niet geschikt was; dat hij haar niet kon waarnemen zooals 't behoorde; die zóó preekte moest spoedig uitgepreekt zijn; en toen hij zijn ontslag nam, toen had men al lang voorspeld, dat dit het einde moest wezen. Er was wel een greintje waarheid in beiderlei beweren, maar ook niets meer en de gevolgtrekkingen, die men er uit maakte, waren zeker onjuist. Het prediken, geregeld, iedere week voor een uitgelezen gehoor, viel hem zwaar; doch niet omdat hij niets had te zeggen. Hij had veel te zeggen, meer dan die hoofdschuddende wijzen, die er wel eens over klaagden, dat zijn preeken zoo vol waren. Hij had een rijkdom van gedachten, waarop menig ambtgenoot zijn gansche leven zou kunnen teren. Maar hij had een te grooten afkeer van gemeenplaatsen; hij droeg te groote zorg voor den vorm waarin hij zijn gedachten uitdrukte; hij was te veel kunstenaar met één woord, om niet eenigszins gebukt te gaan onder de verplichting van iederen Zondagmorgen op te treden met een stuk, dat naar zijn schatting waardig was om gehoord te worden. Misschien heeft zijn teer gestel daaronder wel wat geleden. Misschien, waarschijnlijk zelfs, zou hij, indien hij uitsluitend letterkundige geweest ware, zijn krachten als dichter beproefd hebben aan stouter onderwerpen dan die, welke hij nu met zooveel gratie en meesterschap heeft behandeld. Hijzelf gevoelde, toen hij zijn laatstverschenen Bundel uitgaf, dat hij, „nog wel iets betersquot; zou kunnen geven dan hij tot nog toe gaf, „dat er nog wel

y. ■■ . , «■ y- . y .gt;■ ,gt;■ ^ . .*■ .*■.*.* .i-,*. *■

XXIÏ LEVENSSCHETS. '

andere snaren op zijn speeltuig konden weerklinken dan die tut op dien tijd met hun teederen toon een vriendelijk oor hadden gestreeldquot;; en wij mogen ons verzekerd houden, dat hij dit metterdaad zou hebben getoond, zoo hem een langer leven ware geschonken; wij mogen onderstellen, dat dit reeds nu gebleken zou zijn, indien de plichten van zijn ambt en, vergeten wij het niet, de groote rampen die hem troffen, hem daarin niet hadden belemmerd. Maar als wij bedenken, dat het niet de minste zijner gedichten uit de Laatste der eerste zijn, die hun oorsprong danken aan zijn pastorale ervaring, vooral dat wij die kostelijke Leekedichtjes niet bezitten zouden, zoo hij door zijn betrekking niet van-zelf gedwongen ware geworden, om zich in te laten met de theologische vraagstukken van den dag, dan hebben wij, ook uit een letterkundig oogpunt, geen reden ons te beklagen, dat hij een tijdlang als voorganger eener gemeente is werkzaam geweest.

Dit is zeker, dat hij zijn beroep uit vrije liefde heeft gekozen en, zooveel zijn zwakke gezondheid toeliet, met ijver heeft vervuld. Voor hetgeen deftig en officiëel was, gevoelde hij zich ongeschikt en hij had er een verklaarden afkeer van. In een drukken werkkring, die al zijn tijd ingenomen en de inspanning van al zijn krachten vereischt zou hebben, zou hij misplaatst zijn geweest. Doch daarom juist was de kleine Remonstrantsche gemeente te Delft voor hem als geschapen. Hij was er geheel t'huis en zij had wederkeerig aan hem alles te danken. De voorwaarden waarop hij zich aan haar verbond — haar middelen waren destijds nog niet toereikend om in het onderhoud van een eigen leeraar te voorzien — maakten 't haar mogelijk, reeds toen een zelfstandige gemeente te worden. Door hem kwam zij tot grooten bloei. Het kerkje, schoon voor de gemeenteleden veel te ruim, was weldra te klein om de schaar van toehoorders te bevatten, die zich door het rijke gehalte en den schoonen vorm, bovenal door den diepen godsdienstzin en den ernst zijner prediking aangetrokken voelden. Ook het hart zijner weinige leerlingen had hij al spoedig gewonnen; want,

' •sT' vf' ifquot; *' -é' *quot; *quot; if' *■' if' *quot; *■' v'

JJEVENSSCHETS.

Tevreden met zijn werkkring, was De Génestet niet minder ge-lukkig in zijn gezin, althans in de eerste jaren. Dat waren de jaren van weelde, waarvan hij spreekt; die van weemoed kwamen later. In hetzelfde jaar, dat hij het openbare leven intrad, begon voor hem ook het huiselijke. In September 1852 trad hij in den echt met Mejuffrouw Henriette Bienfait. Te Bloemendaal, waar de familie zijner bruid den zomer doorbracht, werd het huwelijk gesloten. Daar waar hij zijn liefste plek had gevonden, door hem zoo welsprekend bezongen, werd hij vereenigd met haar, die hem volkomen verstond en waardig was. Slechts een zevental jaren ongeveer mocht hij zich in haar bezit verheugen Wat zij voor hem in dien korten tijd geweest is, hoe innig hij haar liefhad, dat waag ik niet te beschrijven; dat verraden slechts eenige zijner verzen, waarvan ik alleen dat onovertrefbare: Liefde behoef te noemen. Welk een tegenstelling en welk een overeenstemming tegelijk, tusschen den levendigen, beweeglijken, opgewonden dichter en de zachte, kalme, doch zoo verstandige en hoogstontwikkelde vrouw, die hem terzijde stond. Hoe gelukkig waren zij, eerst in 't oude huis,

dat daar aan de vest Zoo witjes lacht in 't groen I

met bloemen en boomen omgeven, vriendelijk, vroolijk en dat hij, met al zijn gebreken en ongemakken nimmer vergeten kon; later, in dat statige, deftige huis, dicht bij de Haagpoort, waar bij meer comfort en ruimte vond, doch waar de dichter zich maar half tehuis gevoelde en dat hij Welgelegen doopte, omdat het zoo dicht bij 't Kerkhof lag, weinig vermoedend, helaas ! dat het voor hem nog in anderen zin niet ver van den dooden-akker zou zijn. Het was een genot, hem daar te bezoeken. Ook het nieuwe huis was in den aanvang nog

vol huwelijkszegen,

Kinderliefde en moedermin.

En, daar in 't midden van zijn jong, bloeiend gezin, leerde

.«quot;To

IJEVENSSCHETS.

men liem eerst in al zijn beminnelijkheid kennen. Tot die dichters, die, sterker van verbeelding dan van gevoel, aandoenlijke verzen maken op het huiselijk geluk en intussohen tehuis zeer ongezellig en lastig en tiranniek zijn, behoorde hij geenszins. Zooals hij zich in zijn gedichten schetst, „'t liefste speelgoed zijner kinderenquot;, met hen stoeiend en spelend, een kind als zij, zoo was hij werkelijk. Ik zie hem nog, bij een groot verdriet van een der kleinen, dat bittere tranen scheen te kosten, vóór haar nederknielen, en met koddigen ernst smeeken, om toch het hart van haar armen vader niet te breken, zoodat de tranen spoedig door lachjes vervangen werden. Alle stroefheid, alle hardheid, alle stijfheid waren uit zijn huis gebannen. Anni's taal mocht vrij en ongedwongen in de huiskamer weêrklinken en er was behalve de moeder nog een, die er met welbehagen naar luisterde. Toch nam hij de taak van de vorming zijner kinderen ernstig ter harte. Die er zich van overtuigen wil, leze dat voortreffelijke Opvoeding:

Ik heb een leelijk trekje

Ontdekt in 't kleine hart Van ons aanvallig bekje —

Dat baart mij groote smart.

Ik heb tot God gebeden Dat Hij mij raden wou,

Hoe 'k best dat hartje kneden,

Dat plantje sturen zou ?

Hun geluk was hem alles. Geen vuriger bede steeg ooit op uit zijn hart, dan voor het behoud der moeder met haar blondje en bruintje nevens haar. Niet dieper troffen hem de smart en ellende in de wereld, de smart en ellende waarvan hij nu menigmaal getuige moest zijn, dan wanneer hij dacht aan zijn huis, „zijn zoet gelukquot;.

De moeder met haar kroost gezegend en bemind,

en zoolang hij de zijnen nog om zich had, mocht hij zijn

» . * ,gt; ,y- , gt;- .gt;'• .» ,.» .» .» .» .» .» .» .» .» .» . y- . y- . i'. . y. . y- t,*'.

LEVENSSCHETS.

Dagboek nog dat van een gelukkige noemen. In den zomer van 1856 deed hij met een vriend een reis naar Zwitserland; hij waardeerde de ontzaglijke grootheid van de natuur die hij daar aanschouwde, ofschoon zij hem, gelijk hij betuigde, nog meer overstelpte dan aantrok; maar „mijn hart is t'huis!quot; riep hij uit. „De kopjes zijner lieven zweefden voor hem uit,quot; en al hoorde hij en verstond hij den lofpsalm, dien de heilige Natuur tot eer van God aanstemde, toch, zeide hij.

Toch dieper nog weerklinkt, door 't binnenst van inyn harte, In 't vreemde schoone land, altijd een zachte stem. Die ruischt van uit de dierbre verte.

En die nog luider spreekt van Hem!

Van Hem.... wiens liefde en licht, uit drie paar vriendiyke oogen. Zoo heerlijk op m\jn paden blinkt:

Wiens lof uit kindermond steeds door mijn woning klinkt,

Myn kluis vol vrede, die 'k al strijdend ben ontvlogen;

Van Hem.... wiens trouwe, wiens bescherming en genaê.

Ik al mijn schat beveel, met duizend teederheden,

Terwijl ik 't vochtig oog naar gindsche bergen sla.

Vol heimwee en gebeden I

Hoe spoedig zou dat geluk, voor hem het hoogste op aarde, gesloopt worden! Nog geen drie jaren nadat hij deze regels te Interlaken schreef, klom zijn geluk ten top. „Er is,quot; zoo jubelde de blijde vader,

Er is een kind geboren,

Een jongetje in de Mei,

De feestmaand, de uitverkoren Van Liefde en Poëzy.

Wel had zijn lieve vrouw reetls sinds December van het vorige jaar aan koorts en zenuwzwakte geleden, maar nu liet alles zich geheel anders aanzien. „Weet gij,quot; zoo schreef hij den 28oii Mei 1859, „weet gij dat ik een zoon heb, een krullebol? Wij zijn

■f) Vf' -Jf ' ■* ' if' -f' *quot; *quot; •* ' Ifquot; v»quot;

,y gt;•- , gt;■ . gt;-■ . y- . *■ . «■ . »■ . y- . s' . y- . *- . » . . *■ .*■ lquot;

LEVENSSCHETS. XXVII

innig gelukkig en dankbaar. De lieve kraamvrouw en mijn edel knaapje maken het voortreffelijk nu — doch wij hadden barre dagen en uren, voor die kleine P. A. er was.quot; Maar juist twee maanden later was het een geheel andere toon dien hij aansloeg. „'t Is lang niet fleurig in mijn huis,quot; heette het toen. Sedert negen weken was alles veranderd. De jonge moeder, kort na de geboorte van haar zoon wel en gelukkig, leed weer aan koorts en hoesten, „was zwak en bleef zwak.quot; Men zou de buitenlucht gaan beproeven, doch de bezorgde echtgenoot stelde zich ook daarvan niet veel voor. Zoo was het ook. In Augustus was het niet beter. „Wij hebbenquot;, zoo schreef hij toen, „wij hebben lijdzaamheid van noode, is en blijft onze Dagtekst.quot; In September ging de zieke hard achteruit. De geneesheeren gaven geen hoop meer. Op de mededeeling van dit vreeselijk vonnis, in een brief van 21 Sept. 1859, laat hij volgen: „Voormij,ach! ik kan vaak niet oproeien tegen al de droefheid en weemoed, die mij overstelpt, nu, hier in dit oord van zooveel zegen en gezegende herinneringen. Mijn liefste Plek werd mijn Olijvenhof. Waarschijnlijk zal ik haar dezer dagen per jacht — rijden kan niet meer — vervoeren naar Amsterdam, bij onze moeder. Daar heeft zij de meeste rust en is omgeven van allen die zij 't meest liefheeft. Ik heb beloofd haar niet te zullen verlaten, natuurlijk. Slechts als 't redelijk is wenschtc ik een enkelen Zondag 's avonds zelf te gaan preêken.quot;

„Onzen treurigen overtocht,quot; zoo heette het in een brief van 28 Sept., „hebben wij Zaterdag 11. nog al betrekkelijk goed volbracht. Maar het had ook niet langer moeten duren! Wie had mij gezegd dat ik ooit op die wijze door Amstels grachten varen zou ! Ach ! het was zoo diep-melankoliek !quot;

Toch, in die sombere dagen, bleef hij werkzaam en dezelfde brieven, waaruit deze treurige berichten ontleend zijn, getuigen van levendige belangstelling in alles wat er omging op letterkundig en godsdienstig gebied. Hij had oogenblikken dat het kruis hem bijna te zwaar viel. Maar meestal was hij moedig en berustend. Gelijk hij zegt in zijn Door zegen geheiligd, de herin-

*■' *^r * ' -y ■» ■ *quot; • •ï^r^K^r * ■ j ' te

. gt;'• f*'

LEVENSSCHETS.

nering van Gods zegenende liefde bleef hem een troost en kracht in dagen van „raadselvolle smart.quot; In deze dagen was het dat hij de weinige, maar door vorm en gedachte uitstekende regels schreef, die ik mij niet ontzeggen kan in hun geheel aan te halen:

Boven mijn hoofd aan zijden draad

Slingert het zwaard al heen en weder, 't Moét vallen — vallen, vroeg of laat I Het trilt, het velt mij neder I

Doch om mijn hoofd ook ruischt een stem.

Te midden van al mijn vreezen, Die my gebiedt met zachte klem.

Toch niet bezorgd te wezen.

f*

En in die dagen — 15 Oktober 1859 — was het ook dat hij schreef: „De gure dagen, die wij gehad hebben — waren voor mijn zieke niet gunstig. Schoon zij steeds het bed houdt, de scherpe N. en O. wind dringt overal door. Nu onmerkbaar, dan weer merkbaar wordt dat lief en lieflijk wezen gesloopt van dag tot dag ... voor de oogen onzer liefde. Ik ben ziek, bedroefd en lijd erge pijn ook menigmalen, doch ik doe mijn best mij over te geven. Mijn Christendom lost zich op — ten minste als ik christelijk ben gestemd — in een Fiat voluntas! uitgesproken met een eeuwige hope in het hart... Doch in het leerstuk der H. Triniteit vind ik geenerlei troost noch kracht.quot;

Ik haal deze weinige regels uit verscheiden brieven aan, om eenigszins de stemming te doen kennen, waarin hij verkeerde toen de grootste slag die hem treffen kon, naderde : om eenigszins te doen gevoelen wat hij geleden moet hebben, toen die hem ein delijk trof en weldra door den dood van zijn zoontje gevolgd werd. Deze smart was te groot, dan dat hij haar in zijn verzen had kunnen uitstorten. Zijn overvloeiend geluk kon hij daarin lucht geven, maar niet wat hij leed, toen het zoo geheel werd verwoest. Hij kon slechts zeggen, hoe lief hij haar had, die hem nu was ontnomen.

LEVENSSCHETS.

hoeveel liever, toen hij „weenend aan haar sponde zat,quot; dan toen hij haar als jonge bruid in de armen drukte, hoe hij van haar leven en hopend sterven leerde; en hij zeide het, zooals hij alleen het zeggen kon in dat heerlijke: „Die ik het meest heb liefgehad,quot; dat ik niet behoef uit te schrijven, omdat ieder het zich herinnert. Als een man heeft hij zijn kruis gedragen. Zijn krachtige geest, zijn ware, gezonde, ongeveinsde vroomheid hielden hem staande. Maar hij was verbrijzeld; en ik vermoed dat het lichaamslijden van zijn laatste levensjaar voor een groot deel moet worden toegeschreven aan den schok, dien het verlies zijner echtgenoote hem gegeven had.

Weinige maanden daarna nam De Génestet zijn ontslag als predikant der Broederschap. De redenen, die hem daartoe bewogen, heb ik reeds genoemd. Ook, naar Delft terug te keeren zonder kinderen en in die stad, waar hij zulke gelukkige jaren gekend had, een eenzaam, droevig leven te leiden, daartegen zou hij niet bestand en hij zou er niet toe in staat zijn geweest. Daarom vestigde hij zich te Amsterdam, in de onmiddellijke nabijheid van zijn schoonmoeder. Mevrouw de Wed. Bienfait, in wier huis zijn kinderen een liefderijke verzorging vonden en bracht den zomer meest te Bloemendaal door. Doch ook daar leefde hij „als in stad, stil, op zijn kamer. In de gelukkige ontwikkeling zijner lieve kinderen vond hij zijn troost en een zekere afleiding jn drukke werkzaamheid. Zijn twee laatste Bundels bezorgde hij in dit eene jaar. De betrekking van lid der Plaatselijke Schoolkommissie te Amsterdam en die van sekretaris der Kommissie voor de oprichting van een standbeeld ter eere van Vondel nam hij waar met een ijver en nauwgezetheid, die bij zijn aanleg, zijn afkeer van alle routine en zijn wankele gezondheid te verdienstelijker waren. Het sekretariaat der laatstgenoemde kommissie bracht hem in aanraking met oudere en jongere letterkundigen, hem reeds bekend of nog onbekend, vooral met Van Lennep, dien hij ook als uitgever van Vondel's werken bijzonder leerde schatten. Bij Potgieter vond hij groote sympathie en hij betuigde dikwijls voor zijn literarische

LEVENSSCHETS. XXXI

den — van al die pijn en al die koorts.quot; Spoedig sterkte hij weder aan. Zelfs was hij weldra in staat om nog eens naar Rotterdam over te vliegen en een paar vrienden te bezoeken. Ik zal dien avond nooit vergeten. Hij was geheel de oude, vol leven en vernuft, hartelijk en beminnelijk. Cremer las dien avond in de Hollandsche Maatschappij en ons plan was geweest daar samen heen te gaan. Maar wij bleven praten en praten en vergaten lezing en alles. quot;Weinig dacht ik, toen ik van hem afscheid nam, dat ik hem voor het laatst de hand had gedrukt. Want het duurde niet lang of wij ontvingen weer ontrustende berichten. De keelziekte, die geweken scheen, greep hem weder aan met nieuwe kracht en ging over in een algemeene ontsteking der slijmvliezen. Het was het einde. Tevergeefs wachtte men beterschap van 't verblijf te Rozendaal mot zijn schoone natuur en gezonde lucht; hij kon er niet meer van genieten. Hij was er slechts heengevoerd om te sterven. „Nog den laatsten dag zijns levens,quot; — het zij mij vergund hier de woorden van Zimmerman te gebruiken, die hem, kort na zijn ontslapen, in de Gids zoo welsprekend herdacht — „nog den laatsten dag zijns levens had hij doorgebracht in den kring dergenen, die hem liefhadden, in den dierbaren huiselijken kring, waarin hij zich 't liefst en meest bewoog; vermoeid en zwak, maar zonder smarte ofpijn, had hij zich ter ruste begeven. Trouwe liefde-oogen bewaakten den slaap van den kwijnenden zieke; geen onrust of strijd vertoonde zich op het bleeke gelaat; matheid en uitputting, maar liefelijke vrede tevens blonken van zijn open, hooggewelfd voorhoofd; Peter De Génestet was in den vroegen morgen den tweeden Juli ter eeuwige ruste ingegaan.quot;

Dezelfde auteur heeft met eenvoudige trekken zijn uitvaart geschetst. Slechts betrekkingen en vrienden begeleidden hem naar zijn laatste rustplaats, en een drietal hunner voerde er het woord. Op het kleine kerkhof te Kozendaal, naast die statige laan die naar Beekhuizen voert, in 't midden van die liefelijke natuur waarvoor zijn hart altoos geopend was, rust zijn overschot. Door de zorg van eenige vrienden is een smaakvol ge-

,»• , *' . ■ , ■' , • - . B , ■■ , » , ■- , O , a- , D , *

'il

XXXII LEVENSSCHETS.

denkteeken in zoogenaamd gothischen stijl op zijn graf geplaatst. Het Fiat voluntas, dat in zijn laatste jaren wel zijn levensspreuk mocht lieeten, staat op den lijksteen gegrift.

Men verwondert zicli, als men ziet, hoeveel De Génestet in dat negen- of tiental jaren, in weerwil van vele andere bezigheden en van zooveel overstelpende smart, nog op letterkundig gebied heeft gearbeid en hoeveel voortreffelijks hij heeft geleverd. Als Nederlandsch dichter bracht hij aan de jaarboekjes zijn betamelijke schatting. Het meeste wat hij daartoe soms zuchtend bijdroeg, werd in zijn Laatste der Eerste herdrukt. Al het andere is in deze uitgave opgenomen. Ook in de Gids en Nederland verscheen nu en dan een zijner gedichten. Zijn In Memoriam, een schoone hulde aan de nagedachtenis van zijn geliefden leermeester en vriend Abraham des Amorie van der Hoeven, werd afzonderlijk uitgegeven, ofschoon hij 't aanvankelijk een andere bestemming had toegedacht. Voor een dier verzamelingen van gedichten bij uitheemsche platen, die destijds aan de orde waren en waaraan, wij moeten het erkennen, onze letterkunde sommige harer schoonste sieraden te danken heeft gehad, de Historische vrouwen, dichtte hij zijn Mademoiselle de la Vallière, waarin hij het kiesche onderwerp met bewonderenswaardigen takt behandelde en toonde het dichterlijk-schoone dezer figuur juist te hebben gevat. In het Zondagsblad schreef hij letterkundige brieven, doch slechts enkele; die over den Improvizator Beerman toont dat hij ook over zijn kunst ernstig had gedacht en zich rekenschap van haar hooge eischen wist te geven. In De Teekenen des Tijds was hij mij een trouw en bereidwillig medewerker; de beoordeelingen van dichterlijke werken van godsdienstigen inhoud, die daarin voorkomen, zijn van zijn hand. In 1855 namen wij te zamen de redaktie van den Christelijken Volks-Almanak op ons en tot aan zijn dood toe had ik het voorrecht de uitgave daarvan met hem te bezorgen. Het was een klein

*3, gt;- , )h , #• , ji- , , i' . gt;'■ , v . ï- , gt;■ . , y- , gt;■ , »• . gt;'•■ . gt;• , gt;• , gt;'• . . ^ .y-[

LEVENSSCHETS.

* en nederig boekje, maar hij had het lief en stelde zich ook voor die taak geen geringe eischen. Metterdaad het bewijs te leveren,

* dat stichtend en smakeloos niet behoefden samen te gaan, dat

* was daarin zijn streven. Hij hoopte, dat door dien weg gezonde, _:i heldere godsdienstige denkbeelden ingang zouden vinden ook

in de harten des volks; en geheel onvruchtbaar is dit streven misschien toch niet geweest. Voor mij was dit samenwerken in menig opzicht genoegelijk. Mochten wij soms over ondergeschikte punten verschillen, wij werkten in één geest. En onze vrienden hielpen ons trouw.

In twee Bundels heeft De Génestet zelf de meesten zijner ^:i. gedichten uit dit tweede tijdperk zijner dichterlijke loopbaan

* bijeengebracht, in de Leekedichfjes en de Laatste der Eerste. Van *! gene spreek ik straks. Eerst eenige woorden over den laatstverschenen Bundel — de voorrede is gedagteekend eind-Maart

1861, dus ruim drie maanden vóór zijn dood — omdat die met de Eerste Gedichten nauwer samenhangt en daarvan eigenlijk het tweede gedeelte uitmaakt. De Génestet zelf heeft dit ingezien en door de keus van zijn titel een bewijs van literarische zelfkennis gegeven.

Inderdaad, men behoeft, na de Eerste Gedichten met aandacht '^k- te hebben gelezen, dezen tweeden Bundel slechts ter hand te •: nemen, om al spoedig te bemerken dat hij met volle recht Laatste der Eerste mag heeten. De dichter is ouder geworden, het zou, ook zonder dat men het jaartal zijner verzen opmerkte, ;i niemand ontgaan. Slechts een enkele maal keert die jeugdige, ondeugende scherts, waarvan de eerste verzameling overvloeide, hier weder; bijvoorbeeld, in het Liedje in den maneschijn, of in het Kijkje in 't leven, van den zwarten koetsier die het zoo warm had in zijn maskeradepak, een versje, dat niet weinig ergernis gegeven en bedenkelijke schuddingen des hoofds heeft teweeggebracht, maar dat als satire op een treurige vertooning wel verdiend en uit het oogpunt van kunst een der beste is, ^:ij die De Génestet ooit heeft geschreven. In De Mailbrief herkent r gij aanstonds den dichter van Fantasia, maar het gedicht bleef

i(■ ■» ^T'ir^r y

^ *■ ■

LEVENSSCHETS.

wil hij niet toegeven dat de zegen zonder vrucht zou zijn. In zijn: Door zegen geheiligd bepleit hij de zaak van hen

Wie niet de Nood — maar Zegen bidden leerde,

Wie iedre bloem ontstak in liefde en lof;

en hij bekent in Menschelijk, dat hij „ras naar 't eind van dorre lijdensdrevenquot; hijgde en dat hij, na het: Uw wil geschiede! ook wel gebeden heeft:

Mijn God, geef mij een bloem en zend me een zonnestraal 1

„Levenslust en stervensmoedquot; was vroeger zijn geliefkoosd thema geweest. En dat bleef het. Hoe spreekt de eerste uit zijn Jonge roeping, hoe geestig predikt hij den tweeden in 't Liedje van verlangen, en hoe vereenigt hij ook hier deze beide in zijn Welgelegen, waarin hij aan de „stille vriendenquot;, die men zijn woning voorbijvoert om ze naar het vlak daarbij gelegen kerkhof te brengen, de boodschap medegeeft:

Dat (hii) graag bij (zijn) beminden Nog wat blijven wou in vree;

schoon hij het ook gansch niet aardig vindt om zoo dicht bij de graven te wonen:

Waar ge lang om heen kunt treden.

Maar toch eindlijk rusten moet.

Hij heeft ook getwijfeld, want hij heeft meer gezocht en nagedacht dan voorheen. Het geloof zijner kindsheid werd menigmaal geschokt. Ik kan al de verzen niet optellen waarin dit doorstraalt, waarin hij 't met zooveel woorden belijdt. Maar dezelfde gezonde vroomheid, dezelfde godsdienstzin van zijn jongelingsjaren zijn hem bijgebleven. De Terugblik, waarmee

si ■'

i- è' , . y- , . y

LEVENSSCHETS.

de bundel geopend wordt, draagt daarvan den stempel. Wat hij ook wenschc en wille, waarheen hij streven moge, hij voelt dat een hooger geest hem leidt en gebiedt en te midden van de groote raadselen des levens ziet en weet hij op al zijn paden:

Almacht, Liefde, Trouw, Genade,

en dat geeft hem kracht. Hij had eens gezongen:

Daar spreekt een andre lach in 't oog der aangebeden',

Waar gij haar drukt in d'arm als 't zoetst geschenk van God;

De vriendschap heeft, met Hem, verhoogde teederheden.

De luite een reiner klank, en 't leven meer genot;

ook thans betuigt hij in zijn Levensvoorwaarde, dat alles, het beste en dierste wat hij bezit, geen waarde voor hem heeft, dan in 't bewustzijn van een eeuwig leven; dat hij liever sterven zou dan het geloof te derven in de trouw van zijn Schepper, een geloof, in zijn wezen gegrond. Zeker heeft hij niet vermoed, dat een oud vriend hem na zijn dood nog hard vallen zou om zijn „zoo ik u niet voor eeuwig had, ik had u liever nietquot;, een gedachte die ik trouwens niet in bescherming zal nemen, en dat die hypercriticus hem daarom allen blijvenden invloed op het jongere geslacht zou ontzeggen! Ook de frisch-heid, de waarachtigheid, de ongeveinsdheid zijner Godsvrucht heeft hij niet verloren door de theologie, waarin hij nu geen vreemdeling meer is, of door het ambt dat hij bekleedt en dat maar al te vaak het natuurlijke en ongedwongene aan een overigens oprechte vroomheid ontneemt. Dat blijkt onder anderen uit: Niet voor de menschen, een parafraze van Mattheus 6,16 en uit zijn Bekentenis, dat hij maar een mensch van vleesch en bloed is, als iedereen en zich dies op geen hoogen voet zet, om „deftigheênquot; te zeggen. Dat blijkt vooral uit De schoenlapper van Alexandrië, geestige verdediging van het Ora et labora in tegenstelling met de pijnlijke zelfkwelling van den vader der kluizenaars. Doorlees al deze bladzijden en gij moet erkennen, het is

' ' -é ' ü^7-' .ë • .• '

:V

*1.

LEVENSSCHETS.

altijd dezelfde De Génestet van zijn studentenjaren, vroom zonder dweepzucht, opgeruimd zonder lichtzinnigheid, schertsend met uw dwaasheden zonder pijn te doen, leerend zonder verwaandheid, dezelfde vijand van alle komedie en onnatuurlijkheid. De veranderde omstandigheden, waarin hij zich geplaatst ziet, hebben hem niet veranderd, maar gevormd en ontwikkeld. Hij is geen deftige dominé geworden en geen gewichtig huisvader. Hij is niet „in de geleerdheid vervallenquot;, al weet hij meer en beter dan een jaar of wat geleden. Hij preekt niet noch zalft. Hij is onze oude beminnelijke dichter gebleven en vrij zingt hij zijn lied.

Doch bij alle overeenkomst is er ook onderscheid. Er is grootc vooruitgang ten minste, vooral in diepte van gedachte, in levensernst, in echt-poëtische opvatting. De vorm is niet slordiger geworden. Integendeel, hoewel het scheen, dat hij daarin niet veel meer te leeren had, hij is hem nu nog meer meester dan immer te voren. Hoezeer blinkt in dit opzicht het Mooi-weêrs-lied uit:

Een zonnestraal,

Een wonderstraal Is in mijn borst gedrongen:

Mijn matte ziel herleefde weer,

Ik twijfel en ik haat niet meer En heb mijn lied gezongen.

Een blij geruisch

Om 't zonnig huis Verkondde mij den vrede.

Van liefde en lof klinkt heel mijn hof,

't Juicht alles en geeft juiehensstof;

En noodt: O dank toch mede.

Niet door zijn losheid en gemakkelijkheid van maat, zooals dit, maar door zijn stijl, door de afwisselende, gansch niet gemakkelijke schildering van liet stoute zwitsersche en bekoorlijke hollandsche natuurschoon, is Op reis merkwaardig, tevens dooide diepte van gevoel, die er uit spreekt. Ook in Liefde, dat onder

■*

'3.^ ..*■

LEVENSSCHETS.

De Génestet's schoonste verzen moet worden gerangschikt vindt gij beide, rein gevoel en uitnemenden vorm, met elkander ver-eenigd. Maar niets komt, wat meesterschap over den vorm betreft, in vergelijking met de Arme visschers. Het is een vertaling, zooals men weet, uit de Légende des Siècles van Victor Hugo. In vertalen lag De Génestet's kracht niet en ik zal de laatste zijn om er over te klagen; want het was bij hem het gebrek eener deugd, hij behoefde bij anderen niet te borgen wat hijzelf bezat. Toch ondernam hij dit moeielijke werk en zette hij zich kort daarna aan 't overbrengen van een duitsch blijspel van Halm (Der Sohn der Wildniss), een overzetting die onvoltooid is gebleven en niet werd uitgegeven. Want, hoe ook zijn vorm werd geroemd, hij liet zich daardoor niet tot gemakzucht verleiden. Hij gevoelde dat hem nog iets ontbrak en schoon hij reeds een meester mocht heeten, hij versmaadde zulk een oefening niet. Ook gelukte de proef volkomen. De Arme visschers is een hollandsch gedicht geworden, waaraan niemand bij 't lezen den vreemden oorsprong bemerkt. Meer nog dan in zijn vrij talrijke vertalingen uit Rückert, dien hij met bijzondere liefde vertolkte, meer zelfs dan in De Heidenapostel, naar Béranger, zijn hier alle en veel grootere moeilijkheden overwonnen. Het is een triomf.

Maar, anders dan bij 't lezen van de Eerste Gedichten, onder het lezen van de verzen uit deze tweede verzameling, moet men met opzet aan den vorm denken, om zijn schoonheden te bewonderen. Men vergeet hem door de schoonheid van inhoud en gedachte. Ik zou bijkans den geheelen Bundel moeten aanhalen, om te bewijzen hoezeer hij in rijkdom en diepte van gedachte heeft gewonnen, vooral in diepte van gevoel. Men leze bijvoorbeeld: Uit het dagboek van een gelukkige. Een gelukkige, hij is het nog. Maar hij heeft nu aanschouwd wat hij voorheen niet vermoedde. Helaas ! roept hij uit,

Helaas I ik zag meer rouwe en raadslen in dit leven,

Dan waar mijn zorgloos hart, mijn ijdle jeugd aan dacht.

Dood, arinoê, krankte, zonde, hij had ze nu in al haar ellende

if^r -iTir ■* ■ -K ■ [v

Al,gt;•,» J* .

LEVENSSCHETS.

gezien. Al worstelde hij, hij bleef gelooven. Maar hij had gezien, dat, al bloeide zijn levenshof nog als een lentegaarde,

In 't midden, voor wie denkt en liefheeft, rijst — een kruis.

Zoo getuigen Biblia en Onverganklijk van een veel dieper opvatting en juister waardeering der bijbelsche Schriften dan die hij vroeger bezat; en of hij ook daarin echte poëzie wist te vinden, al was zijn beschouwing van de geschiedkundige waarde der evangelische verhalen veranderd, dat bewijzen: De engel hij het graf, en dat heerlijke: 't Was toch de hovenier, naar Johannes 20,15; dat bewijzen: De lendenen omgord, waar van de bekende uitspraak van Jezus, en Onvermoeid, waar van het welsprekende slot van Jesaja 40 zulk een gelukkig gebruik wordt gemaakt. Tevens getuigen deze laatste gedichten met hoeveel meer ernst hij nu het leven beschouwde. En dat getuigen mee zooveel andere verzen, zijn lied Aan de Zon, waaruit men zien kan, hoe hij over zijn leven en bestemming had nagedacht, en hoe de slotsom was geweest: Niet overdoen, maar voorwaarts gaan; zijn Komen en gaan:

Daar is een tijd van komen,

Daar is een tijd van gaan,

Dat hebt gij meer vernomen.

Maar hebt gy 't ook verstaan ?

zijn Werken, denken, leer en, waarin hij nu begreep dat eigenlijk het leven bestaat; zijn De beste vriend, dat eigenlijk een loflied is op den plicht, „zijn last en zijn lustquot; ; niet het minst dat mannelijk gedicht: Neen, dat, als afkomstig van een zoo liefderijk en liefelijk karakter als het zijne, nog te grooter waarde bezit. En die weten wil, hoe het lijden niet neerdrukt maar verheft, verheft boven de nietigheden en ijdelheden der wereld en boven den kleingeestigen twist der partijen, hoe het hem daarboven had verheven, die leze en herleze zijn Op de bergen, dat ook als dichterlijke gelijkenis voortreffelijk is.

■t ■ Vquot; ^r y^T y^T v(!quot;^irTï

XL LEVENSSCHETS.

Ook als waarachtig dichter heeft De Génestet zich in dezen Bundel meer nog dan in den vorigen doen kennen. Dat bij niet slechts zijn eigen lijden en de ervaringen van zijn eigen hart wist weer te geven in welsprekende taal, dat hij ook van anderer leed een diep gevoel had, en zich daarin wist te verplaatsen, dat blijkt uit verzen als Kinderloos en Het haantje van den toren. Het laatste is een uitvoerige schildering — al te uitvoerig, hebben sommigen gezegd — het eerste niet meer dan een uitgewerkte schets. Een schets, meer niet, is ook dat kleine juweel: Naar de Natuur. Maar zoowel in de vlugge teekening als in de voltooide schildering herkent gij den meester, 't Zijn wel belangwekkende, maar toch zeer alledaagsche onderwerpen. Een rijk moedertje die haar kind heeft verloren en zich nu arm voelt tegenover de bedelares die het hare in de armen heeft; een troep jongens en meisjes spelend op't kerkhof, bij het geopende graf; een teringlijderes, die zoo gaarne herstellen zou en steeds tuurt op 't haantje van den kerktoren, hopend, immer flauwer, maar hopend niettemin, dat het eindelijk een zoelen zuidenwind zal verkondigen — ziedaar de figuren. Maar hoe heeft De Génestet nu daarover de poëzie met volle handen uitgestrooid! Hoe leven deze beelden! Er wordt in Het haantje van den toren niet gejammerd of gedeklameerd, er is niets ziekelijks in, maar toch — of liever juist daardoor grijpt het aan. Gij hebt die lieve „Levenslustquot; niet gekend, zooals hij, maar zijn kunst weet u met haar te doen lijden. Zij is zoo echt menschelijk en toch zoo wezenlijk vroom. Voordat zij zeggen kan: „Uw wil geschiê,quot; heeft zij lang geworsteld, is zij gedurig geslingerd; de onderwerping kost haar veel. En als zij het gezegd heeft, werpt ze 's anderen daags toch nog even een blik naar buiten.

Half zegevierend, kalm, beslist,

half strijdens-, hopens moe,

En toen — niet meer.

Ik weet niet wat schooner is, deze geniale trek, of het treffende slot:

*]*• ^ '■ i?■ tv

■ gt;gt;'• gt;gt;'• .gt;'• gt;'• .gt;• ^ ^ ?''

LEVENSSCHETS. XLI

Naar 't Haantje van den toren keek,

met droeven glimlach, één:

't Blonk in de blauwe lucht en wees —

naar 't zoele Zuiden heen.

Het gedicht is een der populairste van onzen dichter geworden, en dat verdient het ten volle.

Naar de Natuur is niet minder voortreffelijk, al is het kleiner. Hier is echte humor. Er wordt geen woord gezegd over het treffend kontrast tusschen dien grafkuil, waar straks het lijk in zal worden nedergelaten en die woelige spelende kinderen, stoeiend, vechtend, vrijend

Al op den grafkuilrand,

en dat alles in verwachting van hetgeen er komen zal;

Er wordt er een begraven Dat is een aardig geval.

Er wordt een bespiegeling geleverd over de onbezorgheid dei-kinderen, die nog aan sterven niet denken en toch eerbied toonen voor den dood, zoodra straks de sombere staatsie nadert. Het wordt slechts afgebeeld, met een paar toetsen, maar gij ziet het. Gij voelt het kontrast. Iets van een huivering gaat u over de leden, bij het laatste koepiet, zoo gelukkig veranderd sedert de eerste uitgave ¹

Zij spelen — daar nadert langzaam De staatsie het wachtend graf...

Zij steken de hoofden te zamen.

En nemen de petjes af.

Dat is kunst, en de ware.

1 In den Christelyken Volks-Almanak voor 1859 luidde het:

Zij speelt bij den gapenden grafkuil.

Die onbezorgde jeugd... Ach 1 wereld, wat doet gij anders ?

Maar anders is uw vreugd.

r! *quot;^r v-

,y- . m- ■ --J'- i*'-' •' ■ * ^.ÜLUJ:

XLII LEVENSSCHETS.

Er zou over menig vers van dezen bundel nog vrij wat te zeggen zijn. Over één nog slechts een enkel woord, over het laatste. Een kruis met rozen, wie kent het niet? Het munt door alles uit, door vorm, door dichterlijke opvatting, door schoonheid van gedachte. Beteekenisvol staat het aan het slot van de laatste verzameling door De Génestet in 't licht gezonden. Dat was ook inderdaad de slotsom waartoe het leven hem had gebracht. Het had met zijn ernst en zijn pijnlijke slagen zijn levenslust niet uitgedoofd. Het zware kruis had hem de rozen niet doen vergeten, waarmee het omstrengeld was. En hij had geleerd den kleinsten knop nog dankbaar te kweeken.

De bloeme lacht u O lach haar toe 1 En vloek het kruise Nooit, levensmoe.

Moog elke bloeme

Der aard vergaan,

De vrucht des Levens,

Die rypt er aan.

Leveren de Laatste der Eerste een spiegel van 's dichters innerlijk en huiselijk leven, de Leekedichtjes zijn de vrucht van zijn godsdienstig denken en van zijn deelneming aan dc wetenschappelijke beweging van zijn tijd. Zij zijn, hoewel vroeger uitgegeven, inderdaad jonger dan de eerstgenoemde verzameling. De oudste dagteekenen van 1857, de meeste van 1859 en 60. In dit laatste jaar dichtte hij bijna niet anders. Hijzelf zegt dan ook in de Voorrede van de Laatste der Eerste: „dat dit boekske eigenlijk antérieur is aan de Leekedichtjes en voor een goed deel nog behoort tot een vroegere periode van zijn leven.quot; En hij roemt den naam Tweede Gedichten door, „een schrander vriendquot; (denzelfden criticus van zoo straks!) aan zijn vroeger verschenen Bundeltje gegeven, als zeer juist gekozen. Hier was dan ook iets nieuws en oorspronkelijks.

*quot; * ' * • ~*~^r■*quot; *quot;^T'5f * quot; *' ■*' « ■quot;•/T'-ö'^-*' i*

LEVENSSCHETS.

Dc dichter, die tot hiertoe slechts uit het maatschappelijk, het huiselijk, het innerlijk leven, een enkele maal uit de historie het onderwerp zijner zangen had genomen, begeeft zich hier op een ander gebied. Men kan, het is zoo, Het Schotje, met (X Busken Huet, een Leekedichtje noemen. Men kan in de andere twee bundels nog wel eenige kleine verzen meer vinden, die dezen naam verdienen. Ook is onze dichter aan het godsdienstig leven nooit vreemd gebleven, maar heeft menigmaal zijn religieus gevoel in zijn verzen uitgestort. Maar zich, zooals hij nu deed, te mengen in den strijd der wijsgeeren en dei-godgeleerden, met geen andere wapenen dan de pijlen van zijn vernuft en enkel toegerust met zijn schoon talent; of liever, dien feilen kamp in puntige „rijmen en dichtenquot; af te schetsen en — te beoordeel en, dat was een nieuwe, stoute gedachte, die bij de uitkomst bleek een gelukkige te zijn geweest.

Ik heb reeds gesproken over De Génestet's weinige ingenomenheid met de theologie, zooals hij haar kende en den weerklank daarvan vernemen wij nog in de eerste der Leeke-dichtjes:

Niet in de scholen, neen, heb ik gevonden.

En van geleerden, och, weinig geleerd.

Maar zijn oordeel over haar was geheel anders dan vroeger geworden. Hij kon, zoolang zij zich aan hem vertoonde in haar schoolsch gewaad, hetzij met die deftigheid waardoor de hollandsche, hetzij met die smakeloosheid waardoor de duitsche godgeleerden zich gewoonlijk kenmerkten — hij kon maar niet begrijpen waartoe zij eigenlijk diende. De eenige theoloog, dien hij waardeerde, dien hij liefhad moet ik zeggen, was Hase geweest; Hase, den dichterlijken schrijver van de Gnosis, waarvan men gansche bladzijden onthoudt zonder het te weten, wiens kerkgeschiedenis in miniaturen zelfs den grootsten vijand van alle geleerdheid niet vermoeien kan en een van wiens geestige brochures door onzen dichter tot het thema van zijn

*quot; *quot; vf'f*

■•I,.» . *'■ ,■»- ,gt;■ .gt;•- .y- .gt;• ,gt;■

XLIV LEVENSSCHETS.

eerste of tweede preek was genomen. ¹ Op het standpunt van dezen geleerde, wiens rationalisme door zijn groote gemoedelijkheid verzacht en met een zeker poëtisch waas werd overtogen, wiens zachte humor en oorspronkelijkheid hem aantrokken, plaatste De Génestet zich gaarne. En hij is er, zoo ik mij niet bedrieg, ook na zijn studententijd, nog een geruimen tijd op gebleven. Daar kwam het jaar 1867. Busken Huet's Brieven over den Bijbel brachten de moderne godsdienstige beweging uit de school over in de kerk. Een pleidooi zoo welsprekend, zoo goed geschreven, zoo bondig was wel geschikt om ook onzen dichter te winnen. Aanvankelijk, bij 't verschijnen der eerste afleveringen nog tegenstrevend, was hij weldra overtuigd. Nu verruimde zich zijn gezichtskring. Nu zag hij dat de leelijke oude boom der theologie, dien hij den rug had toegekeerd om onder de groene heesters der poëzie schaduw te zoeken en geurige bloemen te plukken, nu zag hij dat die vruchten gaf, rijk en rijp. Nu verstond hij het belang dier vraagstukken, waarmee hij het niet de moeite waard geacht had zich het hoofd te breken; hij begreep dat zij ook voor het godsdienstig leven van het hoogste gewicht zijn, omdat er niét duurzaam een klove kan zijn tusschen ons denken en ons gemoed. En hij werpt er zich midden in. Werken, van wier strenge wetenschappelijkheid hij vroeger zou hebben gegruwd, las hij nu met aandacht en studie, sommige meer dan eens. Niet om zelf een geleerde te worden; het denkbeeld alleen zou hem vroolijk hebben gemaakt. Niet om zich als medestrijder te mengen in den kamp. Maar omdat hij geen vreemdeling zijn wilde in zijn tijd; omdat hij als godsdienstig mensch gevoelde dat deze strijd niet buiten

¹

Het was over de zalving te Bethanië een echt anti-puriteinsche preek. Zij was hem ingegeven door dat met geestdrift gestelde stuk van den jenasehen theoloog, waarin deze de beschuldiging van het Evangelie afwerpt, als zou het de vreugd des levens verdoemen. Tijdgenooten zullen zich de warmte waarmee dit voorstel werd uitgesproken nog wel herinneren. Mij dunkt, ik hoor nog dat: «Wijn heeft hij gemaakt,quot; enz. door De Génestet van Hase overgenomen en meesterlijk geparafrazeerd en uitgesproken met die hem eigene intonatie, waarin hij zijn geheele ziel wist te leggen.

¥• . p- , y- . . «I'- .»- , gt;• . è'- , . «I» ,, gt;'• , y- . •' , gt;' . •• . y- . !«'• , tf*' , y* [•■ LEVENSSCHETS. XLV

hem omging, maar dat hier zijn zaak werd behandeld. Hij is geen theoloog geworden, want hij was meer. Dichter was hij en is hij gebleven. Leek was hij tot-nog-toe geweest tegenover de felle kampioenen van wetenschap en kerk en op dat standpuiit wilde hij zich blijven plaatsen. Vandaar uit sprak hij over alle partijen zijn oordeel, schertsend, geestig, ernstig ook bijwijlen. Maar vooral maakte hij van die voordeelige stelling gebruik om de tolk te worden van de behoeften van 't godsdienstig gemoed en de dierbaarste belangen dier leeken, onder wie hij zich vrijwillig schaarde. Zoo werd hij, dien al wat jong was in Nederland reeds als zijn dichter begroette, de zanger van dien onbloedigen godsdienstoorlog, die met zulk een felheid ontbrandde en, hoewel thans niet zoo hevig mee'^-als toen,nog niet is beslist.

't Is waar, die volkomene, gansch kleurlooze, — ik zou haast zeggen bovenmenschelijke onpartijdigheid, waarvan sommigen droomen, moet men ook in de Leekedichtjes niet zoeken. De Génestet had zich zeer beslist bij de zoogenaamde Modernen aangesloten. Zijn geheele aanleg en karakter dreef hem naar die zijde. Hoe vroom zijn hart ook zijn mocht, zijn hoofd was te helder om het oude supranaturalisme aan te nemen, dat hij trouwens metterdaad reeds sinds lang had prijsgegeven en van geven en nemen was hij ook geen vriend. Bovenal hinderde hem het onnatuurlijke en gekunstelde, dat een zeker soort van vromen maar niet scheen te kunnen afleeren en dat hij haatte met een onverholen haat. Hoort slechts hoe hij deftigheid geeselt, die „bastaard van den ernstquot; (CV), en gij zult zijn vreugde begrijpen, toen hij haar

Aan een witten das verhangen,

Ergens plechtig bung'len zag.

Hoort hoe hij smeekt om van den preektoon verlost te worden (LX) en betuigt het met die vroomheid niet te kunnen vinden, die zoo deftig en zuur kijkt en waarachter zich dus zeker leelijke gezichten moeten verschuilen (XI). Hoe ergerde hem het kin-

| •£'' ' ifquot;' if -lt;f' •* ' 7» ' :r^r iC' if' ' ït'¹ if' it ' if' if ' if¹ [•;

gt;1 ^ » J XLVI

derschooltje van die drijvers der leer, die de kleinen met hun dog-men vergeven en in plaats van als kinderen te worden, hun kinderen aan zich gelijk willen maken (XIV); en hoe ergerde hij zich niet, maar hoe schreide hij over dien vriend, die voorheen zijn hart „op 't gelaat droeg,quot;

Een harte zoo gul en zoo warm en zoo waar,

hoofd van wien men nu moest vragen; „Waar zat toch zijn hart ?quot; — die niet meer sprak, maar alleen preekte, ja zelfs met zekere plechtigheid at en dronk „schoon smakelijk zeer,quot; (III). Hoe roemt hij daartegenover Ds. Humanus, die een mensch is, eenvoudig, mild, gewoon en wiens geest daarom onmerkbaar heerschappij voert (CVI). Maar al koos hij partij, geen partijzucht verblindde hem een oogenblik. Zelden slechts was zijn satire niet zeer billijk. Bijvoorbeeld als Dr. C. P. Hofstede de Groot de min of meer overbodige verzekering geeft, dat zijn proponent Leonard „in 't geheel niet aardigquot; is, bedoelt hij iets anders dan onze dichter in zijn achtste Leekedichtje hem laat zeggen; en toen het Mihi constat van Prof. Doedes, voor elk die Latijn verstaat duidelijk genoeg en zeer goed te verdedigen, door Dr. A. Pierson op de bekende wijze was gebruikt, liet De Génestet zich verleiden om er nog eens mee te lachen. Doch dat zijn uitzonderingen. Meestal troffen zijn peilen zeer juist. Ook spaarde hij zijn eigen vrienden geenszins. Als hij zich vroo-lijk maakt over het theologizeeren van Machteld en Leonard, dan ontvangt de schepper van Eeinout en Machteld van deze kritiek ongevoelig ook zijn deel (XIX). De „groote geestquot;, die „van menig boei ons trouw bevrijdde,quot;

Man van hart en hoofd vol glans! (XXVIII).

voor wien onze leekedichter een diepe vereering gevoelde, kan toch voor deze zijn zwakke zijde niet verbergen en wordt er onmeedoogend mee geplaagd (XXV Nimium nocet, XXVI Systematisch, en XXVII Theorie en praktijk). Verklaarde hij dien' Monist, dat hij nog liever Dualist zou wezen, dan zich zooals

'ï '^r 'ïT' ^%lf -.?quot;⁷ •ï?'' if¹ if' v?quot;¹ ■jfquot;⁷' 'fi'^r ï*'' it ' if' if '^r~ ifquot;'' if

k

*3..^ .y- .» , «■ , Ï- gt;- gt;• gt;■ j*- .*■ ^ ^ ■ *'-■*;[*■

TiEVENSSCHETR. XLVII

een vlieg in 't web van dat systeem te laten vangen, vriend Dualist blijft ook niet ongemoeid (XXIII Dualisme) en als deze zijn tegenstanders tot de bekentenis wil brengen dat een van hen beide gek moet wezen, wordt bem door den leekedicbter glimlachend herinnerd, dat er nog een derde mogelijk is: een van beiden of beiden (XXXIX Twee Koryphacën). Den middenman roept hij toe:

.... Wilt ge een man zijn, — kies partij!

maar de liberalen van heden worden gewaarschuwd, om niet als die van gisteren kettermeesters te worden: en het niet-gelooven op gezag stelt hij al niet veel hooger dan het gelooven op gezag (LI en Lil). Vooral dat gemeene, platte, ongodsdienstige liberalisme, dat hij in Jan Rap zoo onverbeterlijk heeft geschetst, was hem een gruwel en ik weet niet hoe men zijn minachting voor zulke wansmakelijke wezens beter kan uitdrukken dan in LXXI Zeker Materialisme:

Jan Rap verklaart: Ik ben een chemisch praeparaat!

Vriend Spiritualist, deswegens, maakt zich kwaad;

Niet ik, mij gaf dit licht: ik dacht al vaak voordezen:

Wat zou zoo'n smeerpoes toch wel wezen ?

Met één woord, hij was een echt liberaal en elke richting was hem wel, mits zij naar boven streefde.

Niemand zal de Leekedichtjes van eentonigheid beschuldigen. Er is rijkdom en afwisseling in. Nu eens schildert hij eenvoudig, maar met groote kunst, een type die men aanstonds herkent, een type uit bet leven gegrepen. Ik noem nog eens Jan Rap, die nu voor goed onsterfelijk is geworden als Midas, en zoo ik hoop, menigen maat heeft verloren. Ik herinner aan Twee in één huis, het huwelijk van leer en leven, aan De wereld der traditie, van dat Lutheraantje dat zeker een doopsgezinde geest zou geworden zijn,

Zoo meneer zijn oudste broeder '

Maar een Meisje was geweest!

r• jf'' '4 ür'-~,o ^r ~zr' 7» ' ^ ■ jr^r ^ • ~^r ^^: ^ ■ .•% -• '

.» . * .* ' *■

lquot;

*

,*■• jgt;'

LEVENSSCHETS.

aan Leer en leven vooral, een genrestukje zooals hij er meer heeft geleverd, tegenhanger van het Kijkje in 't leven uit de Laatste der Eerste. Gij ziet die jongens door elkander woelen en warren, vechten, stoeien, hun zusje plagen, totdat het uur der katechizatie slaat en zij hun van buiten geleerd geloof voor dominé gaan opzeggen en gij stemt in met den wensch des dichters :

Hoe 'k wou, dat Hij haar tegen kwam,

Die kinderen in zijn armen nam.

En vast wel anders leerde!

Dan weer schertst hij en brengt het ridendo dicere vemm in praktijk. Een enkele maal nadert zijn scherts aan de satire, bijvoorbeeld als hij, in XCI Liefde, de onliefelijkheid der liefdepredikers hekelt, of den Vromen raad geeft (CIII)

Neem alles aan, dat's 't beste deel —

Ook financieel.

Maar het is slechts een enkele maal en het is altijd een satire zonder bitterheid. Hij raakt en altijd zeer juist; zijn scherpe blik heeft overal de zwakke zijde opgemerkt; maar hij kwetst niet; en degeen dien hij treft, althans zoo deze een verstandig man is, vergeeft het hem gaarne, om de bonhommie die zich in al zijn humor verraadt en om de fijne geestigheid waarmee hij zich uitdrukt. Van geest vloeit dit bundeltje over, van den echten, ongezochten, die alleen aan zulke versjes het pikante geven kan, waardoor zijn Leekedichijes zich van de rijmen zijner navolgers onderscheiden.

Toch schertst hij niet altijd. Meer dan eens slaat hij een geheel anderen toon aan. Men leze bijvoorbeeld LVIIIA an een hnlland-sehen knaap en noeme mij dan iets, waaruit een dieper overtuiging spreekt van de noodzakelijkheid dier innerlijke roeping, die den Evangelieprediker alleen kan sterken tot zijn moeilijke taak. Of men hoore dien kreet van het hart: LXV Een kind der eeuw onder een preekstoel

Gij Prediker, daar in de lucht,

Hebt gij dan geen woordje voor mij

*

quot;7«-^r y y y v' ^ir⁷

,gt;■ ./■ ,gt;■ «'■ ,» . *■ . »■ . *■ , *■

LEVENSSCHETS. XUX

waarin de dringende behoefte van het vroom gemoed, een behoefte door geen leerstukken te voldoen, zoo roerend wordt uitgesproken. Deze „Rijmen en Dichtenquot; waren hem geen spel. Zij welden op uit de diepten van zijn hart. Zij handelen over datgene, wat hij met grooten ernst gezocht had en nog altijd bleef zoeken. Het leven gaf hem een raadsel op en het kostte hem strijd, dat hij de oplossing nog niet had gevonden. Als Zijn Hooggeleerde op de studeerkamer het schoone, wèl-geslotene systeem ontvouwde, dan voelde hij zich bevredigd, maar benoden onder de „droeve kermiskluchtquot; scheen het hem:

Of 't raadselvolle leven Droevig lacht met elk systeem.

(XCIV Van hoven naar beneden.)

Met het licht van Piet, die tevreden was als hij wist dat een komeet een ster is met een staart (VI Wetenschap en oppervlakkigheid), vergenoegde hij zich niet, maar de vraag: „Watis waarheid?quot; op anderen toon dan door Pilatus gesproken, drong hem, kwelde hem, liet hem geen rust (XLVIII Geen Pilatus). Zoeken wil hij, liever dan zichzelven paaien „met onmanlijk droomen.quot; Mijn vrome, zegt hij:

Slaat het oog,

Voor het Al geopend,

Vorschend rond en staêg omhoog.

Lijdend soms, doch hopend! •

Kan de zelfmoord van 't verstand

ü slechts ruste geven,

Hy wil liever aan Gods hand.

Rusteloos zoekend — leven!

CLXXII Moderne wereldbeschouwing.)

en hij dankte er God voor, dat hij „op zijn aardschen tochtquot;

Onder weemoed, scherts of lijden,

Met een hart voor al wie strijden Steeds naar 't hoogste zoeken mocht.

^ • 'ir^r~amp;^r vf vf-' vf vr^r v?quot; -,f ■ vf'■ •*' *quot;

D

*' -t~*' *'_ j, *' ,.. •'• , *'• ^ 51 ^, •'• , V , tl—

L LEVENSSCHETS.

Doch onder dat zoeken gelooft hij onveranderlijk, dat eenmaal zeker de dag uit de nevelen zal rijzen, ook al mag hij hem niet begroeten. Naast weemoed en smart, verzekert hij (XCVII Weemoed en hope), rijst „in 't geslingerd menschenhartquot; de hope, en waakzaam, werkzaam kunnen wij wachten.

Dat het raadsel zich ontknoope:

Wat ons korte leven zy!

(XLVI Een gelooviye.)

Is hij „peinzensmoedequot;, in de praktijk, in het volle leven, in het vervullen van een heiligen plicht vindt hij rust en verademing (XCIX—Cl). En welk een groot, welk een onwankelbaar geloof, behouden in den strijd, een geloof, dat slechts dogmatische bekrompenheid kan miskennen en als ongeloof brandmerken, spreekt hij uit in dat schoone Peinzensmoede (CXIII), dat wij als de slotsom van heel zijn innerlijken kamp mogen beschouwen:

Daar is geen Priester

Die u verklaart,

Maar u zoekt niemand Vergeefs op aard.

De werking der Leekedichtjes is groot geweest en duurt nog altijd voort. Ons volk heeft door de wijze waarop het deze verzen ontving, een blijk van goeden smaak en wezenlijken godsdienstzin gegeven. Ook zullen zij blijven. Wat ooit van onzen dichter vergeten worde, zij niet. Zij zijn klassiek. Zij bevatten meer wijsheid en vroomheid dan menig geschrift dat er op is aangelegd om te onderwijzen of te stichten; van die gezonde wijsheid, die gezonde vroomheid, die voor alle tijden zijn.

Hot zou nutteloos zijn, ons in bespiegelingen te verdiepen over hetgeen onze dichter nog geworden zou zijn en zou hebben gele-

■/ * ' ïT' •*quot; ■/' v?quot; -.f' vf ' ■* ' gt; ' ' if ' /

t;l. . gt;'- . ï- . , y- . . ■■ . »■ . «■ . »'■ . y . »■ . »'■ . ^ ■ gt;'■ . gt;'■ , '■ . iL-i-ji-fe

LEVENSSCHETS. LI

verd, zoo hij langer voor zijn volk en onze, thans helaas! met dichters schraal bedeelde letterkunde, gespaard ware gebleven. Groote plannen woelden in zijn geest. Gelijk hij het godsdienstig leven in zijn Leekedichtjes had weergegeven, zoo wilde hij eveneens het maatschappelijk leven afschetsen in gelijken vorm. Ook scheen hij het voornemen te hebben om zich op dramatisch gebied te gaan bewegen en daartoe de vertaling van Halm's Sohn der Wildniss begonnen te zijn, die onafgewerkt is achtergebleven. Men mocht nog veel van hem verwachten, van hem, die in zijn jeugd en eersten mannelijken leeftijd reeds zooveel uitstekends had geleverd en volstrekt niet genegen was om op de verworven lauweren te gaan rusten, maar, in de overtuiging dat de kunst lang en het leven kort is, zich onafgebroken oefende en arbeidde en zocht. Doch in plaats van naar deze mogelijkheden te vragen, hebben wij reden om dankbaar te zijn, voor hetgeen bij geweest is en volbracht heeft, voor de kostbare nalatenschap die wij van hem bezitten.

Ik heb getracht een schets te geven van De Génestet's beminnenswaardig karakter en dichterlijke ontwikkeling. De eigenaardigheden van zijn talent zijn daarbij vanzelf ter sprake gekomen. Een kritiek van zijn verzen te leveren, laat ik aan anderen over. Indien het daartoe hier de plaats ware, ik zou er mij niet onpartijdig genoeg toe gevoelen. Maar zal ik ten slotte nog zeggen wat, naar mijn inzien, zijn dichterlijk karakter uitmaakt, wat hem van andere poëten onderscheidt? Ik zou het willen zoeken in die zeldzame vereeniging van fijnen smaak, tintelenden geest, diep, innig, haast vrouwelijk gevoel en helder gezond verstand, waarvan alles wat hij schreef getuigde. Hij heeft bewezen dat geestigheid de poëzie niet schaadt, zooals men wel eens beweerde en dat alles afhangt van de wijze waarop men haar gebruikt; bewezen niet minder, dat een koel hoofd kan samengaan met een warm gemoed en dat een dichter zeer keurig zijn kan op den vorm zijner verzen, zonder daaraan gloed en leven te ontnemen. Men zou hem een humorist kunnen noemen, niet in de beteekenis die men tegenwoordig

r⁷ -f'' Vm' -• '^r~-V' quot; r«'⁷ 7m~ Tmquot;^r~ë~^! TjT' r«'^r ' Tip ' • «T' -t ' .«T'

frl.» ,» .y- .» ,y ,.y ,y ■gt; .» ,.gt;■

UI LEVENSSCHETS.

daaraan geeft, nu al wat grappig is humoristisch genoemd wordt, maar in den zin dien hijzelf daaraan gaf. „Een rijke taal,quot; zoo beschreef hij den Humor in zijn honderd-elfde Leekedichtje:

Een rijke taal vol geest en — ingehouden tranen,

Vol zin, — ook zeer geschikt tot leeren en vermanen I

Mits maar de vrienden haar verstaan.

Want velen klinkt ze als Grieksch, voor andren weer profaan.

Niets beantwoordt beter aan deze beschrijving dan zijn eigen gedichten. Men zou het er als Motto boven kunnen plaatsen.

Toch zouden hem deze uitstekende gaven misschien niet die populariteit verworven hebben, waarin hij zich mocht verheugen. Wat hem tot den lievelingsdichter van velen maakte, dat was de waarheid, de oprechtheid, die alles kenmerkte wat hij openbaar maakte. Hij bezat in groote mate de eigenschap, die Carlyle als liet kenmerk der geniën beschouwt: seriotisness. De kunst was hem ernst, verzen maken kon hij niet. Zijn verzen werden. Hij was dichter van nature en heeft zich getrouwelijk van al wat rhetorisch, gemaakt, gekunsteld is, vrijgehouden. Uit het volle, rijke menschenleven greep hij en uit zijn eigen binnenste en gaf zijn indrukken en aandoeningen terug in een vorm, dien hij niet behoefte te zoeken. Zij leven, die gedichten, want zij zijn waar. Hij heeft — en daar was hij dichter voor — hij heeft de werkelijkheid geidealizeerd, maar het was ook de werkelijkheid, geen spook van zijn verbeelding, dat hij ideali-zeerde. Dat voelen allen die hem lazen. Een gewaande dichtersmart zouden zij niet verstaan hebben en kunstige dekla-maties zouden bij hen geen weerklank hebben gevonden. Maar deze smarten hadden zij ook op hunne wijze geleden, dezen strijd ook gevoerd, met deze twijfelingen ook geworsteld en wat hij hun van zijn levenservaringen beschreef, dat hadden zij ook gezien, al hadden zij er nooit, zooals hij, de schoonheid, het poëtische van opgemerkt. De beelden, die hij uit de menschen-wereld, waarin hij bestendig verkeerde, overbracht op zijn doek,

^rr ■* ' rf'quot;*' *' it' *' if' -.f ' ' •• ' ■*' -.f' * '

» .gt;- .gt;■ .gt;- ,.y ■gt;- .gt;■ ,gt;■ .y- ,.»

levensschets.

waren zoo gelijkend, dat ieder ze herkent. Dat bracht zijn werken in aller handen en doet ze nog altijd waardeeren. De eerste toejuiching, waarmee ze begroet werden, is verstomd, maar ze worden niet minder genoten, ze zijn nog altijd frisch en nieuw. Ik geloof dat ze deze frischheid behouden zullen, deze eeuwige jeugd. Zij hebben hem een eereplaats verzekerd onder de nederlandsche dichters en een plaats in menig hart tegelijk. De eerste kan hij niet meer verliezen. Ik heb grond om te vertrouwen dat hij ook de laatste behouden zal.

C, P. Tiele.

lt;^r* it' if *' *'

,gt;■ ,* ..y- .gt;■ * ■*'■ .«- .gt;■ ,» .gt; .y .y-i'

1846-1851.

Arme dichter hij, Die geen beter zangen,

Hooger Poëzij,

Voelt in 't hart gevangen, Dan het needrig lied, Dat zijn borst ontvliedt.

p]V « ' *quot;^r if ' IP' if vf ¹ if - «quot; • if • -^^r ■lt;quot; iT^-^ ' -x ■ * ' *• I*

AAN DE „HOLLANDSCHE JONGENSquot;

VAN HlLDEBRAND.

Spes Patriae.

U heb ik lief, mijn blauwgekielde Mijn Hollands frisch ontloken jeugd,

Die Hildebrands penseel bezielde. Uw fikschen aard, uw ronde deugd;

Ik min den blos dier rozenwangen. Ten halve door de zon geschroeid, Geschramd en bont en blauw gestoeid;

De dartle vrijheid uwer gangen. Die schoolsche tucht en dwang verfoeit!

Ik heb ze lief, de blonde lokken.

Die roezig fladdren om uw hoofd;

Den hemdsboord schier met inkt doortrokken. Den glans van 't linnen lang verdoofd:

Uw volle knieën doorgesleten.

Die broekspijp van uw rijkdom zwaar;

Uw ronden lach, uw luide kreten,

Uw drok gejoel en wild gebaar;

Uw spotzucht en uw guitenstukken. Den schrandren opslag van uw oog:

Uw jongenstrots, uw woeste nukken.

Voor al wat vreemd is norsch en droog;

, * . ¥■ . ï [*

AAN DE „HOLLANDSCHE JONGENS

Ik heb u lief, mijn fiksche knapen,

Met rond gemoed en ronde vuist,

En met een blauwen kiel tot wapen Van d'adel, die in 'tharte huist!

Het is mijn lust, uw wilde spelen,

Uw dartle sprongen gaê te slaan:

Nog kan mjn ziel uw vreugd verstaan, • Uw blij gejoel mijn ooren streelen.

Als vol geruisch van rijpend graan! Nog mag uw vreugd mijn geestdrift wekken, Uw lach weerklinkt in mijn gemoed,

En in mijn oog weerkaatst uw gloed: Tot u voel ik mijn harte trekken.

Want beide zijn we uit Hollandscb bloed! Ziedaar den naam waarin wij roemen! Ook uwer is hij lang niet vreemd.

Die deel soms in uw spelen neemt En trotsch is zich uw vriend te noemen.

Want dierbaar is mij 't rijk tooneel. Wanneer 'k uw blauwe en bonte scharen, Op 't ruime plein van 't dorpskasteel. Weergalmend vaak van dwaas krakeel, In 't lommer van uw lindeblaêren.

En dartiend om mij heen mag zien, Of — vaak een les voor rijper jaren, —

Uw aard en neigingen bespiên.

Dan volgt mijn blik uw vrije gangen Met tintiend oog en warm verlangen,

Dat op een schooner toekomst doelt. Terwijl mijn hart, vol frissche zangen,

Zich jong en sterk als gij gevoelt! En daagt niet van uw heldre wangen, In 't vroolijk blosjen om uw koon. Een morgenstond, wiens middagschoon

x

VAN UILDEBRAND.

Ons neevlig duister gaat vervangen?

Gij fiksche jeugd, vol moed en kracht Echt-Hollandsch nog van aard en zeden, Gezond van hoofd en forsch van leden,

En eens — het beter nageslacht! Ons lief, als de appel onzer oogen. Een dierbaar en een heilig pand, Een blyde hoop van 't vaderland. Gezegend erfdeel uit den Hoogen,

En hoogst geschenk van hooger hand! Want o, geen bloem van edelknapen,

Voor ons geen ridderlijke jeugd.

Fier op 't onschendbaar ridderwapen,

Ontgloeid door ouderlijke deugd;

En met een naam van oude jaren,

Dien vlekkeloozen naam getrouw.

En met oud-Hollandsch bloed in de aêren, Dat wel voor Holland stroomen wou... Bij hen geen heul of heil te zoeken,

Uws adels diep gezonken kroost,

Wier wufte lippen Holland vloeken,

Wier fletsche wang voor Holland bloost! In 'tvolk alleen is Neêrlands hope, Hun kindren zijn nog niet ontaard,

Bidt dat de Heere hen bewaart. En waakt, dat niets hun krachten slope!

Voor mg — het is een schoon verschiet. Dat mijn verbeelding op mag blauwen. En mijner is een vast vertrouwen.

En Hollands knapen dreunt mijn lied! Het zijn een reeks herinneringen Van heldengrootheid, burgerdeugd. En wat van vroeger tijden heugt. En lang verdoofde zonnekringen.

gt;1.. è'- . y- . i'. . y .gt;■ , ^ . i- . » , y- , » , y- . v- , jr- . y- . y- . ^ , y , gt;■■ , y. , fjc

AAN DE „IIOLLANDSCHE JONGENS

Wier luister Holland eens bescheen, Die in mijn boezem zich verdringen,

Steeds dwepend met ons schcon voorheen -Maar voor de toekomst niet verlegen,

Waar ik u aanzie blijde jeugd!

Want uit uw oogen straalt de zegen

En méér dan schalksche jongensvreugd; Waar ik u aanzie, wakkre zonen Eens volks, dat Ruyters heeft gebaard. En licht nog menig kiem bewaart,

Wier wasdom Neêrlands God zal kronen Met zegen, voor het oog der aard!

En daarom dat mijn zangen stroomen.

En bruisen als mijn Hollandsch bloed. Voor u mijn eerste dichterdroomen.

Die, waar 'k uw vroolijk spel begroet En in uw kleine kindertrekken Mijn groote mannen wil ontdekken.

Verrijzen in mijn vol gemoed!

Vaak meen ik u, myn dierbre knapen,

Mijn oude roem in 'tjong geslacht, U allen tot iets groots geschapen!

Ik vorm uw geest, ik neig uw kracht. Ik baan uw weg en richt uw gangen... Gij zult een veldheersstaf ontvangen!

De passer zij üw scherp geweer!

Voor ü de zorg der staatsbelangen!

En gij — zult strijden voor den Heer! Voor ü — 't penseel! voor ü — een veder

En — zangrig knaapjen, aan üw voet. Leg ik 't ontroerde speeltuig neder,

Wien ik als Neêrlands dichter groet! Ja, rijs, o lievling mijnes harten,

Wien heel mijn volk zijn lievling noem,

y y ^

I .^1f' I . gt;•

HET PENNINGSKE DER WEDUWE.

Een zachte balsem onzer smarten,

Een geur uit Hollands knapenbloem! Volksdichter, uit het volk geboren,

Naar wien ons zangrig Holland smacht, Wiens lied ons heerlijk ruische in de ooren

En onzer wonden pijn verzacht:

Wiens toon oud-Hollands naam bezielde.

Die klink voor vrijheid, volk en deugd, — En ook voor u — mijn blauwgekielde.

Mijn Hollands frisch ontloken jeugd.

HET PENNINGSKE DER WEDUWE.

Markus XII : 41—41.

Al wanklend kwam zij aangetreden. De zwakke vrouw, wier minnend hart Nog bloedde van de versche smart;

Want ach, het was zoo kort geleden Sinds haar een trouwe gade ontviel, De vreugd eens der gebogen ziel,

Men wien ze, ootmoedig en tevreden.

Het zuur verdiend maar daaglijksch brood, Gekruid door lofzang en gebeden,

In vroomheid, liefde en vreê genoot. En nu? die staf en steun in 't leven,

Haar alles was haar zijde ontroofd.

Haar was alleen de zorg gebleven —

En biddend boog de vrome 't hoofd.

Want zwijgend in Zijn welbehagen. Die kracht geeft om Zijn last te dragen, Bleef haar, te midden van dien rouw.

*}f' •#' i(^l

¹

HET PENNINGSKE DER WEDUWE.

Een burg, een tent van schauwryk lover, Een schat, een heilig erfdeel over...

't Was Isrels God, Jehovah's trouw.

O wèl haar, die Uw liefde sterkte.

Gij Man der weduw, vriendlijk God! Die wondren in haar ziele werkte By al den weedom van haar lot.

Tot U rees in Uw tempelhoven,

Haar nooddruft brengende U ter eer. Het loflied van haar ziel naar boven:

Hoe lieflijk is Uw woning, Heer!quot;

Want zü was één dier warmbezielden,

Dier heilgen uit den ouden stam,

Die voor hun God Jehovah knielden In 't heilgeloof van Abraham!

Ook nu had ze in den heilgen tempel Weer troost gezocht, bjj 't koestrend licht Van 'sHeeren lieflik aangezicht;

Slechts bij 't verlaten van zijn drempel Bleef nog een dierbre liefdeplicht: — En zie, met neergeslagen oogen,

Beschaamd, verlegen, 't hoofd gebogen Voor Hem, die al haar nooden wist,

Wierp ze alles, wat haar restte in 't leven, — Verzuchtende of zij meer kon geven!

Haar pennigske in Zijn offerkist.

Geen Farizeeuw of Schriftgeleerde,

Die luid Jehovah's naam vereerde,

Wien onder 't breedgezoomde kleed Een hart sloeg, deelende in haar leed. Te nietig was ze in 't oog dier grooten, Die de armen uit Gods hemel sloten:

HET PENNINGSKE DER WEDUWE.

Geen, die een vnendlijk woord haar schonk, Geen blik, die tot haar nederzonk----

Maar 't penningske was niet verloren! Wat kleen en arm was en veracht In de oogen van een dwaas geslacht, Dat kleene heeft zich God verkoren.... En Die 't getuigde, vrouw, is daar!

Hij rijst in 't midden van de schaar. Uw offer heeft genaê verkregen!

Zijn stem, o zaalge, klinkt u tegen. En 't woord is eeuwig, trouw en waar;

„Voorwaar, Ik zeg u, de enkle penning Van deze weduwvrouw geldt meer, In 't heilig oog van de' Opperheer, Bij wien geen maat is of miskenning.

Dan 't geen heel de offerkist bevat, O rijken, van uw trotschen schat! Den overvloed is veel gebleven,

Maar deze heeft, in God verblijd,

Haar laatste nooddruft Hem gewijd..

En de englen hebben 't opgeschreven In 't heilig Boek van 't eeuwig leven, — Ga, vrouw, u wacht een heerlijk loon: „Dien penning hebt ge Mij gegeven,quot; Verklaart Gods eenig groote Zoon.

jjt- , y- . y- J jSI__K*' gt;-*• gt; *' ■ , gt;'• . *' , • • , gt;- , V- . t- ..y- ,i

10 LOUISE DE C0L1GNY.

LOUISE DE GOLIGNY.

Hier leeft de dochter, weeuw en moeder van de Helden, Die goedt en bloedt voor Godt, voor staet en vrijheid stelden.

GEEBAARDT BRANDT.

Ö, breek den sluimer niet van 't moegedarleld wichtje! De moeder beurt het hoofd van 't blozend aangezicht.je

Haars lievelings op naar God den Heere; 't brekend hart Begeert, aan 't vragend oog zelfs van haar kind ontheven, Begeert zich-zelf alleen voor de Almacht lucht te geven,

Alleen te zijn — met al zijn smart.

Helaas, de droefheid schept somtijds een wreed behagen, Te wroeten in de wond, der teêre ziel geslagen.

Haar rampen voor zich-zelf te ontleden, iedren drop Der bittre kelk op nieuw te smaken; maar ook 't lijden Wordt in die worstling vaak een zegevierend strijden, Een zielsbeê — iedre harteklop.

Het lijden geeft iets groots, zelfs aan bedorven zielen;

Maar zalig, die in 't leed geloovig nederknielen!

De vrouw, die bidt en schreit, is voor den Hemel schoon. Een reine bruidskrans moog der englen oogen boeien.

Maar rozen des geloofs, maar 's hemels rozen bloeien Liefst in der weduw doornenkroon!

Nu laat mij staren in die droeve wezenstrekken;

Laat me op dat bleek gelaat die eedle ziel ontdekken,

Die groote, heilige smart, geheel zich-zelf bewust,

Die al de diepten peilt der opgereten wonden.

Maar, door dat lijden zelf te vaster Hem verbonden,

Te kalmer in Gods wil berust.

ï} ^' •* ' -4 ' ~jr^T'\m'' -jf'-ff' -/f' •*'' ~«'^Tquot; ' -jf' -V'

LOUISE DE COLIGNY.

O, al wat in haar ziel aandoenlijks lag verborgen,

De erinring harer jeugd, haar liefde hope en zorgen,

't Welt opwaarts in den traan, voor 't alziend Oog gevloeid, Zoo trekt één droppel dauw èn stofjes saam èn geuren:

Straks mag de moede roos zich weer naar 't zonlicht beuren Door 't koel en lavend vocht besproeid.

Hoe biddend spreekt dat oog, ten hemel opgeslagen!

Die blik, die niets, helaas, van de aard meer heeft te vragen,

Maar voor wiens toovermacht het floers der wolken scheurt; Die blik der ziel, den boei van 't knellend stof ontvlogen. Die door des Heeren hand haar tranen af voelt drogen En aan Zijn vaderboezem treurt.

Zie, tweemaal viel haar kroon — de kroon der huwlijksweelde! Eerst in dien schrikbren storm, die met uw eiken speelde,

Uw bodem trillen deed, op d'aêm der Medicis,

O Frankrijk! in dien nacht der Bruiloft, toen ge uw telgen Met wellust zaagt in 't bloed van kroost en oudren zwelgen — Vloekwaardiger gedachtenis!

Hij viel, de jonge held, die schitterde aan uw zyde!

Hij viel, de hooge stam, wiens lommer u verblijdde!

Uw echtkroon zonk in 't slijk, met 's vaders bloed bespat; En daalde ook in dien nacht een troostende engel neder, En vond ge aan Willems borst, uw gade, uw echtheil weder, Een ziel die met u dankte en bad: —

O, 't was geen blijvend heil, dat God u hier bestemde: Hoe trouw de klimoprank den achtbren eik omklemde,

Weer stak de rukwind op, weer viel de kroon uws hoofds! Een knal — een donderknal — Kastieljes kogel snorde ...

Maar weduw, 't rouwgewaad, dat toen uw borst omgordde Werd u een pantser des geloofs!

y *■' *quot; y ■*' *'

. .P' , 0' . a- , ji- , a- . ,»• . ,.*■ . »• , 0- , o-

LOUISE DE COLIGNY.

Zij beurt het hoofd omhoog, begroet door englehscharen! Want haar geloof wies op, door 't bloed dier martelaren

Bevruchtigd, als een palm met hemeldauw gevoed! Zij voelt zich dochter, gade en weeüw dier Christenhelden, Die goed en bloed voor God, voor staat en vrijheid stelden En sterkt zich in dien heldenmoed!

Ginds ziet haar smachtend oog de kroon, die hier op aarde Tot tweemaal haar ontviel, in goddelijker waarde

Van uit het slijk verhoogd, getooid met hemelpracht; Haar ziele hijgt, en bidt en reikhalst van verlangen ; De zucht, die haar ontsnapt, ontmoet reeds de englenzang: „Kom, trouwe God, uw dienstmaagd wacht..

Neen, Moeder! eerst uw zoon gevormd, in 't moeilijk leven. Ten held, wien 't heilverbond blijve in de ziel geschreven,

Dat Neêrlands groote vorst met zijnen Bondsgod sloot;

Leer hem, niet door zich-zelf, maar door Gods arm verwinnen En zyner vaadren God, zijn edel volk beminnen Méér dan uw moederleken schoot!

Ja, leer hem aan uw borst en zeg hem, vrome moeder. Dat Een, der weeüvven Gaê, der weezen trouwe Hoeder, Der vorsten Koning, èn hun Recht is èn hun Kracht! Hij leve, een schoone bloem, op vaders marmer groeiend. Een lauwer nog te meer om moeders slapen bloeiend,

De glorie van zijn nageslacht...

Zij bidt! Een vreugdeblos doorgloeit die bleeke wangen:

Ik zie haar 't vriendlijk wicht aan 't kloppend harte prangen:

Des Christens zielsgeloof staat als zjjn hope pal!

En van den adem vol, den geest der profetiën.

Roept ze uit: „Gezegend hij, die sluimert op mijn knieën. Die eens voor Neerland strijden zal!quot;

Februari 1847.

■.f ' * ' iC

. è- . . ,y- . y- .A- * , ft'-

13

AAN EEN LID DER KOMMISSIE.

AAN EEN LID DER KOMMISSIE

TOT AFNEMING VAN HET

WELEER BERUCHTE STAATS-EXAMEN.

Deed weleer aan Kreta's stranden Hellas' kroost u watertanden,

Bastaard van Pasiphaë :

Wreeder monster spert zijn kaken Om een dichter klein te maken

Aan de kust der Zuiderzee!

Deed Peloponneslsch woeden Hellas' ingewanden bloeden,

Van haar roem en rang ontzet : Wat zijn driemaal tien tirannen.

Bij de Zwolsche Zevenmannen,

Wat Lysander bij Cobet ? —

Dacht weleer in Spaansche dagen De Inquisitie duizend plagen

Voor den armen zondaar uit. . Helscher foltring, wreeder schroeven Gaan die Heeren straks beproeven Op mijn sidderende huid I

Vóór mijn Staats-eccamen.

Een zangrig knaapje, thans verlost

Van al zijn zorg en pijn,

Al heeft het zeeën zweets gekost

En ankers eendenwijn; Een vroolijk kind van zestien jaar,

Vol liefde en levensgloed, Ontworsteld aan zijn doodsgevaar, Zendt u zyn jubelgroet.

Lang zweeg myn lier in 't vunze stof,

In zak en asch en rouw,

Maar nu ontwaakt zij tot uw lof.

Gegeven woord getrouw!

Maar nu ontwaakt ze wel te moe.

gt; . y-

AAN EEN LID DER KOMMISSIE.

Mijn jonge, versche luit,

En brengt u fluks haar feestgalm toe, En stort haar danklied uit I

Myn kloppend hartjen in de knel,

Mijn boezem gansch vervaard,

Mijn lichaamslijtend zenuwstel,

't Is alles nu bedaard.

Maar onbedaarlijk bleef mijn drift,

Mijn opgewonden gloed.

Eén zenuw is mijn citerstift,

Eén bruisend lied mijn bloed!

Hoe weeldrig ruischt nu Flaccus' luit

Mijn stille wanden door,

En kweelt van Lydia, de bruid,

Mij zoete liedjes voor.

Ik voel mü dichter, vrij en blij.

Bij 't klinken van dien toon,

En ding, verliefd van poëzij.

Naar 's dichters lauwerkroon!

Neen! neen! uw vriendschap is mijn kroon.

En andre verg ik niet;

Geen frissche lauwer bloeit zoo schoon;

Uw naam vervul mijn lied!

'k Heb, u ter eer, meer kelken wijn

Dan 'k bekers water dronk,

Gevuld — geleegd, op 't blij festijn,

Waar luid uw naam weerklonk!

O wist gij, welk een heldre taal Daar uit uw blikken sprak.

Toen in die groote, holle zaal Mijn hart van weedom brak;

*]*• it¹ *' •*' -!(' vf

■ jr. ■ ^!L^J^!'':.±jL • ■* ■ gt; ^.«L ■ amp; ■ * ■ ■^y

10 AAN EEN LID DER COMMISSIE.

Dat 'k eenmaal druipe als 't grootste lek,

In mijn promotiekleed,

Ja, — breek de zenuw van mijn nek Zoo 'k immer u vergeet!

Vergeten? — hoe, wie uit dien klank.

Dien rauwen dissonant?

Vergeef, o lievling van mijn zang,

Nog eens mijn onverstand!

Gij waart mijn goede geest, mijn vriend, Mij onvergeetlijk waard!

Uw trouwe zorg heeft meer verdiend,

Maar 'k heb niet meer — Aanvaard!

Nu zweef, o lied, o wensch, o beê Eens boezems, meer dan vol,

Vlieg over IJ en Zuiderzee,

Naar 't overdierbaar Zwol!

Daar Muze, vindt ge een huis, een hart. Ga onbeschroomd, mijn lied!

Heeft mijn Latijn dien blik getart....

Mijn verzen vreezen niet.

O zie met de eigen vriendschap neer,

En luister naar mijn toon,

En vraagt en eischt gij altoos meer.

Dat zij mijn heerlijkst loon.

Ja dan wellicht, hij 't knappend vuur In 't hoekje van uw haard,

Wordt menig vers in 't avonduur Kritiek en scherts bewaard!

Maar zoo mijn hart, u trouw verknocht.

Mijn onvermoeide luit

Haar teerste wenschen slaken mocht!

Dan riep ik schaatrend uit:

quot; ' .• ' TiT⁵ rsn r. ¹ • ₍' _vq' • .#quot;■ .' zi'quot; jjr* r#¹quot;' .« • rï'* z* '

.»■ ,.«• ,¹â– .y ,* ,gt; ,y- .» .*-■ .» .» ,.* ..»■

MORGEN IS MIJN DICHTER JARIG. 17

Uw vriendschap blijf ^mijⁿ loon, mjjn kroon!

En — noem dien wensch niet laf! —

Neem gy nog eens mijn oudsten zoon Zijn Staats-examen af!

MORGEN IS MIJN DICHTER JARIG.

Een lied aan Me. J. van Lennep,

in den nacht van 24 maart 1846.

Zoet en zalig is de stilte

van het eenzaam naclitlijk uur, Zij 't ook niet in 't groen prieeltje,

in het midden der natuur,

Bij een beekje, met een zefir,

roraanesken maneschijn:

Ook by lamplicht en sigaren

mag zoo'n uurtje zalig zijn. 't Is een kostlijk dierbaar tijdstip

voor de zoete mijmerij:

Laat, o laat mij dan genieten

eenzaam, ongestoord en blij! U slechts wil 'k toegevend hooren,

mjjn welluidend klokgetik, U slechts, o m^jn smeulend houtje,

vuurtje in uw stervenssnik!

Laat, o laat mij nu genieten,

mijmren eenzaam en alleen:

Alles zwijg nu, niemand stoor mij____

maar wie durft hier binnentreên? Zeg, hoe drommel! kan 't geschieden?

'k sloot de deur zorgvuldig dicht -

2

¹

T5'^r i*' V! ' ' v? ^r *quot; •/' V!quot; *^r' ' *'' '

.gt; .y- . a- .gt;•- .gt;•- , y , y- . y- . i- . i- .gt;■ , y- , y- . y. .

18 MORGEN IS MIJN DICHTER JARIG.

Wie, wie staat mij daar voor oogen?

Is 't een hemelsch droomgezicht?____

Wie, wie zijt ge, die mij nadert,

in uw slepend, vorstlyk kleed?*'

Naam en faam van twee paar eeuwen,

die mijn slil vertrek betreedt!

„Morgen is mijn Dichter jarig,

Morgen viert hij vroolijk feestquot;----

Zoo, zoo juicht Gravin Jacoba —

(k doe 't niet minder!) — of haar geest, „O, voor hem, die in mijn lijden

mij zoo treffend heeft bespied,

„Die zoo teeder mij deed zingen —

zing voor hem uw schoonste lied! „Zie, o zie mijn bleeke wangen,

door de droefheid eens verscheurd, „Op het hooren van die blijmaar

met een vreugdeblos gekleurd.

„Morgen is mijn dichter jarig,

o strooi bloemen voor zijn schreên, „Zooveel, als ik distien oogstte,

tranen stortte hier beneên,

„Bied hem wenschen en gezangen,

bied hem de eêlste dichterkroon; „Als mijn diadeem noodlottig,

zij die lauwer grootsch en schoon.quot;

„Morgen is mvjn Dichter jarig,

Morgen viert hij vroolijk feest, „Wil hem dus een liedje zingen

vol van schranderheid en geest; „Morgen is myn Dichter jarigquot; —

juicht een zoete meisjesstem — „Ferdinand____die maakt geen verzen.

gt; ' vf ' ' •* ^r if' if it ' ■*quot; f*

, p- , P' . W' . ir , amp;• . V- . fi- . amp; . ¥• . gt;' . v- [**•.

MORGEN IS MIJN DICHTER JARIG. 19

'k vroeg het anders vast aan hem____

„En mijn Helding is ad patres,quot;

(dat 's een woord van d' ouden Huyck), ,Morgen is mijn Dichter jarig,

Maak toch van dit feest gebruik!

„Breng hem Henrietta's wenschen

in uw blijden zegengroet!

„Wie zoo schoon de ziel kon schetsen,

voegt de dank van 't rein gemoed;

„Bied hem losse, dartle zangen,

Want voorzeker Tante Let „Zal hem christelijk bedenken

in een zalvend, mooi gebed!

„Morgen, morgen is hij jarig---

„Morgen rijst zijn vreugd in top!quot; Zoo, zoo vangt een andre stem weer

Die verheugde tonen op;

„Deel ook van de blonde Madzy

hem de trouwe zegenbeê,

„Bij het ruischen der akkoorden,

in uw zoetste zangen mee!

„Dat hij steeds die vreugd geniete,

die weleer zijn Beinout zag,

„Toen hij eindlijk, zwervensmoede,

tot ons kwam, na jaar en dag,

„En een hemel vond op aarde,

door mijns Dichters hand gemaald, „Deodaat, niet waar, den hemel

tot ons beiden neergedaald?quot; —

„Ja den hemel, o mijn Madzy,

Edens vreugde rein en klaar,

„Zooveel heil voor onzen Dichter,

meer nog, zoo het mooglijk waar!quot; —

„Morgen is mijn Dichter jarig,quot;

•_Vfj ' 'jf' 'jC' •*'' -f'' ■~i'^T -f ' .0 ' ' -Jf' -é ' ' 1? ' V? -' [gt;•

»■ , . gt;- . j' .if- . /■ . gt; . y- . «■■ . y- . » . * . gt; . »

20 MORGEN IS MIJN DICHTER JARIG.

bromt het nu weer, uit den hoek, Mij ontsteld op nieuw in de ooren,

met een Oud-Bataafschen vloek; „Zing hem duchtig schoone verzen,

breng hem, als mijn tolk en boó, „Dank, oprechten dank en hulde

van zijn ouden Brinio!

„Zeg, ja zeg hem dat myn boezem

steeds aan hem blijft toegewijd, „Die mijn naam eens riep in 't leven

en deed leven voor altijd.

'k Zal den „blauwen Beulquot; vertrappen,

met zijn heele santekraam,

„Durft hij nog éen haatlijk vlekje

werpen op zijn dichternaam;

„'k Zal hem met één slag verplettren,

want mijn vuist is aanstonds klaar, „Als weleer eens voor de slaven

van dien lafïen dobbelaar!

„Morgen is mijn Dichter jarig,

nu is 't zingen meer dan plicht, „Trilt, o forschgespannen snaren,

dreun, vermetel lofgedicht,

„Zing hem krachtig schoone verzen______quot;

„Neen, de zoetste harmonie, „Neen, de weelderigste akkoorden

en de rijkste poëzie!

„Zing hem, op de wiek der ode,

zing hem een verheven lied, „Dat ge, uit naam der Lesbiaansche,

mijn verkoren dichter biedt. „Morgen is mijn Dichter jarig! —

Van het Elyzeesche veld „Kom ik, bij die schoone blijmaar,

r ' -9 ' -o ' .o'' Zf'^c .«quot;■ -a ■ .0~^r -fT'

i gt;'■ . y- . »■ . »■

MORGEN IS MIJN DICHTKK JARIG.

herwaarts juichende aangesneld; „O, ik ben de smart vergeten

van mijn onverhoorde min; „Dankbre vreugd nam heel de ruimte

van mijn wreeden hartstocht in, „Want hij heeft ook mij gezongen!...quot;

„En mjj ook! gelooft gij 't niet? „Groetenis aan Oom van Lennep,

nogmaals dank voor 't geestig lied! „Morgen is mijn Dichter jarig,

neurie ik op eigen wijs,

„Wijn en Min zijn lang vergeten,

waar ik zulk een Oome prijs!quot; Zoo juicht hofnar Floor my tegen,

met een dwaas vertrokken mond. Lustig, met zijn zotskap bellend,

huppelt hij mijn cel in 't rond. „Morgen is mijn Dichter jarig,

zing hem toch een blijden zang: „'k Zing Van Lennep! 'k zing Van Lennep,

Lennep al mijn leven lang!

„Steek je duimen in je vestzak,

trek een mond zoo scheef als ooit, „Breng hem dan een geestig liedje,

dat bjj elk een lachje plooit. ,'k Zing Van Lennep, 'k zing Van Lennep,

en 'k vergeet èn Wijn èn Min: „Morgen, morgen is hij jarig,

kweel hem deuntjes, los van zin!quot; „Maak dan ook voor mij een versje?quot;

smeekt op kinderlijken toon, Aan de hand van Gatherijne,

blonde Willem, Gulicks zoon. „Morgen is rnyn Dichter jarig...quot;

*1 ■ ïr~iT ' ■gt;» ■ * ■ * ■ ■ir^rgt;■ ïtifquot; *'

. y- . y- .if- ,.» , »■ . y- ,» . gt;■ . »■ . » . y- . «- ^

22 MORGEN IS MIJN DICHTER JARIG.

Wat ik hem wel geven zou?

„Ocli, mijn heelc muls kapellen,

als hij die maar hebben wou!quot; —

„Morgen is mijn Dichter jarig...quot;

Hoor, zoo galmt nu 't woest geluid,

In een zaal, die voor mijn oogen,

zich (maar 'k weet niet hoe?) ontsluit; Volgepropt als de Arke Noachs,

rijk aan menig dwaas kontrast,

Door elkander heen krioelend,

opgeladen, opgetast,

Saffo staat er vlak naast Floorneef,

Brinio naast tante Let,

Gelder by zijn jeugdig bruidje

half te gapen van de pret.

Henriet, Jacoba, Madzy

staan er enkel juist bijéén.

Als de trits der schoone zusters,

heilige Bevalligheên!

'k Ving daar even onder 't woelen

menig toontje uit haar mond,

Waar ik „Bouwkunstquot; en Idylenquot;

en „Legendenquot; uit verstond...

Nu schijnt alles rond te zwieren

en te draaien voor mijn oog:

„Morgen is mijn Dichter jarig!quot;

galmt het schaatrend naar omhoog;

Ieder, dien hij heeft gezongen,

zingt met opgewonden geest:

„Morgen, morgen is hij jarig,

morgen viert hij vroolijk feest!

„Bied hem wenschen en gezangen,

breng hem uit ons-aller naam „Odes, Hymnenquot; — Nog iets meer ook? —

si./' ' y y y y y y

y- , . y- . gt;' . r , ^ , gt;' , gt;' . y- , gt;• , y- , y- y

MORGEN IS MIJN DICHTER JARIG.

O gij dwazen al te zaam!

Ik, ik zou uw Dichter zingen,

die alleen voor 't denkbeeld schrik... Hoe! uw uitverkoren Zanger,

Saffo en Jacoba! ik?

Neen, voor Saffo's eigen luite,

waar 't een rijke zingensstof; In Jacoba's eigen tranen

vond haar Dichter slechts zijn lof! In het hemelzacht ontgloeien

van een reine, schoone ziel,

In den lof van Henriëlte,

die hem straks te beurte viel. Ik, vermeetle, zou het wagen

hem te zingen, in den naam Van vorstin en tiende Muze...

Neen, ik buig voor zulk een faam! Ik, die zelf het luidste jubel:

Morgen viert mijn Dichter feest,

Maar geen waardig lied kan vinden

in mijn armen dichtergeest.

Ik, die... luister, welk een weerklank,

o te ras vervliegend uur! Weggesmolten al mijn olie

uitgeblonken al mijn vuur!

Slaap en Tijd! ik tart uw woede

die met zooveel geestdrift spot, 'k Droom nog voor mijn Dichter droomen,

van het zaligst heilgenot. — Altijd droomen — dwaze droomen —

of hij iets aan droomen had!... Juist! maar 'k.bied hem al mijn wenschen

in mijn droomen saamgevat.

-Mquot; -jf' Ü ' -y -y -yquot; -y -y' •*'' ■*' -y¹ •*' ' -K' ■*'

- r. y^g:, ■gt;' ,gt;' ■gt;'• ,gt;• . ■gt;' ,gt;'• . gt;' ,

24 EGOÏSMUS.

E G O ï S M U S.

Geef een meisje bruine lokken,

Lippen nimmer moe of bang Om te kussen en te jokken Heel het lieve leven lang;

Rozenblosjes, sneeuwen handen,

Hemelsche oogen, elpen tanden,

Ranke leest en vluggen voet:

Armpjes om er in te vliegen,

Of een kindje op te wiegen,

En een blij gestemd gemoed,

Lieve Hemel, hoor mijn beden,

Geef haar zachtheid, stille trouw,

En die duizend kleinigheden.

Die zoo lief staan in een vrouw.

Kleine zonden, teedre nukken.

Die een gloeiend hart verrukken,

Liefdes dartle poëzij;

Geef haar wat zich de engel denken En uw rijkste gunst kan schenken,

En dan — Hemel, geef haar mij!

1S47.

GELOOF.

Geloof, gij vroolijk kind, in stralen, zangen, rozen, In vriendenoogen, maagdenblikken, dichterlied;

Geloof in lachen, schreien, blozen ...

Geloof, geloof — en twijfel niet!

Wel zult ge, al vroeg misschien, uw liefste bloem zien sterven,

Wel drjjft gij-zelf eens met uw eenvoud bitter spot...

Maar och, de droomen, die wij morgen moeten derven.

Zij biên ons heden 't reinst genot.

1847.

vf] ' ■*' if' ■#' ■.*' ■*' ■*' ■*' K' •*' iC *quot; if' if' -y *■' ^

T

IA

■ ,ï- . v- .y- . g . y- gt; jL-Jg..-..-*'..uJL^jLjl,*.^JL-JLuJLuJÏ:..

K R I T I E K.

I.

Mijn boezem juicht u toe, waar, machtig en welsprekend,

Van voorhoofd rein, van hoofd gezond,

Uw rechten op de Faam en op 't vooroordeel wrekend,

Gij fiks uw oogen slaat in 't rond!

Waar gij den dwerg verplet, die zich een reus verbeeldde,

Den kikvorsch, die zich zwellen doet;

Waar gij den jongling gispt, die zvjn talent verspeelde.

De dwaasheid of den overmoed;

Waar ge uit den laffen roes der onverdiende glorie

De helden van éen avond wekt;

Waar gij het stof blaast van de rollen der historie.

Of ginds een nieuwe star ontdekt!

Waar gij de nevelen van damp en schijn doet zwichten.

Als gy uw helder voorhoofd toont;

Waar gij komt heerschen, of beschermen en verlichten.

Maar rang, nog jaren zelfs, verschoont;

Waar gij de rijen der onsterfelijke genieën

Doet scheuren voor een nieuwen naam, Eu 't versch gelauwerd volk dringt op de trotsche knieën

Voor 't stiefkind eenmaal van de Faam!

Waar gij, met kalmen tred, voor allen eerbiedwaardig,

In 't stuivend kamp der lettren treedt — Met opgehaald vizier, ook in uw wraak grootaardig.

Een enge! Gods in 't witte kleed!

Waar gij, der waarheid trouw, uw zinlooze eeuw komt richten,

En, donkre muze der kritiek,

Van hooger schoonheid blinkt bij 't snorren van de schichten

En 't knallen van de strijdmuziek.

Ja 'k min u nog, waar ge als een adellijke schoone

1

.gt; . gt;- ■gt;'- , gt; , ' *■ . , gt;• . g' . •- ,gt;• . •'• . •'• , a- .i

2Ü KKIÏIEK.

Met vonklend oog en heldren blos,

In 't statig golvend kleed der strijdbare amazone

De toornen viert aan 't steigreud ros;

Als een hooghartig kind van koninklijken bloede.

Dat, licht verbolgen en ontsticht,

De zilvren rijzweep zwiept door 't luchtruim, en in woede Den hoovling striemt door 't aangezicht.

IF.

Maar wee u, waar go, uw plicht, uw eer, uw rang vergelen,

(Een Furie van ons marktplein!) scheldt En raast; en met een heir van woede- en lasterkreten.

Maar zonder oordeel, vonnis velt.

Wee, waar ge — uw handen vol met zinlooze pamfletten.

Waarin Partijzucht blaast en schimpt,

En die ge ons opdischt voor orakelen en wetten, —

De vrije Pers als troon beklimt!

Of waar gij optreedt, met de jaloezie in de oogen,

Maar met een mom voor 't aangezicht, En huichelaarster! als gij laster spuwt en logen,

Zweert dat ge in naam der waarheid richt: O strenge Muze, wee, waar ge als een halfontzinde.

Een heks, in wie geen kind gelooft.

Met schele blikken loert en rondtast in den blinde

En schaamtloos naam en eere rooft!

Of waai gij, kind der eeuw, die 't al tot handelswaren

Verneêrt, en goud als Koning groet,

Partij trekt van 't geloof der lichtverleidbre scharen

En de eerzucht van het laag gemoed —

Waar, geen maitresse zelfs van weinige uitverkoornen

En lievelingen der Fortuin,

Gij hun uw rozen schenkt, en schimpend al uw doornen

vj • .jf' -jf' ■*'' * ' .lt;(' -f'' .j*quot;* .f(' ~jir⁷' .ff' .•quot;^r -Vquot;' 'lt;f' ' -f'' '/f

gt;■1 ■gt;'■ .)■ . ?■ ,gt;■ t*.

LEVENSF1L0Z0FIE. 127

Slovl op eens armen minnaars kruin ...

Neon, waa-r ge uw lof, uw gunst aan ieder gaat verkoopen,

En 't beeld draagt van een slechte vrouw,

Wier ademtocht de ziel des jongen kunstnaars sloopen

En 't rijk der kunst verpesten zou...

Had niet een kunstnaar nog wel zooveel bloed in de aêren

En zooveel eerbied voor zich-zelf.

Dat hij (en zonder drift!) u sleurde bij de haren Van uit uw donker spookgewelf!

1810.

LEVENS FiLOZOFlE.

Bij hel ruischen van uw boomen Leeft gij matig en tevreên;

Roept geen menschen om u heen, Ziet uw gasten gaan of komen Zonder leed en zonder lust — Snoevende op uw wijze rust.

Gij beschimpt die kalverzeden... „Eenzaamheid is 't bangst verdriet: Boomen — zegt gij — spreken niet. Smaak uw groene eentonigheden !

Onder menschen, in de stad,

Is het leven, is mijn schat.quot;

,'t Buitenleven — lanterfanten !

IJdelheid — uw stadsgerucht!

'k Geef om mensch, noch boom, noch lucht; Ik leef bij mijn folianten:

Dat zijn vrienden waar en wijs; In mijn cel is 't Paradijs!quot;

TTquot; ^ -f ^r

a.

ONRUST.

„„Paai! die Madchen! boomen. menschen, Boeken ? — och, een aardig kind Is mij boek en bloem en vrind, Summum van mijn aardschs wenschen! Waar het oog der liefde straalt Is mijn hemel neergedaald!quot; quot;

Boomenkweekers, wereldlingen. Gelbewoners, jongeliên,

In uw plaats, zou mij het spleen Uit mjjn jeugdig vel doen springen!

Toch roem elk zijn keuze vrij Als de slimste; maar voor mij.

Om door 't leven heen te komen,

Wjjsheid zoekend met een lach.

Heb ik noodig dag aan dag,

Mensdien, meisjes, boeken, boomen, Vreugden, smarten, dwaasheên, droomen, Zielestrijd en luit-akkoord.

Vriend en vijand, en zoo voort.

Met nog twintig kleinigheden Om mij telkens te vertreden.

1S17.

ONRUST.

Ik ben geen plant; ik wil geen rust

'k Ben jong en — van mijn tijd, Brenge ieder uur mij leed en lust En telkens nieuwen strijd!

Als 't plan wordt een daad. Zonder raad of beraad.

*quot; -y vf ■ ^ ■ vr ■ y -

.gt;■ ,»■ ,./■ ,.y- ,y ,.■J?—*• ^ ■-

DOLCE FAR NIENTE. 29

Als ik liefheb en haat,

Als ik schrei, als ik lach Wel honderd malen iedren dag,

Dan ben ik 't leven m\j bewust,

Dan leef ik eerst naar hartelust.

Al wat ik leven mag!

1S47.

DOLCE FAR NIENTE.

Ik lig in Hollands dierbaar duin, Zoo zacht in 't lauwe zand,

En naast mü zit een blozend kind, Een dochter van het strand.

Een zilvren wolkje speelt en drijft Aan 's hemels blauwen boog;

En zoele vrede straalt en daalt Op aarde van omhoog.

Het zilvren wolkje lacht en lokt,

Als riep het: „o ga mee.

Reis met mg naar een beter land. Ver over zee bij zee!

Zeg, knaap, indien ge eens vleuglen hadt. Zeg, vloodt gij de aarde niet?

't Is heerlik in dees vrije lucht, In 't grensloos wolkgebied.quot;

Maar ik — ik lig in Hollands duin, Zoo goed in 't lauwe zand,

•* ' * ' *' lt;■' ' if' if'if'. if' if' W ■gt; ' ' -iC ■* ' if' if' if' if' ï*quot; t*

,gt; .gt; .gt;'• . v ^ . ,y- .y-

DE HANDDRUK.

En naast mij zit een blozend kind, Een aardig kind van 't strand____

Neen, sclioon ik, wolkje, met u mee

Mocht vliên naar 't schoonste land. 'k Ben nu te lui, 'k heb nu te lief, 'k Bleef liggen hier in 't zand.

DE HANDDRUK.

O, tintel' uw hart in den druk van uw hand: Ik dank voor een vinger, twee, drie!

Ik walg van een kneepje, koket en pedant. Een pink van een man van genie....

En, vrindlief, uw bevende, klevende hand Is waarlijk mijn antipathie!

Verstijve de hand, die den hoveling speelt; Beleefde, vernedrende hand!

Verdorre de hand, die verraderlijk streelt;

'k Voel liever een klauw of een tand!

Den handdruk, die louter een „gunstjequot; verbeeldt. Dien wijs ik bepaald van de hand!

Ik weiger uw handje zoo keurig en teêr. Mij angstig en huiverend geböon!

Ik vraag u geen handschoen; ik weiger die eer. Al waart gij Jouvin in persoon!

Uw harige rechte, mijn Bello! zegt meer.

Dan 't pootje, zoo keurig, zoo schoon!

Een hand zonder zenuw of leven of kracht, 't Is onzin, 't is laster, verraad!

•V) , ^ , y- , jr- . , V-

DE HERTOGIN VAN ORLEANS.

Een ledige vorm, dien de liefde veracht, De vriendschap, de geestdrift versmaadt!

De hand, die mij treft, die mijn lijden verzacht, Die hand zij een druk, zij een daad!

Neen, 'k vraag u geen woorden, geen ijdel verhaal, Uw hand zij mij tolk van uw hart!

Uw handdruk, mijn vriend, zy welsprekende taal. Bij weerzien en blijdschap en smart!

Ja teeder en trouw, of veerkrachtig als staal — Uw hand zij de tolk van uw hart!

Een hand zij een pand van een hartlijk gemoed, Waarachtige troost in den rouw!

Gastvrijheid, uw welkom, uw zegen, uw groei. Het zegel der liefde, der trouw.

En — 't kusje te-met zij verleidende zoet — Uw handdruk zij heilig, o vrouw!

DE HERTOGIN VAN ORLEANS.

Gij alleen waart Koningin, Bij hefc spatten van hun kronen, By 'f, uiteenslaan van 't gezin. Bij het kraken van hun tronen;

Gij, vol moed en moedermin, Midden tusschen al de dolken Van de fijnstgeslepen taal, ■ Bij den oproerkreet der volken. Bij het dreigen van hun staal!

SRquot;

. i , i- . a-- .ï- . * ..» ,.^ .» , gt; p

52 DE HERTOGIN VAN ORLEANS.

Midden tusschen al 't geschreeuw,

Kalm en zwijgend — maar welsprekend!

Vorstenmoeder, Koningsweeüw,

Door den vinger Gods geteekend In het midden van uw eeuw,

Om de smaadheid, om de vlekken

Der verworpen majesteit Met den mantel te overdekken Van uw koningsheerlijkheid!

Smeekend, zeegnend stondt gij daar,

Als een vredeboó verrezen.

Bij 't dringen van 't gevaar:

Laat mij Frankrijks engel wezen,

En dit kind ... uw martelaar!

Schooner nog dan in die dagen,

Toen, omstraald van Juliglans,

't Land der riddren roem mocht dragen Op de Bruid van Orleans!

Schooner nog dan toen weleer.

Om de wieg van d' eerstgeboren,

't Zegelied van vrede en eer Zich uit Frankrijks hart deed hooren

Voor zijn lievling en zijn Heer!

Thans!... die volksstem brult verwoeder,

Ongewisser dreigt de kans ...

Luider spreekt de stem der moeder En der weeüw van Orleans!

Maar dat moederlijke bloed Moest wel tot den einde vloeien Met een onversaagden moed.

En die vrouweboezem gloeien Van een koninklijken gloed ...

iriririr^-^'• *• •«^rir^-'ir^r iTquot;*'

'• , amp;' , if- , }/* , ^T- , tf'- . g- , *'■ , 0' , *•_, . *• , c- , *

DE HERTOGIN VAN ORLEANS.

Anders, telg der Julidagen,

Kost gij wenschen, dat uw zoon Op zijn hoofdje 't wicht zou dragen Van een Februarikroon?

Moeder! zoo gij 't eischen dorst, O, gij wist, dat ge in uw armen Niet het sieraad van uw borst.

Maar het heilige moet beschermen, Maar het weesje van uw Vorst! En, bij 't stormen der gevaren,

Kroost en volk en vorsten saam Eén herinring grootsch bewaren Aan een grooten, dierbren naam!

Koningszoon, van God verhoogd. Eer een kroon u 't hoofd zou drukken

Wier gewicht gij nimmer woogt,

Hebt gij-zelf in ziels verruk ken

Uwer weduw traan gedroogd?

Was 't uw blik die haar bestraalde

Toen, in haar, uw vorstenzon Koninklijker nederdaalde Dan zij immer rijzen kon!

Ja, zijn geest, o bleeke vrouw,

Streed met u dien strijd der smarte;

„Wees, mijn gade, wees getrouw!quot; Klonk het in uw biddend harte.

Klonk het in dien nacht van rouw! Hij was 't, die u sterkte en steunde,

Tusschen vloek en lofgeschal,

Toen een halve wereld dreunde Van dien daverenden val!

if' if' i(' if' if' if' 3

gt;3.» .» .ï .y .y- .» .» .» .»■ .gt;■ .» .» .» .y .» .gt; ,gt; .gt;

DK HERTOGIN VAN ORLEANS.

Lelie, waar de ceder viel Beur uw stengel naar de wolken!

Dat liet kroost der vorsten kniel' Voor de Goden hunner volken —

Vlekloos blyve uw vorstenziel; En uw naam zal heerlijk suizen

Door de jongste orakelblaên,

Over 't puin der koningshuizen Als een koning zal hij gaan!

Waar de balling zwerven moet, Met een kroon van schimp beladen,

Slechts door ballingen gegroet; Waar hij, op zijn vreemde paden, Geen getrouwen meer ontmoet; Waar zijn broederen hem honen,

Waar zijn voet zich scheuren zal Aan de splinters van hun tronen. Neergesmeten door zijn val;

Waar geen eigen graf hem wacht. Waar de Pyreneën schateren;

Sluwe staatsman, waar uw macht? En alleen 't geruisch der wateren

Klagende antwoordt op zijn klacht; Waar op Frankrijks kluchttooneelen,

't Zedelooze volk ten spot,

't Grijze hoofd een rol zal spelen Wreeder dan op 't moordschavot...

Gjj, vorstin in 't rouwgewaad,

Laat de vrije volken handelen

Naar des hoogsten Konings raad, Door de volken zult gij wandelen Zonder wrok en zonder smaad!

DE HERTOGIN VAN ORLEANS.

Heil den bodem, heil den koning,

Waar die koningsdochter huist!

Vrede, dier onschendbre woning,

Vrede, waar dat rouwkleed ruischt!

Paarlen der welsprekendheid Op dien rouw, o Lamartine, In bewondering gespreid!

Dat uw naam geen vloek verdiene

Dier verheven majesteit!

Haar uw lauwren, volksgenieën, Heldenmuze, haar uw klacht, Koningszonen buigt de knieën.

Vrije volken, houdt de wacht:

Voor haar wijkplaats houdt de wacht. Als op nieuw de driften wrokken.

Als in één en wreevlen nacht —

Weer die grijze tronen schokken

Door een onweerstaanbre kracht! Als voor woede- en lasterkreten Voor het spottend handgeklap. Gij geen heul of heil mocht weten. Koningsbloed en koningschap...

Weduw, wandel over 't puin Van 't paleis, in asch verzonken.

En het ingestort arduin;

Want een stemme heeft geklonken

Om uw opgeheven kruin:

Deze koningsweeuw is heilig,

Zuiver van de vorstenblaam;

Deze koningsweezen veilig In de schaduw van haar naam!

. ^ , . «- a . »■ . t- _Ma~ . y . » . » ,» , gt;» . y . » . » . »• .» 30 ALARMFSTEN.

ALARMISTEN.

1848.

Och bevende alarmisten, Och pruiken, podagristen. Och ouwe-wijven-kliek, Och nare leuterkousen, Och bankroetiers en smousen, Je malen maakt me ziek.

Je duffe konversatie Is ééne lamentatie.

En nergens zie je licht; Je snatert en je snottert. Je steunt en stikt en stottert., 't Is wat een vies gezicht!

Gedaalde metallieken,

Failliete republieken,

D' effektenhoek vol vrees; De kooplui in perikel,

Heel de aard op een karikel. De wereld op de sjees!

Het menschdom op zijn endje, Veel kinderen en — geen centje

Verdiensten op 't kantoor : Den heelen boel in 't honderd, En half Euroop geplonderd — Dat 's alles wat ik hoor!

Wie naar je praat wil luisteren. Die ziet de zon verduisteren, Die weet niet, wat hij ziet.

ALARMISTEN.

En zou zijn mooiste zaken Terstond aan kant gaan maken, Of stuurt ze recht — in 't riet!

Die zou zich dood gaan kniezen, En al zijn geld verliezen Uit zuinigheid alleen ;

Die laat zijn kroost verhongeren, En foetert op de jongeren, Die spotten om hem heen !

Die ziet, owaai! de Franschen Al in ztjn keuken dansen.

De meid tot déjeuné ;

Die 's nergens op zyn aise, Die hoort een Marseillaise In 't lied van Isabé!

Die ziet in al zijn zonen Al tijger-aardjes wonen

En kleine Louis Blanc's:

Die 's bang voor Balinezen, Die durft geen krant meer lezen. Maar kijkt er rillend langs!

Met al die bange wezels, Die kwezels en die ezels,

Wie drommel, weet er raad ? Al trekken zich die Joppen De haren uit hun koppen, Ik weet niet of het baat!

Maar handen uit de mouwen, Couragie en vertrouwen.

En wat gezond verstand!

V- . , gt;• . V ■ *'' . V' . .•' ■ *'' . •' . *• . Ó'- _jjr- , gt;' . •'• ,

38 VRIENDEN-RAAD EN DICHTERS-ANTWOORD.

De mensch leeft om te hopen...

En 't zal zoo'n vaart niet loopen:

't Leit immers op zijn kant? *■

l*

Ook ik beken het garen;

Wat onze tijden baren Is ver van amuzant,

't Is vreeslijk en 't is ijselijk,

't Is schriklijk en afgrijselijk____

En ik heb ook het land!

Maar 't ergst van alle plagen,

Zijn toch in onze dagen

Die kennissen van Job!

Het zijn je die meneeren,

Die steeds jeremiëeren,

Die altijd lamenteeren,

Die 'l weinig goeds negeeren En eeuwig redeneeren

Als kippen zonder kop !

p

r'

VRIENDEN-RAAD EN DIGHTERS-ANTWOORD.

,Knaap, werp uw luite in 't vuur, ontspan uw teere snaar. Leer aan het proza dezer wereld'u gewennen!

Wie hoog vliegt, al te vroeg, verlamt zijn stoute pennen; Gij brengt u-zelven, uw gezondheid in gevaar.

Verbreek met mannenkracht de zoete tooverketen.

Die aan de borst der Muze uw ziel gekluisterd houdt:

Of wilt ge vóór uw tijd verlept zijn en versleten,

Gij, jong en warm thans, oud en koud ?

vf' vf' *' -jC * ' it' tT⁷quot; iT if^T S^r'*^rlf~^r vf' vf* *

, f- . r .?• . ï- ^jL.jLjL.,Jt-..^Jh..-J'':. ■•■ ■ ¹'• ■ *' '-'

VRIENDEN-EAAD EN DICHTERSquot;ANTWOORD. 39

Of wilt ge voor één dag, van dichterweelde dronken... De dagen geven van uw leven, mannenbloei En grijsheid, om wier kruin een versche lauwer groei'.

Door welbestede en kalme en wijze jeugd geschonken?

Bedenk u, 't is nog tijd, en spot niet met uw kracht;

Vergeet uw droomen en uw roeklooze idealen;

Beheersch, de taal niet, maar uw geest; ga langzaam, zacht, Leer wachten en leer ademhalen!quot;

Uw raad is welgemeend en hartelijk, braaf en trouw,

Eén klein gebrek alleen bederft hem in mijn oogen: 't Is onzin, onzin ! Ach, onzinnig waar' mijn pogen.

Schoon ik, met hart en ziel, hem leidzaam volgen wou.

O boei mijn veder, boei mijn tong, ontsteel de zangen Der dichtren aan mijn oog, en wees, uit liefde, hard — Vergeefs! daar gloeit een lied in 't tintien van mijn wangen! Het klinkt in 't kloppen van mijn hart!

't Is mooglijk dat de kunst des levens krachten slope, 't Is mooglijk dat de geest het lichaam ondermijn', —

Laat de engel van mijn lied mijn stervens-engel zijn! Ik kreeg, ik heb haar lief, als de engel mijner hope!

Haar ademtocht bezielt mijn leven, als mijn luit;

Zü spreekt van troost en liefde in meer dan aardsche tonen, Als de Evangelieleer komt ze in de harten wonen;

Ik min haar als de knaap zijn bruid!

Och gij, verbiê den knaap, dat hij zijn liefste kusse;

Verbiê de lava dat zij gloei'; de bergrivier Dat zij door 't groene dal, fel kronklend, bruis' en zwier'; Of zeg aan gindsche ster, dat zij haar fakkel blussche!

Neen, ga naar 't strand der zee, bij 't barnen op de kust, En spreek den hoogen vloed dat hij in eb verander';

Of breng, wanneer gij kunt, den storm, de golf tot rust — En keer dan met uw raad----begrijpen wij elkander?

¹

n' vf' * ' ■*' ^ if IT' ■*' ■*' *quot; ** • * ■ ^ ^

, Jt- .Jfquot; . . gt;' ■ . jr , gt;'• ■ gt;' , y- , gt;'• , gt;'• , gt;' . ^ , y- . gt;' . , gt; J Jrj , »■ . . jr- , £_

40 OP EEN VERVELENDE SOIREE.

De maandroos weet wel, dat zij spoedig ]eeft, en kort;

Maar kan zij dies bedaard, met overleg, gaan bloeien ?

Of wel, haar jonge blos van zachter kleur doen gloeien,

Omdat haar vonnis luidt: wees schoon en — ras verdord!

Gelukkig prijkt ze een uur op frisschen maagdeboezem, Pas juicht zij in die gunst, of reeds bezwijmt haar gloed —

Mijn jeugd, mijn fantazie is ook een lentebloezem,

Die op de trouwe borst der Muze sterven moet.

Het zij! Ze heeft zich mij, ik heb mij haar gegeven;

Zy bleef, waar menig droom en dierbre mij ontvlood, Wie scheurt ons van elkaêr? Geen vrienden-raad, geen dood! Onsterflijk als de ziel zal ze eeuwig met haar leven.

En, schoon zij de Eva waar', wier lelieblanke hand Mijn ziele laven dorst met streng verboden vruchten,

Een ballingschap met haar is mij een vaderland.

En zonder haar zou ik een paradijs ontvluchten !

1849.

OP EEN VERVELENDE SOIREE.

Als ik — een jonge slaaf van de oude Maatschappij En ons charmant verkeer — gehoorzaam aan de wetten En wat men plicht noemt en fatsoen en etiketten,

Mij zelven treiter, en een avondje, een partij Met twintig andren mee moet rekken en bederven,

Waar mij mijn liefste vriend, in feestgewaad, verveelt. Als ik wou heengaan of wou slapen of wou sterven, En eindlijk — om het niet voor eeuwig te verkerven — Mijn blijde trekken plooi of 't in mijn kiezen scheelt; Dan denk ik dikwijls, om mijn geestje te vertreden. Aan de oude feestjes op het dierbaar Muiderslot: Aan d' ouderwetschen zang, de minnelijke zeden.

.gt;• .gt;'- , gt;• .j^- ,gt;• .gt; . .^ [^.

OP EEN VERVELENDE SOIREE. 41

Gezegend en bemind bij onzer vaadren God!

Aan 't geestig lied van Hooft en de Italjaansche wijnen, Die vloeiden langs den disch; aan Tesselade's knie,

Die bij 't verliefde vuur van 's Drossaarts poëzie Barlaeus zachtkens stiet, wiens blijde minnepijnen Ontwaakten, joliger dan ooit, daar 't achtbaar hoofd Van Vondel lustig schudde en hij het geurig ooft — Die pruimpjes, waarvan Hooft aan Tessel heeft geschreven, Dat zij verlangden naar heur frisschen rozenmond En riepen in den hof: ei pluk ons, kom terstond! —

Daar hij de zoete fruit haar lachend aan mocht geven.

Ik zie haar muiltjes onder tafel, naar de maat Van ,'t lustig watertjenquot; al tripplen op en neder,

Daar Huyghens vast bepeinst of Tessels oog zoo teeder

Als geestig schittert in 't verstandige gelaat.

Hoor! Roemer roemt den wijn zoo kostlvjk als de zangen.

En fijn gelijk de scherts, die al de spijzen kruidt;

En ieder heeft de kleur der blijdschap op de wangen, Elk bracht zijn liedje mee, zijn liefjen en zijn luit!

Daar schuift de schalke Drost het hooge venster open, En klaagt, dat hem de herfst, geen nachtegalen zond In 't heerlijk woud, bij zulk een zachten avondstond, En ziet zijn Tesseltje aan, vol scherts en liefde en hopen; 't Is of zijn oog haar smeekt, of zij den nachtegaal Niet wil vervangen in zijn feestelijke zaal.

Zij, die met de engelen verdient partij te zingen!

En zij begrijpt hem. Eerst als 't koeltje van den nacht Vloeit noot op noot haar van de lippen, balsemzacht; Straks maakt zij u beschaamd, o zanger der seringen, Zoo hoog-welluidend stijgt haar vriendlijk lied, zoo zoet En teeder, als uw jongste, uw schoonste lentegroet; Vos hoort den weerklank van Ausoonje's veldschalmeien: Barlaeus meent zich op d' Olympus, bij de goön,

En vader Vondel, in verrukking van dien toon,

Denkt aan zijn Paradijs en dicht zijn engelenreien! —

..1

..r'* ■' -t^r * ■ 'n- ■ * ■ * ■

»jJtjJi.. *• *■ ■*■ ■*• ■r ■»• ■••

4-2 IDEALEN.

En ik... ontwaak uit zulk een droom! Weer zwerft mijn oog De styve rijen langs der vakerige vrinden;

Ik kan geen lief gelaat of levend oog meer vinden,

En sla, in wanhoop schier, mijn blikken naar omhoog.... Wie, Jonkers! zal ons met een lied van Hooft verrassen? Wie, Dames, wie van u zou Tessels muiltje passen?

Augustus 1849.

NASCHRIFT.

'k Weet nu een kleinen, vluggen voet, Wien toch dat muiltje passen moei. Maar uit bescheidenheid alleen,

Roept de eigenares: foei neen, o neen! En wip! zij vlood, toen ik verzocht, Of ik 't haar dan eens passen mocht!

IDEALEN.

AAN

W. S., THEOL. STUD.

Wat gij in uw liefste droomen Ooit uw God hebt afgebeen, 't Kerkje tusschen lindeboomen,

't Vroolijk landschap om u heen; Velden, die van welvaart ruischen, 't Rookwolkje uit de bonte kluizen,

Al de liefde van dat oord:

Op uw avondwandelingen Kleinen, die zich om u dringen. Grijsaards, luistrend naar uw woord.

55 •*quot; ■#' ■*' ■* ' * ' * ' -.f' *' *' * ' IT' lt;'^r * * ' ^r if' v»

T

,gt; .V- . ^

43

Laat die toekomst-idealen,

Van Gods zegen overstort,

Steeds uw weg, uw hart bestralen, Waar het somtijds donker wordt; Zoo geen vriendlijke aangezichten Meer 't gezellig pad verlichten.

Eens met bloemen overspreid, — Zoudt gij schromen, zoudt gij vreezen ? ■ Mag de weg niet eenzaam wezen.

Die u naar uw dorpje leidt?

UIT MIJN DAGBOEK.

Daar zijn in 't leven van die vriendelijke dagen.

Die ons de koude borst verwarmen door hun gloed. Den hemel brengen in het zoekende gemoed.

Die allen twijfel, alle donkerheid verjagen,

Die ons verjongen, ons vervoeren van genot, Den sluimerenden droom des harten doen ontwaken, Ons nader voeren tot geloof en hope en God,

En bijna weer tot kinderen maken;

Wanneer geen wanklank in ons hart dringt of ons huis. Ons oog alleenig rust op troostende aangezichten. Als heldre blikken ons in de eenzaamheid verlichten.

Als 't kind de woning vult met feestelijk gedruisch; Als we in de buitenlucht eens zuiver ademhalen. En wandelen in geur en kleur, in lucht en lied;

Als we in de zoete scheemring dwalen,

En de armen strekken naar een beeld, dat niemand ziet!

O buiten, buiten gaat mijn hart zoo heerlijk open En geurt en bloeit en zingt met bloemenhof en woud;

f *quot; ^' «■' ' lt; ' [1;

;gt;) f- .a- .tf- .jr- ,gt;■ .gt;■

44 UIT MIJN DAGBOEK.

Ik ben gelukkig als een kind en dwaas en stout,

Ik durf weer veilig van het leven alles hopen!

Het morgenkoeltje waait mijn opgeruimden geest Zoo vroolijk wakker met de bloemen in de dalen!

Mij kwelt een kwaal, die slechts van rozengeur geneest, Een heimwee naar de lucht en zuivre zonnestralen!

O buiten ken ik van die dagen, die zoo zacht Voorbij mijn dankend oog en koeler voorhoofd zweven, Als stemmen uit dien oord, waar onze dooden leven,

Die om ons fluisteren in het heilig uur der nacht,

Dat ik geen wrevel in mijn hart meer kan bewaren.

Dat ik myn vyand — vriend en broeder noemen zou;

Dat ieder blaadje ruischt, als de Evangelieblaêren Van Gods belofte en liefde trouw!

Daar gaat myn eenzaam pad langs zegenruischend koren,

Muziek stijgt uit het dal, muziek van golvend graan:

De koeltjes keuvlen en de vogelkoren slaan____

't Gegons der wereld is verbannen uit mijn ooren.

Daar rust ik op het mos, het bruidsbed der natuur,

Aan mvjner heuvlen voet zoo zalig en tevreden.

Als in het vleiend avonduur Een jonge bruigom aan den voet der aangebeden'!

Ik zwerf door 't woud, gelijk een sombre kluizenaar,

En — als 't my soms verveelt al zwijgend rond te dwalen —

Dan, of een zoete hoop mijn klanken mocht herhalen,

Noem ik een dierbren naam, op mijn verliefde snaar;

Of wel, ik troost mij met mijn liefelijk verleden.

Die bleeke schoone, die ons altijd volgt en mint,

Die mij herinnert al mijn moeders teederheden.

Een menig dierbre smart en jonggestorven kind!

Ik voel mij veilig in den lommer mijner linden,

Als in een tempel Gods; 't is of mijn rustloos hoofd

quot;Jl _

vf' If'' ■*quot; •# ' ■f* ■ gt;?quot;^r -.f ■ -g' *■' if' vT'R

'aj . gt; :»,! j

LEVENSLUST.

Eerbiediger zich buigt, mijn ziele meer gelooft____

'k Zou graag op eenzaam mos een rustig sterfbed vinden!

Ik schep daar levenslust, en kalme stervensmoed Daalt neder in mijn borst; met zonde en smart beladen,

Vlucht ik naar buiten en — voor mijn verdoolden voet Strooit God zijn woord, zijn troost, in bloemen op mijn paden!

Dan rust mijn blik zoo kalm op 't leven, dat ik min.

Als op de kleuren, op het landschap voor mjjn oogen, En — moedig, als 't geloof staart in de hemelbogen,

Staar ik de toekomst van mijn jeugdig leven in.

En aan den avond van die dagen rijst mijn bede

Tot Hem, die iels van 't zoet der heem'len mij vertrouwt: „Heizij ik leef, hetzij ik sterf, — ik ga in vrede,

Ik heb Uw zaligheid aanschouwd!quot;

Juli 1849.

LEVENSLUST.

Levenslust is 't ware leven,

Is het liefelijkste goed,

Dat de lachende aard kan geven Van haar weelde en overvloed, 't Is geen trek der dwaze zinnen 't Jonge leven te beminnen;

Levenslust is levenskracht; Levenslust is vroolijk strijden, Hopend en geduldig hjden — Is een kinderlijk verblijden. Dat den Hemel tegenlacht.

Maar om 't leven wel te smaken, Dient daar nog een hooger gloed In de vrome borst te blaken:

vT 4' i(' if' if *quot; iT^T^

gt;1. V . .*■ .* . *■

AAN EEN HEEREI30ER.

Vaste, kalme stervensmoed!

Wie geen moed heeft om te sterven: Zal den moéd tot leven derven;

Steeds gaapt de afgrond aan zijn voet. Om langs rozen mij te leiden,

Om myn leger zacht te spreiden,

Als dit minnend hart moet scheiden, Geef o God! geef my die beiden: Levenslust en stervensmoed.

Juli 1849.

AAN EEN HEEREBOER.

Beminnenswaard, benijdenswaard

Uw keuze, uw weg, uw deel: Het vrije land, de bloeiende aard,

De velden, golvend geel,

De blauwe lucht, de blonde zee,

Het schaduwrijk prieel.

Het beste werk, de zoetste vreê En — 't wambuis van fluweel!

Vergeet, vergeet onze arme stad

En haar pantoffeldos;

Daar buiten blijve uw hart, uw schat

Rij bloemen, heide en bosch! Vergeten — en vergeten zijn Is 't hechtst geluk op aard; 't Geluk bij ons is last of schijn, Geen zucht, geen afscheid waard.

Wij teren hier in damp en gas.

Verveling en fatsoen:

Gü rolt in koren, mos en gras.

y .y .» ^ ■gt; ■'■ ■* ■gt;• .gt; ■ ♦' .gt;' ■»

AAN EEN HEEREBOER. 4-7

En hupt in lucht en groen.

Ik stoot mij hier aan iedre kei

En hijg als levensmoe;

De frissche koelte van uw hei Waait u het leven toe!

Wij sukklen en wij kuchen hier De poel is ongezond:

Dat ginds uw jonkheid bloeie en tier', Word stevig, bruin en rond !

Daar knijpt geen hoest de dorre keel Op Gelders heuvelkling;

De kwalen vliên voor 't woudgekweel En 't geuren der sering.

Hier duurt des levens lente kort. De mensch wordt spoedig oud!

De bloem van liefde en hoop verdort, Het hart wordt stug en koud.

Beklaagbaar de arme, die gelooft In bloemen, straal of lied !

De wijzen schudden koeltjes 't hoofd, Want zij gelooven niet.

Natuur, vertrouwde van haar God, Die wijzer is dan wij,

Aémt leven, liefde, lust, genot,

Haar stem is harmonij;

Zij zuivert, zij verjongt het bloed, Zij troost in elke smart.

Zij strooit ons rozen in 't gemoed En poëzie in 't hart.

Tot u spreekt iedre morgenstond: Werk met vernieuwden lust!

.-^y- .gt;• .gt; .gt;• .gt; ■gt;• .y- ..^ .-» .gt;•

■iS AAN EEN IIEEREBOER.

En de avond fluistert zoet in 't rond: Smaak met de schepping rust.

Met voorjaarsbloesem, wintersneeuw, Of najaarsgeel bestrooid,

Gü, blijde telg der gouden eeuw.

Verveelt u ginder nooit!

Groei, jonker, saam met land en stand, Sla nooit den tongval mis;

De hutspot van uw Gelderland Zij 't sieraad van uw disch !

Geen spijs zoo hartig en gezond,

Die meer quot;t gehemelt streelt.

Dan vrucht gebouwd op eigen grond, Met eigen hand geteeld !

Schaam 't grove brood, het grove kleed En 't grove werk u niet;

De beste dauw is 't eerlijk zweet.

Dat van uw voorhoofd vliet.

Wees de eerste knecht in eigen rijk.

Wees boer met hart en vuist

Wroet in uw goudmijn —heide en slijk-Met onversaagden knuist!

Uw sluimerende heidegrond Ontwake nieuw en blijd;

Sluit' Moeder Aarde een schoon verbond Met moed, vernuft en vlyt!

Gij — trekt partij van 't woeste land! Natuur is mild genoeg.

Als maar de mensch zijn trage hand Wil strekken naar den ploeg.

ïfl if' ■£' i*' if¹ i(' i(' if' if' if' if¹ if

AAN EEN 11EEKEB0E11. 49

„Werk!quot; is een goede, groote wet —

Geen bittre zondestraf;

De kracht tot d' arbeid is 't gebed,

De rust van 't werk — het graf.

Waar arbeid en gebed zich paart,

Daar, o Verhoorder! rijz'.

Uit stuivend zand en ledige aard,

Een lachend Paradijs!

Wel hem, die 't goud gedijen laat

In de omgeworpen kluit:

Natuur is de allerbeste Staat,

Die nooit haar schatkist sluit.

Haar schatkist is een moederschoot,

Die vloeit in 't oogstgetij;

Natuur is mild en goed en groot.

En eerlijker dan wij.

Och, knip nu geen koeponnen meer

Met de ouderwetscbe schaar:

Uw sikkel maai^1, ze heinde en veer

Van velden, vol en zwaar!

Uw akker schiete welig op.

Schoon Rus en rente daal'! —

Gij dankt voor iedren regendrop.

Voor eiken zonnestraal.

Gij maakt uw schoonen naam bemind.

Dien de arme biddend noemt;

En 'k weet dat menig Geldersch kind

Het snugger heerschap roemt.

Uw hoeve is menig Buiten waard.

Uw hof verrukt mijn oog;

De zegen lacht u toe uit de aard.

Bestraalt u van omhoog.

■.fj -fl ' if ' v? ¹ .tf' ~»~^r ~ -m '' ' •£ quot; «T' •i^T7 -f ' ■quot; -m'' ^

*1

—

, jr . gt;' . w'- , V- , gt;' , gt;'• . gt;1. , gt;• .

AAN EEN IIEEREBOER.

Toch, zie aandachtig in het rond: Is 't parades volmaakt?

Denk aan den winteravondstond, Die telkens weer genaakt;

Denk, niet altoos blijft vader Cats De bijbel van uw stand,

Schoon, als uw grond, vol gouden schats, Uw wintertroost op 't land:

En dies, dat zoete liefdetrouw Zich, onder 't needrig dak.

Een vroolijk, veilig nestje bouw,

Als 't duifje op d' eikentak.

Een nestje van 't bloemfestoen. Den rozenkrans der Mei!

Van de eerste bloesems, 't eerste groen, Op uw herschapen hei!

Ik weet een jong, een blozend kind,

Als 't koren rank en blond.

Vol zoel gesnap als de avondwind,

Blü als de morgenstond ;

Een frissche bloem, een eedle spruit,

Geen vreemde wonderplant:

Ik weet een blyde, blonde bruid.

Die lieft en leeft op 't land!

Waar zij treedt, treedt de winter niet. Daar laat ze een rozenspoor;

Haar stem klinkt als een lentelied Het somber najaar door;

Zij hoort in Edens lustwarand Bij lieve zustren thuis.

Of — bij de bloemen van uw land.

En in uw veilge kluis!

'■

*• * • •*' ■*' * ' •*' ' if''

.tl,-*-- ,gt; .* .» .-*■ .gt;■ .gt;■ .» .» ,y- .gt;■ ■* .

IN DE BIBLIOTHEEK VAN EEN LIEFHEBBER. 51

Bloei', met uw heide, bloeie uw huis

Van zegen, onverpoosd!

Het veld weergalm' van 't oogstgeruisch,

Het huis van lachend kroost!

Hoor, hoor, hoe ginds de tortel kirt,

Hoe slaat de nachtegaal!

De lente strooit oranje en mirt;

Dat is orakeltaal!

Dat veld en woud en bloemenkoor

•Mijn kunsteloozen zang Welluidender in 'slandsmans oor

En zoeter dan vervang.

Het fluistert in den rozengaard,

Het ritselt in 't prieel;

Beminnenswaard, benijdenswaard Uw weg, uw werk, uw deel!

IN DE BIBLIOTHEEK VAN EEN LIEFHEBBER.

Geleerdheid grijnst van alle kanten

Hier door een stemmig donker heen: Ach! met eerwaarde folianten

In perkament, als achtbre tanten, Ben ik, zoo jong, niet graag alleen.

Hu! ijzegrimmige kwartijnen,

Gij staart mij zoo verschrik!ijk aan, Als waar' hij erger dan profaan. Die aan uw saaien schuifgordijnen Zijn wuften handschoen durfde slaan.

*' ■,« ¹ •• ' • ' if' if' if' -f' iC' ^ ' ■,? ' IT' i('

-*i ,gt;'■ igt;' ,gt;'■

STEM DES HARTEN

'l Is boek van onderen tot boven!

Hier groeien boeken uit den grond: Ai! help! ik voel mij zoo bestoven, Als relden al die filozofen Gelyk uit hun papieren mond!

Hij, die dees achtbre rijen schikte, Bouwde eens aan Babels toren mee; Hier hebt gij de oudheid, stof op snee! En — hoe ik van die titlen schrikte — Verwarring is hier 't groot idee.

Ik zou vergeefs mijn vrienden zoeken. Ik heb geen moed en geen pleizier; Het is of gij uit alle hoeken Mij toebromt, o pedante boeken:

„Gij zijt geen boek wat doet gij hier?quot;

Hoor! De oude grenen kasten kraken. De meester komt... het vunze stof Dampt naar de zoldring duf en dof! Ik mag mij uit de voeten maken,

Ik voel een bitsen schouderklop,

Ik zie twee opgesperde kaken... De boekeneter eet mij op!

1S49.

STEM DES HARTEN.

i.

Ach, zou dat zonde zijn, als ik mijn blijde handen Des avonds reik naar God en dankend uitroep: „Heer,

Ik ben gehecht aan de aard, met meer dan aardsche banden Van wereldlust, of goud of eer.

*]

].•gt; gt; ^

STEM DES HARTEN. 53

Ja, 'k heb deze aarde lief; ik ben gehecht aan 't leven, Met tooversnoeren, als door engelen geweven;

Mijn boezem jaagt van levenslust.

Nu, luider dan weleer by 't ruischon, vieren, blaken Van onbezonnen scherts en wufte zinvermaken En vreugde zonder rouw of rust.quot;

Mijn wilde jonkheid heeft gespeeld met haar talenten

Als 't onnadenkend kind met nutloos speelgoed speelt; De gave, die 'k ontving, wierp vruchten af noch renten,

Al heeft myn lied te-met een vriendlijk oor gestreeld.

Ik heb mijn jeugd verdroomd, verbeuzeld en verzongen; Het vuur der fantazie, myn adren ingedrongen.

Heeft de onschuld mijner ziel verpest;

Een droom van zinlijkheid ontrustte mijn gedachten,

Voor hersenschim op schim verspilde ik de eêlste krachten — En daar is wroeging, die mij rest.

quot;t Was zwerven zonder doel, en zoeken zonder vinden.

Genieten zonder smaak, en sluimren zonder rust;

Daar was geen heiige band, die mij aan de aard mocht binden,

't Was leven zonder last en leven zonder lust!

Een wreede nachtwaak soms vol wreevle fantaziën. Doorworsteld in den arm van twijflaars en genieën.

Stak op myn wang een koortsgloed aan; En 's morgens afgemat, vol onbestemde smarte,

Zocht ik een troost, een God, een leven voor mijn harte — En alles riep: „Vergaan, vergaan!quot;

o Heer, ik heb als knaap gestreden en geleden.

Gelijk een grijsaard, die naar 't donker graf zich bukt En vruchteloos een ster, een staf zoekt voor zijn schreden.

Die kroost noch kruis in de armen drukt.

Maar vluchtig was mijn ernst en duurzaam was mijn zonde, Vergifte scherts vloeide als een balsem in de wonde

J'

*3..» .» , jr ,gt; ,gt; ,gt; ,,y , » ,» .gt; , y ,» , y , » [

STEM DES HARTEN.

Van 't brekend en ontwaakt gemoed!...

Waartoe mij langer met Gods raadslen te vermoeien?

Laat mij de purpren druif in 't tintiend schenkglas gloeien... Gelukkig hij, wien de aard voldoet!...

Helaas, ik meende 't nooit! 't was nutloos zelfmisleiden;

Neen, 't was somtijds een zucht, een diepe wanhoopsklacht, O wereld, waar uw stem, uw vreugde, uw eer mij vleiden,

'k Heb nooit van u myn heil verwacht;

'k Heb nooit mijn slingrend hart geheel aan u verloren, 'k Heb menig uur gevloekt, dat ik u toe moest hooren:

Gij, dwaze, waart mijn afgod nooit!

Maar ook, my bleef geen God, geen hemel mij daarboven: Mijn hoop was met mijn ernst als ijdele asch verstoven, Die op den storm wordt uitgestrooid!

'k Begreep het raadsel niet van 's menschen lotbestemming: Het leven was me een droom, en de aarde een droomgezicht, Ik wandelde in een wolk van angst en zielsbeklemming, 't Was duister in mijn ziel, bij 's levens morgenlicht.

Ik vlood mij-zelf; ik vlood de wroeging der gedachten.... Maar toch, in de onrust soms der halfdoorwaakte nachten,

Is 't voor mijn brandend oog geweest,

Als stond een engel daar, wier teedre stem ik kende, Die sprak, als zij haar oog, vol tranen, tot mij wendde: ,Welzalig de armen naar den geest____quot;

^:K

II.

En thans? mijn uchtendlied stijgt als mijn avondbede: „Heer, laat mij arm van geest, en rijker zijn van hart!quot; En thans? een koelte Gods, een adem van zijn vrede Ruischt om mijn twijflend hoofd en heelt mijn zondesmart.

*]■*'' ■*' *quot; *¹

*].,» .¥■ .* .a- .a- .gt;■ ,gt;•- ■gt; ■gt;■ .gt;■ ■«- ■gt; ■gt; ■gt; ■gt;'•

STEM DES HARTEN. 55

Ik voel my iedren dag een wankle schrede nader Tot u, o bloedig kruis, tot U, o reddend Vader,

Al ben 'k bij die van verre staan;

Ook die van verre zijn, zij mogen zonder schromen Tot U, die nimmer ver, die steeds naby zijt, komen : De vreemden neemt Ge als zonen aan.

Nu is my de aarde lief, en dierbaar werd mij 't leven, En hopend staart myn blik op 't bloeiend levenspad:

Mijn arme ziel kreeg rust, een rust van God gegeven.

Ofschoon mijn jonkheid Hem vergat.

o Overvloedige! hoe voedzaam is uw zegen!

Het leven is woestijn — daar daalt uw mannaregen.

Het water stroomt uit elke rots!

Hoe heerlijk is nu de aard! hoe warm gij, zonnestralen.

Waar Hij die aard bezielt, — waar gij in 't hart komt dalen. Als 't koestrend vuur der liefde Gods!

Daar spreekt een andre lach in 't oog der aangebeden',

Waar gij haar drukt in d'arm als 't zoetst geschenk van God; De vriendschap heeft, met Hem, verhoogde teederheden.

De luite.een reiner klank, en 't leven meer genot;

Daar is geloof en hoop bij iedre star te vinden,

Daar spreekt een geestenstem in 't lied der najaarswinden,

In lentezang en wiekgeklep____

Maar ook, o menschengeest, die op uw aadiaarsreizen Den gouden sleutel vondt der wonderen-paleizen.

Ik weet geen rust dan bij een kreb!

En uit die krebbe klinkt één lied, één last u tegen:

Welzalig de armen Gods en de armen naar den geest; Wie zich het diepst verneêrt, ontvangt het hoogst den zegen.

Wie 't minst bezit, ontvangt het meest.

o Laat me, bij dat woord, het hoofd ter ruste vlijen,

Zacht, als een zalige in den schoot der englenreien,

*].» .» .» ,.y- .y- .#

LENTE.

Wier vleugel hem een tente spreidt!

Laat me op de zee der eeuw myn zeilsteen niet verliezen,

Laat my geloof met rust, voor trots en kennis kiezen: — Uw kennis. God! is zaligheid!

Zoek eerst, o zondaar, zoek het Koninkrijk des Heeren,

En al het andre wordt geworpen in uw schoot:

Wie aan zyn poorte klopt, hij zal niet ledig keeren:

God geeft geen aalmoes, geeft geen brood!

Hij schenkt de volheid van zyn beste zegeningen;

En somtijds geeft Hij aan zijn arme stervelingen

Ook levenslust bü hemelrust.

En hecht hun hart aan de aard met meer dan aardsche banden, Die Hij eens zelf ontknoopt met de eigen vaderhanden. Die ginds de heilige engel kust.

LENTE.

Laat het strooien hoedje zwieren

Op 't kastanjebruin!

Pluk een knopjen in uw tuin: Dierbre, wij gaan lente vieren Op het hooge duin.

Wij gaan juichen, wij gaan danken

Onzen rijken God,

Die uit bloemen weeft ons lot. Die ons harte vult met klanken Van het blijdst genot;

Die zijn bloemen in uw gaarde,

In uw ziele strooit.

Hart en hemelen ontplooit;

LENTE.

Die zijn schoone, bloeiende aarde, En uw voorhoofd tooit!

Die de leliën en rozen

Kleedt met majesteit, Zonneglans en heerlijkheid;

Die ons, kinderen, zorgeloozen. Onzen wensch bereidt.

Boven eike- en lindekruinen Aêmt de borst zoo vry,

Laat ons danken vroom en blij; Op de hooge, blonde duinen. Eenzaam knielen wij!

Lachen wij den hemel tegen,

Die ons tegenlacht Met zijn vrede, met zyn pracht, Met nog ruimer, rijker zegen Dan ons hart zich dacht!

Ja! ik wil mijn vroolijke oogen Naar mijn Schepper slaan! 'k Weet, Hij, die zoo menig traan In zijn goedheid af wou drogen. Zal m\jn lach verstaan!

Op, ter hooge tempelzalen!

Door geen mensch bespied. Wil ik juichen : ik geniet!

En aan Hem den dank betalen. Die mijn hart doorziet!

Laat het strooien hoedje zwieren Op 't kastanjebruin!

,» .P- .*■ ,y- .*■-_

58 ZOMERTOCHTJE.

Pluk een knopjen in uw tuin: Lieve, wij gaan lente vieren Op het hooge duin!

1849.

ALS IK DES ZOMEKS.

Als ik des zomers, duffe stadswal, u ontweken,

Mijn jonge jeugd geniet in zachte hemelstreken,

En baad in morgenkoelte en dweep in maneschijn Aan 't blauwe Sparen of den dichterlijken Rijn,

Waar lieve menschen langs de groene heuvlen wonen,

Waar 't hooge woud weerklinkt van blijde hemeltonen,

Waar ik de bloempjes ken! waar ik den tyd vergeet, En van geen zorg — ei neen! van dag noch datum weet; Waar ik geen last heb van my-zelf noch van mijn vrinden, En my in 't dichte bosch geen taaie brief kan vinden.

Daar 'k ook geen nieuws verneem, dan' 't eeuwig jonge lied. Dat uit den hemel klinkt en in mijn ziele vliet:

Dan is 't mij soms als liep ik pas in 't lieve leven.

Als hadde ik niets gezien dan deze kalme dreven.

Als hadde ik niets gesmaakt dan deze zuivre lucht, Als hadde ik niets gehoord dan 't fluistrend windgezucht, Als hadde ik niets beschreid, gevoeld, gedacht, geleden — Anch'io de eerste mensch in 't nieuwgeschapen Eden!

1848.

ZOMERTOCHTJE.

Mooi weer! was de kreet, en de blozende morgen Beloofde ons een pralenden, stralenden dag;

Het tochtje ving aan met een dankbaren lach;

it ' lt;quot; ■X'^{r :}f'^r Hquot; ' *^r -X' vfquot; •!(' ■*'

■VI,gt;■ .gt;• .*■ .y- ,gt; y- .» .» .*■

ZOMERTOCHTJE.

De vogelen zongen: verbant uwe zorgen!

De bloemen verkondden: geniet uwe jeugd!

Gods vriendlijke hemel: ik gun u de vreugd! En 't opene hart hield geen smartje verborgen: Een jonkheid van weelde, van liefde, van licht. Stroomde allen van 't prettig en vroolijk gezicht. De sierlijke paarden, gelukkige slaven,

Zij schenen alleen voor genoegen te draven;

De weg was zoo schoon of de milde natuur Een bruidje verwachtte in dit feestelijk uur; De kindren, met gretige, gulzige blikken,

Vertelden elkaêr van den heerlijken room — Luilekkerlands geurigen, zuiveren stroom —

Die straks op de hoeve hun hart zou verkwikken;

Van 't lekkere hooiland, dat noodde tot rust Na spelen en stoeien en dertelen lust;

De meisjes — zij kleurden; de knapen — zij lachten En kweekten verwonderlijk zoete gedachten....

Daar hief, na een poos, voor het vonkelend oog, De toren van 't dorp uit het groen zich omhoog.

Daar lachte de hoeve den juichenden tegen.

Daar stroomde het welkom, de room en de zegen,

Daar geurde de feestdisch — een gaard in den gaard! Daar namen en harten en magen hun vaart! Wij vierden den zomer — wij stoeiden en gloeiden, Tot we eindelijk, vermoeiden, als beekjes vervloeiden.— Maar één had geen lust en geen rust en geen duur, Geen smaak in den room en geen oog voor natuur. Geen lach voor den lach van het glunder boerinnetje. Geen arm voor den arm van een geestig vriendinnetje... Och help, hij was dwars door zijn hartje gegriefd, Betooverd, besluitloos, jaloersch en verliefd ;

De guit dacht zich gek op een liefdesverklaring____

Zijn liefje intusschen____had ik in bewaring.

1849.

sl-y *quot; *■' *■ *■' *quot; if *quot; lt;quot; *quot; ■*quot; y ■*' r^r^r'S

VLIEGENVREUGD EN DICHTERSMART.

VLIEGENVREUGD EN DICHTERSMART.

Och, myn plannen, och, mgn droomen! 't Rijk der muggen is gekomen.

En de vliegen zonder tal.

Geven in mijn zonnig huisje,

In mijn warm en stoffig kluisje.

Wesp en bij haar zomerbal.

'fc Ben van nacht schier opgevreten, Uitgezogen, stukgebeten.

Door een kannibaalsche mug ; En, sinds de eerste morgenglansen. Hoorde ik niets dan vliegen dansen. Die ontwaakten versch en vlug!

Voor dat razen en dat snorren,

Voor dat blazen en dat knorren

Is mijn meisjen al gevlucht:

Voor haar steken half bezweken Zijn de zangstertjes geweken En verdwenen in de lucht!

Monstervliegen, helsche koren Springen om en in mijn ooren; —

In mijn haren, in mijn hals Danst een hommel, woest van minne, Met de vliegenkoninginne. Een afgrijselijke wals.

Hoor ze tieren.... kijk ze zwieren In mijn boeken en papieren,

In mijn melk en op mijn brood,

. .»■ ,gt;■ .jJL ,gt;'

REIZEN.

In mijn inkt en in mijn suiker, In mijn vruchten... op den ruiker, Dien een trouwe hand mij bood...

'k Ben de monsters nagevlogen,

Dorst naar 't witte bloed in de oogen, 'k Heb ze op stoelen nagewipt; Eén doorboorde ik, twee versloeg ik, Drie vermoordde ik, vijf verjoeg ik, Een zelfs heb ik... doorgeknipt!

Ondertusschen nieuwe drommen Rukten aan met turksche trommen. En een Simson ben ik niet: — Op het werken is geen kijk meer; 'k Ben geen kwart ideetje rijk meer En prozaïsch van verdriet.

O, genade voor den zanger!

'k Zing en zie en denk niet langer. Afgemarteld, afgesloofd... Legioenen vliegen gonzen,

Item Almanakken bonzen Op mijn leeg en bonzend hood!

*]

REIZEN.

O droomen van mijn jeugd en van mijn langen nacht! O zielsverlangen, dat mij langzaam doet verteren! Ik reikhals naar den lt;top der bergen, en ik smacht.

Ik hunker naar de blauwe meren!

Ik heb al lang genoeg mijn effen pad betreên,

'ir •* ■

■*.1,. v- . . y-

62 REIZEN.

'k Wil rijzen, dalen, 'k wil genieten, leeren, zwerven;

Ik wil voor lange jaren heen;

Voor ik Gods wondren heb gezien, kan ik niet sterven!

Ben ik niet moe en krank en leeg? — o laat mij gaan! Alleen vermoeinis en genot doet mij herleven.

Ik ben gevangen: ik smacht mijn vleuglen uit te slaan

In wolken en oranjedreven.

Ach laat mij gaan! 'k Heb uit een ander Paradijs De vleistem van een geest — mijn goeden geest — vernomen... Voel hoe mijn voorhoofd gloeit, laat bij der bergen ijs Mijn dorstig, brandend hart bekomen!

'k Wil leven scheppen uit uw dichterlijken schoot,

Beroemde meren, langs wier oever schimmen waren

Van Vrijheid, Schoonheid, en Genie, als 't avondrood Der zon van Zwitserland vast wegkwijnt in uw baren...

O God! een vloed van poëzie zal in mijn hart,

Mijn jong, mijn open hart, als balsem nederstroomen. Van groote liefde en groote smart En goddelijke dichterdroomen!

Naar Spanje, Spanje! 'k wil in 't lauwe schemeruur.

Bij 't sfcargeflonker van twee Andaluzische oogen,

D' oranjelusthof zien der toovrende natuur,

Den boog van 't Moorsch paleis, de azuren hemelbogen!

Ik wil Aranjuez, Sevielje, Burgos — neen.

Op afgelegen kerkhofhoeken.

Waar nooit de zon der glorie scheen,

Wil ik, o, Spanje! 't graf van uw Cervantes zoeken!

En ik zal drijven in den gondel, als de nacht Op Napels' waatren daalt, als de avondwinden hijgen

Van weelde en 't golfje spreekt van Tasso's liefdeklacht. En Harolds zangen uit den schoot der baren stijgen!

'-*'^r iC iC -K' *■ -t' if' iC rf' 1»quot; if '

. v .gt;■ . y- , »■ . lt;/■ . ^ . »'■ .gt;'• ^ K

SPEELGOED VAN MIJN KINDERJAREN. 63

Wees gij alleen mijn gids, o wilde Fantazij,

Mijn reisplan is een lied vol grillen en verlangen:

Maar al die oorden roepen mij,

Waar rots of waterval dweept van verliefde zangen.

*

'k Zal reizen over zee en dolen over de aard:

'k Wil vreemde menschen zien en zeden, verre kusten —

Dat is een kostlijk deel des korten levens waard —

En ik moet zwerven eer myn zwervend hart kan rusten;

Ik moet mij sterken met natuur en bergenlucht,

By kunst en puin, in avonturen en gevaren!

Op dan, dit goede land ontvlucht,

Om schatten des gevoels, des geestes op te gaêren!

Mijn trouwe makker is gereed. Wij gaan, wij gaan.

Als vrije vooglen aan het duffe nest ontvlogen;

Laat de eerste lentestraal maar dalen uit den hoogen.

En 't lentekoor voor ons het uur van scheiden slaan! De toekomst lacht ons aan van blauwe hemelbogen,

Het voorjaar komt! wij gaan, vaarwel, wij gaan aanstonds— Tenzij een dierbaar kind, tenzij twee sprekende oogen Mij schreiend smeeken; Blijf bij ons!

SPEELGOED VAN MIJN KINDERJAREN.

Speelgoed van mijn kinderjaren,

'k Vraag u niet wanhopig weer:

'k Hield nog enkle wilde haren

Van mijn zorgeloos weleer,

En, bij 't rijpen van mijn leven.

Heeft des Hemels trouwe gunst Hooger rijkdom mij gegeven:

Droomen, zangen, liefde en kunst!

ïfj*¹ -.f -A' ■.*' vfi»:

-j-*^»1 -i -•

SPREEKWOORDJES.

Ik heb meisjes om te stoeien,

Voor de vlinders van 't terras!

Andre kijkers die mij boeien,

Dan 't geslepen tooverglas!

'k Heb voor vliegers — luchtkasteelen.

Drijvende in den zomerglans;

Voor mijn drukke kinderspelen, Tonenspel en notendans!

Ik weet zoeter, dwazer zangen,

Dan der sprookjes poëzij;

Vroeger kon ik musschen vangen, En nu — duifjes, blank en bly; 'k Heb een handvol mirteblaêren.

Voor amandel en rozijn.

En op mijn vervlogen jaren Drink ik met den ouden wijn!

'k Wandel met een lied door 't leven, Blij als 't kind aan moeders hand — Kennis, door uw rijke dreven,

Kunst, door uw gelukkig land!

'k Heb een wereld voor mijn spelen.

En vermoeid van spel en lust.

Of van menschen die krakeelen. Ook een Hemel voor mijn rust.

1S49.

SPREEKWOORDJES.

Dorst maakt van de frissche stroomen. Die den wandlaar doen bekomen Van de hitte van zijn pad.

Meer dan kostlijk druivennat;

■•I -.f ■ * ■ '■*'^r ir

5

.=*!.gt; ■gt;- ,y- ■gt; .» ,.» ,gt;■ ■gt; ,gt;■ .M- .*■ ,gt; ■gt; ■gt;■ ,gt;'i*

T LATIJNSCHE SCHOOL.

Edukatie maakt de honden, De aapjes in de kermistent, Bjjna menschen van talent; Onze tyd maakt diplomaten, Filizofen, demokraten,

Van myn kruier en myn ,Janquot;; Maar geen kist vol ridderstarren Maakt van vijf-en-twintig narren Ooit één knap, verstandig man.

1849.

'T LATIJNSCHE SCHOOL.

Latijnsche school, Latijnsche poort! Gezegend en gezellig oord,

O wereld vol illuzie!

Vol lust en Grieksch en lief en leed, O wereld, die ik nooit vergeet. Vol vriendschap en vol ruzie!

O zoete bluf van ^-t eerst Latijn, O heerlijkheid de tolk te zijn

Cornelii Nepotis 1 Te voelen, als men verzen schrijft, Dat men altoos een bengel blijft. En dat de Rektor groot is!

O lieve standjes voor de poort! Mooi-meisjes in haar vreê gestoord,

Die langs den Singel kuierden ; Waar onvermoeid, om klokke twee, Nos patriae deliciae Nog een kwartiertje luierden !

-if ' ' it ' if ' ' ■£ ' •£''

.y .*

't latijnsche school.

We waren toen zoo prettig slecht;

(Zij 't met een diepen zucht gezegd!)

Wy gaven om geen pensa! Wij plaagden, wat zich plagen liet, En waren banjaarts op 't gebied Van tvtttu en van mensa!

Ons hoofd, ons hart was vol en dol, Wü speelden nog geen menschenrol.

Wij waren vrome knapen! Vol levenslust en levensmoed.

Met Paris' grillen, Ajax' bloed. En — niet voor 't Grieksch geschapen.

We zochten van Gorinna's Guit De ondeugendste elegietjes uit;

Zijn lied was onze harem! Wij schreven dikwijls u ter eer, Een duizend verzen min of meer.

Amice puellarum!

Trots al de classicissimos En Bake en Reitz en hos en quos.

Epitome's et talia!

Wat was ik jolig, wijs en jong.

Eer ik naar hooger wijsheid dong En promoveerde — ad alia!

Nu kruipt of wandelt elk zijn gang. En kent zijn wereld — zijn belang;

Nu leven we „in disputis.quot;

De goede dagen zijn geweest, En uitgespeeld het korte feest Amoenae juventutis!

■f] gt;' if' •/' ' -.i' -.i ■ ' y' 4' v«quot; y -.f' -.i ' ■*' ■*'

68 EPIKURISCH FEESTGEZANG.

Sinds werd het leven politiek,

Moraal, kritiek en polemiek!

Maar, — spijt de fraaie vormen —

't Is alles leugen, kunst of kool--

Ik wou weer naar 't lalijnsche school Katheders gaan bestormen!

1849.

UIT HET STUDENTENLEVEN.

I.

EPIKURISCH FEESTGEZANG.

Ruischende wanden, en schittrende zalen. Bruisende bekers en ramlende schalen. Blinkende toortsen in flonkrend kristal. Klinkende kelken en jubelgeschal!

Schaatrende buien van lachen en zingen, Klaatrende stroomen en kurken aan 't springen; Spreien van dons voor het uitgerekt lyf.

Reien van vrinden in 't zalig verbljjf!

Blazende wangen en smakkende lippen,

Azende blikken op aadlijke snippen.

Gouden fazanten en druipenden kluif,

Oude, gemerkte, gezegende druif!

Heilige schotels van bruine pasteien.

Veilige feestdisch en gladde geleien.

Geuren en fleuren van 't blinkend festijn, Keuren van spijzen en kleuren van wyn!

EPIKURISCH FEESTGEZANG.

Dappren, valt aan op uw puik-koteletten! Wappren, als vaandels, de blanke servetten, Spoedig met bloed van de druiven bemorst. Moedig vergoten uit weeldrige dorst!

Helden, valt aan op uw walmenden feestdisch! Melden de resten hoe goed hier de geest is! Harten en magen, orgaren en geest.

Tarten tot morgen de drukte van 't feest!

Vloeie nu 't feestlied uit kokende longen! Gloeie de Pudding in vurige tongen !

Krake de Noga en zinke tot puin,

Smake dat gruizel van eetbaar arduin 1.... Ruikers en kransen van versche festoenen, Suikers, vaniljes, oranjen, citroenen,

Adem van frischheid, verkwik ons gemoed, Wadem een koeltjen in 't ziedende bloed!

Rompen van taarten en marmeren klippen ; Klompen van ijzen versmelt op de lippen! Gloeiende dronken aan vriendschap en min, Vloeiende verzen vol boeienden zin! Vonklende kelken en ruischende snaren, Kronklende wolken van fijne sigaren!

Volop van weelde, van lust en genot.... Dolkop, bedenk u een zaliger lot!

Dampende kruien van 't weelderig Oosten, Stampende voeten by hartelijke toasten!

Buien van geestdrift doorgieren de zaal.

Uien doorkruisen het prachtige maal!

Eere dan, wie bij de feestbokaal rusten,

Eere wie 't langste den bekerrand kusten,

Eere, wie 't keurigst en fijnst heeft gesmuld; Eere, wie 't kundigst zijn maag heeft gevuld.

1847.

. »'■ . *■ . gt;'■ . gt;'■ . gt;■ . ■- , gt;■ , gt;■ , •• , gt;- , gt;■ , gt;*■ . , y-1*.

EEN LIEDJE AAN EEN JONG STUDENT.

II.

EEN LIEDJE AAN EEN JONG STUDENT.

Gegroet, o lievling van mijn zang, O jong en jolig wezen !

Al duurt uw zoete droom niet lang,

Gegroet en luid geprezen!

0 lust en eere van uw stand,

Lang blijve uw jeugd floreeren:

Gij zijt zoo gloeiend amuzant,

Lang moogt ge u amuzeeren!

My is geen naam, geen rang bekend

Zoo edel, zoo verheven,

Zoo schoon als de uwe, o jong student,

Die fladdert in het leven!

'k Heb eerbied voor den blijden soes.

Wat anderen ook preeken,

'k Heb eerbied voor den vrijen roes Van deze — uw beste weken!

Do jeugd zij als een korenveld,

Verruklijk schoon voor de oogen, Dat joelt en woelt en bruist en zwelt

Door d' uchtendwind bewogen !

Staan eens die wilde velden kalm,

Bij schoven saamgebonden,

Dan wordt aan iedren gouden halm Een rijke vrucht gevonden !

Die nimmer dwaas was in zijn jeugd,

Wordt nimmer recht verstandig, Een fiksche jeugd — baart mannendeugd,

■**1 * ' it' '/f' i(' 4' ■#' ■£ ' -f'' ' -f ' ■amp;' * * * l*

, è'- . èr . in , jèr- ,_gt;'-• , m-

EEN LIEDJE AAN EEN JONG STUDENT.

Maakt handelbaar en handig.

'k Vertrouw die wyze jongens niet Van achttien, twintig jaren —

Uw wijsheid is een gloeiend lied,

Een pet op zeven haren!

Laat vrij de blonde, zijden snor Om rozenlippen bloeien;

Schreeuw nog uw keel aan lö's schor En laat champagne vloeien!

Tier — zoo 't uw borst verruimen kan; — Maar schuldloos en — met gratie!

Scheld aan 't biljart den stommen Jan, Maar schelt met variatie!

Speel bomber als een oude rot,

Stop delicieuze ballen,

Moog tusschenbeide een mooie pot Uw kunst ten deele vallen!

Maar zoek het liefst uw zoetste feest Bij zoute konversatie,

Toon daar uw opgewonden geest En tintelende facie!

Leer ons hoe gü uw blauwe pet (Een pet van achttien jaren!)

Zoo onnavolgbaar, zoo koket,

Gooit om uw bruine haren!

Als vond ook ztj de vreugde zoet. Als kreeg zij geest en leven;

Ik zal een nieuwen zijden hoed Voor dat geheim u geven!

Nog niet, vooreerst, dien schalken kop In boekenstof verborgen;

yj if' if^f if' if' if' if' if' i(' -ff' if' if' if' i(' if' if' ^ CV

. amp; , è' . . »• . . ir . . ï- ■ . . gt;'• , V' , A'- , , è- . »'• , , Jr _t «

72 DE HUMORIST.

Blijf frisscher dan de rozeknop

En jonger dan de Morgen!

Laat steeds de Graties in haar gunst

Uw pad met goud bestrooien, En met een onnavolgbre kunst Uw almaviva plooien!

Blijf jong en wild en woest en rond;

O, dat die lustige oogen Altijd zoo helder, zoo gezond,

Zoo edel gloeien mogen!

Vlieg, jonge vlinder, naar uw zin.

Laat niets uw vlucht beperken, En — vlieg toch eens het leven in, Nog stofgoud op de vlerken!

Die wensch zvj ijdel als de droom

Van 't jong studentenleven,

Op! toch genoten zonder schroom,

In deze tooverdreven!

Een wensch tot slot, een warme beê: Al schreeuwt ge niet, — blijf zingen, Klink altyd mee — word nooit blazé En doe geen domme dingen.

Nov. 1849.

III.

DE HUMORIST.

Horrible, horrible, most horrible.

Eenmaal had ik zeven vrinden. Bloemen, in mijn levensgaard. Die ik tot een krans mocht binden

, 4'- IV

DE HUMORIST.

Om mijn hoofd en om myn haard. Luister, en, van één tot zeven,

Zeg ik in een bondig lied.

Waar zij allen zijn gebleven.

Want ik had — maar heb ze niet.

De eerste, een knaap met blonde lokken

En een vriendelijk gemoed,

Is naar 't verre land vertrokken,

Hij is heen en heen voor goed. Op zijn beeltnis blijf ik staren

En ik weef een lang gedicht:

Door mijn droomen komt hij waren, Met een vreemd en bruin gezicht.

Nommer Twee liet zijn getrouwen

Loopen voor een kleine meid. Die hem strengen op leert houên,

Smelten doet van zaligheid.

't Was een fiere, forsche jongen.

Die altijd myn poken brak; Onbedwingbaar, nu bedwongen.

Door een zachte vrouweplak!

Nommer Drie, wien ik het leven

Zoo vol gratie en talent Door zag fladderen, zingen, zweven.

Half een vlinder, half student.

Zijn Eerwaarde zakte op klompen In een kleigrond, zes voet diep, Een tracht d'Urmensch in te pompen, Wie dan toch de wereld schiep!____

Nommer Vier werd ongenietbaar; 't Is een pure filoloog!

.¹â€¢ .* .* .» ,» ,» .» .» ,gt;- .» .i-- . y- .*■- .y- .v-

74 het schotje.

't Is een Graecus, 't is een Piet — maar

Ongelooflijk dom en droog.

'k Moest den Vijfde laten glijden,

Daar 'k met hem mijn rust verloor.

Want op ongelegen tijden Las hij me altijd verzen voor.

En de Zesde, jong bedorven —

Zwakke ziel en groote geest —

Is, mijn ziele schreit — gestorven!

Maar een ander zegt, gesjeesd.

Mocht hij voor een vriend herleven,

'k Zou hem in een dankbaar hart 't Liefste plekje wedergeven.

Heilig door een lange smart.

Maar u kan ik zien noch luchten.

Diepst gezonken Simia!

Al uw zeemlen, al uw zuchten.

Al uw doen is laria,

Ieder zuchtje is een Judas,

Ieder glimlach is een list____

O mijn help! ik merk het nu pas,

Ach^ de vent werd humorist!

IV.

het schotje.

Et nos! we hebben hier zoo iets,

Een burg, een Athenaeum,

Als 't binnen kort in duigen stort. Zing ik een klein Te Deum!

¹

5^' vT' V V * ' vf' ÏT ^ ■,» *' *' 4'

. gt;quot;■ . gt;'• K

*\

HET SCHOTJE.

Het is een wit gepleisterd graf, Behangen met portretten,

Die soms bij 't Amsterdamsch latijn Verschriklijke oogen zetten!

't Is opgelapt en opgeknapt,

Één wrak, één reparatie!

't Is opgeflikt en opgeschikt.

En staat nog — by de gratie.

Het is een afgeleefde best.

Vol pleisters en op krukken,

En toch — een mannentreitrend nest. Vol onuitstaanbre nukken!

Ik heb een hekel aan die kast. Dat huichelend gebouwtje.

Het is me een levende ergernis. Een „gansch venijnig ouwlje!quot;

En toch, mijn ziel miskent u niet, Eerwaarden en Geleerden!

Wier zorgen met meer smaak dan geld Ons kastje restaureerden.

Voor wie het opneemt (met zijn neus)

Is 't zaaltje vrij behaaglijk ;

Voor mij — ik heb het al gezegd — Voor mij is 't onverdraaglijk!

Ad rem! een lang weerhouden lied

Moog trillen door dit krotje,

Het is een ronde dichtervloek. Geslingerd tegen 't Schotje!

*■' *■' •*'

'*i. gt;- . gt;'•

HET SCHOTJE

Dat Schofjen in de breede bank,

De bank der Hooggeleerden, Die eenmaal allen (een voor een) In diesem Halle oreerden!

Die nu met toga's of met roem

De breede bank bezetten, Wanneer hun evenmensch oreert Naar oude saaie wetten !

Dat Schotjen in de breede bank, De bank der Hooggeleerden,

Die in dit hol zich — juist als ik, — Soms gruwlyk embêteerden!

Dat Schotje, dat de bank verdeelt Potsierlijk in twee hokken____

Zou 't eene voor de schapen z;jn, Enquot;'t ander voor de bokken?

Dat weet ik niet, maar wat ik weet, Bij elk oratie-jooltje

Dan heb ik rust in voet noch vuist, Ik zit — als op een kooltje!

Maar wat ik weet, dat zeg ik luid, Dat zeg ik zonder schromen;

Kastanjes moeten eenmaal uit Het smeulend vuur genomen!

't Is Feest: k\jk op, daar naakt de rei

Der breede Professoren,

Zij nemen plaats in 't groote hok En spitsen klassische ooren!