/Wf % ^

DE UAYOLGIKG ^

onzes Heeren

JEZUS CHRISTUS,

DOOR

THOMAS amp; KEMPIS.

Met Oefeningen en Gebeden na ieder Hoofdstuk; Misgebeden, Vesper-psalmen, enz.

Naar het Fransch

van den Eerw, Pater de Gonnelieu. .

((

Met Goedkeuring.

VENLO,

WED. H. B O N T A M P S. I9U».

I

VO O R R E D E.

Het zal wel niet noodig zijn, iets ter aanprijzing te zeggen van het werkje, getiteld : /Je Navolging van Jczns Christus, welks opschrift het reeds genoegzaam doet kennen, en welks inhoud zoo veel heilzame vruchten, ja voor velen zoo veel vertroosting heeft opgeleverd. Inderdaad, wij vinden in dit werkje geneesmiddelen voor alle zielskwalen, een verborgen manna, waardoor wij alle geestelijke genietingen smaken, een bewonderenswaardig licht, dat ons leert ons zei ven te kennen, Gode de Hem verschuldigde aanbidding toe te brengen, en dat eindelijk de wetenschap van geluk bevat, die ons doet zien, hoe wij als Christenen moeten leven, om als Christenen te kunnen sterven.

Deze nieuwe uitgave is vermeerderd geworden door zeer stichtende oefeningen en gebeden, achter ieder hoofdstuk geplaatst, volgens het fransch van den

voorrede.

eerwaarden Pater de Gonnelieu , in welke in korte doch treffende bewoordingen den inhoud van elk hoofdstuk herdacht wordt, terwijl in het daaropvolgend gebed de noodige kracht en hulp tot beoefening der deugden en bestrijding onzer hartstochten van God worden afgesmeekt.

Bij deze uitgave is verder bijgevoegd, een register van den hoofdinhoud, verdeeld overeenkomstig de verschillende behoeften der geloovigen. Het stelt hen in staat, om gemakkelijker de hoofdstukken te kunnen vinden, welke hun ter lezing nuttig zijn, naar den werkelijken toestand hunner ziel, en om het leven over hetzelfde onderwerp af te wisselen.

Een tweede register geeft het middel aan de hand, om de hoofdstukken te lezen, in overeenkomst met de evangeliën der zondagen en de voornaamste feesten des jaars.

HET LEYEK

VAN

Thomas a Kempis,

Volgens verscheidene Schrijvers bijeen-vergaderd.

Thomas van Kempen zag het licht in eene plaats, Kempen genaamd, gelegen op de uiterste grenzen van het bisdom van Keulen, tus-schen Gulich en Kleef, en waarvan hem de naam is bijgebleven. Zijne ouders, Joannes en Gertrudis, waren (indien men naar de wereld wil oordeelen) van geringe afkomst, en muntten niet in rijkdom uit; doch hun adel bestond in hunne godvruchtigheid, en hun jaarlijks inkomen in een' onberispelijken levenswandel. Daar zij hunne nooddruft met den /uren arbeid hunner handen wonnen, waren zij met het weinige, hun van Oud in hun leven verleend, wel tevreden. Deze Echtelingen wonnen bij elkander twee zonen. ( van meer is er geen stellig bewijs gegeven.) Joannes, de oudste, deed zijne letteroefeningen of studiën te Deventer, had veel omgang met Gerardus Magjlus, en kwam tot alle volmaaktheid van zeden. tOok bediende hij, in de orde der regulieren, onder het kapittel

HET LEVEN

van Windesera, verscheidene voorname ambten, en ontsliep daarna zacht en zalig.

Thomas werd geboren in het jaar onzes Heeren 1380, ten tijde dat Paus Urbanus de VI. en Carolus de IV. het christen rijk regeerden. Nadat hij zijne kindsche jaren onder de oogen zijner ouders doorgebracht had, en bekwaam scheen te zijn om ter school besteed te worden, vertrok hij naar Deventer, in den ouderdom van dertien jaren. Hij werd bijzonder aangemoedigd aan deze stad de voorkeur te geven, door de vermaardheid van den godvruchtigen en geleerden Florentius, priester en overste van het Broederhuis, hetwelk door de studenten, die van daar kwamen, overal geprezen werd. De oefening der vrije kunsten was te dien tijde daar in zulken bloei, dat men zoude gezegd hebben, dat Deventer in Nederland was, zoo als de vermaarde school van Athene bij de Grieken.

Toen hij te Deventer kwam, was zijne eerste zorg, naar zijnen broeder te vernemen, opdat hij door diens raad en hulp (want zijn leergeld was zeer gering ) tot de studiën zou kunnen toegelaten worden. Daar nu Gerardus Magnus reeds in het jaar 1384, als ThoYnas slechts vier jaren oud was, van de wereld was gescheiden, werd hij aan den eerwaarden priester Florentius aanbevolen, die hem zeer gulhartig ontving en hem eene kamer, boeken en het noodige voedsel verschafte. De omgang met deze mannen, die door de godvruchtigheid en geleerdheid

VAN THOMAS A KFMFIS. 7

zeer beroemd waren, en die onder dezen Flo-renlius in alle godsdienstigheid, eenvoudigheid des levens en oprechtheid der zeden uitmuntten, maakte dat deze vrome jongeling hunne zeden in alles navolgde en in hun gezelschap veel genoegen vond. In huis was hij naarstig, in de scholen ijverig en aandachtig, in de kerk godvruchtig en ingetogen, iii dier voege, dat hij binnen weinige jaren niet alleen in de studiën, maar ook in de godvruchtigheid groote vorderingen maakte, zoo als genoegzaam blijkt uit de menigte der door hem opgestelde boeken. Terwijl hij in het Broederhuis woonde, droeg hij alles, wat hij met schrijven konde winnen en waarin hij zeer bedreven was, tot

de gemeene onderhouding en hulp van hetzelve

^0p' '

Van zijne kindschheid af was hij zeer toegedaan tot den dienst der heilige maagd Maria, ^aan welke hij dagelijks eenige bepaalde gebeden gewoon was op te offeren. Maar zoo als de kinderlijke godvruchtigheid zeer onstandvastig is, begon ook in Thomas deze heilige gewoonte, door onachtzaamheid te verflauwen. Hij verzuimde dan allengs zijne gewone gebeden en aanroepingen, in het eerst éénen dag, daarna twee, drie of vier dagen, ja soms eene geheele week, en wat te beklagen is, Ijet die ten laatste geheel achter. Terwijl hij aldus voortging, kreeg hij eens een nachtgezicht of visioen. Hij dacht, dat hij in de zaal van meester Florentius stond, alwaar hij mtt de andtr*

HET LEVEN

studenten, die ook gekomen waren om het woord Gods te aanhooren, zeer ijverig toeluisterde, en de heilige Moeder Gods uit den hemel zag • nederdalen, met een gul gelaat èn in een blinkend kleed, in de gezegde zaal gekomen zijnde, rondom de broeders ging, en terwijl zij nu dezen en dan genen zeer vriendelijk omhelsde, hun hare dankbaarheid scheen te bewijzen, omdat zij zeer zorgvuldig waren om door hunne godvruchtige vermaningen eenieder aan ie wakkeren, dat de prijs van het dierbaar bloed van haren lieven Zoon in de jongelingen niet zou verloren gaan. Daar Thomas zag en bemerkte, dat zij de broeders zoo gulhartig omhelsde, stond hij met gretige blikken, vol hoop, dit schouwspel aan te staren; en zijne liefcTefvolle blikken tot haar wendende, zeide hij bij zich zeiven : ik zal een weinig vertoeven, en als de allerzaligste Maagd al de anderen genoegzaam hare teekenen van liefde zal bewezen hebben, zal zij ten laatste ook mij, al heb ik haar niet met zoo waardige liefde als het wel behoorde, echter toch met zulke liefde als ik wel konde, gediend, goedertierenlijk eene omhelzing der liefde aanbieden. Thomas had den kus, welke een teeder onderpand der liefde is, wel verhoopt, maar werd integendeel zeer streng be rispt. Want nadat de heilige Maagd al degenen, die de leerlingen, welke daar hunne letteroefeningen kwamen doen, met godvruchtige vermaningen in alle deugden onderwezen, door teedere omhelzingen alle liefde beloond had,

VAN THOMAS A KEMPIS. 9

kwam zij eindelijk bij Thomas, en zeide hem met een ernstig gelaat: vruchteloos wacht gij, mijn wreede vijand, naar den kus van heilige liefde; gij, die door eene verfoeielijke en berispelijke onachtzaamheid, het getal uwer gewoonlijke en vurige gebeden mij niet hebt betaald. Want, waar zijn toch uwe gewone gebeden ? Waar zijn uwe godvruchtige begeerten, die gij met zuchten en tranen tot mij placht te zenden : Is de vorige liefde niet gansch in u verkoeld, en is de godvruchtigheid, die gij voorheen tot mij gehad hebt, niet geheel wankelbaar geworden ? En echter durft gij, alsof gij niets misdaan hadt, met een stout en onbeschaamd aangezicht, eene omhelzing verwachten, gij, die met alle recht verdient berispt te worden ! En als geheel verbolgen en gestoord, keerde zij haar gelaat van hem af, en zeide : ga van mij, want gij zijt onwaardig door mij omhelsd te worden, gij, die zoo gemakkelijk een kort gebed tot uwe welbeminde, veronachtzaamd hebt uit te storten. En nadat zij hem al-zoo berispt had, verdween zij uit zijne oogen. Thomas, na dit visioen of nachtgezicht wakker geworden, onderzocht zijn geweten, bekende zijne schuld en beloofde beterschap. En opdat hem voortaan de omhelzingen van de heilige Maagd niet zouden onttrokken worden, begon hij de achtergelatene gebeden der heilige Maagd met zulk een vlijt te hernemen, dat hij die niet een enkelen dag, lot hel einde zijns levens toe, durfde verzuimen. O zalige bestraffing, die de

HET LEVEN

misdaad verbeterd, en het verbond der liefde, nu een weinig onderbroken zijnde, wederom in zijn geheel hersteld heeft!. . .

Als hij nu zeven jaren niet den priester FIo-rentius en met de andere broeders derzelfde vergadering verkeerd had, en reeds voor de menschen in alle deugden wel beproefd was, werd hij met ijver ontstoken om religieus te worden, waartoe voornoemde Floreutius soms eenige wenkjes in zijn hart verwekt had. In het jaar onzes Heeren 1399, toen de priester Florentius, overste der broeders, in den Heer ontsliep, vertrok Thomas naar den berg, aan de H. Agnes toegewijd, en die niet verre van de stad Zwolle gelegen was, alwaar eenigen tijd te voren een klooster der Regulieren, onder het kleed en den regel van den H. Augustinus, gesticht was. Dit huis was in dien tijd nog niet vermaard, aan'^veinig lieden bekend, en werd, zoo als gewoonlijk de beginselen van alle dingen veracht en zwaar zijn, slechts door zeer weinigen geëerd. Als hij op dezen berg, door de brieven van gezegden priester Florentius aanbevolen zijnde, kwam, werd hij van zij--nen broeder, die alsdan eerste overste van het klooster was, zeer beleefd ontvangen, en beiden hieven verheugd dezen hemelschen lofzang aan: hoe zoet en genoegelijk is het, als broeders met elkander eendrachtig wonen ! (Ps. 131. v. I.)

Om niet onbedacht deze nieuwe levenswijze, waarna hij zoo vurig verlangde, aan te nemen, deed hij eerst, na vijf volle proefjaren gedaan

VAN THOMAS A KEMPIS. II

te hebben, zijne plechtige kloosterbelofte. Men zag in hem bijzonder uitschijnen eene allersterkste liefde tot God, eene eerbiedige onderwerping aan zijne oversten, en eene liefderijke genegenheid tot zijne medebroeders. Nooit bracht hij eenige uren in ledigheid door, maar was aanhoudend bezig met de heilige Schrift en godvruchtige boeken te lezen, of dezelve tot algemeen voordeel uit te schrijven, hetwelk hij meestal des middernachts na de Metten deed, en krenkte hierdoor bovenmate zijne gezondheid. Tot op den dag van heden, is nog, de gansche Bijbel, in vier deelen verdeeld, en een groote Missaal, alsook sommige stukken van den H. Bernardus, met eene- bijzondere kunstvaardigheid door Thomas geschreven, overgebleven.

Het lezen der H. Schrift behaagde hem zoo zeer, en hij was zoo gaarne in zijne cel, dat hij dit spreekwoord dikwijls mondeling placht te gebruiken en in zijne boeken schreef : In omnibus requiem quaesivi, sed non inveni nisi in angello cum libello; hetwelk beteekent : In alles heb ik rust gezocht, maar heb die niet gevondeH, dan in een hoekje met een boekje : hierdoor willende ie kennen geven, dat meo in de gansche wereld geene rust kan vinden, dan in afgezonderde plaatsen en gebedenboeken.

Hij Was ook zoo spraakzaam en zachtmoedig, dat hij toen hij nog jong was, met algemeene stemmen, tot overste der gemeente gekozen werd, niettegenstaande hij zich langen tijd daartegen verzette.

HET LEVEN

Niet zelden gebeurde het dat hij , wanneer hij met de broeders verkeerde en met hen over eenige zaken sprak, de inspraak Gods in zich gevoelde; alsdan nam hij van hen zeer beleefdelijk afscheid, juist alsof er iemand om hem te spreken wachtende was , en ging in zijne kamer, alwaar hij zijn hart voor God uitstortte, en de wijsheid putte, die alle godvruchtige harten in zijne heilige boeken zoo zeer bewonderen.

De almachtige God heeft zich ook gewaardigd zijnen dienaar met veropenbaringen te vereeren; want als hij eens van den berg der H. Agues naar Windesem vertrokken was, en aldaar overnachtte, om den kranken Joannes van Heusden te bezoeken, en over eenige zaken aangaande de heilige religie van de orde te spreken, gebeurde het, dat hij omtrent hel aanbreken van den dag verscheidene Engelen en Heiligen, zeer blinkende, zag te zamen loopen, alsof zij zich haastten om ter uitvaart te gaan met het lijk van een voornaam persoon, om zijne zalige ziel in den hemel te brengen. En hij was in zijn nachtgezicht niet bedrogen, daar hij met zijne ooren hetzelfde ook gewaar werd. Want ontwaakt zijnde door het geklop van een plankje, waarmede de religieuzen plachten bijeen geroepen te worden, sprong hij uit het bed, en de toekomende dingen voorziende, voorspelde hij den dood des priors van Windesem.

Door de ondervinding geleerd zijnde, achtte hij de vrcesaanjaging en de spokerij der dui-v«len zeer weinig. Men verhaalt, dat als eens

VAN THOMAS A KEMPIS. 13

de duivel in eene verschrikkelijke gedaante bij hem stond, en poogde tot zijn bed te naderen, hij in het eerste verschrikt was op het aanzien van zulk een vervaarlijk spook, en niet wist welke middelen hij zoude aanwenden tegen de listen van zulk eenen vreeselijken vijand. Eindelijk, door den geest Gods gedreven, begon hij de groetenis des Engels met eene bevende stem (gelijk gemeenlijk geschiedt in de bevreesdheid) en zoo goed hij kon, te lezen. Doch de duivel was geenszins verlegen door deze groetenis, en naderde den bevende al meer en meer, totdat Thomas ten laatste in gemelde groetenis aan deze woorden gekomen was : Gezegend is de vrucht uws lichaams Jezus.

Zoodra de duivel dien geduchten naam hoorde, keerde hij, als van eenen zwaren donderslag verschrikt zijnde, zijn aangezicht om, en nam in allerijl, op de stem des roependen, de vlucht.

Thomas nu, ziende dat de duivel door de kracht van dien verheven naam niet koude blijven staan, verhief zijn bevend hoofd een weinig stouter, en riep den vluchtenden vijand verscheidene malen met deze woorden na ; gezegend zij de naam van Jezus Christus I en hoe harder hij riep, hoe sneller ook de verschrikte geest henenvlood. Zoodra de godvruchtige man dit bemerkte, zeide hij, God lovende, bij zich zeiven : Indien ik door den allerheilig-sten naam Jezus zoo gemakkelijk de geheele macht des duivels kan verbreken en vernietigen, zoo wil ik voortaan, gelijk ik tot dusverre ge-

14 HET LEVEN VAN THOMAS A KEMPIS. daan heb, de aanvechtingen der duivelen niet meer vreezen, en zal door hnnne bedreigingen, hoe schrikkelijk die ook zijn, door een wankelend geloof niet meer ontsteld worden.

Nadat Thomas 71 jaren, met inbegrip zijner proefjaren, op den berg van de H. Agnes, met grooten lof, en tot nut en zaligheid zijner medegezellen, doorgebracht had, werd hij van den Heer naar den berg der eeuwigheid, dien hij zoo dikwijls aanschouwd en waarnaar hij zoo menigmaal gehaakt had, geroepen, en zijne zalige ziel, het aarden vat des lichaams verlaten hebbende, verhuisde naar de eeuwige tabernakelen, om haren God aldaar eeuwig te genieten. Hij stierf den 25 Juli 1471. in het 92ste jaar zijns ouderdoms.

SS®-.

pii«t0ebeï»en»

Korte Verklaring der Mis.

De Introïtus (ingang) vermeldt den lof van God met de woorden der heilige Schrift, en meestal in verzen uit de psalmen van David. Hierop volgt de belijdenis der zonden of de zoogenaamde openlijke schuldbelijdenis, waardoor wij onze nietigheid bekennen, en deswege God om genade en ontferming aanroepen.

De Gloria is een lofzang aan God aan Jezus, die aanvangt met de woorden, welke de engelen bij de geboorte van Jezus zongen, waarbij men de hemelsche heerlijkheid en het Vaderland der Heiligen gedenkt. Bij eenen treurdienst en bij zielmissen wordt die weggelaten, gelijk mede in zoogenaamde bid-missen, die ons aan onze zwakheid herinneren, of ons opvorderen, pm voor onze zonden Gods barmhartigheid aan te roepen.

Het Gehed (kerkgebed) is altijd rechtstreeks

16 DE HEILIGE MIS.

tot God gericht; hier bidt de priester in den n^am der Kerk, voor het aanwezige volk, opdat het door Gods ontferming of.door bemiddeling van de Heiligen, wier gedachtenis gevierd wordt, ter deelneming aan de heilige geheimen waardig bevonden worde.

De .Epistel èn het Evangelie zijn leerstukken uit de Evangeliën en Zendbrieven der Apostelen aan de eerste Christenen, welke door den priester, tot leering en stichting der aanwezigen, gelezen worden. Het opstaan bij het lézen des Evangelies is een teeken van eerbiedigheid en standvastige bereidwilligheid, om de lessen en voorbeelden van Jezus te volgen.

Het Credo of de geloofsbelijdenis bevat het voornaamste uit de geloofsleer. — De beste geloofsbelijdenis is een christelijk leven ; en het werkdadig geloof maakt zalig.

Het Offertorium was in vroeger tijd het brood- en wijnoffer, dat de Christenen zeiven tot het avondmaal brachten. De priester draagt nu vereenigd met het volk het offer op. Eer hij nochtans tot de Consecratie zelve, die door de goddelijke macht bewerkt wordt, overgaat, vermaant hij ons tot aandacht, en dit geschiedt door de Prefatie, waarbij de priester in zijne gebeden, de Kerk, derzelver opperhoofd, enz. gedenkt, alsmede de heiligen, welker bescherming hij voor de personen afsmeekt, voor welke hij het offer opdraagt. Na deze voorbereiding gaat hij over tot

De Consecratie, waarbij datgene geschiedt,

DE HEILIGE MIS. 17

wat Jezus Christus in zijn laatste avondmaal deed en den zijnen te doen heeft aanbevolen. Hieraan sluiten nu gebeden, die daartoe bestemd zijn, om het bijzondere geloof te verwekken, en voor zich, voor de gemeente en voor de zielen in het vagevuur God om genade aan te roepen, opdat Hij de straffen diergenen verzachte, die aldaar nog voor hunne zonden moeten boeten.

De Communie heet gemeenschap; en deze handeling ontleent daarvan haren naam, dat daardoor de innige, voortdurende gemeenschap met Christus onder de Christenen werd onderhouden. De priester heeft zich door het voorafgegane Onze Vader, als ook door het gebed om den vrede der Kerk, tot het ontvangen der heilige communie (het avondmaal) voorbereid. Daarna communiceeren de aanwezigen, of werkelijk, of geestelijkerwijze, of, gelijk het bij de zielmissen plaats heeft, men wenscht den overledenen het zalige genot toe van het hemelsche brood.

Tot Besluit wordt nog het begin van het Evangelie van Joannes gelezen, als het heerlijkste getuigenis van de godheid van Jezus Christus. Vervolgens nog betuigt de priester met het volk den eeuwigen God, door een vroom gebed, den verschuldigden dank daarvoor, dat zij verwaardigd worden om deel te nemen aan deze heilige geheimen.

De priesterlijke kleediug.

Volgens d« verklaring der Trentsche Kerk-

2

l8 DE HEILIGE MIS.

vergadering, wordt door de heilige Mis de bloedige offerande, welke Jezus Christus op hei altaar des kruises zijnen eeuwigen Vader deed voor het heil der wereld, en welke hij tot gedachtenis van zijn lijden en sterven wilde voort gezet hebben, op eene onbloedige wijze voorgesteld.

De doek om den hals, Humeraal, duidt den doek of het omhulsel aan, 't welk de beulen over Jezus Christus wierpen, terwijl zij Hem in het aangezicht spogen en Hem daarop vroegen en zeiden : profeteert, wie heeft U geslagen ?

De linnen Albe of Tunica duidt dat kleed aan, waarin Herodes met zijne lijfwacht Christus bespotte en Hem tot Pilatus terugzond.

Het CiNGULUM beduidt den strik, waarmede Christus in den hof om het lichaam gebonden werd.

De Manipel beduidt de banden waarmede de heilige handen des Verlossers, evenals die van eenen misdadiger, zijn gebonden geworden.

De Stola toont het louw aan, hetwelk men om zijnen hals had geworpen, toen Hij het kruis dragende naar den Calvarieberg werd gevoerd.

Het Miskleed stelt ons het purpergewaad voor, dat men Christus gaf in het huis van Pilatus.

Het Kruis op het miskleed herinnert ons aan het kruis, hetwelk Christus voor ons gedragen heeft en waaraan Hij voor ons heeft gehangen.

De Kelk beduidt den bitteren lijdenskelk, wel-' ken Christus voor ons vrijwillig heeft gedronken.

DE HEILIGE MIS. 19

Het Altaak zelf stelt den Calvarieberg voor. waar eens onze Verlosser zich zeiven tot een bloedig offer heeft opgedragen.

De Hkilige doeken, welke op het altaar liggen uitgespreid, verwijzen naar de doeken, waarin het heilige lichaam van Jezus Christus is ingewikkeld geworden.

Voorbereiding.

De plechtigste vereering, welke wij God kunnen betoonen, bestaat hierin, dat wij Henx een offer brengen, en daardoor onze algeheele afhankelijkheid van Hein openlijk bekennen. Wie Gode offert, die erkent God als het hoogste Wezen, als den Heer en Schepper aller dingen, als den Gever van al het goede, aan wien wij lof, dank, eer en aanbidding verschuldigd zijn. — Wie is dan ons offer: Het is Jezus Christus zelf, de eenigge.boren Zoou van God, den al,-machtigen Vader; de Allerhoogste, de Reinste, en Heiligste, die zich voor ons ten offer geeft; Hij is een offer tot heil der wereld, een offer van oneindige waarde, gelijk God zelf oneindig is.

Ik ben nu voornemens, aan die hooge gods-dienstverrichting deel te nemen, welke tot gedachtenis van Jezus' dood, tot heil der wereld, is ingesteld. Dat dezelve voor mij geene bloote plechtigheid zij. Niet mijne tegenwoordigheid, maar mijn levendig geloof, mijne aandacht en vrome gezindheid zal U eeren, Aanbiddende en

ÜE HEILIGE MIS.

dankende wil ik het groote werk uwer liefde, dat Jezus door zijnen dood voleindde, betrachten, en mij voorbereiden dat ik de vergeving mijner zonden en alle genade deelachtig kunne worden, welke de vruchten zijn van zijne op-oflfering in deze heilige verrichting. De heilige Geest leide en versterke mij ; Hij zegene geheel mijn pogen. —

DE HEILIGE MIS,

zoohIs de Priester die aan lief Altaar leest. {■•')

(Uit het Latijn.)

Priester, (aan den voet des altaars) In den naam des Vaders, en des Zoons, en des heiligen Geestes. Amen.

Ik zal ingaan tot Guds altaar.

Dienaar in naam des volks. Tot God, die mijne jeugd verblijdt.

pk. Wees mijn rechter, o God, en beslis mijne zaak tegen het onheilig volk ; verlos mij van den boozen en bedriegelijken mensch.

DS HEILIGE MIS. 2t

dr. Want Gij, o God, aljt mijne «tarkta; waar-nm hebt Gij mij verstooten ? En waarom ga ik bedroefd, terwijl de vijand mij kwelt ?

i'R. Zend uw licht uit en uwe waarheid, die zilllen mij leiden en brengen op uwen heiligen berg en in uwe woningen.

dr. En ik zal ingaan tot het altaar Gods, tot God, die mijne jeugd verblijdt.

pr. Ik zal U loven op de harp, o God, mijn God! Waarom zijt gij bedroefd, mijne ziel, en waarom ontstelt gij mij :

dr. Betrouw op God, want ik zal Hem altijd loven; Hij is het heil mijns aanschijns en mijn God.

i'r. Eere zij den Vader, en den Zoon, en den heiligen Geest. \

dr. Gelijk het was in Ket begin, en nu, en altijd, en in de eeuwen der eeuwen. Amen. pr. Ik zal ingaan tot Gods altaar.

dr. Tot God, die mijne jeugd verblijdt. pr. Onze hulp is in den naam des Heeren. dr. Die hemel en aarde gemaakt heeft. pr. Ik belijd voor den almachtigen God, de heilige Maria, altijd Maagd, den heiligen Aartsengel Michael, den heiligen Joannes den deeper, de heilige apostelen Petrus en Paulus, alle Heiligen en voor u, mijne broeders, dat ik zeer gezondigd heb, door gedachten, woor3en en werken : het is mijne schuld, mijne schuld, mijne allergrootste schuld. Daarom bid' ik de heilige Maria, altijd Maagd, den heiligen Aartsengel Michael, den heiligen Joannes den dooper, de

22 pE HEILIGE MIS.

heilige apostelen Petrus en Paulu», alle Jfeili' gen, en u, mijne broeders, den Heer, onzen God, voor mij te willen bidden.

dr. De almachtige God ontferme zich over u; Hij vergeve n uwe zonden en geleide u lot het eeuwige le\en.

pk. Amen.

du. Wij belijden voor den almachtigen God, enz. (Tot slot zegt hij, in plaats van mijne broeders : o Vader.)

pr. De almachtige God ontferme zich over u; Hij vergeve u uwe zonden en geleide u tot het eeuwige leven.

dr. Amen.

pk. De almachtige en barmhartige Heer ver-leene ons kwijtschelding, ontbinding en vergiffenis onzer zonden.

dr. Amen.

PR. Keer U tot ons, o God! en Gij zult ons doen herleven.

dr. En uw volk zal zich in U verheugen.

pk. Toon ons, Heer, uwe barmhartigheid.

dk. En geef ons uw heil.

rR. Heer! verhoor mijn gebed.

dr. En mijn geroep kqme tot u.

PR. De Heer zij met u.

dr. En met uwen geest.

pr. (terwijl hij het altaar betreedt) Wij bidden U, o Heer, neem onze boosheid van ons weg; opdat wij waardig worden met een rein hart in te gaan tot het heiligdom. Door Christus, onzen Heer. Amen.

DE HEILIGE MIS, J3

PR. {Zioh buigende in het midden des altaars) Wij bidden U, o Heer, door de vérdiensten van uwe Heiligen, wier reliquieën hier bewaard worden, en van alle overige Heiligen, dat Gij ons onze zonden wilt vergeven. Amen.

pk. (Aan den kant van den Epistel ) Ik ben het heil mijns volks, spreekt de Heer; ik zal hen verhooren, in welke aangelegenheid zij zich ooit tot mij wenden: ik wil hun God zijn tot in eeuwigheid.

Hoor mijn volk, naar mijne geboden, en neig uwe ooren tot de woorden mijns monds.

Eere zij den Vader, en den Zoon, en den heiligen Geest: gelijk het was in het begin, en nu en altijd, en in de eeuwen der eenwen. Amen.

PR. (In het midden des altaars) Heer! ontferm U onzer.

dr. Heer, ontferm U onzer.

pr. Heer, ontferm U onzer.

or. Christus, ontferm U onzer.

pr. Christus, ontferm U onzer.

dr. Christus, ontferm U onzer.

pr. Heer, ontferm U onzer.

dr. Heer, ontferm U onzer.

pr. Heer, ontferm U onzer.

Gloria.

pr. Eere zij God in den Hooge, en vrede op aarde den menschen die van goeden wille zijn. Wij loven U; wij prijzen U; wij aanbidden U;

»4 DE HBIUOB MIS,

wij vcrhitrlljksn U| wij dunkin U voor uw# ffrooto heerlijkheid. Heer God, Koning; dei he» mels, God almachtig Vader! Heer Jezus Christus, Heer God, Lam Gods, Zoon des Vaders, die wegneemt de zonden der wereld, ontferm U onzer; die wegneemt de zonden der wereld, verhoor onze smeekingen; die zit aan de rechterhand des Vaders, ontferm U onzer, want Gij alleen zijt heilig. Gij alleen zijt de Heer, Gij alleen zijt de allerhoogste, Jezus Christus, met den heiligen Geest, in de heerlijkheid van God den Vader. Amen.

i'R. (Zich tot het volk keerende) De Heer zij met u.

dr. En met uwen geest.

PR. Laten wij bidden.

Verleen ons, Heer, genadiglijk uwe onuitsprekelijke barmhartigheid, en verlos ons niet alleen van onze zonden, maar ook van de straffen, die wij door dezelve verdiend hebben. Door onzen Heer Jezus Christus, uwen Zoon, die met U leeft en heerscht, in de eenheid des heiligen Geestes, God van eeuwigheid tot eeuwigheid.

dr. Amen.

Epistel.

(Volgens den Profeet Jereinias. Hst. xiv.)

Heer! onze zonden getuigen tegen ons, maar om uws naams wil, heb medelijden met ons. Onze overtredingen zijn menigvuldig; — tegen U hebben wij gezondigd ; alleen op U, o Ver-

DE HEILIGE MIS, 2$

lasier, benut ten tljda fU.- benatiwdhtirl 4« hoop

van Israel. O Heer! sta nna bij, om mvs rmams wil, en verlaat ons niet, o Heer, onze God.

DR, Ood zij gedankt.

i'R. O Heer! Gij hebt ons gered nit de handen onzer vervolgers : — Gij hebt onze vijanden verootmoedigd. Den ganschen dag zullen wij God loven en zijnen heiligen naam prijzen in eeuwigheid.

O Heer! vergeef ons onze zonden ; opdat de ongeloovigen niet steeds vragen : waar is hun God ?

i'r. (In het midden des altaars.) Almachtige God ! reinig mijn hart en mijne lippen. Gij, die de lippen van den profeet Isaïas met eenen gloeienden keisteen gereinigd hebt, gewaardig U door uwe liefdevolle barmhartigheid ook mij te reinigen, opdat ik uw heilig Evangelie waardig moge verkondigen. Door Christus, onzen Heer. Amen.

Heer, zegen ons! De Heer zij in mijn hart en op mijne lippen, opdat ik waardig en naar eisch zijn Evangelie verkondige. Amen.

i-r. De Heer zij met u.

dr. En met uwen geest.

Evangelie.

pr. Het Evangelie volgens Marc. XI. 22 -26.

dr. Eere zij U, o God!

pr. In dien tijde zeide Jezus tot zijne leerlingen : Hebt geloof tot God! — Want ik verze-

26 £)E HEILIGE MIS.

kor u, wie tot dezen berg zegt; Hef u op en stort u in zee, — en in zijne ziel niet daaraan twijfelt, maar gelooft dat het geschieden zal, wat hij zegt, zoo zal aan dezen worden wat hij zegt. Daarom zeg ik ü : alles, waarom gij Hem zult bidden, gelooft, dat gij het znlt verkrijgen, en gij zult het ontvangen. En als gij u stelt om te bidden, zoo vergeeft, indien gij iets tegen iemand hebt; opdat uw Vader in den hemel ook u de zonden vergeve. — Maar indien gij niet vergeeft, zoo zal uw hemelsche Vader ook n niet vergeven.

dr. Lof zij U, o 'Christus.

Credo.

fk geloof in éénen God, den almachtigen Vader, Schepper van hemel en aarde, van alle zichtbare en onzichtbare dingen ; en in éénen Heer Jezus Christus, den eeniggeboren Zoon Gods, uit den Vader voor alle eeuwen geboren; God van God, licht van licht, waarachtig God van den waar-achtigen God ; geboren en niet gemaakt, één in wezen met den Vader, door wien alle dingen gemaakt zijn; die om ons menschen en om onze zaligheid is nedergedaald uit den hemel en het vleesch heeft aangenomen door den H. Geest, uit uit de Maagd Maria, en is mensch geworden. Hij is voor ons gekruisd onder Pontius Pilatus, Hij heeft geleden en is begraven en ten derden dage is Hij verrezen, volgens de Schriftuur. Hij is opgeklommen ten hemel, en zit aan de rech-

DE HEILIGE MIS. 2'/

for hand lt;le^ Vaders, Hij aal niet heerlijkheid wederkomen, om de levenden en dooden te nor-deelen, wiens rijk geen einde zal hebben. Ik geloof ook in den heiligen Geest, den Heer en levendmaker, die nit den Vader en den Zoon voortkomt, die met den Vader en den Zoon te /amen aangebeden en verheerlijkt wordt; die door de Profeten gesproken heeft. — Ik geloof ééne heilige katholieke en apostolische Kerk. Ik belijd een doopsel tot vergiffenis der zonden, en ik verwacht de verrijzenis der dooden en het eeuwige leven. Amen.

Offertorin 111.

PR. De Heer zij met u.

dr. En met uwen geest.

pr. Laten wij bidden : Wanneer ik mij ook te midden van droefheden bevind, zult Gij, o Heer, mij opbeuren. Gij znlt uwe hand uitstrekken over de grimmigheid mijner vijanden en uwe rechterhand zal mij houden.

Bij de opoffering van het Brood.

O heilige Vader, almachtige, eeuwige God ! ontvang deze onbevlekte offerande, welke ik. uw onwaardige dienaar, U, mijnen levenden en waarachtigen God, opdraag voor mijne tailooze zonden, beleedigingen en verzuimenissen, — en voor allen die hier tegenwoordig zijn ; als ook voor alle geloovige Christenen, levenden en overledenen ; opdat het mij en hun diene tot zaligheid en ten eeuwigen leven. Amen.

VjE HEILIGE MIS;

BIJ de TermeiiftlnK van het Water met den Wijn.

O God, die de waardigheid der menschelijke natuur op eene wonderbare wijze geschapen en nog verwonderlijker hersteld hebt : geef ons, door het geheim van dit water en dezen wijn, deelachtig te worden aan de godheid desgenen, die zich gewaardigd heeft onze menschelijke natuur aan te nemen : Jezus Christus, uw Zoon, onze Heer, die met ü leeft en regeert, in eenheid des heiligen Geestes, God in alle eeuwen der eeuwen. Amen.

BIJ de opofl'ering des Waters en Wijns in den Keil».

Wij offeren U, o Heer, den kelk des heils, en bidden uwe goedertierenheid, dat dezelve voor onze zaligheid en voor die der gansche wereld, met eenen aangenamen geur, tot voor het aanschijn uwer goddelijke Majesteit opklimme. Am.

PR. ( met gebogen hoofd :) In den geest van ootmoedigheid en met een vermorzeld hart, laat ons, o Heer, door U worden aangenomen, en dat heden onze offerande in uwe tegenwoordigheid zóó geschiede, dat zij aan U, o God, aangenaam zij.

De Priester zegent het Brood en den Wijn.

Kom, Heiligmaker, almachtige, eeuwige God, en zegen deze offerande, welke wij voor uwen heiligen naam bereid hebben.

DE HEILIGE MIS.

Bij liet wasscheu der handen •

lu onschuld, o Heer, zal ik mijne handen wasschen, en dan tot uw altaar naderen.

Opdat ik luide dankliederen aanheffe, en uwe wonderen vertelle.

O Heer! ik bemin den luister van uw huis en de plaats waar uwe heerlijkheid troont.quot;

Raap mij niet weg, gelijk den zondaar, beneem mij het leven niet, gelijk den bloeddor-stigen, in wier handen ongerechtigheden zijn en welker rechterhand vol geschenken is.

Nochtans, ik wandel in onschuld; red mij en wees mij genadig.

Mijn voet wandelde op den rechten weg ; in de vergadering uwer geloovigen zal ik U prijzen, o Heer!

Eere zij den Vader, en den Zoon, en den heiligen Geest; gelijk het was in den beginne, en nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen. Am.

pk. (in het midden des altaars) Ontvang genadiglijk, heilige Drievuldigheid, deze offerande, welke wij U opdragen ter gedachtenis van het lijden, van de verrijzenis en hemelvaart 011-zes Heeren Jezus Christus, ook ler cere van de zalige, altijd zuivere maagd Maria, van den heiligen Joannes den Duoper, van de heilige apostelen Petrus en Paul us, en van alle Heiligen ; opdat deze offerande hun tot eer en ons lot zaligheid verstrekke, en zij zich gewaardigen, in den hemel voor ons te bidden, wier gedach-

30 DE HEILIGE MIS.

tenis wij hier op aarde vieren ; door Christus

onzen Heer. Amen.

PR. (zich tot het volk wendende zegt; ) Bidt, broeders, opdat mijne en uwe offerande aangenaam worde bij God, den almachtigen Vader.

dr. De Heer neme de offerande uit uwe handen aan, tot lof en verheerlijking zijns naams, tot ons voordeel en van zijne ganschfc heilige Kerk. pk. Amen.

De stille Oelbeden.

pr. O Heer! wij smeeken U. reinig ons door dit tegenwoordig offer, en laat ons waardig aan hetzelve deelnemen : door Jezus Christus, onzen Heer, die niet U en den heiligen Geest, als een eenig God leeft en regeert, door alle eeuwen der eeuwen. dr. Amen.

De Prefatie.

PR. De Heer zij met u.

dr. En met uwen geest.

pk. Heft uwe harten omhoog.

dr. Wij hebben die lol den Heere opgeheven.

pr. Laat ons den Heer onzen God, dankzeggen.

dr. Dal is billijk en rechlm itig.

PR. Waarlijk, het is billijk en rechtmatig, betamelijk en heilzaam, dat wij U, heilige Heer, almachtige Vader, eeuwige God, altijd en overal dankbetuigen, door Christus onzen Heer, door wien de engelen uwe Majesteit loven, de heerscharen U aanbidden, de machten sidderen, de

DE HEILIGE MIS. 31

hemel en de krachten der hemelen, gelijk de zalige serafs, met groote vreugd uwen heiligen naam eenstemmig loven. Wij bidden U, laat ook onze stemmen met den lof én de dankzegging van die allen tot U komen, terwijl wij vol ootmoed belijden en zeggen : Heilig, heilig, heilig, is de Heer, de God Sabaoth. Hemel en aarde zijn vol van uwe heerlijkheid. Gezegend is Hij, die komt in den naam des Heeren! Hosanna in de hoogste plaatse!

Stille MIn.

pk. Goedertierenste Vader ! wij bidden U oot-moediglijk, door uwen Zoon, onzen Heer Jezus Christus, dat Gij deze gaven, deze giften, deze heilige onbevlekte offerande, welgevallig wilt aannemen en zegenen. Wij dragen U deze offers inzonderheid op voor uwe heilige katholieke Kerk ; opdat gij dezelve door de geheele wereld in eenigheid der liefde en des vredes wilt bewaren en besturen : dat Gij moogt zegenen met de volheid uws zegens uwen dienaar, onzen Paus N., en onzen Bisschop N. , en alle oprechte vereerders van het ware, katholieke en apostolieke geloof.

Voorbede voor onze levende Medeeliristeneii.

voor welke men bijzonderlijk wil bidden.

Heer' wees gedachtig aan uwe dienaren en dienaressen N.N., en aan alle aanwezigen, wier geloof en godsvrucht U bekend zijn — voor welke

32 DE HEILIGE MIS.

wij U — of die U dit lof- en dankoffer opdragen, zoo voor zich zeiven als voor hunne nabestaanden, ter verlossing hunner zielen, tot hoop van hunne zaligheid en welvaart, en die U, den eeuwigen, levenden, en waren God, hunne geloften aanbieden.

Gedachtenis van de Heiligen.

Wij houden ook de gemeenschap en gedachtenis der altijd lofwaardige, zuivere maagd Maria, de Moeder van onzen Heer Jezus Christus ; van de heilige Apostelen en bloedgetuigen Petrus en Paulus. Andreas, Jacobus, Joannes, Thomas , Jacobus , Philippus , Uartholomuus; Matthcus, Simon en Thadeus, van den heiligen Linus, Clelus, Clemens, Syxtus, Cornelius» Cyprianus, Laurentius, Chrysogonus, Joannes en Paulus, Cosmas en Damianus, en van al uwe Heiligen, door welker verdiensten en voorbeden Gij ons in alle aangelegenheden hulp en bescherming wilt verleenen, door denzelfden Jezus Christus, onzen Heer. Amen.

Voor de CuiiKecratie.

Zie dan, o Heer, genadiglijk neder op deze gaven, welke wij, uwe dienaren, en al uwe kinderen, U offeren, en laat onze bede verhoord worden, dat onze dagen zacht henenviieden in vrede, dat wij van de eeuwige verdoemenis bevrijd en onze namen onder het getal uwer uitverkoornen geplaatst mogen worden : door Christus, onzen Heer, Amen.

DE HEILIGE MIS. 33

Wij bidden, o God, verleen naai- uwe genade, dat deze offerande gansch gezegend, U gewijd, geheiligd, redelijk en welgevallig zij, opdat het voor ons het lichaam en bloed van uwen geliefden Zoon, Jezus Christus, onzen Heer, worde.—

(Hier worden de woorden van de Consecratie gesproken.)

Gebed bij de opIieCfing der heilige Hostie.

O Heer! Gij zijt Jezus Christus, de Zoon van den levenden God, zelve met vleesch en bloed bier tegenwoordig. Ik aanbid ü met den diep-sten eerbied en ootmoedigheid. Gij mijne toevlucht, mijne hoop, mijne liefde! Gij zijt mijn God en mijn al. Aan U draag ik mijn hart op. O, dat alles in mij werke tot een vroom en heilig leven. Amen.

Oebed bij de opheffing; des heiligen Kelks, met het heilige Bloed.

O waarachtig en levendig Bloed van Jezus Christus! ik aanbid Ll met alle engelen en heiligen. Gij werdt tot mijn heil en tot verzoening vergoten. Wasch de menigte mijner zonden af, reinig en sterk mijne ziel tot het eeuwig leven ! Amen !

Na de Consecratie.

Wij, uwe dienaren en uw heilig volk, zijn daarom ook indachtig, o Heer, het zaligmakend lijden, de verrijzenis van den dood en de heer-

3

36 DE HEILIGE MIS.

kwaad, en verleen ons, door de voorbede der zalige en glorierijke, altijd reine maagd Maria, Moeder van God, en door die van uwe apostelen Petrus en Paulus, Andreas en alle Heiligen, genadig vrede in onze dagen, opdat wij, door den bijstand uwer barmhartigheid, steeds van alle zonden en alle dwaling bevrijd blijven. Door Jezus Christus, uwen £oon, onzen Heer, die met U, in eenheid des heiligen Geestes, leeft en regeert, God in alle eeuwen der eeuwen, r. Amen.

PR. De vrede des Heeren zij altijd met u.

dr. En met uwen geest.

pr. (Laat een gedeelte der heilige Hostie in den kelk vallen en zegt:) Dat het heilig Lichaam in vereeniging met het heilig Bloed onzes Heeren Jezus Christus, ons allen strekke ten eeuwigen leven.

O Lam Gods, dat wegneemt de zonden der wereld, ontferm U onzer.

O Lam Gods, dat wegneemt de zonden der wereld, ontferm U onzer.

O Lam Gods, dat wegneemt de zonden der wereld, verleen ons den vrede.

Voor de heilige Commnnie.

PR. O Heer Jezus Christus, die tot uwe apostelen gezegd hebt: » Ik laat u den vrede; Ik geef u mijnen vredequot; zie niet op mijne zonden, maar op het geloof uwer Kerk, en verleen haar, volgens uwen wil, vrede en eendracht. Die daar leeft en heerscht in alle eeuwigheid. Amen.

Heer, Jezus Christus, Zoon van den levenden

DE HEILIGE MIS. 37

God, die volgens den wil uws Vaders onder medewerking des heiligen Geestes, door uwen dood aan dc wereld het leven hebt wedergegeven : verlos mij door dit uw allerheiligste Lichaam en Bloed van al mijne zonden en alle ongerechtigheden, en verleen mij de genade, dat ik uwe geboden steeds opvolge en nimmer van U gescheiden worde. Die daar leeft en heerscht, met God den Vader en den heiligen Geest, God in alle eeuwen der eeuwen. Amen.

Heer Jezus Christus! laat de nuttiging van uw heilig Lichaam, dat ik wil ontvangen, niet strekken lot mijn oordeel en verdoemenis, maar door uwe goedertierenheid mij voordeelig zijn tot bescherming en zaligheid van mijn lichaam en mijner ziel. Die daar leeft en regeert, met God den Vader, in eenheid des heiligen Geestes, God in alle eeuwen der eeuwen. Amen.

Communie.

Ik zal het hemelsch brood ontvangen en den naam des Heeren aanroepen.

ygt; O Heer ! ik ben niet waardig, dat Gij ouder mijn dak komt, maar spreek slechts een woord, en mijne ziel zal gezond worden.quot; { Driemaal.)

n Het Lichaam van onzen Heer Jezus Christus, beware mijne ziel ten eeuwigen leven. Am.

Wat zal ik den Heer vergelden voor alles, wat Hij mij verleend heeft: Ik zal den zalig-makenden kelk nemen, en den naam des Heeren aanroepen. Al lovende zal ik den Heer

38 DE HEILIGE MIS.

aanroepen, en ik zal van mijne vijanden verlost worden.

Het Bloed van onzen Heer Jezus Christus beware mijne ziel ten eeuwigen leven. Amen.

de Commuuie.

O Heer! geef dat wij, hetgeen wij met den mond genuttigd hebben, in een rein hart bewaren, en dat deze tijdelijke gave ons een geneesmiddel worde voor de eeuwigheid.

O Heer! laat uw Lichaam, 't welk ik genuttigd en uw Bloed, dat ik gedronken heb, zich vereenigen in mijn binnenste, opdat in mij, die met reine en heilige Sacramenten ben gelaafd geworden, geen vlek der zonde verblijve. Die leeft en regeert, in alle eeuwen der eeuwen. Amen.

Zoo dikwijls gij dit brood eet en dezen drinkbeker drinkt, zoo verkondigt den dood des Hee-ren, tot dat Hij komt. Wie alzoo dit Brood on-waardiglijk eet, of den kelk des Heeren onwaardigi ijk drinkt, die maakt zich schuldig aan het Bloed des Heeren.

pk. De Heer zij met u.

dr. En met uwen geest.

PR. Laat ons bidden.

Wij bidden U, o Heer, bevrijd ons van alle aardsche driften; opdat wij streven naar de volheid van het hemelsch geheim, welks voorsmaak Gij ons door dit heilig Sacrament verleend hebt ; door Jezus Christus, onzen Heer, die met

DE HEILIGE MIS. 39

U en den heiligen Geest, een eenig God, leeft en regeert, in eeuwigheid. Amen.

pk. De Heer zij met u.

dr. En met uwen geest.

pk. Gaat henen, de offerande is volbracht. dk. Gode zij dank.

pk. Laat, o heilige Drievuldigheid, deze betuigingen van mijne onderworpenheid U welgevallig zijn, en verleen, dat deze offerande, welke ik onwaardig voor uw goddelijk aanschijn verricht heb, U aangenaam zij en mij en allen voor welke ik dezelve heb opgedragen, door uwe barmhartigheid : tot eene verzoening ver-strekke : door Christus, onzen Heer. Amen.

De Zegen.

pk. De almachtige God, de Vader, de Zoon, en de heilige Geest, zegene u.

f3r. Amen.

pk. De Heer zij met u.

dk. En met uwen geest.

pk. Het begin van het Evangelie van den heiligen Joannes.

dk. Eer zij U, o Heer.

pk. In het begin was het Woord, en het Woord was bij God, en het Woord was God-Dit was in het begin bij God ; alle dingen zijn door hetzelve gemaakt, en zonder hetzelve is cr niets gemaakt, van hetgeen er gemaakt is. In hetzelve was het leven, en het leven was het licht der menschen, en hel licht scheen in

O'S HEILIGE MIS.

ia de duisternissen ; en de duisternissen hebben het niet begrepen. Er werd een mensch door God gezonden, wiens naam was Joannes; deze kwam tot getuige, om getuigenis te geven van het licht : opdat zij allen door hem zouden ge-looven. Deze was het licht niet; maar om getuigenis te geven van het licht. Hij (Gods Zoon) was het waarachtig licht, hetwelk alle menschen verlicht, die in de wereld komen. Hij was in de wereld, en de wereld is door Hem gemaakt, en de wereld heeft Hem niet gekend. Hij kwam in zijn eigen, doch de zijnen hebben Hem niet aangenomen. Maar allen, die Hem aangenomen hebben, heeft Hij macht gegeven, om Gods kinderen te worden : namelijk degenen, die in Hem gelooven, welke niet uit den bloede, noch uit den wil des vleesches, noch uit den wil des mans, maar uit God geboren zijn. En (dit zeggende knielt men) het Woord is vleesch geworden, en heeft onder ons gewoond, en-wij hebben zijne heerlijkheid gezien; eene heerlijkheid als van den eeniggeboren Zoon des Vaders, vol van genade en waarheid. dr. Gode zij dank.

DE VESPER-PSALMEN.

VOOR DEN ZONDAG.

O God ! kom mij tc hulp. — Heer! haast U mij te helpen.

Eere zij den Vader, en den Zoon, en den heiligen Geest; gelijk in den beginne, zoo nu, en altijd, en in eeuwigheid. Amen.

Lof zij U, Heer, koning der eeuwige heerlijkheid.

Psalm 109.

De Heer heeft gesproken tot mijnen Heer • zit aan mijne rechterhand, tot dat ik uwe vijanden stelle tot eene voetbank uwer voeten.

De schepter uwer macht zal de Heer uit Sion doen komeu ; heersch in het midden uwer vijanden.

Bij U is het vorstendom ten dage uwer kracht met vollen luister van heiligheid : voor de morgenster heb ik u uit den schoot geteeld.

De Heer heeft gezworen, en het zal Hem niet berouwen ; gij zijt priester in eeuwigheid, naar de orde van Melchisedech.

De Heer is aan uwe rechterhand; en zal koningen vernielen, ten dage zijner gramschap.

42 DE VESPER-PSALMEN.

Hij zal gerecht houden over de volken; Hij zal de verwoesting vermeerderen ; de hoofden van vele huiden verdelgen.

Uit de beek aar den weg zal Hij drinken; en daarom zal Hij zijn hoofd verheffen.

Eere zij den Vader, enz.

Psalm no.

Ik zal U loven, Heer, met geheel mijn hart; in den raad der rechtvaardigen en in de vergadering.

Groot zijn de werken des Heeren, uitgelezen naar zijnen volmaakten wil.

Lofwaardig en heerlijk is zijn werk; en zijne rechtvaardigheid duurt eeuwiglijk.

Een gedenkteeken zijner wonderen — heeft de genadige en barmhartige Heer gesteld ; Hij heeft spijze gegeven aan degenen, die Hem vreezen.

Hij gedenkt in eeuwigheid zijn verbond : de kracht zijner werken heeft Hij zijn volk bekend gemaakt.

Terwijl Hij hun het erfdeel der heidenen gegeven heeft: de werken zijner handen zijn waarheid en rechtvaardigheid.

Al zijne bevelen zijn getrouw, voor alle eeuwen bevestigd, gemaakt volgens waarheid en billijkheid

Hij heeft verlossing aan zijn volk gezonden *~ Hij heeft voor eeuwig zijn verbond vastgesteld.

Heilig en ontzaggelijk is Zijn naam; de vreeze des Heeren is het begin der wijsheid.

VOOR DEN ZONDAG. 43

Het verstand is goed voor allen, die er naar doen : zijn lof blijft in alle eeuwigheid.

Eere zij den Vader, enz.

Psalm in.

Gelukzalig de man, die den Heer vreest, die groot genoegen vindt in zijne geboden.

Zijn zaad zal machtig zijn op a-irde ; het geslacht der oprechten wordt gezegend.

Eer en rijkdom zullen in zijn huis zijn, en zijne rechtvaardigheid duurt in eeuwigheid.

Voor de oprechten is een licht opgegaan in de duisternis; want de Heer is genadig en barmhartig en rechtvaardig.

Gelukzalig de man, die medelijden heeft en uitleent; die zijne woorden met oordeel schikt ^; want hij wankelt niet.

De rechtvaardige zal in eeuwig aandenken zijn; hij zal voor geen kwaad gerucht vreezen.

Zijn hart is bereid en hoopt op den Heere; zijn hart is versterkt, hij vreest niets, tot hij op zijne vijanden kan nederzien.

Hij deelt uit en geeft den arme; zijne rechtvaardigheid duurt eeuwiglijk ; zijn hoofd wordt in heerlijkheid verhoogd.

De boosdoener zal het zien en toornig worden, hij zal op zijne tanden knarsen en uitUe-ren ; de begeerten der zondaren zijn verloren.

Eere zij den Vader, enz.

44 DE VESPER-PSALMEN

Psalm ii2.

Looft den Heer, gij zijne dienaren ; looft den naam des Heeren.

De naam des Heeren zij gezegend : van nu af tot in eeuwigheid.

Van den opgang der zon tot haren ondergang, zij de naam des Heeren geloofd.

Verheven boven alle volkeren is de Heerlen boven de hemelen zijne heerlijkheid.

Wie is gelijk den Heer onzen God, die in den hooge woont, en op het nederige in den hemel en op aarde nederziet:

Die den behoeftige uit het stof opricht, en uit den drek den arme verheft.

Om hem te plaatsen naast de vorsten, naast de vorsten zijns volks.

Die de onvruchtbare doet wonen in een huisgezin, en haar maakt tot eene blijde moeder van kinderen. Alleluja.

Eere zij den Vader, enz.

Psalm 113.

Als Israël uit Egypte toog ; Jacobs geslacht uit een vreemd volk :

Toen werd het joodsche volk Gud toegeheiligd, Israel werd zijne heerschappij.

De zee zag heten vluchtte; de Jordaan keer* de terug.

VOOR DEN ZONDAG. 45

De bergen sprongen op als rammen, en de heuvelen als jonge lammeren.

Wat was u, o zee, dat gij vluchttet, en u, Jordaan, dat gij terngkeerdet.

Dat gij, bergen, opsprongt als rammen, en gij, heuvelen, als jonge lammeren ?

Voor het aanschijn des Heeren beefde de aarde; voor het aanschijn van den God van Jacob.

Die den harden steen veranderde in over-vervloedige wateren, en de steenrotsen in waterbronnen.

Niet aan ons, Heer, niet aan ons, maar aan uwen naam zij de eer.

Om nwer barmhartigheid en uwer waarheid wil; opdat de heidenen niet zeggen : waar is hun God ?

Want onze God is in den hemel : Hij doet alles wat Hem behaagt.

De afgoden .der heidenen zijn zilver en goud; werken van menschen handen.

Zij hebben eenen mond, maar spreken niet, zij hebben oogen, maar zien niet.

Zij hebben ooren, doch hooren niet; zij hebben eenen neus, doch ruiken niet.

Zij hebben handen, doch tasten niet; zij hebben voeten, doch v/andelen niet ;.zij maken geen geluid met hunne keel.

Dat die dezelve maken hun gelijk worden ; en allen, die op hen betrouwen.

Het huis van Israël hoopt op den Heer: Hij is hun helper en beschermer.

46 DE VESPER-PSALMEN.

Het huis van Aaron hoopt oj) den Heer: Hij is hun helper en beschermer.

Allen, die den Heer vreezen, hopen op den Heer; Hij is hun helper en beschermer.

De Heer is onzer indachtig geweest ; en heeft ons gezegend.

Hij heeft gezegend het huis van Israel ; Hij heeft gezegend het huis van Aaron.

Allen, die den Heer vreezen, heeft Hij gezegend, zoo kleinen als grooten.

Weest gezegend van den Heer, die hemel en aarde gemaakt heeft.

De hemel der hemelen is voor den Heer; maar de aarde heeft Hij aan de kinderen der menschen gegeven.

De dooden zullen U niet loven, o Heer, noch iemand dergenen, die in het graf nederdalen.

Maar wij, die leven, loven den Heer, van af nu tot in eeuwigheid.

Eere zij den Vader, enz.

Gezegend zij God, de Vader onzes Heeren Jezus Christus, de Vader der ontfermingen en de God aller vertroosting, die ons troost in alle droefheid.

Bemint elkander, gelijk ik u bemind heb. Daaraan zal men erkennen, dat gij mijne volgelingen zijt, indien gij u wederkeerig liefhebt. Weest daarom weldadig, barmhartig, toegevend jegens elkander, gelijk God in Christus zich goedertieren en genadig jegens ons bewezen heeft.... Volgt God na, als zijne geliefde kinderen, en wandelt in de liefde: gelijk ook

MAGNIFICAT. 47

Christus ons heeft lief gehad en zich voor ons heeft overgegeven tot eene aan God welgevallige offerande.

MAGNIFICAT.

Mijne ziel verheft den Heer, en mijnen geest juicht tot God, mijnen Heiland.

Omdat Hij de nederigheid zijner dienstmaagd gadesloeg; want zie, van nu af zullen alle geslachten mij zalig noemen.

Want Hij, die machtig is, heeft groote dingen aan mij gedaan ; en zijn naam is heilig.

En zijne barmhartigheid is van geslachte tot geslachte over degenen die Hem vreezen.

Hij heeft macht door zijnen arm gedaan ; Hij heeft degenen, die hoogmoedig van harte waren, verstrooid.

Hij heeft de machtigen van den troon gezet en de nederigen verheven.

De behoeftigen heeft Hij met goederen vervuld, en de rijken ledig weggezonden.

Hij heeft Israël, zijnen dienaar, opgenomen, indachtig zijnde zijner barmhartigheid.

Gelijk Hij tot onze voorvaderen gesproken heeft, tot Abraham en zijn nageslacht in eeuwigheid.

Eere zij den Vader, enz.

Hoe zal ik U loven, o mijn God ! Daar Gij mij, zonder mijn toedoen geschapen hebt naar uw welbehagen, zoo bestaat ook uw lof zonder

48 LOFGEBED.

mijn toedoen. Voor U, o Heer, zijt Gij zelf uw lof! Volgens uwe onmetelijke grootheid moeten uwe werken U loven ! Uw lof is onuitsprekelijk, wijl uwe grootheid onuitsprekelijk is. Uw lof laat zich niet bevatten in het hart, niet meten met den mond, niet vernemen door het oor; want dit alles gaat voorbij, maar uw lof blijft eeuwig. Onze menschelijke gedachten beginnen en eindigen ; het woord wordt gehoord en de klank vervliegt : maar uw lof staat eeuwig vast.

Wie zoude nu uwen lof waardig kunnen verkondigen ? Diegene looft U, die gelooft, dat Gij zijn lof zijt. Diegene looft U, die van zich • zeiven overtuigd is, dat hij niet in staat is uw lof te vermelden. Niet wij loven U, o Heer, Gij looft door U en looft U zeiven. Wij zeiven bezitten slechts dan waren lof, wanneer wij door U geloofd worden. Zoo dikwijls wij van eenen anderen dan van U lof zoeken, verliezen wij den uwen. Verlangen wij de onvergankelijke eer, dan kunnen wij de vergankelijke niet beminnen. O Heer ! laat mij U bezitten, dan kan ik U loven. Want wat ben ik uit mijzelven, dat ik U zoude loven ? Stof en assche ben ik, een worm en verrotting. Hoe kan het vleesch den geest loven, die aan alle vleesch leven geeft ? Kan de duisternis het licht loven of de dood het leven ? Kan een ijdel niets de loutere waarheid loven ? Zal mijne bouwvalligheid U waardig loven of mijn sterfelijk wezen, dat heden is en morgen verdwijnt? Heer! hoe zoude de mensch, die in zonden ontvangen en geboren

LOFGEBED. 49

is, U betamelijk kunnen loven ? Het woord lof klinkt zeker niet schoon in den mond des zondaars ; daarom love U o Heer, mijn God, uwe onuitsprekelijke macht, uwe onbegrensde wijsheid en goedertierenheid; U love uwe alle gedachten te boven gaande barmhartigheid, uwe eeuwige kracht en goedheid. Op uwe goedertierenheid vertrouw ik, want door haar hebt Gij mij geschapen. Laat uw schepsel, dat door uwe liefde gevormd is, niet te gronde gaan in de ellende der zonde. Bewaar, o Heer, wat Gij geschapen hebt; onderhoudt Gij mij niet, dan keer ik in het niet terug. Het was niet mijne verdienste, dat Gij mij het aanwezen gaaft, maar uwe liefde. O mochte deze zelfde liefde U doen besluiten, mij te leiden en te regeeren. Red mij. Heer, uwe hand is niet verkort, dat zij mij niet zoude kunnen helpen, en uw oor is niet hardhoorig, dat het niet zoude hooren. Heer ! verhoor inij ; Heer I 0111 uws naams wille. Amen.

DE NAVOLGING

VAN

JEZUS CHRISTUS. Q£ev»tc

Nnttige lessen voor het geestelijk leren.

I. HOOFDSTUK.

Over de navolging van Christus en de verachting van alle wereldsche ij delheden.

i. Wie mij volgt, wandelt niet in de duisternis, zegt de Heer. (Joan. 8.) Dit zijn de woorden van Christus», waardoor Hij ons vermaant zijn leven en gedrag na te volgen, willen wij waarlijk verlicht en van alle blindheid des harten verlost worden.

52 I BOEK. I HOOFDSTUK.

Onze voornaamste bezigheid zij dus ovèr het leven van Jezus Christus na te denken.

2. De leer van Christus overtreft al de leeringen der Heiligen. Wie zijn geest bezit, moet daarin een verborgen hemelspijze vinden.

Maar velen, na het Evangelie dikwijls gehoord te hebben, gevoelen er geen grooter verlangen naar, omdat zij den geest van Christus niet bezitten.

Wie dan de woorden van Christus ten volle wil verstaan en smaken, trachte zijn geheel leven Hem gelijkvormig te maken.

3. Wat baat het u, diepzinnig over de Drievuldigheid te twisten, zoo het u aan ootmoed ontbreekt, en gij dus der Drievuldigheid mishaagt r

Waarlijk, verheven woorden maken den heilige en rechtvaardige niet; maar een deugdzaam leven maakt behagelijk aan God.

Tk wensch liever berouw te gevoelen, dan daarvan de beschrijving te kunnen geven.

Al wist gij den ganschen Bijbel van buiten met al de gezegden der wijsgeeren, wat zou u dit alles baten zonder de liefde en genade Gods?

IJdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid, (Eccl. 1.) behalve God te beminnen en Hem alleen te dienen.

De hoogste wijsheid is deze : door de verachting der wereld naar het rijk des hemels te streven.

4. Het is dus ijdelheid vergankelijke rijkdommen te zoeken en daarop te vertrouwen.

I BOEK. r HOOFDSTUK. S3

Ook is het ijdelheid eevglerlg te zijn en zich tot eenen hoogen staat te verheffen.

IJdelheid is het de lusten des vleesches te volgen en datgene te verlangen, wat eens zwaar moet worden gestraft.

Het is ijdelheid een lang leven te wenschen en zich weinig om een goed leven te bekommeren.

IJdelheid is het alleen te letten op het tegenwoordige leven en niet te voorzien wat er op volgen moet.

Het is ijdelheid zich te hechten aan hetgeen zoo haastig voorbijgaat, en zich niet derwaarts te spoeden, waar de vreugde eeuwig blijft.

5. Denk dikwijls aan deze spreuk : »het oog wordt niet verzadigd van zien, noch het oog van hooren.quot; {Eccl. 1.)

Tracht dan uw hart van de liefde tot het zichtbare af te trekken, om het te keeren tot het onzichtbare.

Want die hunne zinnelijkheid opvolgen, bevlekken hun geweten, en verliezen de genade Gods.

OEFENING.

Om Jezus Christus volmaakt te vereeren, en door de eer, die men Hem bewijst, den plicht van een oprecht Christen te vervullen, moet men zich bevlijtigen om Hem te kennen, te beminnen en na- te volgen : dit is volstrekt noodzakelijk tot het eeuwige heil van al de

54 I BOEK. 11 HOOFDSTUK.

Christenen, die niet Christen zijn dan door de kennis, door de liefde en de navolging van onzen Zaligmaker. Zich laten voorstaan van den Heer behagelijk te zijn door verhevene kennissen, welke men van zijne Godheid heeft, zonder te trachten zijne voorbeelden te volgen, en te leven zooals Hij geleefd heeft, dit is de gevaarlijkste aller ijdelheden.

GEBED.

Dierbare Heiland! eenige weg tot waarheid en tot leven ! getrouwe leidsman op het pad der deugd! aangenaam is mij uwe uitnoodiging. Ja, ik wil U .volgen en zal dus niet in het duistere dwalen. Uwe leer zal mij een fakkel, uw voorbeeld een gids zijn. Geene wereldsche ijdel-heid zal mijn hart meer boeien. Ik zal het daarboven trachten te verheffen, om het vrijer aan den heilzamen invloed uwer voorschriften over te geven. Zegen dit mijn besluit en help het volbrengen.

TWEEDE HOOFDSTUK.

Over de geringachting van zichzelven.

i. Ieder mensch is van nature begeerignaar kennis : maar wat baat de wetenschap zonder de vreeze Gods ?

Beter voorwaar is een nederig landman, die God dient, dan een hoogmoedig wijsgeer, die,

I BOEK. II HOOFDSTUK. 53

terwijl hij zichzelf vergeet, den loop der sterren naspeurt.

Wie zichzelven recht kent, wordt gering in zijn eigen oogen en vindt geen vermaak in den lof der menschen.

Al wist ik alles wat er in de wereld is, en ik had de liefde niet; wat zou 't mij baten voor God, die mij oordeelen zal naar mijne daden ?

2. Ontdoe u van een te grooten weetlust : want daarin wordt groote verstrooiing en bedrog gevonden.

Die veel weet wil gaarne verstandig schijnen en heeten. Er is zooveel, waarvan de kennis weinig of geen nut aan de ziel toebrengt!

En hij is wel zeer onverstandig die zich op iets anders toelegt, dan op hetgeen zijne zaligheid bevordert.

Vele woorden verzadigen de ziel niet; maar een goed leven verkwikt den geest, en een rein geweten geeft een groot vertrouwen op God.

3. Hoe meer en beter gij weet, hoe strenger gij er naar geoordeeld zult worden, zoo gij niet heiliger geleefd hebt.

Verhef u alzoo niet op eenige gave of wetenschap ; maar vrees liever wegens de u geschonken kennis.

Meent gij veel te weten en vrij wel te verstaan; denk dat er nog veel meer is dat gij niet weet.

Heb derhalve geen hoog gevoelen; maar erken liever uwe onwetenheid.

Waarom wilt gij u iemand voortrekken, daar

56 I P.OKK. 11 HOOFDSTUK.

ey velen gevonden worden geleerder en in Gods wet ervarener dan gij ?

Wilt gij iets nuttigs weten en leeren, leer onbekend te zijn en voor niets geacht te worden.

4. De hoogste wetenschap en de nuttigste les is, zichzelven wel te kennen en niets te achten.

Van zichzelven niets te maken, en van anderen steeds wèl en gunstig te denken, is eene groote wijsheid en volmaaktheid.

Zoo gij iemand openlijk zaagt zondigen of zwaar misdoen , behoordet gij u daarom niet beter te achten : want gij weet niet, hoe lang gij zelf in het goede kunt staande blijven.

Wij allen zijn zwak ; maar gij, houd niemand voor zwakker dan uzelf.

OEFENING.

'sMenschen wetenschappen, zegt de heilige Schrift, zijn ijdel en nutteloos, zoo hij zich niet toelegt God te kennen en te beminnen, en om zichzelven te vergeten en te haten. Het eenvoudige en levende geloof van eenen mensch, die zonder aarzelen en zonder te onderzoeken, al datgene gelooft, wat God wil dat wij geloo-ven, en die in zijn hart alzoo gesteld is om alles te doen, wat God wil, dat wij voor onze zaligheid zouden verrichten, dit geloof, zeg ik, is verkieslijk boven de goddelijke en mensche-lijke kennissen, die, zonder dit levend geloof,

I ÖOKK. Ill HOOFDSTUK. §?

don ffeest vevhoovaardigcn, het hart verdorren, en die tevens vruchteloos voor het eeuwige heil eens Christens zijn.

G E B E D.

Ja, mijn God! nederig van mijzelven te gevoelen, houde ik voor plicht. Al mijn weten is eigenlijk een niet weten. En wat baat voor U ook de diepste kennis, zoo mijn wandel U mishaagt ? Gij toch zult mij naar mijne daden oor-deelen. Laat dan nimmer eenige zelfverheffing bij mij huisvesten : maar doe mij, van mijne zwakheid bewust, steeds in ootmoed voor U wandelen, mijne daden naar mijne kennis inrichten, en toegeeflijk omtrent anderen zijn.

DERDE HOOFDSTUK.

Over de leer der waarheid.

i. Gelukkig hij, dien de waarheid door zich-zelve onderwijst, niet door beelden noch voorbijvliegende woorden, maar zoo als zij is!

Onze meening en onze zinnen bedriegen ons vaak ; zij zien niet verre.

Wat baat veel twistens over verborgen en duistere zaken, welke niet geweten te hebben ons in het oordeel tot geen verwijt zal strekken ;

't Is eene groote dwaasheid het nuttige en noodige te verzuimen , om zich te meer met het nuttelooze en schadelijke op te houden. Wij hebben oogen, en zien niet.

58 I BOEK. Ill HOOFDSTUK.

2. Wat vermoeien wij ons met spitsvondige, wijsgeerige vraagstukken ?

Hij, lot vvien het eeuwige Woord spreekt, wordt uit eene menigte gevoelens ontward.

Alles is uit dit ééne Woord, alles spreekt daarvan. Het is het beginsel, dat tot ons spreekt; zonder dat verstaat niemand iets wèl of oordeelt juist.

Hij, voor wien dit ééne alles is, die alles tot dit ééne terugbrengt, en alles in dit ééne ziet, die kau standvastig van harte zijn en in God bestendige rust genieten.

O God! Gij, die de waarheid zelve zijt! maak mij éen met U door eeuwige liefde !

Het verveelt mij dikwijls veel te lezen en te hooren; in U is alles wat ik wil en wensch.

Dat alle leeraars zwijgen, dat alle schepselen voor uw aanschijn verstommen! spreek Gij alleen tot mij.

3. Hoe meer iemand ingetogen en eenvoudig van harte is, te meer en verhevener zaken zal hij zonder moeite verstaan : want van boven zal hij het licht des verstands ontvangen.

Eene zuivere, eenvoudige en standvastige ziel zal zich niet in veel arbeids verstrooien, omdat zij alles doet ter eere Gods en zich van alle zelfzucht tracht vrij te houden.

Wat hindert en bezwaart u meer dan de onbedwongen neigingen uws harten ?

Een vroom en godvruchtig mensch beschikt eerst bij zichzelven alles, wat hij uitwendig moet doen.

I BOEK. Ill HOOFDSTUK. 59

Hij laat zich bij zijne daden niet ten wehje-valle zijner bedorven neigingen wegsleepen : maar hij schikt die naar de inspraak van het gezond verstand.

Wie heeft een barder strijd dan hij, die tracht zichzelven te overwinnen;

En nochtans moest dit ons voornaamste werk zijn ; onszelven te overwinnen, dagelijks in krachten over onszelven toe te nemen en in het goede eenigszins te vorderen.

4. Alle volmaaktheid in dit leven gaat van eenige onvolmaaktheid vergezeld, en geen onzer beschouwingen is van alle duisterheid vrij.

Eene nederige zelfkennis is een zekerder weg tot God, dan de diepste nasporing eener wetenschap.

Daarom is niet de wetenschap, of elke eenvoudige kennis eener zaak te laken; zij is op zichzelve beschouwd goed en door God verordend ; maar een goed geweten en een deugdzame wandel zijn steeds daarboven te achten.

Omdat nu de meesten meer haken naar kennis dan naar een deugdzaam leven, daarom dwalen zij zoo dikwijls en brengen geene of weinige vruchten voort.

5. O, dat zij denzelfden ijver hadden om gebreken uit te roeien en deugden in te planten, als om twistvragen op te werpen! dan zou er niet zoo veel kwaads en aanstootelijks onder het volk, geene zoo groote losbandigheid in de kloosters zijn.

Waarlijk, wanneer de Oordeelsdag komt, zal

60 I POEK. UI HOOFDSTUK,

men ons niet vragen, wat wij gelezen, maar wat wij gedaan, niet of wij wèl gesproken, maar of wij godvruchtig geleefd hebben.

Zeg mij, waar zijn nu al die heeren en meesters, die gij zoo wèl hebt gekend, toen zij nog leefden en door hunne wétenschap beroemd waren ?

Hunne plaatsen zijn nu door anderen bezet, en ik weet niet of dezen wel eens aan hen denken. Bij hun leven schenen zij iets te zijn ; en nu zwijgt men van hen.

6. Hoe ras gaat de heerlijkheid der wereld voorbij ! Mocht hun leven aan hunne kennis beantwoord hebben, dan zouden zij met vrucht gelezen en zich geoefend hebben.

Hoe velen gaan in deze wereld niet verloren door hunne ijdele wetenschap, dewijl zij zich weinig bekommeren om den dienst van God !

En omdat zij liever groot dan nederig willen zijn, daarom worden zij verijdeld in hunne overleggingen.

Waarlijk groot is hij, die eene groote liefde bezit.

Waarlijk groot is hij, die klein is bij zichzelveu en den hoogsten trap van eer al» niets acht.

Waarlijk wijs is-hij, die al het aardsche acht als vuiligheid, om Christus te winnen. (Philipp. 3.)

En hij is waarlijk wèl geleerd, die Gods wil doet, en zijn eigen wil verzaakt.

I BOEK. Ill HOOFDSTUK. 61

(

OEFENING.

De waarheden bestudeeren, niet zoo zeer om dezelve te kennen, dan wel om ze te beoefenen; het eeuwige woord aanhooren, hetwelk meer tot het hart dan tot den geest spreekt; weten hetgene ter zaligheid noodig is, en hetzelve doen : ziedaar wat de wetenschap van den Christen moet uitmaken.

De bespiegelende kennis moede, die de nieuwsgierigheid van mijnen geest streelt, en die mijn hart noch treft noch verandert, verveelt het mij zoo vele dingen te weten, en zooveel te hooren zeggen over de eeuwige waarheden, en over mijne zaligheid, en zoo weinig te doen ter bewerking van mijn eeuwig heil.

G E B E D.

Eeuwige Waarheid! aanbiddelijk Woord ! waardoor alles het aanzijn heeft : maar al te zeer gevoel ik behoefte aan eene hoogere verlichting. Zonder uwe inspraak baten mij de verhevenste lessen niet, is alles mij duister. Spreek Gij dan tot mij en houd mij met uwe leering bezig. Zoo zal een hemelsch licht mij op al mijne wegen bestralen, mij ware grootheid en wijshei*' leeren, en de edelste deugden zullen daarvan te wachten zijn.

I BOEK. IV HOOFDSTUK.

VIERDE HOOFDSTUK Over een voorzichtig gedrag.

1. Men mag niet alle woord noch alle ingeving gelooven; maar men moet eene zaak bedaard en voorzichtig volgens God overwegen.

Helaas! dikwijls gelooft en zegt men van een ander eer het kwade dan het goede ; zoo zwak zijn wij !

Maar volmaakte menschen gelooven niet licht elk verhaal : want zij weten dat de mensche-lijke zwakheid ten kwade overhelt en licht in woorden zondigt.

2. Het is een groote wijsheid niet overijld te werk te gaan en niet hardnekkig zijn eigen hoofd te volgen.

Hiertoe behoort ook, dat men niet al de gezegden der menschen geloof geeft, en hetgeen men hoort of gelooft, niet aanstonds aan het Oor van anderen overbrengt.

Pleeg raad met een verstandig en nauwgezet man, en zoek liever door eenen betere onderricht te worden, dan uw eigen hoofd te volgen

Een deugdzaam leven maakt den mensch wijs voor God en in vele opzichten ervaren.

Hoe nederiger iemand bij zichzelven is, en hoe meer onderworpen aan God : hoe verstandiger en rustiger hij in alles zal zijn.

OEFENING.

Niets is tegenstrijdiger aan de liefde en ramp-

» I BOEK. V HOOFDSTUK. 63

zaliger aan de zaligheid, dan de echte of valsche aanbrengingen van den eenen aan den anderen, dewijl deze de gemoederen verbitleren, de harten ontroeren, de oneenigheden voeden, en den haat vermeerderen, en dat men over dezelve de vergeving van den Heer niet kan bekomen, zoo men in de biecht niet vast besloten heeft, het toegebrachte kwaad te herstellen en de personen te verzoenen, tusschen welke men tweedracht heeft verwekt. Men moet derhalve geen dingen overdragen en aan de aanbrenging geen geloof slaan ; en zoo men iets tegen den naaste gehoord heeft, moet men dit bij zich houden, en er aan niemand iets van zeggen.

GEBED.

Voorzichtig te zijn bij al mijne daden, is voor mij, o God! een gewichtige plicht. Hoe dikwijls moest ik de nadeelige gevolgen van een onbezonnen gedrag ondervinden ! Doe mij dan in alles voorzichtig te werk gaan. Regel mijne keus in het verkiezen eens vriends, wien ik al mijn vertrouwen schenken mag. Verstandig zij hij om mij raad te geven, deugdzaam om mij voor te lichten. Dat ik hem in eere lioude, zijnen raad opvolge en daardoor mijn geluk be-vordere.

VIJFDE HOOFDSTUK.

Over hel lezen der heilige Schrift.

1. Waarheid, geen welsprekendheid moet men m de heilige Schriften zoeken.

64 I BOEK. V HOOFDSTUK. ♦

Men moet de geheele heilige Schrift lezen met denzelfden geest, in welken zij gesteld is.

Wij moeten in de heilige Schrift meer trachten naar geestelijk voordeel dan sierlijkheid van taal.

Wij moeten even gaarne godvruchtige en eenvoudige boeken lezen als verhevene en diepzinnige.

Hond u niet op bij het gezag van den schrijver, of hij van kleine of groote geleerdheid zij; maar liefde tot de zuivere waarheid zette u tot lezen aan.

Vraag niet wie dit gezegd hebbe; maar let op hetgeen gezegd wordt.

2. De menschen gaan voorbij ; maar des Hee-ren waarheid blijft eeuwig.

Zonder aanzien van personen spreekt Gud tot ons op velerlei wijze.

üij hel lezen der Schriften hindert ons dikwijls onze nieuwsgierigheid, daar wij bevatten en beredeneeren willen wat wij eenvoudig moesten voorbijgaan.

Wilt gij er voordeel uit trekken, lees nederig, eenvoudig en gcloovig, en beoog nooit den naam van geleerde.

Ondervraag gaarne, en hoor stilzwijgend de woorden der Heiligen ; en dat dc spreuken der Ouden u niet mishagen : niet te vergeefs toch worden zij bijgebracht.

OEFENING.

Lees de Schrift en de godvruchtige boeken

I BOEK. VI HOOFDSTUK. 65

met denzelfden geest, in welken zij geschreven zijn ; lees dezelve, om er de waarheid in op te sporen, om u te onderwijzen, u te stichten, om in u een oprecht christelijk leven te vormen. Lees de heilige Schrift met geloof, ootmoed, eerbied en onderwerping; bid daartoe den heiligen Geest, die dezelve heeft ingegeven, van ze te mogen verstaan, daarin smaak te vinden en dezelve in het werk te stellen. *

GEBED.

Dierbaar, o God ! is mij uw woord. Het is mij het kostbaarste geschenk dat ik van uwe hand ontving, eene rijke bron van troost, eene fakkel op de paden mijns levens. Laat geen onverschilligheid mij deze gunst onwaardig maken ; vervul mij met eerbied voor uw woord. Verlicht mijn verstand zoo dikwerf ik het leze ; schenk mij den geest van nederigheid en godsvrucht, en laat den invloed van uw woord blijkbaar zijn uit mijn gedrag.

ZESDE HOOFDSTUK.

Over de ongeregelde hartstochten.

1. Zoodra een mensch iets ongeregelds begeert, wordt hij aanstonds bij zichzelf onrustig.

De hoogmoedige en gierige rusten nooit, maar de arme en nederige van geest hebben overvloed van vrede.

De mensch die zichzelf nog niet volmaakt

5

66 I BOEK. VI HOOFDSTUK,

is afgestorven, wordt ras bekoord en door de kleinste, ja nietigste zaken overwonnen.

De zwakke naar den geest en die nog eeni-germate vleeschelijk is en tot het zinlijke overhelt, kan zich moeilijk van de aardsehe begeerlijkheden geheel losmaken.

Daarom heeft hij dikwijls droefheid, als hij zich daaraan onttrekt; ook wordt hij licht toornig, als iemand hem tegenstreeft.

2. En heeft hij verkregen wat hij begeert, terstond wordt hij bezwaard door het verwijt van zijn geweten, omdat hij zijner drift opgevolgd is; want dit brengt niets toe tot de bevrediging die hij zocht.

Door de driften alzoo te wederstaan wordt de ware vrede des harten gevonden, niet door ze in te volgen.

Er is dus geen vrede in het hart van den vleeschelijken mensch, noch in dengene die aan het uiterlijke is overgegeven, maar bij den ijverige en geestelijk gezinde.

OEFENING.

Na de genade Gods is de vrede des harten het grootste aller goederen, en niets mogen wij sparen om dien in ons te onderhouden. Doch wij kunnen dien vrede der ziel niet vinden, noch hem behouden, dan met aan onze hartstochten en ongeregelde verlangens wederstand te bieden; want hoe meer wij dezelve willen bevredigen, des te minder wij vergenoegd- zullen zijn; hoe meer wij dezelve bestrijden, des

I BOEK. VII HOOFDSTUK. 67 te minder zij ons lastig zullen vallen; hoe meer wederstand wij haar zullen bieden, hoe meer zij ons in vrede zullen laten.

GEBED.

Hop belangrijk, o God! moet mij deze herinnering zijn! Geen rust voor mij, geen ware vrede, zoo lang de driften in mij woelen en ik harer heerschappij onderworpen ben. Meer dan ooit zie ik de verplichting in om die te wederstreven en mijzelven af te sterven, wil ik deugdzaam worden en zachte kalmte genieten. Dit zal van heden af mijn ernstig voornemen zijn; zegen het, o mijn God! Ondersteun mij in den strijd ; stil de stormen mijner driften ; dat zij de inspraak mijner rede gehoor geven.

ZEVENDE HOOFDSTUK. Vlucht de ij dele hoop en den hoogmoed.

1. IJdel is hij, die zijne hoop op menschen of schepselen stelt.

Schaam u niet, uit liefde tot J ez u s Christus, anderen te dienen en in deze wereld arm te schijnen.

Sta niet op uzelven, maar vestig uwe hoop op God.

Doe wat in u is, en God zal uwen goeden wil ondersteunen.

2. Vertrouw niet op uwe wetenschap, noch op de doorslepenheid van eenig sterveling, maar

68 I BOEK. VII HOOFDSTUK.

liever op de genade van God, die de nederi.^en helpt en de vermetelen vernedert.

Roem niet op de rijkdommen, zoo gij ze bezit, noch op uwe vrienden, omdat zij vermogend zijn ; maar op God, die alles geeft en zichzelven boven alles wenscht te schenken.

Verhef n niet op de grootte of schoonheid des lichaams : want de geringste ongesteldheid kan die verminken of misvormen.

Heb geen zelfbehagen wegens uwe bekwaamheid of verstand, opdat gij niet mishaagt aan God, wien alles toebehoort wat gij van nature goeds bezit.

3. Acht u niet beter dan een ander, opdat gij niet slechter bevonden wordt voor God, die weet wat in den mensch is.

Verhef u niet op goede werken; want de oordeelen Gods zijn anders dan die der men-schen. Hem mishaagt dikwijls, wat den men-schen behaagt.

Hebt gij iets goeds; denk van anderen beter, om den ootmoed te bewaren.

Het schaadt niet, als gij u beneden allen stelt; maar zeer veel schaadt het zoo gij u boven een eenigen stelt.

Bij een nederige is duurzame vrede, maar in het hart des hoogmoedigen dikwijls ijverzucht en toorn.

OEFENING.

Steun slechts op datgene, wat onwankelbaar is, namelijk op God, op wien alleen men kan

I BOEK. VIII HOOFDSTUK. 69 betrouwen : immers niets is zwakker, onzekerder en onstandvastiger dan de mensch, die slechts de dwaling, de arglist en de leugen ten aandeel heeft. Verhoop derhalve alles van God, en verwacht niets van uzelven noch van alle anderen. Beroem u niet over uwe goede werken, noch over uwe kunde : maar geef in alle dingen de glorie aan God, aan vvien zij alleen toekomt.

G ENE I).

Ja, op U alleen, o God ! moeten wij in alle gevallen ons vertrouwen stellen. Alle schepsel is zwak, onstandvastig, der verandering onderhevig ; en wij gevoelen te zeer onze eigene onmacht, dan dat wij ons op onszelven zouden kunnen verlaten. Boezem ons dan steeds een onwankelbaar vertrouwen op U in ; laat dit dat der menschen vervangen, en alle ijdel zelfvertrouwen verbannen. Van alles wat wij goeds bezitten, zij niet aan ons, maar U alleen de eer, U dank in eeuwigheid 1

ACHTSTE HOOFDSTUK.

Over eene te groofe gemeenzaamheid.

1. Leg uw hart niet voor iedereen bloot; maar spreek over uwe zaken met den wijze en godvruchtige.

Wees zelden met jongelieden en vreemdelingen.

70 I BOEK. VIII HOOFDSTUK.

Vlei de rijken niet, en verschijn niet gaarne voor de grooten.

Voeg ii bij de nederigen en eenvoudigen, bij de godvruchtigen en vromen, en spreek over hetgeen stichtelijk is.

Wees met geene vrouw gemeenzaam ; maar beveel alle goede vrouwen in het algemeen aan God.

Wensch met God alleen en zijne Engelen gemeenzaam om te gaan ; ontwijk de aandacht der menschen.

2. Liefde moet men voor allen hebben; maar gemeenzaamheid doet geen nut.

Somtijds gebeurt het dat een onbekend persoon door zijn goeden naam schittert, wiens tegenwoordigheid nochtans de oogen der aan-schouwers benevelt.

Wij denken somtijds anderen te behagen door onzen omgang, en wij beginnen eer te mishagen door de verkeerdheid van zeden, in ons opgemerkt.

OEFENING.

Vlied de wereldsche gezelschappen, de nutte-looze gesprekken, de uitstortingen en genegenheden des harten, die door Gods liefde noch geregeld noch beheerscht zijn ; want dit alles verstrooit eene ziel, verwijdert haar van God, onttrekt haar de ingetogenheid en den inner-lijken geest, die zoo noodzakelijk ter zaligheid is, werpt haar in gevaarlijke gelegenheden van

I BOEK. IX HOOFDSTUK. 71

tt zondigen, en leid haar langzamerhand in de ongeregeldheid. Dat uwe vrienden personen zijn, die een godvreezend , geregeld en onberispelijk leven leiden, teneinde hun voorbeeld u tot deugd brenge en u van het pad der ondeugd verwijdere. Gelukkig is de Christen, die zich aan zijnen Zaligmaker, aan zijne plichten en aan zijne zaligheid gekleefd houdt, en die slechts van en voor God levende, hier reeds op aarde datgene begint ie doen, wat hij in de eeuwigheid zal voortzetten.

GEBED.

Hoe dikwerf, o God! had ik reden om mij over eene te groote vertrouwelijkheid te beklagen ! Hoe dikwerf opende ik mijn hart aan menschen en beschouwde hen als mijne vrienden, die op mijnen ondergang loerden! Ach ! laat mij niet langer de gevolgen mijner lichtzinnigheid betreuren. Leer mij in alles omzichtig zijn, niet elk vertrouwen, en den omgang van godsdienstige en deugdzame lieden zoeken. Gij vooral, wees mijn vriend, mijn raad, mijn troost, mijn hoogste goed, mijn al!

NEGENDE HOOFDSTUK.

Over de gehoorzaamheid en onderwerping.

i. Het is een zeer groot iets onder gehoorzaamheid te staan, onder een overste te leven •n niet zijn eigen meester te zijn.

72 I BOEK. IX HOOFDSTUK.

Het is veel veiliger, onderhoorige dan overste te zijn.

Velen zijn onder gehoorzaamheid meer uit dwang dan uit liefde ; ook hebben zij moeie-lijkheid en morren licht.

Zij zullen de vrijheid des geestcs niet verkrijgen, voor zij zich om Gods wille van ganscher harte onderwerpen.

Loop ginds en herwaarts, gij zult geen rust vinden, tenzij in eene nederige onderwerping aan het bestuur van uwen overste.

De verbeelding dat het hun door verandering van plaats beter zou gaan, heeft velen bedrogen.

2. Het is waar dat elk gaarne naar zijn eigen gevoelen handelt en diegenen meer genegen is, die van zijn gevoelen zijn.

Maar zal God in ons wonen, dan moeten wij somtijds om des vredes wille ons gevoelen opgeven.

Wie is zoo wijs dat hij alles volkomen weet ?

Vertrouw dan niet te veel op uw eigen gevoelen ; maar wil ook gaarne het gevoelen van anderen hooren.

Is uw gevoelen goed, en geeft gij het echter om Godswille op, om dat van een ander te volgen, gij zult daardoor des te meer voortgang maken.

3. Want ik heb meermalen hooren zeggen, dat het veiliger is raad te hooren en aan te nemen dan te geven.

Het kan zijn dat het gevoelen van ieder goed is; maar naar anderen niet te willen

I BOEK. IX HOOFDSTUK. 73

luisteren, als de rede of de zaak het vordert, is een teeken van hoogmoed en halstarrigheid.

OEFENING.

Welk geluk van niet af te hangen dan van God, in den persoon der oversten die zijne plaats bekleeden. Hoe verdienstelijk is de volstandige oefening der gehoorzaamheid, aangezien zij een aanhoudend werk van verloochening, van verzaking aan zichzelven en van de volmaaktste liefde Gods is. Het is de gehoorzaamheid, die de uitmuntendheid, het geluk en de verdienste van het christelijk en kloosterlijk leven uitmaakt en die God tot den volkomen meester en eigenaar van onze harten maakt. Maar hiertoe wordt vereischt, dat de geest, het hart en de werken samenspannen, om ons de gehoorzaamheid te doen beoefenen : de geest om dezelve goed te kennen, het hart om ze te beminnen, en de werken om ze spoedig, edelmoedig en standvastig te beoefenen.

G E IJ E D.

Ook ik, o God! moet gehoorzaam en aan anderen onderworpen zijn. Als mensch, als burger, vooral als Christen, gevoel ik het billijke van dezen plicht. Geene samenleving zonder orde, geen orde zonder onderwerping. Laat mij steeds dit bewustzijn behouden en daarmede overeenkomstig handelen. Het voorbeeld

74 I BOEK. X HOOFDSTUK.

van uw Zoon zij mij daartoe eene krachtige aansporing. De knecht is niet meer 'dan zijn heer, de leerling niet beter dan de meester.

TIENDE HOOFDSTUK.

Over het vermijden van nuttelooze gesprekken.

i. Mijd, zoo veel gij kunt, 'het gewoel der menschen, want het behandelen der wereidsche zaken hindert grootelijks, al geschiedt het met een zuiver oogmerk.

Wij worden zoo ras door de ijdelheid besmet en gevangen!

Ik wenschte dat ik meer gezwegen en niet onder de menschen verkeerd hadde.

Maar waarom spreken wij en onderhouden wij elkander zoo gaarne, daar wij zoo zelden zonder kwetsing des gewetens tot het stilzwijgen wederkeeren ?

Daarom spreken wij zoo gaarne, omdat wij door onderlinge gesprekken troost bij elkander zoeken, en 't door velerlei gedachten bezwaarde hart wenschen op te beuren.

Ook spreken en denken wij zeer gaarne over hetgeen wij zeer beminnen of begeeren, of over hetgeen ons tegenstaat.

2. Maar helaas! dikwijls zonder nut en te vergeefs : want die uitwendige troost doet niet weinig hinder aan den inwendigen en godde-lijken troost.

I BOEK. X HOOFDSTUK. 75

Daarom waak en bid, opdat de tijd niet ledig voorbij ga.

Staat het vrij en komt het te pas te spreken, spreek over iets stichtelijks.

Een kwade gewoonte en veronachtzaming van onzen voortgang zijn veelal oorzaak, dat wij geen wacht houden over onzen mond.

Echter bevordert niet weinig onzen geestelijken voortgang een godvruchtig gesprek over geestelijke onderwerpen, vooral wanneer zich daartoe in God vereenigen personen, die eens van hart en ziel zijn.

OEFENING.

Waken en bidden is het eenige middel, hetwelk Jezus Christus in het Evangelie aan den Christen geeft, om de zonde te vluchten, om aan de bekoring te wederstaan en zijne zaligheid te verzekeren. Weinig tot de schepselen en veel tot God spreken, de onnoodige en nieuwsgierige gesprekken vermijden, zijne tong niet gebruiken dan om goede en nuttige dingen te zeggen, is een voortreffelijk middel om eenen inwendigen mensch te worden, om de zuiverheid des harten en den vrede des gewetens te behouden, en om zich innig met God te vereenigen. Eene ziel, die te veel met de menschen omgaat, die gansch wereldsch is en zich met beuzelarijen ophoudt, vindt niet veel smaak in God, houdt zich niet veel met het gebed bezig, en oefent weinig de overweging (meditatie )»

76 I BOEK. XI HOOFDSTUK.

zaken, die nochtans tot de zaligheid der christenen nuttig en zoo noodzakelijk zijn. Wat doet gij, verstrooide en dolende ziel, zegt de H. Au-gustinus, wanneer gij u door geschapene voorwerpen, vergankelijke vermaken en tijdelijke goederen zoekt te bevredigen ? Zoek in uzelven, door de overweging, het ware en het opperste goed, hetwelk in u is en hetgeen u kan bevredigen.

G E li E 1).

Ook ik, o God ! wenschte dikwijls wat minder onder de menschen geweest te zijn, wat minder gesproken te hebben. Te vaak moest ik van mijnen omgang heillooze gevolgen ontwaren. Te vaak ging ik mij in gesprekken te buiten, en zondigde tegen U of tegen mijnen broeder. Dat geen ijdel geklap mij langer vermake! Dat ik leere mijne tong bedwingen ; de lof van U, de stichting van mijzelven en van mijne broeders, zij het eenigste doel bij mijne gesprekken.

ELFDE HOOFDSTUK-

Over de middelen tot vrede, en den ijver tot voortgang.

i. Veel rust en vrede konden wij hebben, wilden wij ons niet bemoeien met de woorden en daden van anderen, welke ons niet aangaan.

Hoe kan hij lang in vrede blijven, die zich met eens anders zaken bemoeit, die steeds bui-

I BOEK. XI HOOFDSTUK. 77

ten zichzelven gelegenheden tot bekommering zoekt, en weinig of zelden tot /ichzelven terugkeert ?

Gelukzalig de eenvoudigen : want zij zullen overvloedigen vrede hebben.

2. Waarom zijn sommige Heiligen tot zulk eene volmaaktheid en hooge bespiegeling gestegen.

Omdat zij getracht hebben alle aardsche be geerlijkheden af te sterven. Daarom konden zij met geheel hun hart Gode aanhangen, en zich vrij met zichzelven ophouden.

• Wij houden ons te zeer met onze eigene driften op, en ontrusten ons te veel over hetgene voorbij snelt.

Zelden overwinnen wij ook eenig gebrek geheel, en wij worden niet tot dagelijkschen voortgang aangevuurd; daarom blijven wij koud en lauw.

3. Waren wij onszelven volkomen afgestorven en van binnen niet in verwarring, dan konden wij ook het goddelijke smaken en iets van de hemelsche bespiegeling ondervinden.

Het grootste, ja eenigt beletsel is, dat wij niet vrij zijn van driften en begeerlijkheden, en dat wij niet trachten den volmaakten weg der Heiligen in te slaan.

Als ons ook de geringste tegenstand ontmoet, zijn wij aanstonds terneergeslagen en wenden wij ons tot den troost der menschen.

4. Deden wij ons best om als dappere mannen in den strijd te staan, voorwaar wij zouden

78 I BOEK. XI HOOFDSTUK.

des Heeren hulp van den hemel over ons zien

neerkomen.

Hij toch is bereid die strijden en op zijne genade hopen te helpen. Hij geeft ons gelegenheid tot strijden, opdat wij overwinnen.

Stellen wij onzen voortgang in 't goede alleen in uiterlijke oefeningen, onze godsvrucht, zal dra een einde nemen.

Laat ons de bijl aan den wortel leggen en onze ongeregelde driften uitroeien, opdat wij een rustig gemoed mogen bezitten.

5. Mochten wij elk jaar ée;ie ondeugd uitroeien, wij zouden spoedig volmaakte mannen zijn.

Maar nu ontwaren wij dikwijls het tegendeel en bevinden dat wij in het begin onzer bekeering beter en zuiverder waren, dan wij nu, na vele jaren zijn.

Dagelijks moesten onze ijver en voortgang toenemen, en nu schijnt het al veel, als iemand van zijn eersten ijver een gedeelte kan behouden.

Deden wij ons in den beginne slechts een weinig gewelds, wij zouden daarna alles mot gemak en vreugde kunnen doen.

6. Zwaar valt het eene gewoonte af te leggen ; maar nog zwaarder tegen zijn eigen wil te handelen.

Zoo gij nu het kleine en lichte niet overwint, hoe zult gij het zwaardere te boven komen ?

Wedersta in den beginne uwe neiging en ont-ontdoe u van eene slechte gewoonte; opdat zij

I BOEK. XI HOOFDSTUK. 79

u niet allengskens in grootere zwarigheid brenge.

O, zoo gij beseftet, welke rust gij uzelven en welk genoegen gij anderen veroorzaakt door u wèl te gedragen ! ik geloof dat gij voor uw geestelijken voorgang meer bezorgd zoudt zijn.

OEFENING.

Even als er niets tegenstrijdiger is aan den waren vrede, aan het geluk en de rust des levens, dan zich aan zijne ongeregelde lusten over te geven en zich derzelver slaaf en slachtoffer te maken, alzoo is er niets geschikter om in ons eene ware gewetensrust voort te brengen, om het geluk van dit leven uit te maken en onze zaligheid te verzekeren, dan onophoudelijk onze booze neigingen te bestrijden en te overwinnen, en in alle gelegenheden wederstand té bieden aan de ongeregelde begeerten van ons hart. Leg u dan ernstig toe om u te versterven ; om datgene wat u tegenstrijdt, te overwinnen, om aan de hevigheid uwer lusten te wederstaan en om in alles aan uwen wil te verzaken. En die oplettendheid, die zorg, en dit heilig geweld, hetwelk volstrekt tot uwe zaligheid noodig is, zal u in den tijd en in de eeuwigheid gelukkig maken, aangezien er geen ware vrede des gewetens, noch eenige verdienste te vinden is, dan in hetgene men voor God, en tegen zichzelven doet.

8o I BOEK. XII HOOFDSTUK.

G E B E D.

Welke tevredenheid, o God! welke zielskalmte zoude ik smaken, bijaldien ik mij met anderen wat minder bemoeide, en met mijn eigen hart en zijn verzedelijking wat meer ophield! De heilrijkste gevolgen daarvan zouden zich in mijnen wandel vertoonen, en ik een hoogen trap van volmaaktheid bereiken. Doe mij den eenigen weg daartoe inslaan. Leer mij de noo-dige middelen bezigen, mijzelven overwinnen en volkomen meester blijven.

TWAALFDE HOOFDSTUK.

Over het nut der tegenspoeden.

i. Het is ons goed dat wij somtijds eenige moeielijkheden en tegenspoeden hebben.

Dikwijls roepen zij den mensch in zijn binnenste terug, in zooverre hij gevoelt dat hij in ballingschap is en zijne hoop op niets ter wereld stellen moet.

Het is goed dat wij somtijds tegenspraak ontmoeten, en dat men kwaad en ongunstig van ons denkt, zelfs als wij wèl doen en het wèl meenen ; dit bevordert dikwijls den ootmoed en bewaart ons voor ijdele roemzucht.

Want dan, als wij van buiten door de men-schen veracht of niet wèl beoordeeld worden, zoeken wij beter God, als onzen inwendigen getuige.

I BOEK. XII HOOFDSTUK. 81

2. Daarom moest de mensch zich zoo geheel in God vestigen, dat hij niet noodig had veel menschelijken troost te zoeken.

Wordt een welgezind mensch bedrukt, bekoord of door kwade gedachten gekweld, dan gevoelt hij dat hij God het meest noodig heeft, zonder wien hij ziet dat hij niets goeds vermag.

Dan ook treurt hij, en zucht en bidt, over de rampen die hij lijdt.

Dan verdriet het hem langer te leven, en wenscht hij dat de dood kome, opdat hij moge ontbonden worden en met Christus zijn.

Dan ook ontwaart hij recht dat er op de wereld noch volkomen heiligheid, noch volle vrede kan bestaan.

OEFENING.

Men moet de tegenspoeden beschouwen als beproevingen der liefde, en dezelve zuiveren, en haar bovennatuurlijk in ons doen worden. Indien eenieder de achting en het ontzag voor ons had, welke onze eigenliefde verlangt, en welke zij ons dikwijls inblaast te verdienen, zouden wij voor den evenmensch slechts eene verkeering hebben, die ons zou lastig vallen, als eene menschelijke erkentelijkheid en een geheim welbehagen jegens onszei ven. Maar God wil, dat wij overal tegenspraak, onverwachte toevallen en wederstand ontmoeten , en lijden van degenen, met welke wij leven, opdat wij hen slechts ten aanzien van Hem zouden beminnen, en omdat Hij het gebiedt.

82 I BOEK. XIII HOOFDSTUK.

Gelukkig is een hart dat door tegenspoed beproefd en door bekoringen gezuiverd wordt, zoo als het goud door het vuur beproefd en gezuiverd wordt. Het is hierdoor, zegt de Wijze-man, dat het waardig wordt met God te zijn, en bekwaam om volgens zijn hart te wezen.

GEBED.

Hoeveel mijne zinlijkheid daartegen hebbe, ik zie, o God ! meer dan ooit dat tegenspoeden mij nuttig zijn en mijn heil bevorderen. Zij zijn de middelen, door U aangewend, om mij godsdienst en deugd beminnelijk, en voor hunnen troost vatbaar te maken. Laat dan nimmer toe, dat ik mij tegen uwe wijze oogmerken verzette of onder den last bezwijke, dien Gij op mijne schouders legt. Alles zij mij lief en welkom van uwe hand, in alles worde uwe goedheid geprezen !

DERTIENDE HOOFDSTUK. Over het weerstaan der bekoringen.

i. Zoolang wij in de wereld leven, kunnen wij niet zonder kwelling en bekoring zijn.

Daarom staat er bij Job ; 's menschen leven op aarde is een strijd. (Job 7.)

Daarom moest ieder bij zijne bekoringen op zijne hoede zijn, waken en bidden, opdat de duivel geene gelegenheid vinde tot verleiding:

I BOEK. XIII HOOFDSTUK. 83 want die slaapt nooit, maar gaat rond, zoekende wien hij kan verslinden. (I. Petr. 4.)

Niemand is zoo volmaakt en heilig, dat hij niet somtijds bekoringen heeft; zelfs kunnen wij die niet geheel ontberen.

2. Hoe lastig en moeilijk de bekoringen ook vallen, zij zijn dikwijls den mensch zeer nuttig, omdat hij daardoor vernederd, gereinigd en onderwezen wordt.

Alle Heiligen zijn vele verdrukkingen en bekoringen doorgegaan, en aldus volmaakt geworden.

Maar zij, die de bekoringen niet konden doorstaan, zijn bezweken en verworpen geworden.

Geen stand is er zoo heilig, geen plaats zoo verborgen, waar geen bekoringen of wederwaardigheden zijn.

3. Zoolang de mensch leeft is hij niet geheel veilig tegen de bekoring : want de bron der bekoring is in onszelven, daar wij met begeerlijkheden geboren worden.

Wijkt de eene bekoring of moeilijkheid, de andere is daar : en altoos zullen wij iets moeten lijden, daar wij het goed van ons eerste geluk verloren hebben.

Velen trachten de bekoringen te ontvluchten en vallen daarin te dieper.

Door de vlucht alleen kunnen wij niet overwinnen, maar door geduld en waren ootmoed worden wij sterker dan al onze vijanden.

4. Wie slechts van buiten ontwijkt en niet den wortel uitrukt, zal weinig vorderen ; ja te

84 I BOEK. XIII HOOFDSTUK.

eer zullen de bekoringen tot hem wederkeeren,

en zal hij zich te erger bevinden.

Allengskens, en door geduld en door lankmoedigheid zult gij ze met Gods hulp beter overwinnen, dan door een hardnekkig en lastig tegenstreven.

Neem dikwijls raad bij de bekoring, en wil den bekoorde niet hard behandelen; maar bied hem troost, zooals gij wenschen zoudt dat men u deed.

5. Onbestendigheid van geest en gering vertrouwen op God zijn de bron van alle kwade bekoringen.

Want gelijk een schip zonder stuurman door de baren heen en weer geslingerd wordt; zoo wordt een kleinmoedig mensch, die van zijne voornemens afwijkt, op velerlei wijze bekoord.

Het vuur beproeft het ijzer, de bekoring den rechtvaardigen mensch.

Dikwijls weten wij niet wat wij kunner ; maar de bekoring toont wat wij zijn.

6. Nochtans moet men waken, vooral bij den aanvang eener bekoring : want lichter wordt de vijand overwonnen als men niet duldt dat hij de ziel binnentreedt, maar hem, zoodra hij aanklopt, aan den drempel weert.

Daarom heeft iemand gezegd : Wedersta het begin : te laat komt de artsenij, wanneer het kwaad door lang verzuim de overhand heeft gekregen.

Want eerst vertoont zich aan dc ziel de enkele gedachte, dan eene sterke verbeelding, ver-

I BOEK. xni HOOFDSTUK. 85

volgens het welbehagen, de kwade beweging de toestemming.

Zoo treedt de booze vijand allengskens geheel binnen, als men hem niet in den beginne tegenstand biedt.

En hoe langer iemand wacht met weerstand bieden, hoe zwakker hij dagelijks in zichzelven wordt, en hoe sterker tegen hem de vijand.

7. Sommigen lijden zwaardere bekoringen in het begin hunner bekeering, anderen op het einde.

Sommigen worden gekweld schier hun leven lang, anderen slechts licht bekoord, volgens de wijze en billijke schikkingen Gods, die den staat en de verdiensten der menschen weegt, en alles tot heil zijner uitverkorenen voorbeschikt.

8. Daarom moeten wij, wanneer wij bekoord worden, niet wanhopen, maar te vuriger God bidden, dat Hij ons in alle wederwaardigheid gelieve bij te staan : Hij toch, zal volgens het gezegde van Paulus, .met de bekoring ook de uitkomst geven om ze te kunnen verdragen.

Buigen wij dan bij alle bekoring en wederwaardigheid onze zielen onder de hand van God: want Hij zal de nederigen van geest redden en verhefifen.

9. Welken voortgang de mensch gemaakt heeft, blijkt bij bekoringen en ongevallen. Ook dan neemt de verdienste toe en komt de deugd meer uit.

Het is niets groots dat een mensch godvruchtig en ijverig is, als hij niets zwaars gevoelt;

86 I BOEK. Xin HOOFDSTUK.

maai* wanneer hij ten tijde van tegenspoed het geduldig uithoudt, dan is er hoop pp grootei) voortgang.

Sommigen worden voor zware bekoringen bewaard en dikwijls in kleine, dagelijksche over-wonnnen; opdat zij, vernederd, in het groote nooit te veel op zichzelven mochten vertrouwen, dnar zij in het kleine zoo zwak zijn geweest.

OEFENING.

De bekoringen dienen om ons van de geheime verkleefdheid te zuiveren, welke wij tot de ijdelheid en de eigenliefde hebben, alsook van het vertrouwen, hetwelk wij in onszei ven heb-hen, met ons het gewicht onzer ellenden te doen gevoelen; met ons van de voldoening eenen afkeer te geven, en met ons te verplichten op God alleen te vertrouwen. Zij dienen daarenboven nog om ons te verootmoedigen, door de ondervinding onzer zwakheden en door al het gevoel van den wortel van verdorvenheden, dien wij in ons dragen. Zij dienen, ten laatste, om ons te onderrichten over onze machteloosheid, om iets goeds ter zaligheid te doen, of om ons van de zonde te bevrijden zonder de hulp Gods.

GEBED.

Dat de mensch aan veelvuldige bekoringen is blootgesteld, o God! ondervind ik genoeg. Van alle kanten doen zich vijanden op en moet ik mij ten strijde gereedhouden. Doch, wel verre van deswegen ontevreden te zijn, eerbiedig ik

I BOEK. XIV HOOFDSTUK. 87

ook hierin uwen heiligen wil. Ja, de bekoringen zijn mij nuttig; want zij oefenen mijne deugd. Gelukkig zij, zoo zij de proef uithoudt Geef mij hiertoe uwe genade, o God ! waardoor ik alles vermag; help mij strijden en overwinnen.

VEERTIENDE HOOFDSTUK Over de lichtvaardige oordeelvellingen.

1. Sla uwe oogen op.uzelven en wacht u de daden van anderen te beoordeelen.

Wie anderen beoordeelt werkt vergeefs, dwaalt veel en zondigt licht.

Maar wie zichzelven beoordeelt en beproeft, werkt altoos met vrucht.

Zooals eene taak ons ter harte gaat, oordee-len wij veeltijds daarover; want door onze eigenliefde wijkt ons oordeel licht van de waarheid af.

Ware God altoos het eenige doel onzer begeerten, wij zouden zoo licht niet ontroerd worden, als men onzen zin wederstaat.

2. Maar dikwijls schuilt er van binnen iets of doet zich iets van buiten op, dat ons nog medesleept.

Velen zoeken in hetgeen zij doen heimelijk zichzelven en weten het niet.

Ook schijnen zij in goeden vrede gevestigd, als de zaken naar hun wensch en zin gaan : maar valt iets tegen hun wensch uit, terstond zijn zij ontroerd en droevig.

88 I BOEK, XIV HOOFDSTUK.

Uit het verschil van meaning en gevoelen

ontstaat dikwijls genoeg tweedracht tusschen vrienden en medeburgers, tnsschen geestelijke en godvruchtige personen.

3. Eene oude gewoonte laat zich moeielijk afleggen, en niemand wordt gaarne van zijn eigen zienswijze afgebracht.

Indien gij meer steunt op eigen doorzicht of kloekheid, dan op de kracht uwer onderwerping aan Jezus Christus, gij zult zelden en laat een verlicht man worden.

Immers God wil dat wij ons volkomen aan Hem onderwerpen, en dat wij door eene brandende liefde alle redeneeringen te bovenkomen.

OEFENING.

Wij oordeelen vaker door de neiging van ons hart, dan door het licht van onzen geest. Onze eigenliefde brengt gewoonlijk te weeg, dat wij in onszelven goedkeuren, wat wij in anderen veroordeelen, en wij zijn zooveel te scherpzinniger op de gebreken van den naaste, als wij te verblind zijn op de onze. Een geest, die zich gestadig met God bezig houdt, en eene ziel die getrouw is aan de beweging zijner genade, eene ziel, die alzoo met God bezig, en aan Hem gehecht is, houdt zich in zichzelve niet op dan met God, en met zich in God, en daar zij haar hart tracht te bewaren, vergeeft zij niets aan zichzelve en alles aan anderen.

I BOEK. XV HOOFDSTUK. 89

G E P. E D.

Mocht, o God ! deze overweging op mijn hart van een weldadigen invloed zijn, mijn oog zich op U gevestigd honden en nw wil mij steeds voor den geest zweven, dan zonde ik mij in vele opzichten voorzichtiger gedragen, en niet zoo vaak over mijn broeder een lichtvaardig oordeel vellen. Doe mij wijzer worden. Dat ik mij bezighonde met mijzei ven, zonder mij met anderen te bemoeien. U alleen te beminnen, te behagen zij mijn doel; mijn eigen heil te bevorderen, mijne hoofdbezigheid!

VIJFTIENDE HOOFDSTUK.

Over de werken uit liefde verricht.

1. Om niets ter wereld en ter liefde van geen eenig mensch mag men iets kwaads doen.

Nochtans mag men vrij, ten nntte vam hem die het noodig heeft, somtijds eenig goed werk uitstellen of liever door een beter vervangen.

Op deze wijze toch gaat het goede werk niet verloren, maar in een beter over.

Zonder liefde kan een uitwendig werk niets baten.

Maar alles wat uit liefde geschiedt, hoe gering en ongeacht het zij, wordt geheel vruchtbaar.

Want God weegt meer waarom iemand handelt, dan de daad die hij verricht.

2. Hij doet veel, die veel liefheeft. Ook doet hij veel, die iets wel doet.

90 I BOEK. XV HOOFDSTUK.

Hij doet wèl, die meer het algemeen belang dan zijn eigen wil dient.

Dikwijls schijnt iets.liefde te zijnen is eerder zinlijkheid ; want zelden laten natuurlijke neiging, eigen wil, hoop op vergelding, baatzucht zich buitensluiten.

3. Wie eene ware en volmaakte liefde bezit, zoekt in niets zichzelven, maar wenscht dat de eer van God alleen in alles bevorderd worde.

Ook benijdt hij niemand , omdat hij geen vreugde bemint die hij alleen geniet.

Niet in zichzelven wil hij zich verheugen, maar in God wenscht hij boven alle goederen zijne gelukzaligheid te vinden.

Aan niemand schrijft hij iets goeds toe, maar brengt het geheel terug tot God, uit wien als uit eene bron alles voortvloeit, en in wien als hun laatste einde alle Heiligen zalig rusten.

O! wie een vonkje der ware liefde bezat, hij zou in waarheid gevoelen dat al het aardsche vol ijdelheid is. •

OEFENING.

Men kan niet genoeg de woorden van den schrijver herhalen, die zegt, dat God zoo zeer niet aanziet hoeveel men doet, als uit hoe groote liefde het werk voortkomt, en dat men veel doet, als men veel bemint; dat is dat onze werken aan God waarlijk niet behagen, dan voor zooveel zij voortkomen uit het verlangen om aan Hem aangenaam te wezen, en als door het zegel der liefde gestempeld zijn. Doet, zegt de

ï BOEK. XV HOOFDSTUK. 91

heilige Paujus, al wat gij dcet, door ingeving en beweging van de liefde Gods. Het is die levende en werkende liefde, die, wanneer zij menigwerf herhaald wordt, de verdienste van onze goede werken uitmaakt; en het geloof zelfs is zwak en kwijnend in ons, indien het niet door eene godvruchtige geneigdheid bezield is tot God, die ons zijne waarheden veropenbaard heeft. Laat ons dan trachten den Heer te beminnen in alles wat wij doen, en alles doen met God te beminnen. Heer! alles voor en in U. Ziedaar hetgene ons hart moet zeggen en onophoudelijk doen, om een bovennatuurlijk en verdienstelijk leven te leiden, en om in den tijd le beginnen, hetgene wij in de eeuwigheid zullen voortzetten.

GERED.

God der liefde! bron der zuiverste liefde! van wiens liefde alles wat aanzijn heeft getuigt, en die door liefde uwe redelijke schepselen ten hoogsten trap van volmaaktheid brengt, vervul mijn hart met zulk edel gevoel. Geef dat ik U boven alles, en mijnen naaste liefhebbe als mij-zelven. Zonder liefde kan ik nimmer behagen, geen leerling van Jezus zijn; zonder liefde is alles ijdel, en mijn Christendom eene hersenschim.

92 I BOEK. XVI HOOFDSTUK.

ZESTIENDE HOOFDSTUK.

Over het verdragen der gebreken van anderen.

1. Wat de mensch in zichzelven of in anderen niet kan verbeteren, dat moet hij geduldig verdragen, totdat God liet anders beschikke.

Denk dat het zoo wellicht beter is om u te beproeven en in lijdzaamheid te oefenen, zonder welke al onze verdiensten niet veel te achten zijn.

Nochtans moet gij bij zulke bezwaren bidden dat God ii te hulp kome, opdat gij ze goedwillig moogt verdragen.

2. Indien iemand, eens of tweemaal vermaand, niet luistert, wil niet met hem twisten; maar geef het alles aan God over, opdat zijn wil geschiede en Hij in al zijne dienaren verheerlijkt worde : Hij toch weet wel het kwade in het goede te verkeeren.

Beijver u geduldig te zijn in het verdragen van de gebreken en allerlei zwakheden van anderen, daar ook gij veel hebt, dat anderen verdragen moeten..

Kunt gij uzelven niet zóó maken als gij wenscht, hoe kunt gij dan een ander naar uwen zin hebben ?

3. Wij willen gaarne anderen volmaakt hebben, en wij verbeteren onze eigene gebreken niet.

Wij willen dat anderen streng bestraft wor-

I BOEK. XVI HOOFDSTUK. 93 den, en wij willen niet dat men ons bestraffe.

Veel toegevendheid voor anderen mishaagt ons, en nochtans willen wij niet dat men ons weigere hetgeen wij vragen.

Wij willen dat anderen door regels in toom gehouden worden, maar zeiven willen wij in niets bedwongen zijn.

Dus blijkt het hoe zelden wij onzen naaste als onszelven achten.

Waren allen volmaakt, wat zouden wij dan van anderen om Godswil te verdragen hebben ;

4. Maar nu heeft God het zóó geschikt, opdat wij leeren elkanders lasten dragen.

Want er is niemand zonder gebrek, niemand zonder last, niemand zichzelven genoegzaam, niemand voor zichzelven wijs genoeg.

Daarom moeten wij elkander verdragen, elkander troosten, gelijk ook helpen, onderwijzen en vermanen.

Hoe groot dan dc deugd van iemand zij, blijkt best ten tijde van tegenspoed.

Want niet de gelegenheden maken den meusch zwak, zij toonen wat hij is.

OEFENING.

Hoe heiligmakend is de oefening, en welk voortreffelijk middel is de beoefening van liefde, om ons den hemel te doen bekomen, namelijk van in ons en in anderen de zwakheden te verdragen, welke wij niet kunnen verbeteren ! Want er is niets bekwamer om ons te verootmoedigen en ons voor God te vernederen, dan

94 I BOEK. XVII HOOFDSTUK, het gevoel van onze ellenden; en niets is rechtvaardiger, dan van anderen te verdragen, het-gene wij willen dat men van ons verdrage. Wij moeten dus alles, wat uit de gesteldheid van den naaste voortkomt, geduldig verdragen, en niemand iets door onze gesteldheid doen lijden. Het is alzoo volgens den heiligen Paulus, dat wij elkanders last dragen en de wet van Christus volbrengen zullen, die de wet van liefde, van zoetheid en geduld is.

GEBED.

Hoe verre nog, o God! ben ik van den geest dezer lessen verwijderd! Eigenliefde belet mij doorgaans mijne eigene gebreken te zien, en ik wil mij nochtans als verbeteraar mijns broeders opwerpen ! Hoe strijdig is dit gedrag met de liefderijke voorschriften van het heilig Evangelie ! Laat toch deze voorschriften meer indruk óp mij maken; leer mij anderen verdragen, gelijk zij mij verdragen moeten, overeenkomstig de les van uwen Zoon : al wat gij wilt dat anderen u doen, doe hun insgelijks.

ZEVENTIENDE HOOFDSTUK. Over het kloosterleven.

i. Gij moet uzelven in vele opzichten leeren buigen, wilt gij vrede en eendracht met anderen behouden.

Het is geen kleinigheid in een klooster of in een vereeniging te wonen, aldaar zonder

I BOEK. XVII HOOFDSTUK. 95 klachte te verkeeren en getrouw te volharden tot aan den dood.

Gelukkig hij, die een vroom leven gelukkig voltrokken heeft!

Wilt gij behoorlijk volharden en voortgang maken, beschouw u als een balling en vreemdeling op aarde.

Om Christus' wil moet gij als een dwaas willen beschouwd worden, zoo gij een godvruchtig leven wilt leiden.

2. Kap en kruin doen er weinig toe; maar verandering van zeden en volkomen versterving der driften maken den waren kloosterling.

Wie iets anders zoekt dan God alleen en het heil zijner ziele, zal niets dan kwelling en smart vinden.

Ook kan hij er niet lang in vrede blijven, die niet tracht de geringste te zijn en aan allen onderworpen.

3. Gij zijt gekomen om te dienen, niet om te heerschen.

Weet dat gij geroepen zijt om te lijden en te werken, niet om ledig te loopen of te klappen.

Hier dus worden de menschen beproefd, gelijk het goud in den oven.

Hier kan niemand het uithouden, tenzij hij zich van ganscher harte ter liefde Gods wil vernederen.

OEFENING.

Men moet veel vermogen op zichzelven hebben, zich kunnen inhouden eh zich in verschei-

gó I BOEK. XVII HOOFDSTUK.

dene gelegenheden kunnen overwinnen, om gelukkig en tevreden in eene gemeente of in een klooster te leven, en aldaar krachtdadig aan zijne volmaaktheid en zaligheid te werken. Even als de inborst van dengene, met wien men leeft, dikwijls met de onze niet overeeenkomt, moet de genade den vrede en* de liefde onderhouden, door de sterkte die zij geeft, om de tegenstrijdigheid van inborst te lijden en te verdragen ; even gelijk de natuur den vrede in de wereld, door de tegenstrijdigheid der elementen onderhoudt. Zoo dan, gij zult noch ware gewetensrust, noch verzekering der zaligheid vinden, dan in de inwendige versterving, die u aanzet om u in alles te overwinnen, en die u in den waren ootmoed des harten aanmoedigt om alles te verdragen.

G E B E D.

Ook voor mij, o God! schoon in de wereld levende, heeft deze les haar nut. In eiken staat toch kan ik U dienen, en moet ik op het heil mijner ziel aandachtig zijn. Waar ik mij ook bevinde, ootmoed, godsvrucht en- zelfbeheer-sching blijven voor mij gewichtige verplichtingen. Leer mij die meer en meer kennen, en geef mij kracht om ze getrouw en standvastig ten uitvoer te brengen. Dat de wereld mij bespotte, zoo veel zij wil; ik heb aan uw welbehagen genoeg.

I BOEK. XVIir HOOFDSTUK. 97

ACHTTIENDE HOOFDSTUK. Over liet voorbeeld der heilige Vaders.

1. Vestig het oog op de levendige voorbeelden der heilige Vaders, die uitblonken in de ware volmaaktheid en godsvrucht, en gij zult zien hoe gering het is, ja bijkans niets wat wij doen.

Ach 1 wat is ons leven bij het hunne vergeleken ?

De Heiligen en vrienden van Christus hebben den Heere gediend in honger en Horst, in koude en naaktheid, in arbeid en vermoeienis, in waken en vasten, in gebeden en heilige overdenkingen, in velerlei smaad en vervolgingen.

2. Hoe vele en zware verdrukkingen hebben niet ondergaai. de Apostelen, de Martelaars, de Belijders, de Maagden en al de overigen, die de voetstappen van Christus hebben willen volgen !

Want zij hebben in deze wereld hunne zielen gehaat, om die voor het eeuwige leven te behouden.

Welk een streng en verstervend leven hebben de heilige Vaders in de woestijn geleid ! Wat langdurige en zware bekoringen hebben zij doorgestaan! Hoe menigmaal werden zij door den vijand gekweld ! Wat menigvuldige en vurige gebeden hebben zij Gode opgedragen, welke strenge onthoudingen uitgeoefend 1

Hoe groot was hun ijver en vurigheid tot

7

g8 i boek. xvui hoofdstuk.

geestelijken voortgang ! Welken harden strijd voerden zij bij het beteugelen hunner gebreken! Hoe zuiver en oprecht was hunne bedoeling tot God gericht I

Des daags arbeidden zij, en den nacht brachten zij met lange gebeden door, schoon zij onder den arbeid niet ophielden met den geest te bidden.

3. Al hun tijd besteedden zij nuttig. Elk uur scheen hun te kort in den omgang met God doorgebracht.

Ja, het liefelijke der bespiegeling deed hen de behoefte der lichamelijke verkwikking vergeten.

Van alle rijkdommen, waardigheden, eer, vrienden en bloedverwanten deden zij afstand; zij begeerden niets van de wereld te bezitten.

Nauwelijks namen zij 's levens nooddruft, de verzorging des lichaams, zelfs in 't noodzakelijke, viel hun lastig.

4. Zij waren dus arm in aardsche goederen, maar zeer rijk in genade en deugden.

Vanbuiten hadden zij gebrek, maar vanbinnen werden zij door de genade en den god-delijken troost verkwikt.

Der wereld waren zij vreemd, maar Gode zeer nabij en vertrouwelijke vrienden.

In hun eigen oogen waren zij niets en bij de menschen veracht; maar in de oogen van God waren zij dierbaar en uitverkoren.

Zij volhardden in waren ootmoed; zij leefden in eenvoudige onderwerping; zij wandelden in liefde en lijdzaamheid.

I IÏOEK. xvrn HOOFDSTUK. 99

En daaiom vorderden zij dagelijks in het geestelijk leven en verkregen van God groote genade.

Zij zijn aan alle kloosterlingen tot voorbeeld gegeven, en zij moeten ons sterker aansporen tot gestadigen voortgang, dan de menigte lau-wen tot verslapping.

5. Hoe groot was de ijver aller kloosterlingen bij den aanvang hunner heilige instelling! Hoe groot hunne godsvrucht bij het gebed I Hoe groot hunnen naijver tot de deugd 1 Welke strenge tucht onderhielden zij ! Hoe bloeiden bij allen, eerbied voor en onderwerping aan de voorschriften huns Meesters!

Nog heden getuigen de nagelaten sporen, dat zij waarlijk heilige en volmaakte mannen geweest zijn, die zoo dapper strijdende, de wereld onder den voet hebben gebracht.

En nu wordt hij groot geacht die geen overtreder is, die hetgeen hij op zich genomen heeft, geduldig kan dragen

6. O lauwheid en nalatigheid van onzen stand! dat wij van den eersten ijver zoo spoedig afwijken, ja, wegens vermoeiing en traagheid het leven moede worden.

O, dat toch de zucht tot geestelijken voortgang niet geheel in u mocht slapen, die dikwijls zoo vele voorbeelden van godvruchtigen onder het oog gehad hebt!

OEFENING.

Niets is bekwamer om ons aan te moedigen

IOO I BOEK. XVIII HOOFDSTUK, tot een deugdzaam leven, dan het voorbeeld dergenen, die wèl geleefd hebben. Dit voorbeeld maakt ons de deugd mogelijk, gevoelig en gemakkelijk, en toont ons haar gebruik aan, door ze ons voor te stellen in anderen, die haar reeds beoefend hebben; want wij moeten tot onszelven zeggen, wanneer wij de levensbeschrijvingen der Heiligen lezen of hunne voorbeelden aanschouwen : ziedaar wat menschen, als wij, gedaan, verlaten en verdragen hebben, om den hemel te verdienen, welken wij hopen. En wij, wat hebben wij tot dusverre gedaan ? Waarom zouden wij niet doen hetgene zij gedaan hebben, om dezelfde vergelding te verdienen ? Helaas I hoe zeer moet ik niet vreezen, wanneer ik voor God zal verschijnen, dat Hij mij van den eenen kant mijn geloof, mijn godsdienst, en de voorbeelden der deugdzame menschen, die in denzelfden staat als ik geleefd hebben, zal toonen en tot mij zal zeggen : ziedaar wat gij moest gedaan hebben, en zie wat gij gedaan hebt; oordeel zelf wat verdient gij ?

GEBED.

Schaamrood word ik, o God! als ik mij de voorbeelden uwer heilige vrienden herinner,quot; en mijn wandel daarmede vergelijk. Zoo niet in alles, toch in vele opzichten konde ik hen navolgen, al ware het alleen door zuivere godsvrucht en liefde tot deugd in mijn hart aan te kweeken. Maar ach, hoe verre ben ik daarvan verwijderd!

I BOEK. XIX HOOFDSTUK. IOI Wek dan bij mij de lust tot navolging op, ondersteun mij met uwe genade en help mij alle beletselen overwinnen.

NEGENTIENDE HOOFDSTUK.

Over de oefeningen van den waren kloosterling.

1. Het leven eens waren kloosterlings moet door allerlei deugden uitmunten, opdat hij inwendig zij, zooals hij uitwendig de menschen voorkomt.

Ja, inwendig moet hij veel meer zijn, dan men uitwendig aan hem bespeurt.

Want die in ons binnenste ziet is Gpd, dien wij, waar wij .ons bevinden, ten hoogste moeten eerbiedigen, en voor wiens aangezicht wij zuiver als Engelen moeten wandelen.

Eiken dag moeten wij ons voornemen vernieuwen en ons tot ijver opwekken, als waren wij eerst heden tot bekeering gekomen. . Wij moeten zeggen : help mij, Heere God! in mijn goed voornemen en in uwen heiligen ■Uienst. Geef dat ik heden eens recht beginne, want, wat ik tot nu toe deed, was niets.

2. Gelijk ons voornemen, zoo is de gang onzer vordering. En die wèl wil vorderen, moet groote vlijt aanwenden.

Want als hij, die ernstig voorneemt, dikwijls verllauwt, wat dan hij die belden df min ernstig iels voorneemt ?

I02 I BOEK. XIX HOOFDSTUK.

Nochtans geschiedt het verlaten van ons voornemen op velerlei wijze, en ook hét geringste verzuim in onze oefeningen heeft nauwelijks plaats zonder eenig nadeel.

Der rechtvaardigen voornemen hangt meer af van de genade Gods dan van eigen wijsheid; wat zij ook ondernemen, op Hem vertrouwen zij steeds.

Want de mensch wikt, maar God beschikt: en 's menschen weg is niet in zijn eigen macht.

3. Indien uit godsvrucht of om het nut eens broeders somtijds eene gewone oefening nagelaten wordt, zoo kan dit naderhand licht hersteld worden.

Maar indien men ze te licht uit tegenzin of Onachtzaamheid verzuimt, zoo is dat zeer te berispen, en men zal het schadelijke ervan ontwaren.

Doen wij ons best, zooveel wij kunnen, nog in vele dingen zullen wij licht te kort schieten.

Desniettemin moeten wij altoos iets zekers voornemen, vooral tegen hetgeen ons het meest hindert.

Wij moeten zoowel het uitwendige als het inwendige onderzoeken en regelen : want beiden helpen tot voortgang.

4.. Kunt gij niet aanhoudend tot uzelven te-rugkeeren, doe het evenwel somtijds, tenminste tweemaal daags, des morgens en des avonds.

's Morgens maak uw voornemen ; 's avonds onderzoek uw gedrag : hoe gij dien dag geweest zijt in gedachten, woorden en werken;

1 BOEK. XIX HOOFDSTUK. 103 misschien hebt gij daardoor dikwijls God en den naaste beleedigd.

Omgord u als een man tegen de listen des duivels.

Bedwing de onmatigheid, en gij zult te lichter al de neigingen van het vleesch beteugelen.

Wees nooit geheel ledig, maar altoos bezig met lezen of schrijven, of met bidden of overdenken of met iets nuttigs voor het algemeen te doen.

Lichamelijke oefeningen nochtans moeten met omzichtigheid geschieden; zij zijn niet voor allen even dienstig.

5. Wat niet aan allen gemeen is, moet niet in het openbaar vertoond worden : want de bijzondere oefeningen geschieden veiligst verborgen.

Wacht u intusschen van traag voor het algemeen, en ijveriger voor het bijzondere te zijn.

Maar nadat gij het verschuldigde en opgelegde geheel en getrouw verricht hebt, en u blijft nog tijd over, geef u aan uzelven terug volgens het verlangen uwer godsvrucht.

Niet allen kunnen dezelfde oefening hebben, maar den eene dient deze meer, gene eene andere.

Naar den eisch der tijden behaagt verschil van oefeningen : want deze zullen op de feest-, andere op de gewone dagen meer bevallen; sommigen hebben wij noodig ten tijde der bekoring, andere ten tijde van rust en vrede. t)ezc gedachten behagen wanneer wij droevig zijn, gene als wij ons in den Heer verheugen.

I04 I BOEK. XIX HOOFDSTUK.

6. Tegen de ^ voorname feestdagen moeten nuttige oefeningen vernieuwd en. der Heiligen voorspraak te ijveriger afgesmeekt worden.

- Van den eenen feestdag tot den anderen moeten wij ons voorstellen, alsof wij dan uit deze wereld verhuizen en tot het eeuwige feest overgaan zullen.

Daarom ook moeten wij ons op die tijden van godsvrucht zorgvuldig voorbereiden, godvruch-tiger wandelen en te stipter al onze verplichtingen nakomen, alsof wij eerlang het loon on-zes arbeids van God stonden te ontvangen.

7. En wordt dit uitgesteld, denken wij dan dat wij nog niet genoeg zijn voorbereid, en nog niet waardig die groote heerlijkheid, welke ons ten bestemden tijde zal worden geopenbaard, en trachten wij ons beter tot dien overgang voor te bereiden.

Gelukkig de knecht, staat er bij den Evangelist Lucas, dien zijn Heer bij zijne komst wakend zal vinden! Ik zeg u voorwaar. Hij zal hem stellen over al zijne goederen.

OEFENING.

O, welk een groot vermogen hebben op ons de levende, krachtdadige en volstandige verlangens van aan onszelven te sterven, en in en voor God te leven, en dit om ons op te wekken om hetzelve in het werk te stellen; want men doet altijd wat men waarlijk wil : maar ons ongeluk is, dat wij dikwijls slechts zwakke en kra^htelooze verlangens hebben om God te

I BOEK. XIX HOOFDSTUK. IO5 bevredigen, terwijl wij er zulke levendige en krachtdadige vormen, om onszelven te voldoen. Hierdoor geschiedt het, dat de nutteloosheid onzer wenschen en verlangens een groot beletsel tot onze volmaaktheid en tot onze zalig' heid is. Men zou zich wel geheel aan God willen overgeven, maar men wil dit niet volstrekt; men wil dit ten tijde van het gebed en van de communie, en men wil dit niet meer in andere omstandigheden. Men wil zich niet dan gedeeltelijk en voor eenigen tijd van zijne plichten kwijten, hetgene zoo veel te weeg brengt, dat ons leven niets is dan eene aaneenschakeling van goede verlangens en slechte uitwerkselen, van beloften en ongetrouwheden. Indien men zoo leeft, is dit krachtdadig aan zijne zaligheid werken ?

GEBED.

Ook voor mij, o God! moet deze overweging belangrijk zijn. Als mensch en Christen heb ik de verhevenste bestemming. Wee mij, als ik in dit opzicht nalatig ben, en in deugd geenen of weinigen voortgang maak ! Open mijn hart voor den invloed dier heilige leeringen, en laat mijn gedrag daarvan blijk dragen. Dan zal ik geen dood behoeven te vreezen; in het zalig bewustzijn van steeds wakend bevonden té worden en het toegezegde loon te zullen ontvangen.

106 I BOEK. XX HOOFDSTUK.

TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Over de liefde tot eenzaamheid en stilzwijgendheid.

1. Kies een geschikteu tijd uit om met uzel-ven bezig te zijn, en overdenk dikwijls de weldaden Gods.

Laat daar hetgeen voor de nieuwsgierigheid is; lees zulke stoffen welke meer het hart roeren dan den geest bezighouden.

Zoo gij u onttrekt aan overtollige gesprekken en ledig rondloopen, aan het hooren naar nieuwigheden en geruchten, gij zult genoeg en bekwamen tijd vinden om u aan heilzame betrachtingen over te geven.

De grootste Heiligen, zooveel zij konden, vermeden den omgang met menschen en verkozen liever God in de eenzaamheid te dienen.

2. Iemand heeft gezegd ; „ zoo dikwerf ik onder de menschen geweest ben, keerde ik minder mensch terug.quot; Dit ontwaren wij dikwijls, wanneer wij lang met elkander praten.

Het valt lichter geheel te zwijgen, dan in woorden zich niet te buiten te gaan.

Het valt lichter in huis te blijven, dan zich buitenshuis genoeg in acht te nemen.

Wie alzoo tot het inwendige en geestelijke komen wil, moet zich met Jezus van de menigte afzonderen.

Niemand verschijnt veilig in het openbaar dan hij, die zich gaarne verbergt.

I BOEK. XX HOOFDSTUK. lOJ

Niemand spreekt veilig, dan hij, die gaarne zwijgt.

Niemand is veilig overste dan hij, die gaarne onderdanig is.

Niemand gebiedt veilig dan hij, die wel geleerd heeft te gehoorzamen.

3. Niemand verheugt zich veilig dan hij, die de getuigenis vanquot;een goed geweten in zich heeft.

Met dat al was der Heiligen gerustheid altoos gepaard met de vreeze Gods.

En zij waren daarom niet minder bezorgd en nederig, omdat zij in groote deugd en genade uitschitterden.

De gerustheid der boozen daarentegen komt van hoogmoed en vermetelheid voort, en gaat eindelijk in zelfbedrog over.

Beloof u nimmer gerustheid in dit leven, al schijnt gij een goed kloosterling of godvruchtig kluizenaar te zijn.

4. Zij die in het oog der menschen zeer heilig waren, liepen dikwijls te grooter gevaar wegens hun te groot vertrouwen.

Daarom is het velen nuttiger dat zij niet geheel zonder bekoringen blijven, maar dikwijls bevochten worden, opdat zij niet te gerust zijn, zich niet tot hoogmoed laten vervoeren, ook niet te licht tot uitwendigen troost hun toevlucht nemen.

Welk een goed geweten zoude hij hebben, die nooit naar eene voorbijgaande vreugde zocht, die zich nooit met de wereld ophield !

Welk een grooten vrede en rust zoude hij

ICS I BOEK. XX HOOFDSTUK.

bezitten, die alle ijdele zorg afsneed om slechts te denken aan God en zijne zaligheid, en zijne hoop te vestigen op God alleen.

5. Niemand is den hemelschen troost waardig, tenzij hij zich ijverig in een heilig berouw geoefend hebbe,

Wilt gij hartelijk geroerd worden, treed in uwe kamer en sluit het gedruisch der wereld buiten, gelijk er geschreven staat : Hebt berouw op uwe legerstede. (Ps. 4.)

In uwe cel zult gij vinden wat gij dikwijls daarbuiten zoudt verliezen.

Veel bewoond, wordt de cel steeds aangenaam, maar slecht bewaard, baart zij verveling.

Hebt gij haar in het begin uwer bekeering wèl bewoond en gehouden, zij zal u daarna eene geliefde vriendin en zeer dierbare troosteres worden.

6. In de stilte en rust maakt eene godvruchtige ziel voortgang, en leert de geheimen der Schriften kennen.

Daar vindt zij stroomen van tranen, waarin zij zich alle nachten wascht en reinigt, opdat zij met haren Schepper te gemeenzamer worde, hoe meer. zij zich van het gewoel der wereld verwijdert.

Wie zich alzoo van zijne vrienden en bekenden afzondert, dien nadert God met zijne heilige Engelen.

Het is beter verborgen te blijven en voor zich te zorgen, dan wonderen te duen en zich te verwaarloozeni

I BOEK. XX HOOFDSTUK. 109

7. Het is loffelijk in eenen kloosterling dat hij zelden uitgaat, vermijdt gezien te worden, ja de menschen niet wil zien.

Waarom zoudt gij willen zien hetgeen gij niet moogt bezitten ? De wereld gaat voorbij en hare begeerlijkheid. (Joan. 2.)

De trek der zinnelijkheid lokt u tot uitgaan; maar wanneer het uur voorbij is, wat anders brengt gij terug dan een bezwaard geweten en een verstrooid hart ?

Een vroolijk uitgaan baart dikwijls een treurig thuiskomen. En een vroolijke late avond maakt een droeven morgen.

Zoo treedt alle zinnelijk vermaak aangenaam binnen, maar op het einde kwetst en doodt het.

8. Wat kunt gij elders zien, dat gij hier niet ziet ? Ziedaar den hemel en de aarde en al de hoofdstoffen : daaruit is toch alles samengesteld.

Wat kunt Gij ergens zien, dat onder de zon lang kan staande blijven.

Gij denkt misschien u te kunnen verzadigen, maar daartoe kunt gij niet komen.

En al zaagt gij ook alles voor uw oogen, wat zoude het anders dan een ijdel gezicht zijn ?

Hef uwe oogen tot God in de hoogte, en bid voor uwe zonden en nalatigheden.

9. Laat den ijdele het ijdele, en let gij slechts op hetgeen God u gebiedt.

Sluit uwe deur achter u en roep tot u Jezus, uwen geliefde.

Blijf met Hem in uwe cel : want nergens zult gij zooveel rust vinden.

I-;O I ROEK. XX HOOFDSTUK.

Waart gij niet uitgegaan, noch hadt gij naar geruchten geluisterd, gij zoudt beter in goede rust gebleven zijn.

Van het oogenblik dat gij vermaak hebt om somtijds iets nieuws te hooren, moet gij ook daarvan de kwelling des harten dragen.

OEFENING.

De uiterlijke eenzaamheid is niet toereikend om een hart bezig te houden en te bevredigen, hetwelk zich alleen van de schepselen zou ontmaken, om met zichzelf bezig te zijn ; neen, men moet er de inwendige eenzaamheid bijvoegen, welke in heilige overdenkingen en in het gebed gelegen is. Eene ziel, die van alle zinlijke vermaken is afgescheiden, zoekt en vindt in God die volkomene voldoening, welke zij in geen schepsel kan aantreffen. De geest van zulk eenen persoon houdt zich gedurig bezig met een eerbiedig aandenken aan de tegenwoordigheid van zijnen God; zijn hart is bezield met een levendig en vurig verlangen om Hem te behagen en zijner liefde waardig te worden.

De ziel bekommert zich niet dan met Hem alleen, en het overige trekt zij zich niet aan. In hare aangename eenzaamheid geeft zij zich geheel aan God over, en is in Hem verslonden. Zij is door zijne liefde vervuld, zij vergeet alles, om steeds aan Hem te denken; zij zucht gedurig in de tegenwoordigheid van haren God, geheel doordrongen van droefheid over hare ongetrouwheden; zij haakt onophoudelijk

I BOEK. XXI HOOFDSTUK. Ill naar het geluk van Hem te zien, te beminnen en in den hemel te bezitten ; zij voedt zich met het lezen der heilige boeken en met de oefening des gebeds ; zij heeft geen verdriet, wanneer zij met God over de zaken harer zaligheid spreekt, of wel zij verdraagt ootmoedig het verdriet, dat zij in die handeling heeft; en om zijne opperste heerschappij te eeren, door de vernietiging der zonde in zich, ziet zij gaarne af van haar eigen vergenoegen, om Hem te bevredigen.

G E 11 E D.

Mocht, o goede Vader ! deze overweging voor mij heilzaam zijn, en ik in een stil, ingetogen, ja somtijds afgetrokken leven behagen vinden ! Ook midden in de wereld zoude ik mij onbesmet bewaren en het heil mijner ziel als mijn hoogste doel betrachten kunnen. Uw bijzijn zoude mij alle opoffering vergoeden, en een blik op eene zalige toekomst allen last verzachten. Geef mij hiertoe uwe genade, en doe op mijnen wensch uw zegen rusten.

EEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK

Over het berouw des harten.

i. Wilt gij eenigen voortgang maken, bewaar u in de vreeze Gods, wees niet te vrij, maar houd al uwe zinnen onder tucht en geef u niet aan eene dwaze vreugde over; schik u tot een

112 I BOEK. XXI HOOFDSTUK.

hartelijk berouw, en gij zult de godsvrucht vinden.

Het berouw geeft toegang tot veel goeds, dat door uitgelatenheid doorgaans dra verloren gaat.

Het is te verwonderen dat een mensch ooit in dit leven recht vroolijk kan zijn, als hij zijne ballingschap en zoo vele gevaren zijner ziele gedenkt en overweegt.

2. De lichtzinnigheid des harten en de onoplettendheid op onze gebreken zijn oorzaak dat wij de smarten onzer ziel niet ontwaren; dikwijls lachen wij dwaselijk, daar wij met reden moesten weenen !

Er is geen ware vrijheid noch rechte vreugde, tenzij in de vreeze Gods en in een goed geweten.

Gelukkig hij, die alle verstrooiende hindernis afwerpen en de krachten zijner ziel tot een heilig berouw verzamelen kan !

Gelukkig hij, die alles wegwerpt wat zijn geweten kan bevlekken of bezwaren.

Strijd moedig! eene gewoonte wordt door eene gewoonte overwonnen.

Kunt gij u ontdoen van de menschen, ook zij zullen u uw werk laten doen.

3. Trek u de zaken van anderen niet aan, noch meng u in de aangelegenheden der groo-ten.

Heb voor alles steeds het oog op uzelven, en vermaan uzelven bijzonder boven al uwe vrienden.

Hebt gij de gunst der menschen niet, wees

I BOEK. XXI HOOFDSTUK. 113 daarover niet bedroefd ; maar dit valle u zwaar, dat gij u zoo wel en omzichtig niet gedraagt, als een dienaar Gods en vromen kloosterling betaamt.

Dikwijls is het nuttiger en veiliger dat de mensch in dit leven niet veel vertroostingen hebbe, vooral naar den vleesche.

Nochtans dat wij geen goddelijken troost ontvangen of zelden dien ontwaren, is onze schuld; omdat wij het berouw des harten niet zoeken en den ijdelen uiterlijken troost niet geheel verwerpen.

4. Erken dat gij den goddelijken troost onwaardig en eerder velerlei kwellingen waardig zijt.

Wanneer een mensch waarachtig berouw heeft, dan valt hem de geheele wereld zwaar en bitter.

Een rechtschapen mensch vindt stofs genoeg om bedroefd te zijn en te weenen.

Want hetzij hij zichzelven beschouwt, hetzij over zijnen naaste nadenkt, hij weet dat hier niemand leeft zonder smart, en hoe nauwkeuriger hij zichzelven gadeslaat, hoe bedroefder hij is.

Stoffen eener rechtmatige droefheid en van een innerlijk berouw zijn onze zonden en en-deugden, waarin wij zoo verstrikt liggen, dat wij zelden hemelsche dingen kunnen beschouwen.

5. Indien gij meer aan uwen dood dan aan een lang leven dacht, ongetwijfeld zoudtgij met meer ijver u verbeteren.

114 I BOEK. XXI HOOFDSTUK.

Zoö gij ook de toekomende straffen der helle of van het vagevuur ernstig overwoogt, dan, geloof ik, zoudt gij arbeid en smart gewillig verdragen en geene gestrengheid vreezen.

Maar omdat dit niet tot het hart doordringt, en wij nog gehecht zijn aan hetgeen ons streelt, daarom blijven wij koud en zeer traag.

6. Het is dikwijls bij gebrek aan geesteskracht, dat het ellendige lichaam zoo lichtelijk klaagt.

Bid dan ootmoedig tot God dat Hij u den geest van berouw geve en zeg met den Profeet: •n Spijs mij, o Heer! met tranenbrood, en laat mij in overvloed tranen drinken. quot; (Ps. 79.)

OEFENING.

Kunnen wij onze ellende gevoelen, zonder ze te beweenen, zonder er ons voor God over te vernederen en zonder onophoudelijk tot Hem onze toevlucht te nemen, opdat Hij ons onder-steune en weerhoude van Hem te vergrammen. Het zijn quot;dit ootmoedig gevoelen en die vertrouwelijke toevlucht tot God, die den geest van berouw uitmaken, waarover de schrijver in dit hoofdstuk spreekt. Hoe is het mogelijk een oogenblik van blijdschap te genieten in dit leven, waarin men altijd lijdt, altijd zondigt, waarin men als banneling van het Paradijs leeft? Ach! met hoe groote reden heeft de heilige Augustinus gezegd, dat een ware Christen het leven verdraagt en naar den dood verlangt, die een einde aan de zonde zal stellen en hem

I BOEK. XXII HOOFDSTUK. II5 voor altijd aan zijnen God hechten. Hoe verdrietig is het te gevoelen dat men altijd geneigd is God te vergrammen en altijd in gevaar van verloren te gaau.¹. O leven! hoe zeer strekt gij tot last aan eene ziel, die waarlijk haren God bemint, en die het bedroeft van Hem gescheiden en als uit het Paradijs gebannen te zijn. O dood ! hoe aangenaam zijt gij voor eene ziel, die slechts naar God verzucht, en die niet meer wil leven zonder Hem te bezitten.

GEBED.

Mocht ik, o God! den toestand mijns harten kennen en tegelijk de misdaden overwegen die het bevlekken, met de menigvuldige gebreken die daarin als ingeworteld zijn; tranen van berouw zouden mijn aangezicht bedekken, en meer dan ooit zoude ik de verbetering mijns wan-dels ter harte nemen. Doe mij voor deze zelfkennis vatbaar worden; geef mij een berouwhebbend hart, vervul het met eene heilige vrees en verban damp;aruit alle aardsche gezindheden.

TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Beschouwing der menschelijke ellende.

1. Waar gij ook zijt, en wcrwaarts gij u wendt, zuo gij u niet tot God keert, gij zult ellendig zijn.

Waarom wordt gij ontsteld, wanneer het u niet gaat naar wil en wensch ?

116 I BOEK. XXII HOOFDSTUK.

Wie is hij die alles naar zijnen wil heeft ? Noch gij, noch ik, noch eenig mensch op aarde.

Èr is niemand ter were'H zonder eenigen druk of kwelling, hij zij koning of paus.

En wie is er het beste aan ? Voorzeker, die iets voor God kan lijden,

2. Vele onverstandigen en zwakken zeggen : wat heeft die mensch een goed leven! hoe rijk is hij ! hoe groot! hoe machtig! hoe verheven!

Maar let op de goederen des hemels, en gij zult zien, dat al deze tijdelijke niets zijn, maar zeer onzeker en eer tot last, omdat men die nimmer zonder zorg en vrees kan bezitten.

's Menschen geluk bestaat niet in overvloed van lijdelijke goederen te hebben ; de middelmaat is hem genoeg.

In waarheid, het is eene ellende op aarde te leven.

Hoe meer de mensch naar het geestelijke tracht, hoe bitterder hem het tegenwoordige leven wordt ; want te meer gevoelt hij en te klaarder ziet hij het gebrekkige zijner bedorven natuur.

Want eten, drinken, waken, slapen, rusten, arbeiden en al de andere behoeften der natuur onderhevig te zijn, is waarlijk eene groote ellende en droefheid voor den godvruchtigen mensch, die zoo gaarne van dat alles ontheven en vrij van alle zonde wezen zou.

3. Inderdaad de inwendige mensch wordt in deze wereld door de lichailielijke behoeften zwaar gedrukt.

I BOEK, XXII HOOFDSTUK. 11 ^

Daarom bidt de Profeet vurig om daarvan bevrijd te mogen worden : zeggende: Heer! red mij uit mijne nooden. (Ps. 24.)

Maar wee hun, die hunne ellende niet kennen ! En nog meer wee hun, die dit ellendig leven beminnen !

Want sommigen zijn daaraan zoo gehecht, schoon zij nauwelijks door arbeid of bedelen het noodige hebben, dat zij, mochten zij hier altoos leven, zich om het rijk van God niet zouden bekommeren.

4. O dwazen fen ongeloovigen van harte, die zoo diep in het aardsche liggen, dat zij in niets dan in het vleeschelijke smaak hebben !

Maar die ongelukkigen zullen tot hunne smart op het einde ontwaren, hoe laag en nietig het was wat zij bemind hebben.

De Heiligen Gods daarentegen en alle getrouwe vrienden van Christus gaven geen acht op hetgeen het vleesch behaagde, noch op hetgeen in deze eeuw in aanzien was; maar al hun hopen en begeeren haakte naar de eeuwige goederen.

Al hun verlangen streefde naar boven, naar het duurzame en onzichtbare, opdat zij niet door liefde tot het zichtbare naar de laagte mochten getrokken worden.

5. O broeder! verlies toch nooit het vertrouwen op voortgang in het geestelijke : gij hebt nu nog tijd en gelegenheid.

Waarom wilt gij uw voornemen tot morgen uitstellen ? Sta op, begin oogenblikkelijk en

Il8 I BOEK. XXII HOOFDSTUK.

zeg : nu is het tijd om te werken, nu ig het tijd om te strijden; nu is het de bekwame tijd om mij te verbeteren.

Wanneer gij het kwalijk hebt en gedrukt wordt, dan is het tijd om te verdienen.

Gij moet eerst door vuur en water gaan, voordat gij tot verkwikking komt.

Zoo gij u geen geweld aandoet, zult gij de ondeugd niet meester worden.

Zoolang wij dit brooze lichaam omdragen, kunnen wij evenmin zonder zonde wezen, als leven zonder verdriet en smart.

Gaarne zouden wij van alle ellende bevrijd zijn, maar dewijl wij door de zonde de onschuld verloren hebben, is ook het ware geluk voor ons verbeurd.

Daarom moeten wij geduld hebben en Gods barmhartigheid afwachten, totdat de ongerechtigheid voorbijga en het sterfelijke verslonden worde door het leven.

6. Ach, hoe groot is de menschelijke zwakheid, altoos overhellende tot ondeugd!

Heden belijdt gij uwe zonden, en morgen doet gij opnieuw wat gij gebiecht hebt.

Nu neemt gij u voor u te wachten, en een uur daarna gedraagt gij u als hadt gij u niets voorgenomen.

Met recht dan kunnen wij ons verootmoedigen en nooit eenig hoog gevoelen van onszel-ven hebben, daar wij zoo broos en onstandvastig zijn.

Ook kan^ spoedig door onachtzaamheid ver-

I BOEK. XXII HOOFDSTUK. 119 Joren gaan, wat wij eindelijk na veel arbeids en door de genade nauwelijks gewonnen'^hadden.

7. Wat ^al er nog op het einde van ons worden, die reeds zoo vroeg lauw zijn ?

Wee ons, indien wij nu al zoeken te rusten, als ware er nu reeds vrede en veiligheid, daar er zich nog geen spoor van ware heiligheid in onzen wandel vertoont!

Het ware wel noodig dat wij ons, als goede beginners, van nieuws tot betere zeden lieten opleiden, of er nog hoop mocht zijn op eenige toekomende verbetering en grooteren voortgang in de deugd.

OEFENING.

Welk geluk en welke verdienste, het hart van eenen barmhartigen God te mogen zoeken en te kunnen vinden om daarin al zijne ellenden af te leggen en ervan als ontslagen te worden. En hoe gelukkig is men, wanneer men begrijpt en smaakt, dat het ware geluk, en als het aardsche paradijs, bestaat, in voor God te lijden, en onder alle kwellingen diegene het liefste te verdragen, welke ons het meeste te-genstrijdt en verootmoedigt. Want er is niets dan de liefde Gods, die ons kan aanmoedigen om die te verdragen. Hoe ongelukkig is .het, de ellenden dezes levens niet te kennen, of dezelve niet te beminnen, en niet onophoudelijk naar het ware geluk van het toekomende leven te zuchten! Met reden heeft de heilige Grego-rius gezegd, dat men den honger en zijn on-

120 I quot;BOEK. XXIII HOOFDSTUK.

geluk bemint, en dat men «ijne verzadiging en zijn geluk niet zoekt. Is het mogelijk, steeds de onstandvastigheid en zwakheid zijns harten te gevoelen, hetwelk zoo gemakkelijk zijne goede voornemens vergeet, en bijna niets doet van hetgene het aan God beloofd heeft, zonder zich in zijne tegenwoordigheid te verootmoedigen, en Hem, in de gelegenheid zelve, evenals Judith, te bidden om ons te versterken en ons getrouw te maken ?

GEBED.

Ja, mijn God ! dit leven is aan velerlei ellende onderhevig. Er is niemand, of hij heeft zijne kwelling, van welken rang of stand hij zij. En nochtans zijn wij aan dit leven zo(^ zeer verslaafd, dat wij het overmatig beminnen, ja vaak tot ons hoofddoel maken. Leer ons toch dit leven uit het 'ware oogpunt beschouwen, als eene voorbereiding tot een beter ; dat het gevoel onzer ellende ons losmake van het aardsche, en het verlangen naar het hemelsche opwekke.

DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Overdenking des doods.

i. Hier zal het weldra met u gedaan zijn; zie maar hoe het met u gesteld is : heden is de mensch, en morgen verschijnt hij niet meer.

1 BOEK, XXIII HOOFDSTUK, 121 En is hij eens uit de oogen, dra Is hij ook uit de gedachte.

O blindheid en versteendheid van het men-schelijk hart : dat men slechts aan het tegenwoordige denkt en het toekomende niet meer vooruitziet!

Gij moest u bij al uw doen en denken zóó gedragen, als moest gij heden sterven.

Hadt gij een goed geweten, gij zoudt den dood niet veel vreezen.

Het ware beter de zonde te vermijden dan den dood te ontvluchten.

Zijt gij heden niet bereid, hoe zult gij het morgen zijn ? Morgen is een onzekere dag, en hoe weet gij of gij den dag van morgen hebben zult ?

2. Wat baat het lang te leven, als wij ons zoo weinig verbeteren ?

Ach, een lang leven maakt niet altoos beter, maar vermeerdert dikwijls de schuld.

O, mochten wij ook maar éen dag in deze wereld wèl geleefd hebben!

Velen tellen de jaren sedert hunne bekeering; maar dikwijls is de vrucht van verbete-tering gering.

Is het verschrikkelijk te sterven, het zal wellicht gevaarlijker zijn langer te leven.

Gelukkig hij, die het uur zijns doods steeds voor oogen houdt, en zich dagelijks tot sterven bereidt.

Zaagt gij ooit een mensch sterven, denk dat ook gij denzelfden weg gaan zult.

122 I BOEK. XXIII HOOFDSTUK,

3. Rijst de morgenstond, denk ffat gij den avond niet halen zult; en is de avond daar, durf u den dag van mogen niet beloven.

Wees dus altoos gereed, en leef zoo, dat de dood u nimmer onbereid vinde.

Velen sterven schielijk en onverwachts : want des menschen Zoon zal komen op een uur, als men het niet denkt. (Luc. 12.)

En als dat laatste uur zal gekomen zijn, zult gij over geheel uw vorig leven heel anders beginnen te denken, en u zeer beklagen, dat gij zoo traag en onachtzaam geweest zijt.

4. Hoe gelukkig en wijs is hij, die nu bij zijn leven zóo tracht te zijn, als hij bij zijnen dood wenscht bevonden te worden!

Want een groot vertrouwen op een gelukkigen dood geven eene volkomen verachting der wereld, een brandende ijver om in de deugd voort te gaan, liefde tot tucht, strenge boetedoening, vaardige gehoorzaamheid, zelfverloochening, en het geduldig dragen van allerlei rampspoed uit liefde tot Christus.

Veel goeds kunt gij doen terwijl gij gezond zijt; maar wat gij ziek zijnde zult kunnen, weet ik niet.

Weinigen worden door ziekte verbeterd, gelijk zij die veel bedevaarten doen, zelden heigt; ligei* worden.

5. Vertrouw niet op uw vrienden en bekenden, noch stel uw heil tot in de toekomst uit: want de menschen zullen u spoediger vergeten dan gij denkt.

I BOEK. XXIII HOOFDSTUK, Ï23

Beter is het nu bijtijds te voorzien en eenig goeds vooruit te zenden, dan op de hulp van anderen te hopen.

Indien gij nu omtrent uzelven niet bezorgd zijt, wie zal in het vervolg voor u bezorgd zijn ?

Nu is het een kostbare tijd, nu zijn het de dagen des heils, nu is het een aangename tijd.

Maar ach! dat gij dien niet beter besteedt, daar hij u toch gegeven is om een eeuwig leven te kunnen verdienen.

Eens zal de tijd komen, dat gij éen dag, ja éen uur ter verbetering zult terugwenschen, en ik weet niet of gij het verwerven zult ?

6. Ach, zeergeliefde ! uit hoe groot gevaar kunt gij u redden en van hoe groote vrees u bevrijden, zoo gij nu altoos in vrees en op den dood bedacht zijt.

Tracht nu zóo te leven, dat gij in het uur des doods u meer verheugen dan ontrusten moogt.

Leer nu der wereld afsterven, opdat gij dan moogt beginnen met Christus te leven.

Leer nu alles versmaden, om dan vrij tot Christus te kunnen gaan.

Tuchtig nu uw lichaam door boetvaardigheid, opdat gij dan een vast vertrouwen moogc hebben.

7. O dwaas! waarom denkt gij lang te zullen leven, daar gij van niet éenen dag zeker zijt ?

Hoe velen worden bedrogen en onverwachts uit het lichaam gerukt!

124 ï BOEK. XXIII HOOFDSTUK.

Hoe dikwijls hebt gij niet hooren zeggen ; » deze viel door het zwaard, die is verdronken, » deze viel van eene hoogte en brak den nek, » gene stikte in het eten, deze vond zijn eind gt;gt; onder het spel ? quot;

De eene kwam om door het vuur, een ander door het staal, een ander door de pest, een ander door struikroovers. En zoo is het einde van allen de dood, en 's menschen leven gaat als eene schaduw schielijk voorbij.

8. Wie zal uwer na uwen dood gedenken en wie zal voor u bidden ?

Doe dan, zeergeliefde ! doe nu al wat gij doen kunt; dewijl gij niet weet wanneer gij sterven zult, en evenmin wat er na den dood voor u volgen zal.

Terwijl gij nog tijd hebt, vergader u onvergankelijke schatten.

Denk aan niets dan aan uwe zaligheid; behartig slechts hetgeen Godes is:

Maak u nu vrienden door Gods Heiligen te vereeren en hun daden na te volgen, opdat zij u, wanneer gij uit dit leven scheiden zult, in de eeuwige woonstede opnemen.

9. Houd u steeds als een reiziger en vreemdeling op aarde, wien de dingen dezer wereld niet aangaan.

Houd uw hart vrij en gericht naar boven tot God : want gij hebt hier geen duurzaam verblijf. ( Hebr. 13.)

Richt daarhenen dagelijks uw gebeden, uw zuchten en tranen, opdat na uw dood uwe ziel

I BOEK. XXIII HOOFDSTUK. 12$ waardig zij een gelukkigen overgang tot den Heer. Amen.

•OEFENING.

Den dood vreezen, zonder de zonden te schuwen, die alleen hem voor ons rampzalig maken, is den dood vruchteloos ter zaligheid vreezen gt; want als men dien als een Christen vreest, dan maakt men van de vrees des doods den regel en de beweegreden van een vroom leven. Het groote geheim en de beste oefening om wel te sterven, is, in den staat te leven, waarin men wenscht in het uur des doods te wezen, en in welken men wenscht dat God ons zal vinden. Men moet dan alle goed doen en alle deugden oefenen, gelijk wij in het doodsuur zouden wenschen gedaan te hebben. Tracht u dagelijks in iets te versterven, hetgene gij in het uur des doods zult moeten verlaten. Heil dien Christen, wiens hart voor dat lichaam sterft. Zijn dood zal heilig en dierbaar in de oogen des Hceren wezen.

G E 15 E D.

Niets zekerder, o God! dan dat ik eens zal sterven, niets onzekerder dan wanneer dat oogenblik zijn zal. Aan u alleen is het bekend ; heil mij, wanneer ik hieraan dikwijls denk en mij bijtijds tot mijnen overgang voorbereid! Dan heeft de dood niets verschrikkelijks. Hij is mij een vriend en leidsman tot een beter leven. Geef mij, o God! daartoe uwe genade,

126 I BOEK. XXIV HOOFDSTUK.

en doe mij steeds zoo handelen, als ik bij mijnen dood wenschen zal gehandeld te hebben.

VIER EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Over het oordeel en de straffen der zonden.

1. In alle zaken zie op het einde en hoe gij voor den strengen Rechter verschijnen zult, wien niets verborgen is; die door geen geschenken bevredigd wordt, noch verontschuldigingen aanneemt, maar die oordeelt volgens hetgeen recht is.

O ellendige en dwaze zondaar ! wat zult gij antwoorden aan een God, die al uwe verkeerdheden kent, gij die soms het aanschijn ducht van een toornig mensch ?

Waarom gebruikt gij geen voorzorg tegen den oordeelsdag, wanneer niemand door een ander zal kunnen verontschuldigd of verdedigd worden, waar eenieder zichzelven tot last genoeg zal zijn.

Nu kan uw werk nog vrucht dragen, uwquot; geween aangenomen, uw zuchten verhoord worden, uwe droefheid tot voldoening en reiniging strekken,

2. Een groot en heilzaam vagevuur heeft een geduldig mensch die, beleedigingen ontvangende, meer de verkeerdheid van een ander, dan het hem aangedane ongelijk betreurt; die gaarne

I BOEK. XXIV HOOFDSTUK. 127 voor zijne wederstrevers bidt en van harte het leed vergeeft, die zelf niet aarzelt anderen ver giffenis te vragen ; die lichter tot ontferming dan tot toorn overgaat; die zichzelven dikwijls geweld aandoet en het vleesch geheel aan den geest tracht te onderwerpen.

Het is beter zich nu te reinigen van de zonden en de ondeugden uit te roeien, dan ze voor de toekomstige reiniging te bewaren.

Waarlijk wij bedriegen onszelven door de ongeregelde liefde, welke wij tot het vleesch hebben.

3. Wat toch anders zal dat vuur verslinden dan uwe zonden ?

Hoe meer gij nu uzelven spaart en uwe ziune-lijke lusten opvolgt, hoe zwaarder gij hierna gestraft wordt en hoe meer stof gij bewaart voor het vuur.

Waarin de meusch gezondigd heeft, daarin zal hij het zwaarst gestraft worden.

Daar zullen de tragen met gloeiende prikkels gestoken, en de gulzigen met grooten honger en dorst gekweld worden.

Daar zullen de wellustigen en ontuchtigen met brandend pik en stinkend zwavel overstort worden, terwijl de nljdigen als woedende honden zullen huilen van smart.

4. Ja, geene ondeugd zal er zijn, die niet hare eigene foltering hebbe.

Daar zullen de hoogmoedigen met allerlei smaad overdekt, en de gierigaards door het grootste gebrek benauwd worden.

128 I BOEK. XXIV HOOFDSTUK.

Daar zal een uur strafs zwaarder zijn dan hier honderd jaren in de strengste boetedoening,

Daar zal geen rust, geen troost voor de veroordeelden zijn; terwijl men hier soms vart zijnen arbeid uitrust en den troost van vrienden geniet.

Wees dan hier bekommerd en bedroefd over uwe zonden, opdat gij ten oordeelsdage met de gelukzaligen moogt veilig zijn.

Want dan zullen de rechtvaardigen metgrootc vrijmoedigheid optreden tegen degenen, die hen beangstigd en verdrukt hebben. (Sap. 5.)

Dan zal hij die zich hier aan het oordeel der menschen nederig onderwierp, zelf opstaan om te oordeelen.

Dan zal de arme en nederige een groot vertrouwen hebben, terwijl de hoogmoedige van alle kant zal beven.

5. Dan zal het blijken dat hij in deze wereld wijs was, die geleerd heeft om Christus' wil dwaas en veracht te zijn.

Dan zal elke geduldig verdragen wederwaardigheid vreugde geven, en alle boosheid den mond gestopt worden.

Dan zal elk godvruchtige juichen en elk ongodsdienstige treuren.

Dan zal het gekruisigde vleesch zich meer verheugen, dan wanneer het steeds in weelde ware gekoesterd geweest.

Dan zal het grove kleed schitteren, en hel fijne gewaad zijn glans verliezen.

Dan zal de armoedige stulp boven hel vergulde paleis geacht worden-

I BOEK. XXIV HOOFDSTUK. 12g

Dan zal de standvastige lijdzaamheid meer baten dan alle aardsche macht.

Dan zal de eenvoudige gehoorzaamheid verheven worden boven alle wereldsche sluwheid.

6. Dan zal een rein en goed geweten meer vreugde geven dan eene groote geleerdheid.

Dan zal de verachting van rijkdommen zwaarder wegen dan de schatten der menschen.

Dan zal een godvruchtig gebed u meer troost geven dan de smakelijkste maaltijd.

Dan zult gij u meer verheugen over het bewaarde stilzwijgen dan over een lang gesprek.

Dan zullen heilige werken meer gelden dan vele schoone woorden.

Dan zal een streng leven en zware boetple-ging meer behagen dan alle aardsche vermaken.

Leer derhalve nu een weinig verdragen om dan het zwaardere te kunnen ontgaan.

Beproef hier eerst wat gij naderhand zult kunnen.

Kunt gij nu zoo weinig verdragen, hoe zult gij dan de eeuwige pijnen kunnen doorstaan ?

Indien een gering lijden u thans zoo ongeduldig maakt, wat zal dan de hel doen ?

Zie in waarheid, tvveederlei vreugde kunt gij niet hebben : hier in de wereld u vermaken, en naderhand met Christus heerschen.

En hadt gij eens tot den huidigen dag steeds in aanzien en wellust geleefd, wat zoude u dat alles baten zoo gij op het oogenblik moest sterven ?

Alles is dus ijdelheid, behalve God lief te hebben en Hem alleen te dienen.

9

X30 I BOEK. XXIV HOOFDSTUK.

Hij toch, die God van ganscher harte lief heeft, vreest noch dood noch straf, noch oordeel noch hel, dewijl eene volmaakte liefde eenen veiligen toegang tot God geeft.

Maar die nog vermaak in de zonde vindt, wat wonder zoo hij den dood en het oordeel vreest ?

Intusschen is het goed dat, zoo de liefde u van het kwade nog niet terughoudt, ten minste de vrees voor de hel u beteugele.

Maar wie de vreeze Gods terzijdestelt kan •niet lang in het goede staande blijven, maar zal welhaast in de strikken des duivels vallen

OEFENING.

Hoe bekwaam is het overdenken van en de vrees voor Gods oordeel en voor eene ongelukkige eeuwigheid, om onze driften te beteugelen, om de gramstorigheid van onze inborst tegen te houden, en om ons te dwingen de vermaken en aanlokselen der zonde te vermijden! Waartoe (zullen wij zeggen) zal het zondige vermaak van die wraak, van die onkuischheid, van die gramstorigheid, van die onrechtvaardigheid en van die kwaadsprekendheid dienen ? Alleen om mij een oogenblik te bevredigen. En v/anneer ik sterf, na mij hieraan overgegeven te hebben, en dit zonder Sacramenten of zonder bekeering, zooals dit geschieden kan, en zooals het met vele stervelingen is geschied, waarop zal die voldoening der zonde dan uitkomen ? Op eene ongelukkige eeuwigheid !

I BOEK. XXIV HOOFDSTUK. 131

Een oogenblik van voldoening — eene eeuwige pijn 1 Neen, ik zal mij niet blootstellen, om voor een kortstondig vermaak voor eeuwig ongelukkig te zijn. Ach, het is maar al te waar, hetgene de Wijze man zegt, namelijk : dat, om niet te zondigen, ten minste niet uit gewoonte, men alleen de uitersten van den mensch behoort indachtig te wezen. Want als wij dikwijls en innig overdenken, dat wij eens rekening zullen moeten geven over den staat van ons geweten, over onze levenswijze, en over al onze zonden, en dit aan eenen Rechter, die alles kent en niets vergeet, wie is er dan, die,-over dit oordeel en over die geduchte rekening verschrikt zijnde, op zichzelven niet zal waken, en zijn leven verbeteren ? Wij moeten dan overtuigd zijn, dat het ware middel, om in het andere leven niet veroordeeld te worden, is : onszelven hier te oordeelen en te straffen.

GEBED.

Op den Dood volgt het Oordeel, loon of straf; dit is eene waarheid waaraan niet valt te twijfelen. Gij, o Jezus, zult de Rechter zijn en een ieder loon naar werken doen toekomen. Welk een gewichtig oogenblik, waarvan ons lot voor eene eeuwigheid afhangt! Laat deze gedachte bij mij steeds levendig blijven en mij van het kwade afhouden ; en wanneer dat oogenblik genaakt, wees mij een Heiland, Gij, die onder ons verschenen zijt om zondaren te behouden en uw bloed voor hen deedt stroomen.

I BOEK. XXV HOOFDSTUK.

VIJF EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Over de ijverige verbetering onzes levens.

1. Wees waakzaam en vlijtig in den dienst van God en denk dikwijls : waartoe zijt gij hier gekomen, waarom hebt gij de wereld verlaten ? Was het niet om voor God te leven en een geestelijk mensch te worden.

Wees dus vurig om voort te gaan ; want spoedig zult gij het loon van uw arbeid ontvangen, en dan zullen vrees en smart u niet meer kunnen naderen.

Gij hebt nog een weinig te arbeiden, en zult eene groote rust ja eeuwige blijdschap vinden.

Blijft gij getrouw en ijverig in wèl te doen, God zal ongetwijfeld getrouw en overvloedig in vergelding wezen.

2. Gij moet steeds de goede hoop koesteren dat gij de kroon verkrijgen zult; maar gij moogt u daarvan niet verzekerd houden om niet te verflauwen noch hoogmoedig te worden.

Iemand, beangstigd en dikwerf tusschen vrees en hoop dobberende, op zekeren tijd door droefheid overmand, wierp zich in de kerk voor een altaar neder, bij zichzelven denkende en zeggende : „O, mocht ik weten dat ik zoude volharden.quot; En terstond hoorde hij van binnen dit goddelijk antwoord : „Zoo gij dit wist, wat zoudt gij willen doen ? — Doe nu, hetgeen gij dan

I BOEK. XXV HOOFDSTUK. 133 zoudt willen doen, en gij zult zeker genoeg zijn.quot; En aanstonds getroost en versterkt, gaf hij zich aan den wil van God over, en — zijn angstig dobberen hield op.

En hij wilde niet meer nieuwsgierig onderzoeken , om te weten, wat hem overkomen zoude ; maar beijverde zich te meer, om te weten, welke de welbehagelijke en volkomen wil van God zij, om alle goed werk te beginnen en te voleinden.

3. Vertrouw op den Heer, en doe het goede, zegt de Profeet, en gij zult de aarde bewonen, en gevoed worden van haren rijkdom. (Ps. 36.)

Iets is er dat velen terughoudt van voortgang en ijverige verbetering : de vrees voor moeie-lijkheid of de last van den strijd.

Inderdaad maken zij boven anderen in de deugd den meesten voortgang, die, wat hun het zwaarste is en meest tegenstaat, te ijveriger pogen te overwinnen.

Want daar vordert de mensch meer en verdient hij overvloediger genade, waar hij zichzel-ven meer overwint en naar den geest afsterft.

4. Niet allen hebben evenveel te overwinnen en af te sterven.

Maar altoos zal een ijverig slrever, al heeft hij ook meer driften, beter in staat zijn tot voortgang, dan een ander, die, ofschoon van goede zeden, echter minder ijver heeft tot de deugd.

Twee dingen vooral helpen zeer ter verbetering, te weten, zich met geweld aan datgene te onttrekken, waartoe de bedorven natuur over-

134 ¹ BOEK. XXV HOOFDSTUK.

helt, er ijverig te streven naar dat goede, wat ons het meest ontbreekt.

Zoek ook datgene het meest te vermijden en te overwinnen, wat u in anderen het meest mishaagt.

5. Beoog in alles uwen voortgang. Ziét of hoort gij goede voorbeelden, wordt ter navol' ging ontstoken.

Merkt gij daarentegen iets berispelijks op, wacht u hetzelve te doen ; of hebt gij het somtijds gedaan, tracht u ten spoedigste te verbeteren.

Gelijk uw oog anderen beschouwt, zoo wordt gij ook van anderen opgemerkt.

Hoe aangenaam en liefelijk is het, broeders te zien, alle ijverig en godvruchtig, en even rein van zeden als gehoorzaam aan de tucht!

Hoe bedroevend en smartelijk er te zien van een ongeregelden wandel, die niet volbrengen waartoe zij geroepen zijn!

Hoe schadelijk is het niet 't oogmerk zijner roeping te verwaarloozen, en de zinnen te stellen op datgene waarmede men niet belast is !

6. Wees uw genomen besluit steeds gedachtig en stel u het beeld van den Gekruiste voor.

Gij moet wel blozen, wanneer gij het leven van Jézus Christus overweegt, dewijl gij u nog niet meer beijverd hebt om Hem gelijkvormig te worden, ofschoon gij reeds lang op den weg van God geweest zijt.

De kloosterling, die zich aandachtig en godvruchtig met het allerheiligst leven en lijden des

I BOEK. XXV HOOFDSTUK. 135 Heeren bezighoudt, zal daar alles wat hem noo-dig en nuttig is in overvloed vinden, en behoeft buiten Jezus niets beters te zoeken.

O, mocht de gekruiste Jezus in ons hart komen, hoe spoedig en voldoende onderwezen zouden wij zijn !

7. Een ijverig kloosterling draagt wèl en neemt alles aan wat hem opgelegd wordt.

Een nalatig en lauw kloosterling heeft kwelling op kwelling en vindt zich van alle zijden benauwd, omdat hij den inwendigen troost mist, terwijl hem belet wordt den uitwendigen te zoeken.

Een kloosterling die zich aan de tucht onttrekt, stelt zich bloot aan zwaren val.

Wie gemak en toegevendheid zoekt zal altoos in het nauw zijn : want of het eene of het andere zal hem mishagen.

8. Hoe maken het zoo vele andere kloosterlingen, die onder kloostertucht vrij streng gebonden zijn.

Zij gaan zelden uit, zij leven afgetrokken; zij eten zeer schraal, gaan grof gekleed; zij arbeiden veel, spreken weinig, waken lang, staan vroeg op, doen lange gebeden, lezen veel en onderhouden in alles den regel.

Let op de Karthuizers, op de Bernardijnen, op de broeders en zusters van verscheidene or» den, hoe zij alle nachten opstaan om den Heer te loven.

Het zoude dus wel schandelijk zijn, zoo gij zulk heilig werk traag yerrichttet, als zulke

136 1 BOEK. XXV HOOFDSTUK.

groote menigte kloosterlingen Gods lof begint te zingen.

9. O, mocht gij niets anders te doen hebben dan onzen Heer en God met geheel uw hart en mond te loven !

O, dat gij niet behoefdet te eten, noch te drinken, noch te slapen; maar altoos God kon-det loven, en u met geestelijke oefeningen bezig houden 1 dan zoudt gij veel gelukkiger zijn dan nu, daar gij het lichaam in allerlei behoeften dient.

Ach 1 bestonden die behoeften niet, maar slechts geestelijke verkwikking der ziele, welke wij helaas! zelden smaken.

10. Wanneer de mensch zoo ver gekomen is dat hij zijnen troost bij geenerlei schepsel meer zoekt, dan eerst begint hij God volkomen te smaken, en dan zal hij weltevreden zijn met alles wat gebeurt.

Dan zal hij zich over het groote niet verblijden noch over het kleine bedroeven, maar hij zal zich geheel en met vertrouwen stellen in de hand van God, die hem alles in alles is; voor wien niets sterft of vergaat, maar voor wien alles leeft en aan wiens wenk alles onverwijld gehoorzaamt.

11. Denk altoos aan uw einde en dat de verloren tijd niet wederkeert.

Zonder zorg en vlijt zult gij nooit deugden bekomen.

Zoodra gij begint te verflauwen, zult gij beginnen het kwalijk te hebben ; maar geeft gij

I BOEK. XXV HOOFDSTUK. 137 u aan uwen ijver over, gij zult grooten vrede vinden en den arbeid lichter gevoelen, wegens de genade Gods en de liefde tot de deugd.

Een ijverig en vlijtig mensch is tot alles gereed.

Het is grooter arbeid ondeugden en driften te wederstaan, dan onder lichamelijk werk te zweeten.

Wie kleine gebreken niet vermijdt zal al-lengskens tot grootere vervallen.

Gij zult u altoos des avonds verheugen, als gij den dag met vrucht besteed hebt.

Waak over uzelven, spoor uzelven aan, vermaan üzelven, en wat er ook van anderen zij, verwaarloos gij uzelven niet.

Naarmate gij uzelven geweld aandoet zal ook uw voortgang zijn.

OEFENING.

Volgens den ijver, dien men heeft voor zijnen voortgang, trekt men voordeel uit al hetgeen men ziet dat goed is, om hetzelve in het werk te stellen en zich tot God te begeven. Om voortgang in de deugd te maken, moet men zichzelven overwinnen, aan alles verzaken cn aan de neigingen zijns harten versterven ; het is zeker, dat men in den dienst van God niet vordert, dan voor zoo veel men zich geweld aandoet. Laat ons dus de ongeregelde neigingen bestrijden en overwinnen, die ons tot het kwaad of tot verslapping brengen; hierdoor

138 I BOEK. XXV HOOFDSTUK.

zullen wij onze zaligheid verzekeren. Een levend, volstandig en edelmoedig geweld, dat men aanwendt om zichzelven te overwinnen, doet eene ziel op den weg der zaligheid en volmaaktheid meer voortgang maken, dan honderd ijdele verlangens eener ziel, die zich geheel aan God zou willen overgeven, en die niets doet van hetgeen zij zou willen verrichten. Hoe meer men zichzelven versterft, hoe meer men voor God leeft; en hoe meer voldoening men aan zichzelven ontzegt, des te meer men aan God geeft. Gelukkig, als men zijn leven doorbrengt, zonder zichzelven te bevredigen, en God in alles voldoet. Hoe zeker is men hierdoor eene gelukzalige eeuwigheid te bekomen !

GEBED.

Welk een schat van nuttige lessen bevat o God! voor mij deze overweging! Mocht ze op mijn hart van gewenschte werking zijn! Mocht ik met ijver de handen aan het werk slaan, op den weg der deugd voortgang maken en ten einde toe volharden! Dat het met dien wensch tot vervulling kome ! Ondersteun mijne zwakheid ; leer mij gebreken uitroeien en in hunne plaats deugden aankweeken, opdat ik alzoo het doel mijner bestemming nadere, heilig en zalig worde. Amen.

DE NAVOLGING

VAN

JEZUS CHRISTUS. —eje—

®nt»;eï»e goeJt.

Yermaningen die tot het imTendige werken.

EERSTE HOOFDSTUK.

Over den omgang met zichzelven.

i. Het rijk Gods is binnen u, zegt de Hee»-. (Luc. 17.) Wend 11 van ganscher harte tot den Heer, en laat deze ellendige wereld daar, en uwe ziel zal rust vinden.

Leer het uitwendige versmaden en u aan het inwendige overgeven en gij zult het rijk Gods in u zien komen.

140 II BOEK. I HOOFDSTUK.

Want het rijk Gods is vrede en vreugde in den H. Geest, (Rom. 14.) en dat wordt den god-deloozen niet geschonken.

Christus zal tot u komen en u zijnen troost schenken, zoo gij Hem vanbinnen eene waardige woonplaats bereidt.

AI zijne heerlijkheid en schoonheid is vanbinnen en daar vindt Hij welbehagen.

Dikwijls bezoekt Hij den inwendigen mensch; liefelijk is zijn onderhoud, verkwikkend zijn troost, overvloedig zijn vrede en zijn gemeenzaamheid bij uitstek groot.

2. Welaan dan, getrouwe ziel! bereid uw hart voor dezen bruidegom, dewijl Hij zich verwaardigt tot u te komen en bij u te wonen.

Dus toch spreekt Hij : zoo iemand mij liefheeft, hij zal mijn woord onderhouden; en mijn Vader zal hem liefhebben; en wij zullen tot hem komen en eene woning bij hem maken. (Joan. 14.)

Maak dan plaats voor Christus, en weiger al het overige toegang.

Wanneer gij Christus bezit, dan zijt gij rijk, en Hij is u genoeg.

Hij zal u voorzien en getrouw verzorgen in alles, zoodat gij niet noodig hebt op menschen te hopen.

Dra toch veranderen de menschen en ontvallen spoedig; maar Christus blijft in eeuwigheid en is een sterke steun ten einde toe.

3. Er is geen groot vertrouwen te stellen op

II BOEK. I HOOFDSTUK. I4I een broos en sterfelijk mensch, al is hij nog zoo nuttig en geliefd.

Ook mag men zich niet te zeer bedroeven, zoo hij soms tegenwerkt of tegenspreekt. Die heden met u zijn, kunnen morgen tegen u wezen, en omgekeerd; want dikwijls draaien zij als de wind.

Vestig uw geheel vertrouwen op God; Hij zij het voorwerp uwer vrees en liefde. Hij zal voor u verantwoorden en alles wèl beschikken, zooals het best zal zijn.

Gij hebt hier geene blijvende stad; (Hebr. 13.) en waar gij zijn moogt, gij zijt een vreemdeling en pelgrim en zult nergens rust hebben, tenzij gij met Christus inniglijk vereenigd zijt.

4. Wat ziet gij hier rond, daar dit de plaats uwer rust niet is ?

In den hemel moet uwe woning zijn; al het aardsche moet, als in het voorbijgaan beschouwd worden.

Alles gaat voorbij, en gij tevens daarmede. Zorg dat gij u daaraan niet hecht, opdat gij niet gevangen wordt, en u in het verderf stort.

Uwe gedachte zij bij den Allerhoogste, en uw gebed onophoudelijk tot Christus gericht.

Kunt gij nog niet hooge en hemelsche dingen beschouwen, blijf bij het lijden van Christus, en houd u gaarne bij zijne heilige wonden op.

Want zoo gij godvruchtig tot de wonden en kostbare litteekenen van Jezus uw toevlucht

142 II BOEK. I HOOFDSTUK.

neemt, zult gij eene groote kracht bij wederwaardigheid ontwaren, en u weinig aan de verachting der menschen storen, ja lasterende woorden licht verdragen.

5. Ook Christus werd op de wereld door de menschen veracht, en in den grootsten nood door bekenden en vrienden te midden der verguizing verlaten.

Christus heeft willen lijden en veracht worden, en gij durft over iets klagen ?

Christus heeft vijanden en tegensprekers gehad, en gij wilt allen tot vrienden en weldoeners hebben.

Vanwaar zal uw geduld gekroond worden, zoo gij geen tegenspoed ontmoet ?

En zoo gij geen tegenstand wilt lijden, hoe zult gij een vriend van Christus zijn?

Verdraag met Christus en voor Christus, zoo gij met Christus wilt heerschen.

6. Waart gij eens volkomen doorgedrongen tot het hart van Jezus en hadt gij een weinig van zijne brandende liefde geproefd, dan zoudt gij u over eigen voordeel noch nadeel bekommeren, maar veeleer u over den aangedanen smaad verblijden; want de liefde tot Jezus maakt dat de mensch zichzelven versmaadt.

Wie Jezus en de waarheid liefheeft, wie waarlijk inwendig vrij van ongeregelde neigingen is, die kan zich vrij tot God wenden, zich in den geest boven zichzelven verheffen en genoegelijk rusten.

7. Hij die alles waardeert naar hetgeen het

¹

II BOEK. I HOOFDSTUK. 143 is, niet naar hetgeen men er van denkt of zegt, is waarlijk wijs en onderwezen meer door God dan door de menschen.

Hij die weet met zichzelven om te gaan en hetgeen buiten hem is gering te schatten, ziet niet om na^r plaatsen noch wacht op tijden om met go Ivruchtige oefeningen bezig te zijn.

Een inw «ndig mensch is ras tot zichzelven teruggekeerd, dewijl hij zich nooit geheel naar buiten uitstort.

Geen uitwendige arbeid, noch van tijd tot tijd noodzakelijke bezigheid hindert hem; hij schikt zich naar alles zoo als het komt.

Wie inwendig wèl gesteld en geregeld is, stoort zich niet aan de wonderlijke en verkeerde handelingen der menschen.

Iemand wordt gehinderd en verstrooid, naarmate hij zich de zaken aantrekt.

8. Waart gij wèl gesteld en wèl gereinigd, alles zoude zich ten uwen beste en tot uwen voortgang schikken.

Veel toch mishaagt u en ontroert u vaak, omdat gij uzelven nog niet volkomen afgestorven zijt en niet geheel van al het aardsche onthecht.

Niets bevlekt en hindert zoo 's menschen hart als eene onreine liefde tot de schepselen.

Ziet gij af van de uitwendige vertroostingen, dan kunt gij het hemelsche beschouwen en dikwerf in\ endig juichen.

144 ¹¹ BOEK. I HOOFDSTUK.

OEFENING.

Deze woorden van den schrijver : „Open uw hart voor Jezus Christus, en sluit het voor al het overige ; laat de uitwendige zaken daar, en houd u met de inwendige bezig;quot; deze woorden, zeg ik, toonen ons, dat het ware geluk en de ware verdiensten dezes levens gelegen zijn in in zichzelven te keeren en zich tot God te begeven, in een eerbiedig gedenken zijner tegenwoordigheid en eene gedurige verheffiing des harten tot Hem. Een ingekeerde geest en een getrouw hart, ziedaar het kenteeken van eenen inwendigen persoon, en van eenen Christen, die den Heer in geest en waarheid aanbidt; dat is te zeggen, die Hem dien inwendigen dienst bewijst, welke men aan zijn opperste goedheid verschuldigd is, en die zoo noodzakelijk is voor eene ziel, die al wat zij is, slechts is om uit liefde voor God te leven. Het is de woning van God in de ziel, die vaste woning van de ziel in God, door verheffing des harten, door smeekingen, door zuchten, door overgevingen van zichzelven aan Hem, die haar door een inwendig, bovennatuurlijk en verdienstelijk leven doet leven, die haar als in een paradijs op deze wereld doet leven, en die voor haar als eene voorafgaande bezitting van het hart en van het geluk van God zeiven is. Mijn voornemen is ; mijne zinnen te versterven, mijnen geest met geene ijdele en nuttelooze gedachten op te houden, en over mijn hart te waken, om

11 BOEK. II HOOFDSTUK. 145 er niets in te laten binnenkcmen, dan hetgene mij opwekt om Jezus Christus te vreezen of te beminnen. Al het overige zal voor mij wezen, alsof het niet aanwezig ware; en voornamelijk wil ik mij bevlijtigen om Jezus Christus te kennen, te beminnen en na te volgen, bereid zijnde, om alles voor Hem en gelijk Hij te lijden, om eens met Hem te heerschen. O mijne ziel ! haak enkel naar zijne liefde, leef slechts voor Hem, en verlang niets dan het geluk Hem te bezitten.

GEBED.

.Mocht ik, o God! de kunst verstaan om mij met U en met mijzelven bezig te houden, hoe zegenrijk zouden daarvan de gevolgen zijn! Gijzelf zoudt bij mij uwen intrek nemen en mij met uwen hemelschen troost verkwikken. Maar ach ! mijn hart is nog te zeer gehecht aan het aardsche en Iaat zich niet dan bezwaarlijk daarvan losrukken. Verander dan dat vleesche-lijke hart, maak het goevoelig voor zijne ware belangen, doe het vatbaar worden voor uwe zegeningen.

TWEEDE HOOFDSTUK.

Over de nederige onderwerping.

1. Geef er weinig om wie voor u of tegen u zij ; maar doe zoo en zorg dat God met u zij in alles wat gij doet.

JO

146 ir BOEK. II HOOFDSTUK.

Heb een goed geweten, en God zal u wel beschermen.

Want wien God wil bijstaan, dien kan nie-mands boosheid schaden.

Weet gij te zwijgen en te lijden, dan zult gij ongetwijfeld 's Heeren bijstand ontwaren.

Hij weet den tijd en de wijze om u te verlossen, en daarom moet gij u aan Hem overgeven.

Het komt God toe u te helpen en u van alle schande te bevrijden.

Dikwijls is het zeer nuttig, om ons in te grooter ootmoed te houden, dat anderen onze gebreken weten en bestraffen.

2. Als een mensch zich over zijn gebreken vernedert, dan bevredigt hij licht anderen en voldoet zonder moeite die op hem vertoornd waren.

God beschermt en bevrijdt den nederige. Den nederige heeft Hij lief en vertroost Hij. Tot den nederige buigt Hij zich neder; aan den nederige schenkt Hij groote genade en verheft hem na zijne verdrukking tot heerlijkheid.

Den nederige openbaart Hij zijne geheimen en trekt hem zachtelijk en noodigt hem tot zich.

De nederige, al wordt hij versmaad, blijft vast gevestigd in vrede : want hij steunt op God en niet op de wereld.

Denk niet dat gij iets gevorderd zijt, tenzij gij u beneden allen acht.

II BOEK. II HOOFDSTUK. I47

OEFENING.

Wanneer men van iedereen geacht en geprezen wordt, dan is het gemakkelijk te zeggen, dat men die eer niet waardig is, en slechts smaad verdient. Om te weten of men de waarheid zegt, moet men inzien of men het in de versmading zegt. Mijn voornemen op dit punt is, om al het kwaad, dat men van mij zal zeggen of mij zal aandoen, van Gods hand te aanvaarden, als iets dat ik verdiend heb; en verre van daarover te morren, zal ik den Heer zegenen, dat Hij gedoogt, dat men mij rechtvaardigheid doe, om mij barmhartigheid te kunnen bewijzen : ik zal mij gelukkig achten in den geest der menschen te sterven en uitgedoofd te worden, en slechts in den geest van God te leven, door de versmading in dank aan te nemen, en in zijn hart door de oefening van den waren ootmoed.

GEBED.

Mocht, o goede Vader! deze les mij wèl ter harte gaan en bij mij gevoelens van gelatenheid en ootmoed teweegbrengen ! Te zeer toch liet ik mij aan de gevoelens der menschen gelegen zijn, te zeer stoorde ik mij aan hunne oordeelvellingen. Dat het voortaan mijn hoofddoel zij U alleen te behagen. Leer mij zwijgen en verdragen. Dat ik mij wegens mijne gebreken verootmoedige en met ijver aan mijne verbetering arbeide.

I48 II BOEK. Ill HOOFDSTUK.

DERDE HOOFDSTUK. De goede vreedzame mensch.

1. Houd gij u eerst in vrede, en dan zult gij anderen kunnen bevredigen.

Een vredelievend mensch is nuttiger dan een zeer geleerde.

Een hartstochtelijk mensch hoort zelfs het goede in het kwade en gelooft licht het kwade.

Een goed vredelievend mensch keert alles ten goede.

Die in den vrede wel gevestigd is voedt van niemand argwaan ; maar die onvergenoegd en licht geraakt is, wordt door allerlei argwaan ronugedreven ; hij heeft zelf geen rust en laat anderen niet rusten.

Dikwijls zegt hij wat hij niet moest zeggen, en doet hij niet wat hij liever behoorde te doen.

Hij gaat na wat anderen moeten doen, en verzuimt wat hij moest doen.

IJver dan eerst voor uzelven, en dan zult gij terecht ook voor uwen naaste kunnen ijveren.

2. Uw eigen daden weet gij wel te verontschuldigen en te verbloemen, en de verontschuldigingen van anderen wilt gij niet aannemen.

Het ware billijker uzelven te beschuldigen en uwen broeder te verschoonen.

Wilt gij dat men u verdrage, verdraag ook een ander.

Z:3, hoe verre gij nog verwijderd zijt van

11 BOEK. Ill HOOFDSTUK. Ï49

tie ware liefde en van de nederigheid, die zich vertoornen of verontwaardigen kan over niemand dan over zichzelve.

3. Het is niets groots met goede en zachtmoedige menschen te verkeeren, want dit behaagt natuurlijk aan allen; ook leeft elk gaarne in vrede, en heeft hen het meest lief die van zijn gevoelen zijn.

Maar met stuursche en booze, met ongeregelde of ons wederstrevende menschen vreedzaam te kunnen leven is eene groote genade, eene zeer roemwaardige, manhaftige zaak.

Daar zijn er die zichzelven in vrede houden, en ook met anderen vrede hebben.

Daar zijn er ook die noch vrede- hebben, noch anderen met vrede laten; zij vallen anderen lastig, maar zichzelven altoos lastiger.

Eindelijk zijn er die zichzelven in vrede houden,- en anderen tot vrede terugbrengen.

Nochtans is onze geheele vrede in dit ellendige leven eerder te stellen in een nederig verdragen, dan in 't niet gevoelen van wederwaardigheden.

Wie 't best weet te lijden zal den meesten vrede hebben. Hij is de overwinnaar van zichzelven en de Heer der wereld, de vriend van Christus en de erfgenaam des hemels.

OEFENING.

Wanneer men dien grondregel van den schrijver aanneemt, namelijk, dat de ware vrede veeleer bestaat in de grootmoedige onderwer-

150 11 BOEK. Ill HOOFDSTUK.

ping aan hetgene ons tegenstaat, dan in niets te vinden wat ons tegenstrijdt, dan moeten wij besluiten den vrede te zoeken in de tegenspraak, en de rust in de onheilen, met al het kwaad, dat men ons zou kunnen aandoen of van ons zou kunnen zeggen, met zulk een geduld en zachtmoedigheid te verdragen, die alle vervolgingen overwint. Eene ziel, die waarlijk ootmoedig is, weet op niemand iets te zeggen dan op zichzelven; zij legt er zich op toe anderen te verontschuldigen en zichzelven te beschuldigen, en is nooit vergramd dan op zichzelve. Mijn voornemen is dan, in vrede met God te leven en Hem in alles gehoorzaam te wezen; jegens mijnen naaste, om het gedrag van niemand te berispen, mij met de zaken van een ander niet te bemoeien; jegens mijzelven, om in alle genegenheden de neigingen en tegenstrijdigheden mijns harten te bevechten en te overwinnen.

GEBED.

Vrede, o God! ja, vrede is een behoefte voor mijn hart. Vrede met U, vrede met mijzelven, vrede met mijnen evenmensch, wat kan er voor mij heilzamer zijn ? Intusschen ben ik nog verre van zulk een toestand. Ik wederstreef uwen wil, volg mijne neigingen op, weet mijnen broeder niet het minst toe te geven : en hoe zoude dan bij mij vrede kunnen wonen } God des vre-des! boezem mij andere gevoelens in, en duurzame kalmte zal in mijne ziel heerschen.

II BOEK. IV HOOFDSTUK. I 5 I

VIERDE HOOFDSTUK.

Over de reinheid des harten en eenvoudigheid in bedoeling.

1. Op twee wieken verheft zich de mensch boven het aardsche, te weten : eenvoudigheid en reinheid.

Eenvoudigheid moet in de bedoeling, reinheid in de neiging zijn. Eenvoudigheid zoekt God de reinheid vindt en smaakt Hem.

Geen goede daad zal u hinderen, zoo gij inwendig van ongeregelde neiging vrij zijt.

En zoo gij niets anders bedoelt en zoekt dan Gods welbehagen en uws naasten nut, gij zult de innerlijke vrijheid genieten.

Ware uw hart oprecht, alle schepsel zoude u een levensspiegel zijn en een boek van heilige leering.

Geen schepsel is er zoo gering en ongeacht dat Gods goedheid niet vertoont.

2. Waart gij inwendig goed en rein, gij zoudt alles onbelemmerd zien en recht vatten.

Een rein hart dringt door hemel en hel.

Zooals een ieder inwendig is, zoo beoordeelt hij het uitwendige.

Is er vreugde in de wereld, haar bezit voorzeker de man van reinen harte.

En is er ergens smart en angst, een kwaad geweten kent ze het best.

Gelijk het ijzer, in het vuur gelegd, zijn roest

152 II BOEK. IV HOOFDSTUK.

verliest en gansch gloeiend wordt; dus wordt ook de mensch, die zich geheel tot God keert, van traagheid ontdaan en in eenen nieuwen mensch veranderd.

3. Wanneer de mensch begint te veflauwen, dan vreest hij den geringsten arbeid en ontvangt gaarne uitwendigen troost.

Maar heeft hij begonnen zichzelyen volkomen te overwinnen en moedig op den weg Gods te wandelen, hij acht gering wat hij te voren bevond zwaar te zijn.

OEFENING.

De zuiverheid des harten bestaat in eene afgescheidenheid van alles, wat het zou kunnen bevlekken. £ene vrijwillige ontrouw, eene zonde door het gezicht bedreven, eene afgekeerdheid van God, prenten in de ziel eene vlek, die hare schoonheid verduistert en haar voor de oogen van God mismaakt doet worden. Zalig zijn degenen, zegt Jezus Christus, die zuiver van harte zijn, want zij zullen God zien. Zij zullen Hem door een levend geloof in dit leven kennen, hetwelk hun, gelijk door Mozes gezegd is, het gezicht van den Onzichtbaren zal doen verdragen, alsof zij Hem met hunne oogen aanschouwden, en zij zullen Hem in het andere leven door het licht der glorie aanschouwen. Men moet dan op dit punt een besluit nemen, van zoo min mogelijk zonde te bedrijven, of ten minste er geen gewoonte van aan te nemen, vermits zij de zuiverheid eener ziel verdooft

II BOEK. V HOOFDSTUK. 153 haar tot slaaf van hare eigenliefde maakt, haar

aan de zinnelijke vermaken vasthecht en ongeschikt maakt om zich tot God te verheffen. Om die zuiverheid des harten te bekomen, moet men ze daarenboven onophoudelijk aan God vragen, en Hem met den koninklijken Profeet bidden : Schep in mij, o mijn Go(J ! een zuiver hart, en hernieuw in het binnenste mijner ziel eenen oprechten geest en eene zuivere meening, die niets anders zoekt dan U in alles en boven alles te behagen. Eindelijk, men moet zich aan niets dan aan God en aan zijnen wil hechten; want alle verkleefdheid aan het schepsel besmeurt eene ziel en maakt haar onbekwaam en onwaardig om met God vereenigd te worden.

GEBED.

Schep in mij, o God! een rein hart en vernieuw den rechten geest in mijn binnnnste, zoo, o Vader ! mag ook ik U bidden. Mochten mijne gevoelens steeds zuiver zijn, mijne bedoelingen eenvoudig op U gericht blijven, om U te beminnen en U alleen te bezitten! Mocht mijn hart, vrij van alle onedele neigingen, alleen voor U, mijn hoogste goed, kloppen, dan gewis zoude ik mij boven al het aardsche hemelwaarts verheffen, en niets mijne vlucht hinderen. Geef, o God 1 mij daartoe uwen zegen.

VIJFDE HOOFDSTUK.

Over de beschouwing van zichzelven.

1. Wij mogen onszei ven niet te veel geloo-

154 H BOEK. V HOOFDSTUK.

ven, dewijl het ons dikwijls aan genade eii

verstand ontbreekt.

Een zwak lichtje is in ons, en dit verliezen wij spoedig door onachtzaamheid.

Ook merken wij veeltijds niet dat wij inwendig zoo blind zijn.

Dikwijls doen wij kwaad en maken het, door verschooning, nog erger.

Somtijds spoort de drift ons aan en wij nemen het voor ijver.

Het geringe berispen wij in anderen, en het grootere bij ons gaan wij voorbij.

Ras genoeg gevoelen en wegen wij hetgeen wij van anderen verdragen, doch wij letten niet hoe veel anderen van ons verdragen moeten.

Wie zijn eigen daden wèl en recht overweegt, zal geen reden hebben om over een ander streng te oordeelen.

2. Een inwendig mensch stelt de zorg over zichzelven boven alle andere zorgen; en die vlijtig op zichzelven let zwijgt licht van anderen.

Nooit zult gij inwendig en godvruchtig zijn tenzij gij van anderen zwijgt en bijzonder op uzelven let.

Zoo gij u geheel met uzelven en met God bezighoudt, zal u weinig treffen hetgeen gij buiten opmerkt.

Waar zijt gij, als gij niet bij uzelven zijt ? En wanneer gij alles doorloopen, maar uzelven voorbijgezien hebt, wat hebt gij gewonnen ?

Als gij waren vrede wilt hebben en met God

n BOEK. V HOOFDSTUK. 155

vereenigd zijn, moet al het pverigc terzijde-stellen en uzelven alleen voor oogen houden.

3. Gij zult alzoo grooten voortgang maken als gij u vrijhoudt van alle tijdelijke zorg; maar gij zult zeer achteruitgaan, zoo gij iels tijdelijks acht.

Niets zij u groot, niets verheven, niets aangenaam, niets genoegelijk tenzij God alleen of wat God betreft.

Houd al hetgeen troostelijks van eenig schepsel komt voor enkele ijdelheid.

Eene ziel die God liefheeft, stelt alles beneden God.

God alleen, de eeuwige en oneindige, de alles vervullende is de troost der ziele en de ware vreugde des harten.

OEFENING.

De onnoodige bemerkingen op ons zeiven en op de uitwendige voorwerpen doen ons veel tijd, genade en verdiensten verliezen. Indien wij ons best deden om de eerbiedige gedachte aan God, te stellen in de plaats van die ijdele en moeielijke gedachte jegens ons zeiven en jegens de schepselen, dan zouden wij altijd heilig bezig zijn, God in zichzelven aanschouwen en zichzelven aanschouwen in God ; onder de oogen des Zaligmakers leven door de betrachting ; tusschen zijne handen, door de onderwerping aan zijnen wil; aan zijne voeten, door ootmoedigheid en de oprechte belijdenis onzer ellenden : ziedaar wat wij moeten doen

156 II BOEK. VI HOOFDSTUK.

om als ware Christenen te leven, die zijn al wat wij zijn, door de vereeniging met Jezus Christus. Waarom zich dan zoo sterk en zoo menigmaal bezig houden met nieuwstijdingen, met nieuwsgierigheden en ijdelheden, en zich zoo weinig en zeldzaam ophouden met zijnert God, met zijne plichten en met zijne zaligheid ? Het is, omdat men onverschillig is voor de zaken der eeuwigheid, en te zeer verkleefd aan het tijdelijke. Laat ons dan beginnen met te zijn hetgene wij eens zullen wezen, dat is, alleen bezig met, voor en in God.

GEBED.

Niets is heilzamer voor mij, o God, dan mij-zelven gade te slaan en mij in zelfkennis te oefenen. Mocht ik steeds dit bewustzijn hebben, welken voortgang zoude ik maken ! Veel zoude ik te verbeteren vinden en, genoeg met mijzelven hebbende te doen, zoude ik aan alles wat buiten mij is vreemd worden en mij zalig achten U met een rein hart te mogen bezitten. Stort dan, bid ik U, mij zulk eene neiging in en maak mij meer en meer los van het zinnelijke.

ZESDE HOOFDSTUK.

Over de vreugde van een goed geweten.

1. De roem van een goed mensch is de getuigenis van een goed geweten.

II BOEK. VI HOOFDSTUK. 157

Heb een goed geweten en gij zult altoos vreugde hebben.

Een goed geweten kan zeer veel dragen en is zeer blijde in tegenspoed.

Een kwaad geweten is altoos vreesachtig en ongerust.

Liefelijk zal uwe rust zijn, zoo uw hart u niets verwijt.

Verheug u niet tenzij wanneer gij wèl gedaan hebt.

De boozen hebben nooit ware vreugde, noch gevoelen den inwendigen vrede : want er is geen vrede voor de goddeloozen, zegt de Heer (Is. 57.)

En zeggen zij: wij zijn in vrede, geen kwaad zal ons treffen en wie zoude ons durven schaden ? geloof hun niet : want eensklaps zal Gods toorn zich verheffen, al huni-ie daden zullen tol niets gebracht en hunne gedachten verijdeld worden.

2. Hem die liefheeft, valt het niet zwaar in de verdrukking te roemen : want zoo te roemen is te roemen in het Kruis des Heeren.

Kortstondig is de roem die van menschen gegeven en ontvangen wordt.

De roem der wereld is steeds van treurigheid vergezeld.

Der braven roem is in hun geweien en niet in den mond der menschen.

De vreugde der rechtvaardigen is van God en in God, en hun vermaak in de waarheid.

Wie naar den waren en eeuwigen roem verlangt, acht den tijdelijken niet.

158 II BOEK. VI HOOFDSTUK.

En wie naar tijdelijken roem verlangt of dien niet van harte versmaadt, bewijst dat hij den hemelschen weinig bemint.

Hij bezit eene groote rust des harten, die zich om der menschen lof noch blaam bekommert.

3. Licht zal hij tevreden en gerust zijn wiens geweten rein is.

Gij zijt niet heiliger omdat men u roemt, noch slechter omdat men u laakt.

Wat gij zijt, zijt gij; en grooter moogt gij niet genoemd worden, dan gij zijt voor God.

Wanneer gij let op hetgeen gij inwendig bij uzelven zijt, dan zult gij u er niet aan storen wat de menschen van u zeggen.

De mensch ziet hetgeen in het oog valt, maar God ziet in het hart. (I. Reg. 16.) De mensch ziet op de daden, maar God weegt de bedoelingen.

Altoos wèl te doen en zichzelven weinig te achten kenmerkt een nederig gemoed.

Geen troost van eenig schepsel te willen is het teeken van groote reinheid en inwendig vertrouwen.

4. Wie voor zich geene getuigenis van buiten zoekt, toont dat hij zich geheel aan God heeft overgegeven.

Want, gelijk de H. P a u 1 u s zegt: niet hij die zichzelven aanprijst, maar dien de Heer aanprijst, is beproefd. {2. Cor. 10.)

Inwendig met God te verkeeren en uitwendig door geene geneigdheid gebonden te zijn, is de staat van den inwendigen mensch.

II BOEK. VI HOOFDSTUK.

OEFENING.

De vrede van een goed geweten neemt niet altijd de ongerustheden weg, die de bekoringen en inwendige kwellingen in den geest veroor-zaken ; maar zij brengt zooveel voort, dat onder al de beroerten, die hierin ontbtaan, het hart onderworpen en getrouw is aan zijnen God; onderworpen om de kwelling te lijden, en getrouw om ze niet in te volgen; maar om te wederstaan, om te strijden en om niets uit kracht van de kwelling te veronachtzamen. Het is alzoo, dat eene bedroefde en onderworpene ziel, volgens den koninklijken Profeet, een aangenaam slachtoffer is voor God, die nooit een vermorzeld en verootmoedigd hart verwerpt; — verootmoedigd van zich onderworpen te zien aan het gevoelen zijner ellenden, en vermorzeld over de gelegenheid, die het aan God gegeven heeft, van ze hem te doen gevoelen. Laat ons daarom een vast en volstandig besluit nemen, nooit door onzen val, noch door ondervinding onzer ellenden den moed te laten zinken ; maar van ons voor God te verootmoedigen, dat wij zoo ellendig zijn; van Hem vergiffenis te vragen over de zonden die wij bedreven hebben, met geenen wederstand te bieden, zoo als wij dit moesten doen, tegen de aanvallen van de vijanden onzer zaligheid; van er ons zoo aanstonds over te straffen, met ons eenige voldoening te ontzeggen. Laat ons daarna in vrede zijn ; want het gerust geweten

l6o II BOEK. VIÏ HOOFDSTUK.

is zulk een, dat vrij van zonde is door de getrouwheid, of dat door de boetvaardigheid gezuiverd is.

GEBED.

Een rein geweten, o God, is een groote schat en eene onuitputbare bron van troost. Wat toch zal mij hinderen, als mijn geweten zich in eenen goeden staat bevindt ? Menschen mogen mij veroordeelen, lasteren en vervolgen, geen nood, zoolang ik de getuigenis van een rein geweten bezit. Gerust zal ik het hoofd mogen opheffen tot U, die mijne onschuld kent en aan het licht zult brengen. Doe dit bewustzijn steeds in mij leven en laat mij den troost daarvan ondervinden.

ZEVENDE HOOFDSTUK.

Over de allesovertreffende liefde tot Jezus.

i. Gelukkig hij die weet wat het is Jezus te beminnen en zichzelven te versmaden om Jezus' wille.

Men moet al wat men bemint voor dezen Beminde verlaten : want Jezus wil alleen boven alles bemind worden.

De liefde eens schepsels is bedriegelijk en onbestendig; maar de liefde van Jezus getrouw en bestendig.

Wie zich ajm het schepsel hecht-valt met

Tt HOEK. Vfl HOOFDSTUK. l6l

het zwakke schepsel : maar wie Jezus om-helst staat eeuwig onbewegelijk.

Bemin Hem en houd Hem tot uwen vriend die, als alles u begeeft, u niet zal verlaten, noch dulden dat gij op het einde verloren gaat.

Hetzij gij wilt of niet, gij moet eens van alles gescheiden worden.

2. Houd u aan Jezus bij leven en dood, en geef u aan de trouw van Hem over die, wanneer alles u verlaat, u alleen kan helpen.

Uw beminde *is van dien aard dat Hij geen anderen naast zich duldt ; maar Hij wil uw hart alleen bezitten en er zetelen als een koning op zijn eigen troon.

Wist gij u van alle schepsel recht te ontdoen, Jezus zoude gaarne bij u willen wonen.

Gij zult alles bijkans geheel als verloren bevinden, wat gij buiten Jezus bij de menschen zoekt.

Vertrouw noch steun op een riet, dat door den wind bewogen wordt. Want alle vleesch is gras, en al zijne heerlijkheid valt af als de veldbloem. (Is. 40.)

3. Dra zult gij bedrogen worden, zoo gij alleen het uitwendig voorkomen der menschen aanschouwt.

Want zoo gij uw troost en voordeel bij anderen zoekt zult gij dikwerf schade vinden.

Zoekt gij in alles pe z u s, gij zult Hem gewis vinden.

Maar zoekt gij uzelven, gij zult ook uzelven vinden, maar tot uw verderf.

11

102 it BOEK. VII HOOFDSTUK.

De mensch toch die Jezus niet zoekt, schaadt zichzelven meer dan de geheele wereld, en al zijne vijanden.

OEFENING.

Leg geheel uwen geest toe om Jezus Christus te kennen, geheel uw hart om Hem te beminnen, en al uwe zorg om Hem na te volgen, daar het hiertoe alleen is, dal gij Christenen zijt. Welke moeite zult gij vinden in onzen God-Mensch te beminnen, die alles wat Hij is, slechts is om u te beminnen en u zalig te maken ? Maak dan het voornemen u met Hem bezig te houden. Hem in al zijne werken te bestudeeren, zijne inzichten te doordringen, en de gevoelens en den geest zijner geheimen te omhelzen, en tracht even als Hij te wandelen, te lijden en te leven; want al de verdiensten van den christen in dit leven bestaan in de-gelijkvormigheid, welke hij met Jezus Christus moet hebben, en het is deze, welke zijn geluk in het andere leven zal uitmaken. Zoo hij in zijn ootmoedig en lijdend leven tracht deel te nemen, zal. hij ook aan zijn glorierijk en onsterfelijk leven deelachtig worden.

GEBED.

Ja, wel gelukkig hij, mijn Heiland 1 die weet wat het zij, U boven alles lief te hebben, alles om U te verdragen! Zalig in alle opzichten mag men zijnen toestand noemen, boven alles wat de wereld bezit of geven kan. Maak mij

n BOEK. VIII HOOFDSTUK. 163 vatbaar voor die zalige genoegenj. Trek mij meer en meer af van het zwakke en onbestendige schepsel; dat ik U in alles zoeke en vinde; dat ik niets beooge dan het bevorderen van uwe eer.

ACHTSTE HOOFDSTUK.

Over den vertrouwelijker! omgang met Jezus.

1. Als Jezus tegenwoordig is, dan is alles wèl en niets schijnt moeielijk; maar is Jezus niet tegenwoordig, alles valt zwaar.

Als Jezus van binnen niet spreekt, alle troost is niets; maar spreekt Jezus slechts éen woord, men gevoelt een grooten troost.

Rees Maria niet aanstonds op van de plaats, waar zij weende, toen Martha tot haar zeide : de Meester is daar, en hij roept u ? (Joan. 11.)

Gelukkige stond, wanneer Jezus van het weenen tot de vreugde des geestes roept!

Hoe dor en ongevoelig zijt gij zonder Jezus! Hoe dwaas en ijdel zoo gij iets buiten Jezus verlangt!

Is dit geene grootere schade dan de geheele wereld te verliezen ?

2. Wat kan u de wereld geven zonder Jezus?

Zonder Jezus te zijn is eene ondragelijke

hel; met Jezus te zijn, een genoegelijk paradijs.

164 II BOEK. VIII HOOFDSTUK.

Wanneer Jezus met n is, geen vijand kan ii schaden.

Wie Jezus vindt, vindt een goeden schat, ja een goed boven alle goed.

Maar wie Jezus verliest, verliest bovenmate veel, ja meer dan de gansche wereld.

Wie zonder Jezus leeft is zeer arm; die wèl met Jezus staat is zeer rijk.

3. Het is een groote kunst met Jezus weten om te gaan, en Jezus te kunnen bij zich houden eene groote voorzichtigheid.

Wees nederig en vreedzaam, en Jezus zal met u zijn.

Wees godvruchtig en rustig, en Jezus zal bij u blijven.

Gij kunt Jezus ras verwijderen en zijne genade verliezen, zoo gij u tot het uitwendige wilt keeren.

Ên hebt gij Hem verwijderd en verloren, tot wien zult gij uwe toevlucht nemen en wien tot vriend kiezen ?

Zonder vriend kunt gij niet wel leven. Maar zoo Jezus niet boven allen uw vriend is, hoe bedroefd en verlaten zult gij zijn!

Dwaas handelt gij dus, zoo gij in iemand anders vertrouwen of vreugde stelt.

Het ware verkieslijker de gansche wereld tegen te hebben dan Jezus te beleedigen.

Onder al uwe geliefden dan zij Jezus alleen uw bijzonder geliefde.

4. Dat allen bemind worden om Jezus' wil; maar Jezus om Hemzelven.

II BOEK. VIII HOOFDSTUK. 165

Jezus Christus alleen verdient bijzonder bemind te worden, omdat Hij alleen boven alle vrienden goed en getrouw bevonden wordt.

Om Hem en in Hem behooren, zoo vijanden als vrienden, u lief te zijn; en voor allen moet gij bidden, opdat allen Hem kennen en liefhebben.

Verlang nooit bij uitsluiting geprezen of bemind te worden, want dit komt Gode alleen toe, die zijnsgelijke niet heeft.

Begeer ook niet dat iemand zijn hart met u vervulle, en gij, laat uw hart niet met liefde voor iemand vervuld worden; maar Jezus zij in u en in elk goed mensch.

5. Wees rein en vrij van binnen, zonder gehechtheid aan eenig schepsel.

Gij moet ontbloot zijn van alles en een rein hart tot God brengen, indien gij inwendig wilt rusten en zien hoe goed de Heer is.

6. Doch inderdaad zult gij niet daartoe -geraken, tenzij gij door zijne genade wordt voorgekomen en getrokken, zoodat gij, met terzijdestelling en verwijdering van alles, met Hem alleen vereenigd wordt.

Want wanneer Gods genade tot den mensch komt, dan wordt hij tot alles bekwaam ; 'maar wijkt die. hij is arm en zwak, ön als alleen tot slagen overgelaten.

In dezen moet hij niet moedeloos worden, noch wanhopen, maar zich welgemoed naar Gods wil schikken, en alles wat hem overkomt ter cere van Jezus Christus lijden; want op

166 II BOEK. VIII HOOFDSTUK.

den winter volgt de zomer, op den nacht volgt

de dag en op den storm groote kalmte.

OEFENING.

Het is moeielijk te leven, zonder iemand te hebben aan wien men zijn hart kan openen, en aan wien men zijne geheimen kan toevertrouwen. Nu, aan wien kunt gij beter uw hart openen dan aan Jezus, die boven al de vrienden, welke gij onder de stervelingen kunt aantreffen, getrouw en standvastig is, en het meest uw vertrouwen verdient ? Zoek dan uwen troost en uwen vrede niet dan in Hem; stort onophoudelijk uw hart in zijne tegenwoordigheid uit; neem uwe toevlucht tot Hem in al uwe wederwaardigheden ; laat den moed niet zinken om zijne schijnbare verstootingen, die niets dan uitwerkselert' zijner liefde tot u, en beproevingen uwer getrouwheid tot Hem zijn. Bid, verzoek, smeek zijne goedheid om u te hulp te komen, en wees verzekerd, dat Hij u vroeg of laat de uitwerkeleu zijner goedheid zal doen gevoelen. Maar houd uw hart vrij en onthecht van alle schepselen; bemin niets dan Hem, uit liefde tot Hem, en bemin niets dan hetgene u opwekt om Hem te beminnen. Dat de wederwaardigheden, het ongeluk, de droefheden en verootmoedigingen, de heerschende voorwerpen van uw hart worden, gelijk zij het van het hart van Jezus geweest zijn. Dat de achting en lof der menschen voor u voonverpei» van schrik

IT BOEK. IX HOOFDSTUK. 167 en versmading worden, daar zij het ook voor Jezus geweest zijn. Eindelijk, span alles in om Hem te kennen, met Hem te spreken, Hem te beminnen en te behagen; opdat, aldus in de heilige oefening van Jezus' liefde levende, de laatste beweging uws harten eene oefening van zijne liefde moge wezen.

GEBED.

Zonder U, o Jezus ! heb ik niets, met U alles. Gij zijt mijn besten vriend, en hebt mij het treffendst bewijs van uwe liefde gegeven door uw leven voor mijn heil op te offeren. Wnt is er billijker dan dat ik U mijne wederliefde toone; Ik geef U dan mijn hart; het zij U boven alles gewijd, maak het tot eene U waardige woning. Heersch daarin als op uwen troon, beschik daarover geheel ; dat ik voor U leve, door U leve, eeuwig met U leve.

NEGENDE HOOFDSTUK.

Over het missen van allen troost.

Het valt niet zwaar men schel ij ken troost te versmaden, als de goddelijke daar is,

Maar het is groot, ja zeer groot, zoowel den menschelijken als goddelijken troost te kunnen ontberen, en tot Gods eere de ballingschap des harten gewillig te verdragen, in niets zichzelvun te zoeken, noch op eigene verdienste te zien.

168 II BOEK. IX HOOFDSTUK.

Wat groots is er in gelegen opgeruimd en godvruchtig te zijn, als de genade komt? Voör allen is die stonde wenschelijk.

Hij rijdt vrij gemakkelijk, wien Gods genade draagt.

En wat wonder dat hij den last niet gevoelt, die door den Almachtige gedragen.en door den oppersten Leidsman geleid wordt.

2. Gaarne hebben wij iets tot onzen troost, en bezwaarlijk ontdoet de mensch zich van zichzelven.

De heilige martelaar Laurentius nochtans heeft de wereld en zijnen priester overwonnen; want hij versmaadde alles wat in de wereld genoegelijk scheen, en duldde zelfs gaarne, ter liefde van Christus, dat Gods opperpriester Sixtus, dien hij hartelijk liefhad, van hem weggenomen wierd.

Door liefde tot den Schepper overwon hij de üefde tot den mensch, en verkoos Gods welbehagen boven den nienschelijken troost.

Leer gij dus ook een noodzakelijken en geliefden vriend ter liefde Gods verlaten.

En laat het u ook niet te zeer treffen, als gij van een vriend verlaten wordt, wetende dat wij allen eens van elkander moeten scheiden.

3. Veel en lang moet de mensch in zichzelven strijden, eer hij leere zichzelven volkomen te overwinnen en zijne geheele liefde tot God over te brengen.

Zoolang de mensch nog op zichzelven steunt

II BOEK. IX HOOFDSTUK. 169 zal hij licht vervallen tot den troost men-schen.

Maar de ware vriend van Christus en ijverige deugdbetrachter valt niet op vertroostingen, noch zoekt zulke zinnelijke genoegens, maar veeleer moeielijke oefeningen en zware beproevingen om Christus' wille door te staan.

4. Wordt u dan geestelijke troost van God geschonken, neem dien met dankzegging aan ; maar weet dat het een geschenk van God is, en niet uwe verdienste.

Wil u niet verheffen, wil u niet te veel verheugen noch iets ijdelijk laten voorstaan ; maar wees wegens die gift te nederiger en te omzichtiger, en behoedzamer in al uwe daden ; deze stond zal voorbijgaan en de bekoring volgen.

Als de troost ontnomen is geef den moed niet aanstonds op; maar wacht met nederigheid en geduld het bezoek des Hemels af: want God is machtig om u een overvloediger troost te geven.

5. Dit is niet nieuw noch vreemd voor de in Gods wegen ervarenen : want ook de grootste Heiligen en aloude Profeten hebben dikwijls zulke afwisseling ondergaan.

Daarom sprak een hunner, als de genade bij hem was ; „ Ik zeide in mijnen overvloed : in eeuwigheid zal ik niet wankelen, quot;

Maar als de genade week voegde hij er bij wat hij ondervond, en zeide : ,, Maar toen Gij

170 II BOEK. IX HOOFDSTUK.

uw aangezicht van mij afwenddet, werd ik ontroerd. quot;

Intusschen verloor hij den moed niet, maar bad te vuriger tot den Heer en zeide ; „ Tot U, o Heer! zal ik roepen, en mijnen God zal ik bidden. quot;

Daarop verhaalt hij de vrucht van zijn gebed en getuigt dat hij verhoord werd, zeggende : ,, De Heer heeft mij verhoord, en zich mijner ontfermd; de Heer is mijn helper geworden. quot;

Maar waarin? „Gij hebt,quot; zegt hij, „mijne klachten veranderd in gejuich, en mij met vreugde omgeven. quot; ( Ps. 29.)

Is aldus met groole Heiligen gehandeld, dan mogen wij, zwakken en ellendigen, niet wanhopen, als wij ons nu ijverig dan weder koud bevinden : want de Geest Gods komt en vertrekt volgens zijn welbehagen.

Daarom zegt de heilige Job : Gij bezoekt den meusch in den morgenstond ; maar spoedig beproeft Gij hem weder. (Job 7.)

6. Waarop kan ik dan hopen, waarop moet ik vertrouwen, tenzij op Gods groote barmhartigheid en op de hoop der hemelsche genade alleen ?

Want hetzij ik bij mij hebbe deugdzame „ menschen of godvruchtige broeders, of getrouwe vrienden of heilige boeken, of schoone verhandelingen of liefelijke gezangen en liederen ; dit alles baat weinig, smaakt weinig, als ik van de genade verlaten en aan eigene armoede overgelaten ben.

II BOEK. IX HOOFDSTUK. 171

Dan is er geeh beter middel dan geduld en zelfonderwerping aan den wil Gods.

7. Nooit vond ik iemand zoo vroom en godvruchtig, die niet nu en dan onttrekking der genade had of geene vermindering van ijver gevoelde.

Nooit was er een heilige zoo hoog vervoerd en verlicht, die niet te voren of daarna in bekoring viel.

Hij toch is de hooge aanschouwing van God niet waardig, die niet om Godswil door eeuig leed geoefend werd.

Want eene voorafgaande bekoring is doorgaans het teeken eener volgende vertroosting.

Ook wordt aan die door de bekoring beproefd zijn de hemclsche troost toegezegd : V/ie overwint, zegt de Heer, ik zal hem geven dat hij ete van den boom des levens. (Openb. 2.)

8. De goddelijke troost nu wordt gegeven, opdat de meiisch te sterker zij tot het doorstaan van tegenspoed.

Ook volgt de bekoring, opdat hij zich over het goede niet verheffe.

De duivel slaapt niet, en het vleesch is nog niet dood. Daarom houd niet op u tot den strijd te bereiden : want aan uwe rechter- en linkerhand staan vijanden die nimmer rusten.

OEFENING.

Evenals men door het geloof en niet door de /innen tot God nadert, en dat het geloof uit zichzelven dor en duister is, moeten wij niet

172 II BOEK. IX HOOFDSTUK, verwonderd zijn, dat wij ons nu eens dor en mistroostig, dan weder in vertroosting en blijdschap gevoelen. Alles bestaat in den troost ootmoedig te ontvangen, in de mistroostigheid kloekmoedig te verdragen. Het goud en zilver, zegt de Wijze-man, zuivert mer door het vuur, en de zielen die zich waardig maken in het hart van Jezus te worden aangenomen, worden dooide moeielijkste en vernederendste kwellingen gezuiverd en beproefd, en die door de onderwerping met welke men ze verdraagt, zooveel uitwerken, dat God ons zijner waardig maakt en vindt. Verneder dan uw hart onder de almogende hand Gods, en doorsta met geduld de beproevingen des Heeren, die u door het bevechten der bekoringen ootmoedig, klein en van Hem afhankelijk maakt, en die wil, dat gij Hem, volgens het voorbeeld der heilige Martelaars, al lijdende bemint, en dat gij, met Hem te beminnen, lijdt, en zijne grootheid eert door de vernietiging van geheel uzelven.

G E B E D.

Dierbaar, o Vader! is mij uw troost, hij is de grootste verkwikking voor mijn hart. Niet dan met droefheid ontwaar ik zijn gemis. Doch zoude ik daarom den moed opgeven ? Dan zoude ik u niet om uzelven, maar om uwe weldaden beminnen. Niet mijn wil, o Vader 1 maar de uwe geschiede ! Wilt Gij mij troost schenken, ik zal die weldaad waardeeren. Wilt Gij

II BOEK. X HOOFDSTUK. 173 mij dien onttrekken, ook hierin zal ik berusten en uwen wil eerbiedigen.

TIENDE HOOFDSTUK.

Over de dankbaarheid voor de genade Gods.

1. Waarom zoekt gij rust, daar gij geboren zijt om te arbeiden.

Zet u meer tot geduld dan tot troost, en meer tot het dragen van het kruis dar tot blijdschap.

Welk wereldsch mensch toch zoude niet gaarne geestelijken troost en vreugde ontvangen, zoo hij die altoos konde bekomen?

Want de geestelijke vertroostingen overtreffen alle wereldsche vermaken en wellusten des vleesches.

Alle wereldsche vermaken toch zijn of ij del of schandelijk; de geestelijke genoegens alleen zijn aangenaam en eerlijk; zij vloeien voort uit de deugd en worden door God den reinen van harte ingestort.

Maar niemand kan deze goddelijke vertroostingen altijd naar zijn welgevallen genieten, omdat de tijd van bekoring niet lang uitblijft.

2. Hetgeen nu het hemelsche bizoek veel tegenwerkt is eene valsche vrijheid des gees-tes en een groot zelfvertrouwen.

God bewijst eene weldaad wanneer Hij de genade der vertroosting schenkt; maar de

I 74 TI BOEK. X HOOFDSTUK.

mensch handelt kwalijk, als hij niet alles tot God met dankzegging terugbrengt.

En daarom kunnen de genadegaven op ons niet vloeien, omdat wij jegens den Schenker ondankbaar zijn en niet alles tot de oorspronkelijke bron terugbrengen.

Want altoos wordt de genade geschonken aan hem die behoorlijk dankbaar is, en aan den trotsche wordt ontnomen hetgeen den nederige pleegt gegeven te worden.

3. Ik wil geen troost die mij het berouw ontneemt, noch zoek die hooge aanschouwing welke tot zelfverheffing voert.

Want niet al het verhevene is heilig, noch al het genoeglijke goed, noch al het wensche-lijke rein, noch al het dierbare Gode aangenaam.

Gaarne ontvang ik eene genade, waardoor ik steeds nederiger en godvreezender, en ge-reeder tot zelfverzaking worde.

Wie door de gave der genade geleerd en door den geesel harer onttrekking onderwezen is, die zal zichzelf niets goeds durven toeschrijven, maar liever bekennen dat hij arm is en ontbloot van alles.

Geef Gode wat Godes is, en schrijf u toe wat het uwe is; dat wil zeggen : dank God voor de genade, en erken dat de zonde u alleen toebehoort en de rechtvaardige straf der zonde.

4. Stel u altoos op de laagste plaats en men zal u de hoogste geven : want het hooge bestaat niet zonder het lage.

II BOEK. X HOOFDSTUK. I75

De grootste Heiligen bij God zijn bij zich-zelven de geringsten, en hoe meer verheerlijkt hoe nederiger in zichzelven.

Vervuld van de waarheid en hemelsche heerlijkheid zijn zij niet begeerig naar ijdelen roem.

In God gezegend en gevestigd kunnen zij op geenerlei wijze hoogmoedig zijn.

En die Gode alles toeschrijven wat zij goeds ontvangen hebben, zoeken geen roem bij elkander, maar willen slechts lt;len roem die Van God komt, en wenschen dat God in hen én in alle Heiligen boven alles geprezen worde, en hiernaar is voortdurend hun streven gericht.

5. Wees dankbaar voor het geringste en gij zult waardig zijn het grootere te ontvangen.

Het geringste zij u als het grootste, en het meest verachtelijke eene bijzondere gunst.

Als de waardigheid van den Gever overwogen wordt, zal geene gave gering noch te verachtelijk schijnen : want niets is gering wat van den allerhoogsten God gegeven wordt.

Ja al zond Hij kastijdingen en plagen, het zoude ons moeten aangenaam zijn : want Hij bedoelt altoos ons heil in alles wat Hij ons laat overkomen.

Wie Gods genade wenscht te behouden, zij dankbaar voor de ontvangene genade en geduldig bij de onttrekking; hij smeeke dat zij wederkome, en zij behoedzaam en nederig opdat hij ze niet verlieze.

176 H BOEK. X HOOFDSTUK.

OEFENING.

Beroem u nooit over Gods gaven, die dikwijls gevolgen van uwe zwakheid, altijd uitwerkselen van zijne goedheid, en gewoonlijk boven uwe verdiensten zijn. Wanneer gij nu, na God vergramd te hebben, gevoelt dat uw hart over uwe ondankbaarheid en uwe ongetrouwheid geraakt is_t moet gij u voor God vernederen en verootmoedigen, omdat gij Hem zoo vol goedheid en uzelven zoo vol boosheid ziet. Doordrongen van droefheid, van het hart eens Zaligmakers gewond te hebben, die u zelfs opzoekt als gij Hem vlucht, en die u met zijne genade vervult, als gij u die onwaardig maakt : keer tot Hem terug door eene ware boetvaardigheid, vraag Hem vergiffenis over uwe zonden, en denk niet meer dan om Hem te wreken en u zeiven te straffen.

GEBED.

Hoe groot, o God! zijn de vertroostingen door U den reinen van harte ingestort! Maar zoo groot die weldaad is, zoo groot is ook de verplichting welke op mij rust. Ik moet U dankbaar zijn, en omdat ik mij van deze verplichting niet genoeg kwijt, daarom blijf ik vaak van uwe weldaden verstoken. Ik wil U voortaan geven wat U toekomt, dankbaar zijn voor

II BOEK. XI HOOFDSTUK. 177 de geringste zoowel als voor de grootste gunst; Gij zult mij dan uwe milde hand niet onttrekken.

ELFDE HOOFDSTUK.

Over de weinige vrienden van Jezus' kruis.

1. Jezus heeft thans wel vele beminnaars van zijn hemelsch rijk, maar weinige dragers van zijn kruis.

Velen heeft Hij die naar troost, maar weinigen die naar lijden verlangen.

Velen vindt Hij die aan zijne tafel, maar weinigen die aan zijn vasten deelnemen.

Allen willen zich met Hem verheugen, weinigen willen voor Hem iets lijden.

Velen volgen Jezus tot aan het breken des broods, maar weinigen tot aan het drinken van den lijdensbeker.

Velen eerbiedigen zijne wonderdaden, weinigen volgen den smaad zijns kruises.

Velen hebben Jezus lief zoolang hun niets ongunstigs bejegent.

Velen loven en prijzen iHem zoolang zij ecni-gen troust van Hom ontvangen ; maar verbergt zich Jezus en verlaat Hij hen een oogen-blik, dan vervallen zij of tot geklag of tot groote moedeloosheid.

2. Zij die J e z u s om Jezus liefhebben niet om ecnigeu eigen troost, prijzen Hem

13

178 II BOEK. XI HOOFDSTUK, in allerlei tegenspoed en zielsangst zoowel als bij den grootsten troost.

Ja, al wilde Hij hen nooit troost geven, evenwel zouden zij Hem altoos dank willen toebrengen.

3. Oj hoeveel vermag eene reine liefde tot Jezus, met geen eigenbaat of eigenliefde vermengd !

Zijn zij niet allen huurlingen te noemen die altijd troost zoeken ?

Betoonen zij zich niet meer beminnaars van zichzelven dan van Christus, die altoos .aan eigen gemak en voordeel denken?

Waar vindt men hem die God om niet wil dienen ?

4. Zelden vindt men een zoo geestelijk mensch dat hij ontbloot van alles is.

Waar toch vindt men den waren arme van geest en los van alle schepsel ? Verre en op de uiterste grenzen is die schat te zoeken.

Al gaf de mensch zijn geheel vermogen weg, het is nog niets.

En al deed hij groote boetvaardigheid, het is nog weinig.

En al verkreeg hij alle wetenschap, het is er nog verre af.

En al bezat hij groote deugd en de bran-dendste godsvrucht, nog ontbreekt hem veel, te weten, het eenige wat hij het meest behoeft.

En dat is ? Dat hij, alles verzaakt hebbende, zichzelven verzake en geheel uit zichzelven uitga, niets van zijne eigenliefde overhoude.

II BOEK. XI HOOFDSTUK. 179 en dat hij, alles gedaan hebbende, wat hij meende te moeten doen, gevoelde niets gedaan te hebben.

Dat hij het niet veel rekene wat veel konde geacht worden, maar zich in waarheid een onnutten knecht noeme, gelijk de Waarheid zegt: Wanneer gij zult gedaan hebben, al hetgeen u bevolen is, zoo zegt . wij zijn onnutte knechten, en hebben slechts gedaan wat wij schuldig waren te doen. (Luc. 17.)

Alsdan zal hij waarlijk ontbloot van alles en arm van geest kunnen zijn en met den Profeet zeggen : ik ben eenzaam en behoeftig. (Ps. 24.)

En nochtans is er niemand rijker, niemand machtiger, • niemand vrijer dan hij, die zich-zelven en alles weet te verzaken en zich op de* laagste plaats te stellen.

OEFENING.

Hoevele Christenen zijn er, die Jezus Christus, arm in zijne krib, en lijdende aan het kruis aanbidden, en die zeiven niets willen lijden, noch aan iets gebrek hebben ! En echter is Hij in armoede en pijnen geboren; Hij heeft geleefd en is gestorven, om ons de ontblooting van alles en het geduld in druk en lijden te leeren ; om ons de ter zaligheid noodzakelijke deugden te leeren ; om ons die door zijne woor den en voorbeelden te leeren, en om ons door zijne genade, de oefening er van te verdienen. Wat baat het u, Jezus Christus, uwen Zaligr

l8o 11 BOEK. XI HOOFDSTUK.

maker en uw voorbeeld te aanbidden, indien gij Hem niet navolgt en geheel uw vertrouwen in Hem niet stelt ? Maak dan het voornemen, de ontbering van alles te oefenen, door aan uwe zinnen de gevaarlijke en nuttelooze vermaken te ontzeggen; door aan uwen geest alle ijdelheid en vrijwillig welbehagen over zichzel-ven te weigeren; en u alle arglist in het ver-oordeelen van anderen te ontzeggen, door uw hart van alle verkleefdheid aan zijne eigene voldoening te berooven, of het alle genegenheid voor zichzelven in alle gelegenheden te onttrekken. Zef zelfs die inwendige armoede en ontblooting zoover voort, door in alles aan uwen eigen wil- te verzaken, om niet dan dien van -God te verlangen en te volbrengen. Het is, aldus, met in alle gevallen u aan God te onderwerpen, dat gij Hem als den meester en eigenaar van uw hart zult aanstellen, en door de oefening dier gestadige ontblooting, God zeiven in eeuwigheid tot aandeel zult hebben.

G E B E 1).

Ja, Jezus! ook ik erken mijne schuld; ouk ik behoor onder die loontrekkende dienaren, die meer zichzelven dan U liefhebben. In dagen van voorspoed roemde ik een leerling van U te zijn; maar weldra slopen ontrouw en moedeloosheid in mijn hart, als gij mijne liefde door tegenspoed beproefde!! Meer dan ooit verfoei ik dit gedrag, voortaan wil ik U getrouw

11 BOEK. XII HOOFDSTUK. l8l blijven ook in de donkerste dagen en dan vooral toonen dat ik U om Uzéiven liefheb.

TWAALFDE HOOFDSTUK.

Over den koninklijken weg des heiligen kruises.

1. Velen schijnt dit gezegde hard : Verloochen uzelven, neem uw kruis op en volg Jezus. (Mal'th. 16.)

Maar veel harder zal het zijn dit laatste woord te hooren : Gaat weg van Mij, gij vervloekten! in het eeuwige vuur. ( Matth. 25.)

Zij toch, die thans gaarne het woord des kruises hooren en volgen, zullen dan niet te vreezen hebben voor het woord der eeuwige verdoemenis.

Dit teeken van het kruis zal aan den hemel zijn, wanneer de Heer ten oordeel komt.

Dan zullen al de dienaren des kruises, die zich ia hun leven den Gekruiste hebben gelijkvormig gemaakt, tot Christus, den Rechter met groot vertrouwen naderen.

2. Wat vreest gij dan het kruis op te nemen, daar het ten rijkszetel voert ?

In het kruis is heil, in het kruis het leven, in het kruis bescherming tegen de vijanden, in het kruis overvloed van hemelschen troost, in het kruis zielskracht, in het kruis geestesvreugde, in het kruis het toppunt der deugd, in het kruis de volmaking der heiligheid.

182 It BOEK, XII HOOFDSTUK.

Er is geen heil voor de liel, noch hoop op het eeuwige leven, dan in het kruis.

Neem dan uw kruis op ert volg Jezus, en gij zult tot het eeuwige leven ingaan.

Hij ging voor, torsende zijn kruis, en is voor u aan het kruis gestorven, opdat ook gij uw kruis zoudt dragen en trachten aan het kruis te sterven.

Want zijt gij met Hem gestorven, gij zult ook met Hem leven, en zijt gij deelgenoot geweest van zijn lijden, gij zult het ook van zijne heerlijkheid wezen.

3. Zie, alles is in het kruis opgesloten en alles bestaat in het sterven.

Er is geen anderen weg tot het leven en tot den waren inwendigen vrede, dan de weg van het heilige kruis en van eene dagelijksche versterving.

Ga werwaarts gij wilt, zoek wat gij wilt, gij zult boven u geenen hoogeren, noch beneden u eenen veiligeren wég vinden, dan dien van het heilige kruis.

Beschik en regel alles naar uwen wil en goeddunken, en gij zult bevinden dat gij altoos willens of onwillens iets moet lijden, en dus zult gij immer een kruis aantreffen.

Of gij zult in het lichaam smart gevoelen, of naar de ziel geesteskwelling lijden.

4. Somtijds zult gij van God verlaten, somtijds door uwen naaste geplaagd worden, en wat nog erger is, gij zult dikwijls uzelven tot last zijn.

II BOEK. XII HOOFDSTUK. 183

Nochtans zult gij door geenerlei middel noclgt; troost kunnen verlost of verlipht worden,-maar zoolang God het wil, zult gij het moeten draden.

Want God wil dat gij smart zonder troost leert lijden, en dat gij u geheel aan Hem onderwerpt, en dat gij door lijden nederiger wordt.

Niemand gevoelt zoo hartelijk het ?ijden van Christus, als hij wien het te beuft vjel iets dergelijks te lijd ïn.

Er is alzoo altoos een kruis gereed en het wacht u ovèral op.

Gij kunt het niet ontvluchten werwaarts gij loopt; want waar gij komt gij draagt uzelven mede en vindt uzelven overal.

Wend u naar boven, wend u naar beneden, wend u naar buiten, wend u naar binnen, overal vindt gij het kruis en overal moet gij geduld oefenen, wjlt gij innerlijk v^ede hebben en de eeuwige kroon verdienen.

5. Zoo gij uw kruis gewillig draagt, het zal ook u dragen en ten gewenschten einde brengen, waar namelijk het lijden eindigen zal, ofschoon het niet hier zal wezen.

Draagt gij het onwillig, gij maakt u eenen last en bezwaart uzelven te meer, en toch moet gij het dragen.

Werpt gij een kruis van u af, gij zult onge twijfeld een ander en wellicht zwaarder vinden.

6. Denkt gij te ontwijken wat geen sterveling heeft kunnen ontgaan ?

Welk Heilige is op aarde zonder kruis en lijden geweest?

184 ii boek. xii hoofdstuk.

Zelfs immers ia Je*us Christus, onze Heer, zoolang hij leefde, geen uur zonder lij-denssmart geweest. De Christus moest lijden, zeide Hij, en van de dooden opstaan en alzoo ingaan in zijne heerlijkheid. ( Luc. 24.)

Hoe zoekt gij dan een anderen weg, dan dezen koninklijken weg, den weg des heiligen kruises ?

7. Het geheele leven van Christus was kruis ^en maftpling, en gij zoekt voor u rust en vreugde ?

Gij dwaalt, gij dwaalt, zoo gij iets anders zoekt dan tegenspoed te lijden : want dit geheele sterfelijke leven is vol ellende en met kruisen omringd.

En hoe meer iemand in het geestelijk leven gevorderd is, hoe zwaarder kruisen hij dikwijls vindt : want de ellende zijner ballingschap neemt toe naar zijne liefde.

Nochtans is deze zoo veel geplaagde niet zonder opbeurenden troost : want naarmate hij zijn kruis draagt, gevoelt hij de heerlijkste vruchten ervan toenemen.

Want daar hij zich gewillig daaraan onderwerpt, gaat ook al de last des lijdens in vertrouwen op den goddelijken troost over.

En hoe meer het vleesch door het lijden verzwakt wordt, te meer wordt de geest dooide inwendige genade versterkt.

Ja somtijds wordt men door den lust tot ramp en tegenspoed, uit zucht naar gelijkvormigheid aan het kruis van C h ri s t u s zoodanig ver-

II BOEK. XII HOOFDSTUK. 185

sterkt, dat men niet zonder smart of lijden zoude willen leven ; daar men gelooft dat men zich te meer bij God aangenaam maakt, hoe meerder en zwaarder last men om zijnentwil kan dragen.

Dit is niet het werk des menschen maar der genade van Christus, die op het brooze vleesch zoo veel vermag en uitwerkt, dat het met ijver des geestes aangrijpt en bemint hetgeen 't van nature altoos haat en vlucht.

9. Het is den mensqh niet eigep het krujs te dragen, het kruis te beminnen, het lichaam te tuchtigen en dienstbaar te maken, de eer te vlieden, den smaad gewillig te verdragen, zichzelven te verachten en gaarne veracht te willen worden, allerlei tegenspoed en verliezen te lijden, en naar geenerlei voorspoed op deze wereld te verlangen.

Indien gij op uzelven ziet zult gij niets van dat alles vermogen.

Maar vertrouwt gij op den Heer, dan zal u de sterkte van boven gegeven en wereld en vleesch aan uw gebied onderworpen worden.

Zelfs den vijand, den duivel, zult gij niet vreezen, zoo gij met het geloof gewapend en met het kruis van Christus geteekend zijt.

10. Bereid u dan, als een goed en getrouw dienaar van Christus, om het kruis uw s Heeren, uit liefde voor u gekruist, moedig te dragen.

Bereid u om in dit ellendig leven velerlei tegenspoeden en allerhande ongemakken te ver-

186 If BOEK. XII HOOFDSTUK.

dragen : want waar gij ook zijt, dat zal uw lot wezen : en gij zult het dus in waarheid bevinden waar gij u ook verschuilt.

Het moet zoo zijn; en er is geen middel om den druk der rampen en smarten te ontgaan dan die te verdragen.

Drink met blijdschap den kelk des Heeren ; indien gij zijn vriend wilt zijn en deel met Hem hebben.

Laat het troosten aan God over; Hij doe daarmede zooals Hem behaagt.

11. Wat u betreft, zet u tot het verdragen van tegenheden en stel daarin uwen grootsten troost : want het lijden van dezen tijd is niet te achten om te verdienen de toekomende heerlijkheid, welke aan ons zal worden geopenbaard, (2 por. 12.) al kondet gij het ook alle§ alleen verdragen.

Wanneer gij zoo ver gekomen zijt dat de tegenspoed u zoet is en om Christus' wil wèj smaakt, denk dan dat het met u wel is; want gij hebt op aarde een paradijs gevonden.

12. Zoolang het lijden u zwaar valt en gij het tracht te ontgaan, zoolang zal het met u kwalijk zijn, en het lijden dat gij vlucht zal u overal volgen.

Schikt gij u, waartoe gij verplicht zijt, te weten, tot lijden en zelfvcrsterving, zoo zal het ras beter worden en gij zult vrede vinden.

Al waart gij met Paul us tot in denderden hemel opgevoerd, gij zoudt daarom niét verzekerd zijn van niets tegenstrijdigs te lijden. Ik

II BOEK. XII HOOFDSTUK, Ï87 ,:al hem, zegt Jezus, toonen hoeveel hij om mijnen naam moet lijden. (Act. 9.)

Lijden moet gij dus, zoo gij Jezus beminnen en Hem voor altoos dienen wilt.

13. O, mocht gij waardig zijn iets voor den naam van Jezus te lijden ! Welk eene groote glorie zoude u wachten, welke vreugde zoude het voor alle Gods Heiligen en welk eene stichting voor uwen evenmensch zijn 1

Maar allen prijzen de lijdzaamheid aan, ofschoon weinigen slechts willen lijden.

Terecht behoordet gij voor Christus een weinig te lijden, daar zoo velen voor de wereld wel meer verdragen.

14. Houd het voor zeker dat gij een stervend leven leiden moet; en hoe meer iemand zich afsterft, te meer begint hij voor God te leven.

^iemand is bekwaam om het hemelsphe te bevatten, tenaij hij zich pndenverpe ^an het dragen van rampen om Christus' wille.

Niets is aangenamer aan God, niets u heilzamer op deze wereld dan gewillig voor Christus le lijden.

Ja zoo gij te kiezen hadt, moest gij liever wenschen voor Christus rampen te lijden, dan door veleilei troost verkwikt te worden : want zoo zoudt gij meer gelijk aan Christus en meer gelijkvormig aan al de Heiligen zijn.

Want onze verdienste en de voortgang van onzen staat zijn niet in veel genoegens en troost gelegen, maar eerder in het dragen van groote moeielijkheden en rampen.

ï88 II BOEK. XII HOOFDSTUK.

15. Ware er iets beters en heiliamers voor den mensch clan te lijden, zeker zoude Chris, t u s dat door leer en voorbeeld aangewezen hebben.

Maar Hij vermaant zijne leerlingen die Hem volgden, en allen die Hem willen volgen, uitdrukkelijk om hun kruis te dragen, zeggende: „Zoo iemand achter Mij wil komen, die ver-loochene zichzelven, neme zijn kruis op en volge Mij ? (Matth. 16.)

Na alles dan wèl doorlezen en onderzocht te hebben zij dit eindelijk het besluit: „ Wij moeten door vele verdrukkingen ingaan in het rijk Gods. quot; ( Act. 14.) *

OEFENING.

Kan men de wonderbare voordeelen van het kruis en de groote verdiensten van den druk en het lijden, die de schrijver hier aanhaalt, lezen, gelooven en doordringen, zonder opgewekt te worden om de wederwaardigheden van de hand en het hart van Jezus Christus te ontvangen, en zich te onderwerpen om te lijden al wat Hij zal willen en zooveel Hij zal willen ? Veel lijden en wèl lijden is trouwens een volstrekt noodzakelijk middel om zalig te worden, en het gevoeligste en krachtigste uitwerksel van Gods goedheid, die ons de tijdelijke kwellingen quot;overzendt, om ons van de eeuwige te bevrijden! Het is, volgens den heiligen Pau-lus, een zichtbaar kenteeken van eenen voorbeschikte, gelijkvormig aan Jezus Christus te

II BOEK. XII HOOFDSTUK. 189 wezen, dat is te zeggen, aan eenen verootmoedigden, vervolgden en lijdenden God; het is zich zijn glorierijk leven waardig maken, met deel te nemen in zijn lijdend leven; het is de pijn welke men voor zijne zonden schuldig is, uitwisschen, door eene volmaakte oefening van boetvaardigheid; het is het hart van Jezus Christus winnen, zijne liefde verdienen, Hem wreken en ons straffen. Hem eeren door onze vernedering, en zijn welbehagen voor onze voldoening stellen. Is dit alles niet geschikt om den Christen in zijne kwellingen te troosten en hem aan te moedigen om wel te lijden ? Zeg dan lijdende, om wel te mogen lijden : de hel, die ik verdiend heb, is schrikkelijker dan al wat ik kan lijden; mijn Zaligmaker heeft veel meer dan ik geleden, en hel Paradijs is zeker wel eenig lijden waard.

G E IJ E I).

Tot hiertoe, o God ! ik moet het bekennen, verklaarde ik mij als vijand van liet kruis. Het had voor mij iets verschrikelijks ; daarom wilde ik hel ontvluchten, en ik ellendige zag daardoor den last meer en meer toenemen. Doe mij verstandiger wyrden. Neeii, er is geen andere weg des heils voor mij, dan die des krni-ses. Laat mij dien weg dan moedig betreden en uwen Zoon, mijnen groolen Meester, navolgen die voor mij aan hel kruis gestorven is. Amen,

DE NAVOLGING VAN

JEZUS CHRISTUS. —eje—

gierde tóoch.

Over de inwendige Tertroosting.

EERSTE HOOFDSTUK.

Over hel inwendige onderhoud van Christus met de geloovige ziel.

i. De Geloovige. Ik zal hooren naar hetgeen de Heer God in mij spreken zal. (Ps. 84.)

De Heer. Zalig de ziel die naar den Heere hoort als Hij in haar spreekt, en uit zijn mond het woord van troost ontvangt!

Zalig de ooren die het gefluister van het

192 in BOEK. I HOOFDSTUK.

goddelijk woord opvangen en van de influistering dezer wereld niets vernemen!

Ja, wel zalig de ooren, die niet luisteren naar de stem, welke daar buiten klinkt, maar naar de waarheid, die van binnen leert!

Zalig de oogen, die voor het uitwendige gesloten, maar op het inwendige gevestigd zijn 1

Zalig zij, die tot het binnenste doordringen en zich, door dagelijksche oefeningen, meer en meer trachten bekwaam te maken tot het bevatten der hemelsche verborgenheden !

Zalig zij, die vurig verlangen met God om te gaan, en zich van alle hindernis der wereld ontdoen !

2. DcGeloovige. Let hierop, mijne ziel! en sluit de deuren uwer zinnelijkheid ; opdat gij hooren moogt naar hetgeen de Heer uw God in u spreekt.

De Heer. Dit zegt uw Geliefde : ik ben uw heil, uwen vrede en uw leven.

Houd u aan Mij en gij zult vrede vinden.

Laat al het vergankelijke daar, zoek het eeuwige.

Wat is al het tijdelijke, tenzij verleiding ? En wat balen al de schepselen, zoo gij van den Schepper verlaten zijt;

Alles dan verlatende, maak u behagelijk en getrouw aan uwen Schepper, opdat gij hel ware geluk moogt verwerven.

OEFENING.

De ziel bereid^ zich wel om aau le hooreiij

Ill BOEK. I HOOFDSTUK. 193 hetgeen de Heer haar inwendig zegt, als zij in de eenzaamheid, in stilzwijgendheid en gebed leeft; niets meer verlangt dan alleen met haren God te wezen, en als zij Hem in zich door een levend en eerbiedig geloof zoekt; als zij aandachtig en getrouw is aan de bewegingen zijner genade, aan den indruk zijner tegenwoordigheid en aan de betrachting zijner liefde. Derhalve, eenen aandachtigen geest hebbende en eene getrouwe liefde, den geest aandachtig op hetgene God van ons begeert en het besluit in het hart van hetzelve te doen, dit is zich krachtdadig voorbereiden om God te aanhoo-ren, en om die in de innigste mededeeling van zijnen geest te ontvangen. God spreekt onophoudelijk tot ons door zijne ingevingen en de heilige voornemens, die Hij ons geeft om ons-zelven te versterven en voor Hem alleen te doen leven.

Maar wij luisteren naar Hem niet, of wij luisteren alleen in het voorbijgaan; en onze ziel, geheel door de zinnen verslonden, geheel door hare driften ontroerd en met uitwendige zaken bezig, maakt zich ongeschikt en onwaardig om de inwendige werkingen van God te gevoelen. Men moet dan den geest een besluit doen nemen, van weinig aan de schepselen ie denken of van hen te spreken, van het stilzwijgen en de eenzaamheid te beminnen, van onze ziel met de tegenwoordigheid Gods, en ons hart met zijne liefde te voeden, en van in alles voor Hem en onder zijne oogen te wer-

13

194 ¹¹¹ BOEK. II HOOFDSTUK.

ken, om eenen inwendigen mensch te'worden, die uit en voor God leeft, gelijk ieder christen moet doen om zalig te worden.

GEBED.

Ja, wel gelukkig hij, mijn God, die zijn hart voor den zaligen invloed uwer goddelijke inspraak open houdt! Gelukkig hij, die naar uwe stem hoort en de leiding uwer genade volgt 1 Hoe veel bezit zulk een, waarvan hij de waarde nimmer beseffen kan 1 Niets van al het aardsche is daarbij iets te achten. Laat ook mij dat geluk ontwaren. Woon Gij bij mij, en maak mijn hart vatbaar voor den invloed van uwe vertroostende stem. Gij zijt mijn heil, vrede en leven.

TWEEDE HOOFDSTUK.

De Waarheid spreekt in ons zonder geluid van woorden.

i. De Geloovige. Spreek, o Heer! want uw dienaar hoort. (i. Reg. 3.) Ik ben uw dienaar ; geef mij verstand, opdat ik uwe getuigenissen kenne. (Ps. 118.)

Neig mijn hart tot de woorden uws monds ; (Ib.) dat uwe rede als de mogendauw vloeie.

Weleer zeiden Israëls kinderen tot Mozes ; Spreek gij tot ons en wij zullen hooren, maar dat God tot ons niet spreke, opdat wij niet sterven. (Exod. 20.)

Ill BOEK. II HOOFDSTUK. 195

Niet alzoo, o Heer! niet alzoo bid ik; liever smeek ik met den Profeet Samuël ootmoedig; en vurig : Spreek, o Heer ! want uw dienaar hoort.

Dat niet Mozes noch een der Profeten tot mij spreke, maar spreek Gij liever, Heere God 1 ingever en verlichter van al de Profeten; want Gij alleen kunt mij zonder hen volkomen onderrichten, terwijl zij zonder U niets vermogen.

2. Woorden kunnen zij wel doen klinken ; maar den geest schenken zij niet.

Zij spreken voortreffelijk, maar zwijgt Gij, zij ontvlammen het hart niet.

Zij geven letters, maar Gij ontvouwt den zin.

Zij dragen geheimen voor, maar Gij doet de beteekenis er van vatten.

Zij maken de geboden bekend, maar Gij helpt die volbrengen.

Zij wijzen den weg, maar Gij sterkt oni dien te bewandelen.

Zij werken slechts van buiten, maar Gij onderricht en verlicht het hart.

Zij begieten uitwendig, maar Gij geeft de vruchtbaarheid.

Zij spreken luid door woorden, maar Gij geeft aan het gehoor het begrip.

3. Dat dan niet Mozes tot mij spreke, maar Gij, Heere mijn God! de eeuwige waarheid, opdat ik niet sterve en zonder vrucht blijve, als ik slechts uitwendig gewaarschuwd ben en niet inwendig ontvlamd.

196 III BOEK. II HOOFDSTUK.

Opdat het mij niet ten oordeel strekke het woord gehoord en niet gedaan, gekend en niet bemind, geloofd en niet onderhouden te hebben.

Spreek Gij dan, o Heer! want uw dienaar hoort, en Gij hebt de woorden des eeuwigen lerens. (Joau. 6.)

Spreek Gij tot mij tot eenigen troost mijner ziele en ter verbetering van mijnen geheelen wandel, U tot lof en roem en eeuwige eer.

OEFENING.

God spreekt tot den geest door zijn licht, en tot het hart door zijne ingevingen. Alles, wat ons de Profeten zeggen door het lezen van de heilige Schrift, en de predikers door de waarheden, welke zij ons verkondigen, dit alles overtuigt geenen geest, noch raakt een hart, indien God niet tevens door zijne genade tot hen spreekt. Wij moeten dus den Heer bidden, dat Hij inwendig tot ons spreke, als wij de heilige waarheden hooren verkondigen of lezen : uit vrees van voor zijne oogen nog plichtiger te worden, indien wij het woord Gods aanhooren, zonder het te onderhouden; als wij de waarheden kennen zonder ze te volgen; als yij zijnen wil kennen, zonder dien te volbrengen.

GEBED.

Ja, spreek Gij tot mij, o God 1 en dat alle schepselen zwijgen 1 Spreek tot mijne ziel; maak haar uwen heiligen wil bekend en geef haar

Ill BOEK. Ill HOOFDSTUK. 197 de kracht om dien te volbrengen. Wat toch baat mij uwe Heilige Schrift, zoo Gij mij niet daarvan den zin opent ? Gij, Gij alleen onderricht den geest, ontvlamt het hart en sterkt den gang. Daarom, spreek Gij, o Heer! uw dienaar hoort. Gij hebt de woorden des eeuwigen levens. Gij zijt mijn licht en sterkte.

DERDE HOOFDSTUK.

Het woord Gods moet met ootmoed gehoord worden, velen nemen het niet ter harte.

1. De Heer. Mijn zoon, hoor naar mijne woorden, woorden vol lieflijkheid en verheven boven al de wetenschap der geleerden en wijzen dezer wereld.

Mijne wooden zijn geest en leven (Joan. 6.) en mogen niet geschat worden naar het gevoelen der menschen.

Ook mag men daarin geen ijdel behagen zoeken, maar men moet ze in stilte aanhooren en met allen ootmoed en groote liefde opnemen.

2. De Geloovige. Gelukkig is hij, o Heer! dien Gij onderricht en uwe wet leert, om hem in bange dagen te verkwikken (Ps. 93.); en opdat hij niet op aarde verlaten zij.

3. De Heer. Ik heb van den beginne af de Profeten onderwezen en tot nu toe houde ik niet op tot allen te spreken, maar velen zijn doof voor mijne stem en verhard.

I98 III BOEK. Ill HOOFDSTUK.

Velen hooren liever de wereld dan God en volgen Héver de lusten huns vleesches dan het welbehagen Gods.

De wereld belooft het tijdelijke en geringe en wordt met grooten ijver gediend : Ik beloof het hoogste en eeuwige, en der stervelingen hart blijft koud!

Wie dient en gehoorzaamt Mij in alles met die zorg, waarmede men de wereld en hare heeren dient ?

Bloos, o Sidon! zegt de zee. (Is. 23.) En vraagt gij de reden, hoor zij is deze :

Om een gering inkomen legt men een grooten weg af; voor het eeuwige leven willen velen nauwlijks éen voet van den grond oplichten.

Men streeft naar een slecht gewin : om éen stuk gelds wordt somtijds schandelijk getwist; om een ijdel ding en eene beuzelachtige belofte aarzelt men niet zich dag en nacht te vermoeien.

4. Maar, o schande! voor een onvergankelijk goed, voor een onwaardeerbaren prijs, voor de hoogste eer en eindelooze heerlijkheid is men traag de minste moeite te doen!

Bloos dan, traag en klaagziek dienstknecht! daar genen ijveriger tot hun verderf dan gij ten leven bevonden wordt.

Zij smaken meer vreugde bij de ijdclheid dan gij bij de waarheid.

En toch worden zij somtijds in hunne hoop bedrogen, terwijl mijne belofte niemand bedriegt, noch die op mij vertrouwen ledig wegzendt.

Ill BOEK. Ill HOOFDSTUK. 199

Wat Ik beloofd heb zal Ik geven, wat Ik gezegd heb zal Ik nakomen, mits men in mijne liefde getrouw blijve ten einde toe.

Ik ben het die alle braven beloon, Ik die de vromen sterk beproef.

5. Schrijf mijne woorden in uw hart en overweeg ze vlijtig; want ten tijde der bekoring zullen zij zeer noodzakelijk zijn.

Wat gij bij het lezen niet verstaat, zult gij begrijpen ten dage van mijn bezoek.

Ik pleeg mijn uitverkorenen op tweederlei wijze te bezoeken, door beproeving namelijk en vertroosting.

Twee lessen ook lees ik hun dagelijks, Je eene door hun gebreken te berispen, de andere door hen op te wekken tot voortgang in de deugd.

Wie mijne woorden hoort en ze versmaadt, heeft een' die hem vonnissen zal ten jongsten dage.

6. De Geloovige. Heere mijn God! al mijn goed zijt Gij. En wie ben ik dat ik tot U durf spreken ? Ik ben uw armste dienstknecht en een nietig aardworm, veel armer en verachtelijker dan ik weet of zeggen durf.

Gedenk toch, o Heer, dat ik niets ben, niets heb en niets vermag

Gij alleen zijt goed, rechtvaardig en heilig. Gij vermoogt alles. Gij geeft alles. Gij vervult alles, den zondaar alleen ledig latende.

Gedenk uwer ontfermingen en vervul mijn hart met uwe genade. Gij die uwe werken niet ledig wilt laten.

200 III BOEK. Ill HOOFDSTUK.

7. Hoe zal ik in dit ellendig leven den last van mijzelven dragen, als uwe ontferming en genade mij niet ondersteunen ?

Wend uw aanschijn niet van mij af; wil uw bezoek niet uitstellen ; wil mij uwen troost niet onttrekken, opdat mijne ziel voor U niet worde als een land zonder water. (Ps. 142.)

Heer! leer mij uwen wil doen. (Ib.) leer mij voor U waardig en in ootmoed wandelen.

Gij toch zijt mijne wijsheid, die mij in waarheid kent en reeds gekend hebt, voordat de wereld was en voordat ik in de wereld geboren werd.

OEFENING.

Het is wonderlijk te zien, hoe veel eene ijdele en bedriegelijke hoop den menschen doet ondernemen voor een tijdelijk en vergankelijk goed, en hoe weinig eene vaste en zekere hoop, gegrond op het woord van God zeiven, den Christenen doet ondernemen voor een geestelijk eeuwig goed. Het vooruitzicht van eenig belang, en de hoop van eenige goederen te winnen, hoe onzeker ook, moedigt alle harten aan, behaagt ons zeer, droogt alle tranen af, en ondersteunt ons in alle moeielijkheden; en men acht zich voor zijnen arbeid wel beloond, als men de eer behaald, het vermaak genoten • of het goed bekomen heeft, hetwelk men verlangde. Er is niets dan de hoop op het paradijs en het vooruitzicht van een eeuwig geluk,

Ill BOEK. IV HOOFDSTUK. 201 hetwelk door het geduld en door de goede werken kan verdiend worden, hetgeen niemand aanmoedigt, ondersteunt, noch troost; en men is alzoo neerslachtig en moedeloos op het aanzien van den hemel, dien men kan winnen met te trachten wel te lijden, alsof de hemel niets ware. Hoe komt dit ? Het is, omdat men te zeer verkleefd is aan de tegenwoordige zaken, en te onverschillig voor de toekomende; en die zwakheid van onze hoop komt uit de kwijning van ons geloof voort.

GEBED.

Beschaamd, o God ! is voor mij deze overweging. Een verkeerde geest die mij zoo vaak bezielt, belet uwe woorden toegang tot mijn hart, dat zich ook meer genegen toont om der wereld gehoor te geven en zich aan haar te verbinden. Mocht deze verblindheid ophouden, en ik mijn zelfbedrog ontwaren! Doe mij de wereld in hare ware gedaante beschouwen. Dit zal genoeg zijn om haar mijn hart te ontrukken en het tot U over te brengen, die alleen het kunt bevredigen.

VIERDE HOOFDSTUK.

Men moet in waarheid en ootmoed voor God wandelen.

i. De Heerl Zoon! wandel voor Mij in

X

202 III BpEK. IV HOOFDSTUK, waarheid^efci zoek Mij altoos in de eenvoudigheid ^uws harten.

Wie voor Mij in waarheid wandelt zal tegen quot;booze aanvallen beveiligd zijn, en de waarheid zal hem bevrijden van de verleiders en van den laster der kwaadwilligen.

Heeft de waarheid u bevrijd, dan zult gij waarlijk vrij zijn en op de ijdele woorden der menschen geen acht geven.

2. De Geloovige. Heer! het is gelijk Gij zegt! dat, bid ik, mij dus geschiede; dat uwe waarheid mij leere, dat zij mij beware en tot een heilzaam einde behoude.

Dat zij mij vrijmake van alle kwade neiging en ongeregelde verkleefdheid; dan zal ik met U in groote vrijheid des harten wandelen.

3. D e Heer. Ik, zegt de Waarheid, .zal u leeren wat recht en Mij behagelijk is.

Overweeg met een groot mishagen en droefheid uwe zonden, en acht u nooit iets te zijn om uwe goede werken.

Inderdaad, gij zijt een zondaar, aan vele driften onderworpen en daarin verward.

Uit uzelven helt gij altoos over tot het niet spoedig valt gij, spoedig wordt gij overwonnen, spoedig ontrust, spoedig ontmoedigd.

Niets hebt gij waarop gij kunt roemen, maar veel waarover gij u moet vernederen : want gij zijt veel zwakker dan gij bevatten kunt.

4. -Van alles dan wat gij doet schijne u niets groot : houd niets als groot, niets als kostbaar, bewonderens- of roemenswaardig : want niets

Ill BOEK. IV HOOFDSTUK. 203 is verheven, niets waarlijk prijzenswaardig en begeeilijk dan hetgeen eeuwig is.

D?.t de eeuwige waarheid u boven alles be-hage, uwe overgroote onwaardigheid u steeds mishage.

Vrees, veracht en vlucht niets zoo zeer als uwe gebreken en zonden, waarvan gij meer afkeer moet hebben dan van aller zaken verlies.

Sommigen wandelen voor Mij niet oprecht, maar door zekere nieuwsgierigheid en vermetelheid gedreven, willen zij mijne verborgenheden kennen en de diepte Gods peilen, terwijl zij zichzelven en hun heil verwaarloozen.

Dezen, daar Ik Mij tegen hen stel, vallen dikwijls door hun hoogmoed en nieuwsgierigheid in groote bekoringen en zonden.

5. Gij, vrees Gods oordeelen, sidder voor den toorn des Almachtigen.

Wil niet de werken des Allerhoogsten beoor-deelen; maar doorzoek uwe ongerechtigheden, in hoeveel gij misdaan en hoeveel goeds gij verzuimd hebt.

Sommigen stellen hunne godsvrucht alleen in boeken, sommigen in beelden, anderen in uitwendige teekenen en vormen.

Sommigen hebben mij in den mond, maar weinig in het hart.

Er zijn anderen die, van verstand verlicht en van harte gereinigd, altoos naar het eeuwige hijgen; zij willen nauwelijks van het aardsche hooren en voldoen met weerzin aan de behoeften der natuur.

204 III BOEK. IV HOOFDSTUK.

En deze gevoelen wat de geest der waarheid in hen spreekt.

Want hij leert hen 't aardsche versmaden en 't hemelsche bemirnen, de wereld veronachtzamen en dag en nacht onophoudelijk naar den hemel verlangen.

OEFENING.

Niets zal u beter doen beseffen wat gij zijt, dan het gevoelen uwer ellenden. Even als gij niets dan neiging tot het kwaad gevoelt, zoo moet gij u door geene gevoelens van ijdelheid of welbehagen verheffen. Gelukkig eene ziel, die zich tracht te kennen, en weet te zuchten over al de zwakheden, ellenden en ongeregelde neigingen, die zij in zich vindt! Want dit is het, wat haar aan God onderwerpt, wat haar dringt dikwijls tot Hem hare toevlucht te nemen en zich onder zijne almogende hand te vernederen. Het is dat onophoudelijk gevaar waarin zij zich bevindt, van onder de bekoringen te bezwijken, hetwelk zooveel voortbrengt, dat zij, ten opzichte vanquot; God zich in eenen staat van gedurige afhankelijkheid en van eene oprechte en volstandige ontblooting houdt. Maak van nu af het voornemen, alle beproevingen, welke Hij u zal overzenden, van Gods hand te aanvaarden, zijne inzichten te volbrengen, en u aan zijn welbehagen te onderwerpen.

Ill BOEK. V HOOFDSTUK. 20$

GEBED.

Dierbare Heiland! Vriend der oprechten en eenvoudigen van harte ! mocht ik zoo gelukkig zijn onder het aantal dezer uwer uitverkorenen te behooren, en mijn hart de krachtige inspraak uwer eeuwige waarheid gevoelen! Dan zoude ik mij licht boven al het zinnelijke kunnen verheffen, mijn hart beter leeren kennen en mij zijne verbetering meer aantrekken. Dat het toch eens daartoe kome. Uwe waarheid zij mijne geleidster, zij brenge mij tot een eeuwig zalig leven.

VIJFDE HOOFDSTUK.

Over de wonderbare werking der goddelijke liefde.

1. De Geloovige. Ik zegen U, o hemel-sche Vader! Vader van mijnen Heer Jezus Christus! dat Gij U verwaardigd hebt mij arme te gedenken.

O Vader der barmhartigheid en God aller vertroosting! U zij dank, dat Gij mij, allen troost onwaardige, nu en dan met uwen troost verkwikt.

U zegen ik en verheerlijk ik met uwen eenig-geboren Zoon en den heiligen Geest, den trooster in alle eeuwen der eeuwen.

O Heer God, mijn heilige minnaar! wanneer

206 III BOEK. V HOOFDSTUK.

Gij komt in mijn hart, dan zal alles wat in

mij is zich verheugen.

Gij zijt mijn roem en de vreugde mijns harten ; Gij zijt mijne hoop en toevlucht ten tijde mijner benauwdheid.

2. Maar omdat ik in de liefde nog zwak ben en in de deugd onvolmaakt, daarom behoef ik volstrekt door U gesterkt en getroost te worden. Bezoek mij dan dikwijls en onderwijs mij in uwe heilige leeringen.

Bevrijd mij van kwade driften en genees mijn hart van alle ongeregelde neigingen; opdat ik, van binnen genezen en wèl gereinigd, bekwaam worde om U te beminnen, sterk om te lijden en standvastig om te volharden.

3. D e H e e r. De liefde is iets groots, een zeer groot goed.

Zij alleen maakt licht al wat zwaar is, en draagt al het ongelijke gelijkelijk.

Want zij draagt den last zonder last, en maakt al het bittere zoet en smakelijk.

De liefde tot J e z u s is edelmoedig, drijft tot groote daden aan en wekt steeds de begeerte tot het volmaaktere op.

De liefde streeft naar boven e» laat zich door niets laags wederhouden.

De liefde wil vrij zijn en van alle wereldsche gehechtheid ontheven, opdat haar innerlijke blik niet verhinderd worde, opdat zij om geenerlei tijdelijk belang in verlegenheid kome noch wegens ongeval bezwijke.

Er is niets zoeter dan de liefde, niets krach-

Ill BOEK. V HOOFDSTUK. 207 tiger, niets verhevener, niets aitgebreider, niets genoegelijker, niets vollediger, niets beter in hemel en op aarde.

Want de liefde is uit God geboren en kan niet dan in God boven al het geschapene rusten.

4. Wie bemint, loopt, vliegt en is verheugd; hij is vrij en wordt niet wederhouden.

Hij geeft alles voor alles en heeft alles in alles, dewijl hij boven alles in het eenige hoogste rust, uit hetwelk alle goed vloeit en voortkomt.

Hij ziet niet op giften, maar wendt zich, boven alle goederen, tot den gever.

De liefde kent dikwijls geene maat, maar brandt boven alle mate.

De liefde gevoelt geen last, zij acht geen arbeid; zij tracht naar meer dan zij vermag, zij wendt nooit onmogelijkheid voor, omdat zij meent dat haar alles mogelijk en geoorloofd is.

Zij is dus tot alles in staat; zij volbrengt veel en voert uit, waar hij die niet bemint, te kort schiet en bezwijkt.

5. De liefde waakt en slapende sluimert zij niet.

Vermoeid, is zij niet afgemat; geprangd wordt zij niet ingedrukt; verschrikt, ontstelt zij zich niel; maar gelijk een levende vlam en brandende toorts breekt zij uit naar boven en dringt ongehinderd door.

Wie bemint weet wat deze stem roept. Ook

208 III BOEK. V HOOFDSTUK.

is het een sterk geroep in het oor van God, wanneer eene van liefde brandende ziel uitroept: Mijn God, mijne liefde! Gij geheel de mijne, ik geheel de uwe.

6. De Geloovige. Breid in mij de liefde uit, opdat ik met den inwendigen mond des harten leere smaken, hoe zoet het zij te beminnen en in liefde te smelten en te zwemmen.

Mocht ik door liefde zoo bevangen worden, dat ik door haar gloed en overmaat boven mijzelven vervoerd wierd !

Mocht ik het lied der liefde zingen en L) mijn Geliefde, in de hoogte volgen; mocht mijne van liefde juichende ziel onder uwen lof bezwijken !

Mocht ik U meer dau mijzelven beminnen en mijzelven alleen om U, en in U allen die U waarlijk beminnen, gelijk de wet der liefde, van U afkomstig, gebiedt 1

7. De Heer. De liefde is vlug, ongeveinsd, vroom, bevallig en aangenaam, sterk, geduldig, getrouw, voorzichtig, lankmoedig, manhaftig en nooit zichzelve zoekende : want waar iemand zichzelven zoekt, daar valt de liefde weg.

De liefde is omzichtig, nederig en oprecht, niet lafhartig, niet lichtzinnig noch op ijdelhe-den bedacht, ingetogen, kuisch, bestendig, bedaard en wachthoudende over alle zinnen.

De liefde is onderworpen en geheorzaam aan de oversten, in haar eigen Oog gering en ongeacht, Gode gewijd en dankbaar, altoos hopende en vertrouwende op Hem, ook als zij

Ill BOEK. V HOOFDSTUK. 2O9 voor God geen smaak gevoelt : want zonder smart, leeft men in de liefde niet.

8. Wie niet gereed is om alles te lijden en zich naar den wil zijns geliefden te schikken, verdient den naam van minnaar niet.

Een minnaar behoort zich gaarne om zijnen geliefde al het harde en bittere te getroosten, en door geene voorvallende tegenheden van hem te laten aftrekken.

OEFENING.

Wie zal ooit de wonderbare uitwerkselen der liefde Gods in eene ziel, die aan hare indrukken en beproevingen getrouw is, kunnen begrijpen en uitleggen ? Het is beter ze te gevoelen dan te bespreken, en het is volmaakter ze in het werk te stellen dan die te gevoelen. Wat werkt de liefde Gods niet uit, als zij levend, sterk en volledig is in eene ziel, die door de schoonheden en goedheden van haren Schepper is ingenomen, en door de vurigheid van zijne heilige liefde bezield ? Zij denkt dikwijls aan Hem, want men kan niet vergeten wat men bemint; zij onderneemt alles om Hem te behagen ; zij verdraagt alles om zijne liefde; zij vermijdt zorgvuldig de lichte, onvrijwillige gebreken ; want hoe kan men God beminnen en Hem willen mishagen ? Zij wenscht den Heere alle goed wat Hij bezit en wat Hij is; zij zou willen, dat al de harten der menschen maar één hart waren, en dat dit éene hart van eenen seraf ware; zij verblijdt zich over al den lof

2IO III BOEK. V HOOFDSTUK.

en de eer, die Hem in den hemel en op de aarde gegeven worden; zij noodigt alle schepselen uit om Hem te beminnen en te loven; zij zou Hem met verlies van haar leven en van haar wezen zelfs, eene vermeerdering van geluk en voldoening willen bezorgen, indien dit konde wezen; zij kan zich over zijn verlies niet troosten; zij zucht onophoudelijk naar het geluk van Hem te aanschouwen; zij aanziet het leven als eene ballingschap, welke slechts den wil van haren God voor haar verdragelijk maakt; zij aanziet met vreugd den dood als het eenig middel om Hem te bezitten en Hem nooit meer te vergrammen; zij brandt door een geheim, hevig en gloeiend vuur, dat haar in Gods tegenwoordigheid, in en voor God verteert ; zij behoort niet meer aan zichzelve, maar aan Hem, dien zij meer. dan zichzelve bemint; zij zoekt, zij vindt, zij ziet overal haren God; hare vreugde en haar geluk in de wereld is ; te lijden, zich te vernederen, te verzaken, te versterven en al het zinnelijke uit haar hart te verbannen, om de liefde Gods te winnen. Zij gelooft, zij hoopt, zij bemint ten hoogste, door den eerbied, de achting en veikleefdheid, die zij voor den Bewerker van haar geloof, harer hoop en liefde heeft. God bestaat, zegt zij, en dat is genoeg voor mijn geluk, voor mijnen troost en mijne blijdschap. God verdient dat men Hem diene; Hij wil dat ik dit of dat voor Hem doe en lijde; Jezus Christus heeft het wel voor mij gedaan en geleden, ziedaar

Ill BOEK. VI HOOFDSTUK. 211 de beweegreden, die haar doet werken en lijden. Zij is niet tevreden met zich in alles aan de geboden van haren God te onderwerpen ; maar volgt nog zijne genegenheden in, en rekent het zich tot eene wet zijn welbehagen te volbrengen. Kortom, eene ziel, die haren God bemint, leeft niet meer, maar God leeft in haar.

GEBED.

Kan ik U, o God der liefde ! wel te dikwijls om liefde bidden, daar van haar mijne volmaaktheid en zaligheid afhangen ? Mocht ik zoo gelukkig zijn de ware liefde te kennen en haren krachtigen invloed te ontwaren ! mochten de echte kenmerken daarvan zich meer en meer bij mij vertoonen ! welk een groot, onwaardeerbaar goed zoude ik bezitten! God der liefde I stort mij eene reine, allesovertrefFende liefde in. Wees Gij de mijne, ik zij de uwe, eeuwig de uwe, alleen de uwe.

ZESDE HOOFDSTUK.

Over den toetssteen der ware liefde.

1. De Heer. Mijn zoon! gij zijt nog geen sterk en welberaden minnaar.

2. De Geloovige. Waarom Heer?

3. De Heer. Omdat gij wegens een geringen tegenspoed uw opzet laat varen en te gretig naar vertroosting omziet.

Een sterk minnaar staat pal bij de bekorin-

212 III BOEK. VI HOOFDSTUK.

gen en slaat aan des vijands listige ingevingen geen geloof. Gelijk Ik hem behaag in voorspoed, zoo mishaag Ik hem niet in tegenspoed.

4. Een welberaden minnaar ziet niet zoo zeer op des geliefden gifte als op des gevers liefde.

Hij hecht meer aan het hart dan aan het geschenk, en hij stelt al de gaven beneden den beminde.

Een edelmoedig minnaar berust niet in het geschenk, maar in Mij, boven alle geschenken,

5. Daarom is alles niet verloren, al gevoelt gij u eens jegens Mij of mijne Heiligen minder welgezind dan gij wenschtet.

Die goede en liefelijke gesteldheid, welke gij somtijds ontwaart, is het uitwerksel der aanwezige genade en zekere voorsmaak van het he-melsch vaderland, doch waarop gij niet te veel moogt steunen : want zij gaat, en zij komt.

Maar te strijden tegen de invallende kwade bewegingen des harten, en de ingevingen des Satans te verachten, is een teeken van deugd en groote verdienste.

6. Laat u dan niet ontrusten door vreemde voorstellingen; omtrent welke zaak ook ontstaan. Houd u standvastig bij uw voornemen en uw oogmerk tot God gericht.

Ook is het geen bedrog, als gij soms schielijk in verrukking wordt opgevoerd en aanstonds tot de gewone ongerijmdheden des harten wederkeert : want deze lijdt gij meer tegen uwen zin dan dat gij ze bewerkt. En zoo lang zij u

Ill BOEK. VI HOOFDSTUK. 213 mishagen en gij tegenstreeft, strekken ze u tot verdienste en niet tot schade.

7. Weet dat de oude vijand op allerlei wijze tracht uw verlangen ten goede te verhinderen en u van elke godvruchtige oefening af te trekken; namelijk van de vereering der Heiligen, van de zalige overweging mijns lijdenSj van zoo nuttige herinnering uwer zonden, van de waakzaamheid over uw eigen hart en van het vast voornemen om in de deugd voort te gaan.

Daarom dringt hij u vele kwade gedachten op om u verdriet en afgrijzen te veroorzaken, ten einde u van het gebed en het godvruchtig lezen af te leiden.

Ook mishaagt hem eene ootmoedige schuldbelijdenis. Ja, indien hij konde, hij zoude u van 's Heeren tafel afhouden.

Geloof hem niet noch stoor u aan hem, hoe dikwijls ook hij u zijne bedriegelijke strikken spanne.

Werp ze hem met verachting terug als hij u kwade enquot; onreine gedachten ingeeft, en zeg tot hem : „ Weg onreine geest! bloos, rampzalige ! gij zijt wel zeer onrein, om mij zulke dingen in het oor te blazen.quot;

„Wijk van mij, snoodste verleider 1 gij zult geen deel aan mij hebben; maar Jezus zal als een krachtig strijder met mij zijn, en gij zult beschaamd staan. quot;

„Liever wil ik sterven en alle smart lijden dan met u instemmen. quot;

214 ïquot; BOEK, VI HOOFDSTUK.

„ Zwijg en verstom 1 Ik zal niet meer naar u hooren, hoeveel moeielijkheden ook gij mij aandoet. De Heer is mijn licht en mijn heil, wien zoude ik vreezen? De Heer is mijne levens kracht: voor wien zoude ik sidderen ? Al stonden er ook legers tegen mij op, mijn hart zoude niet vreezen. De Heer is mijn helper en mijn verlosser. (Ps. x6.)

8. Strijd dan als een goed krijgsknecht, en valt gij soms uit zwakheid, herneem den moed meer dan te voren en vertrouw op mijne overvloediger genade, maar wacht u zeer voor ijdel zelfbehagen en hoogmoed.

Daardoor toch worden velen in dwaling gebracht en vervallen somtijds tot eene ongeneeslijke blindheid.

Dat de val dier hoogmoedigen die zich dwaselijk zooveel verbee'den, u tot behoedzaamheid en steeds tot ootmoed strekke.

OEFENING.

Ik begrijp, dat de ware liefde tot God meer kan bestaan, in voor Hem de dorheid des geestes, de smakeloosheid en lastige bekoringen te verduren, zonder ze nochtans te volgen, dan in het ontvangen van den inwendigen smaak, de zoetheid en vertroostingen; want in dezen ontvangt men veel van zijnen God, maar in de eerste geeft men Hem veel. In de eene bemint men de gaven Gods, en in de andere bemint men Hem zeiven in zijnen heiligen wil,

Ill DOEK. VI HOOFDSTUK, 21$ bij voorkeur van al zijne gaven; en de liefde, die ons God doet beminnen voor hetgene Hij is, is volmaakter dan die, welke ons Hem doet beminnen voor hetgene Hij ons geeft. O, welk groot vermaak .schept God in het aanschouwen van eene ziel, die op zichzelve waakt, om haar hart van de minste gebreken te bevrijden ; die zich altijd met hare plichten bezighoudt, uit eeibied voor zijne geboden en door de verkleefdheid aan zijnen heiligen wil; en die altijd edelmoedig is om al de ongeregelde bewegingen te bestrijden, welke hare begeerlijkheid en de bekoringen des duivels in haar doen oprijzen! Eene ziel, die aan zichzelve niets toelaat of zich niets vergeeft; die haar best doet om te beantwoorden aan de inzichten, die God over haar heeft, om in zich al wat menschelijk is te vernietigen, en in zich het rijk der eigenliefde uit te roeien, zulk eene ziel neemt tot regel van haar gedrag deze grondstelling van de ware liefde : Alles om aan God te behagen, en niets om mijzelve te voldoen. Maar wat het hart van God verrukt, is te zien, dat die ziel, waarlijk door de sterkte en de genade van zijnen geest bekleedt in den strijd tegen hare driften, niets kan verdragen wat aan het welbehagen van God zoif strijdig wezen ; van te zien, zeg ik, dat zij geenen troost noch eenige zichtbare hulp vraagt, zoekt of ontvangt, eji haar vermaak stelt in het genoegen, dat God neemt van haar te zien lijden, zonder zelfs verzekerd te wezen dat hij er ver-

2l6 III BOEK, VII HOOFDSTUK.

maak in neemt. Hare onderwerping en overgeving zijn haar troost en hare hulp; zij acht zich gelukkig, een slachtoffer voor de liefde van haren God te wezen.

GEBED.

Ja, mijn God! nog veel heb ik te leeren, eer mijne liefde gezegd kan worden de proef te hebben doorgestaan. Nog in vele opzichten moet ik haar gebrekkig noemen. Ik heb U lief, maar is het niet veelal om uwe gaven, om eenig voordeel ? De minste bekoring, het minste ongeval doet mij wankelen. Wil mij in uwe liefde sterker maken en van eigenliefde zuiveren ; dat ik U liefhebbe om Uzelven, dat niets in staat zij mij van U af te trekken !

ZEVENDE HOOFDSTUK.

Dat men de genade onder de hoede der nederigheid moet verbergen.

i. De Heer. Mijn zoon ! het is voor u nuttiger en veiliger de genade der godsvrucht te verbergen; u daarop niet te verheffen noch veel daarvan* te spreken en die niet te veel te achten, maar uzelven te verachten en te vreezen dat zij eenen onwaardige gegeven is.

Men mag niet te veel hechten agn eene gesteltenis, welke zoo ras tot het tegendeel kan overslaan.

Ill BOEK. VII HOOFDSTUK. 217

Bedenk bij het genot der genade, hoe ellendig en beroofd gij zonder de genade pleegt te zijn.

Noch ligt de voortgang van het geestelijke leven alleen daarin, dat gij de genade der vertroosting bezit, maar daarin dat gij met ootmoedige zelfverzaking en geduld hare onthouding verdraagt, zoodat gij dan niet in het gebed vertraagt, noch uwe overige gewone oefeningen geheel terzijdestelt, maar dat gij volgens uw best vermogen en doorzicht gewillig doet wat gij kunt en u wegens de dorheid of benauwdheid, welke uwe ziel ontwaart, niet geheel verwaarloost.

2. Velen toch zijn er, die, zoodra het hun niet naar wensch gaat, terstond ongeduldig en traag worden.

's Menschen weg is immers niet altoos in zijne macht, maar het komt God toe te geven en te troosten, wanneer Hij wil en zooveel Hij wil en wien Hij wil, volgens zijn welbehagen en niet meer.

Eenige onvoorzichtigen hebben zich wegens de genade der godsvrucht in het verderf gestort, omdat zij meer wilden doen dan zij vermochten, geen acht gevende op de mate hunner geringheid, maar liever de neiging des harten volgende dan het oordeel des verstands.

En daar zij meer ondernamen dan God be-hagelijk was, daarom hebben zij de genade spoedig verloren.

Aldus werden zij die in den hemel wilden

2l8 III BOEK. VII HOOFDSTUK,

nestelen, beroofd en aan hunne nietigheid oveiv gelaten, opdat zij, vernederd en verarmd, leeren mochten niet op eigen wieken te vliegen maar onder mijne vleugelen te schuilen.

3. Zij, die in den weg des Heeren nog nieuwelingen en onervarenen zijn, kunnen licht bedrogen en teleurgesteld worden, tenzij zij zich door den raad van verstandigen laten leiden.

Of willen zij liever hun eigen zin volgen dan meer ervarenen geloof geven, dan zal hun einde gevaarlijk zijn, zoo zij namelijk van hun eigen begrip niet willen terugkomen.

Zij, die zichzelven wijs genoeg zijn, laten zich zelden nederig door anderen geleiden.

Beter is weinig kennis en een gering verstand met ootmoed, dan groote schatten van geleerdheid met ijdel zelfbehagen.

Beter is weinig te hebben, dan veel waarover gij u kondet verhoovaardigen.

Hij handelt niet voorzichtig genoeg die zich geheel aan de vreugde overgeeft, vergetende zijne vorige armoede en de ingetogene vreeze des Heeren, welke steeds beducht is de aangebodene genade te verliezen.

En hij is ook niet sterk genoeg van geest, die zich, ten tijde van tegenspoed en het geringste ongeval, te wanhopig gedraagt en minder vertrouwelijk dan het behoort omtrent Mij denkt en gevoelt.

4. Wie in vredestijd te gerust heeft willen zijn, zal dikwijls in oorlogstijd te neerslachtig en te vreesachtig bevonden worden.

Ill BOEK. VII HOOFDSTUK. 21$

Wist gij altoos nederig en bij uzelven klein te zijn, en uwen geest wel te regelen en te besturen, gij zoudt u zoo licht niet aan gevaar blootstellen noch aanstoot vinden.

Het is een goeden raad : ontwaart gij in u den geest van godsvrucht, overweeg hoe het zal zijn indien dat licht u verlaten heeft.

En gebeurt dit, denk dat dat licht dra kan wederkomen, hetwelk ik u voor een tijd ontnomen heb tot uwe behoedzaamheid en mijne verheerlijking.

5. Eene zoodanige beproeving is dikwijls nuttiger, dan dat het u altoos welga naar uwen wensch.

Want de verdiensten zijn niet daarnaar te meten, of iemand velerlei openbaringen of vertroostingen hebbe, noch of hij bedreven in de Schriften zij of in een hoogen rang geplaatst; maar of hij in waren ootmoed gevestigd zij en met de liefde Gods vervuld ; of hij de eer van God altoos zuiver en volkomen beooge, of hij zichzelven niets achte en waarlijk versmade, en meer behagen vinde in van anderen veracht en vernederd dan geëerd te worden.

OEFENING.

In den staat zijner onschuld zou de mensch God met gewilligheid, gemak en volheid zijner liefde gediend hebben, omdat alles in hem zonder liefde aan zijne geboden zou onderworpen geweest zijn; maar in den staat van zondei

220 UI BOEK. Vil HOOFDSTUK.

waarin wij zijn, kunnnen wij God bijna niet dienen dan met onophoudelijk tegen onszei ven te strijden, noch Hem beminnen zonder onszel-ven te haten; en wij doen bijna niets voor Hem, dan dit, hetwelk wij tegen ons doen. Derhalve moeten wij ons ootmoedig aan de smakeloosheden, aan de dorheid en aan het verdriet, die wij in onze oefeningen van godsvrucht ontmoete^, onderwerpen ; wij moeten in de inzichten van God treden, en ons eene verdienste maken van Hem zoeken te behagen, zonder onszelven te bevredigen, en als slachtoffers zijner liefde, onze vernietiging aanvaarden, om Hem te eeren, wij moeten gelijk zijn aan de lamp, die voor het allerheiligste Sacrament brandt, en aan de kaars gedurende het heilig misoffer, die door het vuur allengs vernietigd wordt, om de vernietiging van den Zaligmaker op het Altaar te eeren. Indien eene oprecht christene ziel kende, hoezeer een bedrukte staat een heilige en zaligmakende staat kan wezen, een staat van zuivere en beproefde liefde voor God, eindelijk een staat, waarin men zichzelven noch zoekt, noch zich in iets vindt, en waarin men alleen God zoekt en vindt, welke achting zou zij voor zulk eenen staat niet hebben ! Welke zorg zou zij niet dragen om er nut uit te trekken, dat wil zeggen, om met geduld te lijden, om met kloekmoedigheid den Heer te verdragen, en om niets uit kracht van kwellingen na te laten ! Indien men wel overtuigd en doordrongen ware van de voort-

Ill BOEK. VIII HOOFDSTUK. 221 durende verdiensten van den staat van dorheid, als men dien zonder morren verdraagt, dan zou men ongtwijfeld trachten aan de inzichten van God te beantwoorden, die ons hierdoor wil brengen om onszelven menschelijker wijze in niets te zoeken, om Hem in alles te bevredigen en ons eene ware verdienste van zijn welbega-gen te maken. Men zou zich gelukkig achten, de voldoening van zijn hart voor die van het hart van God op te offeren, van voor Hem te wijken, en zich van zijne plichten te kwijten, zonder het vermaak te genieten van te .veten dat men Hem behaagt.

GEBED.

Ook ik, o God ! mag mij niet verheffen op een voorrecht dat ik zoo spoedig kan verliezen, op eene gesteltenis welke zoo ras voorbij kan zijn. Welke groote gunsten mij ook te beurt vallen, ik behoor mij ootmoedig te gedragen en het geringste van mijzelven te denken. Zulk eene gemoedsgesteldheid is U aangenaam en verzekert mij van uwe goedgunstigheid. Dat zij mij dan steeds onderscheide ; dat ik in ootmoed wandele en daarin gevestigd blijve!

ACHTSTE HOOFDSTUK. Hoe gering men zich moet achten in het oog van God.

i. De Geloovige. Ik zal spreken tot mijnen Heer, hoewel ik stof en asch ben. (Gen. 18.)

222 III BOEK. VIII HOOFDSTUK.

Zoo ik mij voor iets meer acht, zie, Gij stelt U tegen mij, en mijne overtredingen geven eene ware getuigenis die ik niet weerleggen kan.

Maar verneder ik mij en maak ik mij tot niets ; leg ik alle zelfverbeelding af en breng ik mij tot stof, gelijk ik ben, dan zal uwe genade mij gunstig en uw licht mijn hart nabij zijn.

En dan zal alle zelfverbeelding, hoe gering ook, in de diepte mijner nietigheid verzwolgen worden en voor eeuwig vergaan.

Daar vertoont Gij mij aan mijzelven, wat ik ben, wat ik was en waartoe ik gekomen ben : want ik ben niets en ik wist het niet 1

Worde ik aan mijzelven overgelaten, zie, dan ben ik niets en geheel zwakheid; maar werpt Gij spoedig weder een blik op mij, dan word ik aanstonds sterk en met nieuwe vreugde vervuld.

En- hoe wonderbaar dat ik zoo aanstonds weder worde opgebeurd en zoo vriendelijk door U ontvangen, ik, die door eigene zwaarte steeds naar beneden hel.

2. Dit is het werk uwer liefde, die mij onverdiend voorkomt en in zoo vele noodwendigheden bijstand biedt, die mij ook voor groote gevaren behoedt, ja om de waarheid te zeggen, aan ontelbare rampen ontrukt.

Want door mijzelven verkeerdelijk te beminnen, heb ik mijzelven en tevens U gevonden, en ben door liefde in mijne nietigheid nog dieper gezonken, omdat Gij, o Beminnenswaar-

Ill BOEK. VIII HOOFDSTUK. 223 digste ! aan mij weldoet boven alle verdienste; ja boven al hetgeen ik zoude durven hopen of begeeren.

3. Wees dan gezegend, o mijn God! dat, hoezeer ik al uwe weldaden onwaardig ben, uwe edelmoedigheid en oneindige goedheid toch nimmer ophouden wèl te doen, zelfs aan ondankbaren en verre van U afgewekenén.

Doe óns tot U wederkeeren, opdat wij dankbaar, nederig en U toegewijd mogen zijn : want Gij zijt ons heil, onze kracht en sterkte.

OEFENING.

Wanneer men eenig gevoelen van ijdelheid of welbehagen jegens zichzelven ontwaart, moet men slechts een oogenblik den onuitputtelijken grond zijner bedorvenheid aanmerken en den afgrond zijner ellenden peilen, om die beweging van hoovaardij in haar begin te stuiten. Immers, hoe zou men zich dit algemeene onvermogen, hetwelk men voor het bovennatuurlijke gevoelt, kunnen voorstellen, die ongeregelde- neiging en overhelling tot het kwaad, die verblindheid van onzen geest, die boosheid van ons hart, die hevigheid der driften welke altijd tegen de rede opstaan : kortom, hoe zou men zich kunnen voorstellen wat men is, en wat men gevoelt, te zijn, zonder zichzelven klein te achten en onder alle schepselen te verootmoedigen ? Maar als men zich beschouwt ten opzichte van God, indien men denkt op het-gene Hij is, en hetgene wij voor zijne oogen

224 ¹¹¹ BOEK. VIII HOOFDSTUK.

zijn, namelijk een enkel niet, zondaars, maar zondaars met duizende schelmstukken beladen, die wij wel weten bedreven te hebben, maar van welke wij niet weten of zij ons vergeven zijn; zwakke en brooze schepselen, die zoo onstandvastig in het goede en zoo verhard in het kwade zijn ; helaas 1 misschien stervelingen, die voor de oogen van God leven en sterven in den staat van zonde, en verdienen het voorwerp van zijnen eeuwigen haat te wezen; hoe is het mogelijk, wanneer wij dit overwegen, dat wij aan eene gedachte van ijdelheid kunnen toegeven ? Ach! het is maar al te waar, dat als men voor zichzelven eenlge achting heeft, men zichzelven miskent en vergeet.

G E IJ E D.

God! ook ik mag vragen : wie ben ik om met U tè spreken ? Ik, stof en asch. Ja ik gevoel mijne nietigheid en erken het openlijk dat mijne lippen niet rein genoeg zijn om uwen heiligen naam te noemen. Maar zal dit bewustzijn mij ternederslaan ? Neen! Gij zijt mijn Vader en houdt niet op mij wèl te doen. Dat dit gevoel mij steeds beziele, en ik onberispelijk voor U wandele. Dan zal ik u onbeschroomd mogen naderen en U met recht Vader mogen noemen,

Ill BOEK. IX HOOFDSTUK. 225

NEGENDE HOOFDSTUK.

Dat men alles tot God, als het laatste einde moet terugbrengen.

1. De Heer. Mijn zoon! Ik moet uw hoogste en laatste einde wezen, zoo gij waarlijk gelukkig wilt worden.

Door deze bedoeling zullen uwe neigingen gezuiverd worden, die zich vaak verkeerd tot uzelven en de schepselen nederbuigen.

Want zoodra gij in iets uzelven zoekt, verkwijnt gij en verdort.

Breng dus alles tot Mij als de bron terug ; want Ik ben het die alles geef.

Beschouw alles als vloeiende uit het hoogste goed ; waarom ook alles tot Mij, als tot zijnen oorsprong, moet worden teruggebracht.

2. Uit Mij putten klein en groot, arm en rijk levendig water, als uit eene levende bron; terwijl zij die Mij vrij en gewillig dienen, genade voor genade zullen ontvangen.

Maar wie buiten Mij wil roemen of in eenig bijzonder goed zijn vermaak nemen, zal niet in de ware vreugde bevestigd worden noch opgeruimd van harte zijn; maar hij zal op velerlei wijze belemmerd en benauwd worden.

Gij moogt u dan van het goede niets toeschrijven; ken ook aan geen mensch de deugd toe, maar geef alles aan God, zonder wien de mensch niets heeft.

15

226 III BOEK. IX HOOFDSTUK.

Ik heb alles gegeven, Ik wil alles terughebben en eisch ten strengste daarvoor dankzeggingen.

3. Dit is eene waarheid waardoor de ijdelheid der roemzucht verdreven wordt.

En zijn de hemelsche genade en ware liefde eens binnengegaan, dan zal geen nijd, noch kwelling des harten, noch eigenliefde plaats vinden.

Want de goddelijke liefde overwint alles en ontwikkelt al de krachten der ziele.

Zoo gij recht verstandig zijt zult gij u in Mij alleen verheugen, op Mij alleen hopen ; want niemand is goed, dan God alleen, (Matth. 19.) die boven alles te loven en in alles te prijzen is.

OEFENING.

Heb in al uwe werken eene zuivere en oprechte meening om den Heer te behagen, en tracht Hem al den roem van het goed, dat Hij verricht te geven, daar Hij de oorsprong en de volheid is van alle goed. Draag nergens roem op dan in uwe ellenden, en stel uwe eer in ze menigmaal aan eenen barmhartigen God op te offeren, die behagen schept in eene ziel, die door de overweging harer nietigheid getroffen is. Houd u niet op met gedachten van ijdelheid en welbehagen jegens uzelven, of met het verlangen om van anderen geacht en geëerd te worden; want God, zegt de koninklijke Pro-

Ill BOEK. X HOOFDSTUK. 221 feet, overdekt met schaamte en verachting degenen, die den lof der menschen najagen en hun willen behagen. Het eenige middel, dat gij bezit om God te behagen en zijn hart te winnen, is uzelven te versmaden en te haten.

GEBED. .

Gij mijn God 1 zijt mijn hoogste goed! Gij behoort ook mijn hoogste doel, mijn laatste einde te zijn. Wat heb ik dat ik van U niet heb ontvangen ? Wat góeds bezitten de schepselen waarvan Gij de bron niet zijt? Van U komt alle goed, in U zijn wij, leven wij en bewegen wij ons. Dat deze gedachte bij mij levendig blijve en mij tot dankbaarheid aanzette. Wees Gij mijn hoogste goed; wees Gij ook mijn hoogste doel waarnaar ik onophoudelijk streve.

TIENDE HOOFDSTUK.

Hoe genoegelijk het zij met verachting der wereld, God te dienen.

i. De Geloovige. Nu, Heer! zal ik andermaal spreken en niet zwijgen. Ik zal in de ooren van mijnen God, van mijnen Heer en Koning, die in de hoogte is, zeggen :

Hoe groot is het goed, o Heer! dat Gij hebt weggelegd voor hen die U vreezen. (Ps. 30.)

Maar wat zijt Gij voor hen die U bemin-

228 III BOEK. X HOOFDSTUK.

nen, wat voor hen die U van ganscher harte

dienen !

Waarlijk onuitsprekelijk is het genoegen uwer aanschouwing, hetwelk Gij verleent aan hen die U beminnen.

Daarin vooral hebt Gij mij het zoete uwer liefde getoond, dat Gij mij het aanzijn gegeven hebt toen ik nog niet was, en mij toen ik verre van U afdwaalde tot uwen dienst teruggebracht hebt, en mij bevolen hebt U te beminnen.

2. O bron der eeuwige liefde ! wat zal ik van U zeggen ?

Hoe zoude ik U kunnen vergeten, die U verwaardigd hebt mijner te gedenken ook toen ik verdord en bedorven was ?

Gij hebt boven alle hoop uwen dienstknecht barmhartigheid bewezen, en hem boven alle verdienste, genade en vriendschap betoond.

Hoe zal ik U die gunst vergelden ? Het is toch aan allen niet gegeven om met verzaking van alles der wereld vaarwel te zeggen en het kloosterleven te omhelzen.

Is het dan iets groots dat ik U diene, wien alle schepsel dienen moet ?

Het mag mij niet groot schijnen U te dienen ; maar dit liever schijnt mij groot en bewonderenswaardig, dat Gij U verwaardigt zulk een arme en onwaardige tot uwen dienstknecht op te nemen en onder uwe geliefde dienstknechten te plaatsen.

3. Zie, al wat ik heb en waarmede ik U dien is het uwe.

Ill BOEK. X HOOFDSTUK. 229

In waarheid, Gij dient mij omgekeerd meer dan ik U.

Zie, hemel en aarde, welke Gij tot 's men-schen dienst geschapen hebt, staan gereed en doen dagelijks hetgeen Gij hun hebt opgelegd.

En dit is nog weinig. Ook de Engelen hebt Gij ten dienste des menschen bestemd.

Maar wat dit alles nog te boven gaat, Gij hebt U zelfs verwaardigd den mensch te dienen en beloofd Uzelven aan hem te zullen geven.

4. Wat zal ik U voor al die ontelbare weldaden wedergeven ?

Ach dat ik U dienen mocht al de dagen mijns levens! Ach, dat ik slechts éen dag U waardig dienen konde!

Inderdaad, Gij zijt allerlei dienst, allerlei eer en eeuwigen lof waardig.

Waarlijk, Gij zijt mijn Heer en ik uw arme dienstknecht; ik ben verplicht U uit alle krachten te dienen en mag nimmer in uwen lof verflauwen.

Dit wil ik, dit verlang ik; en wat mij mocht ontbreken, verwaardig Gij dat aan te vullen.

5. Het is een groote eer, een grooten roem U te dienen en om uwentwille alles te vrr-smaden.

Want zij die zich gewillig aan uwen allerheiligsten dienst onderwerpen, zullen groote genade bekomen.

Zij die om uwentwil alle vleeschelijke genoe-

230 III BOEK. X HOOFDSTUK.

gens hebben verzaakt, zullen den aangenamen

troost des H. Geestes vinden.

En zij zullen eene groote vrijheid des harten genieten, die om uwen naam den engen weg hebben ingeslagen en alle wereldsche zorgen versmaad.

ó. O aangename en genoeglijke dienst van God, waardoor de mensch waarlijk vrij en heilig wordt!

O heilige staat der kloosterlijke dienstbaarheid, die den mensch gelijk maakt aan de Engelen, behaaglijk aan God, geducht voor de duivelen en bij alle geloovigen achtenswaardig !

O aannemens- en altoos wenschenswaardige dienst, waardoor het hoogste goed verdiend en eene eeuwigdurende vreugde verkregen wordt-

OEFENING.

Zich alle genaden onwaardig oordeelen ; aan al diegenen beantwoorden, welke men van God ontvangt; Hem al de glorie geven van de getrouwheid, die men voor Hem heeft; Hem dikwijls bedanken voor de goedheid, welke Hij gehad heeft, om ons in onze dwaling op te zoeken, en ons na zoovele zonden te ontvangen ; alles van zijne barmhartigheid te hopen, en zich geheel in zijne handen stellen ; ziedaar wat eene oprecht christene ziel moet doen, die weet wat Jezus Christus voor haar is, en wat zij voor Hem moet wezen.

Ill BOEK. XI HOOFDSTUK. 231 Gelukkig als men in zich niets ontmoet, hetwelk eenig gevoelen van ijdelheid of zelfbehagen kan voortbrengen! Gelukkig .eene ziel» die niet verplicht wordt uit zichzelven te gaan, dan om in God te verblijven 1 O, hoe geschikt is het gevoel zijner ellende, om ze in het hart van eenen barmhartigen God te stellen 1 En hoe zeer verplicht ons de ondervinding, die men heeft van het onvermogen tot alle goed, en van de neiging tot alle kwaad, het alleen met God te houden, en dikwijls tot Hem onze toevlucht te nemen!

GEBED.

Hoe zoude ik U, o God, kunnen vergeten zonder de ondankbaarste uwer schepselen te zijn! Wie zal de weldaden optellen, mij onwaardige bewezen ? En ik zoude U niet dienen, U, die allerlei dienst, allerlei eer waardig zijt en dezen dienst met de beste zegeningen bekroont? Laat mij nimmer zoo ondankbaar zijn. Uw wil zij mijn genoegen, dien te volbrengen mijne zaligheid ! Gij zijt mijn Heer, ik ben uw dienaar; Gij mijn Vader, ik uw kind.

ELFDE HOOFDSTUK.

Dat men de begeerten zijns harten moet toetsen en matigen.

1. De Heer. Mijn zoon! gij hebt nog veel te leeren dat gij nog niet genoeg geleerd hebt.

232 III BOEK. XI HOOFDSTUK.

De Geloovige. Wat is dat, Heer ?

De Heer. Dat gij • uwe begeerten geheel naar mijn welbehagen schikt en geen minnaar van uzelven zijt, maar een ijverig nastrever van mijnen wil.

Uwe begeerten ontvlammen u dikwijls en drijven u geweldig voort; maar overweeg of gij meer te mijner eere of te uwen voordeele aangedreven wordt.

Ben Ik uwe bedoeling, dan zult gij wèl tevreden zijn, hoe Ik het ook beschikke; maar schuilt er nog iets van eigenbelang onder, zie dat is het wat u hindert en bezwaart.

2. Wacht u dan dat gij u te veel verlaat op eene begeerte, opgekomen zonder mij raad te vragen, opdat u naderhand niet berouwe of mishage hetgeen u tevoren beviel en waarvoor gij, als het beste, ijverdet.

Want niet elke neiging die goed schijnt, moet aanstonds gevolgd worden; maar ook niet alle tegenovergestelde beweging aanstonds vermeden.

Het is nutig zich somtijds ook bij goede oefeningen en begeerten te beteugelen ; opdat gij niet door ontijdigheid tot verstrooiing des geestes vervalt, of door tuchteloosheid anderen aanstoot geeft, of ook door den tegenstand van anderen onverwachts verward en terneder-geslagen wordt.

3. Somtijds zelfs moet men geweld gebruiken en der zinnelijke neiging kloeken wederstand bieden, zonder te letten op hetgeen 't vleesch

Ill BOEK. XI HOOFDSTUK. 233 al of niet wil, maar dit alleen behartigende, dat het vleesch ook zijns ondanks den geest onderworpen zij.

Ja zoolang moet gij het tuchtigen en tot onderwerping dwingen, totdat het tot alles gereed zij en leere zich met weinig te vergenoegen, in het eenvoudige vermaak te vinden en over geenerlei ongeval te morren.

OEFENING.

Men moet zijne begeerten volgens den wil van God regelen, ze volgens de bewegirg zijner genade matigen, en ze allen schikken om aan Hem te behagen. De ware boetvaardigheid des harten bestaat : in de vurigheid zijner begeerten te bedwingen, in hare hevigheid tegen zichzelven te keeren, en in ze allen te vereenigen om God te behagen. De heilige oefening der zelfverloochening, die volstrekt ter zaligheid aller Christenen noódig is, en die den geest des Evangelies, den plicht van ons Doopsel en de onvermijdbare verbintenis van eenen Christen uitmaakt : die oefening, zeg ik, bestaat geheel in het bedwingen zijner ongeregelde neigingen, in het schikken van zijne onverschillige en natuurlijke begeerten tot een bovennatuurlijk einde, en in het verzekeren z'jner begeerten ter zaligheid, door de volbrenging der goede voornemens; dewijl een bovennatuurlijk en verdienstelijk leven, waarin men de begeerte met de werking vereenigt, tot de zaligheid noodig is.

234 in BOEK. XII HOOFDSTUK.

GEBED.

Ook ik, o God! heb nog veel te leeren. Te vaak heb ik van mijne begeerten de beste gedachten, zonder mijne bedoelingen wel beproefd te hebben; terwijl een blinde ijver, door eigenliefde geleid, mij tot gevaarlijke uitersten me-desleept. Doe mij toch in alles voorzichtig zijn. Dat ik mijne begeerten eerst wèl beproeve, van alle eigenliefde zuivere en aan uwen wil onderworpen houde ; dat geene zinlijkheid mij beheersche, maar ik haar meester blijve.

TWAALFDE HOOFDSTUK.

Over het oefenen der lijdzaamheid en het bestrijden der kwade lusten.

i. De Geloovige. Mijn Heer en mijn God! gelijk ik zie, is geduld mij zeer noodzakelijk ; in dit leven toch ontmoeten ons vele tegenheden, en hoe ik ook mijnen vrede zoeke te verzekeren, mijn leven kan zonder strijd en smart niet zijn.

De Heer. Zoo is het, mijn zoon! Ook wil Ik niet dat gij zulken vrede zoekt, die vrij van bekoring zij of geenen tegenspoed ontware; maar dat gij ook dan denkt den vrede te hebben gevonden, als gij door velerlei kwellingen geoefend en door velerlei tegenheden beproefd wordt.

Ill BOEK. XII HOOFDSTUK. 235

2. Zegt gij, dat gij niet veel kunt verdragen; hoe zult gij dan het vagevuur doorstaan ?

Van tweederlei kwaad moet men altoos het minste kiezen. Om dan de eeuwige pijnen der toekomst te ontgaan, tracht de tegenwoordige ongevallen om Gods wille geduldig te dragen.

Meent gij dat de lieden dezer wereld niets of weinig te lijden hebben ? Dit zult gij niet bevinden, al zoekt gij de weelderigsten.

3. De Geloovige. Maar zij hebben toch vele genoegens, zij volgen hun eigen zin en daarom achten zij weinig hunne kwellingen.

De Heer. Dit zij zoo. Zij hebben wat zij willen : hoe lang, meent gij, zal dat duren ?

Zie, als rook zullen de rijken dezer eeuw verdwijnen, en van de vroegere vreugde zal geene herinnering overig zijn.

Maar zelfs terwijl zij nog leven, kunnen zij niet zonder bitterheid, verdriet en kommer erbij berusten.

Want in dezelfde zaak waarin zij vermaak zoeken, vinden zij dikwijls eene gevoelige straf.

En hun geschiedt recht dat zij, daar zij ongeregeld vermaken zoeken en volgen, zich daaraan niet zonder schande en bitterheid overgeven.

4. O, hoe kortstondig, hoe bedriegelijk, hoe ongeregeld en schandelijk zijn deze allen 1

En nochtans zoo dronken en verblind zijn zij dat zij het niet beseffen; maar als stomme dieren, veroorzaken zij hunner ziele den dood,

236 III BOEK. XII HOOFDSTUK,

en dat om een weinig genots in dit vergankelijk leven !

Gij dan, mijn zoon ! willig uwen lusten niet in, maaiquot; beteugel uwe begeerten. (Eccli. 18.)

Verlustig u in den Heer, Hij zal u geven wat uw hart verlangt. ( Ps. 36.)

5. Inderdaad, wilt gij waar genoegen smaken en overvloedig door Mij getroost worden, zie, het verachten van al het wereldsche en het verwerpen van alle lage genoégens zal u tot zegen zijn en overvloed van troost geven.

En hoe meer gij u aan der schepselen troost onttrekt, te genoegelijker en sterker troost zult gij bij Mij vinden.

Maar daartoe kunt gij niet aanstonds zonder eenige droefheid en een moeielijken strijd komen.

Eene ingewortelde gewoonte zal zich verzetten, doch deze zal door eene betere gewoonte overwonnen worden:

Het vleesch zal daartegen morren, maar de ijver des geestes zal het beteugelen.

De oude slang zal u aanzetten en tergen; maar door het gebed zult gij haar verjagen, en daarenboven door nuttigen arbeid den hoofdingang afsluiten.

OEFENING.

De ware vrede bestaat in de ootmoedige en standvastige onderwerping aan Gods wil, in de hevigste kwellingen, in de grootste bekoringen,

ill boek. xiii hoofdstuk. 237 en als gij in uzelven niet meer zult vinden dan opstand, onrust en verdriet, en dit alles in de handen van God stelt; het is hierin dat gij de ware rust van eene ziel zult vinden, die, op zichzelven niet steunende, niet anders dan in God bestaat, door het vertrouwen en de onderwerping. Zich losmaken van alles wat ons behaagt, alles wat ons kwelt van de hand des Heeren aanvaarden, alles wat ons tegenstaat te overwinnen, ziedaar het ware middel om in vrede te wezen.

GEBED.

Hoe troostend, o God, zijn mij uwe woorden! Ja, geduld en moed zijn mij onontbeerlijk, wil ik onder den last des.levens niet bezwijken. Veel heb ik te dragen, veel te bestrijden, maar wie is er op aarde, die geen tegenspoed heeft? Niemand, zelfs de slaaf der ondeugd niet, Laat dan, bid ik U, uwe genade mij steeds vergezellen. Versterk mij in den strijd, dien ik tegen mijzelven voeren moet. Door U vermag ik alles, zonder U niets.

DERTIENDE HOOFDSTUK.

Over de gehoorzaamheid van een nederig onderhoorige, naar het voorbeeld van Jezus Christus.

1. De Heer. Mijn zoon! wie zich aan de gehoorzaamheid zoekt te onttrekken, onttrekt

238 III BOEK. XIII HOOFDSTUK.

zich aan de genade, en die zijn bijzonder voordeel zoekt, zal het gemeenschappelijk verliezen.

Wie zich niet gewillig en vanzelf zijnen overste onderwerpt, toont dat zijn vleesch hem nog niet volkomen gehoorzaamt, maar dat het nog dikwijls mort en tegenstreeft.

Daarom leer u aanstonds aan uwen overste onderwerpen, zoo gij uw vleesch wilt ten oiider brengen.

Want eerder wordt de uitwendige vijand overwonnen, wanneer de inwendige mensch niet in wanorde is.

Geen lastiger noch slimmer vijand is er voor de ziel dan gij uzelven zijt, als gij met den geest niet wèl samenstemt.

Wilt gij over vleesch en bloed zegevieren, gij moet inderdaad tegen uzelven eene ware minachting opvatten.

Want omdat gij uzelven nog te ongeregeld bemint, daarom aarzelt gij u volkomen aan den wil van anderen te onderwerpen.

2. Maar wat groots is het dat gij, stof zijnde en nietigheid, u om Gods wil aan een mensch onderwerpt, daar Ik, de Almachtige en Allerhoogste, die alles uit niets geschapen heb. Mij om uwentwil den mensch ootmoedig onderworpen heb.

Ik ben de nederigste en geringste geworden, opdat gij door mijnen ootmoed uwen hoogmoed zoudt overwinnen.

Leer gehoorzamen, stof! Leer u vernederen,

Ill BOEK. XIII HOOFDSTUK. 239 slijk en aarde ! en u onder de voeten van allen buigen.

Leer uwen wil verbreken en u tot alle onderwerping schikken.

3. IJver tegen uzelven en laat geen hoogmoed in u leven.

Toon u zoo onderworpen en gering, dat allen over u kunnen gaan en u als het slijk der straten vertreden.

Wat hebt gij te klagen , nietig monsch ? Wat kunt gij, snoode zondaar, inbrengen tegen hen die u bestraffen, gij, die God zoo vaak beleedigd, en de hel zoo dikwijls verdiend hebt ?

Omdat uwe ziel dierbaar was voor mijn aangezicht, daarom heeft mijn oog u gespaard, opdat gij mijne liefde zoudt erkennen en voor mijne weldaden steeds dankbaar zijn, en opdat gij u altoos tot ware onderwerping en tot ootmoed zoudt schikken, en de verachting, u door anderen aangedaan, geduldig verdragen.

OEFENING.

Men moet zich niét tevreden stellen met uitwendig te gehoorzamen, en in zaken die gemakkelijk zijn, maar men moet ook uit ganscher harte en in de moeielijkste dingen gehoorzaam wezen. Want hoe lastiger het ons valt te gehoorzamen, hoe meer verdienste men heeft. Zou men zich niet kunnen onderwerpen aan eenen mensch, om God, nadat men gezien

240 III BOEK. XIII HOOFDSTUK.

heeft, dat God zich voor ons aan de menschen heeft onderworpen, ja, aan zijne beulen zelfs ?

Jezus Christus heeft geheel zijn leven willen gehoorzaam wezen, ja gehoorzaam tot den dood des quot;kruises ; en ik zou mijn leven niet willen doorbrengen met te gehoorzamen, en van de gehoorzaamheid niet mijne verdienste en mijn kruis maken ? De onafhankelijkheid is het aandeel van eenen God, en Hij is mensch geworden om van een ieder af te hangen, en om de afhankelijkheid in zich te heiligen. Ik wil mij dan naar het voorbeeld van eenen onderdanigen, afhankelijken en gehoorzamen God schikken, en over niets in mij, noch zelfs over mijnen eigen wil beschikken.

GEBED.

Hoeveel, o mijn Heiland! doet zich bij mij nog te overwinnen op. Hoe meer ik uwe lessen aanhoor, hoe meer ik daarvan de waarheid gevoel. Neen, ik ben mijzelven nog geen volkomen meester, anders zoude ik mij gereeder toonen om mijn eigen wil te verbreken en aan anderen onderworpen te zijn. Leer mij ook hierin mijzelven beheerschen. Dat uw voorbeeld mij beschame en dat uw ootmoed mijn hoogmoed overwinne!

Ill BOEK. XIV HOOFDSTUK. 241

VEERTIENDE HOOFDSTUK.

De overweging van de verborgen oor-deelen Gods, een middel tegen zelfverheffing.

1. De Geloovige. Gij dondert, o Heer! over mij uw oordeelen en schudt al mijne beenderen van vrees en schrik; mijne ziel is zeer ontsteld.

Ik sta verbaasd, en overweeg dat ook de hemelen niet zuiver zijn in uw oog.

Hebt Gij in uwe engelen boosheid gevonden en hen niet gespaard, wat zal van mij worden ?

Sterren zijn van den hemel gevallen, en ik, stof, wat vermeet ik mij ?

Menschen , wier werken lofwaardig schenen zijn diep gevallen, en die het brood der Engelen aten zag ik lust vinden in zwijnendraf.

2. Er is dan geene heiligheid, zoo Gij o Heer! uwe hand onttrekt.

Geene wijsheid baat, zoo Gij nalaat haar te besturen.

Geene sterkte is vermogend, zoo Gij ophoudt die te ondersteunen.

Geene kuischheid is veilig, zoo Gij haar niet beschermt.

Geene eigene behoedzaamheid baat, zoo uwe heilige hoede niet daarbij komt.

Want door U verlaten, zinken wij en ver-l6

quot;}*

242 III BOEK. XIV HOOFDSTUK.

gaan, maar door U geholpen, richten wij ons op en leven.

Want wij zijn onbestendig, maar worden door U versterkt; wij zijn lauw, maar worden door U ontvlamd.

O, hoe nederig en laag moet ik van mij zei ven denken, hoe gering het achten, zoo ik iets goeds schijn te hebben.

O, hoe diep moet ik mij onder uwe ondoorgrondelijke oordeelen vernederen, o Heerl daar ik in mij niets anders vinde dan een niet, ja een louter niet.

O zware last! o grenzelooze zee ! waarin ik van mij niets terugvinde dan een volstrekt niet!

Waar is dan eene schuilplaats voor roem ? Waar het betrouwen op eigene deugd ?

In de diepte uwer oordeelen over mij is alle ijdele roemzucht verzwolgen.

4. Wat is alle vleesch voor uw aangezicht ? Zal het leem roemen tegen zijn formeerder ? (Is. 29. Rom. 9.)

Hoe kan Hij, wiens hart waarlijk Gode onderworpen is, door vleitaal hoogmoedig worden ?

Wien de waarheid zich onderworpen heeft, dien zal de gansche wereld niet verhoovaar-digen ; en die op God zijne geheele hoop gevestigd heeft; zal door den lof ook van allen niet bewogen worden.

Want ook zij die spreken, zijn allen niets ; zij gaan met den klank hunner woorden voorbij. Maar des Heeren waarheid blijft eeuwig. (Ps. 116.)

Ill BOEK. XIV HOOFDSTUK.

OEFENING.

J*quot;

De ondoorgrondelijkheid der oordeelen Gods, voor wiens oogen de mensch slechts een niet en zonde is, moet elk gevoel van trotschheid in onze ziel uitdooven en haar treffen bij het besef van Gods heiligheid en zuiverheid, en het gedenken aan den grond van onzuiverheid en verdorvenheid, dien wij in ons dragen. Een engel zondigt. God kan hem niet verdragen; Hij verwerpt hem, om eene enkele zonde, uit zijn hart en uit zijn paradijs. De mensch zondigt, en Hij verdraagt hem; Hij opent voor hem zijn hart en zijnen hemel, indien hij door eene spoedige en oprechte bekeering tot Hem wil wederkomen. Laten wij uit het eene eenen diepen afschrik voor de zonde en eene heilzame vrees voor Gods rechtvaardigheid opvatten, en uit het andere een vast vertrouwen in zijne barmhartigheid stellen, niet om haar te misbruiken, met onze boetvaardigheid uit te stellen, maar om ons aan te moedigen haar te beoefenen en te trachten eene volkomene erkentelijkheid voor al zijne weldaden te hebben.

GEBED.

Geen beter middel, o God! tegen zelfverheffing dan te overwegen wat ik ben. Ja, ik ben een niets, een zwak, ellendig schepsel ; aan miji-elven overgelaten, verval ik tot allerlei dwaasheden en ongeregeldheden. Uwe hand

244 ¹¹¹ BOEK. XV HOOFDSTUK.

alleen kan mij staande houden, uwe hoede mij beveiligen. Ach ! onttrek mij dan uwen bijstand niet, en laat het bewustzijn dien niet te kunnen ontberen alle opwellingen van hoogmoed bij mij onderdrukken.

VIJFTIENDE HOOFDSTUK.

Hoe men zich bij al het wenschelijke moet gedragen, en hoe men moet bidden.

1. De Heer. Mijn zoon! bij alles moet gij zeggen : „ Heer! als het U behaaglijk is, dat het dan dus geschiede!

„ Heer! zoo dit strekke tot uwe eer, het geschiede in uwen naam !

„Heer! zoo het u dunkt dat het mij voegt en Gij het nuttig oordeelt, geef dat ik het tot uwe eer aanwende.

„ Maar ziet Gij dat iets mij schadelijk en het heil mijner ziel niet bevorderlijk is, neem dan van mij zulke begeerte weg.

Want niet elke begeerte is van den H. Geest, al schijnt zij den mensch recht en goed.

Het is moeielijk naar waarheid te beoordee-len of een goede dan een kwade geest u aanzette om dit of dat te begeeren, alsmede of gij door uw eigen geest bewogen wordt.

Velen werden op het einde bedrogen, die in den beginne meenden door een goeden geest gedreven te zijn.

2. Wat zich dan ook aan uwen geest als

in BOEK. XV HOOFDSTUK. 245 wenschenswaardig vertoone, gij moet het altoos in de vreeze Gods en in ootmoed des harten wenschen te vragen; vooral moet gij, met zelfverzaking, alles geheel aan mij overlaten en zeggen :

„Heer! Gij weet wat het beste zij. Dat dit of dat geschiede naar uw welbehagen.

„ Geef wat Gij wilt en zooveel Gij wilt, en wanneer Gij wilt.

„ Doe met mij volgens uwe oogmerken, zoo als U het meest behaagt en uwe eer het meest bevordert.

„ Plaats mij waar Gij wilt, en beschik in alles vrij over mij.

„ Ik ben in uwe hand; draai en wend mij om en om.

„Ziel ik ben uw dienstknecht tot alles bereid : want niet voor mij, maar voor U begeer ik te leven : mocht ik dat waardig en volmaakt doen! quot;

De Geloovige. Goedertierenste Jezus! geef mij uwe genade, opdat zij met mij zij en met mij arbeide en mij ten einde toe bijblijve.

Geef dat ik altoos wensche en wille hetgeen U het aangenaamst en meest behaaglijk is.

Uw wil zij de mijne, en mijn wil volge altoos den uwen en strooke daarmede volkomen.

Laat mijn willen en niet willen met het uwe overeenstemmen ; dat ik nooit iets anders kunne willen of niet willen dan hetgeen Gij wilt of niet wilt.

4. Geef mij af te sterven alles wat wereldsch

246 in BOEK. XV HOOFDSTUK.

is, en om uwentwil gaarne in deze wereld ver»

acht en onbekend te zijn.

Geef dat ik, boven alles wat ik wensch, in U ruste en mijn hart in U vrede vinde.

Gij zijt de ware vrede des harten, Gij de eenige rust. Buiten U is alles zwaar en onrustig.

In dezen vrede dan, dat is in U, het eenigst hoogste en eeuwige goed, zal ik slapen en rusten. (Ps. 4.) Amen.

OEFENING.

Dewijl God alles wil wat ons overkomt, en Hij het wil voor ons welzijn en voor onze zaligheid, zoo moeten wij ons in alles aan zijnen heiligen wil overgeven, dat wil zeggen in de oefening : 1. Met niets te willen dan hetgeen God wil, en het willen gelijk Hij dit wil en als Hij dit wil. 2. Ons nooit van zijnen heiligen wil door eene vrijwillige ontrouw verwijderen, en nimmer aan ons hart toelaten iets te zeggen of te doen, wat met den wil van God strijdig is. 3. Nooit uit eenig inzicht zondigen, en ons niet tegen God stellen in hetgene Hij van ons wil.

Er is slechts een sterk en standvastig voornemen noodig om alles te doen, te laten en te lijden hetgene Hij wil of Van onze getrouwheid zou willen, om ons slachtoffers van zijne liefde en van zijn welbehagen te maken, ons op aarde datgene te doen beginnen, wat wij hopen in

Ill BOEK. XVI HOOFDSTUK. 247 den hemel te blijven doen. Laat ons dus den Heer dikwijls bidden, dat zijn wil in ons hier op aarde geschiede, gelijk Hij in ons in eeuwigheid zal geschieden.

GEBED.

Vader! uw wil geschiede! Uw wil is de beste, de wijste. Gij weet het beste wat ons dienstig is, terwijl wij maar al te vaak het noo-dige doorzicht missen. Dat dan van nu af uw wil alleen het richtsnoer mijner begeerten zij ; dat mijn wil aan den uwen volkomen onderworpen blijve. Doe met mij in alles naar uw heilig welbehagen. Zie, ik ben in uwe hand, uw dienstknecht tot alles bereid. Uw wil zij de mijne : want Gij zijt mijn vader, en ik ben uw kind.

ZESTIENDE HOOFDSTUK.

Dat men bij God alleen waren troost moet zoeken.

1. De Geloovige. Alles wat ik tot mijnen troost verlangen of bedenken kan, Wacht ik niet hier maar in de toekomst.

Want al had ik alleen al de verkwikkingexi der wereld en al konde ik alle genoegens genieten, zoo is het zeker dat zij van geen langen duur kunnen zijn.

Gij dan, mijne ziel! kunt geen volkomen troost, geen volmaakt genoegen vinden tenzij

248 Hl BOEK. XVI HOOFDSTUK.

bij God, den trooster der armen, den beschermer

der ootmoedigen.

Wacht, mijne ziel! een weinig, wacht op de beloften van God en gij zult in den hemel overvloed van alle goederen hebben.

Maar zoo gij de tegenwoordige te ongeregeld najaagt, dan zult gij de eeuwige en hemelsche verliezen.

Het tegenwoordige zij tot uw gebruik, het eeuwige trekke uw verlangen.

Geen tijdelijk goed kan verzadigen, dewijl gij niet geschapen zijt om dat te génieten.

2. Al bezaat gij ook alle geschapene goederen, zoo zoudt gij niet gelukkig noch zalig kunnen zijn; maar in God, die alles geschapen heeft, is uw volkomen zaligheid en uw geluk gelegen.

Niet zooals die den dwazen minnaars der wereld toeschijnt en door hen wordt geroemd, maar zooals de goede geloovigen van Christus verwachten, en waarvan de geestelijkge-zinden en zuiveren van harte, wier omgang in den hemel is, somtijds een voorsmaak hebben.

3. IJdel en kortstondig is alle menschelijke troost; waar en zalig is die, welken men inwendig door de Waarheid ontvangt.

Een godvruchtig mensch draagt overal zijn trooster Jezus met zich om, en zegt tot Hem :

„ Blijf mij bij, Heere Jezus! in alle plaatsen en tijden.

UI BOEK. XVI HOOFDSTUK. «49

„ Dit zij mijn troost, allen menschelijken troost gaarne te willen ontberen !

„ En wordt ook uw troost onthouden, dat dan uw wil en rechtvaardige beproeving mijn grootsten troost uitmaken.

„ Gij zult toch niet altoos vergramd zijn en niet eeuwiglijk bedreigen. quot; (Ps. 102.)

OEFENING.

God is het middenpunt onzes harten, zegt de H. Angustinus, en wij zullen altijd onrustig leven, zoo lang wij in Hem niet zullen rusten ; dit is, zoo lang als wij, aan ons zeiven en aan de schepselen verkleefd, ons geluk buiten God zullen zoeken. Men moet zich dan onthechten van alles wat God niet is, zich van alles afscheiden, als dood zijn voor alles, om het ware geluk te bezitten, hetwelk eene ziel in God vestigt. Zeggen wij dus niet, gelijk de wereld-lingen : gelukkig zij, die alles, wat zij verlangen, in overvloed hebben, en aan welke noch goederen, noch wereldsche vermaken ontbreken ! Laat ons liever zeggen : gelukkig een hart, voor hetwelk God alleen genoegzaam is Gelukkig een Christen, die niets bemint, dan datgene wat hij altijd zal beminnen!

GEBED.

Ja, Heer, waarachtig is uw woord. Hoe dikwerf dacht ik mij aan het aardsche te bevredigen en zag ik mij bedrogen ! Het is zooals Gij zegt, al de aardsche goederen te zamen

25© HI BOEK. XVII HOOFDSTUK.

kunnen mij niet bevredigen, dewijl ik voor verhevener en meer duurzame goederen ben bestemd. Gij, o God 1 kunt alleen mijn trooster en volkomen bevrediger zijn. Wees Gij 't dan ook en blijf mij bij ; zoo zal ik allen mensche-lijken troost kunnen ontberen.

ZEVENTIENDE HOOFDSTUK. Dat men alle zorg op God moet werpen.

1. De Heer. Mijn zoon! laat mij met u doen zooals Ik wil. Ik weet wat u dient.

Gij denkt als een mensch, uw gevoelen is in vele dingen volgens hetgeen menschelijke aandoeningen ingeven.

2. De G e 1 o o v i g e. Heer ! het is waar hetgeen Gij zegt. Uwe zorg voor mij is groo-ter dan alle zorg die ik voor mijzelven kan hebben.

Hij toch staat zeer waggelend, die niet al zijne zorgen op U werpt.

Daarom, o Heer! als maar mijn wil oprecht en vast aan U gehecht blijft, doe dan met mij wat U behaagt.

Want wat Gij met mij doet, het kan niet dan goed zijn.

Wilt Gij dat ik nog in de duisternis blijve, wees gezegend, en wilt Gij dat ik in het licht zij, wees insgelijks gezegend.

Verwaardigt Gij U mij te troosten, wees gezegend, en wilt Gij dat ik gekweld worde, wees altoos evenzeer gezegend.

Ill BOEK. XVII HOOFDSTUK. 2$ I

3. De Heer. Mijn zoon 1 zoo moet gij gesteld zijn, verlangt gij met Mij te wandelen.

Gij moet even bereid zijn om te lijden als om U te verblijden ; gij moet even gaarne in armoede en behoefte als in overvloed en rijkdom leven.

4. De Geloovige. Heer! wat U ook be • hage over mij te laten komen, ik zal het voor U gewillig lijden.

Ik wil onverschillig het goede en het kwade, het zoete en het bittere, het blijde en het droevige uit uwe hand aannemen, en U voor alles wat mij overkomt danken.

Behoed mij voor alle zonde, en ik zal dood noch hel vreezen.

Verwerp mij slechts niet voor eeuwig en schrap mij niet uit het boek des levens, dan schaadt het mij niet, welke kwellingen ook over mij komen.

OEFENING.

Om in onrust den vrede te bewaren, moet onze wil in God onwankelbaar zijn, en God altijd tot doeleinde hebben, dat wil zeggen, dat men in de oefening moet geschikt zijn, om alles van de hand en van het hart van God, van zijne rechtvaardigheid en goedheid, met eene ootmoedige onderwerping aan zijn welbehagen te ontvangen. Goed en kwaad, gewondheid en ziekte , voor- en tegenspoed, vertroosting en mistroostigheid, bekoring en

«52 iii boek. xviii hoofdstuk.

vrede, inwendige vertroostingen, beproeving en kastijding, alles moet in eene ziel met ootmoed, geduld en onderwerping ontvangen worden, als komende van de hand Gods, en dit is het eenige middel om den vrede te midden der grootste beroerten aan te treffen.

GEBED.

Aan wien, o God! zoude ik mijne zorgen beter kunnen toevertrouwen dan aan U, die de lotgevallen uwer kinderen zoo wijs bestuurt? Ik leg dan al mijne zorgen in uwen schoot neder. Gij weet wat mij het beste is. Belieft het U mij met voorspoed te zegenen, ik zal U loven ; wilt Gij mij met tegenspoed bezoeken, ook daarvoor zal ik U danken. Bewaar mij voor het allergrootste kwaad, de zonde; al het overige zij U overgelaten.

ACHTTIENDE HOOFDSTUK.

Dat men al de rampen des levens naar het voorbeeld van Christus ₃ met gelijkmoedigheid moet dragen.

i. De Heer. Mijn zoon! om uwer zaligheids wille ben Ik van den hemel nedergedaald; Ik heb uwe ellenden op Mij genomen, niet uit dwang maar getrokken door liefde, opdat gij geduld zoudt leeren en de tijdelijke rampen gewillig dragen.

\

III BOEK. XVIII HOOFDSTUK. 253

Want van het uur mijner geboorte tot mijn verscheiden aan het kruis, ontbrak het Mij nooit aan lijdenssmart.

Ik heb groot gebrek aan tijdelijke goederen gehad en dikwijls velerlei klachten over mij gehoord.

Met zachtmoedigheid verdroeg Ik beleedigin-gen en smaad; voor weldaden ontving Ik ondankbaarheid, voor wonderwerken laster, voor mijne leer berispingen.

2. De Geloovige. Heer! dewijl Gij in uw leven geduldig waart en daardoor vooral het bevel uws Vaders volbracht, zoo is het billijk dat ik, ellendige zondaar, naar uwen wil in geduld het uithoude, en den last van dit verderfelijk leven om mijner zaligheids wille zoolang drage, als het U zal believen.

Hoe zwaar ook de last van het tegenwoordige leven drukke, het is toch nu door uwe genade zeer verdienstelijk gemaakt. Ook door uw voorbeeld en de voetstappen uwer Heiligen is het den zwakke draaglijker en helderder geworden.

En ook is daaraan meer troost verbonden dan voorheen onder de Oude Wet, toen de toegang ten hemel gesloten bleef, en ook de weg ten hemel scheen duisterder, toen zoo weinigen moeite deden om het hemelrijk te zoeken.

Zelfs ook zij, die toen rechtvaardig en ter zaligheid geroepen waren, konden het rijk der hemelen niet binnengaan, voordat door uw

254 ¹¹¹ BOEK. XVIII HOOFDSTUK.

lijden en heiligen dood de schuld afgedaan was.

3. O, hoeveel dank moet ik U niet bewijzen, dat Gij U verwaardigd hebt mij en allen ge-loovigen den rechten en zekeren weg naar het eeuwig koninkrijk te toonen 1

Want uw leven is onze weg en door heilige lijdzaamheid gaan wij tot U, die onze kroon zijt.

Waart Gij ons niet voorgegaan en hadt Gij ons niet onderwezen, wie zoude moeite doen om te volgen ?

Helaas! hoevelen zouden niet verre achterblijven, zoo zij op uw heerlijk voorbeeld niet konden staren 1

Zie! wij blijven nu nog lauw, nadat wij zoo vele wonderwerken en leeringen gehoord hebben ; wat zoude het zijn, indien wij zulk een groot licht niet hadden om U te volgen ?

OEFENING.

Dikwijls moeten wij op het smartvol lijden des Zaligmakers denken, die voor ons de straffen, welke wij schuldig waren heeft geboet, en dit om ons op te wekken om behoorlijk te lijden. Het lijden, dat God ons overzendt, dient om onze getrouwheid te beproeven, de rechtvaardige straffen om onze ongetrouwheden te tuchtigen. Wij moeten het met eene ootmoedige onderwerping en in den waren geest van boetvaardigheid aannemen. Gelukkig nog, dat wij aan de goddelijke rechtvaardigheid in den

Ill BOEK. XVIII HOOFDSTUK. 255 tijd mogen voldoen, om Gods goedheid in eeuwigheid te mogen aanschouwen.

De giootste kwelling die wij hebben, is ons-zelven te verdragen. De opstand onzer driften, de bitterheden van ons hart, de droefgeestigheid van onzen aard, de ongeregeldheden onzer gedachten en geheel ons eigen, zijn zoo strijdig aan God, zouden een kruis wezen, dat zeer moeielijk te dragen is, tenzij wij menigmaal dachten aan het geduld, waarmede God ons verdraagt, en dat wij moeten navolgen, onszel-ven verdragende. Laat ons dan trachten in kwellingen te leven en ze geduldig te aanvaarden, om met den troost te sterven, dat onze zonden door het goede gebruik der smarten van dit leven uitgewischt zijn, welke het noodzakelijkste geduld is tot de zaligheid van eenen Christen.

GEBED.

Hoe kan ik, o God ! over eenig lijden klagen, daar ik in Jezus uwen Zoon een voorbeeld heb! Hij droeg den zwaarsten last, verdroeg allerlei lijden, en mij zoude reeds het geringste lijden ondraaglijk vallen ? Dat mijn oog op dezen grooten voorganger gevestigd blijve, en ik mij bevlijtige zijn voetspoor te drukken. Dat ik van Hem geduld leere : zoo mag ik mij in waarheid een leerling van Hem noemen, en zie ik mijn geduld, door Hem, bij U bekroond.

256 III BOEK. XIX HOOFDSTUK.

NEGENTIENDE HOOFDSTUK.

Over het verdragen van smaad. De ware geduldige.

1. De Heer. Wat zegt gij, mijn zoon? Houd op met klagen bij de overweging van mijn lijden en dat mijner Heiligen.

Gij hebt immers nog niet tot bloedvergietens toe gestreden. ( Hebr. 12.)

Wat gij lijdt is weinig in vergelijking van hen, die zooveel geleden hebben, die zoo hevig bekoord, zoo zwaar verdrukt en op zoo velerlei wijze beproefd en geoefend zijn.

Gij moet u dus het zwaardere van anderen voor den geest brengen, opdat gij het geringere te lichter moogt dragen.

En komt het u zoo gering niet voor, zie toe of uw ongeduld daarvan niet de oorzaak zij.

Doch het moge klein of groot zijn, beijver u om alles geduldig te dragen.

2. Hoe beter gij u tot lijden schikt, zooveel te wijzer handelt gij en te meer verdient gij.

Ook zult gij alles lichter dragen, als gij u door moed en oefening daartoe voorbereidt.

Zeg niet: „ dit kan ik van dien mensch niet verdragen, ook behoef ik zoo iets niet te lijden ; want hij heeft mij groote schade gedaan en verwijt mij dingen, waaraan ik nooit gedacht heb. Van een ander zoude ik gaarne verdragen, wat ik zoude meenen te moeten verdragen.

Ill BOEK. XIX HOOFDSTUK. 257

Dwaas is dusdanige gedachte, welke de deugd des gedulds niet in aanmerking neemt, noch van wien zij bekroond zal worden, maar eer let op personen en aangedane beleedigingen.

3. Hij is de ware geduldige niet, die niet wil lijden dan zooveel hem goeddunkt en van wien het hem belieft.

Maar de ware geduldige ziet er niet op door wien hij geoefend worde, of hij zijn overste of zijnsgelijke of een mindere, of het een vroom en heilig dan een boos en nietswaardig mensch zij.

Maar hoeveel en van welk schepsel ook en hoe dikwijls hem eenig kwaad overkome, alles neemt hij zonder onderscheid uit Gods hand met dankbaarheid aan en houdt het voor een groot gewin : want niets, hoe gering ook, indien men het slechts om Gods wil lijdt, kan bij God onbeloond blijven.

4. Wees derhalve steeds bereid tot den strijd zoo gij de zege wilt behalen. gt;

Zonder strijd kunt gij de kroon des gedulds niet bekomen.

Wilt gij niet lijden, gij wilt niet gekroond worden; maar verlangt gij gekroond te worden, strijd dan kloekmoedig, vei draag met geduld.

Zonder arbeid komt men niet tot rust; zonder strijd behaalt men geene overwinning.-

5. De Geloovige. Dat mij, o Heer! door uwe genade_f mogelijk worde, wat mij van nature onmogelijk schijnt.

Gij weet hoe weinig ik verdragen kan en

17

258 III BOEK. XIX HOOFDSTUK.

hoe ras ik bij het opkomen van den geringsten

tegenspoed ternederligge.

Laat elke oefening van verdrukking mij om uwen naam behaaglijk en wenschelijk worden : want om uwentwil te lijden en gekweld te worden is allerheilzaamst voor mijne ziel.

OEFENING.

De oefening van het geduld bestaat : 1. In alle wederwaardigheden van de hand Gods te ontvangen. 2. In alles met onderwerping te lijden. 3. In nooit over eenige tegenspraak te klagen. 4. In te gelooven, dat er ons, na de hel verdiend te hebben, geen ongelijk noch onrechtvaardigheid kan wedervaren. 5. In geene klachten dan over onszelven te doen. 6. In niets te zeggen als men ontsteld is. 7. In God voor het kwade, zoowel als voor het goede te bedanken. 8. Eindelijk, in dikwerf met Job te zeggen : De Heer had het mij gegeven, de Heer heeft het mij ontnomen, zijn naam zij geprezen. Ziedaar, welke de oefening moet wezen, die ter zaligheid van alle christenen noodzakelijk is, en die nochtans in de christene wereld zoo zeldzaam gevonden wordt; want er is niemand, of hij lijdt veel, en weinigen, die behoorlijk lijden.

Een lang en standvastig geduld in de wederwaardigheden, is een zeer krachtige boetple-ging om dc zonden uit te wisschen, welke God niet tweemaal straft; en wanneer hij ons in dit

Ill BOEK. XX HOOFDSTUK. 259 leven tuchtigt, toont hij ons hierdoor, dat hij ze in het andere niet zal straffen.

GEBED.

Hoe meer ik o God! uw woord overweeg, hoe meer ik mijzelven beschouw, hoe noodzakelijker ik voor mij de oefening van geduld houde. Maar ach! hoe verzet zich daartegen mijne zinnelijkheid! Gij weet hoe weinig ik verdragen kan en hoe dra ik, bij het geringste windje van tegenspoed, bezwijke. Leer mij meer en meer mijzelven overwinnen, en laat mij door uwe genade datgene mogelijk worden, wat mijner zinnelijkheid zoo vaak onmogelijk schijnt.

TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Over de bekentenis van eigene zwakheid en over de rampen des levens.

i. De Geloovige. Ik zal tegen mij mijne ongerechtigheid belijden: (Ps. 31.) Ik zal, o Heer! voor U mijne zwakheid belijden.

Dikwijls is het eene geringe zaak, welke mij terneerslaat en bedroeft.

Ik neem voor mij kloekmoedig te gedragen; maar als eene geringe bekoring komt, overvalt mij groote angst.

Somtijds is het een allerellendigst ding, waaruit eene zware bekoring ontstaat.

En wanneer ik mij, omdat ik niets gevoel,

26O III BOEK. XX HOOFDSTUK, een weinig veilig acht, dan bevind ik mij somtijds door een klein windje bijna overwonnen.

2. Zie dan, o Heer! neder op mijne zwakheid en broosheid, U door en door bekend.

Ontferm U mijner en trek mij uit het slijk dat ik daarin niet blijve steken (Ps. 68), opdat ik niet teenemaal neerslachtig blijve.

Dit is het dat mij zoo vaak ternederslaat en voor U beschaamt, dat ik zoo licht val en zoo zwak ben ter bestrijding van mijne driften.

En al komt het niet geheel tot toestemming, is my echter hunne aanvechting lastig en moeilijk, en het verdriet mij zeer alzoo dagelijks in twist en strijd te leven.

Ook daaruit wordt mijne zwakheid mij bekend, dat de verfoeilijke voorstellingen altoos veel lichter opkomen dan vertrekken.

3. Ach ! zeer vermogende God van Israël! — ijveraar der getrouwe zielen ! zie op den arbeid en druk van uwen dienstknecht neder, en sta hem bij in alles wat hij onderneemt.

Versterk mij met bemelsche kracht, opdat de oude mensch, het ellendige vleesch, den geest nog niet geheel onderworpen, niet de overhand krijge; tegen hetwelk ik zoolang zal moeten strijden, als ik in dit zeer ellendige leven adem-hale.

Ach ! wat is dit leven, waar rampen en ellenden niet ontbreken en alles vol is van strikken en vijanden.

Wj^nt de eene kwelling of bekoring wijkt

Ill BOEK. XX HOOFDSTUK. 201 niet, of de andere is daar; ja, terwijl een vorige strijd nog duurt, komen er onverwachts meer andere op.

4. Hoe kan men dan een leven beminnen, dat zooveel bitterheids heeft en aan zoovele rampen en ellenden onderhevig is ?

Hoe noemt men het nog een leven, dat zooveel dood en verderf teelt ?

En nochtans bemint men het, en velen zoeken daarin hun genoegen.

Dikwijls verwijt men de wereld dat zij bedrieglijk en ijdel is : nochtans verlaat men haar niet licht, wijl de begeerlijkheden des vleesches te veel de overhand hebben.

Want iets anders trekt tot het beminnen, iets anders tot het verachten der wereld.

Tot de liefde der wereld trekken de begeerlijkheid des vleesches, de begeerlijkheid der oogen en de hoovaardij des levens; maar de daarop billijk volgende straffen en ellenden verwekken haat der wereld en verdriet.

5. Doch helaas! de kwade begeerte sleept de wereldschgezinde ziel mede, die het een wellust acht op doornen te liggen. (Job 30), omdat zij de liefelijkheid van God en de innerlijke genoegens der deugd noch gekend, noch gesmaakt heeft.

Zij daarentegen die de wereld volkomen versmaden en voor God onder eene heilige tucht zoeken te leven, zijn niet onbekend met de goddelijke liefelijkheid, toegezegd aan ware verzakers, en zien het duidelijker in hoezeer

202 III BOEK. XX HOOFDSTUK, de wereld dwaalt en op hoevelerlei wijze zij bedrogen wordt.

OEFENING.

* Het is niet genoeg zijne zwakheid en ellende te gevoelen en te kennen, of het gedurig gevaar, waarin men zich bevindt, van zijne driften te volgen en in zonden te vallen; men moet zich tevens in Gods tegenwoordigheid verootmoedigen, met vertrouwen tot Hem zijne toevlucht nemen, steeds over de kwellingen zijner ballingschap zuchten, zich in de armen van den Zaligmaker werpen en op zijne goedheid steunen, tot Hem wederkeeren zoodra men gevallen is, zich na den val weder oprichten, en nooit in den staat van zonde, noch van lauwheid of trouweloosheid, waartoe onze zwakheid ons aanzet, blijven voortgaan.

Dit leven is zoo vol bekoringen, wederwaardigheden en ellenden, dat het ondragelijk wordt voor eene ziel, die haren God bemint, en vreest Hem te beleedigen. Het middel, roept zij uit, van te leven zonder te zondigen! maar het middel van te zondigen en te leven I Hoe, altijd vallen, altijd zich weder oprichten, altijd zijne driften bestrijden en altijd aan de ongeregelde neigingen zijns harten wederstaan ! Dat is geen leven, dat is zonder ophouden sterven. Laat ons niet ophouden onze driften in te toornen, te bevechten en te overwinnen, aangezien hierin de verdienste van een bovennatuurlijk leven bestaat, hetwelk den hemel waardig is.

Ill BOEK. XXI HOOFDSTUK. 263

GEBED.

Opnieuw belijde ik voor U, o God! mijne zwakheid. Zwak ben ik ; dagelijks ontwaar ik daarvan de blijken. Niet slechts is de geringste tegenspoed in staat om mij terneder te slaan, maar ook de geringste bekoring om mij te overwinnen. Ik ken het bedriegelijke der wereld, en echter laat ik mij door haar schijnschoon verleiden. Dat dit bedrog eens ophoude! Versterk mij door uwe kracht en doe mij over wereld en vleesch zegevieren.

EEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK

Dat men in God boven alle goederen en gaven moet rusten.

1. De Geloovige. Gij dan, mijne ziel! rust boven alles en in alles steeds in den Heer : want Hij is de rust der Heiligen.

Geef, o allerliefste en beminnelijkste Jezus! dat ik in U boven alle schepsel ruste, boven gezondheid en schoonheid, boven allen rqem en eer, boven alle macht en waardigheid, boven alle wetenschap en vernuft, boven alle rijkdommen en kunsten, boven alle vreugde en blijdschap, boven alle faam en naam, boven alle genoegens en troost, boven alle hoop en belofte, boven alle verdienste en verlangen, boven

264 III BOEK. XXI HOOFDSTUK.

alle giften en gaven welke Gij kunt geven en uitstorten, boven alle vroolijkheid en verrukking welke de ziel vatten en voelen kan; eindelijk boven alle Engelen en Aartsengelen en boven het gansche hemelsch heir; boven alle zichtbare en onzichtbare dingen en boven alles, wat Gij, mijn God! niet zijt.

2. Gij toch, Heere mijn God ! zijt boven alles de beste; Gij alleen de allerhoogste; Gij alleen de machtigste; Gij alleen de allergenoegzaamste en rijkste ; Gij alleen de allerliefelijkste en troostrijkste; Gij alleen de allerschoonste en allerbeminnelijkste; Gij alleen de alleredelste en allerroemrijkste; in wien alle goed, tegelijk en volkomen is, en altoos was en zijn zal.

Daarom is alles gering en ongenoegzaam, wat Gij mij buiten Uzelven schenkt, of van Uzelven openbaart, of belooft, zoolang ik U niet aanschouwen noch volkomen genieten mag.

Want mijn hart kan niet waralijk rusten noch ten volle bevredigd worden, tenzij het in U ruste en zich boven alle gaven en boven alle schepsel verheffe.

3. OJezus Christus! dierbaarste bruidegom ! zuiverste minnaar 1 Heer van al het geschapene ! wie zal mij vleugelen eener ware vrijheid geven om tot U te vliegen en in U te rusten ?

O, wanneer zal het mij vergund worden, geheel vrij te zijn en te zien hoe lieflijk Gij zijt, Heere mijn God 1

Wanneer zal ik mij volkomen met U ver-

Ill BOEK. XXI HOOFDSTUK. 265 eenigen, zoodat ik door liefde tot U mijzelven niet gevoele, maar U alleen^ boven alle besef en mate, op eene wijze aan allen niet bekend.

Doch thans zucht ik dikwijls en draag mijn ongeluk met smart: want in dit dal der ellende bejegent mij veel kwaads, dat mij dikwijls ontstelt, bedroeft en benevelt, dat mij dikwijls hindert en aftrekt, aanlokt en verstrikt, zoodat ik geen vrijen toegang tot U hebbe en die ge-noegelijke omhelzingen misse, welke de zalige geesten steeds genieten.

Mochten mijne verzuchtingen en de menigvuldige kwellingen hier op aarde U bewegen!

4. O Jezus! glans der eeuwige heerlijkheid! troost der ziele in hare vreemdelingschap ! voor U is mijn mond zonder spraak, maar mijn stilzwijgen spreekt tot U.

Hoe lang toeft mijn Heer nog tot mij te komen ?

Dat Hij kome tot mij, zijn armen dienstknecht, en mij verblijde; dat Hij zijne haud uit-strekke en een ellendige rukke uit allen angst!

O kom ! kom! want zonder U heb ik geen blijden dag noch uur : Gij zijt mijne vreugde en zonder U is mijne tafel ledig.

Ik ben ellendig gekerkerd en met kluisters beladen, totdat Gij mij door het licht uws bij-zijns verkwikt, mij de vrijheid wedergeeft en mij uw vriendelijk aanschijn laat aanschouwen.

5. Dat anderen in plaats van U iets anders zoeken wat zij willen ; mij behaagt intusschen

266 III BOEK. XXI HOOFDSTUK.

niets en zal niets behagen, tenzij Gij mijn Godl mijne hoop, mijn eeuwig heil.

Ik zal niet zwijgen noch ophouden met bidden, totdat uwe genade terugkeere en Gij inwendig tot mij spreekt.

De Heer. Zie, hier ben ik. Zie ik kom tot u, daar gij Mij hebt aangeroepen. Uwe tranen en de begeerten uwer ziele, uwe vernedering en droefheid des harten hebben Mij bewogen en tot u gebracht.

6. De Geloovige. Ja, Heer ! ik heb U geroepen, en ik heb verlangd U te genieten, gereed om alles om uwentwille te versmaden. Gij toch hebt mij eerst opgewekt, dat ik U mocht zoeken.

Wees dan gezegend, o Heer! die uwen dienstknecht deze goedheid bewezen hebt naar de menigte uwer barmhartigheden.

En wat heeft uw dienstknecht voor U nog meer te zeggen, dan dat hij zich voor U diep vernedere, steeds indachtig zijner ongerechtigheid en nietigheid.

Want onder al het wonderbare in hemel en op aarde is uws gelijke niet,

Overgoed zijn uwe werken, billijk uwe oor-deelen, en alles wordt door uwe voorzienigheid bestuurd.

Daarom, o wijsheid des Vaders! zij U lof en heerlijkheid. Dat mijn mond, mijne ziel en al het geschapene te zamen U loven en prijzen.

Ill BOEK. XXI HOOFDSTUK. 267

OEFENING.

Men moet God stellen boven alles wat bestaat, en niet is wat Hij is; dat wil zeggen, dat men in de oefening zich moet toeleggen om zichzelven te verlaten, zich in alles te vér-loochenen, alle zelfvoldoening af te sterven, en zich honderde geoorloofde vermaken te ontzeggen, om zich te straffen over de zondige vermaken, welke men genoten heeft. Zich versterven, zich verlaten en zich voor God opofferen ; zich boven al het geschapene verheffen, om tot God te kunnen naderen en zich geheel in Hem te verliezen; in zich eenen voortdu-renden staat behouden van inwendige en opperste aanbidding voor God, voor wien alles in ons moet wijken; Hem door onze werken en door de opoffering van alles, wat ons behaagt, als den volkomen Meester en den God onzes harten aanstellen ; door de liefde Gods zoozeer doordrongen zijn, dat men niets meer smake dan Hem, in het paradijs dezer aarde, en als een voorsmaak van de eeuwigheid. Maar om hiertoe te geraken, moet men zich ontdoen van de vermaken des geestes, die ons verstrooien en van God aftrekken; van de verkleefdheid des harten, die ons aan het schepsel hecht; opdat de ziel gansch vrij eu ontdaan van het slavenjuk harer driften, zooals de koninklijke Profeet zegt, vleugels aanneme van eene duif, om tot God te vliegen en in Hem alleen te rusten.

268 III BOEK. XXII HOOFDSTUK,

GEBED.

Mocht ik zoo gelukkig zijn in U, o God! boven alles mijne rust te zoeken en ook te vinden! Konde ik mij boven het aardsche verheffen om mij te nauwer aan U te verbinden ! Doe dat oogenblik waarnaar ik zoo zeer verlang, dra verschijnen. Kom toch, Heere Jezus ! kom, verbreek de banden, die mij binden en in mijne vlucht belemmeren. Kom, troost mijn naar licht begeerig hart en verbind het aan U door zuivere, onbepaalde, alles overtreffende liefde.

TWEE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Over het gedenken van Gods menigvuldige weldaden.

i. De Geloovige. Heer! open mijn hart voor uwe wet en leer mij naar uwe geboden wandelen.

Geef mij dat ik uwen wil versta en met groo-tep eerbied en eene ernstige overweging uwe weldaden, zoo in het algemeen als in het bijzonder, gedenke, opdat ik U daarvoor waardig dank betuige.

Maar ik weet en beken dat ik ook voor de geringste zaak U de schuldigc dankzegging niet kan toebrengen.

Ill BOEK. XXII HOOFDSTUK. 269

Ik ben verre beneden al de goederen mij geschonken, en als ik let op uwe verhevenheid, dan bezwijkt mijn geest voor die grootheid.

2. Alles wat wij hebben naar ziel en lichaam, en alles wat wij uitwendig of inwendig op eene natuurlijke of bovennatuurlijke wijze bezitten, is uw geschenk en kondigt U aan alg den liefderijke, weldadige en goede, van wien wij alle goed ontvangen hebben.

Al heeft de eene meer, de andere minder ontvangen, alles is toch het uwe, en zonder U kan men niet het minste bezitten.

Hij die meer ontvangen heeft, mag niet roemen op zijne verdienste noch zich boven anderen verheffen, ook niet den mindere bespotten; want deze is de grootste en beste, die zichzelven het minste toeschrijft en in het bedanken het nederigste en ijverigste is.

En wie zich voor den geringste van allen houdt en als den onwaardigste oordeelt, is het geschiktst om grootere gaven te ontvangen.

3. Die nu minder ontvangen heeft mag zich niet bedroeven noch het kwalijk nemen, noch den meer bedeelde benijden : maar liever moet hij op U zien en uwe goedheid te meer prijzen, dat Gij uwe geschenken zoo mild, zoo om niet en zoo gewillig, zonder aanzien van personen, uitdeelt.

Alles is uit U en daarom zijt Gij in alles te \oven.

Gij weet wat eenieder nuttig is te geven, en

.270 III BOEK. XXII HOOFDSTUK, waarom deze minder en die meer hebbe staat niet aan ons te beslissen, maar aan U, bij wien de verdiensten van ieder zijn bepaald.

4. Daarom, Heere God! acht ik het ook eene groote weldaad niet te veel te hebben, waaruit naar het uitwendige en volgens den mensch lof en roem voortkomt; zoodat iemand, bij de beschouwing van zijn eigen armoede en geringheid, deswegens niet alleen geen bezwaar of droefheid of misnoegdheid'mag gevoe'en, maar eer troost en groote vreugde, omdat Gij, o God! de armen en nederigen en bij de wereld vei-achten tot uwe vertrouwelingen en hnisgenoo ten verkoren hebt.

Getuigen zijn uwe Apostelen zeiven, die Gij als vorsten over de geheele aarde hebt gesteld.

Echter verkeerden zij in de wereld zonder klagen, zoo nederig en eenvoudig en zoo vreemd van alle list en bedrog, dat zij zich zelfs verheugden om uws naams wille smaad te lijden en datgene wat de wereld schuwt, met grooten ijver omhelsden.

5. Niets derhalve moet hem, die U bemint en uwe weldaden kent lt;eoo verheugen, als uw wil over hem en het welbehagen uwer eeuwige beschikking.

Ja daarover moet hij zoo tevreden en getroost zijn, dat hij even gaarne de minste zoude willen blijven als een ander wenscht de grootste te zijn ; en evenzoo vreedzaam en vergenoegd op de laagste plaats als op de eerste; en even gaarne veracht en verworpen zelfs zonder naam

Ill BOEK. XXII HOOFDSTUK. 271 en faam, als boven de overigen in de wereld geëerd en verheven.

Want uw wil en de ijver voor uwe eer moeten boven alles gaan, en hem meer troost en genoegen geven dan al de weldaden, hem geschonken of nog te schenken.

OEFENING.

Gelukkig eene ziel, die zich in hare oogen gering acht; die evenzeer tevreden is onder anderen te staan, als anderen tevreden zijn boven allen geacht te worden; die al hare verdiensten en haar geluk stelt in onbekend, verworpen en versmaad te wezen; die even vurig verlangt de verachting en afschrik der wereld te wezen, als anderen wenschen door haar geacht en geëerd te worden 1 Want die ziel stelt haar vermaak in het hart van God; zij is groot in de oogen van zijne Majesteit, en verdient door hare ootmoedigheid zijne grootste genaden. Om tot dien graad van volmaaktheid te komen, moet men gaarne een onbekend en verworpen leven leiden ; niets doen uit inzicht om geacht of geprezen te worden; zeer gaarne eene versmading en eenen slechten uitval aanvaarden als iets dat wij verdienen, en met eene ootmoedige onderwerping de minachting, tegenspraak en den laster ontvangen; zich met schande voeden, gelijk Jezus Christus zich daarmede heeft gevoed, en het zich tot eer rekenen aan Hem gelijkvormig te zijn.

272 III BOEK. XXIII HOOFDSTUK.

GEBED.

Hoe zal ik, o God! al de weldaden optellen die ik van U ontvangen heb ? Ik verlies mij in deze diepte. Alles wat ik bezit, is uwe gave. Hij die meer bezit, mag zich daarop niet beroemen, gelijk hij zich niet beklagen mag die minder heeft : Gij toch weet hem dit te vergoeden. Laat dit geloof mij steeds bezielen en tevredenheid inboezemen. Bewaar mij in voorspoed voor zelfverheffing en m tegenspoed voor mismoedigheid.

DRIE EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

De vier dingen die den vrede groolelijks bevorderen.

1. De Heer. Mijn zoon! nu zal ik u den weg des vredes en der ware vrijheid leeren.

2. De Geloovige. Doe, o Heer! wat Gij zegt, want dat hoor ik gaarne.

3. De Heer. Leg u toe, mijn zoon! om liever den wil van een ander dan den uwen te doen.

Verkies steeds liever weinig dan veel te hebben.

Zoek altoos de laagste plaats en aan allen onderworpen te zijn.

Ill BOEK. XXIII HOOFDSTUK. 273

Wensch steeds en bid dat de wil van God • in u volkomen geschiede.

Zie, zulk een man treedt het gebied des vre-des en der ruste binnen.

4. De Geloovige. Heer! deze uwe korte rede bevat in zich eene groote volmaaktheid. Klein is zij in woorden, maar vol van zin en overvloedig in vruchten.

Konde ik ze maar getrouw nakomen, dan zoude niet zoo licht ontroering in mij ontstaan.

Want zoo dikwijls ik mij onrustig en bezwaard gevoel, bevind ik dat ik van deze leer afgeweken ben.

Maar Gij, die alles vermoogt en wien de voortgang mijner ziele steeds ter harte gaat, vermeerder uwe genade te meer, opdat ik uw voorschrift nakomen en mijne zaligheid bewerken moge.

5. Heere mijn God ! verwijder U niet van mij ; o mijn God! zie op te mijner hulpe : ( Ps. 70.) want zoo velerlei bedenkingen zijn bij mij opgekomen en groote angsten welke mijne ziel benauwen.

Hoe zal ik er onbeschadigd doorkomen ? hoe er doorbreken ?

De Heer. Ik zal u voorgaan en de trotschen der aarde vernederen, (Is. 43.) Ik zal de deuren des kerkers openen en u verborgene schatten openbaren. (Is. 45 )

De Geloovige. Heer! doe gelijk Gij zegt, en dat alle booze gedachten voor uw aanschijn vliedep.

ï8

274 ¹¹¹ BOEK. XXIII HOOFDSTUK.

Dit is mijne hoop en eenige troost, in alle benauwdheid tot U mijne toevlucht te nemen, op U te vertrouwen, U uit het binnenste des harten aan te roepen en uwen troost geduldig af te wachten.

6. Verlicht mij, goede Jezu s 1 met de stralen van het inwendig licht, en verdrijf alle duisternis uit de woning mijns harten.

Beteugel de veelvuldige verstrooiingen, en verijdel de bekoringen die mij geweld doen.

Strijd krachtig voor mij en overwin die booze dieren, ik bedoel die verlokkelijke begeerlijkheden, opdat er door uwe kracht vrede zij en uw heilige tempel, die van een zuiver geweten, van den overvloed uws lofs weergalme.

Gebied den winden en stormen; zeg tot de zee ; wéés stil, en tot de noordenwind : blaas niet meer, en er zal groote stilte zijn.

7. Zend mij uw licht en uwe waarheid : (Ps. 42.) dat zij de aarde beschijnen ; want ik ben eene ledige en woeste aarde, totdat Gij mij verlicht.

Stort van boven uwe genade uit en doortrek mijn hart met uwen hemelschen dauw. Giet de wateren der godsvrucht om de oppervlakte der aarde te besproeien, opdat zij goede en zeer goede vruchten voortbrenge.

Bsur mijne door den last der zonden neergedrukte ziel op, en richt al mijn verlangen ten hemel, opdat het mij, het liefelijke eener hoogere zaligheid gesmaakt hebbende, verdriete aan het aardsche te denken.

Ill BOEK. XXIII HOOFDSTUK. 275

8. Voer mij weg en ontruk mij aan allen vergankelijken troost der schepselen; want niets dat geschapen is kan mijn verlangen volkomen bevredigen noch vertrouwen.

Hecht mij aan U door den onverbreekbaren band der liefde; want Gij alleen zijt den beminnende genoeg en buiten U is alles nietig.

OEFENING.

Niemand kan zich aan het gezicht, noch aan de rechtvaardigheid Gods onttrekken : men moet dan, 1. onophoudelijk over zichzelven waken; 2. aan zich niets vergeven noch toelaten wat den Heer mishaagt; 3. onder zijne oogen en onder zijne hand leven, dat 'wil zeggen, alles in zijne tegenwoordigheid doen en met het inzicht van Hem te behagen ; 4. in alle omstandigheden de beweging zijner genade volgen ; geen wederstand aan zijnen heiligen wil bieden, en geen oogenblik uitstellen om dien te volbrengen, zoodat men geene tusschentijd stelle tusschen te kennen, te willen en te doen, wat God wil dat wij doen. Niets is zoo aangenaam aan den Heer, dan zijn vertrouwen m Hem te stellen, zich op Hem te verlaten, zich geheel aan Hem over te geven, en in alles van Hem af te hangen. Gelukkig de ziel, welke, alles van de hand Gods aannemende, zich in alles aan zijnen heiligen wil onderwerpt, die niets wil dan hetgene God wil, en alles wil, wat haar overkomt, omdat God het alzoo wil.

276 III BOEK. XXIV HOOFDSTUK.

GEBED.

Heere Jezus! weinig zijn uwe woorden, maar ruim in beteekenis. Dierbaar zijn zij voor mijn hart, daar zij de middelen voorschrijven waardoor den waren vrede verkregen wordt. O, mocht het dra daarvan de vruchten ontwaren! Maar ach, Gij weet wat mij tot beletsel is ; Gij kent het geweld mijner driften. Verlos mij daarvan en van hare verderfelijke gevolgen. Spreek slechts éen woord en kalmte zal in mijn binnenste heerschen. _v

VIER EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Dat men moet vermijden naar eens anders gedrag nieuwsgierig te onderzoeken.

i. De Heer. Mijn zoon! wees niet nieuwsgierig en voed geene ijdele zorgen.

Wat raakt u dit of dat ? Volg gij Mij.

Wat toch gaat het u aan, of deze dus of zoo gesteld zij, of gene dus of zoo handele of spreke ?

Gij behoeft voor anderen niet te verantwoorden, maar zult voor uzelven rekenschap geven. Waarmede laat gij u dan in ?

Zie, Ik ken allen; Ik zie alles wat onder de

UI BOEK. XXIV HOOFDSTUK. 277 «on geichiedt. Ik weet hoe het met eenieder

gesteld is, wat hij denkt, wat hij wil en wer-waarts zijne bedoeling gaat.

Aan Mij dus moet alles overgelaten worden. Gij dan, houd u in goeden vrede en laat den onrustige woelen zooveel hij wil.

Wat hij gedaan of gezegd zal hebben, zal op hem nederkomen : want Mij kan hij niet bedriegen.

2. Wees niet bezorgd om de schaduw van een grooten naam, om de gemeenzaamheid met velen, noch om de bijzondere genegenheid der menschen; want daaruit ontstaat verstrooiing en groote duisternis des harten.

Gaarne zoude ik mijn woord tot u richten en u geheimen openbaren, zoo gij zorgvuldig acht gaafc op mijne komst en Mij de deur uws harten opendet.

Wees omzichtig, waak in het gebed en verneder u in alles.

OEFENING.

Om den waren vrede der ziel te genieten, moet men : 1. alle nieuwsgierighed vlieden, omtrent alles wat den naaste aangaat; 2. met geduld de kwellingen aanvaarden, die ons door de rechtvaardigheid Gods of door de onrechtvaardigheid der menschen overkomen; 3. zich aan het lijden gewennen, alsmede aan de be-rooving van zijnen zin en van de vertroosting; 4. aan God al de voldoening van onzen geest.

27^ UI BOEK. XXV HOOFDSTUK,

van ons hart en van onze zinnen opofferen, f

Hem bedanken, dat Hij niet toelaat, dat wij iets ter onzer bevrediging buiten Hem vinden.

GEBED.

Uw woord is waarheid, o God I te vaak liet ik mij met zaken in die mij vreemd waren, en matigde ik mij een oordeel aan, dat U alleen toekomt. Bezorgd omtrent ijdele zaken, was ik zorgeloos omtrent mijn eigen heil en ondermijnde ik de rust mijns harten. Doe mij voorzichtiger en waakzamer worden, en boven alles bekommerd zijn omtrent het éene noodige, mijn eeuwig heil. Dat zij mijne hoofdbezigheid, daaraan offere ik alles op.

VIJF EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Waarin de duurzame vrede des harten en de ware voortgang bestaan.

i. De Heer. Mijn zoon! Ik heb gezegd : vrede laat Ik u; mijnen vrede geef Ik u, niet gelijk de wereld geeft, geef Ik u dien. (Joan. 14.)

Allen verlangen den vrede; maar niet allen zorgen voor hetgeen tot waren vrede dient.

Mijn vrede is met de nederigen en zachtmoe-digen van harte; uw vrede zal zijn in groote lijdzaamheid.

ÏI! BOEK. XXV HOOFDSTUK, «79

Zoo gij Mij hoort en mijne stem volgt, «uit gij grootere vrede kunnen genieten.

a. De Geloovige. Wat moet ik dan doen ?

3. De Heer. Let in alles op uzelven, wat gij doet en wat gij zegt; en richt al uwe bedoelingen daarhenen om Mij alleen te behagen, en buiten Mij niets te begeeren of te zoeken.

Vel ook geen lichtvaardig oordeel over de woorden en daden van anderen, en wikkel u niet in zaken welke u niet zijn toevertrouwd ; zoo is het mogelijk, dat gij weinig of zelden onrust ontwaart.

Maar nooit eenige onrust te ontwaren en nooit eenige ziels- of lichaamskwelling te lijden behoort niet tot dezen tijd, maar tot den staat der eeuwige ruste.

Denk derhalve niet den waren vrede gevonden te hebben, wanneer gij geenen druk ge voelt, of dat dan alles goed is als niemand u tegenstteeft, of dat dit volmaaktheid is, wanneer alles naar uwen zin gelukt.

Denk ook niet dat gij dan iets groots zijt, noch houd u voor een bijzonder lieveling, als gij eene groote godsvrucht en vertroosting ontwaart : daaraan toch wordt de ware vriend der deugd niet gekend, en daarin bestaat niet 's menschen voortgang en volmaaktheid.

4. De Geloovige. Waarin dan, Heer!

De Heer. In uzelven van ganscher harte

aan den wil Gods over te geven, in niets het uwe te zoeken, noch in het kleine noch in het

S80 XII BOEK. XXV HOOFDSTUK,

grooto, noch In den tijd noch iu do eeuwigheid : zoodat gij, met een gelijk gelaat alles in dezelfde schaal afwegende, zoowel in tegenspoed als voorspoed Mij blijft danken.

Wanneer gij zoo sterk en in de hoop volhardende zijt, dat gij bij de onthouding van in-wendigen troost zelfs uw hart toerust om nog meer te verdragen, en gij uzelven niet rechtvaardigt als behoordet gij dit en zooveel niet te lijden, maar Mij in al mijne schikkingen recht geeft en als heilig prijst; dan bewandelt gij den waren en rechten weg des vredes, en er is ontwijfelbare hoop dat gij weder met vreugde mijn aanschijn zult aanschouwen.

En zijt gij tot eene volkomen zelfversmading gekomen, weet dat gij alsdan zulk een overvloed van vrede zult genieten, als met uwe' vreemdelingschap bestaanbaar is.

OEFENING.

Men moet zich geheel en al aan den goddelijke;! wil onderwerpen, en alles evenzoo willen als God wil, dat wil zeggen : in de beoefening i. niets wenschen dan hetgeen God wil; 2. niets weigeren van de rampen, welke God ons overzendt; 3. zich stellen in eene volko-mene versmading van zichzelven, zelfs tot de vernedering en tegenspraak aan te nemen, als iets dat wij moeten lijden; 4. sterk, getrouw en standvastig blijven in datgene wat God van van ons wil, alhoewel men noch vertroosting,

1X1 BOEK. XXVI HOOFDSTUK. «Sl noch smaak, noch gerustheid gevoelt; 5. In éen

woord, vermaak scheppen in het vermaak van Gods hart, dat is : de volbrenging van zijnen heiligen wil.

GEBED.

Ook ik, o God ! heb dikwijls naar vrede ge-wenscht, maar dien niet gezocht langs wegen, waarop ik dien konde vinden. Gij wijst mij daartoe den eenigen waren weg, dien van zelfverloochening. Hard is voor mijne zinlijkheid die eisch ; maar mijn hart heeft behoefte aan vrede. Ik wil alzoo den weg betreden, door U mij aangewezen, hoe moeielijk hij ook moge schijnen. Vestig Gij daarop mijne treden en laat mij nimmer daarvan afwijken.

ZES EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Over de hooge waarde van een vrij gemoed, dat men eerder verkrijgt door nederig bidden dan door veel lezen.

1. De Geloovige. Heer! dit is 't werk van een volmaakt mensch, zijn hart nooit af te trekken van het streven naar het hemelsche en tnsschen de veelvuldige zorgen als zonder zorg door te gaan; niet uit traagheid, maar door een zeker voorrecht van eene vrije ziel,

28a III BOEK. XXVI HOOFDSTUK.

«ioh aan goen schepsel dqor eenp ongprtjgel^e liefde hechtende.

2. Ik smeek U, mijn allergenadigste God 1 behoed mij voor de zorgen dezes levens, opdat ik daarin niet te zeer verward worde; voor de veelvuldige lichamelijke behoeften, opdat de wellust mij niet overmeestere; voor al de hindernissen der ziele, opdat ik niet door kwellingen ontmoedigd, bezwijke.

Niet slechts bedoel ik zulke dingen, welke de wereldsche ijdelheid met alle drift najaagt; maar ook die ellenden, welke als een gevolg van den vloek over alle stervelingen uitgesproken, de ziel van uwen dienstknecht zoozeer bezwaren en beletten tot de vrijheid des geestes te komen, zoo dikwijls zij wilde.

3. O mijn God ! onuitsprekelijke zoetigheid! verkeer voor mij in bitterheid allen vleesche-lijken troost, die mij van de liefde tot het eeu wige aftrekt en mij ongelukkig tot zich lokt door het lokaas van eenig tegenwoordig genot.

Dat toch, o mijn God 1 dat toch geen vleesck en bloed mij overwinnen; dat de wereld met hare kortstondige heerlijkheid mij niet misleide , dat de duivel met zijne listen mij niet ver-schalke.

Geef mij kracht tot tegenstand, geduld ter verdraging, standvastigheid ter volharding.

Geef mij voor al den troost der wereld de allerliefelijkste zalving van uwen geest, en voor eene vleeschelijke liefde stort in mij de liefde tot uwen naam.

Ill BOEK. XXVI HOOFDSTUK. *83

4, Zie, spijs, drank, kleeding en de overige benoodigdheden, tot onderhoud des lichaaras behoorende, zijn eene naar den hemel smachtende ziele tot last.

Geef dat ik mij van al culke verkwikkingen matig bediene, zonder ze te driftig aan te hangen.

Alles mag ik niet verwerpen omdat de natuur ondersteund moet worden; maar het overtollige te zoeken en hetgeen 't meest vermaakt, verbiedt uwe heilige wet: want anders zoude het vleesch over den geest de overhand krijgen.

Dat dan, smeek ik U, uwe hand mij bij dat alles geleide en mij leere het overtollige te vermijden.

OEFENING.

De versterving der zinnen en de overwinning der eigenzinnigheid zijn zoo wezenlijke plichten ter zaligheid voor eenen Christen, dat men kan zeggen, dat eene ziel, die zich met uiterlijke zaken ophoudt en dikwijls meer met zichzelven dan met Qod bezig is, niet verdient in Hem te bestaan noch voor Hem te leven ; omdat zij, door zich aan hare driften over te geven, Gods welbehagen geringschat. Ach! hoe zal zij in het uur des doods van gevoelen en gedachte veranderen, als zij van God dit verwijt zal moeten hooren : Gij hebt Mij als niets geacht gedurende uw leven; Ik zal voor u ook niets zijn in de eeuwigheid. Gij hebt uw zingenot gesteld boven het geluk van mij te behagen; het is billijk dat

«$4 ïquot; boek, xxvii hoofdstuk.

gij aan de ijsaelijkheden eener ongelukkige eeuwigheid overgeleverd wordt. (Recepiate bona in vita tua. XVI. v. 25.) Aldus werd geantwoord aan den rijken vrek, toen hij in de hel over de strengheid der pijnen jammerde; en het zal tot die zinnelijke zielen gezegd worden, die zich niet bedwingen, noch zich in iets versterven, tenzij zij trachten het geluk der eeuwigheid hooger te achten dan de vermaken dezes levens, en den hemel te verdienen door het beteugelen der driften.

GEBED.

Zoude ik, o God! met deze bede niet instemmen ? Ja, ook ik wensch van alle aardsche afleidingen bevrijd, mij onophoudelijk met U en mijne eeuwige belangen bezig te houden ; maar ach ! nog te zeer word ik door mijne zinlijkheid en aardsche zorgen gestoord. Trek dan mijn hart meer en meer van het aardsche af en breng het tot het eeuwige over. Doe mij het noodige slechts als middel, niet als doel, matig gebruiken te uwer eere en tot heil mijner ziele.

ZEVEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Dat de eigenliefde van het hoogste goed ten sterkste aftrekt.

i. D e H e e r. Mijn zoon ! gij moet alles voor alles geven, en in niets uws zelfs zijn.

Ill BOEK. XXVII HOOFDSTUK. 285

Weet dat de liefde tot uzelven u meer schaadt dan eenige zaak ter wereld.

Naar de liefde en genegenheid die Gij hebt zal elke zaak u meer of min aankleven.

Is uwe liefde rein, eenvoudig en wèl geregeld, gij zult aan niets verslaafd wezen.

Begeer niet wat gij niet moogt bezitten; wil niet bezitten wat u kan hinderen en van de inwendige vrijheid berooven.

Het is zonderling dat gij u niet van ganscher harte met alles wat gij kunt wenschen of bezitten aan mij toevertrouwt.

2. Waarom u door ijdelen kommer verteerd ? Waarom door overtollige zorgen vermoeid ?

Houd u aan mijn welbehagen en gij zult geen nadeel lijden.

Indien gij dit of dat zoekt en hier of daar wilt zijn om uw eigenbelang en om naar uwen eigen zin te leven, zoo zult gij nooit in rust noch vrij van kommer zijn ; want in alles zzl eenig gebrek gevonden worden en op elke plaats zal iemand zijn, die u tegenstreeft.

3. Het is dus dienstig niet allerlei tijdelijk goed te verkrijgen of te vermeerderen, maar liever het te versmaden en de begeerte daarnaar tot den wcrtel uit uw hart te roeien.

Dit moet gij niet alleen verstaan v:-n het bezit van geld en rijkdommen, maar ook van de zucht naar ijdelen roem, die alle met de wereld voorbijgaan.

Eene plaats geeft weinig veiligheid, zoo de geest des ijvers ontbreekt.

286 III BOEK. XXVII HOOFDSTUK.

En de vrede van buiten gezocht, zal niet lang bestaan, zoo de staat uws harten den waren grondslag mist, dat is : zoolang gij niet op Mij rust.

Gij kunt wel van plaats veranderen, maar u niet verbeteren : want zoo ras de gelegenheid zich voordoet, en gij u daarvan bedient, zult gij vinden hetgeen gij ontvlucht en nog meer.

4. De Geloovige. Bevestig mij, o God! door de genade van den Heiligen Geest.

Geef dat de kracht in den inwendigen mensch versterkt worde, en dat mijn hart zich van alle onnoodige zorg en angst ontledige; dat ik niet door allerlei begeerten naar welke zaak ook, gering of kostbaar, getrokken worde, maar alle zaken als voorbijgaande beschouwe en mijzel-ven als voorbijgaande met haar.

Want er is niets bestendigs onder de zon; alles is ijdelheid en kwelling des geestes. (Eccli. 1.)

De Heer. O, hoe wijs is hij die dit aldus inziet.

5. De Geloovige. Geef mij, o Heer, de hemelsche wijsheid, opdat ik leere U boven alles te zoeken en te vinden, boven alles te smaken en te beminnen, en al het overige zoo in te zien, als het naar de orde uwer wijsheid waarlijk is.

, Geef dat ik den vleier voorzichtig vermijde en den tegenstrever geduldig verdrage.

Want dit is eene groote wijsheid, niet door allen wind van woorden bewogen te worden,

Ill BOEK. XXVII HOOFDSTUK. 287 noch het oor te leenen aan het gevaarlijk gevlei van valsche vrienden ; zoo toch zet men d ;n ingeslagen weg veilig voort.

OEFENING.

Zich geheel zonder eenige uitzondering aan God overgeven, is : i. zich niets te verwijten, in iets wat men Hem gegeven heeft; 2. in alle gelegenheden zich aan Hem overgeven; Zijnen wil stellen boven de genegenheden tot eigenliefde, 3. niets aan zich toelaten of zich in niets verschoonen, hetgene men weet dat aan God mishaagt ; 4. Hem den volstrekten meester en als eigenaar van ons hart maken, zoodat Hij over alles beschikke, wat in ons is en ons toebehoort, en zelfs van onzen geheelen persoon, volgens zijnen heiligen wil; 5. leven in eene afhankelijkheid en gedurige onderwerping aan de bewegingen der genade.

Aan God aldus geheel en zonder uitzondering toebehooren, is het ware middel om Hem te bezitten en in vrede te leven. Dan, helaas! hoe weinige zielen worden er aangetroffen, die alzoo aan God geheel overgegeven zijn ! En hoe velen zijn er, die aan Hem slechts half toebehooren, die hun hart tusschen God en het schepsel, tusschen de liefde Gods en hunne eigenliefde verdeelen, alhoewel zij weten, dat alle verdeeling het hart van God kwetst, en Hem belet geheel en al te heerschen in onze harten, waarvan Hij de meester niet is, tenzij

288 III BOEK. XXVIII HOOFDSTUK. . Hij alleen het bezit, en waarin Hij als God niet heerscht en in alles den voorrang bekomt.

GEBED.

Ja, o God ! eene overdreven liefde tot mijzel-ven stoort vaak mijne rust en doet mij meer nadeel dan al mijne vijanden mij kunnen doen. Zij bindt mij aan het vergankelijke, kwelt mij met tallooze zorgen en verwijdert mij meer en meer van mijn doel. Wie zal mij van hare heerschappij verlossen ? Wie die sterke banden verbreken ? Wie anders dan Gij ? Doe dit dan, o Heer! breng mijn hart geheel tot U over en houd het onveranderlijk op U gericht.

ACHT EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Tegen kwaadsprekende tongen.

i. De Heer. Mijn zoon! het verdriet u niet als sommigen van u kwaad denken en zeggen wat gij niet gaarne hoort.

Gij moet nog erger van uzelven denken en niemand zwakker dan uzelven achten.

Verkeert gij inwendig met uzelven, gij zult weinig aan voorbijvliegende woorden hechten.

Het is geen kleine voorzichtigheid ten kwaden tijde te zwijgen en inwendig zich tot Mij te keeren en zich door geen nienschelijl^ oordeel laten ontrusten.

Ill BOEK. XXVIII HOOFDSTUK. 289

2. Dat uw v*ede van der menschen mond niet afhange : want of ze iets wel of kwalijk uitleggen, gij zijt daarom geen ander mensch.

Waar is waren vrede en waren roem? Is het niet bij Mij ?

Wie den menschen niet zoekt te behagen noch vreest te mishagen, zal veel vrede genieten.

Uit eene ongeregelde liefde en ijdele vrees ontstaan alle onrust des harten en verstrooiing des geestes.

OEFENING.

Niets is bekwamer om ons te ontrusten en te storen, dan de oordeelvellingen en gesprekken van anderen jegens ons. Wij achten ons gelukkig wanneer wij hun behagen, en ongelukkig als wij door hen versmaad worden; en nochtans, wat is de achting of smaad der wereld, dan eene schaduw, eenen rook, eenen voorbijvliegenden damp, die niets kan bijbrengen aan hetgene wij zijn of moeten wezen ! Wij zijn slechts datgene, wat wij voor de oogen van God zijn, en moeten al de goede of slechte gevoelens, die men van ons heeft, als een niet lekenen. O menschelijk opzicht! wanneer zult gij in ons voor de eer, die wij onzen God schuldig zijn, onderdoen ? Helaas! hoezeer werpt h't menschelijk opzicht in ons alles omver, waardoor wij aan God zouden kunnen behagen ! Wat zal men van mij zeggen, indien ik dit of

19

29O III BOEK. XXIX HOOFDSTUK, dat zeg of doe ? aar wat zal de Zaligmaker zeggen, indien ik dit of dat niet zeg of doe ? Is het niet beter aan God dan aan de menschen te gehoorzamen, en aan God dan aan de wereld te behagen ? Waarom doe ik dan zulks niet ?

GEBED.

Zoo min ik mij, o God! op den lof van vleiers mag verheffen, zoo min mag ik mij aan lastertaal storen. Welk nadeel zullen woorden mij aanbrengen die als de wind vervliegen ? Ik blijf die ik ben, en Gij, Alwetende ! zijt de getuige mijns harten. Laat dit geloof bij mij steeds levendig zijn, wanneer ik door laster vervolgd worde.- Mijn oog zij op U gevestigd, die alles gadeslaat en ieder beloont naar zijne werken.

NEGEN EN TWINTIGSTE HOOFDSTUK.

Hoe men in wederwaardigheden God moet aanroepen en zegenen.

1. De Geloovige. Heer! eeuwig zij uw naam gezegend, die gewild hebt dat deze bekoring en kwelling over mij komen zouden.

Ontvluchten kan ik ze niet; maar tot U moet ik mijne toevlucht nemen, opdat Gij mij moogt helpen en ze mij ten goede keeren.

Heer! thans ben ik in lijden; het is mijn

Ill BOEK. XXIX HOOFDSTUK. 291 hart niet wel, maar ik word door het tegenwoordige lijden zeer gekweld.

En nu, geliefde Vader! wat zal ik zeggen? Ik ben omgeven van benauwdheden. Verlos mij van dit uur.

Doch daarom ben ik in dit uur gekomen, opdat Gij zoudt verheerlijkt worden, nadat ik dieper vernederd en dan door U verlost zal zijn.

Heer 1 dat het U behage mij te redden! (^Ps- 39) ^want ik arme, wat kan ik doen en waarheen zal ik gaan zonder U ?

Geef geduld, o Heer! ook ditmaal.

Help mij, mijn God ! dan zal ik niet vreezen, hoezeer ook bezwaard.

2. Doch wat zal ik intusschen zeggen ? — Heer! uw wil geschiede 1 ( Matth. 6.)

Ik heb wel verdiend gekweld en bezwaard te worden : ik moet dus wel verdragen; o mocht het geduldig zijn, totdat het onweder voorbijga en het beter worde.

Overigens is uwe almogende hand machtig genoeg om ook deze bekoring van mij weg te nemen of haren aandrang te matigen, zoodat ik niet geheel bezwijke; zooals Gij, mijn God! miju ontfermer! tevoren dikwijls met mij gedaan hebt.

En hoe zwaarder mij deze beproeving valle, des te lichter valt u zulk eene verandering van de rechterhand des Allerhoogsten. ( Ps. 76.)

292 III BOEK. XXIX HOOFDSTUK.

OEFENING.

Men moet hevig en gedurig aan de bekoring wederstaan, maar tevens moet men ook tot God met vertrouwen zijne toevlucht nemen, om ze te overwinnen. Dikwijls laat God toe, dat wij zoo hevig aangevallen en zoo zwaar onder het gewicht onzer ellende gedrukt worden, dat wij geen middel zien om staande te blijven en wederstand te bieden, dan ons krachtig met Hem vereenigd te houden en ons als afhankelijk van de hulp zijner genade te beschouwen. Derhalve, hoe minder hulpmiddelen wij in ons ontmoeten, des te meer moeten wij van Hem verwachten : en wanneer wij op het punt zijn van onder de bekoring te bezwijken en te vergaan, tot Hem zeggen ; Heer, red ons, wij vergaan, onze oogen zijn opgeheven tot U, Gij die onze God zijt, en die ons kunt helpen; Gij die onze Vader zijt, en ons wilt helpen; Gij die onze Zaligmaker zijt, en . deze hoedanigheid hiertoe verplicht zijt. Wij rekenen op U. Hoe zwakker ik mij uit mij zeiven gevoel, des te meer verwacht ik van U de sterkte om te wederstaan. Uwe verheerlijking en uw voordeel hebben er belang bij om mij bij te staan; aangezien mijne ziel het werk uwer handen en de prijs uws bloeds is.

GEBED.

Dat, o God! deze bede ook de mijne zij, zoo dikwijls het U believen zal mij met rampen te

Ill BOEK. XXX HOOFDSTUK. 293 bezoeken. Zij is mij als mensch en Christen waardig en kenschetst het onderworpen hart; in de school van uwen Zoon gevormd. Welaan dan, lieve Vader ! ik wil daartoe mijn best doen. Heer! uw wil geschiede ! niet mijn wil, maar uw wil geschiede ! zoo zal ik hartelijk bidden, gelijk Jezus, mijn Heiland, gebeden heeft : en ik zal verlichting ontwaren.

DERTIGSTE HOOFDSTUK.

Dat men Gods hulp moet afsmeeken en op de wederkomst der genade vertrouwen.

1. De Heer. Mijn zoon ! Ik ben de Heer, die sterkte geeft ten dage van verdrukking. (Nah. 1.) Kom tot Mij, als het u niet wel gaat.

Wat wel het meest den hemelschen troost verhindert, is dat gij u zoo laat tot het gebed begeeft.

Want alvorens Mij vurig te bidden, ziet gij intusschen naar veel anderen troost om en zoekt verkwikking in het uiterlijke.

En van daar dat alles weinig baat, totdat gij opmerkt dat Ik het ben die deeenen redt die op Mij hopen, en dat er buiten Mij noch krachtige hulp, noch nuttige raad, noch bestendig redmiddel is.

Doch nu na den storm uw geest bekomen is, herstel u in het licht mijner ontfermingen; want Ik ben nabij, zrgt de Heer, om alles niet

294 I¹¹ BOEK. XXX HOOFDSTUK.

slechts volkomen maar overvloedig en bovenmate te herstellen.

2. Of is Mij wel iets moeilijk? (Jer. 32.) Of zoude Ik gelijk zijn aan hem die zegt en. niet doet ?

Waar is uw geloof? sta vast en volhard.

Wees lijdzaam en een dapper man; de troost zal u op zijn tijd toekomen.

Wacht op Mij, wacht : Ik zal komen en u genezen.

Het is eene bekoring die u kwelt, en eene ijdele vrees welke u verschrikt.

Waartoe dient die zorg over hetgeen in de toekomst gebeuren mag, dan om u droefheid op droefheid te baren ? Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad. ( Matth. 6.)

Het is ijdel en nutteloos zich te bedroeven óf te verblijden over iets, dat nog komen moet en wellicht nooit komen zal.

3. Maar het is menschelijk door zulke voorstellingen misleid te worden, en een bewijs van een nog zwakken geest zoo licht de ingevingen des vijands gehoor te geven.

Hem toch is het om het even of hij door het ware dan door het valsche begoochele en misleide; of hij door liefde tot het tegenwoordige dan door vrees voor het toekomende ten val brenge.

Dat dan uw hart niet ontroerd worde noch vreeze. Geloof in Mij en vertrouw op mijne barmhartigheid-

Ill BOEK. XXX HOOFDSTUK. 295-,-

Dikwijls als gij meent dat gij van Mij verwijderd zijt, ben Ik het dichtst bij u.

En wanneer gij bijna alles verloren acht, is er dikwijls de meeste winst te doen.

Het is niet alles verloren, als eene /aak tegenvalt.

Gij moogt niet oorcfeelen naar het eerste gevoel, noch ook zooveel hechten aan eenig bezwaar, van waar het kome, of het zoo opvatten, als ware alle hoop op uitkomst ontnomen. —

4. Denk niet dat gij geheel verlaten zijt, als Ik u voor een tijd eenigen druk laat toekomen, of ook den gewenschten troost onttrek : want dus komt men tot het Hemelrijk.

Het is ongetwijfeld voor u en mijne overige dienstknechten heilzamer door tegenheden geoefend te worden dan wanneer gij alles naar wensch hadt.

Ik weet de verborgenste gedachten, en dat het voor uw heil zeer nuttig is dat gij somtijds smakeloos gelaten wordt; opdat gij u niet bij voorspoed verheffen mochtet, en zelfbehagen willen zoeken in hetgeen gij niet zijt.

Wat Ik gegeven heb, kan Ik afnemen en het teruggeven als het mij behagen zal.

5. Als Ik het gegeven heb, is het mijne : als Ik het terugneem, ontneem Ik het uwe niet; want alle goede gave en alle volmaakte gifte is het mijne.

Indien Ik u eenig bezwaar of tegenspoed toezend, word daarover niet misnoegd en dat uw moed niet bezwijke : ras kan Ik helpen en alle smart in vreugde veranderen.

296 III BOEK. XXX HOOFDSTUK.

Intusschen ben Ik rechtvaardïg en verdien grooten lof als Ik zoo met u handel.

6. Indien gij recht wijs zijt en naar waarheid oordeelt, dan moet gij nooit over eenigen tegenspoed zoo moedeloos treuren, maar eer u verblijden en danken, ja, dit als uwe eenigste vreugde achten, dat Ik u met smarten verdrukkende, u niet spaar. (Job 6.)

Gelijk de Vader mij heeft liefgehad, alzoo heb Ik ook u lief, (Joan. 15.) zeide Ik tot mijne geliefde leerlingen, die Ik evenwel niet tot tijdelijke vreugde maar tot zwaren strijd uitzond ; niet om geëerd, maar om veracht te worden ; niet tot lediggang, maar tot arbeid ; niet om rust te hebben, maar om veel vrucht te dragen in lijdzaamheid.

Wees, mijn zoon, deze woorden gedachtig.

OEFENING.

Ik ben, zegt de Heer door eenen Profeet, Ik ben de God, die sterkte geeft in den dag der verdrukking, en diegenen uit het gevaar verlos, welke op mij vertrouwen. Hoe geschikt zijn deze woorden om eene ziel in de bekoring en in de wederwaardigheden te vertroosten, te ondersteunen en te versterken, als' zij slechts getrouw en standvastig blijft in alles wat God van haar eischt ! En dit is het, wat de heilige Schrift noemt : den Heer verbeiden en lankmoedig afwachten.

Geloof in mij» zegt de Zaligmaker, en dat

Ill BOEK. XXX HOOFDSTUK. 297 uw hart noch ontsteld, noch bevreesd zij. Derhalve moet men in de gelegenheden van in- of uitwendige kwellingen, 1. met vertrouwen tot God zijne toevlucht nemen'; 2. zich aan zijnen heiligen wil onderwerpen ; 3. niets van de oefeningen achterlaten ; 4. zich overwinnen, beteugelen, in alles verzaken, om eenstemmig met God voort te gaan ; 5. zijn geluk en zijne verdiensten stellen in Gods majesteit te verheerlijken ; 6. eindelijk, tevreden zijn meteen gekruist en lijdend hart le dragen, hetwelk met smarten en bitterheid overladen, en de gesteldheid is van het hart van Jezus aan het kruis.

GEBED.

Ja, wel zal ik, o God, de/e woorden gedachtig zijn en dikwijls overwegen. Vaak toch zoude ik uwe hulp ontwaren, wist ik mij daarvoor wat meer gereed te houden en die geduldig af te wachten. Gij toch zijt, ten dage mijner verdrukking, mij met uwen tr'oost naderbij dan ik mij verbeelde. Dit zij dan steeds mijn troost, wanneer Gij mij met ongevallen bezoekt. Daardoor gesterkt, zal niets mij ontrusten, veel minder den moed benemen.

EEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

Om den Schepper te kunnen vinden moet men alle schepsel laten varen.

1. De Geloovige. Heer! wèl heb ik groo-

298 III BOEK. XXXI HOOFDSTUK.

tere genade noodig, moet ik nog daartoe komen dat mij geen mensch noch eenig ander schepsel meer kan hinderen,

Want zoolang mij nog iets wederhoudt, kan ik niet vrij tot U vliegen.

Vrij wenschte hij te vliegen, die sprak : Ach, hadde ik toch vleugelen als eene duif, ik zou heenvliegen en gaan uitrusten. (Ps. 54.)

Wat is rustiger dan een eenvoudig oog en vrijer dan hij, die niets op aarde verlangt ?

Men moet zich dan boven alle schepsel verheffen en zichzelven geheel verlaten, en in den geest opgetogen blijven om te zien, dat Gij, de Schepper van alles, niets gemeens hebt met de schepselen.

En al wie nog niet van de schepselen is losgemaakt, zal zich niet vrij op het goddelijke kunnen toeleggen.

2. De Heer. Daarom, mijn zoon, worden er weinigen geschikt bevonden voor het beschouwend leven, omdat weinigen zich van de vergankelijke schepselen geheel weten te ontdoen.

Daartoe wordt eene groote genade vereischt, welke de ziel opbeurt en boven haarzclve vervoert.

En zoolang de mensch in den geest niet verheven is, los van al het geschapene, en geheel met God vereenigd, alles wat hij weet, ook alles wat hij heeft is van weinig waarde.

Lang zal hij klein zijn en op den grond liggen, die nog ies hoogacht behalve het eenige, oneindige, eeuwige goed.

Ill BOEK. XXXI HOOFDSTUK. 299

Want alles wat God zelf niet is, is niets en moet voor niets gehouden worden.

Er is een groot verschil tusschen de wijsheid van den verlichten en godvruchtigen mensch, en de wetenschap van een geletterd en leergierig geestelijke.

Veel edeler is de kennis, welke van boven door goddelijke ingeving nederdaalt, dan die door menschelijk vernuft met moeite wordt verkregen.

3. Men vindt er velen die naar de beschouwing verlangen ; maar zij trachten niet te doen wat daartoe gevorderd wordt.

Een groote hinderpaal is dat men te veel blijft staan bij het uiterlijke en zichtbare en weinig werks maakt van eene volkomene versterving.

De Geloovige. Ik weet niet wat het is noch door welken geest wij gedreven-worden, en wat wij voorgeven, die als geestelijken willen doorgaan, dat wij zoo veel arbeid en zoo groote zorg besteden aan voorbijgaande en nietige zaken, en zoo zelden eene volkomene ingetogenheid van zinnen aan ons inwendig denken.

4. Helaas ! na een weinig overwegens storten wij aanstonds weder naar buiten, zonder onze daden door een streng onderzoek te wegen.

Wij letten er niet op waaraan onze neigingen hechten, en wij betreuren niet, dat alles zoo onrein is.

Toen alle vleesch zijnen weg bedorven had, volgde de groote watervloed.

300 III BOEK XXXI HOOFDSTUK.

Daar nu onze inwendige neiging zeer bedorven is, moet ook de daaruit volgende daad, ten blijke van gebrek aan innerlijke gezondheid, bedorven zijn.

Uit een rein hart komen vruchten van een goed leven voort.

5. Men vraagt hoeveel iemand gedaan heeft; maar men onderzoekt zoo vlijtig niet met welk goed oogmerk hij handelt.

Men vorscht na of iemand dapper, rijk, schoon, bekwaam is; of hij wèl schrijft, wèl zingt, wèl werkt; maar hoe arm hij is van geest, hoe lijdzaam en zachtmoedig, hoe godvruchtig en inwendig, daarnaar wordt door velêüi niet gevraagd.

De natuur ziet op het uitwendige des men-schen; maar de genade keert zich tot het inwendige.

Gene' wordt vaak bedrogen ; deze vertrouwt op God om niet bedrogen te worde»

OEFENING.

Niets is waardig door het hart eens Christens bezeten te worden, dan wat eeuwig is, en wij moeten slechts datgene liefhebben, wat wij altijd zullen beminnen. Laat ons derhalve trachten 1. het welbehagen van God boven al onze voldoeningen te achten; 2. in alles slechts zijn welbehagen te zoekèn ; 3. allen druk en lijden dat Hij ons overzendt, met ootmoedige onderwerping van zijne hand te ontvangen ; 4. dik-

Ill BOEK. XXXI HOOFDSTUK. 3OI wijls met geestelijke zaken in Gods tegenwoordigheid bezig te zijn, en in alles van Hem afhankelijk te zijn.

Waarom ons met beuzelarijen en ijdele overwegingen op onszelven en met ongerustheid jegens anderen onledig houden, terwijl God, in ons zijnde, de eerbewijzingen onzes harten en het offer van onzen geheelen persoon verwacht ? Hoe vele genaden ontsnappen er aan eene verstrooide ziel, die bijna zelden acht geeft op hetgene God van haar verlangt ! Nochtans weet men hoe gevaarlijk het misbruiken der genade voor de zaligheid is.

G E B E D.

Ook ik, o Vader! heb eene bijzondere genade noodig, eer ik mij op dien trap van volmaaktheid bevinde, dat niets van het aai^dsche mij in mijne vlucht tot U kan hinderen. Hoe vreemd ben ik nog aan die edele vrijheid, uwen kinderen zoo zeer eigen ! Doe mij dien zaligen toestand kennen ; Schenk mij vleugelen als van eene duif, dan zal ik boven alle schepselen tot U vliegen om eeuwig in U alleen te rusten en in uw genot zalig te zijn.

302 III BOEK. XXXII HOOFDSTUK.

TWEE EN DERTIGSTE HOOFDSTUK

Over de zelfverloochening en verzaking van alle begeerlijkheid.

1. De Heer. Mijn zoon! gij kunt geene volkomen vrijheid bezitten, tenzij gij uzelven geheel verzaakt.

Gekluisterd zijn alle eigenbaatzuchtigen en zelfminnaars; zij zijn begeerlijk, nieuwsgierig en ongestadig; zij zoeken steeds hun gemak en niet wat Mij behaagt; zij ontwerpen en ondernemen vaak dingen die geen stand houden, want alles wat van God niet komt, zal vergaan.

Onthoud dit korte en allesbevattende woord : verlaat alles en gij zult alles vinden ; leg de begeerlijkheid af, zoo vindt gij rust.

Overweeg dit bij uzelven, en wanneer gij het zult volbracht hebben, zult gij alles verstaan.

2. De Geloovige. Heer I dit is geen werk van éen dag noch kinderspel: ja, in dit weinige is alle volmaaktheid eens kloosterlings opgesloten.

De Heer. Mijn zoon! gij moet zoo aanstonds niet afkeerig noch moedeloos worden, zoodra gij van den weg der volmaaktheid hoort; maar te meer tot het hoogere opgewekt worden of ten minste daarnaar vurig verlangen.

Och, of het zoo met u gesteld ware! of gij zoo verre gekomen waart dat gij uzelven niet

Ill BOEK. XXXII HOOFDSTUK. 303 meer bemindet, maar u volkomen naar den wenk van Mij en van uwen overste schiktet! dan zoudt gij Mij zeer behagen en uw geheel leven slijten in vreugde en rust.

Nog veel hebt gij te verlaten; en tenzij gij Mij alles volkomen afstaat, zult gij niet verkrijgen wat gij vraagt.

3. Ik raad u, dat gij van mij koopt goud, door het vuur beproefd, opdat gij rijk moogt worden, (Apoc. 3.) te weten : de hemelsche wijsheid, die al het aardsche onder de voeten treedt.

Geef haar de voorkeur boven de aardsche wijsheid, boven alle menschelijk en eigen welbehagen.

4. Aldus zeg Ik u ; koop hetgeen gering is bij de menschen voor hetgeen kostbaar en verheven is in hunne schatting.

Want zeer laag en gering en bijkans vergeten schijnt de ware hemelsche wijsheid, die van zichzelve niet hoog denkt noch op aarde zoekt verheven te worden.

Velen prijzen haar met den mond, maar wijken er verre af in hun gedrag.

En toch is zij die kostbare parel, voor velen verborgen.

OEFENING.

Wat is : alles verlaten : Het is 1. zich verloochenen en afsterven; 2. zijne zinnen zijnen geest en zijn hart versterven; 3. zich van alles onthechten wat ons mishaagt, en met ooi-moedige onderwerping al datgene aannemen,

304 HI BOEK. XXXII HOOFDSTUK, wat ons moeielijk valt; 4. zijne vrienden in God, en zijne vijanden voor God beminnen en zichzelven haten; 5. aan niets dan aan zijnen God, aan zijne plichten en aan zijne zaligheid verkleefd zijn; 6. al de bewegingen des harten tegen zich, en alleen voor God te doen dienen; 7. zich slechts ophouden met de zorg om Hem in alles te bevredigen, en met de vrees van Hem te mishagen ; 8. zijn geluk en zijne eer te stellen in de winst van Zijn hart en in het bezit van Zijne liefde.

Hoe gemakkelijk zegt men : ik zou gaarne alles verlaten, om geheel voor God te wezen ! maar hoe moeielijk stelt men het in het werk, tenzij men alle getrouwheid gebruike om zich van alles te ontdoen, wat niet tot God geleidt. Een weinig liefde tot God in een hart gedrukt, maakt dien afstand en die zelfopoffering aan God voor het hart mogelijk en gemakkelijk. Men moet ze willen en vragen, en zonder ophouden in het werk stellen.

GEBED.

Ik zie, o God! dat er, om waarlijk vrij te zijn, van mij nog veel gevorderd wordt. Ik.moet om vrij tot U te vliegen mijzelven als afsterven, volkomen verlaten, dat is, mijne eigenliefde aan uwe liefde geheel opofferen. Dit is de ware wijsheid, welke van zoo weinigen wordt op prijs gesteld en zoo groote waarde hee^rt. Leer mij deze heilzame kunst, deze hemelsche

Ill BOEK. XXXIII HOOFDSTUK. 305 wijsheid kennen ; dat zij mij een kostbare parel zij, voor wier bezit ik alles overheb.

DRIE EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

Over de onstandvastigheid des harten, en dat God onze laatste bedoeling moet zijn.

1. De Heer. Mijn zoon 1 vertrouw niet op uwe tegenwoordige gemoedsgesteltenis : want zij zal ras in eene andere overgaan.

Zoolang gij leeft zijt gij ook uws ondanks der veranderlijkheid onderworpen, zoodat gij nu eens blijde, dan treurig, nu gerust, dan ongerust; nu godvruchtig, dan zonder godsvrucht; nu ijverig, dan traag; nu ernstig, dan lichtzinnig zult bevonden worden.

Doch de wijze en in den geest wèl onder-wezene blijft, bij al deze afwisselingen, staande.

Hij let niet op hetgeen hij bij zich ontwaart noch vanwaar de wind der onbestendigheid blaast; maar hierop, dat de geheele bedoeling zijns geestes naar het behoorlijke of gewenschte einde strekke.

Want dus, door het eenvoudig oog zijner bedoeling bij zoo velerlei voorvallen, onafgewend op Mij te vestigen, zal hij één en dezelfde en onwrikbaar kunnen blijven.

2. Hoe reiner nu het oog der bedoeling is,

20

306 III BOEK. XXXIII HOOFDSTUK.

hoe standvastiger men tusschen velerlei stormen

doorgaat.

Maar bij velen is het oog eener reine bedoeling beneveld ; want alras vestigt het zich op iets genoegelijks dat zich voordoet.

Daarom vindt men zelden iemand geheel vrij van de vlek der zelfzucht.

Dus kwamen weleer de Joden naar Bethanic tot Martha en Maria, niet om Jezus alleen, maar ook om Lazarus te zien.

Men moet dus het oog der bedoeling reinigen, zoodat het eenvoudig en oprecht zij -en het, boven al hetgeen slechts middel is, op Mij alleen richten.

OEFENING.

Om de ongestadigheid van ons hart in datgene wat den dienst Gods en de zorg der zaligheid betreft, te bepalen, moet men i. zichzelven mistrouwen, en zijn vertrouwen op Qod stellen; 2. tot God zijne toevlucht nemen, en zijnen bijstand in de gelegenheid verzoeken; 3. dikwijls zijne meening hernieuwen van God te bevredigen, zonder zichzelven te willen bevredigen ; 4. steeds bestrijden wat ons tegenstaat; 5. niets willen dan wat God wil, en het krachtdadig willen ; 6. zijn hart aan de liefde Gods gewennen, en ons de heilige vriendschap voorstellen, welke Hij met ons in eeuwigheid hebben wil; 7. nauwkeurig de ingevingen en bewegingen der genade volgen.

Ill BOEK. XXXIV HOOFDSTUK. 307

GEBED.

Neen, mijn God! ik kan noch mag te veel vertrouwen op eene gesteltenis, welke aan zoo vele veranderingen onderhevig is. Ook hierin behoor ik mijzelven te verlaten en het oog mijner bedoeling op U alleen te vestigen. Gij zijt onveranderlijk dezelfde die Gij van eeuwigheid waart; in U alleen kan mijn hart volkomen rusten. Dat dan mijn oog zich boven alles verheffe; dat het zuiver zij van alle eigenbelang, oprecht en onveranderlijk tot U gekeerd.

VIER EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

De ware minnaar vindt bij alles en boven alles in God zijn genoegen.

1. De Geloovige. Zie, God is mijn en mijn al! Wat wil ik meer en wat kan ik zaliger wenschen ?

O zoet en liefelijk woord ! doch voor hem, die het Woord des Vaders en niet de wereld noch hetgeen in de wereld is, bemint.

Mijn God en mijn al 1 genoeg gezegd voor hem die het verstaat; terwijl de veelvuldige herhaling er van genoegelijk is voor hem, die bemint.

Want zijt Gij tegenwoordig, alles is genoegelijk; maar zijt Gij afwezig, alles mishaagt.

3O8 III BOEK. XXXIV HOOFDSTUK.

Gij geeft de rust des harten, een grooten vrede en eene feestelijke blijdschap.

Gij doet over alles wèl denken en U in alles loven.

Zonder U kan niets lang behagen; maar zal iets aangenaam zijn en wèl smaken, zoo moet uwe genade daarbij zijn en de kruiderij uwer wijsheid dat toebereiden.

2. Wat zal hem niet smaken, die in U smaak vindt ? En wat zal hem genoegen kunnen geven, die in U geen smaak vindt ?

De wijsheid van de wereld en de genegenheid tot het vleesch worden door uwe wijsheid te niet gedaan; want in die dwaze wijsheid is veel ijdelheid en in het vleesch is de dood.

Maar zij, die U door de verachting der wereld en afsterving des vleesches navolgen, worden bevonden ware wijzen te zijn, omdat zij zich van de ijdelheid tot de waarheid en van het vleesch tot den geest laten overbrengen.

Deze vinden smaak in God ; en welk goed zij bij de schepselen vinden, zij brengen het geheel over tot lof van hunnen Schepper.

Intusschen is er een verschil en groot verschil tusschen den smaak voor den Schepper en het schepsel, voor de eeuwigheid en voor den tijd, voor het ongeschapen licht en het medegedeelde licht.

3. O eeuwig Licht, al de geschapene lichten overtreffende ! schiet uit de hoogte stralen, die tot geheel het binnenste mijns harten doordringen.

Ill BOEK, XXXIV HOOFDSTUK. 309

Reinig, verkwik, verlicht en verlevendig mijne ziel en hare vermogens, zoodat zij- zich aan U in juichende verrukking vasthechte.

O, wanneer zal dat zalige en gewenschte uur komen, dat Gij mij met uw bijzijn zult verzadigen en mij alles in alles zijn!

Zoolang mij dit niet wordt geschonken, zal mijne vreugde niet volkomen zijn.

4. Maar helaas! nog leeft de oude mensch in mij ; hij is niet geheel gekruisigd, niet volkomen gestorven.

Nog altoos begeert hij sterk tegen den geest, verwekt inwendigen oorlog en laat aan het rijk der ziel geene rust.

Maar Gij, die heerscht over de woede der zee, en het geweld der golven slilt, (Ps. 88.) sta op te mijner hulpe. ( Ps. 43.) Verstrooi de volkeren die belust zijn op oorlog; (Ps. 67.) verpletter ze door uwe macht. (Ps. 58.)

Toon, bid ik U, uwe grootheid, en dat uwe rechterhand verheerlijkt worde : want geene andere hoop, geene andere toevlucht is mij over, dan bij U, o Heere mijn God !

OEFENING.

Niet beminnen dan God, en Hem boven alles beminnen, is : geen behagen hebben dan in Hem alleen, is niets, dan Hem alleen zoeken; is uit liefde tot Hem verzaken aan alles, wat ons uit de natuur kan bevredigen, volgens deze woorden van den koninklijken Profeet: mijne

3IO III BOEK. XXXIV HOOFDSTUK.

ziel verwerpt den troost der menschen, zij heeft zich tot God gekeerd, en in Hem alle voldoening en haar verlangen gevonden.

Om aldus niet dan God te beminnen, moet men zijne zinnen versterven, zijnen geest bedwingen, zijn hart beteugelen, zijn lichaam in bedwang houden, en zich duizende wereldsche voldoeningen ontzeggen, om alleen aan het hart van God te behagen. Heil de ziel, die tevreden is met den gekruisten staat, in welken het Lichaam van Jezus Christus zich op het kruis bevond, om met den Apostel te kunnen zeggen : ik leef om Christus alleen, en het is voor mij eene winst aan alles te sterven, om alleen voor Hem te leven.

GEBED.

Opnieuw, mijn God! vereenig ik mij met deze bede. Hoe gaarne wenschte ik voor U alleen smaak te gevoelen, U mijn God en mijn al te noemen, en in U als mijn hoogste goed te rusten ! Wanneer zal dat blijde oogenblik voor mij komen ? Maar ach I de oude mensch leeft nog in mij, en is niet geheel gedood! Vandaar die hindernissen, welke ik ontwaar. Kom mij dan te hulp; verlicht, bestraal mijn hart; dat uwe genade in mij verheerlijkt worde.

Ill HOEK. XXXV HOOFDSTUK. 3II

VIJF EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

Dat men in dit leven niet veilig is voor bekoringen.

1. De Heer. Mijn zoon! in dit leven zijt gij nooit veilig, maar hebt, zoolang gij leeft, altoos geestelijke wapenen noodig.

Gij verkeert onder vijanden en wordt rechts en links aangevallen.

Zoo gij du:gt; niet van alle kanten het schild des gedulds gebruikt, zult gij niet lang onge-wond blijven.

Daarenboven, houdt gij uw hart niet vast tot Mij geiic|it, met den zuiveren wil om alles voor Mij te lijden, dan kunt gij die hitte niet doorstaan, noch den palmtak der gelukzaligen bekomen.

Gij moet dus moedig door alles heengaan en een krachtigen arm gebruiken tegen hetgeen u wederstaat.

Want aan den overwinnaar wordt het manna gegeven, maar de lafhartige aan vele ellende overgelaten.

2. Zoo gij in dit leven rust zoekt; hoe zult gij dan tot de eeuwige rust komen ?

Zet u hier niet tot veel rust maar tot groote lijdzaamheid.

Zoek den waren vrede niet op aarde maar

312 in BOEK. XXXV HOOFDSTUK.

in den hemel; niet bij do menschen of do overige schepselen, maar bij God alleen.

Om Godswil moet gij alles gewillig onder-gaan, te weten : arbeid en smarten, bekoringen en kwellingen, benauwdheden en behoeften, krankheden en beleedigingen, tegenspraak en berispingen, vernederingen en beschamingen, bestraffingen en versmadingeu.

Dit alles helpt tot deugd, stelt den Christen leerling op de proef en vlecht de hemelsche kroon.

Ik zal voor kortstondigen arbeid eeuwig loon, en voor eene voorbijgaande beschaming onvergankelijke heerlijkheid schenken.

3. Meent gij dat gij steeds de geestelijke vertroostingen naar wil en wensch zult genieten ?

Mijne Heiligen hebben deze niet altoos gehad : maar vele bezwaren, velerlei bekoringen en gröote moedeloosheden.

- Doch in dat alles hebben zij zich geduldig gedragen en meer op God dan op zichzelven vertrouwd; wetende, dat al het lijden van dezen tijd niet te achten is om de toekomende heerlijkheid te verdienen. (Kom. 8.)

Wilt gij aanstonds hebben, wat zoo velen na vele tranen en zwaren arbeid nauwelijks hebben bekomen ?

Wacht op den Heer, gedraag u mannelijk en houd moed. (Ps. 26.)

Waritrouw niet, wijk niet af; maar geef standvastig lichaam en ziel tot Gods eer ten beste.

m BOEK. XXXV HOOFDSTUK. 313

Ik zal zeer rijkelijk vergelden; ik zal met u zijn in allen nood,

OEFENING.

Bereid uwe ziel voor op de bekoring, zegt de Wijze-man, dat is ; 1. stel uw geluk niet, in bevrijd te zijn van kwellingen, maar in die wel te verdragen; 2. stel u niet bloot aan de bekoring, noch aan de gelegenheden van te zondigen ; maar indien gij u door de eene aangevallen en in de andere gewikkeld ziet, bied dan wederstand, strijd, vlucht en neem met vertrouwen uwe toevlucht tot God; 3. waak, bid, verneder u voor God, en wees doordrongen van eene ootmoedige vrees in zijne tegenwoordigheid, en van een heilig mistrouwen in uzelven, om al uwe sterkte te stellen in God, die u tegen de aanvallen van de vijanden uwer zaligheid zal verdedigen.

Eene oprechte christene ziel moet haar verblijf op Calvarië en in de wonden van Jezus Christus vestigen, om met geduld, met sterkte en getrouwheid de wederwaardigheden te lijden, welke Hij haar overzendt. Want om een ware Christen te zijn en de plichten van zijnen staat te volbrengen, moet men altijd bereid zijn om voor zijnen God te lijden en te sterven, aangezien de Christenen, zoo als de heilige Cyprianus zegt, de erfgenamen van den Gekruiste zijn.

314 Iquot; BOEK. XXXV HOOFDSTUK.

GEBED.

God ! Gij zijt voor mij onuitputbaar in troost en schenkt mij dien naar behoefte. Neen, er is voor mij geene ware rust noch veiligheid, tenzij ik mij tot strijden gereed houde en mij bereid toone alles om uwentwil te lijden. Zoo toch was het lot van uwe bests vrienden, en ik durf mij geen ander toezeggen. Welaan ! ik ben bereid, en wil mij dapper gedragen. Handel met mij volgens uwe belofte en laat mij niet alleen in den strijd.

ZES EN DËRTIGSTE HOOFDSTUK.

Tegen de ijdele beoordeelingen der menschen.

1. De Heer. Mijn zoon! vestig uw hart vast op den Heer en vrees des menschen oordeel niet, wanneer uw geweten u goed en onschuldig houdt.

Het is goed en heilzaam dus te lijden, en dit zal niet zwaar vallen voor een nederig hart, dat meer op God dan op zichzelven vertrouwt.

Velen spreken veel, en daarom moet men er weinig geloof aan hechten.

Ook is het niet mogelijk allen te voldoen.

Ofschoon Paulus zocht allen in den Heere te behagen en allen alles werd, achtte hij het toch niet het minste door een menschelijk gericht geoordeeld te worden.

2. Hij heeft genoeg gedaan, zooveel in hem

Ill BOEK. XXXVI HOOFDSTUK. 315 was en hij konde, tot stichting en heil van anderen; maar hij konde niet beletten, dat hij somtijds van anderen geoordeeld ja veracht werd.

Daarom gaf hij alles aan God over, die alles wist, en verdedigde zich door geduld en ootmoed tegen den mond dergenen, die kwaadspraken, of het ijdele en valsche uitdachten en naar willekeur alles uitstrooiden.

Nochtans heeft hij somtijds geantwoord, opdat de zwakken niet door zijn stilzwijgen zouden geërgerd worden.

3. Wie zijt gij, dat gij een sterfelijk mensch vreest? Heden is hij, en morgen verschijnt hij niet meer.

Vrees God, en gij zult der menschen bedreigingen niet vreezen.

Wat vermag een mensch tegen u met woorden of lasteringen ? Hij benadeelt zichzelven meer dan u, en, wie hij zij, Gods oordeel kan hij niet ontgaan.

Houd gij God voor oogen, en wil niet twisten noch klagen.

Al schijnt gij ook voor het tegenwoordige onder te liggen en onverdienden smaad te lijden, word daarom niet verstoord, noch verminder uwe kroon door ongeduld.

Maar zie liever hemelwaarts tot Mij, die machtig ben om U te redden uit allen smaad en beleediging en eenieder te vergelden naar zijne werken.

3l6 Hl BOEK. XXXVI HOOFDSTUK,

OEFENING.

Een Christen, die aan de lastertaal en boosaardigheid der menschen is blootgesteld, mogen deze beproevingen eigenlijk welkom zijn, aangezien zij hem in de gelukkige noodzakelijkheid stellen, zijn toevlucht tot God, en niemand dan Hem tot getuige van zijn geweten te nemen. Want alhoewel wij overtuigd zijn, dat de achting of versmading, de goede of kwade oordeelvellingen der menschen, ons noch gelukkiger noch ongelukkiger maken, zoeken wij nochtans niet dan hunne goedkeuring te bekomen. Ach, waarom trachten wij ons niet veeleer te stellen in den geest en in het hart van God, die Opperheer onzer eeuwigheid is !

GEBED.

Uw woord, o God, is balsem voor mijn hart. Hoe vaak toch stoorde ik mij aan de beoordeelingen van anderen, zonder mijn oog tot U te heften, en vandaar mijnen troost te verwachten. Geen wonder alzoo, dat ik mij steeds in onrust bevond. Doe mij verstandiger worden, en laat het voorbeeld van uwen Apostel op mijn hart van eéne krachtige werking zijn 1 Dat mijn oog alleen op U gevestigd blijve, dan vrees ik niets, daar Gij mij een helper en redder zijt.

Ill BOEK. XXXVII HOOFDSTUK. 317

ZEVEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

Over den zuiveren en geheelen afstand van zichzelven om de vrijheid des harten te bekomen.

1. De Heer. Mijn zoon! verlaat u, en gij zult Mij vinden.

Doe afstand van allen eigen zin en eigen wil, en gij zult altoos winnen.

Want zoodra gij u zult overgegeven hebben zonder terugtrekking, zal u grootere genade worden toegevoegd.

2. De Geloovige. Heer! hoe dikwijls moet ik mij afstaan en waarin mij verlaten ?

3. De Heer. Altoos en elk uur, in het groote zoowel als in het kleine. Ik zonder niets uit, maar wil u van alles ontbloot vinden-

Hoe anders kunt gij de mijne en Ik de uwe zijn, zoo gij niet inwendig en uitwendig allen eigen wil uitgeschud hebt.

Hoe eer gij dat doet, hoe beter gij het hebben zult, en hoe volkominer en oprechter, hoe meer gij Mij zult behagen en vvinst doen.

4. Sommigen staan zich af, doch met zeker voorbehoud ; want zij vertrouwen God niet volkomen en trachten daarom zichzelven te verzorgen.

3l8 UI BOEK. XXXVII HOOFDSTUK.

Soijimigcn ook geven zich aanstonds geheel aan Mij over; maar naderhand, als de bekoring hen overvalt, keeren zij tot het eigene terug, waarom zij in de deugd het minst niet vorderen.

Dezulken zullen niet tot de ware vrijheid van een zuiver hart, noch tot de gunst mijner genoegelijke verkeering geraken, tenzij zij zich geheel hebben afgestaan, en dagelijks aan Mij opofferen, zonder hetwelk geene zalige ver-eeniging met Mij bestaat, noch bestaan kan.

5. Dikwijls heb Ik u gezegd en Ik herhaal het nogmaals : verlaat u, sta u af, en gij zult inwendig grooten vrede hebben.

Geef alles voor alles, zoek niets, vorder niets terug, houd u zuiver en zonder aarzeling aan Mij en gij zult Mij bezitten ; gij zult vrij zijn van harte en de duisternis zal u niet overschaduwen.

Streef daarnaar, bid hierom en wensch dit, dat gij u van al het eigene moogt ontdoen, en naakt den naakten Jezus volgen, uzelven afsterven en voor Mij eeuwig leven.

Dan zullen alle ijdele.. voorstellingen, slechte ontroeringen en overtollige zorgen verdwijnen.

Dan ook zal alle onmatige vrees wijken en de ongeregelde liefde sterven.

OEFENING.

Wat is zichzelven verlaten, zich verzaken en zich geheel aan God overgeven, zonder iets te

Ill BOEK. XXXVII HOOFDSTUK. 319 behouden ? Het is : 1. niet handelen dan door de ingeving zijner genade, en door een werkelijk verlangen om Hem te behagen, welk verlangen zeer dikwijls moet gevoed en hernieuwd worden. 2. Zich geheel in alle gelegenheden aan God overgeven en zijne voldoening voor de onze stellen. 3. In alles zijn eigen wil verzaken, om slechts dien van God te volgen. 4. Vermaak scheppen in het vermaak van Zijn hart, en in niets belangstellen dan in zijne verheerlijking. 5. Het is eindelijk gehoorzamen aan de ingeving van den heiligen Geest en de bewegingen zijner liefde volgen. Maar helaas! wie is er die alzoo leeft ? Wie is er, die zich alzoo verlaat en zich geheel zonder voorbehoud aan God overgeeft ? Men verlaat zichzelven in eenige omstandigheden en in andere blijft men aan zich verkleefd ; men verzaakt zichzelven voor eenen tijd, en later zoekt men zich weder. De geest des Heeren, zegt de koninklijke Profeet, trekt alleen door zekere zielen ; maar hij houdt zich in deze niet op, en als hij wederkomt, kent hij zijne plaats niet meer; dat is, wijl hij eene ziel ontmoet, die meer aan zichzelven dan aan haren God is overgegeven.

GERED.

Nog veel, o God! blijft mij over te doen, eer mijn hart eene volkomen vrijheid bezit. Ik moet van mijzei ven als uitgaan en mij geheel, met alles wat mij betreft, aan U overgeven. Ik zie de waarheid van uwe vermaning in;

320 III BOEK. XXXVIII HOOFDSTUK.

maar ik gevoel te gelijk mijne zwakheid. Overwin die door uwe almogende genade. Dat mijne eigenliefde zich in uwe liefde geheel verlieze. en dat uwe zalige vereeniging mij alle opoffering vergoede.

ACHT EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

Over een goed bestuur in het uitwendige, en hoe men in gevaren zich tot God moet begeven.

i. De Heer. Mijn zoon! vlijtig moet gij daarnaar trachten, dat gij overal en in alle handeling of uitwendige bezigheid inwendig vrij en uzelven meester blijft, dat alles aan u onderworpen zij, en gij aan niets.

Daardoor zult gij heer en bestuurder van uwe daden zijn, geen dienstkeecht of slaaf; maar liever een vrij en waar Hebreer?, tot het.erfdeel en de vrijheid van Gods kinderen overgebracht.

Die zich verheffen boven het tegenwoordige en op het eeuwige zien ; die het voorbijgaande met het linker oog beschouwen, en liet he-melsche met het rechter; die zich door het tijdelijke niet laten trekken, om daaraan te hechten ; maar het veelmeer trekken, opdat het wel diene, zooals het door God verordend en door den oppersten werkmeester ingesteld is, die in zijne schepselen niets ongeregelds overliet.

Ill BOEK. XXXVIII HOOFDSTUK. 321

2. Indien gij u ook bij alle gebeurtenis niet ophoudt bij den uiterlijken schijn, noch hetgeen gij ziet of hoort, met een vleeschelijk oog beschouwt ; maar terstond bij iedere zaak met Mozes in den tabernakel treedt, om den Heer raad te vragen, dan zult gij somtijds een goddelijk antwoord vernemen en over vele tegenwoordige en toekomende zaken ingelicht terug-keeren.

Mozes immers nam altoos ter oplossing van twijfelachtige en ingewikkelde zaken tot den tabernakel zijne toevlucht en zocht hulp in het gebed, om uit de gevaren en de kwaadwilligheid der menschen gered te worden.

Zoo ook moet gij uw toevlucht nemen tot de geheime kamer uws harten, om den godde-lijken bijstand vurig af te smeeken.

Want wij lezen, dat Jozue en de kinderen Israels door de Gabaonieten zijn misleid geworden, omdat zij niet te voren den mond des Heeren om raad hadden gevraagd, maar vleitaal te licht geloovende, zich door valsch me-dedoogen lieten verleiden.

OEFENING.

De uiterlijke bezigheden trekken de ziel dikwijls tot het uitwendige, en beletten haar ingekeerd te zijn en zich in Gods tegenwoordigheid te houden, voornamelijk als men zich geheel aan die uitwendige zaken overgeeft, zonder zijn hart vrij en aan den Heer gehecht

21

322 III BOEK. XXXVIII HOOFDSTUK, te houden. Indien men zich echter slechts met die uitwendige bezigheden ophoudt, om hierdoor den wil van God te volbrengen, welken zé ons oplegt, dan is men er niet in verstrooid en doet in die onderscheidene bezigheden slechts ééne zaak, namelijk Gods wil bevredigen. Men heeft altijd den vrede, als men altijd vergenoegd is; men heeft dien altijd, als men alles heeft wat men verlangt; en men heeft dien altijd, als men slechts aan God tracht te behagen. Derhalve kunnen al die uitwendige werken eene ziel niet verstrooien, die alles lot de eenheid brengt, dat wil zeggen, die slechts den Heer zoekt te behagen, en die alles in Hem vindt.

G E B E D.

Hoe vele afleidingen, o God 1 heb ik in dit leven te bestrijden, eer ik eene zoozeer ge-wenschte vrijheid geniet?! Wil ik waarlijk vrij zijn, dan moet ik ook van al mijne verrichtingen meester blijven ; maar ach, hoe vaak ben ik daarvan de siaaf! Dat uwe vermaning mij ter harte ga. Dat ik bij alles wat ik onderneem, met U raadplege en uwen raad opvolge. Dit zal mij voor bedrog bewaren en omtrent vele zaken inlichten.

Ill BOEK. XXXIX HOOFDSTUK. 323

NEGEN EN DERTIGSTE HOOFDSTUK.

Dat men zich over zijne zaken niet mag kwellen.

1. De Heer. Mijn zoon! vertrouw mij altoos uwe zaak toe; Ik zal op zijnen tijd wèl beschikken.

Wacht mijne beschikking af; en gij zult daarbij voordeel vinden.

2. De Geloovige. Heer! gaarne genoeg vertrouw ik U alle zaken toe : want mijne overlegging kan weinig baten.

O, mocht ik aan toekomende gebeurtenissen niet veel hechten, maar mij bereidwillig aan uw welbehagen overgeven I

3. De Heer. Mijn zoon! dikwijls is de mensch zeer bekommerd over iets, dat hij verlangt; maar heeft hij het bekomen, hij begint er anders over te denken: want de neigingen blijven niet altoos bij hetzelfde; maar drijven eer van het eene tot het andere.

Het is dus niet gering, ook in het geringste zichzelven te verloochenen.

4. 's Menschen ware voortgang bestaat in zelfverloochening, en een zichzelven verloochenend mensch is zeer vrij en veilig.

Maar de oude vijand, al het goede wederstrevende, laat niet af te bekoren, maar legt dag en nacht gevaarlijke lagen, om den on-

324 UI BOEK. XXXIX HOOFDSTUK, behoedzame in zijn bedriegelijk net te kunnen verstrikken.

Waakt en bidt, zegt de Heer, opdat gij niet in bekoring komt. (Matth. 26.)

OEFENING.

Tevergeefs is men voor de toekomst bekommerd, en laat men den moed zinken bij het aanschouwen zijner ellende ; alles bestaat, met zich in alles op God te verlaten, en op Hem te rekenen, in zich aan zijnen wil over te geven en niets te ontzien om aan Hem te behagen. Het gebeurt dikwijls, dat God wil of toelaat, dat wij ons in eenen staat bevinden, waarin wij vermeenen dat alles verloren is, om ons te verplichten in Hem alleen al ons vertrouwen te stellen. Immers, hoe minder onderstand wij bij de schepselen ontmoeten, des te meer vinden wij er bij God, die het zich tot eer rekent en er vermaak in schept ons bij te staan, als men zich in alles op Hem verlaat. Laat ons dan trachten al de ongerustheden opzichtens onze zaligheid in het hart van onzen Zaligmaker over te storten, overtuigd zijnde, dat Hij er zorg voor draagt : en laat ons alles aanwenden, om aan zijne inzichten te beantwoorden, door onze getrouwheid in het volgen derzelve.

GEBED.

Kan ik, 6 God! wel aan iemand mijne belangen beter toevertrouwen, dan aan U: Zelfs

III BOEK. XL HOOFDSTUK. 325 het geringste uwer schepselen ontgaat uwe Vaderzorg niet; en ik, uw edelst schepsel, zoude mij niet aan U toevertrouwen ? Hoe dikwijls mocht ik niet de teederste blijken ontwaren, dat Gij in alles uwe kinderen gadeslaat en hun welzijn beoogt! Boezem mij dan een kinderlijk vertrouwen in ; dat ik alles aan U overgeve en mij aan uwe beschikkingen onder-werpe.

VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

Dat de mensch uit zichzelven niets goeds heeft en over niets kan roemen.

1. De Geloovige. Heer! wat is de mensch, dat Gij zijner gedenkt? of des menschen zoon, dat Gij hem bezoekt? (Ps. 8.)

Welke verdienste heeft de mensch, dat Gij hem uwe genade bewijst ?

Heer! hoe kan ik klagen als Gij mij verlaat ? of wat kan ik billijk inbrengen, wanneer Gij niet doet, hetgeen ik verzoek ?

Ja zeker, dit kan ik met waarheid denken en zeggen : Heer! ik ben niets, ik kan niets, ik heb niets goeds van mijzelven, maar schiet iu alles te kort en streef altoos naar het niets. En zoo Gij mij niet helpt en inwendig versterkt, word ik geheel lauw en los.

2. Maar Gij, o Heer! zijt altoos dezelfde, (Ps. 101) en blijft eeuwig, altoos goed, rechtvaardig en heilig in alles wat Gij doet, en alles met wijsheid beschikkende.

326 III BOEK. XL HOOFDSTUK.

Maar ik, die meer overhel tot afwijking dan tot vordering, blijf niet lang in denzelfden staat volharden : want ik ben aan veelvuldige verandering onderhevig.

Nochtans wordt het ras beter; als het U behaagt en Gij de behulpzame hand biedt : want Gij alleen kunt zonder menschelijke hulp helpen en zoo versterken, dat mijn gelaat niet meer gedurig verandere, maar dat mijn hart tot U alleen zich wende en in U alleen ruste.

3. Daarom wist ik allen menschelijken troost weg te geven, hetzij ter verkrijging van godsvrucht, hetzij uit noodzakelijkheid, die mij aandrijft U te zoeken, daar geen mensch mij troosten kan; dan zoude ik terecht op uwe genade kunnen hopen en mij verblijden over het geschenk eener nieuwe vertroosting.

U zij dank, van wien alles komt, zoo dikwijls het mij welgaat.

Ik immeis ben voor U ijdelheid en niets, een onstandvastig en zwak mensch.

Waarop kan ik dan roemen ? Of waarom wensch ik te worden geroemd ? Om een niet ? dat ware de grootste ijdelheid.

4. Waarlijk, de ijdele roemzucht is eene erge pest, eene zeer groote ijdelheid : want zij trekt af van den waren roem en berooft van de hemelsche genade.

Want zoolang de mensch zichzelven behaagt, mishaagt hij U, en zoolang hij jaagt naar men-schcnlof, is hij van ware deugd beroofd.

5. Maar de ware roem en heilige blijdschap

Ill BOEK. XL HOOFDSTUK. 327 is in U te roemen, en niet in zichzelven, zich te verheugen in uwen naam, niet in eigen deugd, en geen genoegen in eenig schepsel te nemen tenzij om U.

Uw naam worde geloofd, niet de mijne ; uw werk worde verheerlijkt, niet het mijne; uw heilige naam worde gezegend, maar mij worde van 's menschen lof niets toegerekend.

Gij zijt mijn roem, Gij de vreugde mijns harten. In U zal ik roemen en mij verblijden den geheelen dag; doch voor mij is geen roem dan in mijne zwakheden. (2. Cor. 12.)

6. Dat de Joden roem van elkander zoeken, ik zal dién zoeken, die alleen van God is.

Want alle menschelijke roem, alle tijdelijke eer, alle werelsche grootheid, vergeleken bij uwe eeuwige heerlijkheid, is ijdelheid en dwaasheid.

O mijne waarheid en barmhartigheid ! mijn God! gelukzalige Drieeenigheid ! U alleen zij lof, eer, kracht en heerlijkheid tot in de ein-delooze eeuwen der eeuwen.

OEFENING.

Ik gevoel mijne ellende, die mij ongeschikt maakt tot eenig bovennatuurlijk goed en bekwaam tot alle kwaad ; maar ik offer ze op aan eenen barmhartigen God, die veel van weinig, en alles uit niets kan maken. Derhalve is het niet genoeg te weten, dat ik niet door mijzelven ben, en niet dan in U, o mijn God,

328 III BOEK. XL HOOFDSTUK.

moet roemen, maar het gewichtigste is, in de gelegenheden, de heilige bewegingen van ootmoed en vertrouwen in U te volgen, aan wien niets onmogelijk is.. Als ik ze niet bij de men-schen vind, dan word ik in de gelukkige noodzakelijkheid gebracht mijne toevlucht tot God te nemen en van Hem afhankelijk te zijn. Gelukkig ben ik, Heer, als mij alles buiten U ontbreekt, om alles in U te vinden. O, hoe wel heeft de heilige man Job gezegd ; Uwe oogen zijn op mij gevestigd, en ik zal in mij niet meer bestaan. Want als ik aan U denk, o mijn God, gevoel ik in mij een vurig verlangen om aan U te behagen, en alles verdwijnt voor mijne oogen, zoodra Gij in mijn hart verschijnt.

GEBED.

Ja, mijn God 1 wat is de mensch, dat Gij zijner gedenkt ? Wat is 's menschen zoon, dat Gij hem zoo gunstrijk bezoekt ? Wat heb ik, dat Gij zoo genadevol op mij nederziet ? Niets heb ik van mijzelven, waarop ik mij voor U zoude kunnen beroemen. Dat dan geene ijdele roemzucht bij mij wone; dat ik in U alleen roeme, en over de goedheid, mij betoond. U alleen zij lof en eer en dankzegging in alle eeuwen der eeuwen. Amen.

Ill BOEK. XLI HOOFDSTUK. 329

EEN EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

Over de versmading van alle tijdelijke eer.

1. De Heer. Mijn zoon 1 trek het u niet aan als gij anderen vereerd en verhoogd ziet, maar uzelven veracht en vernederd.

Verhef uw hart hemelwaarts tot Mij, en het zal u niet bedroeven op aarde van de menschen veracht te worden.

2. De Geloovige. Heer, wij zijn verblind en worden »as door de ijdelheid verleid.

Wanneer ik mijzelven recht beschouw, dan is mij nog nooit door eenig schepsel onrecht gedaan; derhalve heb ik geen reden om mij voor U te beklagen.

Integendeel, omdat ik tegen U zoo dikwijls en zwaar gezondigd heb, wapent zich met recht alle schepsel tegen mij.

Mij komt dus terecht smaad en verachting toe, maar U lof en heerlijkheid.

En tenzij ik mij daartoe bereide, ,om gaarne van alle schepsel veracht, verlaten en volstrekt voor niets gehouden te worden, kan ik niet inwendig bevredigd, noch naar den geest verlicht, noch volkomen met U vereenigd zijn.

330 III BOEK. XLI HOOFDSTUK.

OEFENING.

Het gezicht van God op ons moet eenen diepen eerbied voor Hem teweeg brengen, en de oogen onzer ziel opheff-jiide tot God, moet ons dit volkomen vertrouwen op Hem inboezemen. God ziet mij ; hoe /ou ik Hem kunnen vergrammen, als ik aan Hem denk ? Ik aanzie God : hoe zou ik kunnen moedeloos worden,

als ik aan Hem denk ? God !..... ziedaar wat

toereikend moet wezen om in alle ongenoegen eene oprechte christenziel te troosten, aangezien zij God meer om Hem, dan om zichzelven moet beminnen. Maar God is mijn Vader; is er iets meer noodig om al mijne ongerustheden te stillen ? En is het niet genoeg te denken, dat Hij de goedheid zelve is, om zich op Hem te verlaten, en op zijne zorg te rekenen ? Hij kent, bestuurt, schikt alles voor mijne zaligheid; kan die zaligheid beter zijn dan in het hart van mijnen Zaligmaker?

GEBED.

Mocht, o God! deze waarheid mij wel ter harte gaan, zoo dikwijls ik de verachting mijner medemenschen ontwaar. Neen, eigenlijk geschiedt mij geen onrecht, daar de overtredingen waaraan ik mij voor U schuldig bevind, zoo groot en menigvuldig zijn, en de billijkheid dezer tuchtiging bewijzen. Leer mij dan meer

Ill BOEK. XLII HOOFDSTUK. 331 en meer den staat mijns harten kennen, en in den vuuroven geduldig zijn, opdat ik daaruit gelouterd te voorschijn kome.

TWEE EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

Dat men zijnen vrede niet bij de menschen moet zoeken.

1. De Heer. Mijn zoon! indien gij uwen vrede op eenig mensch bouwt, omdat hij met u van éen gevoelen is en met u wel weet te leven, gij zult onbestendig en onrustig zijn.

Maar neemt gij uwe toevlucht tot de steeds levende en bestendige waarheid, geene scheiding of dood van eenen vriend zal u bedroeven.

In Mij moet de liefde van eenen vriend gevestigd zijn, en om mijnentwil moet gij beminnen eenieder, die u als goed voorkomt en in dit leven bijzonder dierbaar is.

Zonder Mij is geene vriendschap goed noch duurzaam; en het is geene ware en reine liefde, waarvan Ik niet den band toehale.

Gij moet soortgelijke genegenheden voor geliefde personen zóo afgestorven zijn, dat gij, wat u aangaat, allen omgang met menschen zoudt willen derven.

Hoe verder een mensch zich van allen aard-schen troost verwijdert, hoe meer hij God nadert.

Ook hoe dieper hij in zich nederdaalt en hoe

332 III BOEK XLII HOOFDSTUK, geringer hij bij zichzelven wordt, hoe hooger hij tot God opklimt.

2. Maar wie zichzelven iets goeds toeschrijft, belet Gods genade tot hem te komen : want de genade des heiligen Geestes zoekt altoos een nederig hart.

Wist gij volkomen te vernietigen en van alle liefde tot het geschapene te ontledigen, Ik zoude in u met groote genade nederdalen.

Wanneer gij uw oog op de schepselen vestigt ; wordt u de aanblik des Scheppers onttrokken.

Leer u in alles, om des Scheppers wil, overwinnen; dan zult gij tot de kennis van God kunnen komen.

Hoe gering ook iets zij, wordt het ongeregeld bemind of begeerd, het houdt van het hoogste goed af en besmet.

OEFENING.

Hoe dieper men in den afgrond van zijn' niet nederdaalt, des te meer verheft men zich in het hart van den Schepper; dat wil zeggen, dat men in de oefening i. zich klein, ootmoedig en afhankelijk van God moet maken, om zich in zijn hart te vestigen; 2. dat, hoe meer ellenden men in zich gevoelt, men ze des te meer in den schoot van Gods barmhartigheid moet brengen en uitstorten; 3. dat, hoe minder men in zich het goede bevestigd ziet, hoe meer men zich voor God moet verootmoedigen, met

Ill BOEK. XLII HOOFDSTUK. 333 alles van zijne goedheid af te wachten; 4. dat 's menschen hart aan niets moet gehecht zijn dan aan zijnen God, zijne plichten en zijne zaligheid; en dat hij moet trachten niets te beminnen, dan hetgéne hij altijd zal beminnen, en beginnen met in zijn leven te doen, wat hij in de eeuwigheid moet voortzetten. Alle vriendschap, die niet in en om God is, is berispelijk, aangezien wij God moeten beminnen, en Hem alleen van ganscher harte beminnen. Men moet dan zijn hart vrij en onthecht van alles behoeden, om het niet te houden dan met God, die alleen het middenpunt onzer harten is, en ze alleen kan bevredigen.

GEBED.

Ook deze vermaning, o God I is voor mij belangrijk. Mocht ik ze steeds ter harte nemen ! Hoe dikwerf toch stel ik mijn vertrouwen op menschen en zoek ik in hunne vriendschap mijnen troost, zonder haar dien troost om te zien welke alleen van U komt. Dat niet langer deze lichtzinnigheid mij beheersche. Wees Gij mijn dierbaarste vriend, mijn beste trooster. Dat aan uw bezit alle vrienden, ja alle schepselen opgeofferd worden. Waarlijk als ik U bezit, heb ik genoeg.

334 ui boek. xlhi hoofdstuk.

DRIE EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

Tegen de ij dele wetenschap der wereld.

1. De Heer. Mijn zoon! Iaat u niet vervoeren door de schoone en spitsvondige redenen der menschen, „ want niet in woorden, maar in kracht is het Godsrijk.quot; (I. Cor. 4.)

Let op mijne woorden, die het hart ontsteken en den geest verlichten; die het gemoed vermorzelen en velerhande troost verschaffen.

Lees nooit iets om geleerder en wijzer te kunnen schijnen; maar leg u toe om uwe gebreken te dooden. Dit zal u meer nut doen, dan de kennis van vele moeielijke vraagstukken.

2. Na veel gelezen en verstaan te hebben, moet gij altoos lot het eenige grondbeginsel terugkomen.

Ik ben het, die den mensch welenjchap leer, ( Ps. 93.) en aan de kleinen helderder doorzicht geef, dan men van menschen bekomen kan.

Hij, tol wien Ik spreek, zal ras wijs zijn en in den geest grooten voortgang maken.

Wee hun, die naar vele vreemde dingen onderzoek doen bij de menschen, en er zich weinig over bekommeren hoe zij Mij moeten dienen.

De lijd zal komen dat de Meester der meesters, Christus, de Heer der Engelen, ver-

Ill BOEK. XLIII HOOFDSTUK. 335 schijnen zal om allen de les te overhooren jdat is : om elks geweten te onderzoeken.

En dan zal Jeruzalem met fakkelen worden doorzocht; (Soph. 1.) dan zal hetgene in de duisternis verborgen was, aan het licht komen, en de menschelijke redeneeringen zullen verstommen. ( 1. Cor. 4.)

3. Ik ben het, die den nederigen geest in éen oogenblik zóo verhef, dat hij van de eeuwige waarheid meer begrijpt, dan wanneer hij zich tien jaren lang in de scholen geoefend hadde.

Ik onderwijs zonder gedruisch van woorden, zonder verwarring van gevoelens, zonder eerzucht, zonder redetwist.

Ik ben het, die leer het aardsche verachten, van het tegenwoordige walgen,, naar het eeuwige zoeken, het eeuwige smaken, eerbetoon vluchten, ergernis dragen, alle hoop op Mij stellen, niets buiten Mij begeeren en Mij boven alles vurig beminnen.

Want door Mij innig te beminnen leerde iemand het goddelijke kennen en daarover wonderlijk spreken.

Door alles te verlaten vorderde hij meer dan door zich op spitsvondigheden toe te leggen.

4. Aan -sommigen nu zeg Ik algemeene, aan sommigen bijzondere zaken; aan sommigen openbaar Ik Mij zachtelijk, door teekenen en beelden : aan anderen stel Ik de geheimen in een groot licht voor.

De stem der boeken is wel dezelfde ; maar

336 III BOEK. XLIII HOOFDSTUK, zij onderwijst niet allen gelijkelijk; want Ik ben de inwendige leeraar der waarheid, de doorzoeker des harten, de kenner der gedachten, de bevorderaar der daden, eenieder gevende wat ik billijk acht.

OEFENING.

God deelt zich weinig mede aan de trotsche en laatdunkende gemoederen, die een ijdel zelfbehagen gevoelen, omdat zij Hem de eer ontnemen, welke Hem alleen toekomt. Maar Hij deelt zijne vurigste en krachtigste genaden aan de ootmoedige zielen uit, die, zichzelven mistrouwende en, in zich niet dan gebreken en ellenden ontmoetende, alleen steunen op Hem, die haar zijne liefde kan doen waardig worden.

Waartoe dient het eene christene ziel, de zaken van den godsdienst te bestudeeren en te kennen, wanneer zij zich niet toelegt om ze in het werk te stellen ? Waarop komen zoovele twistredenen aangaande de kracht en werking der genade uit, wanneer men niet alles aanwendt om hieraan getrouw te wezen, en nauwkeurig de ingevingen van den heiligen Geest te volgen? Men weet genoegzaam, hetgene Jezus Christus in het Evangelie voorhoudt, dat diegene, die zegt ; Heer! Heer! in het rijk der hemelen niet zal komen, indien hij niet tracht in alles den wil van God te volbrengen en de deugden van zijnen staat te beoefenen. Men

Ill BOEK. XLTV HOOFDSTUK. 337

weet dit, en nochtans doet men er meer noch minder om.

GEBED.

Uw woord is waarheid, mijn God! al mijn lezen en onderzoeken is ijdel, tenzij Gij mijn hart bestraalt. Gij moet tot mij spreken, zal ik nut doen met hetgeen ik lees. Hij, tot wien Gij spreekt, wordt ras wijs en verlicht. Schenk mij dan dat licht, hemelsche leeraarl Eeuwige waarheid ! open mijn hart voor uwen invloed, en doe mij voortgang maken in die heilzame kunst, van welker beoefening mijn -zedelijke volmaking en hierna mijne zaligheid afhangt-

VIER EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK

Dat men zich het uitwendige niet moet aantrekken.

1. D e Heer. Mijn zoon ! omtrent vele dingen moet gij onwetend blijven en u aanzien als een doode op aarde, voor wien d« geheele wereld gekruisigd is.

Ook moet gij veel met doove ooren voorbijgaan, en liever bedenken hetgeeu u tot vrede dient.

Het is nuttiger de oogen af te wenden van hetgeen mishaagt en eenieder zijn gevoelen te laten, dan zich met woordentwisten op te houden.

338 III BOEK. XL1V HOOFDSTUK.

Zoo gij wèl staat met God en op zijn oordeel ziet, gij zult te lichter verdragen overwonnen te zijn.

2. De Geloovige. Ach, Heer! waartoe zijn wij gekomen! Zie, om een tijdelijk verlies weent men; me.n arbeidt en draaft om eene geringe winst, en geestelijke schade vergeet men, en nauwelijks komt men laat daarop terug.

Men let op hetgeen weinig of in het geheel geen nut doet, en het hoogst noodzakelijke loopt men nalatig voorbij.

Want de mensch geeft zich geheel aan het uitwendige over, en tenzij hij zich ras bezinne, blijft hij gaarne in het uitwendige liggen.

OEFENING.

Zich aanzien als een persoon, die aan de wereld gestorven en gekruist is, is : i. zich aan niets hechten dan aan God, aan zijne plichten en .aan zijne zaligheid; 2. alle dingen in het voorbijgaan beschouwen en tot zichzelven zeggen : heden ben ik hier, morgen zal ik er niet meer zijn. Wat zullen voor mij die eer, die rijkdommen, die voldoening in het uur des doods wezen ? Hetgene ik wil, is, dat zij voor mij zijn gedurende mijn leven.

Gelukkig de Christen, wiens hart aldus voor het lichaam sterft, en die dagelijks met verdienste aan eene der zaken tracht te sterven, welke hij in zijnen dood moet verlaten! Die gelukkige stervende is zeker, eens wèl te sterven-

Ill BOEK. XLV HOOFDSTUK. 339

Men beweent een tijdelijk verlies, men houdt er zich gedurig mede onledig, het kost moeite er over getroost te worden ; maar men vergeet, dat men zijne ziel verliest, voor welker verlies men ongevoelig is, en hetgene alleen eenen Christen zou moeten treflfen. Dat is te zeggen, o mijn God I dat de menschen met spijt hun goed verliezen, en dat zij U, die het opperste goed zijt, zonder droefheid verliezen.

GEBED.

Ook ik, mijn God, mag uitroepen : waartoe ben ik gekomen 1 Nog heeft het zinnelijke bij mij de overhand. Het geringste tijdelijk verlies gaat mij ter harte, en wat het verlies mijner ziele, de hoofdzaak, betreft, dat trek ik mij weinig aan. Hoever ben ik van mijne bestemming afgeweken! Open mijne oogen, breng mijn hart van het zinnelijke tot het bovenzinnelijke over. Wat kan mij de geheele wereld baten, als ik schade aan mijne ziele lijde ?

VIJF EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

Dat men niet aan allen geloof mag geven, en over het licht struikelen in woorden.

1. De Geloovige. Schenk Gij, o Heer!

340 UI BOEK. XLV HOOFDSTUK, ons redding uit den nood : want menschenhulp is ijdelheid. ( Ps. 59.)

Hoe dikwijls vond ik geene trouw, waar ik ze dacht te vinden!

Hoe dikwijls vond ik ze ook, waar ik het niet vermoedde!

IJdel is dus de hoop op raenschen ; bij U, o God! is der rechtvaardigen heil.

Wees Gij dan, Heere mijn God! gezegend in alles, wat ons overkomt. Wij zijn zwak en onbestendig; licht worden wij bedrogen en veranderen wij.

2. Wie is de man, die zich in alles zoo omzichtig en behoedzaam weet te gedragen, dat hij niet somtijds tot eenige misleiding of verlegenheid vervalle ?

Maar wie, o Heer, op U vertrouwt en U met een eenvoudig hart zoekt, valt zoo licht niet.

En al komt hij in cenig lijden, op welk eene wijze hij ook ingewikkeld worde, hij zal toch schielijk door U gered of vertroost worden, want Gij verlaat dengene niet, die op U ten einde toe vertrouwt.

3. Zeldzaam is een trouwe vriend, die bij al de rampen zijns vriends standvastig blijft.

Gij, o Heer, Gij alleen zijt in alles de aller-getrouwste en buiten U is er zoo geen.

O, hoe recht wijs was die heilige ziel, welke zeide : Mijn hart is bevestigd en in Christus gegrondvest ! ( St. Agatha.)

Ware het zoo met mij gesteld, geene men-

Ill BOEK. XLV HOOFDSTUK. 341 schenvrees zoude mij zoo licht kwellen en geene bitse woorden mij ontroeren.

Wie kan alles voorzien ? Wie de toekomende rampen voorkomen ?

Zoo ook hetgene men voorzag dikwijls grieft, hoe zwaar zal niet het onvoorziene treffen ?

4. Maar waarom heb ik mij ellendigen niet beter verzorgd ? Waarom ook heb ik anderen zoo licht geloofd ?

Maar wij zijn menschen en niets meer dan brooze menschen, al worden wij ook door velen als Engelen aangezien en aldus genoemd.

Wien dan, o Heer, zal ik gelooven ? Wien anders dan U ? Gij zijt de waarheid die niet bedriegt, noch bedrogen kunt worden.

Daarentegen is alle mensch leugenachtig, ( Ps. 115.) zwak, onbestendig en licht struikelende, vooral in woorden, zoodat men nauwelijks aanstonds gelooven jnag, hetgeen op het eerste oogenblik als waarheid schijnt te klinken.

5. Hoe wijselijk hebt Gij vermaand, zich voor de menschen te wachten , en dat ook 's menschen huisgenooten zijne vijanden zijn ; ( Matth. 10.) en dat men nie^gelooven moest zoo iemand zeide : Zie, hier of daar is hij I {Matth. 24.)

Door mijne schade heb ik geleerd,' en ach, mocht het mij zijn tot grootere voorzichtigheid en niet tot nieuwe dwaasheid.

Wees omzichtig, zegt''iemand, wees omzichtig ; houd voor u wat ik u zeg. En terwijl ik

342 III BOEK. XLV HOOFDSTUK.

zwijg en het verborgen acht, kan hijzelf niet zwijgen hetgeue hij gebood te zwijgen; maar aanstonds verraadt hij mij en zichzelven en gaat henen. •

Behoed mij, o Heer, voor zulke praatzieke en onvoorzichtige menschen; dat ik niet in hunne handen valle, of ooit zelf zoo handele.

Leg in mijnen mond ware en onveranderlijke woorden en geef mij eenen grooten afkeer van eene arglistige tong.

Wat ik niet lijden mag, daarvoor moet ik mij alleszins wachten.

6. O, hoe goed en vredebevorderend is het, van anderen te zwijgen en niet onverschillig alles te gelooven, noch te licht te verspreiden, zich bij weinigen uit te laten en steeds naar U, den kenner des harten, om te zien ; zich niet door allen wind van woorden te laten ontvoeren, maar te wenschen dat al hetgene in en buiten ons is naar het welbehagen van uwen wil geschiede !

Hoe veilig is het ter bewaring van de he-melsche genade de vertooning onder de menschen te ontwijken, niet te verlangen naar hetgeen van buiten verwondering schijnt te baren, maar met alle vlijt datgene na te jagen,! wat verbetering van leven en ijver bevordert Hoe velen was het schadelijk dat hunn^ deugd bekend en te vroeg geprezen werd !

Hoe nuttig daarentegen de genade stilzwijgend te hebben bewaard in dit gebrekkige leven, dat geheel ih bekoring en strijd wordt doorgebracht.

in BOEK. XLV HOOFDSTUK. 343

OEFENING.

Wat is, op Jezus Christus gegrond en in Hem sterk gevestigd zijn, zoo als de heilige Agatha in hare pijnigingen zeide ? Het is 1. op Hem alleen vertrouwen en slechts op Hem rekenen, want men mag bijna op de beloften der menschen geen staat maken ; 2. zijne genade en liefde stellen boven de vriendschap en achting van alle stervelingen der wereld, want er is geen waarachtig goed, dan in vriendschap te zijn met zijnen Ood ; 3. dikwijls met Hem in onze ziel handelen, tot Hem met vertrouwen in alle kwellingen onze toevlucht nemen, en ons hart, om zoo te zeggen, vormen om Hem te beminnen, opdat wij in het oogenblik des doods, wanneer wij voor Hem moeten verschijnen, in Hem eenen Vader van barmhartigheid ontmoeten en eenen Zaligmaker, dien wij reeds gekend en bemind hebben, en niet eenen vreeselijken Rechter en onbekenden God, die tot ons zou zeggen : dij hebt u niet toegelegd om mij tijdens uw leven te kennen en te beminnen ; Ik ken u niet om Mij tos te behooren, en gij zult niet voor Mij in eeuwigheid wezen.

G E B E t).

Ik kan, o God! uwen raad niet genoeg ter harte nemen, dat ik mij voor de menschen moet wachten. Neen, ik mag hun niet lichtzinnig geloof geven, noch onbepaald vertrouwen

344 ¹¹¹ boek. xlvi hoofdstuk.

scheuken. Zij zijn als de wind aan verandering onderhevig; en wat is hun bijval aftders dan eene ijdele schaduw ? Trek mijn hart van dat ijdele, onbestendige af, en doe mij in alles op mijne hoede zijn. Dat ik op U vertrouwe, U met een oprecht hart zoeke; ik zal mij daarbij wèl bevinden.

ZES EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

Dat men bij scherpe woorden op God moet vertrouwen.

i. D e H e e r. Mijn zoon ! sta vast en hoop op Mij : wat toch zijn woorden dan woorden : Zij vliegen doorzie lucht, maar bewegen eenen steen niet.

Zijt gij schuldig, denk dat gij u gaarne beteren wilt.

Zijt gij u niets bewust, denk dat gij dit gaarne voor God wilt verdragen.

Het is weinig genoeg dat gij somtijds woorden verdraagt, gij, die nog geene zwaardere slagen kunt verduren.

En waarom treffen u zulke kleinigheden tot in het hart, tenzij omdat gij nog vleeschelijk zijt en meer let op de menschen dan behoort : want omdat gij vreest veracht te worden, wilt gij u niet over uwe verkeerdheden laten berispen, en zoekt gij de schaduw der verontschuldiging.

Ill BOEK. XLVI HOOFDSTUK. 345

a. Maar beschouw uzelvan beter, en gij zult erkennen dat de wereld nog in u leeft en de ijdele zucht om den menschen te behagen.

Want, dat gij niet wilt vernederd noch over uwe gebreken beschaamd worden, bewijst dat gij noch waarlijk nederig zijt, noch der wereld recht afgestorven, noch dat de wereld voor u gekruisigd is.

Maar hoor naar mijn woord, en gij zult u aan geen tienduizend woorden van menschen storen.

Zie. al wierd tegen u gezegd alles wat men boosaardigs verzinnen kan, wat nadeel zoude het u doen, zoo gij dat liet voorbijgaan en het niet meer dan een strootje teldet ?

Zoude het u ook een haartje kunnen uittrekken ?

3. Maar wie zijn hart niet ingekeerd noch God voor oogen heeft, wordt licht door een smaadwoord ontroerd.

Doch die op Mij vertrouwt en niet op zijn eigen gevoelen wil staan, zal zonder menschen-vrees zijn.

Want Ik ben de rechter en kenner van alle geheimen. Ik weet hoe de zaak is geschied; Ik ken den beleediger en dien het verdraagt.

Van Mij is dat woord uitgegaan, door Mijne toelating is dat geschied, opdat de gedachten van veler harten zouden geopenbaard worden. (Luc. 2.)

Ik zal den schuldige en den onschuldige

346 III BOEK, XLVI HOOFDSTÜK. oordeelen; maar beide wilde ik eerst door een heimelijk oordeel beproeven.

4. Der menschen getuigenis bedriegt dikwijls ; mijn oordeel is waarachtig; het zal standhouden en niet omvergewoipen worden.

Meestal is hét verborgen en bij weinigen tot in het bijzondere gekend; het faalt nochtans nimmer en kan ook niet falen, al schijnt het in der dwazen oog niet billijk.

Bij alle oordeel dan moet men zijne toevlucht tot Mij nemen en nooit op eigen goeddunken steunen.

Want de rechtvaardige zal niet gestoord worden, wat hem ook van Gods wege overkome. ( Prov. 10.)

En al wordt iets ten onrechte tegen hem ingebracht, hij zal zich dat niet veel aantrekken.

Maar ook,zal hij zich op goedé gronden niet ijdel verblijden, al wordt hij door anderen verschoond.

Want hij overweegt dat Ik die harten en nieren doorzoek, (Apoc. 2.) niet oordeel naar het uiterlijke van den menschelijken schijn.

Want vaak wordt in mijne oogen berispelijk bevonden, wat naar het oordeel der menschen loffelijk gehouden wordt.

5. De Geloovige. Heer mijn God ! rechtvaardige Rechter ? machtige, lankmoedige ! die der menschen broosheid en bedorvenheid kent, wees mijne sterkte, mijn gansch vertrouwen ; want mijn geweten is mij niet genoeg.

Gij weet wat ik niet weet : en daarom moet

Ill BOEK. XLVI HOOFDSTUK. 347 ik mij bij alle berisping vernederen en ze zachtmoedig; verdragen.

Vergeef het mij ook genadig, zoo dikwerf ik mij niet zoo gedragen heb, en geef mij weder de genade van een grooter geduld.

Want uwe overvloedige barmhartigheid baat mij meer ter bekoming van vergiffenis, dan mijne ingebeelde gerechtigheid ter verdediging van een verborgen geweten.

En al ben ik mij niets bewust, toch zoude ik mij daarom niet kunnen rechtvaardigen : want buiten uwe barmhartigheid zal niemand die leeft voor uw aangezicht rechtvaardig zijn.

(Ps. 142.)

OEFENING.

Het is moeielijk geen leedgevoel te ontwaren, als men ons berispt, misprijst of minacht; maar den waren ootmoed van een Christen bestaat, in het niet onderhouden noch volgen van dat leedgevoel, dat wil zeggen ; 1. men moet zich niet ophouden met de droevige en versmadende gedachten, die in ons oprijzen jegens onze beleedigers; 2. de droefheid, welke wij er over gevoelen, in ons uitdooven en aan God opofferen; ?. die personen met goedheid behandelen, met hen spreken, en hun in alle gelegenheden behulpzaam zijn; hun zoo veel goed doen, als wij gelooven dat zij ons schade hebben toegebracht. Maar helaas 1 hoe weinig menschen worden 'er gevonden, welke dien waren ootmoed beoefenen, en een goed gebruik

348 in hoek. xlvii hoofdstuk.

van de opspraak en versmading maken, alhoewel allen gelooven, dat het zonder den waren ootmoed onmogelijk is zalig te worden,

g e b e d.

Ja, mijn God ! wat zijn des menschen woorden anders dan woorden en ijdele klanken, die met den wind vervliegen ? En met dat al laat ik mij daardoor ontrusten, en beklaag mij voor U, hoezeer ik dikwerf berisping verdien. Vergeef het mij, o genadige God ! dat ik mij niet zoo gedragen heb als het behoorde. Dat ik bij verongelijkingen op U het oog houde, kenner des harten; dat ik mij in geduld oefene en zorgvuldig verbetere, wat er aan mij berispelijk Is.

ZEVEN EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

Dat men alle lijden om het eeuwige leven moet verdragen.

i. De Heer. Mijn zoon! laat u niet ontmoedigen door den arbeid dien gij om mijnentwil op u genomen hebt, en dat geene kwellingen u ooit ternederslaan; maar dat mijne belofte bij alle voorvallen u trooste en ver-sterke.

Ik ben genoegzaam om U te vergelden boven alle maat en grenzen.

Ill BOEK. XLVII HOOFDSTUK. 349

Gij zult hier niet lang arbeiden, noch altoos door smart gedrukt worden.

Wacht een weinig, en dra zult gij hef einde uwer kwalen zien.

Eens zal een tijd komen, dat alle arbeid en onrust zullen ophouden.

Gering en kort is alles, wat voorbijgaat met den tijd.

2. Doe wèl hetgeen gij doet: arbeid getrouw in mijnen wijngaard : ik zal uw loon zijn.

Schrijf, lees, zing, zucht, zwijg, bid en draag de tegenheden moedig : het eeuwige leven is dit alles en grooter strijd waardig.

Eens zal de vrede komen op een dag den Heere bekend, en het zal geen dag met een nacht zijn gelijk van dezen tijd, maar een eeuw.ig licht, eindelooze klaarheid, vaste vrede en verzekerde rust.

Dan zult gij niet zeggen ; Wie zal mij verlossen uit dit lichaam des doods ? ( Rom. 7.) noch roepen : Ach mij! dat mijne vreemdelingschap zoo lang duurt. (Ps. 119.)

Want de dood zal vernietigd worden en de zaligheid onafgebroken zijn; geenerlei angst doch een volmaakt genoegen in een liefelijk en schitterend gezelschap.

3. O, hadt gij de onwelkbare kronen der Heiligen in den hemel gezien, alsook in welke heerlijkheid zij nu juichen, die weleer in deze wereld versmaad, ja, als het leven onwaardig geacht werden, — waarlijk, gij zoudt u terstond tot in het stof vernederen en liever trachten

350 III BOEK. XLVII HOOFDSTUK, aan allen onderworpen te zijn, dan over eetien gesteld te wezen.

Ook zoudt gij in dit leven geene blijde dagen begeeren, maar liever u in lijden Om Cods wil verblijden, ja, het voor een zeer groot gewin houden bij de menschen als niets geacht te worden.

4. O, mocht gij hierin smaak vinden en het diep tot in uw hart doordringen, hoe zoudt gij ook maar eens durven klagen ?

Moet men niet om het eeuwige leven allen arbeid verdragen ?

Het is geen kleinigheid het rijk Gods te verliezen of te winnen.

Hef dan uw oogen naar den hemel. Zie Mij daar en al mijne Heiligen met Mij, die in deze wereld eenen zwaren strijd gehad hebben. Thans verheugen zij zich, thans worden zij getroost, thans zijn zij veilig, thans rusten zij en zij zullen zonder einde met mij in het rijk mijns Vaders verblijven.

OEFENING.

Hoe pijnlijk is dit woord : men moet altijd lijden, aich altijd bestrijden, altijd aan zichzel-ven verzaken en altijd zichzelven versterven; zonder dit is er geene zekerheid voor de zaligheid ! Maar hoezeer is het geloof en de hoop van een eeuwig geluk, hetwelk wij door de wederwaardigheden en onverwachte toevallen dezes levens moeten bekomen; geschikt om

Ill BOEK. XLVII HOOFDSTUK. 35 I ons aan te moedigen, om de eene te verdragen en ons aan de andere te gewennen, aangezien het zeker is, dat ons bij den dood niets meer zal vertroosten, dan wat ons gedurende het leven smart heeft veroorzaakt, indien wij alles hebben aangewend om er een goed gebruik van te maken ; want alsdan zullen wij zien, dat wij voor God niets gedaan liebben, dan het-gene wat wij tegen onszelven hebben gedaan, en dat een oprecht christelijk leven, een leven van kruisen en zelfverloochening is.

GEBED.

Uw woord is waarheid, o God 1 en troostvol voor mijn hart. Wat beteekent hier al het lijden, bij de toekomende heerlijkheid vergeleken ? Wat beduiden alle rampen bij de vreugde, waarmede Gij ons geduld beloont ? Het lijden gaat voorbijquot; met den tijd ; teiwijl de belooning die ons wacht, eeuwig en onvergankelijk is. Welke troost voor mij 1 Waarlijk, dat geeft mij moed in. lijden. Dat deze overweging bij mij steeds levendig zij en rijke vruchten voortbrenge

ACHT EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

Over den dag der eeuwigheid en de ellenden van dit leven.

1. De Geloovige. O allerzaligst ver-

352 III BOEK. XLVIll HOOFDSTUK.

blijf der hemelsche stad ! o allerhelderste dag der eeuwigheid, dien geen nacht verduistert, maar de opperste Waarheid steeds bestraalt ; altoos blijde dag, altoos veilig en nooit van staat veranderende 1

O, ware die dag reeds aangebroken en hadde al het tijdelijke een einde genomen !

Voor de Heiligen ja, schittert hij met eeuwigen, luistervollen glans; maar niet dan van verre en door een spiegel voor ons reizigers op aarde.

2. De burgers des hemels weten hoe zalig dat alles is; de zonen van Eva zuchten over het biltere en vervelende van hunne ballingschap.

De dagen dezes tijds zijn weinig en boos, vol van smart en kommer; als waarin de mensch door velerlei zonden besmet, door velerlei driften verstrikt, door velerlei vrees gejaagd, door velerlei zorgen geprangd, door velerlei nieuwsgierigheid verstrooid, in velerlei ijdelheden gewikkeld, door velerlei dwalingen omgeven, door velerlei arbeid afgemat, door bekoringen gedrukt, doc r wellust ontzenuwd, door gebrek gepijnigd wordt!

8. O, wanneer zal het einde van deze rampen zijn ? Wanneer zal ik van de ellendige slavernij der zonden verlost worden ?

Wanneer, o Heer ! zal ik alleen uwer gedenken, wanneer mij volkomen in U verblijden ?

Wanneer zal ik zonder eenigen hinder in ware vrijheid zijn, vrij van alle bezwaar naar geest en lichaam ?

Ill BOEK. XLVIII HOOFDSTUK. 353

Wanneer zal er vaste vrede zijn, een onverstoorbare en zekere vrede, vrede van binnen en van buiten, een van alle zijden gevestigde vrede ?

Goede Jezus! wanneer zal ik voor U staan om U te zien ? Wanneer zal ik de heerlijkheid van uw rijk aanschouwen ? Wanneer zult Gij mij alles in alles zijn ?

O, wanneer zal ik met U zijn in uw rijk, hetwelk Gij voor uwe geliefden van eeuwigheid hebt bereid ?

Ik ben arm gelaten en een balling in een vijandig land, waar dagelijksche strijden en zeer groote rampspoeden zijn.

4. Vertroost mijne ballingschap, verzacht mijne smarten : want al mijn verlangen hijgt naar U, omdat alles wat de wereld troostrijks aanbiedt, mij geheel tot last is.

Ik verlang U inniglijk te genieten; maar ik kan er niet toe komen 1

Ik wensch mij aan het hemelsche te hechten ; maar de tijdelijke zaken en onverstorven driften trekken mij ter neder.

Met den geest wil ik over alles heerschen ; maar door het vleesch word ik mijns ondanks tot onderwerping gedwongen.

Zoo ben ik, ongelukkig mensch! met mij • zeiven in strijd en ben mijzelven tot last geworden , daar de geest naar boven, en het vleesch naar beneden wil.

5. Ach ! wat lijd ik inwendig, als ik met den geest het hemelsche overweeg, en ras een drom

23

354 ¹¹¹ boek. xlviii hoofdstuk.

van vleeschelijke gedachten mij onder het bidden bestormt!

Mijn God 1 wees niet ver van mij ( Ps. 70) en wijs uwen dienstknecht niet af in uwen toorn. (Ps. 26.)

Schiet uwe bliksems, en verdrijf ze, zend uwe pijlen af, (Ps. 143) en dat alle ingevingen des vijands verstrooid worden.

Vestig al mijn zinnen weer op U, doe mij al het wereldsche vergeten; geef dat ik dadelijk de zondige voorstellingen afwijze en verachte.

Eeuwige Waarheid! help mij, opdat geene ij delheid mij ontroere.

Kom neder, hemelsche zoetheid 1 en dat alle onreinheid voor uw aanschijn vliede.

Vergeef mij ook en verschoon mij genadig zoo dikwijls ik in het gebed aan iets anders dan aan U denke.

In waarheid, ik beken dat ik gewoonlijk zeer verstrooid ben.

Want veeltijds ben ik niet daar, waar ik lichamelijk sta of zit; maar veeleer ben ik daar werwaarts de gedachten mij voeren.

Ik ben daar, waar mijne gedachte is; en mijne gedachte is doorgaans daar, waar is hetgeen ik bemin.

Datgene vertoont zich terstond aan mij, wat mij natuurlijk behaagt of door gewoonte bevalt.

6. Daarom hebt Gij, o Waarheid ! duidelijk gezegd ; .Waar uw schat is, daar is ook uw hart. ( Matth. 6.)

Ill BOEK. XLVIII HOOFDSTUK. 355

Bemin ik den hemel, ik denk gaarne aan het hemelsche; bemin ik de wereld, ik verblijd mij over haren voorspoed en bedroef mij over haren tegenspoed.

Bemin ik het vleesch, ik denk dikwijls aan hetgeen des vleesches is; bemin ik den geest, ik vind vermaak in geestelijke overdenkingen.

Want van hetgeen mij lief is, daarvan spreek ik en hoor ik gaarne, en draag ervan de beelden met mij naar huis.

Maar gelukkig de mensch die om uwentwil o Heer ! aan alle schepselen vaarwelzegt, die der natuur geweld aandoet en door den ijver des geestes de lusten des vleesches kruisigt; opdat hij met een kalm geweten U reine gebeden opdrage, en zoowel van binnen als van buiten al het aardsche uitgesloten hebbende, waardig zij tot de reien der Engelen toegelaten te worden.

OEFENING.

Wat zou het baten de ellenden dezes levens te gevoelen en te beweenen, en naar de goederen van het andere te haken, indien wij niet trachten door het geduld een goed gebruik van de tijdelijke kwellingen te maken, met ze van Gods hand te aanvaarden, en te erkennen dat wij ze verdienen te lijden ; en indien wij ons door eene aanhoudende getrouwheid niet toeleggen om die eeuwige goederen te bekomen, waarnaar wij zoo vurig haken ? O zalige

356 III BOEK. XLVII HOOFDSTUK, dag! o eeuwige vreugd 1 o oneindig en altijddurend geluk ! o vaste woning! o volheid van God in ons, en van ons in God! o verrukking! o gelukzaligheid! o verandering van eene gelukzalige ziel in haren God, die voor haar alles is! wanneer zal ik U bezitten ? Maar wanneer zal ik U waardig wezen ? Van mijzelven en van de nutteloosheid mijner begeerten vermoeid, haak ik vurig naar u, o Paradijs ! en echter doe ik zoo weinig, om dat eeuwig geluk waardig te worden, hetwelk Gij mij voorstelt. Mijne ziel, laat ons de verdienste van het Paradijs met de achting van het Paradijs vereenigen. Laat ons hetzelve aanzien als eene kroon, die men moet winnen, door het geweld, dat wij onszelven moeten aandoen, en als eene vergelding, die men door een oprecht, bovennatuurlijk en verdienstelijk leven moet bekomen.

G E 15 E D.

Mijn God 1 mijn al! mocht ik ook reeds in het zalige genot van uw aanschijn deelen 1 wanneer zal die dag voor mij aanbreken, wanneer zullen de banden mijns lichaams ontbonden zijn ! Hoe lang zal mijne vreemdelingschap nog duren ? Dat het gezegend uur mijner verlossing dra kome; dat mijn oog onafgebroken op mijn vaderland gevestigd blijve. Wees Gij mijn steun, zoolang mijne vreemdelingschap duurt, en houd mij op den weg die ten leven leidt.

Ill BOEK. XLIX HOOFDSTUK. 357

NEGEN EN VEERTIGSTE HOOFDSTUK.

Over het verlangen naar het eeuwige leven; en hoe groote goederen den strijders beloofd zijn.

1. De Heer. Mijn zoon! wanneer gij u van boven het verlangen naar de eeuwige gelukzaligheid voelt ingestort en wenscht de tente uws lichaams te verlaten, opdat gij mijnen glans zonder schaduw van verwisseling moogt aanschouwen, verwijd dan uw hart en neem deze heilige ingeving met alle begeerte op.

Betuig den ruimsten dank aan de hoogste goedheid, die dus genadig met u handelt, u zoo goedig bezoekt, zoo vurig opwekt, zoo krachtig ondersteunt, opdat gij niet door eigen zwaarte naar het aardsche moogt nederzinken.

Want dit hebt gij niet aan eigen beleid of poging te danken, maar alleen aan de gunst der hemelsche genade en van den aanblik Gods; opdat gij in deugden en meerderen ootmoed zoudt vorderen, u tot toekomenden strijd bereiden en u toeleggen om Mij uit al de neiging uws harten aan te hangen en met brandenden ijver te dienen.

2. Mijn zoon ! veeltijds brandt het vuur; maar de vlam stijgt niet op zonder rook.

Zoo ook branden sommigen van verlangen naar het hemelsche, en nochtans zijn zij niet

3S8 III BOEK. XI.IX HOOFDSTUK.

vrij van de bekoring eener vleeschelijke begeerlijkheid.

Daarom gaan zij niet geheel zuiver om Gods wil alleen te werk in hetgeen zij van Hem zoo vurig afsmeeken.

En dusdanig is ook dikwijls uw verlangen, hetwelk gij als zoo hevig hebt opgegeven.

Want al wat met eigenbelang is besmet, is noch zuiver noch volmaakt.

3. Vraag dan niet hetgeen u genoeglijk en voordeelig is, maar wat Hem behaagt en verheerlijkt.

Want zoo gij recht oordeelt, moet gij Mijne beschikking boven uw verlangen, ja boven al het verlangde stellen en najagen.

Ik ken uw verlangen en Ik heb uwe menigvuldige verzuchtingen gehoord.

Gij zoudt reeds in het bezit der vrijheid, der heerlijkheid van Gods kinderen willen zijn; gij schept reeds behagen in het eeuwige huis, in het hemelsch vreugdevol vaderland.

Maar dat uur is nog niet gekomen; thans is het een andere tijd, te weten, een tijd van strijd, een tijd van arbeid en beproeving.

Gij wenscht met het hoogste goed verzadigd te worden; maar daartoe kunt gij nog niet komen.

Ik ben dat goed. Wacht op Mij, zegt de Heer, totdat het Godsrijk kome.

4. Gij moet nog op aarde beproefd en in vele dingen geoefend worden.

Nu en dan zal u troost gegeven, maar geene volkomen verzadiging vergund worden.

Ill BOEK. XLIX HOOFDSTUK. 359

Versterk u dan en houd moed (Jos. 1.) zoo om te doen als om te lijden, hetgeen der natuur tegenstaat.

Gij moet den nieuwen mensch aandoen (Eph. 4) en in een anderen man veranderd worden.

Dikwijls moet gij doen wat gij niet wilt, en laten wat gij wilt doen.

Wat anderen behaagt, zal wèl slagen; wat u behaagt, zal niet gelukken.

Wat anderen zeggen, zal gehoor vinden ; wat gij zegt, als niets geacht worden.

Anderen zullen vragen en verkrijgen; gij zult vragen en niet bekomen.

5. Anderen zullen groot zijn in den mond der menschen, maar van u zal men zwijgen.

Aan anderen zal dit of dat worden toevertrouwd, maar u zal men tot niets geschikt achten.

Daarom zal de natuur zich somtijds be droeven, en het zal u groot voordeel doen, als gij het zwijgende verdraagt.

In dit en meer dergelijks wordt de getrouwe dienstknecht des Heeren doorgaans beproefd, hoeverre hij zich zal kunnen verzaken en in alles breken.

Er is nauwelijks iets, waarin gij u zoo moet afsterven, als in het zien en dulden van hetgeen met uwen wil strijdt, vooral wanneer er dingen bevolen worden, die u onvoegzaam en min nuttig schijnen.

En daar gij, onder een ander staande, geen hooger gezag durft wederstreven, daarom schijnt

360 III BOEK. XLIX HOOFDSTUK.

het u hard toe u naar den wenk eens anderen te schikken en alle eigen gevoelen er aan te geven.

6. Maar, mijn zoon! overweeg de vrucht van dezen arbeid, het naderend einde ervan en de overgroote belooning, en gij zult geen last ontwaren, maar den allerkrachtigslen troost van uwe lijdzaamheid.

Want voor het gewillig opgeven van uwen eigen wil in dit geringe, zult gij in den hemel altoos uwen wil hebben.

Daar toch zult gij alles vinden wat gij begeert, alles wat gij kunt verlangen.

Daar zult gij voorraad hebben van alle goed, zonder vrees van het te verliezen.

Daar zal uw wil altoos met den Mijnen éen, niets vreemds noch bijzonders begeeren.

Daar zal niemand zich tegen u verzetten, niemand over u klagen, niemand u hinderen, niets u in den weg staan ; maar alles wat gij wenscht zal aanstonds daar zijn, en uwe geheele begeerte voldoen en op het volkomenst vervullen.

Daar zal Ik voor geleden smaad heerlijkheid, voor droefheid een eerekleed, voor de laagste plaats eenen zetel in het eeuwig rijk wedergeven.

Daar zal de vrucht der gehoorzaamheid blijken ; daar zal de smart der boetvaardigheid in vreugde veranderd en de nederige onderwerping heerlijk gekroond worden.

7. Buig u dan nu nederig onder de hand

Ill BOEK. XLIX HOOFDSTUK. 361 van allen, en let er niet op, wie dit gezegd of bevolen hebbe.

Maar zorg bijzonder daarvoor, dat gij, hetzij uw overste, hetzij uw minder, hetzij uwsgelijke iets van u vraagt of verlangt, alles ten goede opneemt en het met oprechten wille tracht na te komen.

Dat de eene dit, de andere dat zoeke, de eene hierover en de andere daarover zich be-roeme, en duizende en duizende malen worde geprezen, verheug gij u noch in het een noch in het ander, maar in de geringachting van uzelven en in het welbehagen en dc verheerlijking van Mij alleen.