L A T I N A.

(iestel St. Miehuëlis,

EX TYPOGRi* P1IIA DIOECESIS BUSCODUCENSIS IN INSTITUTO SURDO-MUTORUM.

1 8 9 0.

IMPRIMATUR.

Datum in Haakkn , die fest.o S. Francisci Salesii 1890.

F. A. L. Bronsgeest, S. Theol. Prof., Libr. Cens.

PRAENOTANDA.

1. Prosodia (graecè irpoauiSfa, accentus, bijzang, ex.Trpó;, ad, et (|)or₍, cantus), tertia Grammaticae pars, docet quantitatem syl-labarum earumtjue in versus conjunctionem. Cf. Fig. Inf. pag. 1.

2. Ilaque Prosodia, ut nos earn consideravimus , in duas partes distinguitur, quarum agit :

Pars I De syllabarum quantitate.

Pars II De versibus.

Nota. Ab aliis pro versificatione latina tres distinguuntur partes: Prosodia, quae docet syllabarum quantitatem;

Metric a, quae praecepta tradit variorum versuum ;

Rhytlmica, quae agit de uumerositate.

Quum autem neque termini illi eadem apud omnes siguilicatione suman-tur, neque duae partes posterioros sine tironum ineommodo separari posse videantur, hoc libello divisioni supra positae nos inhaerebimus.

Hisce verb pertractatis, in raodum Appendieis nonnulla subjungemus de licentiis poëticis, de mutatione et additione voeum in versibus, de tropis; quae etsi ad Prosodiam non pertinent, eonducuut tarnen, ut tirones faci-lius poëtas intelligant et versificeut ipsi ; vide n. 112 sqq.

DE QÜANTITATE.

PARS I.

De Syllabarum Quantitate.

Praen. Ad rectara voeabulorum pronuntiationem duo in primis re-quirunlur: mora temporis ad cfferendain syllabam necessaria, quae dime7i-sio, vulgo quantitas dicitur; — et tonus i. c. elevatio voois, qua syllaba enuntianda est, qui accentus vocatur. Sic v. g. in vocibus water, pater, moveo, accentus est in syllabis ma, pa, mo, ubi elevatur vox, quum de-primatur in reliquis.

Quum vero haec accentuum doctrina in plurimis vocabulis perierit, ita ut quaeque gens suae fere linguae geniurn jam sequatur (cf. Etym. n. 13), objectum hujus partis ad solam quantitatem restringi debuit, quae poüta-rum maxime scriptis fuit eonservata, et in vocabulis plurium quam duarum syllabarum etiamnum in paenultina syllabfi pronuntiatione nobis patet.

Ab accentu distinguitur arsis et thesis (apat? ab aipto, elevo, — ftéai; a •afbj[xt, pono), e quibus oritur versuum rhythmus (r/jftiió;, numerus, gelijkmatige beweging, cf. n. 72). Ita hexametri metrum comparari potest metro musicorum vetcrum, (qui gravem sonum digiti elevatione, debilem ejusdem depressione signabant), in duo tempora diviso.

l/jugior cujus((ue pedis pars, similis digiti elevationi, dicitur arsis, — hrevior, depressioni digiti similis, vocatur thesis-, v. g.

a. th. a. th. a. th. a. tb. a. th. a. th.

ïltyrë, 1 tü patü|lae rëcü|bans sïib 1 têgmïné | fagl.

3. Sjllabae otnnes sunt aut longae aut hreves aut ancipiles. Anceps vocatur syllaba, quae ad libitum poëtae vel longa vel

hrevis adhiberi potest, etsi ab oratoribus semper corripitur. Quod indicatur signo ^v vel ⁰, supra vocalem posito; v. g. fénëbrae.

Nota 1. Signum quantitatis solet supra vocalem poni, quia mora praecipue fit in pronuntiatione vocalis.

Nota 2. Syllabam pronuntiare longam, dicitur produrere, iuterdum dur.ere, protrahere, trahere, terulere-, — brevem vero, c or riper e, nonnumquam breviare vel contrahere.

4. Ultima syllaba cujusque versus vocatur in differ ens, i.e. positione sua in fine versus semper ad libitum poëtae vel longa est vel brevis, prout natura canninis aut longam aut brevem in ultima sede postulat. Vide exempla infra et in Parte II.

EEGULAE GENERALES.

5. Regulae quantitalis distinguuntur in generales , quae semper, et in speciales, quae in certis rerum adjunctis sunt ser-vandae.

In collisione autem regulae generalis cum speciali praeferri debet regula generalü.

Dicetnus igitur :

Capite I de regulis generalibus.

Gapite II de regulis specialibus.

Oftpixt I-

Kegulae Generales cle Quantitate.

6. Kegulae generales de quantitale distinguuntur quatuor: 1. De diphthongis.

Tl. De contractis.

III. De vocali ante vocalem.

IV. De positione. — Quibus addi solet ;

Appendix. De elisione.

Nota. Regulao de syllabarum quautitate, memoriaejuvandaecausa, versibus hexametris proponi solent, quem morem, a patribus acceptum, hoe libello secuturi sumus.

Versus hexameter ('ie,, sex, et [Asxpov, metrum, s zesvoetig vers),, ut nomen indicat, constat sex pedibus. Quatuor priores possunt esse vel dactyli (— vel spondêi (- (ef. n. 71. Nota 3); — quiutus pes semper est dactylus-, — sextus semper spondeus. En schema:

Quodsi leges, de hoe metro in parte altera statuendas, non ubiqueser-vaverimus, difficultas materiae excuset.

Ad ipsos autem versus aliaque ediscenda quae attinent, jam pridem o-muia ad arbitrium Praeceptoris contulimus; vide dicta in Etym. n. 3. Nota et in Proëmio ad Synt.

BEGÜLAE GENERALES.

I. De DiplitlioDgis.

7. Diphthongus longa est iu graecis atque latinis; —

Prae brevis esl, praeiens vocalem voce iu eadetn.

Longue igitur sunt diphthongi omnes, tuin in vocibns tuin (jraech; v. g. aevum , mensae, annun, hei! neu/er, heu ! amoe-nus, suauis , cui, hui! — Orpheus, comoedus, Piraeus, Aëulia. — Hue refer, (juae olim per diphthongum scribi solebaut; v. g. res (haeres),/êmiua (foemina), (foetus).

Excipe solain praepositionem prae, quae, (juuin in voce com posltd praecedit vocalem, h rev is est; v. g. pra'éire, .prdéustus; ob reg. gen. Ill, n. 9; —(sed: praeferre , prae ceteris).

Nota 1. Diphthongus, iu duas vocales resoluta, juxla regulam geoe-ralem III corripit vonalem; v. g. sicut sempor dicitur malleus, pöèta, et regulariter Orphéi, hide, ita dicere licet cüi, süavis, etc., — excepto uno Plëias.

Haec figura Etymologiac vocatur diaeresis (Siafpcits, divisio, a oioc, quod in compositis sacpc divisionem iudicat, et atps'io , capio), ad quam perti-net licentia poëtica, qua iutordum j aut » mutatur in i aut u; v. g. Oaius pro Gajus; loanms pro Joannes; silüae pro silvae; dissolüendus pro dis-solvendus.

Diaeresi opponitur synaerisis, de qua n. seq. Nota.

Nota 2. In Jine vocis diphthongus eliditur, si vox sequens per vocalem incipit, ut dicetur n. 13.

II. De Contractis.

8. Contracta e geminis esto tibi syllaba longa.

Syllaba, quae contracta est e pluribus, semperest; v. g. cögo (cöago), völo (non völo), (magis völo), btgae (bïjtigae), tibïcen (tibïïcen , ex tibia et canere ; sed : tuhicen , ex tuba et canere, cf. Etym. u. 45. 3°), lióbus vel (Mhus (bövïbus), cui (cli), nit (nihil), nemo (ne hömo), ml (mïhi), dëni (Aücéni), alius (geuit. ex alïïus) (iüvënior), examen (exaginen), gratis (gratiis).

Nota. Hüc etiam pertinent, quae a solis fere poëtis contrahuntur, ut frequentissimè dein (dëin), deineeps, proin (pröin) , huic (hüic), Ulyssei

REGÜLA.E GKNKRALES.

(ülyssëi), etc.; — rarius: deerant, poslea, semiammis, alvearia, antehac, etc. — Quae figura Etymologiae dicitur synaeresis (a'jvatpEot;, oontractio, a ouv, cum, et aïpÉtu, capio).

III. De Vocali ante Vocalem.

9. Vocalem breviant, alia subeuute, Latini. —

Produc, ni sequitur r,Jio-, — et nomina quintae , Quae gemiaoa casus e longo assumit in êi;

Sed tarnen exceptis ^VZamp;'que , rViqae , «jB^ï'que; — Producunt ë/ieu , dim , saepe iï/ie , Diana. — Sit brevis et longus vati genitivus in Kus-,

Corripit allerïus , veriim i producit alius.

Itaque generatini vocalis ante vocalem brevis est in vooibus la-tiuis, (de graecis infra n. 10); v. g. DVus, cav'éa, filins, rüina, mutuus, et, quia h est aspiratio tantum, etiam : traho, vMo, ml-hi. — Quininio hue pertinent vocales et diphtbongi, ceteroquin longae; v. g. ■prdiire (n. 7); déorsvm, séormm (cf. n. 45. Nota 2; rationem vide n. 5.)

Exceptiones :

1° Verbum fio habet i Ion gum, nisi sequitur littera^; hinc: flo, flebam, fiam-, sed: fiéri, Jiérem •, v. g. Omnia jam fienl, fieri quae posse negabam. (Ovid.)

2° Longnm est e in gen. et dat. sing, ([tiinlae declinationis; v. g. diêi, specïêi, aciëi; — exceptis fidtï , rti, spüi, quamvis Lucretius ea producat; (sed semper: DVi, mallü, quia 2^ae deelin.).

3° Semper longnm est e in ëheu , item i in dïus , plerumque o in J/Se, sat frequenter i in Dïana.

4° Littera i genitivi ius, quae oratoribus semper longa est, poëtis est anceps •, v. g. unlus, ullïus, ipsïus-, — at semper in-venitur alterius.

Nota 1. Genitivus alius semper habet i tongum, quia est contractus ex alTiua; cf. rog. gen. II, n. 8; —(nominativus sonat alius, juxta regu-lam supra positain).

Nota 2. Longa est a et e in vocativis Cai, Pompei et simiiibus.

8 EJSGULAE GENKRALES. n. 10

quae a nominativis iu ajus (Ttius) vel ejus (ëius) derivantur.

Item in obsoletis geuitivis in ai; v. g. a/ilai (aulae), pictai (piotae).

Nota 3. Ad regulas praefatas, etsi setjuitur vocalis, non pertinent:

1° Qu (=; kw); v. g. aqua, eques, liquidus, relinquó vel relinqud, coquus\ cf. n. 11. I. 1°. Nota 2. pag. 9.

2° Ou, praecedente littera a (=2 gw); v. g. lingua, exstinguere, sanguis-, — (sed; argvire, exigmtas).

3° tiu (sw) in suadere, suavis et suescere horumque compoütis (n. 44); ut; dissuadere, insuavis, assuescere; — sed: süns, sues (zwijnen), sïiere (naaien), etc. ; interdum dissuadere, insuavis, etc. (n. 7. Nota 1).

10. Quae praecedeuti numero praecepta sunt, de solis vo-cibus lalinis intelliguntur. Etenim vocabuta graeca regulariler grae-eam qnanlilatem servant. — Itaque generatim :

1° Producuntur:

a) a ex a lotigo vel t, ; v. g. Zier, Lais, LycZion, Agesüaus, Me-nelaus, mater ; — (sed: pater, l'/taon , Theb ais , quia ex « brevi).

b) ë et ï ex t; vel et; v. g. eos, Dëiphobus, Priamëias, (in qui-bus e ex tj) ; gigantêus , spondeus, Aenëas, Aenëis, Atrldes, Peilde» , Medëa , Heraclëa , (in quibus e ex et) j — elegia, nosoco-mium , Arïus , Darïus, Clio, Thalia, Iphigenia, Antioehia, Nico-media, Samaria, Seleucia , (in quibus i ex et); attamen Nerëü.

Ercipe: platUa (plerumque plaféa), chortia (plerumque chorëa) et MaiVa. — (Sed: idéa, Androg'éos, quia ex e brevi).

c) ï ex t longo ■, v. g. Amp/non, Ixion, Orion (juxta quosdam anceps); — (sed : philosop/na, UeucalwH , Aeacïdes, quia ex t brevi).

d) 5 ex tu longo-, v. g. herois (heldin), Lalöis, Tröas, Minoius, Joseph-, — (sed: philÖsÖphus, prolijgus, quia ex o).

Nota 1. Quantum ad graeca nomina propria eorumque derrvata (n. 42. Nota), quorum usus est frequentissimus, ex his regulis generalibus tres regulae erui possunt speciales.

Longa sunt:

1° Nomina propria in aon, aus et 'ion; v. g. LycTmu, Agesilaus, Menelaus ; Amphïon, Ixlon; — exceptis : Pkaon, Deucatïon, Pygmalion-, interdum Onon-, (loagè usitatiüs Orion).

2° Patronymica in ais, eis et öis-, v. g. Ptolemais, Aenëis, Latöis; — excipe Thebais et Nereis vel Nerëis.

3° Possessiva in ëius ct öius; v. g. Nereius, Priameius, Acheldius, Minoius,

REGÜLAE GENERALKS.

Nota 2. üiphthoiigi in vocabulis yraecis eiiam ante vooalem longae suut, ut dictum est in reg. gen. 1, n. 7; v. g. Aeucus, Oêagrus, Kuhoea.

2^U Corripiunlur veto: a, g, ï, o ex graecis bmnbus, ut su^ra

adjuuximus exempla. —Interdum reperitur: acadenna et harwt)-

nla (pro: acudeniia, l/arrnvnïa).

ÏV. De Positione.

11. Vocalis longa est, si consona bitia sequatnr,

(Altera diversa quamvis in voce locetur,)

Aut duplex. — Verüm, mutu liquidaque sequente, Quae ponuutur syllaba, in una et voce in eadem , Contrahit orator , variant in carmine vates ;

Excipe, natura si forte est syllaba longa.

Itaque positione, i. e. loco, quo ponitur vocalis:

I. Longa est syllaba, sive positio forti» habetur:

1° Si duae consonanten sequuntur, sive in eddem voce; v. g. vult, meutes , corrümpünt; — sive in diversa voce, i. e. si vox in consonantem desinit et sequens per consonantem incipit; v. g.

Agricolam lauded jurïs legumque peritus ,

in quo versu tres syllabae am, at, is, per se breves, longae fiunt positione.

A'o/a 1. Ad hoc attendendum est, quando in Gradu ad Parnassum quaeruntur voces; saepe enim ultima syllaba ciijusdain vooabuli brevisest, et tarnen ibi signatur longa, ((uia vox sequens a consonante inchoat.

Nota '2. Qu non facit positionein; v. g. tiquidus-, ne(juo h cum consonante; v. g. ahhinc; cf. n. 'J. reg. gen. et Nota 3. 1°.

•2° Si sequitur duplex [j, x, 2) in eddem voce; v. g. major, rex, jazu ; — (sed : Maxima jam rest,at via).

Excipe hinc litteram j in com.positis; v. g. hïjugus, Injugus, quad/ljiiijus , mulHjugvs, semijacens, jurVjurando (abl.). Ratio est, quod in initio vocum j habetur littera simplex (=: i; cf. n. 7. Nota l sub finem).

II. Anceps autem positione est poëlis (oratores enim semper contrahunt) vocalis, 2^}^^r «e brevis, quam sequitur vixda et dein

REGÜLAE GBNKRALES.

liquida (in vocibus latinis / et r, in graecis insuper m et n), quae pertinent ad eamdem nyllabam, in eddem vocequot;, v. u;. piï/rix (pater), H'jricüla (itger) , aanïcla (assëqui), teuëfjrac , rtfpleo , r%-iribtio (rë , n. 45) , arhUra (arbïter) , Irïclinium (trïce|)s) , me-diicris, volïicris (volticer), lugübris (luguber), PatT^clvn (Harpoy-Xo;), drachma (opay^) , Theriïpne (©cpccrv^), etc. ; — (apud o ra to res semper: ans'écla , tenihrae, arbïl'ra , mediocrits, etc.)

llaec positio vocatur debilis.

Nota 1. llaquo ut liabcatur positio deiilis tria vel ((uatuor sinml re-quirimtur :

1° Vocalis debiit esse per se brems-, otenim , si uatura sua louga est, semper longa tnanet, ut dictum est versu ultimo; liiue: aratrum (arare), amhulacrum (ambulare), matris (mater), salT'liris (salus, geu. saliitis), ehrius, sdbrius, pTtblicus.

2° Se(|ui debet iimnediatè muta, dein liquida-, nam si sequuutur aut duae mutae aut, duae liquidae, aut primum liquida dein muta, aut tres conso-nantes, syllaba est louga; v. g. gressus; helium; pTdso, versus ; constans, sceptrum.

3° Muta et liquida ambae pertiuore debeut ad eamdem syllabam et qui-dem ejusdem vocis. Defectu prioris louga sunt: ah-luo (ex ab et luo), ob-ruo (ex öb et ruo); — defectu posterioris breve: limina frangit.

Nota '2. Praepositio ré iu compositis ante /7 et fr pleruinque manet bretris; v. g. rejtedo, refringo. — Semper enim attendendum ad usum poë-tarum, qui, etiamsi est positio debilis, alias tamon syllabas semper produ-cunt, alias semper corripiunt. Sic v. g. semper legimus: nigri, pigri, et contra: arlntror, gemtrix (a mger, p'iger, arlnler, gemtuni).

Nota 3. Interdum poötae syllabam brevem produeunt propter arsim in tine vocis, praesertim enelitieum que ante mutam et liquidam; {diastole, oiijtoXtj . productio, uiteenzetting, verlenging; a oidi et aTs'XXo), pouo); v. g.quot; Terras^aë tractusquc; — Sideraywê ventique; 1'ectoribüs inliians; Date , scandite inuros (n. 77. Nota).

Contra, interdum longam corripiunt {systole, auatoXrj, correptio, inkrimping, verkorting, a ouv et sxc'XXiu); v. g. Obstupui stetëruntque comae. —

Diastole et systolo maxime usurpantur in vocibus, quae alias hexametr'im vel pentametrum intrare uon possunt; cf. u. 63. Nota.

Nota 4. His figuris Etymologiae addantur hoc loco sequentcs:

1. Syncope et apocope, quibus aliquid supprimitur.

a) Syncope (juyxo-^, afkorting, a ouv et xóirtui, caedo) est, qua supprimitur littera vel syllaba in media voce; v. g. vincla (vincüla), perlcla (pe-ricula), deiïm (deorum), compostum, repostum (compositum, repositum), ohice (öbjïee). - {Abjete (abïéte), genva (genua), et siniilia, iu quibus z aut

D. 12-13

u mutatur in j aut v, potiiis ad synaerosiin pertinent, de qua n. 8).

b) Apocope (-i-oxorr^, abscisio, afliouwiug, ex aró, ab, et -/.ótituj) est, qua littera vel syllaba supprimitur in Jim voois; v. g. melu (metui), im-péri (imperii), inqéni (ingenii);— vidistin (vidistine), vidêu (videsue), am (aisne), cf. n. 27.

'2. Diplasiasmus et puragoge, quibus aliquid addilur.

a) Diplasiasmus (otTrXaotaafAÓs, duplicatio, verdubbcliug, ox oi;, bis, et rtAcf-auj. Hugo) est, quo littera additur seu potiüs duplieatur in media voee, praesertim co lino, ut brevis syllaba longa fiat; v. g. Juppiter (Jupiter); quatluor ((luatuor) , reltulit (rëtulit), rêllijuiae (reliquiae). Cf. u. 45. Nota S2 in fine.

b) Paragnye . additio, bijvoeging, ex -«[A. ad , el 'i'yoj, duco) est, qua littera vel syllaba. addilur in Jine; v. g. luudarier (laudari), hube-rier (haberi).

3. Tmesis (t|j.ï|31ï, snijding, verdeeling, a te'iavu), seco), ((na vox composita dissecalur; v. g. Qui te cunque manont casus, (Quicunque); Uac cele-brata tenus, (Hacténus); Super unus et am, (Superéram); Seplem subjecta trioni, (Septemtrioni); Collo dure bracliia circum, (circumdarc).

APPENDIX.

U« liïliMioiie.

12. Eli aio est , quum postrema syllaba cujusdani vocis cum prima syllaba seiiuentis vocis coaiescit.

Nota. Vocatur elisio (uitstooting), quia postrema illa syllaba tune eliditur sive ejicitur, ita ut in versu non computetur.

Hac elisionc utuntur poëtac ad tollendum hiatum (gaping, letterscliok), qui ut plurimum est ingratus ideoque carminis suavitati noeet.

13. Elisio locum habet duplicem :

1° Quutu vox in vocalen, vei diphlhongum desinit i t sequens per vucnletn (cui assimilatur h) vel diphlhongum. incipit; (elisio proprie dicta).

Quum vox iu iitteram m (am, um , ow , desinit et sequens per vocalem aut diphUiuitgum incipit; (ecthlipsis , hMvln. ab ex et premo). — V. g.

ELISIO.

Nullane hajbes vitija? lino alila, haud forltasse mi]iiora. Oriin|(lum est., ut | sit mens | sana in | corpore | sauo. Uor. Necdura etilam caujsae ira|ruiti saejvique do|lores Excide|rant ani|mo. Aen. I. 29.

Monstrum lior|rendum in|forme, inlgens, cui ] lumen

adjemptum. Aen. III. 658.

Nota. Ratio, ob quam eliditur m, videtur hacc, quod Latiui hanc litterani vix pronuntiaveriut, ui etiamnum Galli in: «om, faim, parfum.

Excipe semper interjectioues, ut n , ah, keu, fkcu , uah , etc., quae numquatn eliduntur :

Plumina ain|em syljvasque in'glorius. | 0 uiti |campi !

Georg. II. 486.

Nota 1. Elisionem nonnuinquam uegligunt poëtae, (tuncque voca-lem vel diphtiiongum iu arsi habeut longam, in theü hrevem) :

1° Ut rem tristem, diflicilom, horridam etc. exprimant; (liarmonia inii-tativa); v. g.

Lamenjtis gemijtuque et | femine\n ulu|latu

ïecta fre|niunt. Aen. IV. 667.

Ter sunt | cnna\ü im|ponere | Pelió \ Ossani. Georg. 1. 281.

2° Si duae voces signo interpunctuationis longiorc separantur ; v. g. Et ve|ra iuces|su patu|it deci. | 111e ubi | matrem Agnovit etc. Aeu. I. '105.

3° Interdum in aliis adjunctis ad imitationem Graecorum; v. g.

Imple|runt mon|t,es; fle|runt Rhodo\jpeiae \ arces. Georg. IF. 461. ClaTiia|sscnt, ut ] littus Hyla \ quot; omne so|naret. Eel. VI. 14.

Di|ctoque va|le, vale\, inquit et | Echo. Ov.

Nota 2. Karb eliditur syllaba Jinalis versus per initium versus se-quentis; qui versus hypermeter vocatur ('JTcsp, super,et pétpov, monsura), quo gravitas seutentiae additur; v. g.

Quem non | inculsavi a]mens homi]nuniquc de|orutn|y«e?

Aut quid in eversa vidi crudelius urbe ? Aen. 11. 745.

Jamque iter | emen|si, turlres ac | tecta La|tino|m«

Ardua cernebant. Aen. VII. 160.

Nota 3. Vitandae sunt generatim elisiones duriores, ut: cujusqne vocis monosyllabae in initio versus, — item praepositiunis monosj/llahae, ubi-cunque haec occurrit; v. g.

Nam ut ferula feriat meritum majora subire,

Vir sapiens de aliis sed poenis cogitat ante.

Quas elisiones, etsi in poësi familiari toleraveris, in heroïca semper devites,

VOCABÜLORÜM RADljC.

Elisioues suaviores sunt vocalis e ct consonantis »;; v. g. atque omnes, ventre artes, ille etiam exstincto,

Cavendum insuper, ne elisioues crebriores (iaul, uisi forte ob harmouiam imitativam; cf. supra u. 13. 2° exenipluni priraum cuin ultimo. Vide iatiüs u. 86 sqq.

11.

Regulae Specialeé de Quantitate.

. 14. Hoe capite dicemus :

§ 1. De vocabuloruin radiee.

§ 2. Üe sjllabis finalibus.

§ 3. De derivatis.

I. De derivatis in genere.

II. De perfeetis et supinis.

III. De peaultitml iu uouuullis derivatis. § 4. De compositis.

§ 5. De ineremeutis :

I. Norainum.

II. Verboruin.

§ 1. De Voca.buloi^auni J^a.lt;lice.

15. Radices vocum vix vel nevix regulis submitti possuut, ita ut sela auetoritas ususque poëtarum de carum ({uantitate statuere debeat.

Nota. Saepe tarnen dimensio radicis cognosci potcrit, quum in po-lys^llabis liane ad penultimam syllabam duxeris. Sic v. g. primae syllabae longae sunt in: .itare, sper are, rldere, rudere, iTulus , quia pronuntiainus praestiire, despëro, irr'idet, corrodo, collïtdo; — breves autem in: üvus, legere, pröbus, ambalare, quia proïwus, coHlyo, improbus, ambülo. Confer di-neuda de. compositis n. 44.

SYLLABAE FINALES.

$ lgt;e Fiualibus.

I. De Syliabis, quae desinunt in Vocalem.

A finale

J finale trahes. — //a cum pnla, sic quia et eja Hinc detne ; — et casus omnes , sed protrahe sextutn; — Quintum corripias graecum , si venerit ex es. —

In ginta potius nomen non flexile produc.

Vocalis a in fine vocis longum est; v. g. da, jmta (verbum), me.mora, circa , ultra , praelerea, a, ah.

Exceplione* :

1° Breve est a finale:

a) in ila, puta (adv. — bij voorbeeld; sed: puta s denk), eja , quia.

b) in casibus iiominnm quibusvis, excepto ahlalivn, qui semper producitur; v. g. men.ia, corpora, hona, ilia; sed: in ahl.: men-sa , bona , Ma.

c) in vocativo noininum graecornm , quae in nominativo desinunt in es-, v. g. Anc/ma, Oresla, quia in nominativo Anchises, Orestes; — (sed: Aenea , Pa lla, quia in noin. Aenea.*, Pallö-ï).

2quot; Anceps est in numeralibus in ginta-, quae tamen melius producuntur ; v. g. IrigintMnonnullos in posted, anted, quae Virgilius semper producit.

K finale.

Corrijje e. — Sed primae quintaeque vocabula produc; — Junge monë similemque modum;— et monosyllaba, praeter Encliticas ac syllabicas; — nccnon [mafê dempto Ac IjeM) produces adverbia cuncta secundae ; —

Adde fani , Lethë , Tempé , ferme , feré et ohé.

K in fine vocis hreve est; v. g. domiiié, sermoriê, vilt, cor-pari , Uit, scirt, fugï , propt , facilt.

SYLLABAR FINALES.

Excepliones :

Longum habent e finale :

1° Graeca vocabula primae declinationis; v. g. epitome, Europe , Petielopë , Anc/iisiatlë ; et lalina quinlae ; v. g. specie , re , die, cum compositis quare, koelie, poslridië , etc.; cf. n. 44.

2° Imperativi singvlaris uameri secundae conjugationis ; v. g. monë, docê, sedë, tacë, vale. — Atfamen e anceps est in cav8, (juxta quosdam in valü er. respondë, sed cf. n, 13. Nota 1. 3°; semper autem breve est in valtdicere, n. 47).

3° Monosyllaba •, v. g. mê, të, se, dë, ë, në. — Corripe tarnen adjectiones encliticas que, ve , ?ie; v. g. mihiqué, alqiié, Deusvê, videsiiè (n. 11. Nota 4. 2° et n. 27) et syllabicas eë,

, pfi-, v. g. hiccé , lufé, suapfé. Ratio est, quud , quum semper praecedenti voci annectantur, jam non sunt monosyllabae.

4° Adverbia, quae derivantur ab adjeetivis «mn/r/ae declinationis ; v. g. doctë , temerë, minimë , aegrë, valdë (ex valide); — praeter heni. et malé, el apud Lucretium inferne,, supeine.

5quot; ilaec specialia ; fawë (abl, substantivi obsoleti fames, ge-nit. êi, cf. l^r'), Lel/të, Te.nipë, item celë (ex graecis Affiq, et /ïj-rj); /'ere (interdum ferë), ferme, ohë.

18. M tinalp.

I produc. — Brevia nisi cum quasi, — graecaque ternae. — Jure mi/d variare tibïque sibïque solemus;

Queis utï, ubï jungas et ibï, dissyllabon et cuï ■,

Siculi sed brevia, cum necu/n, sicubt semper.

/ in fine vocis longum est; v. g. agrï, dominï, sermonï, ani-malï (dat. et abl.), qui, ipsi, vem (imperal. et perf.) , fier'i , atqui , veluti.

Excepliones :

1° Breve est i finale:

a) in nisï, quasi (juxta quosdam quasï) , et in nonnullis aliis, infra sub 2°.

b) in nominibus graecis lerliae declinationis ; v. g. sinapl, gummi ; Alexi, Pari ; Paridï, Palladl; etsi dativus a uonnullis

SYLLABAE finales.

habetur anceps ; — (sed : OrphVl , quia 2^ae declin.)

2° Anceps est in dativo quatuor pronominum : mi/d, tibi, vhï, cut (dissyllabon , sed contractum cui) , et in tribus particulis : uli, ubi, ibï, quorum composita taaien sicutï, necubï , ücuhi semper in fine corripiuntur a plurimis; (de compositis , quae i in medio semper corripiunt aut producunt, vide u. 48).

Nota. Addunt: si s rejicitur in fine, i breve est; v. g. dabt pro

dahis, lateral'!, pro lateralis-, sed apud Virgilium, Horatium aliosque probates poëtas liaec licentia non occurrit.

19. O finale.

O datur ambiguis. — Ternum sextumque secundae Produces ; — produc pariter monosyllaba cuncta; — Particulaeque in eo ■, — atque adverbia, nomine nata , (Ast serü, nerS) ■, — tandem quod nascitur ex lt;u. — Contra cedO , duo et scio sunt cum nescio curta ,

Sic modo cum natis , ego cum cilo et illico et imo.

O in fine est anceps-, v. g. immo , amhiï , moneS, dixerS, did-ti, quandtf; ergS (adv. derhalve).

Ejccptiones :

1quot; Longum, habent o finale :

a) dat'nms et aUativus secundae declinationis : domino , hono , ipso, tuo. Iliac potiüs producuntur , a Virgilio quidem semper, gerundia in do , sive dativi sive ablativi ; v. g. 1'igando , monen-do-, quainvis alii nonnumquam corripiant.

b) -omnia monottyllaha ; v. g. do , sio , pro , proh , oh , ö (cf. Nota infra).

c) particulae omnes in eo ; v. g. ideci , adeo.

d) adverbia, e nomine i.e. adjectivo , participio , pronomine de-rivata ; v. g. muUö, crebro , primo , omnino , inlro (pro intero ab interus), profeclo (ex pro et factus), illd (ille); praeter ser6 et verd, quae nonnulli variant.

e) graeca, quae scribuntur per lt;u ; v. g. Dido , Sappho , An-drogeö , echo , ergo (nd caus^).

*

19 n. 20-22 syixabaf. pinales. 17

2° Breve liabent o haec specialia : cedo geef op ; sed nedS, ï, ik ga) ; duo (et juxta nonnullos odo) , scio ejusque compositum

i; ne.icio , modo (adverbia in) cuin coinpositis , ut: dummodö , (jnornn-

n- dö , postmodo ; ego (hinc ; egömet) , ci/ó , illico , rmo, (etsi liaec

n omnia nounulii interdum variant).

Nota. Interjectio o vel oh ante consonantem. semper lovga est; —

ante vocalem autem distiügne; in arsi semper est long a, in thesi semper brevis (cf. Praon. ad n. 3 et n. 13. 2°. Excipe); v. g.

O pater | , o homilnum divumque aeterna potestas ! Aen. A'. IS. Vos, o | Calliope, precor, aspirate cauenti. Aen. IX. 525.

ïe Cory|don, ö A|loxi! trahit sua quemque voluptas. Eet. II. 65.

20. ï/ liuiilo.

V latimn produc , quoties in fine locatum est.

V in fine vocis semper est longum; v. g. manu , genu , di-ctü , dm.

Nota. Antiqui poi'fae .v nonnamquain rejieiebant in fine et brevia-bant u ; v. g. mimi pro minus, (n. 18. Nota); undo obsoletum inilnperaior pro imperator. Dicitur in versiculo „v taiiumquot;, nam unum alterumve quod datur graeeum, graeeam dimensioiiem servat; v. g. astïi.

21. y finale.

Litteram y Graecorum mos est breviare Latinis.

ï in fine vocis hreve est ; sicut graecè ; v. g. aHly , molp.

II. De Syllabis, quae desinunt in Consonantem.

Praen. Consonantes , quihus vox latina terminari potest, sunt: i, c, d, t, m, n, r, s, t, x.

22. H finale.

Corripe h latium ; peregrinum ducere malim.

B finale in vocibus hitmix semper est hrere ; v. g. ah , öh , sub ; — in peregr'mu autem est auceps , sed rectiüs prodneitur ; v. g. Beelzebüh , Joab. 2

SYLLABAK FINALES.

23. C finale.

C fiaem produc. — Ut ?/gc sic corripe donVc. —

Hïc, pronounea , erit varium , cui jungitur et fiïc.

C in fine vocis longum est ; v. g. lac , höc , die , due , sic , hie (adv.), hue , halee , Habacüc.

Exceptiones :

1° Breve est c ia riêc et dorïéc.

2° Jneeps in nominativo pronominis hïc et imperativo famp;c.

24. Mi finale.

1) latium brevia, variè peregrina leguntur.

D finale in vocibus lalinis breve tsi\ v. g. id, islüd, quid, quod, ad, apüd; — in peregrinis habetur anceps; v. g. Davïd, Oalaamp;d.

25. Mj finale.

L brevis est; nïl, sol, /tal, et peregi-ina trahuntur.

L in fine corripilar ; v. g. consul, mVI, vigïl, aemVl ; — ex-ceptis nil (contr. ex nihil), sol, sal, et peregrinis , in quibus est longum ; v. g. Daniel, Saül, Belial.

26. m finale.

M breviant prisci, quod te composta docebunt.

M in fine vocis apud priscos poëtas hrevem indicabat syllabain , ut in hoe versu Ennii;

Tnsignita fere tum millia militüw octo.

Idem etiamnum obtiuet in composit.is, si sequitur «oca^w; v. g. circumago, ciramp;timeo. — Ceteroquin hodie m eliditur (n. 13), aut positione sua producitur (n. 11).

27. ]%I finale.

Qmn produc, nou, en, sin, atque liêti, ren et splêti, —

Quaeque trahunt Graeci; — in reliquis n corripe semper.

SYU.ABAE FINALES.

N in fine ireve est; v. g. nomin , flnmiu , tairién , ïv , an , for-si/au , v'uïéit , dïn , sutïn , A/erm. , //ion, Pelibti, llyn ; (attamen nemün pro nemoné).

Except ion es: '

Longvm est n :

1° In; qmn, non, en, nn (contr. ex: si non), liën, ren, splën.

2° Tn vocabulis graecii , quae graecè n longum habent; v. g. Titan, Pan, Aenean (acc.), Tetlyn (acc., cf. n. 35); et omnia, quae iitteris ijv vel uiv terminautur; ut: Anchisên (ace.), Sirên, Acleön , Cory don.

28. Jf finale.

Ti breve. — Due monosyllaba {cor, vïr contrahe ,/jgr), Due et llër, — et in er quaevis crescentia graeca.

U in fine hreve est; v. g. mafér, pafér, furfür, roiür, Caesar , [lector , rhetor , semptr.

Exceptiones:

Longnm habent r :

1° Monosyllaba-, ut: far, lar, nar, ver, fur (liine etiam tri-für), par (bine etiam compar, impar , etc.; sed ; pariter, quia in gen. paris, n. 55), car;— praeterquam cür, vïr (hinc etiam triumvir, levïr, etc.), imperativus /quot;ér (hinc etiam quot;ff'ür, confer, etc.), et praepositio pür (n. 45); — item producitur l/jër.

2° Graeca quorum genitivus crescil ; v. g. aër (aëris) , aether (aethëris), crater (cratêris); — (sed: pafèr, maVèr, quia in gen.: pat ris , matris).

29. «Si finale.

S finale variat pro varia vocali , quae praecedit. Itaque :

30. 1. /1.« finale.

As produc. — Quartum Graecorum teitia casum Corripit; — et rectum , per adü si patrius exit.

As in fine vocis longum est; v. g. a et as , vas, anas, mensas,

SYLLABAR FINALES.

li gas , moneüa , alias (adj. et adv.), eras, Alias.

Exceptionex:

Breve est nx in vocibus graeci* teriiae declinat.ionis :

a) in accusalivo semper ; v. g. Arcadan, Troas , Delphinas, Ieroas.

b) in nomivalivo, si gen. exil in ai lis ; v. g. Pnllds, gen. atHn-, (sed ; Pallca , gen. anlis) , lampas , llia.i.

31. 2. #',.v finale.

Es produc. — Breviat numero sed tertia primo Rectum , si patrius brevis et paenultima crescens , Praeter pës , pariês , ariës , ahiësque , Cerêsque ; — Corripe et ëi de sum, penës, — et neutralia graeca, — Queis priraum et quintum numeri da graeca secundi.

As finale longum est ; v g. Anchises, he res, dies (noin. et voc. sing, et nom. voc. et acc. plur.), homines (notn. voc. et ace. plur.) , doces , pones, l olies . ës (pro: edis.)

Exeepliones ;

Breve est es :

a) In nominalivn et noealivo singulari vocum lerliae declinatio-nis, quae in genitivo creseunl el siinul paennllimam hrevem habent; v. g. (milïtis) ; serfis (segëtis) ; dinüs (divïtis) ; — praeter quinque , versu tertio enumerata , cum compositis , ut : hvpës , quadrupës.

b) In 'és, a verbo sum-, unde eliam prdSs , abVs, etc. (sed: ês, j)ro : edis), — et in adverbio penf.s.

c) In graecis vocabulis :

'x) neulrius generis (in nom. voc. et acc.); v. g. cocoëllïamp;s, hip-p omanés.

P) masenlini vel feminini generis in nominalivo et vocalivo plur. tantum; v. g. Arcades, 'Troés, daemontts, Amasonts ; (in ace. plur. ës longum est; si brevi indigemus , utimur terminatione graeca as, quae corripilur ; n. 30).

SYLLABAE F1NALKS.

32. 3. Ms iiuale.

Corripies is. — Flurales sed protralie casus , — Et voces, quorum genitivus longus habetur; — Is verin, cujus plurale est ilis, ut auclls Cum sociis , faxls , sis, fis, «««sque , velisi{ue ; — Fis (verbum et nomen), — pariterque adverbia produc. — Bis conjuuctivi poterit variare poëta.

Is in tine vocis cornpilur ; v, g. sanquu, putris , ïs (pron.) , quis , ponis, pouitis.

Excepliones:

1⁰ Lonyum est is :

a) In dativo et ablativo plurali ; v. g. meusis, agris , do tas, puëmalls (pro : poëmatibus) , nobis , vobis.

b) In numinalivo vocabulorum , quae in genitivo paeuuUimam ha-bent loiigam, ut dicetur n. 56; v. g. ijlis (gliris), lis (litis), du (ditis , contr. ex divitis) , Salamis (Inis) , üitnuls (Simoëntis).

c) In secundd persona numeri singularis , si pluralis est ïlis (per i longum)-, qualia sunt in ])rimis omnia verba quartae con-jugationis ; v. g. au dis, nescis, pions; item J'axls, sis (liinc etiam possls, adsls) , au sin , veils (hinc etiam nolls , mails) , fis ; quia au ditis , fiescïlis , pauitis ; faxllis , sliis , velïtis , /'ids , (sed po-nis, cognuscïs, quia pu/ntis, cugiioscüis: el ultima syllaba in au-ditïs , sitis , quia Humeri pluralis).

d) In voce vis, sive est nomen, sive verbum ^ kracht , gij wilt (hinc etiam: macls, qui ris, quamvis, ofschoon, quantumvls).

e) Tn adverbiis ; v. g. forls , gratis.

2° Anceps interdum est ris in fut. exaclo et perf. conj.; v. g. ligaverïs ; longe usitatius tamen corripitur juxta regulam.

33. 4. Os finale.

Os produc. — Brevia sed compos et iwpös, ös (ossis), — Quels omni in casu quaevis in o; addere cures.

Os in fiue longum est ; v. g. agros , dominos , honos , nepos ;

SYLLABAK FINALES.

heros , Athos , et omnia graeca , quae scribuutur per w ; cf. b).

Excepiioues :

Breve habent os :

a) Haec latina : compos, impos, ös (gen. ossis; hinc etiam exös ; — sed ö-i , gen. öris).

b) Omnia vocabula graeca , in eo casu , quo graecè desiuuut in os; sive in noni. et voc., ut: Ar dos, Lesbos-, — sive in uom. voc. et acc., ut: chaos, epos, Argon-, — sive in gen., ut Arca-dbs , Telhyos.

34. 5. 17« llnale.

Us breve ponatur. — Produc inonosyllaba, — quaeque In patrio formant u longum , — et nomina quartae, Excepto primo et quinto; — et graecè quod in o'jc est; Oedipus ast brevia semper, cui polypïis adde.

Us in fine breve est ; v. g. annus , tem pus , sensibüs , tnanüs , (in nom. et voc.; cf. Except, c), meüs, illius, secüs, Pampha-güs ; ligamus , volumüs.

Exceptïones -.

Longum habent us :

a) Omnia monosyllaba ; v. g. grüs , nnis , jus, rus , plus, nis.

b) Quae in genitivo formant u let/gum; v. g. incüs (üdis), tellus (uris), salüi (ïïtis); — (sed: pecüs, üdis; inlercüs, ülis); n. 59.

c) Casus omnes quarlae declinationis , praeter nominalivum et vocalioum numeri singularis. Itaque : hujus manüs , hae inamis , has maiias ; — (sed : haec manüs ; item : mantis !)

d) Quae graecè terminantur in ou«; qualia sunt composita ex Ttoüt; ut: tripus , lagopüs (attamen Oedipüs , polypus) ; — item nomina in us, gen. untis, ut AniaUw, 'Trapezüs; — item con-tracta in ojs ex oo; ; sive in nominativo , ut Panthüs , Melam-pus-, sive in genitivo, ut Didïis, echüs; — quo etiam pertinet sanctissimum nomen Jesüs; — (sed : Pamphagüs ex 04).

ii. 35-38

35. 6. 1'« finale.

Ya graecura , claudeus vocabula , corripe semper; —

Produc sed TeUys et quae contracla leguntur.

Fs in fine vocis graecae tantum occurrit et regulariter hreve est ; v. g. c/ilamys , Ualijs , Othrys.

Excipe: Telhïjs, — et contracta ex yis, yes, yas-, v. g. Eryn-■nys (pro : Erynnyes vel Erj'nnyas).

36. V finale.

Corripe l, licet in verbis quandoque trahatur.

T in fine breve est; v. g. capïil, quol, dal-, movil, ponit, audit.

Nota. Interdum t ante vocalem produoitur in arsi, raro in thesi,

ut dictum est n. 13. Nota 1 sub tinem.

37. A' finale.

X semper produc , siquidem haec est littera duplex.

X iu fine longum est, quia est duplex; cf. n. 11; v. g. rêx, gr ex, opifex.

$ 3. De Uerivatiüi.

I. De Derivatis in Genere.

38. Derivata patris naturam verba sequuntur.

Regula generalis est: derivata vocabula eamdem quantitatem ha-bod atque eorum primltiva.

Sic breve est a in amicus, paternus , pavidus, avllus, dalus, dalor , quia derivantur ab amare , pa/er , pavëre , avus , datum (sup.; n. 41); — lougura autem in mater nus , nalïvus, solamen, invasor, quia veniunt a maler , iialus, Wan', inrasum (sup.); — quum in aralrum ab a/we, et in arator a supino aratum, prius a corripiatur, posterius producatur.

DERIVATA.

Itein in declinatione dices: nermom, sermdnem, etc., rêgi, regent, etc. j secl arbori, arborem., etc., pulvéri, pulvér em , etc., quia iu genitivo , a quo reliqui casus formantur , dicitur : «ermonh, regis ; setl arboris , puiciris.

Hinc etiam iu conjugatione tempora, (|uae derivantur a senll, praesenlis quautitat.ein servant; (|uae a perfeclu, perfecli; quae a supiuo , supiui ; sic v. g. dices: /tyo (ik lees), lég eb am , lég am , lége, léyerem , prima breiri, quia haec tempora oriuntur ab infinitivo légere-, — coutnl: leg er am , lëgero , légcrim, lëgis-sem , prima Ion ga , quia derivantur a perfecto legi; — et ([uia reliquae personae cujusque temporis formantur a prima, conju-gabis : légo, légis , légit, etc., légébnm , légébas, lég eb al, etc., legér am , legér as , légéral , etc.

Inde quoquu verba, (|Uae a substantivis vel adjeclivis derivantur , eamdem quantitatem retinent, (juam lialiet ille casus, a quo tormantur. Sic v. g. diciuius : labdro, quia derivatur a genitivo iaboris (laboi'); décoro , ([uia a gen. décoris (dëcus); lïligo, quia a dat. plur. liWms (lis, gen. litis); mllïgo a mïlibus (mitis); dor-vnlo a sup. dormituvi (dormïre); etc.

39. Ab hac regula generali dc dcrivatis excipiuntur voces complures, (juas usus contraria suis priinitivis dimensione dona-vit, et nos , cui placebit , bis versiculis proponimus :

Dico dicax dat , fldo fides , «aö/e.ique molest/ts,

Ilnco dticcm , shgiUyuf, saga.v , /«cwque lücerna ,

l add radum , vöcisL\ue voeo , pacis(\ne, paciscor ,

IJls (ditis) dilio , mspicio snspicor , atque Hamor hu mus , var ij- raricosus ; ut areo arena , Sic glomus glömero gignit , huhus^wv. Ijübulcus,

Et nölum nota corripit atque dia diülurnus. —

At sédeo sédes, régo regetn et rêgula ducit ;

Ut lége dat lëgem. (nomen) , tégu légula gignit ;

Ex homine hïimanm , sopil sic exque söpere ;

Sëeius a sécus est, jaga sic ilant yügera campi. —

Orta fïcles variant : die perfïdus atque f ldelis ; Sed fïdus contra, infldus, fldueia ptoduc.

DERIVATA.

Itaque :

I. Corripiuntur a primitivis lonyh seu potiüs derivantur ab ;

lux , gen. lücis — lucerna. — bubulcus. inöles — mölestus. [(subsi.).

nötutii , sup. a noscere — nöla pax , gen. pacis — pamp;cisoi. sagire — sètgax.

suspicere suspïcari.

vadere — vfidum.

v^ricosDs.

vöcis — vöcare. derivantur ab :

sëcus — sëcius.

sëdere — sêdes (subsi.).

söi)or — söpire.

tögcre — lëguia.

rex, regis, item regula.

Nota 1. Vooabula, quae ab his ipsis exceptionibus formantur, se-quuntur regulam genoralem, i. e. ipsaruin exceptionum quantitatem servant; v. g. arenosus (arena), mölestia {mölestus), nolabilis (uöta), vócabu-lum (vöcare); — legitimus (lex, lögis), regina (rex, rëgis). — Idem die de oompositis (cf. n. 44); v. g. redux, gen. redücis (rc ei dux, düeis), convn-care (cum ei vöcare); - legifer (lex, lëgis et ferru), consopire (cum et söpire).

Excipe, quae derivantur a fides; haeo enim diversae quaniitatis sunt; corripiuntur per/'tdus ei fldelis; produeuntur verö fïdus, infidus, fiducia.

Nola 2. Substaulivum odium , quod nonnulli ad exceptiones refe-runi, ab obsoleto praeseuti ódire (nou a perf. ödi) est;— adverbium pl'iie autem ex paenc provcnit.

Nota 3. Ad exceptiones proprlè pertinent multa perfecta et supina, quare do iis seorsum dieturi sumus.

PERFECTA.

II. De Perfectis et Supinis.

1. Perfecta.

40. Perfecta assumunt primatn dissyllaha longam;

Tolle hlho, Juulo, sein do , do, ulo, fero, .tlslo. — Perfectum gemiuans pritnam breviabit utramque ;

Caedo cicidii habet longam , sic peclo ptpêdi. — Perfecta observant, praesentis cetera jirimain Praeterquam gènui, posui, potui atcjue cóegi. —

lu vi et ai tonga est oninis paenultima semper. -

Itaque regulae de quantitate perfecti quatuor ilistingui possuut:

I. Perfecta dissyllaba, i. e. duarum tantnm syllabarum, habent prior en longam-, v. g. vêni, vidi, vïci, flavi, egi, möri, fügi, etc.

Excipiunlur haec septein : bibi, fidi (a findo) , scidi, d'Mi, M-li, tMi, dUi; cum derivatis et compositis: ebïbi, circumdtdi, etc., ut ubique intelligitur; cf. n. 38 et 44.

II. Perfecta, in quibus prima svllaba duplicatur, dtias priores ambas habent breres; v. g. dïdïci (diseëre) , cécidi (cadëre), fè-Ugi (taugëre).

Ercipe duo: cècldi (caedëre) et pépedi (pedëre), quae secun-dam habent longam.

Nota. In fëfêlli (fallére) , momordi (mordëre) , popösci (poseëre),

aliisque, secuuda syllaha est longa ob regulam geueralem de positione;

cl', n. 11.

III. Reliqua perfecta in radice servant quantitatem prirnitiui, i. e. sui praesentis infinHim; v. g. ligavi (lïgare), fümani (fïïmare) , docui (döcëre), comp'éri (compërire), juxta regulam de derivatis n. 38.

Ej-cipe haec tria vel quatuor : gtnui (a gïgnere), pbmi (a pö-nere), potui (pötis fui a posse), coêgi (a cögere; cf. n. 9).

IV. Omnia perfecta, quae desinunt in vi (avi, evi, ivi, ovi) aut si, habent paenultimam longam-, v. g. ligavi, fumavi. delêvi petivi, audlvi; cognövi; erasi, divisi.

SUPINA.

Nota. L)e quanlitate perfectorum, quae his regulis non comprc-

henduntur, consulatur lexicon.

S. Supina.

41. Cuncla supina voluut, sibi sit paenultima longa. — At reor et óeo, nero et ire, i7'«cque //««que, Do, queo, -sis/u, ruo breviant cum praesto priorem ; — Et polysy llaba itum, ui tri perfecta dedêre ,•

Bina, recens'itiim tautiim ohlitns^\wamp; trahuutur,

Contra sed g'énltunt, pontum breviabit utramque.

Kegula itaque generalis est, ut omnia supina habeant paenul-timam lung am , sive dissyllaba sint sive polysyilaba; v. g. jfalum, jletum , visum , scHum, motum , iTimm ; — ligalum , delelum , au-clitum, , divisnm , igudlum , triLülnm ; — a fortiori: veutum, vï-ctum ; perrectum, sepüllum; cf. n. II.

Except,iones :

Brenem paenultimam habeut supina ;

1° Decern dissyllaba; ratum (rêri , cf. Nota 4 infra), cïtum (ciëre. Nota 1), satum (serëre), ïlum (ire. Nota 2), situm (si-nëre) , tilum (liuëre) , datum (d3,ro), quïtum (quire), statuin (siste re , Nota 3), rütum (ruöre), quod est obsoletura sed subsistit in compositis: ut dirütnm, obruivm; — quibus adde unum ex stare compositum : praestMum. (Nota 3 infra).

2° Polysyllatja in itum, quorum perfectum non terminatur in lol (i longo) ; v. g. somtum (sonare , so nu;), monüum (monëre , monwi), ahotVum (abolëre , abolep/), aginlum (agnoscërt', agno?»), credUnm (credëre, cred/'rfï); — sed: cupïtum (cupëre, cup««ï), arceisitum (arcessëre , arcess?quot;?), etc.; item haec duo : recensitum (recensêre, recensK/), oblitus (oblivisci, cf. Nota 4), quae habent i longum , ijuia propriè derivantur ab obsoletis inünitivis recen-nire et ohtire (sed: oLlitns ab oblhiire; cf. Exc. 1ⁿ).

Contra, gViulnm a glqnere, et pontum a ponere etiam prirnam syllabam corripiunt. — Praeter haec duo, reliqua supina poly-syllaba, extra terminationem sibi propriam, in aliis syllabis ser-

PAENÜLÏIMA IN DKEIVATIS.

vant quantitatem sui primitivi , juxta regulatn de derivatis n. 38, sicut ii. praec. Ill de pcrfeclis diximus; v. g. Ivjatum (lïgare) , fümalum (fümare), obêdilum (öbëdire), loculus stun (löqui, cf. Nota 4); — nisi regula generalis obstet; v. g. coactum (cögere).

Nota 1. Üicitur ctlum a ciêre, unde concdus, cxdtua, aangedreven; sed citum a cire, undo accitus, outboden, coucltus, sair.cngeroepen; etc.

Nota 2. Composite cx ire (eo), gaan, juxta regulam n. 44 similiter liabeni ttvm-, v. g. abitnm, exitum, etc. nude ab'ilus, exïtus, etc. — praetor ambïre. (io) , sup. amhituvi, cujns derivaf a insuper variant; cf. n. 44. Exc. Squot;.

Nota 3. Distingue inter verbum sislére, snp. stat urn, et verbum sla re, sup. stalum {¹). Etenim juxta regulam u. 38 priuris derivala et composita corripiuntur, ut: stator, status, statio, statua, statura, stahulum, stabilis, stütim (aansl ouds); ast'dum, desritum, obstitum-, — posterioris au-tem producunlur, ut: stalurus, stamen, slatim (vaststaaude, altijd); consta-lurus, instaturus.

Nota 4. Quae supra de supinis praecepta suut, etiam applica per-fectis deponentium e\, semi-deponentium-, horum enim participia derivaut.ur ab obsoletis verbis in re. Brevitatis gratia de illis ita dici potest:

Omnia perfecta verborum deponentium et semi-deponeatium paenultimam sjllabam producunl, cxceptis tantiim ratus sum (rêri, supra Exc. 1°) et verbis secundae et tertiae conjugationis, in itus desinentibus, quae babent ïtus, praeter unnni oblitus sum (oblivisci), cf. supra Exc. 2⁰. (Itaque pri-mae et quarlae conjugationis prorsus omnia producunlur). — Hinc ; mira-tus sum (mirari), auxiliatus sum (auxiliari), üsus sum (uti), loculus sum (loqui), tarq'itus sum (largiri) ; gavisus sum (gaudêre), flsus suiti (fidere);

sed: meritus sum (merêri), solitus sum (solêre) , veritus sum (verêri), fruitus sum (frui).

In reliquis syllabis servant quantitatem sui infinilivi; v. g. miralus sum (mirari), loculus sum (löqui).

Nota 5. I)c ([uantitate supinoruin, quae bis regulis non compre-heuduutur, consulatur lexicon.

III. De Paenultima in nonnullis Derivatis.

Praen. Quamvis paenultima derivatorum sit multiplex et in pleris-qne ex ipsa pronuntiatiqne inuotescat, tarnen plane supervacuum fortasse non videbitur quasdam allegasse regulas, quae de nonnullis generibus sta-tuantur. Sint itaque :

¹

Ita optimi auctores, licet quidam contradicaut.

PAENÜLTIMA IN DERIVATTS.

1. Substantiva derivata,

42. In substantivis deductis protrahito

Sic elum, ïle at([ue ela, ma, atque quod exit in üra. — Ante do, go quaevis vocalis ducitur usque. — A, e, o produc velut u, quum desinit in men •,

Excipe sed coluwen; rectè dislinguitur imen. — Derivatuui in ulurti semper sed corripe nomen.

Ttaque in substantivis derivatis:

I. In (this;, elum, ile, ela, ma et vra semper paenuhim.a long a est; v. g. conKulZdun (consul), iribunatns (tribunus); olivelum (oii-va), ruleinm (rubus); hovile (bos), ovïle (ovis), querela (queri) , lulêla (tueri); — medicina (medicus), ruïna (ruere); cullnra (co-lere), natXira (natum , a nasci).

II. Ante do et go omnes vocales producuntur; v. g. dulcëdo (dulcis) , consuelüdo (consuetas), cvpïdo (cupere); norago (vorare), orïgo (orire), aerugo (aes). — (Sed : miftgo, navïgo, quia non sunt substantiva sed verba derivata).

III. Ante men inter vocales distingue: a, e, o et v semper sunt long a e ; v. g. jlumcn. (Hare) , tiolamen (solft.ri); semen (serere); nomen (noscere); volumen (volvere) j— exeipitur unum ; colfimen. — At i ante, men modo longum, modi¹) hreve est; v. g. leriimen (lenire), vlmen (viêrc); — contra: regimen (regere), specimen (obs. specere).

IV. In ulum paeuultima semper corripilnr; v. g. ferculum (fer-re), puhulnm (pasci), operculum, (operire). — Refer hue omnia de-minutiva in ulns, a, urn (ci. Etym. n. 19); v. g. puerülus (puer), particula (pars), rulpecala (vulpes), oppidulnm (oppi-dum); item in ölus, a, um ■, v. g. Jlholus (filius), areola (area), pallioium (pallium).

Nota.' Quum patronyinica poiitis sint usitatissima, deeorum paenul-

timis hos proponimus versiculos :

In des corripitur quaevis paenult.ima; veriiin Masculeum produc, cujus stirps desinit in eus. —

Femineum producitur omne, quod exit in ine.

PAENULTIMA IN DE1UVATIS.

I. Patronymiea in des regularit.er paenultimam liabeut brevem; v. g. Ae-

neüdes vel Aetiéides (Aenêas), Telamomades (Telamon) , Cecropldex (Cecrops).

ï,xc.i],e , quorum primitivum desinit in eus; v. g. Alndes (Atreus), Pe-

lïdes (Pelcus).

II. Patronymiea in 'me, feminini generis, semper producunfur-, v. g. Ne-

rine (Nereus), Neptunïne (Neptunus).

S. Adjectiva derivata.

43. Ex adjeclivis deductis protrahito dsus,

Sic etiam alis et anns et arix, ut êlis et ïvus. — Corripias ïdn.t; infulns sed sit tibi longum. — Covripe ïlis verbi; sed produc nominis ilis, Ast hnmilis, parilis sic pes file, dnpsïle demptis. — Pleraque corripias, quae in icus clauduntur zwz/wve.— Produces inns-, sed pleraque temporis aufer,

Et quae materiam, velut cryslalltnn, signant.

Itaque in adjectivis derivatis :

I. In os us, alis, anus, aris, elis et ious semper paenultima est long a; v. g. verbösus (verbum), aeqnalis (ae([uus), moulauus (mons), vulgaris (vulgus), Jiil7;/,is (fides), aesdvus (aestas) , cnptï-rus (cape re).

II. In idu-s paenultima hrevis est; v. g. arulus (arêre) , caltt-dus (callêre), frigïdus (frigére); — praeter infïdus (fides, n. 39).

III. In ilis distinguendum est: hrevis est i)aenultiina, si ad-jectivum a verho,— longa, si a nomine (subst. vel adj.) deriva-lur; v. g. doei lis (docere), flehihs (flere), reptïlis (repere); utilis (uti); — contra: anilis (auus) , exilis (ex et ilia), /ws/ïlis (ho-stis), puerïlis (puer), subtllis (sub et tela), senilis (senex).

Exeipiuntur haec tria latina: hnmilis (humus), parilis (par), pestilis (pestis); quibus adde graecum dapsïlis (SaiitXrjs).

IV. In icus et imus plurima adjectiva habent paenultimam hre-vem; v. g. hellïcns (bellum), beneficus (benefacere), maledlcus (male et dicere; n. 44. Exc. 1° a), rusltcus (rus) j decmns (decern), doclissïmus (doctus), f niiïmus (finis).

PAENÜLTIMA IN DERIVATIS.

Quae icus aut imns producunl, Mc notari possuut : amicus (amare), aprïcus (ajierire), pudïcns (pudere), anticus (ante), posticus (post), primus (prior), imus (inferus), /jimus (bis), trimus (tres), quadrimus (quatuor), upirnus (ops).

V, In inus plura adjectiva habent i Ion gum , in priuiis quae a nominibus animalium derivantur, ut: agninus (agnus), equinus (equus), viiulinus (vitulus), — et plura alia, ut: dandestinus (clam), divinus (dïvus), genuinus (gignere), marinus (mare), in-testinus (intus), vicinus (vicus).

Excipiunlur ;

1° Adjectiva temporis-, v, g, craslïnus (eras), diutïnus (diu), pristmns (rcpfv), serotinus (sero); — praeterquam : malut'uius (ma-ne) et vesperlïnus (vesper).

Quae materiam. indicant, v. g. crystallinns (crystalluin), ad-amanlïnus (adauias), cednnm (cedrus), faginus (fagus).

Nota 1. Hls subjungantur uonnulla de ««^paenult.imis quorumdam adjectivorum :

1° Ante bilis vocales a, e, o, u suut longue juxta regulas de derivatis (u. 3S) aut do contraotis (n. 8); v. g. amubilis (amare), //ë/jilis (fiere), «5-bilis (ex uoscihilis a noseere), möbitis (ex movibilis a niovere), volTihilis (ex volvibilis a volvere).

Verïim i ante bilis regulariter corripitur; v. g. hornhilis (liorrcre), cre-ditritis (credere), setmbilis (sentire, sup. sensum).

2** Littera a produeitur in aceus et uritts ; v. g. gttllinaceus (gallïna), testüceus (testa), statuarius (statua), lignarins (lignum), denarius (deni).

Dieitur aqmtilis (aqua), sed versatilis (versare, sup. versatum).

3° Littera u semper corripitur iu vlevtus\ v. g. fraudïtlentus (fraus) , turbülentus (turba), virïilentus (virus).

Adde bis omnia verba desiderativa (Ktym. n. 37); v. g, esürire (edere, sup. esum), emptürire (emere, sup. emptum); itaque: emrio, esüris, esnrit, etc. — (Sed: Ugürire, prurire, scatürire; quia non sunt desiderativa).

Nota 2. Adverbia in iter et itus omnia habent paenultimam brevem; ^v* r-'- gravtter (gravis), lender (leuis), coel'Uus (coelum), humariïtvs (humanus).

Contra, in tim, praeter ajfatim (ex ad et fatim) et perpétirn (perpes) , paenultimam semper habent lort gam; v. g. catervatim (caterva), gregatim (g^rex)gt; membratim (membrum).

COMPOSITA.

j 4. De OompoMiti».

I. De cjuantitate simplicium in compositis.

II. De quanlitate praeposilionis in compositis.

III. De quantifate prioris ])artis in reliquis compositis.

I. Quantitaa Simpliciure in Compositis.

44. Tempus simplicium retinent composta suorum , Vocalem licet aut diphthongum syllaba mutet.

Composita quantitatem simplicium i. e. vocabulorum, e quibus componuntur, servant, etiam quando horum vocalis vel diph-thongus mutatur, nisi obstat regula generalis; v. g. irrproljus (pröbus, de praep. n. sq.), ïrritus (rS-tus), perlègo, rel'égn, etïgo (légere), contra: nblêrjo, delêgo, collega (Mëgare); ohêclio (audire), collldo, elldo (laedere), complödo (plaudere), suffoco (fauces); oc-rido (cacdcre), sed ; nccido (cadere), adviu.ïo (vënire), sed : adveui (vëni, perf.); item iïgricoln (üger, gen. iïgri et cöiere), C7lt;.quot; (hönor, gen. hönöris et föcere); (de utroque i intermedio vide n. 4S).

Exceptiones;

1° Corripimdnr a simplicibus longis:

a) Nomina in diens a verbo dtcere-, v. g. causidïcus, falidïnus, maledicus, veridïcus; — (sed : mendlcus a mendum, pudicus a pudëre).

b) Haec specialia: ni/nlum (hilum), dejïtro et pejt.ro (jïïro), agm-tnm. et cognïluw. (notum), educare (ducere), seniisopilus (sdpitus).

2° Producvntur a simplicibus hrevihus: inibëcillis (baculus), cowpegi et imp eg i (pëpïgi).

3° Amljire, (l^a pers. ambia), quamvis ex (nnh et rre (l^a pers. eo, sup. Unm), supinum babet ambltum, hincque part. praet. pass. ambitus-, attamen : ambitus (subst. zl omtrek, kuiperij), amhïlio, ambïliosns.

Nota. Excidiurn juxta plures non a caedo sed ab exscldo est;

COMPOSITA.

II. De Praepositionibus in Compositis.

45. Vocal em produc, qua, quod praepouitur, exit.

Anfé, rt sed brevia; — jungas dirimo atque dïserlvs-, — Adde aperit, sieutque operit brevietur omittii. — Fro latium produc; contra sed corripe graecum , Sic quoque quae fundus, fugio, nepUsqw Hepoxuw., Et, festus, fari, fateor fanum(\\xe. crearunt; Hue profichcor adesto, prócella adjnnge, profecto, Ut propero, prüceres , sic et breviato prolervus. — Pripago, verbutn , variatque jnSpino, pröfundo,

PrScuro , prïx-.umho , prSpello , PrSserpina junge. — Praepositum brevies semper, quod con so na claudit.

Itaque de quantitate praepositionum in vocibus componlis (cf. n. 16 sqq.) duplex regula statuitur :

I. Lotigae sunt generatim praepositiones, quae desinunt in vucalem; v. g. amitlo, amoneo; dedtico , dëdecus ; divido; erumpo , elegant; sêparo, sêcurus; contradico; Iradnco ; — item pro in vocibus laiinis; v. g. procomul, prdmi/to, prcdesse, pro/lire, (in quibus d inseritur solius numeri causa.; cf. It infra).

Exceptiones:

1° Anlïi et rt, semper corripiunlur; v. g. aiMcello, nniïfern; r'êparo, rtfero (sed refer!., verbum impersonale , quod componi-tur ex substantivo res, n. sq.).

2° Di breve est in duimo et disertus, ceteroquin longum.

3° A similiter Irene est in uperin (ad et pario);— o in upe-rio et omilto (ob el pario, mitto).

4° Pro:

a) Breve est:

a) in omnibus vocabulis grnecis ■, v. g. prbphela, prdlogns, Propontis.

P) in compositis ex una e vocibus, in carmine allegatis; v. g. profundus, profugio , provepth , pronepos, profeslus , prof ar'), pro-

3

COMPOSITA .

fiteri, prof anus, utique cum deriviUis , ut: profnndum., profugus, professor, profanare, etc.

ï) in specialibus vocabulis, ([Uiie iu versiculis assignantur. b) Anceps est in nounullis, ibidem enumeratis.

Nota 1. Haru producitnr pro in prufundere, verbo; rarö corripit.ur in propellere.

Nota 2. Distingue iuter propago vel pröpago, verbum ^ voortplanten;subst. = afzetsel van een wijnstok; et propago, subst. — spruit, nakomeling.

II. B, •eves sunt ad unam omnes praepositiones, quae in consonanten) exeunt ; v. g. aheo, ablinc, adoro, circümago, ïnuro, in-féreram , obeo , pamp;reo , praMreo , subigo , svpiraddo.

Nota 1. Ilis adde oc privans graecum et -ocfj'i; v. g. allieus, parasitns.

Nota 2. Ubicunque dictum est, praepositiones esse longasaut breves, semper intellige per se, i.e. nisi regnla generalis obstet. Itaque: (/?«/-6o, dëeram, dehinc; proavus, pröhinc ; sëorsum; etc., juxta n. 9; antêstor, respondeo; übmlvo, admoneo, Invado; retribuo, répteo, etc., juxta n. 11.

Quinimo poëtae, ut praepositionom re reddant longam , seqnentem oon-sonantem duplicant; (diplasiasmus; n. 11. Nota 4. 2° pag. 11). Sic semper quidem leginms reddere (re et dare); frequenter rêttuli, reppuli, repperi, rettudi; interdum retligio, rêlliquiae, redduc.ere.

III. De Reliquia in Priore Parte Compositi.

Praen. Hap paragrapho non dicemus de compositis, quorum pars prior cum posteriore manifesto contrahitur; talis syllaba enim juxta regulam gen. II n. S semper est tonga \ v. g. hlgae {bïjngae, e\ bis eijfiffum), guadr'/-gae {quadnjügae, ex quaüuor ci jTtgum) , tihïcen {tib'üceu, ex tibia et cünere).

Neque do illis, nisi excipiuntür, quae constant ex duabus vocibus sim-pliciter connexis; etenim haec sequuntur regulam de compositis n. 44; ut: quianam (ex quia et nam), itaque (ex itü et que), n. 16; mimet, mecum (ex më et met, cum), hiijuscêmodi (ex hujuscï ei modi) ,u.\l ■, s'/quis, slve (ex si et quis, ve(l)), ubicunque vel utücunque (ex ntn vol ubï ot cunque), n. 18; ideoque (ox ideo ct que), egomet (ex eyu et met), n. 10.

Veriim tractaturi sumns de (ine prioris partis illorum vooabulornm tantum, quorum prior pars in line propter ipsam compoxitionem immutatur, sive sola quantitate; v. g. ibidem (ex itn vel ihi et enclitico dem), quoque (ex quü et que); sive suppressa una alterave littera, alia saepe iuterposita; v. g. së-decim (sea- et decern), sciticet {scire ct tiret); agr-l-cola (ager, gen. agr-i et cole re), pav-ë-facere (pav-ëre et facere); cf. Etym. n. 45 sqq.

n. 46-47 composita. 35

46. His positis, ita breviter dici potest: pars compositi , quae desinit in a aut o, plerumque longa est; — quae desinit in e, i aut u, plerumque brevis.

Quas quoque regulas cum earum cxceptionibus more nostro solito versiculis proponemus in gratiam eorum, quibus place-bit; cf. n. 6. Nota sub finem.

46*. A compositi.

Primam compositi, finitam «, protrahe partem.

Ked quasi corripias, sic et breviato Pelasga; — Die eadem, solus sed sextus ducit vadem.

Quando prior pars compositi desinit in litteram a, haec regu-lariter longa est; v. g. quare, quapropter, quatenus.

Exclpe: quasi et omnia graeca, quae habent a breve-, v. g. hexameter, penlameler, catapulla.

Dicitur eadem in nom. et voc. sing, feminini et in noui. acc. voc. plur. neutrius generis ; sed in ab!. sing. fern, eadem.

47. WH compositi.

Corripe e, quod legitur composti in parte priore. Sed refert, impersonate, a res, trahe semper; —

Due nê et vê [Mque seponas, n'équeo^nt «^/«.vque); — Sëdecim et adde, videlicet atque venëficn , Trevir,

Assuefd jungas, consuefit et expergêfit. —

Da variis : calamp;fac, liquïfac , patP/ac, tepitfiie(\m'.

Littera e in fine prioris partis compositorum brevis est; v. g. jtavéfacere, treméf acere, rnlhiicere , tquidem.

Excepliones:

1° Loiigum habent e:

a) refert, perf. retulit, verbum impersonate; (sed: r'êferl, tuli, a r'i.f ero).

b) composita ex ne et ve non); v. g. nëdum, neqnaqunm, negligo; vecors, vësanus; — praeter haec tria ex 7ie: v'éque, nt-

n. 48-49

queo, nifas, unde ntéfastus (n. 38).

c) specialia, in versibus recensila.

2° A neep s est in quatuor verbis; calëfacere, liquamp;facere, pa-li facer e, tepUfacere.

48. t compositi.

Corripe i, queis sïquidem atque nfïnrnn nee non uUrpre adsint.

Contrü sed longum, variat quód easibus, etter; —

Nimirum pariier, Irïcenï, sic et ibidem-,

Scilicet adsit; nbique, utrohlque atque 'dieet adde; —

Produc et quaevis dederint composta diei,

Quo/Jdie tarnen et natum variare licebit. —

/dem masculeum produc, sed corripe neutrum.

Tn fine prioris partis i corripilur; v. g. aliger, hïceps, fnvium, trivium, nrüfex •, item in simpliciter compositis: sïquidem (ex «Z et quidem, unde: siquis, sive); ntïnam, idiqne (ex ntï et nam. , que}), et juxta plures in utnnnm , uhtch (ex ut tl et nam, vis). — Similiter y ex j hrevi semper corripe; v. g. polypus, Polyphemus.

Exceptiones :

l⁰ Longum habent i:

a) vocabula, quae declinantur ; v. g. quivis , quiltbet, quantims, qualïcunque, nlrlque , plenque.

b) specialia , in versibus allegata.

c) composita ex dies; v. g. prldie , postrïdie, merldie, btdunm., tridunm-, — |)raeter quotïdie cjusque derivatum quolïdianns, in quibus i est anceps.

2° Dicitur idem pro maseuliuo, sed idem pro neutra genere.

49. O compositi.

O latiuui eupiunt sibi plura vocabula longum.

Sed hodie, quo que , qnandoquidem. cum ntrobique re.moi\s; — Exceptis paritcr, (juae duplice nomine constant. — O mega quae genuit , produc; sed corripe o mikron.

INCREMENTA.

Litteraui o in fine compositorum regulariter producunt Latini; v. g. alioquin , celeröqnin , uiroque , inlrodue, introyredi.

ExcepHones :

1° Breve habent o:

a) specialia , iu carmine enumerata : hbdle (unde hödiernus), quo que, quandóqtiidem (quod aonnulli dicunt anceps , cf. u. 19), utrohique.

b) composita ex duu/jus nominibus ; v. g. sacrosanctus , duodecim [XX. 19).

2° Iu vocibus graecis distingue: quae scribuntur per io, ducuntur, — quae per o, corripiuntur; v. g. geömetna, lagópui; contra : bibliötheca , philoxopkuti.

50. ÏÏJ compositi.

Corripe ■«; — sed sextum quartao cum jüdico produc.

Littera u in fine prioris partis brenis est ; v. g. quadrüpes, dücenii.

Ëjrcipe composita ex ablative quarlae declinationis; haec enim u habent longum; v. g. usucapere, genüflectere-, — item verbum judicare.

Nota. Si prior pars desinit in consonantem, applicantur regulae,

supra traditae; v. g. legislator, n. ] 1 ; Caesaraugusta, n. 28 et 44; misaa-

thropus ([«so;), pMlanthropus (cpiAoi;), n. 38.

5 5. De Incremeiitis». (¹)

51. Per incremenlum (ab increscere, aangroeien) intelligi-tur syllaba, qua nomen (substantivum vel adjectivum) in decli-natione, aut verbum in coujugatione accrescit sive fit longius ; v. g. sermo ^ sermonis; anceps ^ ancipitis; ponis (ü³ pers. sing, praes. ind. a ponere) ~ ponimus, ponimini-, cf. n. sq. et n. 62.

Duplex itaque distinguitur incrementorum genus: nominum et verhorum.

¹

Licet nomen increvicnti nonnullis minus accuratum videatur, ad vitanda raajora incommoda illud retinendum esse censuimus.

INCREMBNTA NOMINUM.

I. Incrementa Nominum.

52. Nominum incrementorum rursus duplex species distin-guitur : nuuieri singularis et numeri pluralis.

Norma utriusque est ejusdem nominalivus, i. e. pro iocremen-tis numeri sittffularis (item nouiiuativi |)lura]is) norma est nominalivus situjnlarix ; — pro iiicrementis numeri pluralis autem nominalivus pluralis.

Compulanlur incrementa a paenultimd sjllaba, ita ut ultima syllaba numquaui sit incrementum; iiaec enim dicituryiwa^'«, de qua egimus § 2. n. 16 sqq.

Itaque v. g. genitivus sermonis, rlativus sermoni , accusativus sermonem, ablativus sermone, item nominativus pluralis «e/ CTwwsó', qui omues ti'ibus constant syllabis , nnum habent incrementum, scil. mo, numeri singularis, quia nominativus sermo duabus syllabis constat; — genitivus ancipilis, quatuor syllaborum, a nominative anceps, duarum syllabarum , duo incrementa habet, pri-mum ci, alterum pi, utrumque numeri singularis-, — dativus et ablativus pluralis sermoniljus similiter duo incrementa habet, sed primum mo, numeri singularis-, alterum ni, numeri pluralis-, — vox domini, trium syllabarmn , nullum habet iucremeu-tum, neque in gen. sing, neque in nom. plur., quia nominati-vus singularis dominns pariter trium syllabarum est ; verüm genitivus pluralis dominorum habet unum incrementum, no, numeri pluralis.

1. 1 nero men tti Nnmori Singularis.

A. Iiicmncnla Primae, Secundac, Quarlac (jniiiiaequc Di'clinalioiiis.

53. Pri ma alio spectat cum quarta et quinta. — Secunda Corripit incrementa ; unum producit Iberi,

INCREMENTA NOMINÜM.

I. Primae, quarlae et qitintai; declinationis incrementa singularis numeri semper est vocalis ante vocalem, ideoqae pertinet ad regulam generalem III cum ejusdem exceptionibus; cf. n. 9; hinc : anlai , fructui , speciêi, réi, etc.

II. Secnndae declinationis incrementum numeri singularis hrene est; v. g. puer , pnVri ; miser, mistri-, vir, vïri •, satur, satüri.

Exdpe unum : Iber, Iheri 'hinc etiam Celtiber, Celliberi, u. 38).

Nola. Itaque hoe puncto supcrcst, ut aganius do solis incremcntis

uuuicri singuluris leriiae declinationis.

11. iiicmiii'iila Tcrliae Dcclinalioiiis.

Praen. Ubi dicitur de iiierciuenlis, attenditur ad solam vocalem,

(|uac syliabain incresceutem claudit.

54. Incrementum n tertiae.

Nominis a crescens , quod flectit tertia , longurn est. Mascula , al, ar finita , scd omnia corripe ; — neutra Quattuor adde : hepar, baccar , nectan^nï jubar^we ■, — Cum vacle, ma* et anas, fax et trabs, par ut, Arabsqnv, — A quoque et as graecum breve postulat incrementum. — Ax Graecorum autem produc aut corripe , ut illi.

Incrementum a tertiae declinationis regulariter longum est; v. g. pietas , pielcüis; Titan, Tilanis-, pax, pacis-, limax , limacis-, animal, animalis ; audax , audacis ; fallax , fallacis.

Rxcepiiones :

1° Breve habent incrementum a :

a) omnia substantiva masculini generis in al et ar •, v. g. sal, salis-, Hannibal, Rannihalis-, — lar, /am; Hamilcar , Hamilcaris.

b) quatuor neutra in ar : hepar , he palts ; baccar , baccaris ; nectar, nectaris ; jubar , jubaris.

c) baec specialia latina: vas, vadis (=; borg; sed vas, vasis, — vat); mas , maris ; anas , anads ; fax , facis ; trabs , trabis ;

40 INCREMENTA NOMINÜM. n. 55

Arabs, Arabis-, — quibus junge adjectivum ^oar, gen. (hinc etiain : compar, comparis; dispar, disparis; pariier, etc., n. 38 et 44).

d) graeca in a et as-, v. g. poëma, poëmali»-, dogma, dogmalis-, — lampas, lampadis-, Pallas, F (diadis.

2° Modo longum, modb breve, sicut graece, est incrementum a in graecis vocabulis in ax; v. g. thorax, thoracis-, Ajax, Aja-cis ; — contra ; climax , climacis ; corax , coracis.

55- Incrementnm e tertiae.

E crescens numero breviabit tertia primo.

Praeter hymen produc, queis patrius exit in ënis; —

Ver et Iber , locuples , her es , mercesque ^«ie«que ,

Lex, vernex, mansues, rex, plebs, seps, insuper haler,; —

-ɹ/ peregrinum; — er, es graecum, aethiére et aëre demptis.

Incrementum e tertiae deciinationis breve 'est; v. g. pulvis, pul-vëris; pes, pMis ; grex , grügis ; nex (obs.), néci-t ; Ceres, Ce-r'éris ; degener , degenéris ; teres , lerMis ; vetus , vetèris.

Exeepliones :

Longum habent, incrementum e :

a) nomina in en; haec enim in gen. tormant ênis; v. g. ren, rênis ; splen , splenu ; Siren , Sirënis; — praeter unum ; hymen , hymtnis.

b) specialia, in carmine recensita; itaque in gen.: veris, Ibe-ris, locuplêlis , heredis, mercedn , quiëlis, lëgls, vervecis, mansuê-tis , rêgis , plëbis , se pis , halëcis.

c) peregrina in el-, v. g. Daniël, Daniêlis-, Israël, Israelis-, .Raphael, Raphaëlis.

d) graeca in er et es-, v. g. character, c/^arac/ëm; crater, mi-lëris-, — lebes, lebelis-, magnes, magnëlis-, —praeter haec duo: aether , aet/iéris ; aër , a'éris.

INCREMENTA NOMINüM.

56. Incrementum j tertiae.

1 crescens numero breviabit terlia primo.

Tende ix: exceplis cum foruïce et hyntnce, nix, p/x, Atque calix , varix , s/.rix ; juiige larix(\\it saiixf\W. ,

Atque Jilix, vix, coxendix, choeuix^we. CiUx(\\iv ,

Interdum nalrix, appendix propriaque in gis-, —

iilis, lis, vis, Sam nis. Dis, sic iVewque Q«/V/sque Gum viblce ahsis longa incrementa requirunt; — ürajaque, quae patrio casu labuntur in ivoi.

Incrementum i tertiae breve est; v. g. ordo, ordinis; sanguis sanguinis-, cespes, cespUis; pugil, pugi/in\ caritien, carnaais) sup-plex , supplïcis; vigil, vigïlis.

Exceptiones :

Longum habent incrementum i :

a) nomina in ix; v. g. radix, radïcis; cervix, eer vleis •, cica trix , cieatrieis; mastix , maüigis ; felix , felicis; nutrix , nulricis victrix, victrieis; — praeter ea , quae in carmine allegantur hinc in gen.: fornieis, hystrïcis, uïvis , pïais , calïcis, oarïcis, La rïeis, salïeis, filieis, vïcis (obs. vix), coxendïeis, choenïcis , Cilïcis — Reperi tur nalrïcis et nalrïcis, appendicis et appendicis; — tan dem nounulla propria in ix habent gen. igis\ ut; Ambittrix Am/Aongis; Dumnörix, Dummrigïs.

b) specialia, in versibus enumerata; itaque : gllns, lllrs , vl res (plur ), Samnïtis, Dllis, Nesldis, QuirUis, mbicis, absldis.

c) graeca, quae in gen. formant ivo? (t longum); v. g. Delphin helphinis; Salamis vel Salamin , Salaminis.

57. Incrementum o tertiae.

O crescens numero producitur usque priore.

Corripitur genitivus oris, quem neutra dedêre,

(Exceptis gradibus mediis, o«que, oris)-, — ut arbor Sic arbos, et ttovic composta, et bos, leprcs et scrubs, Ac mem,or , ops sataque , et praecox, compos et impos; -Pleraque da curtis gentilia, verüm io produc; — Or graecum dat oris, quare et breviato latine;

On dat Ünis, quorum genitivus fit per o mikron.

INCREMENTA NOMINUM.

Increuientum u tertiae lovynvi est; v. g. sermo , sermonis] sol, sölis; vox, nöc/s; nepos, nepöfi.i; cercops , uercöpis; cyclops, cydopis.

Excepliones :

Br ene habent incrementuiti o :

a) neutra-, horuui enim genitivus est or'm; v. g. mannor, mar-///oris; aequor, ae/juoris; pecus , pecoris-, tempus, temporis-, — praeter neutra tomparativorum, quae servant quautitatem mascu-lini; v. g. doctius, doctwns; inajus, majöris; et suhstantivum us, gen. öris.

b) sped alia, in carmine allegata; itaque in gen.: arbdris, iri-podis, bonis, lepöns (sed : le])or, gen. le|)öris), serobis, viemoris cum oomposito mmemoris, opis (ops in nom. est obsoletum) cum composito iiiopis; item praecocis, eo///pólis et impolis.

c) pleraque gentilia; v. g. Aethiops , Aetiiopis; Saxo, Saxonis; Macëdo, MacedÓ/üs ; Alldbrox, AllobrÓgis; C'appadox , Cappadócis-, — sed in iu gignunt ionis juxta regulam; v. g. Burgundio, Bnr-gundiönis; Suessio, Suessiöuis.

d) plura graeca ; scil.:

«) quae desinunt in or (ex (up, gen. opo;); v. g. rhetor, rhelö-ris-, Hector, Hector is; Nestor, Nestoris; Castor, Castor is.

(5) quae desinunt in un, ex wv, gen. ovo;; v. g. canon, canó/iis; sindon, sindo/ns; daemon, daemonis; Strvmon, Slrymouis; —sed : Helicon, llelieónis; bolon, $ulöuis-, Conon, Couöuis, (juia in gen. habent wvo;.

58. lucreiiientuiii n tertiae.

U breve.— Lux, Pollux ,f rux,/jerque /n/Wque trahuntur; — Us casus longos dat in üdis et üris et ütis,

Attamen ivlerens breviato pecus^ue Ligusc\ue.

Incrementum u tertiae breve est; v. g. consul, eonsïd/A; crux, erncis ; dux, düeis; nux, nücis; furfur , furfuris; auceps, aucüpis.

Exceptiones:

Longum habent incrementum u :

a) specialia, versu primo enumerata; itaque in gen.; lücis,

1NCREMENTA NOM1NUM.

Pollücis, frugis (frux in nom. obsolevit), furls cum composito Irifuria.

b) nomina in nu , quorum genitivus est ndis, tiris aut ulis ; v. g. incus, incüdis-, palus, palüdis ■, •— tellus, tellwia; — sa-lus, salniis-, — praeter haec fria: intercus, int er cutis; |)(cus , pecüdis; Ligur , Liguri*.

59. Increnientum t/ tertlae.

Y graecum semper produc aut corripe , ut illi.

IncremeDtuin y tertlae eamdem quantitatem hahet ac graecè. Ita-que v. g. 'producitnr in ; bombyx, bombTjcis ; coccyx, coccygi» ; Phorcyn, Phorcynis;—corripitur autem in: calyx , calijcis-, Eryx , Erjjcis; oryx, orygis; Phryx, Phrygis; Styx , Sfpgis; onyx, ony-chi.i; sardonyx, «ardonyc/ii-i; — anceps est in: Bebryx , Behrfycis; sandyx, saudiï/cis.

2. Increment» Nnmeri Plnralis.

Praen. Norma incrcmeutorum numeri pluralis est nominativus pluralis , ut dictum est n. 52.

60. Regula pro omnilbus declinationibus.

Pluralis casus, si crescit, protrahit n, e .

Atque o-, — sed contra reliquas, ï et «, corripit uscjue.

Incrementa numeri pluralis omnia cnjusnu declinalionis duabus regulis comprehenduntur ;

I. a, e, o semper producuulnr; v. g. mensarum (mensae), ayn-hahtis (ambae), harum (hae), qnarum (quae);— rêruw (res) ciërum (species); — donorum (dona), ambdrum (ambo), lorxim (hi vel haec), quorum (qui vel quae).

II. i et ii semper corripiunlur; v. g. serrnonVms (sermones), pedibus (pedes), temporlbvs (tempora), qinbus (qui vel (|uae); — arWms (artus), porKihus (portus).

INCREMKNTA VBRBORUM.

Nota 1. Bvbus, quod iioniiiilli luic referunt, contractuni est ex ho-

vVjus ; cf. u. 8.

Nota 2. Apprime incrementa numeri pluralis distingue ab incre-mentis numeri singularis. Sic v. g. corripitur e in pidibus juxta n. 55, item o in temporibus juxta n. 57 ; — contra, producitur prius i in radlci-bus juxta n. 56, item n in fvribus juxta n. 58.

II. Incrementa Verborum.

(il. Norma incremeutoruin in verbis distinguitur triplex: lⁿ Teraporum, quae ah injinilino derivantur , norma est x e-cutida persona singularis praexeulis liidicalioi ad mi ■ v. g. liga», mot/es, punis, andis, poles normae sunt vocabuioruin : liga (nullum incr.), lirjTire (unum incr.); monemns [uwnm \i\cy.) , monêba-mur (duo incr.); ponïle (unum incr.), ponimini (duo incr.); audi-remus (duo incr.), audirerriini (tria incr.); pultrilu (duo incr.).

Nota. In verbis deponentibus flngitur secunda ilia persona activa, quae norma sit incrementorum; v. g. verborum admiror, renr, norma est admiras, res. Unde admiraris, reris, unum liabent incremeutum; admira-bimur, rebaris, duo; admiraremni, rêbam'mi, tria.

2° Temporutn, quae derivantur a perfeclo, norma est prima persona singularis perfecli indicalivi aclioi. (n. 40) ; v. g. ligavi , munui, dixi, audivi normae sunt vocuin: lig ami (nullum incr.), ligavimus (unum incr.); moiLiitramm (duo incr.); dixbro (unum incr.); audivérlmus (duo incr.).

3° Parlicipii fuhiri temporis in rus norttia est supiuum (n. 4.1); v. g. lig alum, posilam, audilum normae sunt ])articipioruin liga-lüms, positürus, auditürus, singula cum uno incremento.

Nota. Computantnr verborum incrementa a paenultimd syllaba, ut n. 52 de incrementis nominum dictum est, ita tamen ut in assignandoeo-rum loco a sinistra ad dextram progrediamur. Sic v. g. in vocc audleba-mmi, e qnatuor incrementis 1'quot; est 1 (di), 2'quot; e, 8'quot; a (ba), 4quot;' i (mi); — quum prima syllaba (au) pertineat ad radicem (n. 15), ultima (ni) sit fi-nalis (n. 16 sqq.).

incrkmenta veiiborum.

62. Incrementum u verborum.

A crescens produc; — do incrementum excipe priinum.

Incrementum a verboruin longnm est ; v. stabam, ligabarms, doceamur, consolamini.

Excipe incrementum primum verl)i dara ejuscjue compositorum , quod Ijreve est; v. g. dare, dub am , circuvidabunl., circnmdatur, venumdabor, satisdare, pessnmdabamini, (in quo syllaba ba longa est, quia secundum incrementum; item producitur 2^a pers. sing, ind. das et imperativi da, quae non sunt incrementa, sed as et a finale-, n. 30 et 16).

03. Incrementum c verborum.

E quoque producunt verba increscentia. — Verinn Primum e corripiunt ante r duo tempora teniae; — Sit breve e, quando ram, ro , rim subjuncta sequantur ; — Die ijèrh atc(ue b'ére., — utque vW-tm sic corripe nata.

Incrementum e verborum tongum est; v. g. movebam, ponebas, eircumdetur, arcumdemur, ponêl.ü (fut. pass.; cf. Ekc. 1'), ducê-remus, audiêbar, riris , Ligaverunl, legërunl.

Excepliones :

Breve est incrementum e:

a) in primo incremento ante litteram r in duobus temporibus, praesente et imperfecU), cujusvis modi et forinae verborum ler-t.iae conjugationis ; v. g. poiiére , Legére , {zl ])raes. inf. act. vel 2^» pers. sing, praes. imperat. pass.); seqiiire, projicisc'ère, (=r im-perat. dep.); — poiiürem , legëres , (^: imperf. conj., quo etiam exprimitur nostrum fut. condit.); panaris, legér ix, sequUris,

2^a pers. sing, praes. ind. act.); ponereris , legér er is , {— imperf. conj. pass. , primum incrementum breve) ; — sed ; ponêris , lege ris, in fnturo; item ponereris, legerens , quia secundum incrementum ; miserere , quia semnda conjugalio,

b) semper ante ram., ro, rim-, v. g. éram, ern, érim a verbo esse (himc etiam adéram. , adéro , ttdlrim , etc.) , lignvéram , ma-

INCREMENTA VERBOEÜM.

nui.ro, audixtrim •, — quatn quantitatem ceterae personae horum teinporum in conjugatione retinent juxta regulam de derivatis n. 38; ilaque : adéras , adéral, etc.; ligartrïs , ligavéril, etc.; nxmv'érh , monu'éril , etc. ; andwtrim , andivéru , etc.

c) in paeuultimu, futuri ind. pass. btrh et Jttre; v. g. lignbi-ris vel ligatjire.

d) in praes. conj. verbi veile: vèlim , vülis , vtlit, etc.

Nota. Poctica lieentia est, quum paenultima tertiae personaeplur. perfect! act. corripitur. Quae lieentia systole dicitur (pag. 10. Nota 3), et praesertim reperitur in perfectis stetérunt, dedérunt, tulërutü-, et in nonnullis aliis j quae aliter hexametnnn vel pentametrum intrare non possunt; v. g. prdfTiërünt, prödidêrunl, etc. — At numquam dicitur: stetire, luiere, profuere, etc. pro stetêre, tulêre, etc.

64. lucrenieiitum f verboruni.

Corvipit i crescens verbum. — Ast eo quarlaque priinnm Ducunt; praeter imus , tibi quod perfecta dedêre; — Tende vellmus , sïmu.i , quaeque hinc nata dabuntur. — Ri conjunctivi potcrit variare poëta.

Incrementum i verborum breve est ; v. g. legitis , facile, se-qnïlur , poinniur , monebïmïnr, aggredïmlni.

Exceptionex :

Longum est incrementum i :

a) in primo incremento verborum quartae conjugationis, quibus assimilatur verbum ire cum compositis ; v. g. audimus, venUin , largtlur; ïham , ï In lis (In breve, quia est secundum incr.), adïljor;

— |)raeterquain in terminatione ïmun perfecli; v. g. venïmus (sed v'éinmus, praes., pag. 50. 38 ⁰), Komperïrnns , audivïmns, cupivimus, ivïmns, leliglmus (in ultimo exemplo, leligimus, primum i breve est, in tribus paenultimis audïvimns , cupivimus , lui mus autem longum , juxta reguias de perfecto n. 40).

b) in vellmus et sim us, et quae inde oriuntur; v. g. velitis; vo-timus, nolitis ; tnallmus , malltis ; — sllis ; aihïmus, adsïtis; etc.;

— item nollte , nolïlo , nolilole.

c) interdum iu terminatione ri, in rimm et rilis yerketi conjun-

n. 65-67

ctivi , de cujus quautitale poëtae (Jis[)u(aiit; v. g. lignverïmus, ligaverïlis.

Nota. Verba jjotiri, oriri, mori olim turn tertiae turn f|uartae flon-jugationis fueruut. Hine inveuitur apnd poctas; poütur el' potllnr, oritur et oritur; et Ennius monvtur, Terentins emorlri dixit.

65. Incrementum o verboruin.

0 crescens verbi produc , — nolo cum fore demptis.

[nerementum o verborum longum est; v. g. estole, memenlote, facitöte.

Excipe: verbum veile, qnod o corripit; itaque: volo, volumns; volebam, voleban , etc. ; völam , voles, etc. ; — item infinitivum fore, cum derivato fórem, fores, etc.; (hinc etiam nföre, af-f orem , etc. ; n. 88.)

(16. lucre nu eutu m tt verborum.

Sit brevis u crescens , — sed producatur in urns.

Incrementum « verborum hreve est; v. g. siimus (hinc eliain a/humus , desumun , etc.), poafrmm , rolümus.

Excipe participium fut. temp, in rus, quod semper habet urm; v. g. hgaturim , audilwus , seculürus , fulurus.

APPENDIX.

67. Nonnullae voces pro diversa significatione habent qnautilatem. Marum praecipuas liexametris de subjicimus , quorum unum alterumve saltem memoriae forsan oliin juvabit.

APPKNDIX.

1. Est acer in silvis; equus acer Olympia vincit.

2. Üë ca'i.'é, cauti ffócaue, cams-, non, cane decane ,

De cS,ne: de cams, cane decane, cane. (¹)

3. Fert nncilla cölum; penetrat res humida colum.

4. Si bonus esse comfa vis, mores indue comes.

5. Bellandi cupido damno est sua cupïclo.

6. Oblitus decorïs vioiat praecepta decorü.

7. Vin', tibi dicamus? tibi carmina nostra dicamus.

8. Solvere diffidit. nodum, qui diffïdit ense.

9. Claros ecce duces, quos rnox in vincuia duces.

10. Multa gulosus 'i.d'ü-, res multas impiger edit.

11. Edücal hic catulos, ut tnox edücal in agros.

12. Ni sit certa fïdes, non cuiquam tu bene fid.es.

13. Decepit me saepe frttum, nimis aequore freturn..

14. Per quod quis peccat, per ïdem punitur et idem.

15. Tu jacére ilia cupis , quae illic permitto yacê/'e.

16. Difficilis lahor est, cujus sub pondera labor.

17. Lego virura , regi qui, quae fógo, dicere debet.

18. In silvis lepores, in verbis quaere lepöres.

19. Levis adliuc puer est facie; tu ne IZvis esto.

20. Ex mali malo mala sunt orta omnia mundo.

21. Nitëre cum studio, si vis aliquando nitere.

22. Oblitus es coeno, sed non oblitus honoris.

23. Occid.il latro; verum sol occid.it almus.

24. O.i, oris, loquitur; sed ös, oasis, roditur ore.

25. Gaudet uterque parens, quum filius est bene parens.

26. Pendamp;re vult Justus; non vult pendëre malignus.

27. Ludo pilo,; pilum petit bostes; pila coiumna est.

28. Pro rete et regione plaga est; pro verbere plaga.

¹

Van uwen hond, grijze deken, zingt gij; niet, grijze deken,

Van uwen hond; van uwe grijze haren, grijze dekeo , zing (hiervan).

APPENDIX.

1. acer (subst.), eschdooni ; — acer (adj.) , scherp , vurig.

2. canis , abl. cau'è, hond ; — canus , voc. cau'é, abl. pi. ca-nïs, grijs; — caiière, 2^a pers. cauii, imperat. cau'è, zingen.

3. cuius, us of i, i. , spinrok;—col uw., i, n. , zeef, doorslag.

4. comés (subst.), gezel; —cö/ww, e.acc. pl. cornets, vriendelijk.

5. cupulm (adj.), begeerig ; — cupido (subst.), begeerte.

6. deem, gen. oris, n. , sieraad, deugd; — decor, gen. oris, welvoeglijkheid.

7. dïcere, praes. conj. dïcamus, zeggen; — dïcare, toewijden.

8. diffuUre, mistrouwen; — diffindtre, perf. diffïdi, doorhakken.

9. dux, gen. dücis, aanvoerder; — dücere, p. fut. düces, voeren, lü. 'èdere , eten ; — êdere , voor den dag brengen.

11. ed.üco {are), opvoeden;, — edUeo {$re), buiten leiden. 13. Jules (subst.), trouw; — fldere, p. fut. fïdes, vertrouwen.

13. frUum (subst.), stroom, zee; — fret an (adj.), vertrouwend.

14. ulem neutrum ; — Idem. =3 masculinum.

15. jacére (io), (weg)werpen ; —jace re (eu) , liggen.

1(J. laljor (subst.), arbeid; — labor (verb.), vallen.

17. lêyo {are), als gezant zenden; — Ityn {ére), lezen.

18. lepus, gen. oris, haas; — lepor, gen. öris, geestigheid.

19. lêvis, glad, baardeloos; — févin , lichtzinnig.

20. rnZdus, i , f. , appelboom (item: mast); — malum, appel; — mains, a, urn, slecht, unde malum., ramp.

21. ntii, imperat. niter e, zijn best doen ; — mlëre (inf.), schitteren.

22. oUmere , part. oblilus , besmeuren ; — oblivisci , ohlihis sum , vergeten.

23. occido , dooden ; — occïdo , ondergaan.

24. ö.y , gen. oris, mond; — os, gen. ossis , been, bot.

25. pareus (subst., a paré re) , ouder; — parens, (part., a pa-rere) , gehoorzamen.

pendtre, betalen; — pendere, hangen.

27. pita , bal ; — pllum , werpspies ; — pita , pilaar.

28. plaffa , jagersnet , item landstreek ; — plarja , slag.

4

APPENDIX.

29. Planus it in plano ; plauu* at non plana peragrat.

30. Populu-i in silvis ; pbpulus reperitur in urbe.

31. Si vitare poles, ne plurima pocula polen.

32. Dat proago merum ; surgit de patre propago.

33. Raparutn rapina satus, raptusque rapina.

34. Pluribus ille rVferl , quae nil cognoscere refer I.

35. Si qua seiU sMes , et erit tibi commoda sêdes ,

Hid sêci'è sMê , uec ab ilia sedV recede.

36. Si transire vVlix maris undas , ulere velis.

37. Merx numrais vênit; vhiit hue , aliunde profectus.

38. Vëmmu.i hesterna, ast hodierna luce vttnvmus.

APPENDIX.

29. planus (adj.) , vlak , effen , item rechtzinnig ,, uncle planum (subst.), vlakte ; — plumis (subst.) , landlooper.

30. 2^]öpulus , populier ; — popnlus , volk.

31. poles , a posse , kunnen ; — poles , conj. a pot are, drinken.

32. pröpago, (loot van een) wijnstok; — propngo, nakomelingschap,

33. rapina , knollenveld ; — rapina , roof.

34. r'éferl, a rtferre, verhalen ; — rëferl (verb, imp.) , aan gelegen zijn.

35. se/les , abl. sëd'é , stoel , zitplaats , — ïèiUre , 2^a pers. sëdes , imperat. sëdê , zitten.

36. vilis, 2^a p. conj. a veile, willen; — vëlis, abl. a vëlum, zeil.

37. venit, praes. a vënire [eo), verkocht worden; — vènit , praes. a vénire {io) , komen.

38. vënïmus s perf. ; — vénlvms — praes.

n. 68-71

pars rr.

I3e Versibus.

68. Quum versibus nonnulla sint commuuia, alia vero propria , in hue Prosodiae parte altera duo capita dislinguemus : Caput I. De versibus in genere.

Caput II. De versibus in specie.

C¹ji|gt;IIlt; I.

De Versibus in (ienere.

G9. Caput hoc in tres paragraphos abi( : § I. De pedibus.

§ 2. De naturu et divisione versus.

§ 3. De caesuris.

§ 1. lie Pedil:gt;u.«i.

70. Pes est certus syllabarum numerus et ordo, ad partem versus efficiendam idoneus.

71. Pedes numerautur vif/inti octo, qui in dmyllahos, Iri-sijllabos et quadrüyllahos dividuntur.

1. Dhsyllabi. sunt quatuor :

spondeus ; v. g. ömnën , prömnt.

- ~ pyrrhichius ; v. g. ayii, furor.

- - frochaeits ; v. g. arwa , vincor.

- - jambus ; v. g. virds , rog as.

2. Trisyllabi numerantur octo :

- - - mnlossna ; v. g. cirmatls , andirl.

- - - tribrachys; v. g. factr'i, vïridïs.

PEDES.

- - - dactylus-, v. g. corpora, lïuquïmüs.

- - - anapaAitus; v. g. duïmds , domino.

- - - bacclnus; v. g. dolórê* , morerl.

- - - antibacchius; v. g. tlZimari , lêgïss'é.

- - creticns ; v. g. aëquitaa , anïmös.

- - - amphihrac/iys ; v. g. poema , dVdlssü.

3. QuadrisjUa/ji dantur sedecim :

- - - - dispondêus; v. g. dratorë-s , clamavërünl.

- proceleusmaticn-s ; v. g. mtmorta, dtjiéfé.

- - - - dilrochaeus s. dic/torêus; v. g. cloiJalï; , erüdUus.

- - - - dijambus ; v. g. propïnquUas, polentiae.

- - - - choriambus; v. g. uohitHus , pröspïcïwd. v - - - anlipastm-, v. g. rVcusarV, rïdüxeré.

- - - ~ ionicus major; v. g. aiidacid , calcaribius.

- - - - ionicus minor; v. g. r'édiHiilês , f ügiéndön.

- - - - paeon primus ; v. g. hlstorid, insïdidl.

- - - - paeon secundus; v. g. potêntïa, modesdor.

- - - - paeon terlius; v. g. dominalor, anïmcifüs.

- - - - paeon quarlus ■, v. g. cdldmiias, céltrilas.

- - - - epitrïlus primus ; v. g. rVpenthws , salU(a?itês.

- - - - epitrdus secundus-, v. g. cömpröbarl, Impérabünt.

- - - - eplLrUus terlius; v. g. aüctörïlas , clamavèrant.

- - - - epitrïlus quarlus; v. g. dniamêntd, fdrlünaVas.

Nota 1. Hi pedes separatim considerantur in singulis vocibus, in versibus autem conjunguntur. Sic v. g. in versn :

Omne gëlnüs sorljptl gravï|tatë trafgoêdia | vïncït.

pedes ligati sive in versu conjuncti omnes sunt dactyli aat spondei; soluti autem variant, ita ut vox ömnê sit trochaeus, — genus, pyrrhichius, — scrïpR, spondeus, — gravitate, paeon tertius, — tragoêd'ia, paeon secundus, — vïncït, trochaeus.

Versus in sues pedes dividere vocatur scandére (belgicè: scandeeren, afmeten).

Nota 2. Omnes suos pedes, sicut et plurima sua metra, Latini a Graecis mutuarunt, ut patet ex nominibus.

Nota 3. Tempus, quod requiritur ad pronuntiandam syllabam hre-vem, dicitur mora, ita ut pronuntiatio syllabae duas moras supponat.

Unde liquet, cur plures pedes sibi mutuo substitui possint; sic v. g. fre-

NATUEA ET DIVISIO VERSUS.

quentor pro daciylo (- - -) poaitur spoudeus (- -), item pro jair.bo (- -) vel irocliaeo (- -) tribrachys (~ - -), etc., ut infra dicetur.

72. Ex pedum conjunctione oritur rhijlhnua (pepió;, gelijkmatige beweging), qui est certa et numerosa arsium et thesium successio (cf. Fraeu. ad n. 3) , et pro varietate pedum varium sortitur uoinen. Ita rhjthmus vocatur claclylïcus, jamhtcus, tro-c/aicus , etc. , pi'üut in versu certis locis occurrit pas dactylus , jambus, trochaeus, etc.

Certus autem pedum seu potius mensurarum in versu numerus dicitur metrum (jjieTpuv, mensura , maal). Hinc versus appellatur monoméler (rarissimi uaüs), diméler, trimeter, telraméter, (u. 98. Nota), pentaniéler, hexamMer, prout ex una, duabus , tribus, quatuor, quinque vel sex mensuris constat.

Nota. Per meirum vulgari sermone haud raro sitnul intelligitur et rliythmus.

5 S. De .Na i ui-;i ot 13ivisioiie Ver^As.

73. Versus definiri potest : vocabulorum juxta determiua-tum rhythmum atque metrum connexio.

Nota. Versus etymologicè est a vertere, sup. versum ■, etenim qui versus scribunt, absolute uno versu, etsi minimo ot lineaeexiguam partem occupauti, retro tameu stilum vertero eoguntur, quum soluta oratio pergat usque ad completam lineam, unde haeo etiam vocatur prosa (soil, oratio), a prosus, i. e. prorsus (cx pro et vorsUs s. versus) , recht voor zich uit gaande.

74. Versus generatim dividuntur ;

1° In simplices et compositos

Simplex versus est, cujus pedes omnes enmdem rhythmum ha-bent; v. g. hexameter, pentameter (n. 94), adonius (n. 106.11), quorum pedes omnes constant ex dactylis vel , qui his aequipa-rantur, spondeis.

Compositus est, qui diverson rhythmos habet, v. g. versus sca-zon (n. 102), sapphicvs (n. 106. II), etc.

2° In acatalecticos, catalecticos et hypercatalecticos.

n. 75-76

Acalalecticus (ex a priv. ^3 non, et 7.aT'/).T|¹Tiy.ó_;, desinens, a ■/.iXiUtfta, clesino) est, qui nou desinit , nisi completis omnibus pedibus, sive qui omues syllabas habet; v. g. hexameter, pentameter (n. 94. Nota), etc.

Catalectims igitur est , qui ante completos pedes desinit, sive cui syllaba in tine deficit ; ut v. g. nonnumquam contingit in jambico , n. 101.

Hypercatalecticns ('jjrs'p, super , et dicitur, cui syl

laba in fine nhunclai, ut interdum fit in hexametro (versus hy-permeter, n. 13. Nota 3), frequentius in jambicu , n. 102. II.

Nota. Series versuuni de eodem argumento dicitur carmen.

Si in carmine idem metrum in singulis versibus reourrit, vocatur mono-süc.hon (|aóvo4, solus, et oxtyo;, ordo, versus), v. %. versus lieroicus; — si in binis, appellatur distichon (ot'ï, bis, et sti-/o;), v. g. versus elegiacus; — si in pluribus, dicitur stropha (aTpotpirj, conversio, a Tros'tpio, vcrto), v. g. in oda alcaïca, sapphïca, etc.

5 3. De CJaessuris.

Praen. Versus, aliquatenus longior, in quo finis cujusque voeis fi-nem ctiara pedis constituit, numero caret, ut hie Ennii;

Sparsis | hastis i longis | campus | splendet et 1 horret.

Praeterea si talcs versus uno halitu essent enuntiandi, eorutn pronun-tiatio foret difficilior.

Cui duplici incommodo poëtae provident per caesuras.

75. Caesura (a caedere , sup. caesum , doorsnijden) est in-cisio , qua versus in partes dividitur.

Generatim distinguitur duplex ; caesura verhorum et caesura versus. (*)

7(gt;. Caesura verhorum , quae a nobis etiam simpliciter eae-aura dicitur, est, quum vox per pedes ita interciditur , ut posterior ejusdem pars initiuin constituat pedis subsequentis. Sic v. g. quatuor habentur caesurae verborum , quae notantur signo II , in iioc versu :

¹

Ab aliis , qaibus haec nomina nou ita placent, caesura pcriorww appellatur catf-sura syllabica_i caesura versus autem simpliciter caesura.

CAESURAE.

Silvê|strëiii || tënü'i || iiin|saiii || inëciï^tarïs li k|vëiia. Subdividitur haec caesura in masculinam sive lun.ynm et in fe-mininam , quae ab aliis deb'Uis vel trochaica vocatur.

Masculina sive longa est, quatido vox ita interciditur, ut posterior pars desinat in syllabatn lomjam •, v. g. in hexametro supra po-sito post syllabam strem vocis siloes/rem, post l vocis ieuni et post sam vocis muaam; item in tertio et quarto pede hujus sapphici : Istë | cönfêsjsör |l Dörnï'nl, || cö[lêntës.

Feminina dicitur, quutn vox ita dividitur, ut posterior pars exeat in syllabam brevem; v. g. in hexametro supra posito post syllabam ris vocis meditaris-, tales etiam sunt omnes caesurae in his jambicis :

Bëajtüs || il|lë II qui | pröcul | nëgö[tïïs

l^têrlna || rlijra, || bö|büs || exjercet | stiis. Hor.

Nota. Non impeditur caesura per elisionem, dummodo pars vocis supersit; v. g.

Förtü|nSm Prla|mï can|lt;«4o II öt | nöbïlc | bëilüm. Hor.

Quiuimo caesura manet, etsi pars vocis posterior tota eliditur , quaudo sequens vox ita est ipsi annexa, ut vi signifieationis iu recitatione ab ea separari nequeat, quod praesertim contingit in voce est\ v. g.

Jamjam | nulla nw\ra est: II séquör | êt, qua | dücïtls, | adstim.

Acn. II. 701.

Ob eamdem rationem vices caesurae nonnumquam supplet duplex, inter-dum unum. monosyllabum; v. g.

Ipsum auteiti suitiptis Priamum juvenilibus armis

Ut vljdït: Quae \ mens || tam | dira, miserrime conjux,

Impulit his cingi armis, aut quo ruis, inquit. Aen. II. 518.

SI scelrts | mtm \ se || tacj|tuin ((ids cogitat ullum,

Facti crimen habet. Juv.

Caesura versUs est , quum pausa fit in pronuntiando versu , sive quutn sensus plus minusve suspenditur; v. g. Siceli'des Mu|sae , || pau|lo raajora canamus:

Non o|mi)es arlbusta ju|vant || humijlesque myjricae. Eel. IF. 1. Bealtus iljle, || qui j proeul negotiis Pater|na ru|ra || bojbus exercet suis. Hor.

Quis cla|dem illiius nojetis , ll quis | funera fando Explicet ? J II aut pos[sit lacrymis aequare labores ? Aen. II. 363.

METEUM HEXAMETBI.

Caesura versus, si cum caesura, verborutn conjungitur , dici-tur caesura principalis, ut in quiii([ne primis versibus propositis.

Nota. Propter caesuram versus cousonautes l, n, r, s, t intcrdiiin producuntur in arsi (rarö in thesi), (juainvis per se breves; v. g.

Crmlelis ubique

Liuctus, u|bique \)s,\vör, H êt | plurima mortis imago. Aeti. II. 308. Emicat | Eurya|/M6-, öt | munero victor amioi

Prima (enet. Jeu. y. 337.

Eadem rationc negligitur nonnumquani eüsio; cf. n. 13. 2°. Nota 1; v. g.

Et suclous peco^i {| êt | lac subducitur agno. Eel. II. 0.

Hujusmodi tarnen licentiao in brovi pracsertim carmine nou sunt imi-tandae.

Ou pul II.

De V ersibus in Specie.

Fraen. Multiplices sunt versuum species pro vario genere, numero ordinefiue pedum, qui in iis adhibentur. Nos autom praecipuas tantiim exn-minabimus, quae ex auetorihus classicis pertractari soleut. Quare primiim fusius dicemus de hexamêtro ejusque proprietatibus, tüm de pentamelro, (quamvis hi propriè ad dactjlicos pertineant), demüm reliquas species usi-tatiores exhibebimus, in quatuor classes distributas : in versus jambicos, Irochaicos, choriamhicos et dactylicos-, ita ut caput hoc in sex paragraphos sit abiturutn.

S 1. Igt;e riexatinetro.

78. In versa hexametro quatuor spectari debeut: melrum, caesiirae , finis , numcrua.

1. Metrum Hexametri.

79. Versus hexamvter, ut nomen indicat (cf. n. ö. Nota), sex constat pedibus. Quuluor priores possunt esse vel dactyli vel spundei, quinlus pes semper est dactylus, se-ctun semper spondeus ; v. g.

CAESÜRAE HEXAMETR1.

Tïtyrë , | tu p^tüilae rëcti|bans sub | tëgmïnë | , Sllvëjstrêm tënttjï inïï|satn mëdïjtarïs S,jvëna. Eel. /. 1.

Nota 1. Appcllatur etiani versus heröicux, quia propter suam dignitatem semper adliibetur in carmine heroico.

Nota 2. Dicitur; sextum pedem semper esse sponde urn, pro quo ob-serva ultimam syllabam eujusque versus esse indifferentem; of. n. 4.

80. Versus hexameter interdam est upowlaicuK, i. e. in quinlu pede spoudemn habet ; sed tunc qnartus pes solet esse dactylus et ultima vox quatuur xyllaharum. — Valet hujusmodi versus ad aliquid marjni indicandum , ut; rei gravitatem et am-plitudinem, stuporera, ingentem dolorein vel aliiid simile; v. g.

CarS dëlnm söbö|lës, magnTim Joris ] incrë\mêiiluni. Eel. IV. 49. Cönstïtït , j atque öcu|lis Phiygi|a agmïtia \ circum\spêjrU.

Aen. II. 68.

Snprë|mainque aiijram , pö dëiis edpüt, | êxsjn\ravU. Vida.

Nota. Versus hexameter interdnm est hypermeter, ut dictum est pag. 12. Nota 2.

II. Caesurae Hexametri.

81. Quivis hexameter caesuratn turn verbnrum tum versus postuiat , quia versus est longior ; cf. Praeu. ad n. 75.

82. Caesura verhoruvi semper in hexametro requiritur long a , regulariter aut in solo tertio pede, aut in secundo el quarto \w-de simul ; v. g.

Regïa, | crëdë mï|hi, II rës | ëst sücfcurrërë | lapsïs. Ov. O pasfsi II gravïföra , damp;|bït II Dëtis | hls quöquë | fïnêm.

Aen. i. 203.

Nota 1. Interdum, praesertim ob harmoniam imitativam, iuvenitur caesura longa in quarto pede, et feminina tantum in secundo vel in tertio-, v. g.

I''imbus omncs,

Haüd möra, | prösïlü|êrë H sü|Is: || fcrlt | aetlicra | cliimör.

Aen. V. 139.

Nota 2. Hae caesurae verborum sufficiunt, non tamen aliae sunt negligendae; plurimum enim ad suavitatem versus coufert, ut caesuris abundet; v. g.

CAESÜRAE HEXAMETR1.

Slcëlï|dês || Mü|sae, || paujlö || nia|jóra || cajnamSs;

Nóu o|mnës H ar|busta || jü|vaut || liümï|lë3qHé || mylrïcae.

Ed. IV. 1.

At caesura lonr/a in quinto vel in sexto pede per se (n. 85. 2ⁿ) vitiosa est, quia durum reildit versum ; v. jf.

Sëmpbr Jljvarüs ëigêt ; cër|tum v5|/ó pëtë ( fiuërn.

Hor. Epist. 1. 17. lioscïus | oralbat , sïbi H,(l|ës?ês | ad I'ütë|al eras.

Hor. Sal. II. 6.

Nota. Hae et similes licentiae, etsi aliquatenus excusari possunt in leviore carmine, carmen heroicum omnino dedecent, neque umquam a tironibus sunt imitandae; of. n. 85. Nota 1.

83. Praeterea omnis hexameter alicubi caesuram versus exi-git, quia lougior est quarn ut uno halitu facilè pronuntietur ; cf. Praeu. ad n. 75 et exempla n. 7 7. Neque raro in codem ver-su plures inveniuntur ; v. g.

Dilitu|i , II dum ] vela , II da|rent si | forte , II dejdissent.

Aev. II. 136.

Caesura autem principalis (u. 77) frequentissimè ponitur in tertio pede, saepe etiam in quartu ; at in secundo vix aliler, nisi ubi res pingenda id exigit (n. 91 sqq.). Praeter exempla n. 77 proposita sint haec :

Donec e[ris fe|lix , ij muljtos numerabis amicos. On.

Fortu|nam Pria|rni can|tab() II et | nobile bellum. Hor.

Noune vi|des , ll quum ( praecipiti certamine campnm Corripulêre, II ru|untque elfusi carcere currus? Georg. III. 105.

Nota. Pausa praecipua, quae iinmediatè post quartum pedem inci-dit, vocari solet caesura hucolica, quia frequenter occurrit in carmine bu-colico sive ecloga, (ab aliis dicitur diaeresis)-, v. g.

Hinc ade|o medi|a est nojbis via, | H jamque sepulcrum Incipit | appa|rerc Bi|anoris; | II hic, ubi densas Agricolae stringunt frondes, bic, Moeri, canamus. Eel. IX. 59. De usu hujus caesurae vide n. 92.

FINIS HKXAMETRI.

III. Finis Hexametri.

84. Regula est, ut hexameter concludatur voce duarum vel Irium syllabaruui; vide exempla supra.

Nola. Etenim diiri sunt versus sequenles, quorum primus monosyl-labo (el. caesura louga iu sexto pedc, n. 82. Nota 2), alter quadrisyllabo (et caesura longa in quinto pede, ibid.), tertius vocc quinque syllabaruui desinit:

Et mc Phoebus amat: Phoebo semper a|piid me

Munera sunt: lauri et suave ru]bens hya\cintlius. Ed. III. 62.

Plus dapis, et rixae multo minus invidiaefjue. Hor. Episl. I. 17.

85. Attamen in fine liexanietri toleratur :

1° Mouosyllabum est, quum per illud fit elisio, (cf. n. 76. Nota); v. g.

Ad quetu turn Juuo supplex his vocibus locut« est. Aen. /. 68. Quidijuid erit, superanda omnis fortuna ferendo est. Aen. F. 710. 2° Quodois monosyllabum, quum id imaginein praebet rei gran-dis vel ridiculae aut iraitatur lapsum; v. g.

Turn prora avertit et undis Dat latus: iusequitur cumulo praeruptus aquae monx.

Aen. /. 105.

I'arturiunt monies, nascetur ridiculus mus. Uur. Art. 139. Sternitur exanitnisque tremens procumbit humi bos.

Aen. V. 481.

3° Duplex monosyllabum, praesertim (juum inde nova inchoa-tur phrasis .(overloop , enjambement); v. g.

Martius ille aeris rauci canor increpat , et vos Auditur, fractos sonitus imitata tubarum. Ueorg. IP'. 7 I. 4° Vox (piatnor vol quinque syllabarum, si est nomen proprium , hoininis, fluvii , regionis, etc.; v. g.

Die inihi, Damoeta, cujum pecus? an Meli/joei ? Ed. III. 1. Saltantes satyros imitabitur Alphesiboeus. Eel. IV. 73.

Xanthum et Simoënta Kedde , oro, miseris. Aen. X. 60.

Nola 1. In epistolis et satyris, quae imigis prosam imitantur, sat

NUMERUS HEXAMETRI.

frequenter in fine hexametri invenit.ur vox (|uatuor vel quinque syllabannn, etsi non est nomen proprium; cf. n. 82. pag. 59. Nota et n. 84. Nota.

Nota 2. Vitandus est versus leori'oms, i.e. cujus finiseousonat cum medio vel cum fine versus praeeedentis; v. g.

Si Trojae falin aiiquid rostarc putatix. ünid.

His amor nnus oral,, pariterque in bclla ruehanl:

Tuin quoque communi portum statione tenebant. Aen. fX. 182.

Hic versus dictus est a mor.aolio quodam Parisieusi saeeuli X, cui nomen fjeo, et medio aevo erat valde usitatus; v. g.

Duin canis os rodit, socium, (ineiii diligil, odit.

Hac sunt in fo.isd Kedae venerabilis osna.

Nota 3. Vitari quoque debet monotonia in line versuum. Nam si ubique sensus cum versu cessat, aut si multi versus eodem fere mode de-sinunt, putidi fiunt et pueriles, ut hi Catuliiaui ;

Pharsalum coëunt, Pharsalia tecta frequentant.

Rura colit nemo; mollescunt colla juvencis;

Non humiles curvis purgatur vinea rastris;

Non glebam prono conveilit vomere taurus;

Non falx attenuat frondatorum arboris umbram.

Nota 4. Cavendum est insuper, ne liexametcr bis terminari videa-tur, i. e. ne tertius et quartus pes contineant finem hexametri, v. g.

Aeta|tis c\i\jnsqué no\tandï \ sunt tibi mores. Hor. Art. 150.

Nota 5. Denique ne facilè versus, et multo minus phrasis in initio versus sequentis (n. 'J1. Nota), clandatnr adjectivo, participio vel ad-verbio, quod superfhuun esse videatur et nietri soliim necessitate assutum. iCtenim ad pocsim quoque pertinent ea, quae de collocatione vocum dixi-mus in Syntaxi, n. 5. Nota 1 et alibi passim; ci'. Kleutgeu n. 35 sqq.

IV. Numerus Hexametri.

Praen. In omni scribeudi gencrc caput est elocutio; etenim ne optime quidem cogitata placere possunt, nisi rectè exprinuintur. Quod in pri-mis affirmandum est de poësi, cujus finis proprius est delectatio. Hinc poë-ta, quantum potest, pingit, sive, monente Horatio, ut pictura poësis erit, ideoque non solum sententiis sed ipsis adeo voeibus ac vocum sonis rem suam lectorum oculis et auribus ingerere non minus quam animis impri-uiere satagit; cf. Kleutgen n. 225 sqq. et n. 405. (¹)

Slt;gt;. Numerus poëticus (welluidendheid in de dichtkunst) itaque non ex solis pedibus efficitur , sed, ubi liberum est alüs alios substituere, ut in bexametro , praeterea oritur ex conve-

¹

Editio, quam passim citabimus, est Tauriua anni 1890.

NUMERUS HEXAMETRI.

nienti hoi urn pedum permutatione, deinde ex recto vocum et syl-labarum selectu , tandem ex ipso usu elisionis et caesurae, — quae omnia argumento sunt accommodanda. Sicque :

87. Majestas vel Iristüia adumbratur frequentibus spondeis, vocibus longis, gyllabis lentis '^um , am, oruw , arum., us, as, au , an, un, etc.), crebris elisionibus, modo non durioribus — prae-sertim si haec occurrunt in illis vocibus, quae ipsam majestatem vel dolorem exprimunt. Sic v. g. a Virgilio pingitur:

Majestas Jovis (ubi simplici dactylo annüil pulchrè exprimi-tur ipse nutus, n. 92):

Annüït, | êt tö\tüm nïi\lü trëmëlfêcït Ojlympum. Aen. X. 115. Item Junonis (ubi majestas augetur caesuris post regina et conjux) :

Ast ëgö 1 quaê di\vüm i7icë\dö rê\gïna, Jö|Visquê Et sörör | êl cdn\jïix. Aen. I. 50.

Item Aeneae :

Sühli\mênn\\iamp; fë|rês ad | sldêrS. ] cöelï Magnani\rrium Aene\am. Aen. I. 259.

Tristitia mulierum Trojauarum de morte Anchisae:

Amïs|suin Anchi|sën flëbant, cun|ctaequë prö|fundum Pöntum a|spêcta|bant flenltes. Aen. V. 614.

Pestis animalium :

It | trlstïs a,|rator

Maevênltem abjunlt^ëns fra|tërna | mörtë jüjvéncum.

Georg. III. 517.

Dolor de Marcelli praematura morte:

Ostenjdent tër]ris hüuc ) tantum | föta, nëfque ultra

Essë sïnênt. ^Aen- ^{VL 869}-

Vide insuper dicta de versu spondaïco, n. 80, et de versu hypermelfo n. 13. Nota 2.

88. Difficultas vel horror exprimitur spondeis pariter et vocibus longis, at simul elisionibus duris et concursu consonan-tium difficiliorum. Sic a Virgilio pingitur;

Dido vulnerata suspicions (ubi caesura versus post deficit in-

NUMERÜS HEXAMET1U.

super imitatur lapsuin, u. 92):

lllS graves öcü los cö|nata ïlt tollërë, | mrsus Dëfïcït. Aen. fl'. 588.

Cyclopes laborantes :

Illi in]ter së|së muljta vi | brachïS ] töllüiU. Georg. IV. 174. Nautae remigantes :

Adnï|xi tor|qüent spïïjmas ét [ caërüla. | vërrïïnt. Aen. III. 208. Eruptie Aetnae:

Quoties Cyclopum effervere in agro Vldïinüs | undanjtêm rn|ptïs för|nacïbüa | Aëtuam.

Georg. IV. 471.

Polyphemus gigas:

Monstrum hör|rëndura, ïn|förme, injgêns, cuï | lïïmën üd|êm-

ptïïm. Aen. III. 658.

89. Loiilas et suavUas adumbrantur versibus, in quibus fere alternatim ponuutur dactyli et spoudei; praesertim si elisio-nes sunt rarae ac consouantes paucae et faciles, velut l ,f ,v, v. g.:

Sémpër hö|iiös nö'mënquë tii|ïïm laïï|dêsquë mitlnebunt.

Eel. V. 78.

Fléctït ë|quos, cïïr|mquë vo|lans dat | lorft fë]cundö.

. Aev. I. 160.

Atquë rö|tis sïïm|mas lëvï|bïïs për labïtilr | ïïudas. Aen. I. 151. Ver ëtót | aëtër|nuin, placïjdlquë të'pëntïbüs | aïïris Mulcë|bant zëphy|ri ua[tös sïnë | sëmïnë | flörês. Ov.

Lanëa | dïïm nïvë|a cir|ciïmdatür j ïufttla | vitta.

Georg. III. 487.

90. Contra, per frequentes dactylos et voces multiplica-tas exprimitur quidquid est rapidum vel lene, ut celeritas, faci-litas , laetitia , etc. ; v. g.

Quüdrupëjdantë pü|trëni söuïltu qu^Wt | ïïngüla, | campum.

Aen. VIII. 596. Excütïltïïr pr(3|nusquë ma|gistër Völvïtör | In c^ptit. | (n. 92). Aen. I. 118,

NtlMEROS IÏEXAMETRI.

Tiulë übï | clarït (lë|(llt sönïjtuin tuba,, | fluïbüs ( omnes, Haïïd niöra,, | prösïlüjërë stljis: fërïl | aëthërS, j clamor, (n.92).

Aeu. V. 139. Möx | aërë | lapsft quïlëto Radït ïjtër lïr(nï](lÏÏTn , cëlë|rës nëquë | cömmövët | alas.

Aen. V. 21G.

flaëc iibï 1 dicta, camp;)vïïin cön]vërsa | cïlsjmlë | möntëm Impülïl. | In latus: | ac vëii|ti, vëlüt | agmïnë ] factö , Qua (lata I porta rtt[ünt, ac | tërras | tïïrbïae | pêrflant.

Aen. 1. 85.

Ergo alajcrïs sil|vas ët | cëtëra | rura vö|lïïptas

PanSlquë | pastö|rësquë të|iiêt r)rya|(lasquë püjëllas. Eel. 1. 58.

Saltanjiës Satylros ïmï tabïtür | Alphësï|boëus. Ecl. ï. 73.

Exsïïl|tantïa|que haurlt Cörda pa|v5r puljsans. Georg. III. 105.

91. Su/jituft tiveul.u* optime depingitur, si verbum principale est dactylus, clamlens phrasim in initio versus; v. g.

Ecce auteiu duro fumaus sub vomere taurus Coucï'Mt, 1 et mixtum spumis vomit ore cruorem. Georg.ITI.'ïW.

Ruit arduus aether Et pluvia ingenti sata laeta boumque labores DllüU-. | implentur fossae et cava flumina crescunt.

Georg. I. 324.

Nota. In «iuindem locum rejioitur eleganter epitheton, quod singu-larem vim liabet, (n. 55. Nota 5 et n. 130. Excipe etc.); v. g.

Conscendit (Dido) furibunda rogos, ensemque recludit Danlamum, nou hos quaesitum munus in usus. Aen. IF. G46. Cervicein inflexam posuit, jacuitque per autruin Immensus (Polyphemus gigas). Aen. III. 6H1.

Pariter, ut exoitctur attcntio, quodcunque voeabulum magis notandum nitidè praeponitur, praesertim si caesuram versus effieit; v. g.

Jam coelum terramque, meo sine numiue, veuti,

Mïscê\re, || et tantas audetis tollere moles?

Cernes urbem et proinissa Lavinf

Móimü.\ |1

Uher\lus; 1| quae sera tarnen respexit inertein.

D'txëral,\ ||et spissis noctis se condidit umbris.

NDMKKÜS HEXAMETRt,

92. Caesura versus ante vel post vocem , quae constituit pyrriichium, praesertim si caesuram efficit bucolicain (n. S3. Nota), aptissimè imitatur lap sum, icium et simüia, quae majore digna sunt attentione; v. g,

Et foedain glomerant teinpestatem imbribus atris Collelctae ex al|to iiu|bGs: rüïi | arduus aether. Georg. J. 323. Et ca pturn le|to posu|it caput,, | arma reliaquens. Ach. XI. 830. Suprejinamque au[ra!n, pojnëns caput, | exspiravit. Vicla. Inde ubi | clara de|dit soiii|tïïin Wiii, | finibus om nes,

Haïïd mora, | prosilu'erc; sujis: f'érü | aetliera clamor, (n. 90).

Aen. V. 139.

Franguntur remi: tuni prora avertit et undis

Dat lalüs: | insequitur cumulo praeruptus acjuae mons.

Aen. I. 109.

Ipsius ante oculos ingens a vertice ponlus

In pupjplm fï'.nl-. | cxcutitur pronusque magister

Volvitur | in caput. | (n. GO). Aen. I. 118.

Talia flammato secum dea corde volutans

Aeoli|am v'éint. | Aen. I. 50.

Sic ait, j et dicto citius tumidos aequora placat. (n. 91. Nota).

Aen. 1. 146.

93. Quaedam conioiiardcs, crebro in versu repetitae, pecu-üarem vim liabent. Sic praesertim littcra m. , repelita vel gemi-nata, gravis est, — l lenis, — r aspera; —ƒ flatum , — s sibilum, — t conflictum exprimit; — quum vocalis n, quarn Latini probabiliter ellerebant ut nunc Germani, egregiè murmur irniletur. V. g.

Ilue illue vinclorum hnmensa volumina versant. Aen. V. 408. Mollia luteola pingit vaccinia c alt ha. Eel. II. 50.

Turn ferri rigor altjue nrguta lamina serrae,

Turn variae venere artes. Georg. I. 143.

Ergo aegre rastris terram rimantur. Georg. III. 534.

Nimborum in patriam , loca foela farentilns Austris , Aeoliam venit. Jen. I. 51.

5

PENTAMETER.

Ardenlesque oculos, su/j'ecti sanguine et igni,

Slbüa lambebant Unguis vihranLihns ora. Acn, II. 210.

Luclanles ventos tempeslalcsqne sonoras

Imperio pretait. (n. 92). Aen. I. 57.

Tam mulla in tcclis crepitans sal it horrida grando.G'eo^. I. 449.

Illi indiKnantes tnasfno cum munnure montis

O

Circum claustra fremunt. Aen. I. 59.

Nota. Ea, iiuao hie tic sclcclii syllabarum dicta snul, aliis otiam versuum speciobus applicenlur.

Ceteriun in omnibus cavenda est affectatio, nequc propter harmoniam imitativam versus vocibus inutilibus iufarciendus.

Qui de nuniero poëtico hitiuè plura cupit, adeat inter alia Artem 1'oe-iicam Vidae, ubi pulclierrimis versibus praeeepta simul inveniet et exempla.

§ S. De Fentameti'o.

94. Versus pentam'èter (-h-t, quinque, et jji-pov, mensuca) ita nuncupatur , quia constat ox quinque ])C(]ibus coinplctis.

Dividitur enirn in duo heraistichia (i'd'-i-, semi-, et a-iyo;, versus), quorum prior habet duos daciylos vel spondeos, dein sylla-ham long am; — posterior duns dachjlos , dein pariter sijllaham longam.

Nota. Itaque ulrumque hemistieliium constat ex i^[/., pedibus: 2'/2 X '2 — 5. Est igitur pentameter versus acatalecticus, ef. n. 74. 2°.

Inter duo ilia hemistichia semper requiritur caesura verborum longa, et regulariter sensus aliquatenus suspenditur.

Eu schema et exempla ex Ovidio:

Labïtür | ëx öcü|lis || iiïïnc quöquë | gïïtta. raëjis.

Et tanjdem sên|sïis || eönvaluërë mëjï.

Estë Sitjintati || tömptts ïn [ ömnë mï|hi.

Accë|dam pröfüjgae II siireïna | 'parva ralT.

Nota. Monosyllabum , qnod areüssime praecedenti voei cobaoret, quale est in primis vocabulum est, elidens praeccdcntem syllabam, non tol-lit eaesnram, ut dictum est u. 70. Nota; ideoque in fine prions liemistiebii toleratnr; y. g.