«nc^?rr»gt;^{,Tt,JV wtJ}' aa*a*#WW

415

sf

7^

GEüCilSC. DE^IS

t,-AN MKT

BBITSCntl

VA^VCMEE

: _::NI6INSS VEZEN

BOOR

ISDNIEY 1:.BB

Av

Vak 99

|| iriquot;t-f— »vi gt;

'• ' ' gt;'■' ■; . ■ . . ' » • ¹

!

t' -

A ■ .i s

I..-.

'ff¹

® '.v k ^ '

.

I

|

-v. • / ■ ;

• . ' • ¹ ' -v : '4

]

__A

hmmhi

■ :

.....

!

■' *'' ■ ' ■

■

.......

■

fiMs' ■'■ ■ ■ ■'■■ •' ■ ■ ■

ilfifilt;iii|i|iiH

■

.

I

I

^,?f:

I

i ¹

I

i

Voor de Arbeiders van Nederland,

als aansporing tot organisatie, heb ik dit boek vertaald. henri polak.

VOORBERICHT

Het is niet onze bedoeling den lezer op te houden met een conventioneele inleiding. Men weet het: de inleiding wordt eerst geschreven als het verhaal geëindigd is; en dit verhaal zal niet eindigen in onzen tijd, noch in den tijd van vele geslachten na ons. Een enkel woord nopens onze wijze van werken en hare resultaten, is alles dat wij behoeven te zeggen, alvorens tot onze hoofdzaak over te gaan.

Hoewel wij de bestudeering van het Vakvereenigings-wezen ondernamen, niet om eene door ons vooropgestelde stelling te bewijzen, doch om te ontdekken welke problemen het ons kon aanbieden, was het onderwerp ons niet zoo vreemd, dat wij niet vooraf eenig begrip hadden van den aard dezer vraagstukken. Wij dachten dat zij bijna zeker van economischen aard moesten zijn en bezittende eene gemeenschappelijke economische moraal; en deze verwachting schijnt ons nog zóó natuurlijk toe, dat wij hare vervulling, indien zij vervuld ware geworden, zonder commentaar zouden aanvaard hebben. Maar het was niet zoo. Onze onderzoekingen waren nauwelijks ter dege begonnen, of wij begonnen in te zien dat de uitwerkingen van het Vakvereenigingswezen op de arbeidstoestanden en op de industriëele organisatie en ontwikkeling, zoodanig beheerscht worden door de eindelooze technische variaties van onze voortbrengingsprocessen, dat zij verschillen van industrie tot industrie en zelfs van vak tot vak; en met hen varieert de economische moraal. Waar wij verwachtten een economischen draad te vinden voor eene verhandeling, vonden wij een spinneweb; en vanaf dat oogenblik zagen wij in, dat wat wij in de eerste plaats te schrijven hadden niet was eene verhandeling, doch eene geschiedenis. En wij zagen dat zelfs eene geschiedenis onmogelijk te volgen zou zijn, tenzij wij de algemeene geschiedenis der geheele beweging scheidden van de bijzondere geschiedenissen van duizenden vak-vereenigingen, waarvan sommige vanaf de vorige eeuw voortdurend bestaan zijn gebleven, terwijl andere verrezen, een korte levensloop leefden en verdwenen. Toen wij aldus onzen arbeid van het onderzoeken der archieven van feitelijk elke belangrijke Vakvereeniging van het eene einde des rijks tot het andere volbracht, en stapels uittreksels, gerangschikt naar de eindelooze bedrijven en onderdeden van bedrijven, verzameld hadden, zagen wij dat wij voor het eerste werk slechts van een klein gedeelte konden gebruik maken — en wel die welke ons het gewichtigst schenen met betrekking tot

9

de ontwikkeling der algemeene beweging. Vele vermaarde werkstakingen en uitsluitingen, vele belangwekkende vakgeschillen, vele sensatie-processen en enkele woeste uitbarstingen van oproer en misdaad, zoowel als vele drooge zaken nopens bizondere bedrijven, moesten óf geheel uit ons verhaal weggelaten, óf slechts op strikt ondergeschikte wijze aangehaald worden in hunne betrekking tot het Vakvereenigingswezen als geheel. Alle ontledingen van de economische uitwerkingen der Vakvereenigingsactie bewaren wij voor een volgend werk over de Problemen van het Vakvereenigingswezen, voor hetwelk wij meer ontleenen aan de annalen der verschillende vereenigingen. En in dat werk zal de meest-eischende vorscher naar economische moraal meer dan tevreden gesteld worden; want er zullen bijna evenveel economische moralen getrokken, als vereenigingen beschreven worden.

Men zal zien, dat de geschiedenis der algemeene beweging, waartoe wij ons hier bepaald hebben, deel uitmaakt van de politieke geschiedenis van Engeland. Ten spijt van alle pleidooien van moderne geschiedkundigen om minder beschrijvingen der handelingen van regeeringen en meer beschrijvingen van de zeden en gewoonten der geregeerden, blijft het waar dat geschiedenis, hoe zij ook afgewisseld en verlevendigd moge worden met beschrijvingen der zeden en gewoonten van het volk, wil zij geschiedenis blijven, den loop der opeenvolgende organisaties moet volgen. De geschiedenis van een volmaakt-democratischen Staat, moet de geschiedenis van eene regeering en een volk tevens zijn. De geschiedenis van het Vakvereenigingswezen is de geschiedenis van een Staat in onzen Staat, en van een zoo nauwgezet-democratischen, dat het wèl kennen dier geschiedenis is; den Engelschen werkman te kennen, als geen lezer van burgerlijke-geschiedenissen hem kennen kan. Vanaf de eerste jaren der achttiende eeuw tot heden toe, hebben Democratie, Vrijheid van Vereeniging, Laisser-faire, Regeling der Uren en Loonen van den Arbeid, Coöperatieve Productie, Vrijhandel, Bescherming en vele andere onderscheiden en dikwijls tegenstrijdige politieke idealen, van tijd tot tijd op de verbeelding der georganiseerde loonarbeiders beslag gelegd en invloed gehad op den loop der Vakbeweging. En, minstens sinds 1867, waar ook de idealen invloed hebben gehad op het Vakvereenigingswezen, heeft het Vakvereenigingswezen invloed gehad op de politiek. Wij zullen in staat zijn aan te toonen, dat sommige omverwerpingen van onze partij-regeeringen, die het meest verbazing wekten in de midden- en hoogere klassen en waarvoor zij en hunne journalisten en geschiedschrijvers na de gebeurtenis de meest ver-gezochte redenen hebben gegeven, hunne verklaring duidelijk vertoonen aan ieder die weet wat de denkwijze der Vakvereenigingsmannen in die dagen was. Dergelijke betoogen zullen echter louter van bijkomenden

10

aard zijn, daar wij aldoor het Vakvereenigingswezen beschreven om het Vakvereenigingswezen-zelf en niet om de ontelbare lichtscham-pen die het werpt op de politiek. 4gt;

In ons laatste hoofdstuk, dat wij eer als een aanhangsel dan als een deel van den eigenlijken opzet van ons werk behoorden aan te bieden, hebben wij getracht een vogelvlucht-gezicht der hedendaagsche Vakvereenigingswereld te geven, met hare ongelijke verdeeling, hare streng-afgedeelde organisatie en gebrekkige politieke inrichting, hare nieuwe regeerende klasse van vak-ambtenaren — boven alles, haren tegenwoordigen overgangstoestand in middelen, doeleinden en taktiek, ten opzichte der menigte van onopgeloste constitutioneele, economische en politieke vraagstukken, die zich aan haar voordoen.

^ Eenige woorden over den arbeid van het verzamelen

der bouwstoffen voor ons werk, kunnen nuttig zijn voor hen die wellicht later wenschen te oogsten op denzelfden akker. Wegens de afwezigheid eener volledige behandeling van eenige periode der Vakvereenigingsgeschiedenis, hebben wij hoofdzakelijk op onze eigen onderzoekingen moeten vertrouwen. Maar ieder die het onderwerp bestudeert, moet de waarde erkennen van Dk. Brentano'S vruchtbare nasporingen in de geschiedenis der Engelsche arbeidersklasse en van Mr. George Howell's door en door practische uiteenzetting van het Vakvereenigingswezen van zijn school en van zijn tijd. Het belangrijkste gepubliceerde materiaal betreffende ons onderwerp, is wellicht het Report on Trade Societies and Strikes (Rapport nopens de Vakvereenigingen en Werkstakingen) in i860 uitgegeven door de Social Science Association (Vereeniging voor de Sociale Wetenschappen), een beknopte schatkamer van nauwkeurig uitgezochte feiten, dat gunstig afsteekt bij de enorme massa schetsmatige en onbewezen mededeelingen verzameld door de vijf historische officiëele enquêtes naar het Vakvereenigingswezen, tusschen 1824 en 1894. Wij hebben bovendien zeer vele en verscheidene feiten omtrent Vakvereenigingen gevonden in tijdschriften en éendags-brochures, in de verschillende openbare bibliotheken over het geheele land. Teneinde het werk van toekomstige geschiedvorschers te vergemakkelijken, voegen wij bij dit werk een complete lijst van die gepubliceerde bouwstoffen welke wij in de gelegenheid waren te ontdekken. ^ Voor de oudere geschiedenis van werklieden-combinaties moesten wij ons verlaten op de openbare archieven, oude couranten en diverse vlugschriften. Aldus zijn onze beide eerste hoofdstukken gebaseerd op de Jour-

4 égt;

amp; ') De hier bedoelde bibliographic komt in deze vertaling niet voor,

daar zij slechts Engelsche of Latijnsche boeken, enz. bevat en dus voor den Nederlandschen lezer weinig nut heeft. (Vert.) lt;$gt;

I I

nalen van het Huis der Gemeenten, de notulen van den Geheimen Raad (Privy Council), de uitgaven van het Bureau der Archieven (Record Office), de ontelbare folio petities aan het Parlement en oude, de nijverheid betreffende brochures, berustende in het Britsch Museum, de bibliotheek der Guildhall, en op de onschatbare verzameling van economische letterkunde, bijeengebracht door professor H. S. Foxwell, St. John's College, Cambridge. Voor het tijdvak vóór 1835 zijn van het meeste gewicht de vele deelen van bemerkingen in manuscript, couranten-uitknipsels, reglementen, verslagen, brochures, enz. nagelaten door francis place, en nu zich bevindende in het Britsch Museum. Deze unieke verzameling, bijeengebracht door den werkzaamsten politicus van zijn tijd, is onmisbaar, niet alleen voor dengene die de beweging der arbeidende klasse bestudeert, maar voor eiken geschiedschrijver van het Engelsche politieke of sociale leven gedurende de eerste veertig jaren dezer eeuw. ^

A Maar het grootste gedeelte onzer bouwstoffen, en in het

bizonder hetgeen betrekking heeft op deze eeuw, is afkomstig van de Vakvereenigingsmannen zeiven. De kantoren der oudere Vereenigingen bevatten belangwekkende archieven, somtijds teruggaande tot de achttiende eeuw — notulen-boeken waarin geslachten van ijverige, zij het ook ongeletterde secretarissen, de ware geschiedschrijvers eener groote beweging, hun best gedaan hebben om de verrichtingen hunner besturen te vereeuwigen, en jaargangen van Vakvereenigingstijdschriften, geïgnoreerd zelfs door het Britsch Museum, waardoor de plannen en het streven van ijverige arbeiderspolitici en bestuurders, maand na maand zijn geleeraard geworden aan de verspreide afdeelingen hunner organisaties. Bij den'aanvang van ons onderzoek verzekerde men ons, dat wij geen' toegang zouden erlangen tot de geheime geschiedenis van sommige der ouderwetsche vereenigingen. Maar wij ondervonden dat deze algemeene indruk betreffende de strikte achterhoudendheid der Vakvereenigingen, ongegrond is. De secretarissen van oude afdeelingen of eerwaardige plaatselijke vereenigingen hebben voor ons hunne aartsvaderlijke kisten met drie sloten, dateerende van de achttiende eeuw, 't onderst boven gehaald. De overlevende leiders van een vervlogen Vakvereenigingswezen plunderden hunne laden, om ten onzen behoeve te vinden de statuten en notulen hunner lang-vergeten vereenigingen. In menig arbeidersgezin in Londen en Liverpool, Newcastle en Dublin — en vooral in Glasgow en

lt;$gt; ') Place's Letter Books, benevens eene onuitgegeven autobiographic,

door zijne familie bewaard, bevinden zich nu onder berusting van Mr. Graham Wallas, die eene kritische biographic van dezen grooten hervormer bewerkt, welke veel nieuw licht zal werpen op al de sociale en politieke gebeurtenissen der Engelsche geschiedenis tusschen 1798 en 184.0. ^

12

Manchester — hebben de afstammelingen van de oude, vaardige ambachtslieden „grootvaders leercontract,quot; of „vaders oud diploma,quot; of een verfomvaaid reglement-boekje opgedoken, om het onderzoek van een vreemdeling te bevorderen, in wien zij vaag iemand herkenden die poogde de kronieken hunner klasse te vereeuwigen. Alle documenten zich bevindende in de kantoren der groote Nationale en Graafschappelijke Vereenigingen zijn met de meeste welwillendheid ter onzer beschikking gesteld geworden, vanaf de gedrukte verslagen en reglementen tot de geheime kasstaten en bestuursnotulen-boeken. In één geval slechts heeft een Algemeene Secretaris ons inzage der oude boeken zijner vereeniging geweigerd en dan nog op grond dat hij zelf van plan was hare geschiedenis te schrijven en ons dus als zijne mededingers op letterkundig terrein beschouwde, é-Dit edelmoedig vertrouwen heeft zich trouwens niet bepaald tot de muffe annalen van het verleden. Tijdens de lange verblijven in de verschillende nijverheids-centra, door dit onderzoek van plaatselijke archieven noodzakelijk gemaakt, werd ons de bestudeering der tegenwoordige werking van de hedendaagsche Vakbonden uiterst gemakkelijk gemaakt. Wij hebben de zittingen der Beroepsraden (Trades Councils) der meeste groote steden bijgewoond; wij waren tegenwoordig bij talrijke afdeelings- en ledenvergaderingen over het geheele land; en een onzer heeft zelfs het exceptioneele voorrecht gehad tegenwoordig te mogen zijn bij de geheime beraadslagingen der Besturen van verschillende nationale vereenigingen, alsook bij de speciale vergaderingen van afgevaardigden, bijeengeroepen door de groote federatieve Bonden van Katoenspinners, Katoenwevers en Kolenmijnwerkers, ter beslissing van gewichtige kwesties van taktiek, en evenzoo bij de zesweeksche zitting in 1892, waarin zestig gekozen afgevaardigden der Gemengde Vereeniging van Machinebouwers (Amalgamated Society of Engineers), eene totale verandering brachten in de taktiek en het inwendig beheer dezer wereld-organisatie. 4» Wij hebben ons natuurlijk niet bepaald tot de arbei

ders-zijde der zaak. In bijna elk nijverheids-centrum hebben wij vertegenwoordigende werkgevers in de verschillende industriën uitgezocht. Van dezen hebben wij vele nuttige wenken en kritieken ontvangen. Maar, zooals te verwachten was, de groote industriëelen zijn voor het grootste gedeelte verdiept in de commercieele zijde hunner zaken en zelden nauwkeurig bekend met de détails van de vroegere, en zelfs niet van de hedendaagsche organisatie hunner werklieden. Meer hulp bij onze taak ontvingen wij van de secretarissen der verschillende patroons-vereenigingen. Vooral in havenplaatsen met veel scheepsbouw hebben deze heeren ter onzer beschikking gesteld hunne ervaringen bij de onderhandelingen met de verschillende takken van arbeid, benevens de bizondere

13

statistieken, door hunne vcreenigingen verzameld. Maar van de geheele werkgevende klasse vonden wij in de directeuren en meesterknechten, die dikwijls zelf werklieden geweest waren, de best-ingelichte en scherpzinnigste critici van Vakvereenigings-orga-nisatie en -taktiek. Wij hebben het dikwijls betreurd, dat juist deze klasse voor den onderzoeker van industrieele problemen het moeilijkst te bereiken is, wier leden minst gedagvaard worden als getuigen voor Koninklijke Commissies van Enquête.

De moeilijkheid van in verbalenden vorm te gieten de tallooze détails van de duizende onderscheidene organisaties en van het uit hunne onderscheidene kronieken samenstellen van iets dat gelijkt op eene geschiedenis der algemeene beweging, is, het behoeft nauwelijks gezegd te worden, zeer groot geweest. Wij zijn ons bewust van de tekortkomingen van ons werk, zoowel uit een letterkundig als uit een geschiedkundig oogpunt. Wij zijn in onze taak gesterkt geworden door de overtuiging — die met den voortgang van ons onderzoek sterker werd — dat de archieven der Vakbonden materiaal bevatten, van de grootste waarde voor den toekomstigen geschiedschrijver der industrieele en politieke organisatie, en dat deze archieven snel aan het verdwijnen zijn. Vele der oudere archieven zijn in het bezit van onverantwoordelijke werklieden, die niet het minste besef hebben hunner geschiedkundige waarde. In de groote Vereenigingen is het niet ongewoon slechts één volledig stel statuten, verslagen, circulaires, enz. aan te treffen. Een brand, eene verhuizing naar nieuwe lokalen, of de dood van een ouden secretaris heeft dikwijls het verdwijnen van al wat niet van dagelijkscb kantoorgebruik is ten gevolge. De ijverige onderzoeker of verzamelaar zal de mate van ergernis begrijpen, waarmede wij, bij aankomst in een oud Vakvereenigings-centrum, vernamen, dat de „oude rommelquot; van het kantoor een maand of zes geleden „opgeruimdquot; was geworden. De plaatselijke openbare bibliotheken en zelfs het Rritsch Museum bevatten slechts zelden iets van de oude of nieuwe inwendige Vakvereenigings-annalen. Wij hebben daarom niet alleen verzameld elk Vakvereenigings-document dat wij konden krijgen, maar wij hebben ook lange uittreksels gemaakt uit, en overzichten van de stapels notulen-boeken, verslagen, statuten, circulaires, brochures, arbeiders-couranten, enz. die men ons geleend had. 4

4 Het verzamelen dezer bouwstoffen en zelfs de wijde uitge

strektheid van het onderzoek-zelf, zouden onmogelijk zijn geweest, als wij niet het geluk hadden gehad de hulp te verkrijgen van een voor dien arbeid zeer bevoegd collega. In Mr. F. W. Galton hebben wij een ijverigen helper gevonden, aan wiens onvermoeiden arbeid wij de uitgebreidheid onzer bouwstoffen en statistieken verschuldigd zijn. Zelf een bekwaam ambachtsman, en gedurende

14

eenigen tijd secretaris v.m zijn Vakbond, bracht hij voor die taak niet alleen scherp vernuft en onvermoeiden ijver, doch ook eene persoonlijke bekendheid met de bizonderheden van het leven en de organisatie der Vakvereenigingen, die zijne medewerking van onschatbare waarde deed zijn. In ons laatste hoofdstuk hebben wij eene duidelijke schets van het inwendige leven eener Vakvereeniging, afkomstig van zijn pen, opgenomen. ^ Wij hebben bovendien van alle zijden de hartelijkste

medewerking ondervonden. Indien wij met name wilden noemen allen wien wij dank schuldig zijn, zouden wij een lijst moeten publiceeren van bijna alle Vakvereenigings-ambtenaren in het rijk. Individuëele erkentenis is in hun geval te minder noodig, daar velen hunner onze hooggeschatte persoonlijke vrienden zijn. Onmiddelijk daarna komt onze verplichting aan vele der groote industriëelen, vooral aan Mr. Hugh Bell, van Middlesboro', en Kolonel Dyer, van Elswick, en aan de secretarissen van patroons-vereenigingen, wier tijd vrijelijk ter onzer beschikking werd gesteld. Aan Professor H. S. Foxwell, Mr. Frederic Harrison, Professor E. S. Beesly, Mr. Robert Applegarth en Mr. John Burns M. P. zijn wij bizonderlijk verplicht voor het ons ter leen verstrekken van vele zeldzame brochures en arbeidersbladen, terwijl Mr. John Burnett en Mr. Henry Crompton zoo goed zijn geweest de proeven van een of meer onzer hoofdstukken na te zien en ze door talrijke opmerkingen te verbeteren. En er zijn twee beste kameraden en vrienden aan wier herhaalde revisie van eiken regel van ons handschrift, het werk alles wat het aanletter kundige verdienste moge bezitten, dankt.

4gt; De bibliographic is uit onze bouwstoffen samengesteld

door Mr. R. A. Peddie, aan wien wij, zoowel als aan Miss Appleyard onzen dank betuigen voor de zware taak van het verifieeren van bijna alle citaten.

Sidney Webh. Beatrice Webb.

41 Grosvenor Road, Westminster. April 1894.

HOOFDSTUK I.

De oorsprong van het Vakvereenigingswezen.

Eenc Vakvereeniging, zooals wij de uitdrukking opvatten, is een voortdurend verbond van loonarbeiders, ten doel hebbende hunne arbeidsvoorwaarden te handhaven en te verbeteren. Deze vorm van vereeniging heeft, zooals wij zullen zien, in Engeland bijna twee eeuwen bestaan; en men kan niet aannemen, dat die plotseling ten volle ontwikkeld ontstaan is. Maar hoewel wij de instellingen, die somtijds aangeduid zijn geworden als de voor-loopers van het Vakvereenigingswezen, kortelijk zullen bespreken, zal ons eigenlijk verhaal een aanvang nemen bij het begin der achttiende eeuw, vóór welk tijdstip wij het bestaan in de Britsche Eilanden van iets dat juist in onze definitie past, niet hebben kunnen ontdekken. Hoewel bovendien is opgemerkt geworden dat in de middeleeuwen op het Vasteland van Europa waarschijnlijk gelijksoortige genootschappen bestaan hebben, hebben wij geen reden te veronderstellen dat dergelijke instellingen eenigen invloed hadden op de opkomst en de ontwikkeling der Vakvereenigings-beweging in dit land. Wij achten ons daarom gerechtigd en zijn ook trouwens genoodzaakt, onze geschiedenis uitsluitend te bepalen tot de Vakvereenigingen van het Vereenigde Koninkrijk. égt;

amp; Wij hebben, krachtens onze definitie, van onze geschie

denis opzettelijk uitgesloten elke beschrijving der tallooze gelegenheden waarin handwerkslieden één-dags-combinaties tegen hunne maatschappelijk meerderen hebben gevormd. Werkstakingen zijn zoo oud als de geschiedenis zelve. De vernuftige zoeker naar historische parallellen, kan bijvoorbeeld in de muiterij der Hebreeuwsche steenbakkers in Egypte, in 1490 v. C., tegen den eisch hunner meesters om baksteenen te maken zonder stroo, een merkwaardige voorloopster vinden van de werkstaking der katoenspinners te Stalybridge, in 1892, gericht tegen het hen ter verwerking verstrekken van slecht materiaal. Maar wij kunnen de ontelbare opstanden van onderworpen rassen, de slaven-oproeren, en de opstanden der half-slaafsche boeren, waarvan de annalen der geschiedenis vol zijn, niet ernstig beschouwen als op welke wijze ook overeenkomend met de hedendaagsche Vakvereenigingsbeweging. Deze vormen van den „industriëelen oorlogquot; vallen buiten ons onderwerp, niet alleen 2 - Sidney Weisi). 17

omat in geen enkel geval blijvende organisaties er het gevolg van waren, maar omdat de „werkstakersquot; niet waren gehuurde loonarbeiders, pogende te verbeteren de bepalingen van een arbeidscontract, dat zij vrijwillig hadden aangegaan. 4 4 Zoodra wij echter van de annalen der slavernij of van de lijfeigenschap overgaan tot die van de in naam vrije burgerschap der middeleeuwsche stad, betreden wij meer voor bespreking vatbaren bodem. Wij maken geen aanspraak op eene grondige kennis van het leven in de Engelsche steden der middeleeuwen. Maar het is duidelijk dat daar ten allen tijde, nevens den onaf-hankelijken meester-handwerksman, een aantal gehuurde daglooners waren, waarvan men weet dat zij zich nu en dan tegen hunne regeerders en patroons vereenigden. Deze vereenigingen hebben, naar gemeld wordt, somtijds maanden en zelfs jaren bestaan. In 1387 bijvoorbeeld, wordt van de knechten der Londensche marokijnwerkers, toen in opstand tegen de „opzichters van het vak,quot; bericht, dat zij er naar streven eene blijvende broederschap te vormen. ') Negen jaar later verzekeren de zadelmakers-knechten, „Yomenquot; geheeten, dat zij „sinds onheuchelijken tijdquot; een broederschap hebben, met eigen kleedij en aangestelde bestuurders. De meesters verklaarden echter, dat het genootschap slechts dertien jaren oud was en tot doel had de loonen te doen stijgen. In 1417 wordt den kleedermakers „knechten en dagloonersquot; te Londen verboden buiten de huizen hunner meesters te wonen, daar zij bijeenkomsten houden en een soort van genootschap gevormd hebben. ⁸) Deze broederschappen bepaalden zich trouwens niet tot Londen. In 1538 bericht de Bisschop van Ely aan CROMWELL, dat een en twintig schoenmakers-daglooners van Wisbech zijn bijeengekomen op een heuvel buiten de stad en drie hunner gezonden hebben, om alle meester-schoenmakers uit te noodigen met hen te beraadslagen, ten einde eene verhooging hunner loonen door te voeren, dreigende dat „niemand binnen twaalf maanden en een dag in de stad zal komen om voor die loonen te dienen, of wij zullen een arm of een been van hem nemen, tenzij zij een eed willen afleggen, zooals wij gedaan hebben.quot; („There shall none come into the town to serve for that wages within a twelve month and a day, but we woll have an harme or a legge of hym, except they woll take an othe as we have doon.quot;) ') 4

4 Uit deze voorbeelden, ontleend aan de totnogtoe uitge-

é ' 4

^ ') Riley's Memorials of London and London life in the Thirteenth,

Fourteenth and Fifteenth Centuries, pag. 542—43.

^ ²) Riley's Memorials, (London, 1888), pag. 495.

^:l) Riley's Memorials, pag. 609. Clode's F.arly History of the Merchant Taylors Company, deel I, pag. 63. lt;ggt; ⁴) Calendars of State Papers: Letters and Papers, Foreign and

18

geven zeer fragmentarische bouwstoffen, valt op te maken dat een vollediger onderzoek der niet-gepubliceerde archieven wellicht eene geheele reeks van daglooners-brocderschappen aan den dag zou brengen en ons in staat zou stellen de juiste samenstelling dezer genootschappen vast te stellen. Het is bijvoorbeeld volstrekt niet duidelijk of de aangehaalde voorbeelden werkstakingen waren, gericht tegen de patroons, of muiterijen tegen de autoriteit van het gilde. Onze indruk is, dat het geval der schoenmakers van Wisbech, en wellicht eenige der andere, het nog niet tot rijpheid gekomen stadium eener Vakvereeniging uitmaken. Op dezen grond veronderstellende dat verder onderzoek zou bewijzen, dat zulke kortstondige vereenigingen van gehuurde ambachtslieden tegen hunne patroons, wezenlijk in duurzame genootschappen van gelijken aard overgingen, zouden wij genoodzaakt zijn onze geschiedenis met de veertiende of vijftiende eeuw te doen aanvangen. Maar na nauwkeurige beschouwing van elk bekend geval van een ambachtslieden-broederschap in Engeland, zijn wij ten volle overtuigd dat er totnogtoe geen bewijs is van het bestaan van eenige duurzame en onafhankelijke combinatie van loonarbeiders tegen hunne patroons gedurende de Middeleeuwen. ^

é- Er zijn eenige andere gevallen, waarin genootschappen,

waarvan somtijds aangenomen wordt dat zij uit ambachtslieden *) samengesteld waren, een duurzaam bestaan bezaten. 4»

4» Maar in al deze gevallen vormde de „Bachelors' Com

panyquot;, verondersteld eene daglooners-broederschap te zijn, eene

Domestic, Henry VIII, Vol. XIII, part. I, 1538, No. 1454, pag. 537. Vergelijk de vluchtige combinaties aangehaald door Fagniez, Etudes sur l'industrie et la e/asse industrietle a Paris {Parijs, 1877), pag. 76, 82, enz. lt;$gt;

') professör Ashley heeft aangenomen, dat wij in de maatschap der „Bachelorsquot; (Jonge gezellen) of „ Yeomen Tailorsquot; (kleermakersknechten) samenhangend met het Lonclensche Gilde der Kooplieden-Kleedermakers (Merchant Tailors' Company) tusschen 1446 en 1661 zien „voor de eerste maal ontsluierd het bestaan en iets van de samenstelling eener vereeniging van daglooners, die er in slaagde zich gedurende eene langdurige periode staande te houdenquot;. Nauwkeuriger onderzoek der bouwstoffen waaruit professor Ashley zijn levendig beeld dezer veronderstelde daglooners-vereeniging getrokken heeft, doet ons neigen tot de meening dat zij volstrekt niet uit daglooners, doch uit meesters samengesteld was. Dit kan in de eerste plaats afgeleid worden uit het feit dat in de gelederen der veronderstelde daglooners te vinden waren vermogende leiders als Richard Hilles, de vriend van Cranmer en bul-linger, die in 1535 een „Bachelor in Budge'quot; (Iemand die het recht had bij openbare feestelijkheden, enz., in pelskleederen gehuld, naar den Lord Mayor te gaan. vert.) der „Yeomen Companyquot; werd (Clode, Early History of the Merchant Tailors' Company Vol. II, pag. 64) en Sir Leonard Halliday, later Lord Mayor, die van 1572 tot 1594 in de „Bachelors' Companyquot; was, toen „hij gekozen werd tot lid van de hoogere hierarchie der Corporatiequot; (Ibid pag. 237) De „Bachelors' Companyquot;, verre van samengesteld te zijn uit behoeftige loonarbeiders, betaalde zelfs het grootste deel van de kosten van den praal-optocht bij het aanvaarden van het burgemeesterschap en had de leiding dezer ver-

19

ondergeschikte afdeeling van het meestersgilde, door welks bestuurders zij beheerd werd. Het is duidelijk, dat genootschappen waarvan de werkgevers de kassen beheerden en de bestuurders benoemden, geenerlei overeenkomst kunnen hebben met moderne vakvereenigingen.

tooning in handen. De „Bachelors in Foynesquot; (Deze hebben hetzelfde recht als de „Bachelors in Budgequot;, doch droegen mantels van een ander soort bont, VERT.) en die „in Budgequot; worden alle genoemd als deelgenomen hebbende aan de processie in „tabbaarden met fluweel omzoomd en hunne wambuizen, lijfrokken en kamisolen van satijn, damast of taffetasquot; (Ibid, pag. 262—266). En toen de „Companyquot; in 1609 werd aangeslagen in de belasting ten behoeve der nederzettingen in Ulster, droegen de „Bachelorsquot; bijna evenveel bij als de kooplieden (155 p. st. 10 s. van tien leden, tegen 187 p. st. 10 s. van negen leden, Ibid, vol. I, pag. 327—9). Of de „Bachelors' Companyquot; ooit een naar verhouding groot getal gehuurde ambachtslieden bevatte, schijnt uiterst twijfelachtig te zijn, hoewel haar doel blijkbaar was het organiseeren van het bedrijf. De leden betaalden, blijkens de verordening van 1613, eene contributie van 2 s. 2 d. (f 1.30. Vert.) per drie maanden „voor de armen der broederschapquot;. Uit kan gesteld worden tegenover de drie-maandelijksche contributie van 8 d. {/■0.40. Vert.) per jaar, of 2 d. (/quot;o.io. Vert.) per kwartaal, geheven, ingevolge de verordening van Augustus 1578, van eiken knecht of daglooner, in het bezit van burgerschapsrechten. De kassen der beide Companies werden gescheiden gehouden, maar herhaaldelijk schonken zij elkander over en weer giften, en niet, zooals Professor Ashley beweert, alléén de vertakking aan het hoofdgenootschap. (Ibid, vol. 1, pag. 67—9). Dat de „Bachelors' Companyquot; volstrekt niet alleen daglooners omvatte, is zeker. Sir leonard Halliday bijvoorbeeld, werd, na zijn leertijd volbracht te hebben, in April 1564 „Freemanquot; (volslagen burger) en begon onmiddelijk voor eigen rekening zaken te doen, waartoe hij een renteloos voorschot wist te verkrijgen. Toch, hoewel zijne zaken bloeiden, „vinden wij hem in 1572 ingeschreven in de „Bachelors' Companyquot;, en het was niet vóór 1594 dat hij tot de eigenlijke „Companyquot; werd toegelaten. (Ibid, vol. ii, pag. 237). En in de ordinantie van 1507 „voor al die personen, wien het door den Meester en Gilde-oversten veroorloofd zal zijn huis en winkel open te houdenquot;, wordt bepaald, dat de persoon die een winkel wenscht te openen, niet alleen zijn patent, doch ook voor zijne toetreding tot de „Bachelors' Companyquot; en om haar broeder te zijnquot; 3 sh. 4 d. (f 2.—) moet betalen (Clode, Memorials of the Merchant Tailors' Company, pag. 209). Evenmin toonen de voorbeelden van haar optreden, door Prof. Ashley aangevoerd, aan, dat zij, zooals hij schijnt te veronderstellen, de belangen der loonarbeiders, als onderscheiden van die der werkgevers, behartigde. Ue vijandigheid tegenover buitenlanders, het verlangen om contracten voor de levering van kleederen aan het gouvernement machtig te worden en het streven naar een beperking van het aantal leerlingen tot twee per meester, zijn alle te rijmen met de theorie, dat de Bachelors' Company, evenals de moeder-vereeniging, bestond uit meesters, die wellicht iets minder welvarend dan de heerschende kliek, en misschien meer kleermakers waren, dan kleeren- of lakenhandelaars. Ue andere voorbeelden, waaruit de vereenzelviging van Bachelors' Companies met werkliedenver-eenigingen zou moeten blijken, zijn niet overtuigender dan dat van de Merchant Tailors. Uat de „knechtenquot;, gezellen of daglooners in verschillende bedrijven een soort van „aalmoezen-busquot;, of weldadigheidsfonds bezaten, is ongetwijfeld waar; doch dat deze werden aangewend in vak-geschillen, of dat zij onafhankelijk waren van het toezicht der meesters, moet op het oogenblik als hoogst onwaarschijnlijk beschouwd worden. Het sterkste geval van onafhankelijkheid is dat der Oxfordsche cordwainers. (Selections from the Records of the City of Oxford, door William H. Turner, Oxford, 1880). lt;ügt;

20

4gt; De verklaring van den langzamen groei van duurzame

vereeniging onder de gehuurde ambachtslieden is, gelooven wij, te vinden in het uitzicht op economischen vooruitgang, dat de bekwame ambachtslieden nog bezaten. Wij willen niet doelen op het bestaan van eenigen Gouden Tijd waarin elke bekwame werkman zijn eigen meester en het loonstelsel onbekend was. De oudste kronieken der Engelsche steden-geschiedenis bevatten aanduidingen nopens gehuurde ambachtslieden, die niet altijd tevreden waren met hunne loonen. Maar de als leerling aangenomen ambachtsman in de bekwaamheid vereischende ambachten, behoorde, tot betrekkelijk laten datum, tot denzelfden maatschappelijken stand als zijn patroon en was zelfs in den regel de zoon van een meester in hetzelfde of in een gelijksoortig bedrijf. Zoolang het bedrijf hoofdzakelijk werd uitgeoefend door kleine meesters, ieder slechts een of twee knechten in dienst hebbende, kan het diensttijdvak als gehuurd loonarbeider voor een doortastend man in den regel niet grooter dan eenige jaren geweest zijn, en de ijverige leerling kon redelijkerwijze hopen, zoo niet altijd zijns meesters dochter te huwen, dan toch eigen zaken te kunnen beginnen. Aldus zou elke jeugdige organisatie hare oudste en bekwaamste leden verliezen en zich noodzakelijkerwijze moeten bepalen, als het Dag-looners-gild van St. George te Coventry, tot ,,de jonge liedenquot; ¹), of als de één-dags-broederschap van kleedermakers-gezellen van 1415—17, tot „een ras van jeugdigen en tevens onbestendigenquot; ²), uit welks ongeoefende gelederen het moeilijk zou zijn de noodige goede vakvereenigings-leiders te trekken. Daarom zijn wij in staat te begrijpen hoe het komt, dat, terwijl industriëele onderdrukking van alle tijden is, wij eerst dan de overgang van vluchtige combinaties tot blijvende vakvereenigingen zien, als de veranderde industriëele toestanden het vooruitzicht van den gezel om eens zelf meester te worden tot een oneindig klein kansje hebben teruggebracht. Deze gevolgtrekking wordt versterkt door een dergelijk geval in het hedendaagsche Lancashire. De „piecersquot; (aanknoopers), die de „mulesquot; (spinklossen) bedienen, worden aangenomen en betaald door de eigenlijke katoenspinners, onder wien zij werken. De „big-piecerquot; (grof-aanknooper) is dikwijls een volwassen man, even bekwaam als de spinner zelf, van wien hij echter een zeer gering loon ontvangt. Maar hoewel nu de katoenbewerkers een merkwaardigen aanleg voor het vakvereeni-gingsleven aan den dag leggen, hebben de pogingen tot het vormen eener onafhankelijke organisatie der „piecersquot; steeds schip-

') Dugdale's Antiqntities of Warwickshire {1656), pag. 125. 4^ ^ ⁵) Riley's Memorials, pag. 653 | ClüDE, Early History of Merchant

Tailors' Company, deel I, pag. 63.

21

breuk geleden. De energieke en bekwame „piecerquot; streeft er steeds naar spinner te worden, meer belang hebbend bij het verminderen dan bij het doen stijgen van de loonen der „piccersquot;. De leiders van elke opkomende beweging onder de „piecers'\ moesten haar noodzakelijkerwijze verlaten toen zij zeiven werkgevers werden van de klasse waaruit zij waren voortgekomen. Maar hoewel de ,,piecersquot; in Lancashire er nimmer in slaagden eene onafhankelijke vakver-eeniging te vormen, zijn zij toch niet zonder hunne genootschappen, in welker statuten wij nu en dan aanduidingen kunnen vinden van liet verband tusschen het gilde der meesters en de Bachelors' Company, of een ander ondergeschikt genootschap, waarvan de gezellen wellicht deel uitmaakten. De spinners hebben, uit puur eigenbelang, hun helpers ingedeeld in afzonderlijke vereenigingen. Deze genootschappen, waarvan het lidmaatschap verplichtend is, vormen een ondergeschikt deel der spinners-vakvereeniging, welker bestuurders de contributiën vaststellen en innen, de reglementen redigeeren, de uitkeeringen doen plaats hebben en in alle opzichten de zaken besturen, zonder zelfs in de geringste mate de leden zelf te raadplegen. Het is niet moeilijk te begrijpen, dat de meesters-ambachtslieden, die het bestuur van een middeleeuwsch gilde uitmaakten, op dergelijke wijze de gezellen of mindere vakgenooten indeelden in eene ondergeschikte broederschap, welker drie-maandelijksche contributiën zij bepaalden, welker wardens (bestuurders) of plaatsvervangende wardens zij aanstelden, welker kassen zij beheerden en, in het kort, welker zaken zij geheel controleerden, zonder de gezellen stem in deze aangelegenheden toe te kennen. ') 4 Als een verder bewijs noodig ware dat het 't vooruitzicht

op economische vooruitgang was, hetwelk het tot-stand-komen van blijvende combinaties onder de gehuurde ambachtslieden der middeleeuwen in den weg stond, dan konden wij het feit aanvoeren, dat zekere klassen van geoefende handwerkslieden, die geen kans hadden werkgevers te worden, er in geslaagd schijnen te zijn langlevende combinaties te vormen, die wettelijk onderdrukt moesten worden. De metselaars bijvoorbeeld, hadden reeds lang hun „jaar-lijksche congregaties en op de samenkomsten van hun algemeen kapittel gevormde confederatiesquot; gehad, die in 1425 uitdrukkelijk bij de wet verboden werden.²) En den leidekkers van Worcester werd in 1467 door de overheid dier stad verboden „een parlementquot; onder hen te vormenquot;. ³) Het lijkt inderdaad waarschijnlijk, dat de metselaars, die van karrewei naar karrewei het land door-

4

4 •) Vergelijk: Fagniez, Études sur 1'industrie et la elasse industriellc

d Paris (Paris 1877) pag. 123.

4 ^a) 3 Henry VI c. i.; zie ook 34 Edward III c. q. ❖

4 ^s) Ordinances of Worcesterquot;, aangehaald in Toulmin Smith's English

Gilds, pag. 399. O

22

zwierven, vereenigd waren, niet in een plaatselijk gilde, doch in een ambachts-broederschap van nationalen omvang. Zulk een genootschap zou, indien verdere onderzoekingen meer licht op zijne samenstelling en wijze van werken werpen, niet onwaarschijnlijk vele punten van overeenkomst blijken bezeten te hebben met de huidige Vereeniging van Metselaars, die in 1832 gesticht werd. Maar, ongelijk aan den werkman in de moderne bouwvakken, diende de metselaar der middeleeuwen niet een aannemer of tusschenpersoon, doch den klant-zelf, die de materialen verschafte, het toezicht op het werk hield en de bekwame ambachtslieden, zoowel als hunne helpers en leerlingen, tegen vaste dagloonen aannam. ') In tegenstelling met de handwerkslieden der steden, bleven de metselaars, leidekkers, enz. vanaf het einde van hun leertijd tot het einde van hun werkmans-leven, in een en dezelfde economische positie, een positie die het midden schijnt gehouden te hebben tusschen die van den meester en den gezel in andere bedrijven. Evenals de dorpstimmerman van den tegen-woordigen tijd, waren zij onafhankelijke voortbrengers, die hun vak geheel zelfstandig uitoefenden en rechtstreeks met den klant in betrekking stonden. Maar, ongelijk aan den typischen meester in andere ambachten, verkochten zij niets dan hun arbeid, niets dan hun eigen arbeid, tegen vaste, gebruikelijke prijzen, en hadden dus niets te maken met het behalen van winst, hetzij op den koop of verkoop van materialen, of op het huren van ondergeschikte arbeiders.²) De levensvatbaarheid hunner combinaties werd dientengevolge niet belemmerd door de invloeden, die, zooals wij hebben aangeduid, in Engeland noodlottig bleken te zijn voor de gelijksoortige pogingen der gehuurde gezellen in de ambachten.

Maar als het voorbeeld van de bouwvakken in de middeleeuwen onze gevolgtrekking nopens de oorzaak van den langzamen groei der combinatie onder de gezellen in andere bedrijven ondersteunt — vragen de „jaarlijksche bijeenkomsten en verzamelingen der metselaarsquot; zelf onze aandacht, als gevallen van vroeg trade unionisme. Van de grondslagen, verrichtigen en ontwikkeling dezer middeleeuwsche genootschappen in de bouwvakken, weten wij ongelukkiglijk niets. Het is merkwaardig, dat, voor zoover ons bekend is, later dan de vijftiende eeuw geen spoor van hun bestaan geworden worden. Gedurende de achttiende eeuw is er, zooals wij

lt;$gt; ') Vergelijk de gelijksoortige gevallen, medegedeeld door Fagniez,

Etudes sur [industrie et la c/asse industrielle a Paris (Paris 1877), pag. 203.

³) Dr. Brentano heeft opgemerkt (pag. 81) dat de groote meerderheid der wettelijke loonbepalingeti in de middeleeuwen betrekking hebben (indien niet op den landbouw) op de bouwvakken; en wellicht waren die, evenals de moderne bepalingen nopens den rijtuighuur, meer gericht op de bescherming der belangen van den klant, dan op die van den kapitalist.

zullen zien, geen gebrek aan gegevens nopens de combinaties van werklieden in bijna elk ambacht. De werkgevers schijnen onafgebroken naar het parlement geloopen te hebben, om te klagen over de wandaden hunner werklieden. Maar van combinaties in de bouwvakken hebben wij, tot aan de allerlaatste jaren der eeuw, nagenoeg geen spoor kunnen vinden. Als wij daarom, ons strikt houdende aan de letter onzer definitie, de metselaars-confederatie beschouwden als een vakbeweging, zouden wij genoodzaakt zijn de bouwvakken te beschouwen als het unieke geval eener nijverheid, die in de vijftiende eeuw eene periode van trade unionisme had, dan verscheidene eeuwen lang verkeerde in een toestand waaronder trade unionisme onmogelijk was, om eindelijk opnieuw over te gaan tot een toestand waarin het vakvereenigingswezen bloeit. Onze eigen indruk is echter, dat de „bijeenkomsten en verzamelingenquot; der metselaars meer beschouwd moeten worden als de embryonaire toestand van een gilde van meesters, dan als een vakvereeniging. Het komt ons voor, dat er een fijn onderscheid bestaat tusschen de economische positie van werklieden die zich rechtstreeks verhuren aan den individueelen consument, en die, welke, als de typische, hedendaagsche vakvereenigingsman, een werkgever dienen, die staat tusschen hen en de eigenlijke consumenten en die hun arbeid huurt, ten einde er de winsten uit te halen, die hem zijn „bestuurdersloonquot; verschaffen. Wij gelooven dat, met de architectonische ontwikkeling van den woningbouw, de bekwamere ambachtslieden meer en meer naar het meesterschap neigden en daarmede de organisaties van zulke ambachtslieden onbewust naar het gewone type van een meestersgilde. ') Onder zulk een industrieel stelsel zouden de gezellen dezelfde vooruitzichten op economischen vooruitgang hebben, als die welke den groei van levensvatbare vereenigingen in de gewone ambachten verhinderden; en in deze omstandigheid ligt misschien de verklaring der opvallende afwezigheid van eenig blijk van trade

') Zulk een meesters-vereeniging zien wij in de metselaars Lodge of Atchison's Haven, die op 27 December 1735 de volgende resolutie aannam; „De Company of Atchison's Haven, in vergadering bijeen, heeft Andrew Kinghorn schuldig bevonden aan een allerafschuwelijkste misdaad tegen het geheele Steenhouwers-Bedrijf, door zich niet te onderwerpen aan de Company en zijn werk zóó goedkoop aan te nemen, dat niemand er zijn brood aan kan verdienen. Daarom heeft hij zich, door zich niet te onderwerpen, uitgesloten van de gezegde Company en daarom beveelt de Company hierdoor, dat na dezen niemand, noch gezel, noch leerling, zal werken onder gezegden Andrew Kinghorn, op straffe van, als hij, uitgeworpen te worden. Insgelijks als iemand het voorbeeld van gezegden Andrew Kinghorn zal volgen door werk te nemen tegen acht Schotsche ponden per roede, de muren zijnde twintig voet hoog, en met een korting van achttien Schotsche stuivers per voet, dat zij zullen uitgeworpen worden op dezelfde wijzequot;. (Sketch of the Incorporation of Masons door James Cruikshank (Glasgow, 1879), pag. 131—32).

24

unionisme in de bouwvakken tot op het einde der achttiende eeuw. ¹) Toen echter de kapitalistische bouwer, of aannemer, den meester-metselaar, meester-stucadoor, enz. begon te verdringen en deze klasse van kleine ondernemers opnieuw plaats moest maken voor een hierarchic van gehuurde arbeiders, begonnen, zooals wij zullen zien, vakvereenigingen, in de moderne beteekenis, te verrijzen.²) ^

Wij hebben ons eenigzins langdurig bezig gehouden met deze kortstondige genootschappen van loonarbeiders en met de gezellen-broederschappen der middeleeuwen, omdat zeer plausiebel kan beweerd worden, dat zij in zekeren zin de voorloopers der vakvereeniging waren. Maar, vreemd genoeg, is het niet in deze instellingen dat men den oorsprong van het vakvereenigingswezen gewoonlijk gezocht heeft. Voor den voorlooper der moderne trade union heeft men zich gewend, niet tot de middeleeuwsche genootschappen van de arbeiders, doch tot die van hunne meesters — dat is: tot de ambachts-gilden. ³) De uiterlijke gelijkenis van de vakvereeniging met het ambachts-gilde had lang de aandacht getrokken, zoowel van vrienden als van vijanden van het vakvereenigingswezen; maar het was de verschijning (in 1870) van PROF.

') Thorold Rogers wijst erop, dat de klokketoren van Mer ton College in 1448—50 gebouwd werd door rechtstreeks in dienst genomen loonarbeiders. Het nieuwe kruismidden werd in het begin van de zeventiende eeuw uitbesteed aan een meester-steenhouwer en een meester-timmerman, maar het schoolbestuur leverde nog zelf de bouwmaterialen. {History of Agriculture and Prices, deel I, pag. 258—60; deel III, 720—-37; deel V, pag. 478, 503, 629).

^s) In verband hiermede mogen de Londensche Vletterlieden, die altijd rechtstreeks met hun klanten te doen hadden, genoemd worden; onder hen bestaat de overlevering van sinds 1350 onafgebroken georganiseerd te zijn. Machtiging om het vletterlieden-bedrijf te regelen werd in 1555 wettelijk verleend aan de toen erkende Company van Vletterlieden en Schuitenvoerders op de Theems, welker bestuur van den aanvang af schijnt in handen te zijn geweest van de meester-schuitenvoerders. De Vletterlieden, die geen meesters hadden, waren verplicht vergunning te vragen aan deze Company, en hun huidige vakvereeniging, de Algemeene Vereeniging van Vletterlieden en Schuitenvoerders, werd in 1872 opgericht, met het expresselijk doel eenige vertegenwoordiging der werkende schuitenvoerders in het bestuurscollege der Company te erlangen. Genootschappen van Vletterlieden, met vak-doelein-den, schijnen vóór dien bestaan te hebben in 1789 (een Society of Watermen, te Rotherhithe) en in 1799 (Friendly Society of Water men usually plying at the Hermitage Stairs, in the parish of St. John, Wapping); en Mavhew beschrijft, in 1850, plaatselijke „roeiers-vereenigingenquot; en een Vereeniging tot bescherming van Vletterlieden. {London Labour and the London Poor; London 1SS1).

^ ⁸) Schanz beweert echter in zijn Zur Geschichte der Deutschcn Gesel-

lenverbande (Leipzig 1877) dat de genootschappen van gezellen, die vóór den Dertigjarigen Oorlog in Duitschland zij aan zij met de ambachts-gilden bloeiden, inderdaad vakvereenigingen waren. — Vergelijk SCHMOLLER's Strassburger Tucker and Webereunft (Straatsburg 1S79).

25

Brentano's uitnemende studie over „De oorsprong der Trade Unionsquot;, die aan de populaire idee vorm gaf. ')

Zonder in het minst te beweren, dat eenig verband kon bespeurd worden tusschen het middeleeuwsche gilde en de moderne vakvereeniging, duidde Dr. Bkentanü aan dat de eene in zooverre de opvolgster was van het andere, dat beide instellingen opgekomen waren ,,bij het te-niet-gaan van een oud systeem en onder menschen lijdende door deze desorganisatie, teneinde onafhankelijkheid en orde te kunnen handhaven.quot; ~) En toen de Heer George Howell vóór zijn geschiedenis van het vakvereenigingswezen een samenvatting van Dr. Brentano's beschrijving der gilden voegde, werd aangenomen dat de vakvereeniging, op de een of andere ongedefinieerde wijze, inderdaad afstamde van het ambachts-gilde ³).

Wij zijn daarom verplicht van ons thema af te wijken, teneinde het verband tusschen het middeleeuwsche gilde en de moderne vakvereeniging te onderzoeken. Indien kon worden aangetoond dat de vakvereenigingen, hoe dan ook, de afstammelingen der oude gilden zijn, dan zou het natuurlijk de oorsprong dier laatsten zijn, welken wij zouden hebben na te sporen. 4gt;

De beweerde afstamming der vakvereeniging van de middeleeuwsche ambachts-gilden steunt, voor zoover wij hebben kunnen nagaan, op hoegenaamd geen gronden. De historische bewijzen duiden een geheel andere richting aan. In Londen bijvoorbeeld heeft meer dan een vakvereeniging sinds de acht-4 4

lt;$gt; ') Dr. Brentano's opstel was oorspronkelijk een voorwoord bij Toul-

min Smith's English Gilds, in 1870 uitgegeven door de Eany English Text Society. Het werd opnieuw afzonderlijk uitgegeven als The History and Development of Gilds, and the Origin of Trades Unions (London 1870) en het is naar deze uitgave dat wij verwijzen. IJr. Brentano's grooter werk. Die Arbeiter-gilden der Gegemuart (Leipzig 1871—72), bevat ook dit opstel, evenals zijn artikel in de A'orth British Review van October 1870, over „De groei eener Vakvereenigingquot;. Het is niet meer dan billijk, te erkennen, dat in deze, de knapste studie over de geschiedenis der Engelsche Vakvereenigingen, Dr. Brentano geen voedsel geeft aan het populaire denkbeeld van de wezenlijke afstamming der vakvereenigingen van de gilden. De Cvbden Club Essays (Londen 1872) bevatten een goed artikel over de trade unions, van de hand van den heer Joseph Gostick, waarin beweerd wordt dat deze vereenigingen in Engeland vóór de achttiende eeuw onbekend waren en in geenerlei verband stonden met de gilden.

^ ') Pag. 102. ^

•S» ³) De eerste honderd pagina's van George Howell's Conflicts of

Capital and Labour, (Londen, eerste druk 1877, tweede druk 1891) zijn een nauwkeurig-gevolgde samenvatting van Dr. Brentano's opstel, die, dikwijls in dezelfde bewoordingen, verschijnen als van Mr. Howell zelf afkomstig. Maar bij nadere overweging knoopt Dr. brentano in zijn Arbeitergilden der Gegen-wart (deel 1, hoofdst. III, pag. 83) de trade unions, evenals'Schanz, nadrukkelijk vast, niet aan de gilden, doch aan de Gezellen-Broederschappen, die, naar hij zegt, wellicht „onder veranderde omstandigheden zijn herrezen tot nieuwe kracht en nieuw leven, en tot een nieuwe taktiek.quot; ^

20

tiende eeuw een onafgebroken bestaan bewaard. De ambachtsgilden bestaan nog in de gedaante der City Companies, en op geen enkel

punt barer geschiedenis vinden wij de geringste aanwijzing dat ||IHr

onafhankelijke gezellen-vereenigingen zich eruit vertakt hebben.

Tegen de achttiende eeuw hadden de Londensche werklieden elk aandeel verloren, dat zij mogelijk eens in de Companies bezeten hadden, welke grootendeels reeds opgehouden hadden eenig verband te houden met de bedrijven waarvan zij de namen droegen '). Het wordt wel eens beweerd dat de Londensche Companies een uitzon-derings-geschiedenis gehad hebben en dat de gilden in steden waar zij een meer normale ontwikkelingsgang doorliepen, wellicht de oorsprong waren der moderne vakvereeniging. Deze bewerin berust op geen betere gronden dan de andere. Noch in Bristol,

noch in Preston, noch in Newcastle, noch in Glasgow zijn wij erin geslaagd het geringste verband tusschen de langzaam stervende gilden en de opkomende trade unions op te sporen. Zich beroepende op een verhaal van den Heer Frank Hill, verklaarde de

Heer J. m. ludlow te Sheffield eens nadrukkelijk -), dat directe ||||gr

affiliatie bewezen kon worden. Ijverige onderzoekingen naar den aard en de geschiedenis der nog bloeiende Messenmakers Com-

pany, hebben bewezen dat dit uitsluitend uit meesters bestaand genootschap nimmer eenige der talrijke vakvereenigingen, waarvan Sheffield vol is, oprichtte of deed ontstaan. Blijft over het geval te Dublin, waar eenige der oudere unions zelf beweren van de gilden af te stammen. Doch ook hier blijkt uit nauwkeurige

onderzoekingen niet alleen de afwezigheid van eenige affiliatie of ilii

rechtstreeksche afstamming, doch ook de onmogelijkheid van eenig organisch verband tusschen de uitsluitend Protestandsche gilden,

die niet vóór 1842 afgeschaft werden, en de hoofdzakelijk Roomsch-Katholieke vakvereenigingen, die vele jaren vóór 1842 hun grootsten invloed bereikten ³). Wij beweren zelfs, en met eenig vertrouwen,

dat in geen enkel geval een trade union in het Britsche rijk,

direct of indirect uit een ambachts-gilde ontstond. ^

égt; Het wordt vaak als vaststaand aangenomen, dat de vak- Sm

4 4

') Zoolang de Companies eenige jurisdictie over hunne vakken uitoefenden, vinden wij (als in de gevallen van de Londensche Lijstenmakers en de Zijdewevers van Dublin) dat zij ondersteund werden door de daar bestaande gezellen-combinaties. In uitzonderings-gevallen, zooals bij de Londensche Uorstelmakers, Mandenmakers en Vletterlieden, vinden wij dit verbond tot uitsluiting van „onwettige mannenquot; tot in de negentiende eeuw voortgezet, voor zoover het den Vletterlieden betreft zelfs tot den tegenwoor-digen tijd. lt;$gt;

45gt; ^s) Macmülan's Magazine, Februari 1861, gebaseerd op het Report ilLyE

on Trade Societies and Strikes, van de Vereeniging voor de Sociale Wetenschap.

^:i) Zie het aanhangsel „Over het beweerde verband tusschen de vak- ^i. ' '

vereenigingen en de gilden te Dublinquot; 4

27

;! f

il

vereeniging, welke dan ook haar oorsprong moge geweest zijn, dezelfde elementen vertegenwoordigt en dezelfde rol speelt in het industriëele stelsel der negentiende eeuw, als het ambachtsgilde in de middeleeuwen. Een korte ontleding van hetgeen omtrent de gilden bekend is, zal voldoende zijn om aan te toonen dat deze organisaties, zelfs in de dagen harer volmaakste zuiverheid, wezenlijk verschilden, zoowel in samenstelling als verrichtingen, van de moderne vake ree niging. 4gt;

^ Voor het doel dezer vergelijking zal het niet noodig

zijn de verschillende theoriën van geschiedkundigen betreffende den aard en oorsprong der gilden, te bespreken. Wij kunnen het eenerzijds eens zijn met Dr. BrentANO die beweert dat de vrije handwerkslieden zich vereenigden ten einde de achteruitgang van hun toestand en aanslagen op hunne verdiensten tegen te gaan en om zich te beschermen tegen „machtsmisbruik van de zijde der heeren van de stad, die poogden de vrijen terug te brengen tot de afhankelijkheid der onvrijenquot;. Anderzijds kunnen wij met Dr. Cunningham ³) gelooven, dat de gilden „in het leven werden geroepen, niet uit vijandigheid tegen de bestaande overheden, maar als nieuwe instellingen, aan welke de burgerlijke overheden of de plaatselijke Gilde-Kooplieden bizondere gedeelten hunner eigen plichten overdroegenquot;, dus ongeveer als een soort van „politie-stelselquot; waardoor de gemeenschap op de plaatselijke industriëen in het belang van den verbruiker toezicht hield. Of wij kunnen de het midden houdende theorie van Prof. W. j. ashley ³) aanvaarden, dat de gilden, zelf-besturende vereenigingen van handwerkslieden waren, die de regeling hunner vak-aangelegenheden zelf vaststelden, terwijl de magistratuur of de stedelijke raad de wezenlijke, zij het ook eenigzins vage bevoegdheid had, deze verordeningen in het belang der burgerij goed of af te keuren. Elk dezer drie theoriën wordt gesteund door talrijke voorbeelden, en om nu vast te stellen welke theorie de regel en welke de uitzondering weergeeft, is een statistische kennis der gilden noodig, waarvoor de bouwstoffen nog niet verzameld zijn. Het blijkt nu, dat, als Dr. Cunningham's theorie omtrent de gilden de juiste is, er geen wezenlijke overeenkomst kan zijn tusschen deze half-gemeentelijke lichamen en de hedendaagsche vakver-eenigingen. Dr. Brentano levert echter overvloedige bewijzen dat, althans in sommige gevallen, de gilden optraden, niet met het doel de belangen der verbruikers te behartigen, doch, als de vak-

lt;5gt; ') Gilds and Trade Unions (Londen 1870), pag. 54. 4

lt;5quot; ^!) History of Industry and Commerce, deel I, pag. 310. In zijn

Gild Merchant is Dr. Gross blijkbaar dezelfde meaning toegedaan. ❖ ³) Zie zijn Introduction to Economic History and Theory, deel I

(1891I, deel II (1893).

28

vereenigingen, ter bevordering van de belangen hunner eigen leden — dat is: van ééne klasse van voortbrengers. Laat ons, voor een oogenbük aannemende dat het ambachts-gilde, als de vakvereeni-ging, of het patroons-verbond, behoorde tot het soort der ,,ver-eeniging van voortbrengersquot;, kortelijk nagaan in hoeverre het gilde gelijk was aan de moderne combinaties van loonarbeiders. ^ De centrale figuur nu van de gilde-organisatie, was in

alle gevallen en in alle perioden harer ontwikkeling, de meester-handwerksman, die de productie-middelen bezat en het product verkocht. De meeningen mogen verschillen omtrent de positie van den gezel in het gilde, of nopens den omvang van den invloed van den dienstarbeid erbuiten. Uiteenloopende opinies mogen gehouden worden betreffende de oprechtheid van de bezorgdheid voor de belangen van den verbruiker, welke het uiterlijke doel is van vele gilde-ordinantiën.

^ Maar door de geheele geschiedenis der gilden heen, was

de meester-ambachtsman, die den arbeid en den verkoop der producten van zijn kleine industriëele groep bestuurde, de feitelijke beheerder van het gilde-stelsel, waarin zijn invloed overheerschend was. ') In één woord: de typische gildebroeder was niet geheel, zelfs niet hoofdzakelijk een handwerker. Van den aanvang af leverde hij niet alleen wat er in zijn bedrijf aan kapitaal noodig was, doch ook die kennis van de markten, zoowel van ruwe grondstoffen als van producten, welke de bizondere eigenschap is van den ondernemer. De economische verrichtingen en het politieke gezag der gilden steunden niet op de beweerde omstandigheid dat de groote massa der handwerkslieden, doch op het feit dat de wezenlijke bestuurders der bedrijven van het tijdstip er deel van uitmaakten. Daarentegen vinden wij in de moderne vakvereenigingen niet eene associatie van ondernemers, die zelf de uitoefening hunner bedrijven besturen en de producten ver-koopen, doch eene combinatie van gehuurde loonarbeiders, arbeidende onder leiding van industriëelen, die buiten de organisatie staan. De scheiding in scherp-omlijnde maatschappelijke klassen van den kapitalist en hersen-arbeider eenerzijds en den handarbeider anderzijds — het treden eener horizontale splitsing der maatschappij in de plaats eener verticale — spot met elke behandeling der trade unions als gelijksoortig aan de ambachtsgilden.

^ ') Dr. Brentano zelf maakt dit duidelijk. „Wij moeten niet vergeten,

deze gilden niet waren vereenigingen van arbeiders in de tegenwoordige beteekenis van het woord, doch van personen, die, in het bezit van eenig kapitaal, voor eigen rekening hun ambacht uitoefenden. De strijd der gilden was dientengevolge geen strijd ter verkrijging van politieke gelijkheid voor arbeid en eigendom, maar om de erkenning vnn de politieke gelijkheid van industrieel kapitaal en grondbezit in de steden.quot; (Gilds and Trade Unions, pag. u).

29

Anderzijds zou het even verkeerd zijn het typische ambachts-gilde te beschouwen als de voorlooper van de heden-daagsche patroons-vereeniging of van het kapitalistisch syndicaat, als om met den Heer George Howell te gelooven dat het 't „historische prototypequot; der trade 'union was. Dr. Brentano zelf wees nadrukkelijk op het feit (waarop sinds dien door Dr. Cunningham meer bizonder de aandacht gevestigd werd), dat het ambachts-gilde beschouwd werd als de vertegenwoordiger der belangen niet van ééne klasse alleen, doch van de drie onderscheiden en eenigzins vijandige klassen der moderne maatschappij: de kapitalistische ondernemer, de arbeider en de verbruiker in het algemeen. Wij behoeven niet het gezonde van het middel-eeuwsche gebrek aan vertrouwen in ongebreidelde concurrentie, als een waarborg voor de onvervalschtheid en goede kwaliteit der waren, te bespreken. Evenmin bekommeren wij ons om hun meening dat de belangen van alle klassen der gemeenschap dezelfde waren. Het scheen den staatsman, en niet minder het publiek van zelf te spreken, dat aan de voornaamste meester-handwerkslieden der stad opgedragen werd de bevoegdheid en de plicht om toe te zien dat noch zij zelf, noch hunne concurrenten zich veroorloofden den standaard der productie te verlagen. „De voornaamste grond,quot; zegt de petitie van de Company der Timmerlieden in 1681, „voor het organiseeren van Ambachten en Nijverheden in onderscheiden Covipanus was : dat alle personen, werkend in zulke bedrijven, zouden gebracht worden onder één gelijkvormig bestuur, beheerd en geregeld door bekwame en ter zake kundige bestuurders, onder zekere reglementen en ordonantiën, ten dien einde vastgesteld.quot; ^ De hoofdleiders van het gilde werden feitelijk gemeentelijke ambtenaren, belast met de bescherming van het publiek tegen vervalsching en bedrog. Als wij ons dan ook herinneren, dat het ambachts-gilde, zooals aangenomen wordt, niet alleen alle soorten van voortbrengers in een zekere nijverheid vertegenwoordigde, maar óók de verbruikers van het product en de gemeenschap in het algemeen, dan blijkt ten duidelijkste de onmogelijkheid om in de moderne maatschappij één enkele erfgenaam zijner veelvuldige en uiteenloopende verrichtingen te vinden. De bevoegdheden en plichten der middeleeuwsche gilden zijn verbrokkeld en verspreid geworden. De vereeniging tot ouderlingen bijstand en de vakvereeniging, het kapitalistische syndicaat en de patroons-organisatie, de fabrieks-inspecteur en de armenbezoeker, de inspecteur van het schoolbezoek en de ambtenaren die

waken tegen vervalschingen en die toezicht houden op onze maten amp; amp;

amp; ') Jupp's History oj the Carpenters' Company, pag. 313 (Londen,

tweede druk, 1848).

SO

en gewichten — al deze personen en instellingen kunnen met evenveel recht aangewezen worden als de opvolgers der ambachts-gilden. ') Hoewel er een daadwerkelijk verschil bestaat in de samenstelling der beide organisaties, kan toch de populaire theorie hunner gelijkenis gemakkelijk verklaard worden. Ten eerste zijn daar de door Dr. Bkentano ontdekte eigenaardige overeenkomstigheden: de bepalingen omtrent de toelating, de kist met haar drie sloten, de titels der bestuurders, enz. Maar die vindt men in vereenigingen van allerlei soort in Engeland. De vak-organisaties deelen ze met de lokale vereenigingen tot onderling hulpbetoon, of „ziekenpotjesquot;, die sinds twee eeuwen overal in Engeland bestaan. Of deze ken-teekenen nu oorspronkelijk aan de ambachts-gilden ontleend waren, of niet — dat is zeker, dat de eerste trade unions ze in verreweg de meeste gevallen overnamen, niet van de tradities van de een of andere vijftiende-eeuwsche organisatie, doch van de bestaande vereeniginkjes tot onderling hulpbetoon. In sommige gevallen kan de oorsprong dezer gebruiken en plichtplegingen met evenveel recht toegeschreven worden aan de mystieke ceremoniën der Vrijmetselarij, als aan de ordinantiën der ambachts-gilden. De fantastische ceremoniën, eigen aan het trade unionisme van 1829-34, dat wij in een volgend hoofdstuk zullen beschrijven, waren, zooals wij zullen zien, ontleend aan de ceremoniën der Friendly Society of Oddfellows. -) Men heeft ons echter medegedeeld dat deze code sporen vertoonde van de onbeholpen copie te zijn eener magonieke rituaal. In onzen tijd zelfs waren de Free Colliers of Scotland (Vrije Kolenmijnwerkers van Schotland) — een der eerste pogingen in de richting eener nationale mijnwerkers-federatie — georganiseerd in „Logesquot; onder een „Grootmeesterquot;, met veel van de terminologie en eenige der eigenaardige gebruiken der Vrijmetselarij. Toch zou niemand willen beweren dat er eene wezenlijke gelijkenis bestaat tusschen het dorps-ziekenfonds en de vakvereeniging, noch minder tusschen Vrijmetselarij en Trade Unionisme. De eenige trek die allen gemeen hebben, is de geest van aaneensluiting, die zich hult in min of meer op elkander gelijkende pittoreske plichtplegingen. 4gt; 4gt; Maar andere punten van overeenkomst van het gilde en

de vakvereeniging, door Dr. Brentano aan den dag gebracht, 4 '4

«S¹ ') „De hedendaagsche vakvereeniging wordt vaak de atstammeling in

de rechte lijn van de oude ambachts-gilden genoemd. Er bestaat echter geen direct en geen indirect verband tusschen de oude en de moderne vormen van vak-organisatie. Buiten de omstandigheid dat beide ten doel hebben het vaststellen van zekere vak-bepalingen en het voorzien in zekere gelijksoortige uitkeeringen, hadden zij niets met elkander gemeen.quot; (Trade Unions as a Means of Improving the Conditions of Labour, door den Heer john burnett; verschenen in The Claims of Labonr, Edinburgh 1866).

²) Een wijd-vertakte organisatie tot onderling hulpbetoon, die sinds eenige jaren ook hier in Nederland, speciaal te Amsterdam, afdeelingen heeft. Vert.

31

zijn belangrijker. Het streven der vakvereeniging is hoofdzakelijk gericht op de handhaving van den levensstandaard — dat wil zeggen; het georganiseerde verweer tegen eiken maatregel die mogelijk zou kunnen leiden tot verlaging der loonarbeiders als klasse. Dat eenige sociale organisatie tot handhaving van den levensstandaard noodig was, was een hoofdbeginsel van het ambachts-gilde, eigenlijk wel der geheele middeleeuwsche orde. „Onze voorvaderenquot;, schreef KEIZER SlülSMUND in 1434, ,,zijn geen dwazen geweest. De ambachten hebben ten doel, dat door middel hunner beoefening ieder zijn dagelijksch brood zal verdienen en dat niemand zich zal bemoeien met het vak van anderen. Daardoor wordt de wereld verlost van hare ellende en zal een elk een bestaan kunnen vinden.quot; ^l) Maar in dit opzicht gelijkt de vakvereeniging niet zoozeer op het ambachtsgilde, als wel dat zij ongeschonden bewaart wat eens het erkende beginsel der middeleeuwsche samenleving was, waarvan de gilde-politiek slechts een uiting was. In ons historisch overzicht der vakvereenigings-beweging wenschen wij ons niet te begeven op het terrein van de diepgaande strijdvraag omtrent de politieke waardij, óf van de middeleeuwsche theorie der gedwongen handhaving van den levensstandaard, óf van de gelijkvormige moderne middelen, als het georganiseerd onderhandelen eener- en arbeids-wetgeving anderzijds. Evenmin wenschen wij te beweren, dat de middeleeuwsche theorie te eeniger tijd zoo effectief en te goeder trouw in praktijk werd gebracht, dat eiken arbeider metterdaad een voldoend bestaan verzekerd was. Wij hebben alleen te maken met het historische feit, dat, zooals wij 'zullen zien, de handwerkslieden der achttiende eeuw die wettelijke of gebruikelijke regelingen van hun ambacht trachtten te bestendigen, welke, zooals zij geloofden, hunne belangen beschermden. Toen deze regelingen inonbruik geraakten, sloten de werklieden zich aaneen, om ze weder van kracht te doen worden. Toen wettelijke hulp geweigerd was, namen de arbeiders in vele gevallen zelf de zaak ter hand en poogden door vakvereenigings-bepalingen te handhaven, wat eenmaal door de wet voorgeschreven was. In dat opzicht, en feitelijk in dat opzicht alléén, vinden wij eenig spoor van het gilde in de vakvereeniging. 4gt; Wenden wij ons nu van den veronderstelden oorsprong

van het vakvereenigingswezen, tot de geboekstaafde feiten. Noch in de tallooze vak-geschriften en strooibilletten dier dagen, noch in de verslagen van het Lagerhuis, hebben wij eenig blijk kunnen vinden van het bestaan, vóór 1700, ²) van voortdurende genoot-

4

') Goldasti's Constitutiones Imperiales, deel IV, pag. 189, geciteerd door Dr. Brentano, pag. 60.

') Het is niet meer dan billijk, hier melding te maken van The Case and Proposals of Hie Free Journeymen Printers in and about London j666, (Het Pleidooi en de Voorstellen der Vrije Drukkersgezellen in en om Londen).

32

schappen van loonarbeiders, tot het handhaven of verbeteren hunner arbeidsvoorwaarden. En als wij ons herinneren, dat gedurende de laatste tientallen jaren der zeventiende eeuw, de werkgevers, en in het bizonder de industriëele companies of corporaties, het Lagerhuis met verzoekschriften en mcmoriën omtrent alle denkbare grieven, hun bizonder bedrijf betreffende, overstelpten, dan kan toch wel uit de afwezigheid van klachten over werklieden-genootschappen afgeleid worden, dat zulke genootschappen niet bestonden. ') In de eerste jaren der achttiende eeuw treffen wij eenige op zichzelf staande klachten aan over combinaties, „in den laatsten tijd gevormdquot; door geschoolde werklieden in zekere vakken. In den loop der eeuw nemen wij de geleidelijke toename dezer klachten waar, en daartegenover contra-beschuldigingen, geuit door georga-

waarin zij zich beklagen over de toename van het aantal leerlingen en het veelvuldig voorkomen van halfwassen — grieven die tot op den huidigen dag alle typografen-vereenigingen gekweld hebben. Deze petitie, die in het liritsch Museum bewaard wordt, is afgedrukt in Dr. Brentano'S Gilds and Trade Unions, pag. 97. Maar tot een honderdtal jaren na hare dagteekening is er toch geen blijk van eenige duurzame combinatie van boekdrukkers-gezellen. Benjamin Franklin, die in 1725 in Londen werkte, maakt geen melding van vakvereenigingen. Een geschrift van 1669 bevat iets dat op het eerste gezicht gewag schijnt te maken van trade unionisme: „De algemeene samenzwering onder handwerkslieden en arbeiders is zoo klaarblijkelijk, dat in de laatste vijf-en-twintig jaren de loonen van schrijnwerkers, metselaars, timmerlieden enz., gestegen zijn — ik bedoel binnen 40 mijlen van Londen (tegen alle rede en goed bestuur) — van achttien en twintig stuivers per dag tot dertig en zes-en-dertig, en die van gewone arbeiders van 10 en 12 stuivers per dag tot 16 en 20, en dat niet alleen sinds den verschrikkelijken brand te Londen, maar reeds eenigen tijd vroeger. Een schoenmakersgezel ontvangt nu in Londen (en in de provincie naar verhouding) 14 stuivers voor het maken van hetzelfde paar schoenen, dat hij in de laatste 12 jaren voor 10 stuivers maakte.... En deze stijging der loonen is bij ons niet veroorzaakt geworden door levendigheid van den handel en gebrek aan werkkrachten (zooals sommigen schijnen te meenen), hetgeen inderdaad billijke redenen zouden zijn, doch door een streven naar afpersing en booze neigingen onder ons volk (als onze sloeproeiers te Gravesend, die door middel van tijdelijke en lage voorwendsels betreffende den jongsten oorlog met Holland, den overzetprijs hebben verhoogd tot het dubbele van hetgeen hij was en, de smaak daarvan beet hebbende, nog op die hoogte houden), opdat zij des te beter boven hun stand kunnen leven en zooveel minder dagen kunnen werken zooveel meer zij aan loon kunnen afpersen.quot; (Usury at Six Per Cent, Examined by Thomas Manley, London 1669). Uit deze eenige en dubbelzinnige passage kunnen wij echter niets meer opmaken dan de mogelijkheid van kortstondige combinaties. Het is veelbeteekenend, dat Defoe, bij zijn omstandige beschrijving der Engelsche nijverheid in 1724, geen gewag maakt van eenige combinatie van werklieden. ■$gt;

4 •) In een uitmuntend geschrift van het jaar 1681, getiteld The Trade

of England Revived (Engeland's Handel Herleefd), wordt gezegd, dat „wij ons Engelsch laken niet zoo goedkoop kunnen maken als in andere landen geschiedt, wegens de vreemdsoortige luiheid en koppigheid onzer armen,quot; die bovenmatige loonen eischen. Maar de auteur schrijft dezen stand van zaken niet toe aan het bestaan van combinaties, waarvan hij nooit schijnt gehoord te hebben, maar aan de Armenwet en aan den invloed van liefdegiften.

3 - Sidney Weuu. 33

.-vvMrMwwkvrt!#!

niseerde werklieden-groepen. Vanaf het midden der eeuw zijn de journalen van het Lagerhuis vol van petities en contra-petities, waaruit het bestaan van gezellen-vereenigingen in de meeste ambachten blijkt. En ten slotte kunnen wij de uitgebreidheid der beweging afleiden uit de voortdurende toename van de wetten tegen de vereenigingen in bepaalde bedrijven, die haar hoogtepunt bereikten in de alles-omvattende wet van 1799, die alle combinaties, van welken aard ook, verbood.

Als wij de blijken van den opkomst van vereenigingen in bepaalde bedrijven beschouwen, zien wij de Vakvereeniging ontstaan, niet uit eenige bepaalde instelling, doch uit elke gelegenheid tot aaneensluiting der loonarbeiders in eenzelfde vak. Adam SMITH merkte op, dat „lieden in eenzelfde vak zelden bijeen komen, zelfs niet voor genoegen en afleiding, of het gesprek eindigt in een samenzwering tegen het publiek, of in een kunstgreep tot het opdrijven van prijzen.quot; ^ En er zijn zelfs bewijzen van het ontstaan van een der oudste der bestaande vakvereenigingen uit een bijeenkomst van werklieden „om samen een vriendschappelijk potje bier te drinken.quot; ³) Vaker is het een wanordelijke staking, waaruit een blijvende organisatie groeit. Elders komen, zooals wij zullen zien, de werklieden bijeen om een petitie tot het Lagerhuis te richten, en komen dan van tijd tot tijd opnieuw bijeen, om hun agitatie ten gunste van de wettelijke vaststelling van de een of andere nieuwe regeling, of het krachtig toepassen eener bestaande wet, voort te zetten. In andere gevallen zien wij de werklieden in een bepaald bedrijf zekere herbergen bezoeken, waar zij hooren van vacante betrekkingen, en de plaats van bijeenkomst wordt aldus de kern

4}gt; ') Wealth 0/ Nations (Rijkdom der Natiën) boek i, hoofdst. X,

pag. 59 van Mc clilloch's uitgave van 1863. In de beschrijving van een werkman (gedateerd 1809), van de bijeenkomsten der wevers van Paisley, zien wij de Vakvereeniging in de maak. „De werklieden van Paisley zijn van een vrijmoedige, mededeelzame geaardheid. Zij houden ervan elkander in te lichten omtrent alles wat het vak betreft en ten einde gemeenschappelijke inlichtingen te verkrijgen, zijn zij sinds een reeks van jaren op vriendschappelijke wijze

bijeengekomen in vereenigingen, clubs genaamd..... In deze bijeenkomsten

wordt het eerste uur besteed aan het luide voorlezen der dagbladen.....Om

negen uur verzoekt de voorzitter stilte; dan wordt het verslag van den toestand van het vak uitgebracht. De voorzitter deelt eerst mede wat hij weet, of wat hij gehoord heeft over deze of gene fabrikant of fabrikanten, die werklieden wenschen in dienst te nemen voor dit of dat weefsel, of weefsels; eveneens den prijs, het nummer van het garen, enz. Dan doen allen, op de rei af, hunne mededeelingen; en aldus is binnen het uur niet alleen de toestand van het vak bekend, doch tevens elk geschil dat plaats heeft gegrepen tusschen fabrikanten en werklieden.quot; (An Ansrvcr to Mr. Carlilc's Sketches of Paisley, door William Taylor, Paisley, 1809, pag. 15—17). quot;

'²) Zie dunning's verhaal van het ontstaan der Vereenigde Boek-binders-Societeit, in het Report on Trade Societies van de Vereeniging voor de Sociale Wetenschap, i860, pag. 93. ^

34

|!pMPPPHMii4Ppnnii||p*

ecner organisatie. Of wij bemerken hoe de werklieden in zeker vak verklaren dat „het in het Koninkrijk van Groot-Brittanie een oud gebruik is geweest, dat verschillende handwerkslieden bijeenkomen en zich vereenigen in vereenigingen tot bevordering van Vriendschap en oprechte Christelijke Weldadigheid,quot; en een zieken- en begrafenis-club stichten, die er steeds toe overgaat de door de werkgevers aangeboden loonen te bespreken en ongemerkt overgaat in een vakvereeniging, waaraan allerlei uitkeeringen verbonden zijn. ^ En als het vak van dien aard is, dat de werklieden vaak reizen om werk te zoeken, bemerken wij de langzame volmaking van systematische maatregelen tot ondersteuning dier reizende gezellen door hunne medewerklieden in elke stad die zij doortrekken, en den onvermijdelijken overgang van dit vèr-strekkende reizigers-genootschap in een nationalen vakbond. -) 4 4

') Articles of Agreement made and conjinned by a Society of Taylors, begun March 2S, 1760 (Overeenkomst gesloten en bekrachtigd door een Ver-eeniging van Kleermakers, opgericht 25 Maart 1760 (Londen 1812). Plaatselijke vereenigingen tot onderling hulpbetoon, die ziekengeld en begrafenis-kosten uitkeerden, waren in den loop der achttiende eeuw over geheel Engeland ontstaan. Tegen haar einde schijnt het aantal dier vereenigingen snel te hebben toegenomen, totdat, zeker in sommige streken, elk dorpsbierhuis een middelpunt van een of meer dezer bescheiden en spontane organisaties werd. De reglementen van meer dan honderd dezer vereenigingen, van de jaren tussehen 1750 en 1820, en alle uit de buurt van Newcastle-on-Tyne, worden in het Uritsch Museum bewaard. In 1794 namen zes en vijftig dier clubs aan den jaarlijkschen ommegang te Nottingham deel (Nottingham Journal, 14 juni 1794). Zoolang zij samengesteld waren uit dooreengemengde lieden van allerlei vakken, is het waarschijnlijk dat geen eigenlijk optreden als vakvereeniging nit hare bijeenkomsten kon voortkomen. Maar in sommige gevallen en om onderscheidene redenen, zooals: hooge contributiën, de gewoonte van plaats tot plaats te trekken, of het gevaarlijke van het beroep, bepaalde de zieken- en begrafenis-club zich tot de lieden uit eenzelfde vak. Deze soort van vereenigingen tot hulpbetoon werden bijna onvermijdelijk vakvereenigingen. Sommige vereenigingen van deze type kunnen hun bestaan bijna anderhalve eeuw aantoonen. Zoo hebben bijvoorbeeld de kuipers te Glasgow, sinds 1752 een plaatselijke vak-hulpbetoon-vereeniging gehad, uitsluitend bestaande uit kuipersgezellen. amp;

De liegrafenis-Vereeniging van Londensche Zeilmakers dagteekent van 1740. De schoenmakers van Newcastle stichtten reeds in 1719 een dergelijke vereeniging (Obsenutlions upon tiie Report from the Select Committee of the House of Commons on the laws respecting Friendly Societies — Beschouwingen over het Rapport der Parlementaire Commissie in zake de wetten op de Vereenigingen tot Onderling Hulpbetoon) door den Eerw. j. quot;1quot;. liKCHER, Domheer van Southwell, 1826 . In geval van geschillen met de werkgevers, werden de kassen dier vereenigingen, zooals deze ooggetuige in een ander geschrift betreurt „ook al te vaak aangewend als middelen tot misbruik, door het betalen van wekelijksche bedragen aan werkelooze handwerkslieden, en werden daardoor combinaties van werklieden aangemoedigd, die niet minder nadeelig zijn voor de misleide leden als voor het Openbaar Welzijn.quot; (Observations on the Rise and Progress of Friendly Societies — Beschouwingen over het Ontstaan en den Vooruitgang van Vereenigingen tot Onderling Hulpbetoon — 1824, pag. 55K

²) schanz (Cesellenverbdnde, pag. 25) volgt Bricntano (pag. 94) na,

35

^ Dat zijn echter alle slechts gelegenheden tot het bijeenkomen van gezellen in eenzelfde vak. Zij verklaren niet het stichten van blijvende organisaties van loonarbeiders in de achttiende liever dan in de vijftiende of zeventiende eeuwen. De eigenlijke oorzaak van den groei van duurzame organisaties van loonarbeiders moet liggen in iets dat die eeuw in het bizonder eigen was. Deze hoofdvoorwaarde voor het vakvereenigingswezen ontdekken wij in de economische revolutie, die sommige industriën doorliepen. In alle gevallen waarin vakvereenigingen ontstonden, had de groote massa der werkers opgehouden onafhankelijke voortbrengers te zijn, die zelf het voortbrengings-proces bestuurden en de eigenaars waren der grondstoffen en van het product van hunnen arbeid, en waren overgegaan tot den toestand van levenslange loonarbeiders, die noch de productie-middelen, noch het volmaakte product bezaten. „Vanaf het oogenblik dat meer kapitaal noodig is om een gegeven zaak te vestigen dan een handwerksman gemakkelijk in eenige jaren kan verzamelen, wordt het gilde-meesterschap — het meesterschap van het meesterstuk — weinig meer dan een naam......Bekwaamheid alléén, is waardeloos en is spoedig genoodzaakt zich aan het kapitaal te verhuren ...... Nu begint de tegenstelling van belangen tusschen

4

waar hij het tot-stand-komen van gezellen-broederschappen in de Middeleeuwen hoofdzakelijk toeschrijft aan een verlangen tot ondersteuning van reizende handwerkslieden. Het contrast tusschen de afwezigheid van zulke broederschappen in Engeland en hunne algemeenheid in Duitschland is wellicht tot op zekere hoogte toe te schrijven aan de omstandigheid, dat Engelsche gezellen nooit de Duitsche gewoonte van „Wanderjahrequot; schijnen te hebben aangenomen, d. w. z. de vaste gewoonte van na hun leertijd eenige jaren het land door te trekken, ten einde hun opleiding te volmaken. Toen de plaatselijke voorrechten der oude gilden eenigzins in verval begonnen te geraken, moeten de beperkende bepalingen der opeenvolgende vestigings-wetten tot op zekere hoogte de verplaatsbaarheid van den arbeid in Engeland beperkt hebben. Maar toch, sinds het begin der achttiende eeuw vinden wij het rondtrekken van werklieden van stad tot stad, om werk te vinden, gebruikelijk worden en uit de beschrijving — later aangehaald — van de organisaties der wolkammers en saaiwevers in 1741, blijkt dat het ondersteunen dezer reizende gezellen een voornaam doel der eerste unions was. De letterzetters hadden in de eerste jaren dezer eeuw reeds het land met een net van plaatselijke clubs bedekt, welker hoofdverrichting het vergemakkelijken van dit reizen om werk te zoeken schijnt te zijn geweest. En de katoendrukkers hadden een stelsel, waarbij aan den reizenden gezel een kaart werd uitgereikt, die hem de bevoegdheid verleende van eiken gezel in een door hem bezocht „print-fieldquot; [district waarin katoendrukkerijen gelegen zijnj eerst een vrijwillige bijdrage in te zamelen en later een vast bedrag van een halven stuiver per hoofd in Engeland en een stuiver in Schotland. (Minutes of evidence taken before the Committee to whom the petition of the several journeymen Calico printers and others working in the trade, etc., was reffered — Notulen van getuigenissen afgelegd voor de Commissie naar welke het adres van verschillende katoendrukkers-gezellen en anderen in het vak werkzaam, enz., was verwezen — 4 Juli 1804, en het Rapport dier Commissie, 17 Juli 1806).

36

1

werkgevers en werknemers, nu beginnen de laatsten zich aaneen te sluiten, nu wordt de vakvereeniging geboren.quot; ¹) Of, om deze Industriëele Revolutie in meer abstracte bewoordingen uit te drukken, kunnen wij in de woorden van Dr. Ingram zeggen, dat „de geheele moderne organisatie van den arbeid berust in zijn meer-gevorderde ontwikkeling op een fundamenteel feit dat zich spontaan en toenemend ontwikkeld heeft, namelijk de besliste scheiding der verrichtingen van den kapitalist en den werkman, of, in andere woorden, van de leiding van industriëele verrichtingen en hunne uitvoering in onderdeden.quot; ²)

égt; Men neemt dikwijls aan, dat de scheiding van den

handwerksman van het bezit der productiemiddelen, het gevolg is van de invoering der machine en het fabrieks-stelsel. Indien dit het geval ware, zouden wij, van onze hypothese uitgaande, niet verwacht hebben vakvereenigingen te vinden op een vroeger tijdstip dan fabrieken, of in industriën waarin machines geen verandering hebben teweeggebracht. Het feit dat de oudste blijvende combinaties van loonarbeiders in Engeland, het fabrieks-stelsel een halve eeuw voorafgaan en dat zij voorkomen in geheel door handenarbeid uitgeoefende bedrijven, herinnert ons er aan, dat de schepping eener klasse van levenslange loonarbeiders op meer dan ééne wijze plaats had. Sommige ambachten bijvoorbeeld, leenden zich meer dan andere tot eene voordeelige arbeidsverdeeling. In het kleermaken voor rijke klanten schijnen in het begin der achttiende eeuw de meesters gerecruteerd te zijn uit het betrekkelijk kleine getal gezellen die het bizondere bekwaamheid vereischende deel van het vak verstonden, namelijk het snijden. „De kleermakerquot;, zegt een achttiende-eeuwsch handboek voor den jongen handwerksman, „moet een vluggen blik hebben, om met een oogopslag de snede van een mouw, het patroon van een opslag, of den vorm

van een goed oplegsel te bepalen,..... in het voorbijgaan eener

koets, of in de ruimte tusschen de deur en de koets.quot; Dientengevolge ontstond eene klasse van lieden die niets kenden dan eenvoudig naaien, „waarvan niet één van de tienquot; wist „hoe een broek te snijden; zij worden slechts gebruikt om de naden te naaien, de knoopsgaten te omboorden en het werk voor den afwerker gereed te maken......In den regel zoo arm als kerkratten, gaat de herberg met hun geheele verdienste strijken en houdt hun voortdurend in schuld en ellende.quot; ³) 4

^ Deze onderscheiding werd bevorderd door de toenemende

4 ') Mr. J. M. Ludlow, in een artikel in Macmillan's Magazine, van

• Februari 1861. ^

4gt; ^a) Work and the Workman (De Arbeid en de Arbeider), door

Dr. J. K. Ingram. (Toespraak tot het Vakvereenigings-Congres te Dublin, 1880). 4 ³) The London Tradesman, door Campbell, (Londen 1747), pag. 192.

37

noodzakelijkheid van kapitaal-bezit, noodig om met kans op welslagen een zaak te openen in de betere wijken van Londen. Reeds in 1681 werd de „winkelhoudende kleermakerquot; betreurd als een nieuw en ongewenscht ding, „want velen herinneren zich dat in Londen geen nieuwe kleederen werden verkocht (in winkels), zooals thans het geval is. ^ De „gewone kleermakerquot;, of werkend ambachtsman, die het laken van den klant bewerkte, was weinig ingenomen met de „kleermakers, tevens verkoopersquot;, die hooge huren betaalden voor winkels in rijke buurten, lang crediet gaven aan hunne aristocratische klanten en die in hun eigen werkplaatsen dozijnen, ja twintigtallen gezellen aan het werk hadden, welke in drukke tijden uit de herbergen gerecruteerd werden, om weer onbarmhartig aan den dijk gezet te worden als het seizoen voorbij was. En hoewel het onder de regeering van Koningin Anna mogelijk bleef — zooals het nóg mogelijk is onder die van Victoria — om in een achterbuurt een zaak als meester-kleêr-maker te beginnen met niet meer kapitaal of bekwaamheid dan waarover de gemiddelde gezel kan beschikken, toch eischte het vervaardigen der fraaie kleederen, gedragen door het hof en de voorname lieden, toen zoo goed als nu, een kapitaal en een bekwaamheid, die dit wijdvertakte en winstgevende beroep geheel en al stelde buiten het bereik der duizenden gezellen die er in werkzaam waren. Aldus vinden wij, dat de typische kleêrmakers-gezel in het begin der achitiende eeuw in Londen en Westminster een levenslange loonarbeider geworden was. Het is daarom niet verwonderlijk dat een der eerste gevallen van blijvend trade unionisme, dat wij konden ontdekken, in dit vak voorkomt. In 1720 klagen de meester-kleêrmakers bij het Parlement, dat „de kleermakers-gezellen in en om de steden Londen en Westminster, ten getale van zeven duizend en meer, zich onlangs hebben ver-eenigd, ten einde hunne loonen te verhoogen en een uur vroeger dan gewoonlijk met werken te eindigen; en om dit plan beter ten uitvoer te brengen, hebben zij hunne onderscheiden namen geschreven in voor dat doel bestemde boeken, in de verschillende huizen van bijeenkomst (zijnde herbergen in en om Londen en Westminster) waar zij gewoon zijn bijeen te komen; en zij brengen verscheidene belangrijke sommen gelds bijeen, om zich te verdedigen tegen vervolgingen. ²) Het Parlement luisterde naar de

') The Trade of England Revived (Londen 1861), pag. 36. lt;$gt;

³) Journalen van het Lagerhuis, deel XIX, pag. 416, 424, 481; The

Case of the Master Taylors residing within the Cities of London and Westminster, in relation to the great abuses committed by their journeymen; An Abstract of the Master Taylors' Bill before the Honourable House of Commons, with the Joureymen's Observation on each clause of te said Bill; The Case of the Journeymen Taylors residing in the Cities of London and Westminster. —

38

klacht der meesters en nam een wet aan (Act 7 Geo. I st. I c. 13) waarbij zoowel het geven als nemen van loonen boven een vastgesteld maximum beteugeld en alle combinatie verboden werd. Vanaf dien tijd zijn de kleêrmakers-gezellen van Londen en Westminster effectief, hoewel somtijds onregelmatig, vereenigd gebleven ; de organisatie was gevestigd in en om de vijftien of twintig „huizen van bijeenkomstquot; (herbergen). In 1744 werd de Privy Council (Geheime Raad) te werk gesteld tegen hunne weigering om zich te onderwerpen aan de wet van 1720. ') Ondanks hunne welsprekende protesten, werden in 1767 opnieuw wetten tegen hen verkregen. In 1810 verklaarde een meester voor een Enquête-Commissie, dat hunne combinatie reeds meer dan een eeuw oud was. -) 4 Een even oud geval van voortdurende vak-combinatie levert de wol-industrie van het westen van Engeland. De opkomst eener klasse van levenslange loonarbeiders nam hier een geheel anderen vorm aan dan die van het Londensche kleermakersbedrijf, maar de resultaten der combinaties van de werklieden waren dezelfde. De „rijke lakenfabrikantenquot; van Somerset, Gloucestershire en Devon, die gedurende de zestiende eeuw „machtig vooruit gingen in roem en rijkdommen en wier huizen bezocht werden als koninklijke hoven,quot; ³) voorzagen in en bezaten den grondstof der industrie, noodig voor de geheele vervaardiging, doch hadden voor elke bewerking een afzonderlijke klasse van werklieden in dienst. In een van de marktplaatsen de wol gekocht hebbende, gaf de kapitalist-lakenkooper die aan een stel handwerkers, om gekaard en gesponnen te worden in de dorpsgezinnen. Dan kwam het garen in handen van een andere ploeg — de handwevers — die er in hunne hutten laken van maakten. Dan werd het laken „gevoldquot; in de molen van den kapitalist zelf (in den regel een watermolen), om opnieuw te worden uitgegeven aan een andere klasse van handwerkers, die er de laatste hand aan legden, waarna het gereed was om in de ^ 4

De Getuigenis der Meester-Kleêrmakers, woonachtig in de steden Londen en Westminster, nopens de groote wandaden, bedreven door hunne gezellen; Een uittreksel uit het wetsontwerp betreffende de Meester-Kleêrmakers, in behandeling bij het Edelachtbare Lagerhuis, met de liemerking der Gezellen bij ieder artikel van gezegd Wetsontwerp; De Getuigenis der Kleermakers-Gezellen, woonachtig in de steden Londen en Westminster (alle 1720). amp;

amp; ') London, door David Hughson (Londen 1821), pag. 392—93,

Journalen van het Lagerhuis, deel XXIV. De Handschriften van Place, 277—99, pag. 4—5. The Case of the Journemen Taylors in and about the Cities of London and Westminster. — De Getuigenis der Kleermakers-Gezellen in en om de steden Londen en Westminster (7 Januari 1745).

') De Handschriften van Place, 27799—^IO- ^

'^d) A Declaration of the Estate of Clothing now used within this Reahne of England, door John May, Deputy Alnager (London 1613, 51 pag.), in B. M. 712, g. 16, een boekdeel dat vele belangwekkende geschriften over de wol-industrie tusschen 1613 en 1753 bevat. 4gt;gt;

39

• pakhuizen verpakt en naar Londen of ftristol verzonden te worden, ter verscheping of ten verkoop. In dit geval, evenals in dat der kleermakers, bezaten de werklieden nog de gereedschappen hunner respectieve bedrijven, maar het was hen volslagen onmogelijk het kapitaal of de handelskennis, noodig voor het succes in een zoo uitnemend georganiseerde nijverheid, te verkrijgen, en dientengevolge vinden wij hen, zooals Dr. Brentano het beschrijft, uitgebreide combinaties vormende vanaf de eerste jaren der achttiende eeuw. In het jaar 1717 bijvoorbeeld, bevatten de journalen van het Lagerhuis blijken van het bestaan van wijd-vertakte combinaties van wol-werkers in Devonshire en Somersetshire. De burgemeester en de stedelijke overheid van Bradninch klagen „dat reeds eenige jaren lang de wolkammers en wevers in deze streken hebben beraadslaagd hoe zich te organiseeren in een club, en dat zij, ten getale van eenige duizenden, op zeer rumoerige en oproerige wijze in dit graafschap van velen schatting hebben geheven.quot; ') Het Lagerhuis dacht blijkbaar dat het kwaad door het koninklijk gezag kon worden beteugeld en verzocht den Koning een proclamatie uit te vaardigen. Dientengevolge werd op 4 Februari een koninklijke proclamatie uitgevaardigd tegen deze „bandelooze clubs en vereenigingen, die zich onwettig vermeten hadden een gemeenschappelijk zegel te gebruiken en te handelen als wettelijk-erkende lichamen, door het maken van, en onwettig samenspannen tot het uitvoeren van zekere reglementen en maatregelen, waarbij zij voorwendden te bepalen wie het recht had tot het vak te worden toegelaten, welke en hoevele leerlingen en gezellen een man tegelijk mag hebben, benevens de prijzen van al hunne fabrikaten en de wijze waarop en de grondstoffen waarvan zij gemaakt moeten worden.quot; ²) Deze koninklijke fulminatie, die van de pui der koninklijke beurs werd afgelezen, miste echter haar doel, want de journalen van het Lagerhuis van 1723 en 1725 bevatten herhaalde klachten over het voortduren dezer combinaties, ³) waarvan gedurende de geheele achttiende eeuw aanhoudend vernomen wordt, en die eerst wegstierven toen in het begin dezer eeuw de mannelijke door de vrouwelijke wever verdrongen werd. 4

❖ ') Journalen van het Lagerhuis, deel XVIII, pag. 715, 5 Februari 1717. Gelijksoortige petitie uit Tiverton en Exeter.

lt;5gt; ^J) Hughson's London, pag. 337. De proclamatie was herdrukt in

Notes and Queries, 21 September 1867, naar een exemplaar bewaard door de Sun Brandverzekering Maatschappij.

❖ ³) Zie de petities van Exeter en Dartmouth, 24 Februari 1723, deel XX, pag. 268—69; en die van Taunton, Tiverton, Exeter en Bristol, 3 en 7 Maart 1725, deel XX, pag. 598, 602, 648. In 1729 vielen de wevers van Bristol, „terwijl de stedelijke overheid ter kerke was,quot; het huis van een weerbarstigen werkgever aan en moesten door de troepen teruggedreven worden. (History of Bristol, pag. 261, door J. Evans, Bristol 1824.) ^

40

«HPMppiPfli

Deze vroegtijdige ontwikkeling van vak-combinaties in westelijk Engeland vormt een treffend contrast met hunne totale afwezigheid in dezelfde industrie, waar die, als in Yorkshire, uitgeoefend werd volgens het zoogenaamde „huisstelsel.quot; De wever van Yorkshire was een kleine meester-ambachtsman, kooper en eigenaar van het ruwe materiaal en een- of tweemaal per week zijn laken verkoopend op de markten van Leeds of Wakefield, waarheen, zooals DEFOE ons in 1724 vertelt, „weinig lakenwevers meer dan één stuk brengen.quot; „In bijna elk huis,quot; schrijft hij van de streek om Halifax, „was een spanhaak en aan bijna elke span-haak een stuk laken, of saai, of lichte wollen stof, .... in elk belangrijk huis was een fabriek;. .. . en dan, waar iedere fabrikant een, misschien twee paarden moet houden, om te halen en te dragen ten behoeve van zijn bedrijf, d. w. z. om zijn wol en provisie van de markt thuis te brengen, om zijn garen naar de spinners te brengen, zijn stoffen naar de volmolen, en na de voltooiing naar de markt om verkocht te worden, en zoo voorts; zoo houdt ook elke fabrikant in den regel een koe of twee, of meer, en daarmede benuttigt hij zijn drie of vier stukken land bij zijn huis, want zij zaaien zelden koren genoeg voor hunne hanen en kippen.quot; ') Niet voordat de lakenhandelaars van Yorkshire ongeveer in 1794 op groote schaal ingerichte fabrieken begonnen op te richten, vinden wij eenige vak-combinatie, en toen worstelden gezellen en kleine meesters tezamen, om den nieuwen vorm van kapitalistische industrie, die begon hen de beschikking over het product van hun arbeid te ontnemen, te weerstaan. é-

4gt; De sajet-industrie schijnt overal meer gedreven te zijn

op de wijze van de wol-nijverheid in westelijk Engeland, dan van dezelfde industrie in Yorkshire. De wolkammer bezat vaak de weinig kostbare handkammen en potten waarmede hij werkte. Maar evenals de wevers van westelijk Engeland, vormden de wolkammers slechts ééne van de vele klassen van werklieden in hetzelfde bedrijf, om welke werk te verschaffen zoowel kapitaal als handelskennis noodig waren. En zoo werd dan ook reeds in 1741 opgemerkt, dat de wolkammers „reeds sinds vele jaren zich hadden georganiseerd in een soort van corporatie (ofschoon zonder handvest); hun eerste voorwendsel was, zorg te dragen voor hunne arme broeders, die ziek of werkeloos zouden worden; en dit geschiedde door een- of tweemaal per week te vergaderen en elk twee of drie stuivers bij te dragen aan een kas tot vorming van

^ ') Defoe's Tour, deel III, pag. 97—101, 116 (London 1724). John

Bright spreekt van het leerlingschap van zijn vader, omstreeks 1789, „bij een zeer waardigen man, die eenige morgen gronds bezat, een zeer kleine hoeve en drie of vier weefgetouwen in zijn huis.quot; Rede, gereporteerd in de Beehive van 2 Februari 1867. lt;Sgt;

41

een fonds, en toen zij een weinig krachtig werden schreven zij hunnen meesters de wet voor, en ook zichzelven — en wel als volgt: Dat niemand wol zal kammen voor minder dan twee shilling per dozijn; dat geen meester een kammer zou in het werk nemen, die niet tot hun club behoorde; als hij het deed, kwamen zij overeen niet voor hem te werken; en als hij twintig in het werk had, dan hielden allen op, en waren dikwerf daarmede niet tevreden, maar beleedigden den braven man die werken wilde, en sloegen hem op oproerige wijze, braken zijn kam-potten en vernielden zijn gereedschappen; verder ondersteunen zij elkander in zooverre, dat zij één vereeniging over het geheele rijk vormen. En opdat zij hun loon hoog kunnen houden om de luiheid aan te moedigen liever dan den arbeid, geven zij ieder lid van hun club, die zonder werk is, een kaart en geld, om werk te zoeken in de naaste stad waar een ondersteuningsclub is, waar hij dan ook gesteund wordt en men hem een zekeren tijd laat verblijven, om dan weer hetzelfde met hem te doen; door welke middelen hij het land rond kan reizen, vertroeteld wordend door iedere club, zonder een cent van zijn eigen geld te verteren, of een enkele slag werk te doen. Dit voorbeeld is gevolgd door de wevers, hoewel niet door het geheele rijk, doch uitsluitend in de plaatsen waar zij werken.quot; ¹) De nog levende leden van de Old Amicable Society of Woolstaplers (Vrien-den-Vereeniging van Wolhandelaren) bezitten nog een overlevering van plaatselijke vak-clubs, dagteekenend van de eerste jaren der achttiende eeuw, en van een door hen in 1785 gevormd federatief verbond. Oude leden van de United Journeymen Curriers' Society (Vereenigde Leerlooiers-Gezellen Societeit) hebben circulaires en reiskaarten gezien, waaruit blijkt dat in hun vak vanaf het midden der eeuw een dergelijke reis-federatie bestaan heeft. ²)

In andere gevallen was het de kostbaarheid van de grondstof, of der gereedschappen, die een afzonderlijke klasse hielp scheppen. De zijdewevers van Spitalfields, die wij in 1773 een permanente organisatie zien vormen, konden nooit eigenaars zijn geweest van de kostbare zijde die zij weefden. ³) De goudpletters, wier vakvereeniging minstens van 1777 dateert, waren evenzoo uitgesloten van het bezit van de grondstof.

lt;ügt; ') A Short Essay upon Trade in General, door „A Lover of bis

Countryquot; (London 1741), geciteerd in James' History of the Worsted Manufacture in England, pag. 232. 4gt; '*) Zie tot staving de Leicester Herald van 24 Augustus 1793; Morning Chronicle van 13 October 1824; de Manuscripten van Place, 27801—-246, 247. ❖ ³) De zijde-wevers van Dublin, misschien omdat zij grootendeels Hugenootsche uitwijkelingen waren in een Roomsch-Katholieke stad, blijken vanaf het begin der eeuw vereenigd te zijn geweest ; zie bijv. The Case of the Silk and Worsted Weavers in a Letter to a Member of Parliament (Dublin 1749, 8 pag.)

42

Ken ander merkwaardig geval van combinatie vóór de invoering van mechanische beweegkracht en het fabrieks-stelsel, is dat van de ondergoed-makers, of raam-breiers, beschreven door Dr. Brentano. Vanaf het allereerste gebruik van het kousen-raam, in het eerste gedeelte van de zeventiende eeuw, schijnen knechten aan het werk gezet te zijn op aan kapitalisten toebehoorende ramen, hoewel het vak grootendeels in handen was van lieden, die als onafhankelijke voortbrengers op hun eigen ramen werkten. De mededinging dier embryonaire fabrieken werd door de thuis-raam-breiers sterk gevoeld en toen in 1753 een einde kwam aan de wettelijke beperking der leerlingen, werd zij een ramp. Er ontstond „een vernietigende praktijk van armbesturen, die aan fabrikanten premiën gaven voor het verschaffen van werk aan hunne armlastigen,quot; en dit overstroomen van de arbeidsmarkt met gesubsisiëerden kinderarbeid, bracht den typischen raam-breier tot volslagen ondergang. Hoewel hij bleef werken in zijn hut, verloor hij toch spoedig het bezit van zijn raam, en een systeem ontstond, waaronder de ramen werden gehuurd, óf van een klein-kapitalis-tischen raam-bezitter, óf van den fabrikant die het werk verschafte, üe werkman werd dus beroofd niet alleen van het bezit van het product, doch ook van zijn arbeidsmiddelen. Daarvandaan was het niet vóór 1780, toen het huren van ramen algemeen was geworden, dat onder de raam-breiers een duurzame vakvereeniging ontstond, hoewel vanaf het begin der achttiende eeuw reeds kortstondige combinaties onder hen bestaan hadden, waarvan meesters en gezellen vaak deel uitmaakten. ¹)

De ontwikkeling der vakorganisatie in de messen-industrie levert eveneens een voorbeeld dezer evolutie. Toen in 1624 de Messenmakers Company opgericht werd, was de typische ambachtsman zelf de bezitter van zijn „wielquot; en andere gereedschappen en werd een scherpe beperking der leerlingen strikt gehandhaafd. Tegen 1791, toen de meesters van het parlement een vermindering der gebruikelijke leerlingen-beperking wisten te verkrijgen, vinden wij dit stelsel grootendeels vervangen door iets niet ongelijk aan den tegenwoordigen toestand, waarin de typische Sheffieldsche werkman het materiaal, uitgegeven door den fabrikant, bewerkt

op wielen, gehuurd van dezen, of van een huisheer, die wielen ^

4» ') De toestand van de raam-breiers kan afgeleid worden uit de

doorwrochte Parlementaire Enquête, wier verhandelingen vijftien bladzijden van de journalen van het Lagerhuis vullen, deel XXVI, 19 April 1753. Zie ook deel XXXVI en XXXVII en het rapport der Commissie nopens de petities der Raam-Breiers, 1812. Felkin's History of the Machine-ivronght Hosiery and Ijxcc Manufactures (London 1867) bevat een uitgebreide beschrijving van de nijverheid, gebaseerd op Gravener Henson's History of the Framework Knitters (London i S37), thans een zeldzaam werk, waarvan slechts één deel werd uitgegeven.

43

met drijfkracht verhuurt. Het is geen toevallige overeenstemming, dat de werkgevers van Sheffield zich in 1790 genoodzaakt zagen gemeenschappelijk op te treden tegen de „scharenslijpers en andere werklieden, die zich vereenigd hadden in onwettige combinaties, om den prijs van den arbeid te doen stijgen.quot; ^l) amp;

amp; Maar het voornaamste voorbeeld van het verband tusschen

het vakvereenigingswezen en de scheiding van den werker van de productie-middelen, wordt gezien in de snelle opkomst van vakcombinaties bij de invoering van het fabrieks-stelsel. Wij hebben reeds opgemerkt dat in Yorkshire de vakvereenigingen opkwamen tegelijk met de oprichting van fabrieken en het aanwenden van mechanische kracht. Toen in 1794 de lakenkoopers van westelijk Yorkshire er niet in slaagden den kooplieden van Leeds te beletten groote fabrieken op te richten, „bedoelende daarin een aanzienlijk getal personen te doen werken, die nu in hun eigen woningen arbeiden,quot; namen de gezellen de zaak zelf ter hand en stichtten The Clothiers' Covimunity of Brief Institution, met het openlijke doel giften en bijdragen in te zamelen tot ondersteuning van zieken, en het voeren eener parlementaire agitatie, ten doel hebbende de fabrieks-eigenaren te belemmeren door een wettelijke beperking der leerlingen. „Het blijkt,quot; zoo rapporteert de Parlementaire Commissie van 1806, „dat reeds sinds eenigen tijd onder de wolwerkers een instelling of vereeniging bestaan heeft, hoofdzakelijk bestaande uit lakenwevers. In elk der voornaamste fabriekssteden blijkt een vereeniging te bestaan, samengesteld uit afgevaardigden der verschillende winkels van werklieden, van elk welker stedelijke ver-eenigingen een of meer afgevaardigden worden gekozen, om te vormen hetgeen genoemd wordt het centraal comité, dat vergadert wanneer het noodig is, in de een of andere plaats die voor alle leden gunstig gelegen is. De macht van het centraal comité schijnt de geheele instelling te beheerschen; en elk besluit of maatregel die het aanneemt, kan gemakkelijk aan de geheele organisatie der werklieden medegedeeld worden. Elk werkman ontvangt, als hij lid wordt der vereeniging, een zekere kaart of diploma, waarop een zinnebeeldige gravure voorkomt — naar aan de Commissie medegedeeld wordt is deze dezelfde in het noorden en westen van Engeland — zoodat hij, door deze kaart te vertoonen, onmiddelijk kan bewijzen tot de vereeniging te behooren. Dezelfde voorschriften en reglementen blijken in het geheele district van kracht te zijn en er is alle reden te gelooven, dat het geen lakenwever zou worden

4» ') Sheffield Iris van 7 Augustus en van 9 September 1790. De

Vereeniging van Schaarsmeden, geciteerd door Dr. Brentano, werd opgericht in April 1791. Andere vakvereenigingen in Sheffield blijken van veel ouder datum te zijn. ❖

44

toegestaan zijn bedrijf uit te oefenen (tenzij in afzondering), die zou weigeren zich te onderwerpen aan de verplichtingen en reglementen der vereeniging.quot; ^ De verandering der katoenspinnerij in een fabrieksnijverheid, hetgeen omstreeks 1780 plaats had, ging eveneens vergezeld van den groei van het vakvereenigingswezen. De en die van Stockport in 1796, waren de voorloopers van dat net-zoogenaamde uitkeerings-clubs van de spinners van Oldham in 1792, werk van spinners-vereenigingen in alle noordelijke graafschappen van Schotland, die befaamd werden in de groote werkstakingen der volgende dertigjaren. ²) égt;

Het is gemakkelijk te begrijpen, dat het opeenhoopen van regimenten mannen in fabrieken, allen werkzaam in éénzelfde bedrijf, het tot-stand-komen van gezellen-vakvereenigingen vergemakkelijkte en bevorderde. Maar bij de katoenspinners zoowel als bij de kleermakers, moet in laatste instantie de opkomst van blijvende vak-combinaties worden toegeschreven aan de bepaalde scheiding tusschen de verrichtingen van den kapitalistische!! ondernemer en den handwerker, dat wil zeggen: tusschen het leiden van industriëele operatiën en de uitvoering. Inderdaad is het een gemeenplaats in het moderne vakvereenigingswezen geworden, dat alleen in die industriën waarin de arbeider heeft opgehouden belang te hebben bij de winsten van koop en verkoop — het onafscheidelijke kenteeken van het bezit der productiemiddelen — duurzame en krachtige vak-organisaties kunnen worden gesticht. ^

De positieve bewijzen voor deze geschiedkundige afhankelijkheid van het vakvereenigingswezen van de scheiding van den arbeider van de productie-middelen, worden vervolledigd door de afwezigheid van eenige blijvende vak-combinatie in industriëen waar die scheiding niet had plaats gehad. De daling van den levensstandaard van den bekwamen handwerker bij den ondergang van het middeleeuwsche stelsel, had in alle vakken plaats, ongeacht of de arbeider het bezit der productie-middelen behield of niet; maar vakvereenigingen volgden alleen, waar de verandering den vorm aannam eener scheiding tusschen kapitaal en arbeid. Tegen het einde der zeventiende of het begin der achttiende eeuw, vinden wij de Corporatie van Londensche Speldenmakers het Parlement als volgt petitioneeren : ^

„Deze company bestaat voor het grootste gedeelte uit arme en behoeftige lieden, die noch het geld, noch het crcdiet hebben om koperdraad op de billijkste wijze van den handelaar te koopen, maar zijn, uit gebrek daaraan, gedwongen, om slechts kleine partijen te koopen van den tweeden of derden kooper

4

') Report of Committee on the Woollen Manufacture, 1806, pag. 16. ■£gt; ^ ') Zie Hoofdstuk 111, lt;$gt;

45

wanneer zij er behoefte aan hebben, en om de spelden die zij hiervan maken van week tot week voor gereed geld te verkoopen zoodra zij gemaakt zijn, om zichzelven en hunne vrouwen en kinderen te voeden, die zij gedwongen zijn eiken Zaterdagavond heen en weer te laten loopen, van winkel tot winkel, om hunne spelden ten verkoop aan te bicden, daar zij anders geen geld hebben om brood te koopen. Kn zij worden dagelijks zóó vermenigvuldigd en vermeerderd door het onbegrensde aantal leerlingen die eenige weinige begeerige leden der company (die aanzienlijke

voorraden hebben) voortdurend employeeren en houden.....De

lieden die de spelden koopen van den maker om weder te verkoopen aan andere in het klein handelende winkeliers, hun voordeel doende met deze behoefte van den armen werkman (die altijd genoodzaakt is voor gereed geld te verkoopen, daar hij anders niet kan bestaan), hebben den prijs der spelden langzamerhand zóó gedrukt, dat de

werkman niet van zijn werk leven kan,.....en zijn gedwongen

kruiers te worden, of herberg-bedienden, of daglooners van anderen

aard,.....en vele hunner kinderen worden dagelijks armlastig.quot; ')

En de handschoenmakers klagen terzelfdertijd dat „zij in den regel zóó arm zijn, dat hun leder op crediet wordt verkocht, en zij niet in staat zijn dat, of de loonen hunner werklieden te betalen, totdat zij de handschoenen verkocht hebben.quot; ²) ^

Welnu, hoewel deze speldenmakers en handschoenmakers en andere vakken in dezelfde omstandigheden, ten volle erkenden de noodzakelijkheid van eenige bescherming van hunnen levensstandaard, vinden wij bij hen geen spoor van vak-organisatie. Verkoopende, zooals zij deden, niet alleen hun arbeid, doch ook zijn product, was wettelijke bescherming van den prijs hunner waren hun eenigste toevlucht. ⁸) In het kort, in die industrieën waarin de klove tusschen kapitalist en werkman, tusschen den hersenwerker en den handwerker nog niet volmaakt was, nam men, als het eenige middel tot bescherming van den levensstandaard, zijn toevlucht tot de oude gilde-politiek van het handelsmonopolie van den voortbrenger.

Wij beweren niet, dat deze scheiding op zichzelf eene volledige verklaring van den oorsprong der vakvereenigingen geeft. In alle tijdvakken van de geschiedenis der Engelsche nijverheid hebben groote klassen van arbeiders bestaan, die evenveel uit-

4gt;

') In een boekdeel getiteld Tracts relating to Trade, in het liritsch Museum, 816, m. 13. lt;$gt;

lt;5» ²) Reasons against t/ie designed leather impositions on gloves, B. M.

816, m. 13. lt;$gt;

amp; ³) Wij zullen later gelegenheid hebben te verwijzen naar de ont

stentenis van een krachtig vakvereenigingswezen in die bedrijven, welke nog door kleine, zelf werkende patroons gedreven worden. 4

46

gesloten waren van de mogelijkheid bestuurders hunner eigen nijverheid te worden als de achttiende eeuwsche kleermaker of wolkammer, of als de moderne katoenspinner of mijnwerker. Behalve de half-slaafsche veldarbeiders en mijnwerkers, is het zeker, dat zich in de steden een beduidende massa ongeschoolde arbeiders bevond, die, geen leertijd doorloopen hebbende, uitgesloten waren van eenig aandeel in de beschermende reglementen van het gilde. ') Tegen de achttiende eeuw tenminste, moet deze klasse sterk in getal zijn toegenomen door de toegenomen vraag naar gewonen arbeid, veroorzaakt door den groei van den uitvoerhandel, de uitgebreide bouw-ondernemingen, enz. Maar het is niet onder de boeren-arbeiders, mijnwerkers, of ongeschoolde arbeiders, hoe slecht betaald en slecht behandeld zij vaak waren, dat de eerste vakver-eenigingen ontstonden. Wij vernemen zelfs niets van werkstakingen of kortstondige combinaties onder hen. Het vormen van onafhankelijke genootschappen om den wil van werkgevers te wederstaan, vereischt het bezit van een zekeren graad van persoonlijke onafhankelijkheid en gevoel van eigenwaarde. Dus vinden wij de vroegste vakvereenigingen opkomen onder de gezellen, wier bekwaamheid en levensstandaard eeuwen lang waren bevorderd en beschermd door wettelijke of gebruikelijke regelingen van het leerlingwezen en door de beperking van hun aantal, die de hooge leergelden en andere voorwaarden moeten hebben teweeggebracht. Men neemt vaak aan, dat het vakvereenigingswezen opkwam als een protest tegen ondragelijke industriëele verdrukking. Dat was niet zoo. De eerste helft der achttiende eeuw was stellig geen periode van buitengewonen nood. Vijftig jaren lang, vanaf 1710, was er een bijna onafgebroken reeks van goede oogsten, waarbij de graanprijs ongewoon laag bleef. De kleermakers van London en Westminster vereenigden zich in de allereerste jaren der achttiende eeuw, «iet om eenige verlaging hunner gewone verdiensten tegen te gaan, doch om hunnen werkgevers hoogere loonen en korteren werktijd af te dwingen. De weinige overlevenden der hand-wolkammers bewaren nog de traditie der achttiende eeuw, toen zij zich „Heeren Wolkammersquot; noemden, weigerden te drinken met andere werklieden en, zooals wij gezien hebben, sterk genoeg waren om „hunnen meesters de wet voor te schrijven.quot; ~) En de looiers,

lt;ygt;

amp; ') De dikwijls geopperde veronderstelling dat de ambachtsgilden in

hun bloeitijd feitelijk de geheele arbeidende bevolking omvatten, komt ons voor ongegrond te zijn. Nooit heeft het gilde-stelsel zich verder uitgestrekt dan tot de geschoolde ambachtslieden, naast welke immer een groot aantal ongeleerde arbeiders moeten hebben gewerkt, die minder dan de helft van de loonen der ambachtslieden ontvingen. Wij wagen het denkbeeld te opperen, dat het twijfelachtig is, of de ambachtsgilden ooit een grootere proportie der arbeidende bevolking omvatten dan de hedendaagsche vakvereenigingen. ^

^s) Vele gevallen van aanmatiging en brutaliteit der wolkammers zijn

47

hoedenmakers, lakenwevers, borstelmakers, mandenmakers en katoendrukkers, die bizonder mooie gevallen van aehttiende-eeuwsch trade unionisme opleveren, verdienden allen betrekkelijk hooge loonen en wisten langen tijd zeer krachtig weerstand te bieden aan de inbreuken hunner werkgevers.

Uit hoofde dezer feiten komt het ons voor, dat het vakvereenigingswezen ook zonder de stoommachine en het fabrieks-stelsel een kenmerk der Engelsche nijverheid zou zijn geweest. Of de associatie van betere werklieden, die in het eerste deel dezer eeuw opkwam, in zulk een geval ooit zich zou hebben ontwikkeld tot een vakvereenigings-beweging, is een andere zaak. De typische „vak-clubquot; van den steedschen werkman dier dagen, was een geïsoleerde ,,ringquot; van hoogst-bekwame ambachtsgezellen, die scherper gescheiden waren van de massa der handwerkers, dan van de kleine klasse van kapitalistische werkgevers. Het gebruikelijke verplichte leerlingstelsel, door de wetten van Koningin Elizabeth voorgeschreven, en de hooge leersommen, die in den regel van ouders gevorderd werden, hielden langen tijd een hecht monopolie der best betaalde ambachten voor een bijna erfelijke kaste van ambachtslieden in stand, in wier rijen de werkgevers-zelf voor het grootste gedeelte hun leerlingschap hadden doorgemaakt. Aldus deze wettelijke of gebruikelijke bescherming genietende, dienden hunne vak-clubs hen hoofdzakelijk tot het verschaffen van onder-lingen bijstand en voor het „bieden en lovenquot; met de patroons over hoogere loonen. Onder zulke vak-clubs vinden wij geen spoor van dat begrip van solidariteit tusschen de handwerkers van verschillende vakken, die later een zoo sprekend kenmerk der vakver-eenigings-beweging werd. Hunne nu en dan plaats gehad hebbende geschillen met hunne meesters, geleken meer op familie-twisten dan op conflicten tusschen onderscheiden maatschappelijke klassen. Zij vertoonen meer neiging om met hunne meesters front te maken tegen de gemeenschap, of hen te steunen tegen concurrenten of onderkruipers, dan om zich aan te sluiten bij hunne mede-arbeiders in andere bedrijven in een aanval op de kapitalistische klasse. In het kort: wij zien de industriëele gemeenschap nog steeds vakgewijs verticaal verdeeld, inplaats van horizontaal, werkgevers tegenover loonarbeiders. Deze laatste klove is het, die het vakvereenigingswezen van kleine groepen bekwame ambachtslieden heeft omgezet in de moderne vakbeweging. *) ^

geboekstaafd; de advertenticn van werkgevers in het Nottingham Journal van 31 Augustus 1795 en in de Leicester Herald van Juni 1792, zijn slechts twee uit vele gelijksoortige verhalen. 4gt;

lt;5gt; ') Dat is in zulk een mate het geval, dat Du. Brentano beweert,

dat „Vakvereenigingen ontstonden met het niet-naleven vanquot; de Eiizabeth'sche

48

4 De pioniers der vakbeweging waren niet de vak-clubs

der steedsche werklieden, maar de wijd-vertakte combinaties der West-Engelsche wolwerkers en der raam-breiers van de middengraafschappen. Deze genootschappen waren het, die inluidden wat later het gemeenschappelijke doel van bijna alle achttiende eeuwsche combinaties werd: het beroep op de regeering en op het Lagerhuis, om de loonarbeiders te beschermen tegen de nieuwe taktiek van het koopen van arbeidskracht, als de ruwe grondstoffen, zoo goedkoop mogelijk. De snel veranderende arbeids-methodes en de zich uitbreidende markten der Engelsche nijverheid, schenen het uit den weg ruimen van alle belemmeringen in den toevoer en aanwending van arbeidskrachten te vorderen, welk proces het gelijkelijk neerdrukken van alle klassen van loonarbeiders tot hun „natuurlijk loonquot; met zich bracht. Deze inbreuk op hunne gewone verdiensten werd het eerst gevoeld door de wolwerkers, in dienst bij de kapitalistische lakenhandelaars der westelijke graafschappen. Met het voortgaan der eeuw vinden wij vak na vak de agitatie tegen de nieuwe toestanden ter hand nemen en lang-gevestigde clubs, als die der hoedenmakers en wolkammers, zich aansluiten bij de algemeene beweging, zoodra hun eigen industrieën bedreigd worden. Bij den bekwamen ambachtsman der steden deed de nieuwe taktiek zich gevoelen door het herroepen der bepalingen die zijn vak beschermden tegen een toevloed van armlastige werkkrachten. Zijn verdediging bestond in het vragen eener ernstige handhaving van de wet op het leerlingschap. ¹) Dat zou echter den werkman in de groote textiel-industriën niet geholpen hebben. Voor hem nam de nieuwe orde den vorm aan van voortdurend dalende stukloonen. Wat hij eischte was daarom het vaststellen van de „behoorlijke loon-verhoudingquot;, die in de bedoeling lag der wetgeving van de periode van Elizabeth. Maar of zij ambachtslieden waren of fabrieksarbeiders, de loonarbeiders wendden zich tot behoud van hunnen levensstandaard tot die wettelijke bescherming waarop men hen geleerd had te vertrouwen. Zoolang elke afzonderlijke groep werklieden geloofde in de bedoeling der regeerende klasse om hun vak te beschermen tegen de gevolgen van ongebreidelde concurrentie, ontstond geen gemeenschappelijkheid van belangen. Het was de verandering van de industriëele politiek der regeering, die alle vakken in slagorde bracht en voor de eerste maal te voorschijn bracht hetgeen met juistheid een Vakvereenigingsbeweging kan worden genoemd. Ten einde nu deze beweging zoo volkomen mogelijk te doen begrijpen, moeten

wet op het leerlingwezen (pag. 104) en dat hun voornaamste doel in alle gevallen was: het handhaven van de wet in kwestie.

4 - SlDNKY WElili.

wij nu op onze schreden terugkeeren, om de politieke geschiedenis der industrie in de achttiende eeuw te volgen. ^ De industriëele politiek der zestiende eeuw bedoelde

hoofdzakelijk het scheppen van de een of andere regelende overheid, die aan de nijverheid van die dagen dezelfde diensten moest bewijzen als vroeger door de ambachtsgilden werden bewezen. Toen bijvoorbeeld in het midden dier eeuw de wevers hunne gewone loonen zagen verminderen, slaagden zij er in zich in zooverre aaneen te sluiten, dat zij hun stem te Westminster ¹) deden vernemen. In 1555 vinden wij hen klagende „dat de rijke en welhebbende lakenkoopers hen op velerlei wijzen verdrukkenquot; door ongeschoolde mannen te werk te stellen aan der kapitalisten eigen weefgetouwen, door het verhuren van getouwen en „eenigen ook door het geven van veel minder loon en huur voor het weven en vervaardigen van stoffen dan zij deden in vroegere tijden.quot; ²) Het parlement dier dagen achtte het juist en natuurlijk dat de verdrukte loonarbeiders zich wendden tot de wetgeving om bescherming tegen het verminderen hunner verdiensten door concurreerende kapitalisten. De wetten van 1552 en 1555 verbieden het gebruik van den kaardrol, beperken het getal getouwen dat één persoon mag bezitten tot twee in de steden en éen op het platte land en verbieden beslist het verhuren van getouwen. In 1563 belastte het parlement zich zelfs met het verzekeren van een „behoorlijk bestaanquot; aan alle loonarbeiders. De oude wetten, waarbij een maximum-loon werd vastgesteld, konden, gezien de enorme stijging van prijzen, niet gehandhaafd worden „zonder den armen arbeider en gehuurden man groote smart cn last te veroorzaken.quot; De omstandigheden veranderden te snel voor een vasten regel. Doch door de beroemde „Wet op de Leerlingenquot; stelden de staatslieden dier dagen bepalingen vast, die, naar zij hoopten, „den gehuurden persoon, in tijden van schaarste zoowel als van overvloed een behoorlijke toebedeeling van loon zou verzekeren.quot; Jaarlijks moesten de rechters van elke streek bijeenkomen, „om vóór zich te doen verschijnen zulke wijze en ernstige mannen .... als hun goeddunkt, om met dezen beraadslagend over den overvloed of de schaarste van den tijdquot; loonen vast te stellen voor arbeid van allerlei aard, terwijl hunne bepalingen op poene van strenge straffen moesten worden nageleefd. Strenge bepalingen nopens de noodzakelijkheid van een leertijd, den duur

') Westminster is de zetel van het Parlement. (Vert.)

4gt; ²) Inleiding tot een „Wet betreffende Weversquot; (2 en 3 Philip en

Marv, C. XI); zie Froude's History of England, deel 1, pag. 57-—9; en W. C. Taylor's Morlen* J-'adory System, pag. 53—5. lt;Sgt;

4gt; ^:i) Uitgebreid door James 1, c, 6. en 16 Car. 1. c. 4.; zie R. v.

justices of Kent, 14 Kast, 395. lt;$gt;

50

daarvan en het aantal leerlingen door eiken werkgever te nemen, ontvingen de sanctie der wet. De typische ordinantiën van het middeleeuwsche gilde werden feitelijk tot in de minste onderdeelen vastgelegd in een alles-omvattende, algenieene wet, van toepassing op het grootste gedeelte van de nijverheid dier dagen. 4»

Het is niet noodig de zeer betwistbare vraag te bespreken, of die beroemde wet al dan niet het arbeidende volk dier dagen ten voordeel strekte, evenmin als de vraag of en in hoeverre hare bepalingen werkelijk werden doorgevoerd. ^!) Doch waar zij de grondbeginselen der middeleeuwsche maatschappelijke orde codificeerde en belichaamde, kan het geen verwondering wekken dat hare aanneming door het parlement den werkman sterkte in het eens algemeene geloof in het wezenlijk rechtvaardige en de goede politiek van het door middel van behoorlijke wetgeving verzekeren „van het winnen van een behoorlijk bestaanquot; aan alle bij de nijverheid betrokkenen. ²) Precies zóó werd er in het begin der achttiende eeuw algemeen over gedacht. Weder zien wij de pas-gestichte genootschappen van werklieden zich wenden tot den koning, of tot het Lagerhuis, of tot het Hooggerechtshof, om bescherming tegen het drukken der loonen door hunne werkgevers. Gedurende de eerste helft der eeuw gingen de regeerende klassen voort te handelen naar de stelling, dat de vlijtige werkman recht had op de gebruikelijke verdiensten van zijn vak. Zoo vereenigen zich in 1726 de wevers van Wilts en Somerset, om zich bij den koning te beklagen over de gestrengheid en het bedrog hunner werkgevers, de lakenkoopers, met het gevolg dat eene commissie uit den Geheimen Raad hunne grieven onderzoekt en tot vereffening der geschillen een „overeenkomstquot; opstelt, ^:!) waarbij de wevers vermaand worden „in het vervolgquot; niet te pogen zichzelf te helpen door middel van onwettige combinaties, maar altijd „hunne grieven op behoorlijke wijze ter kennis van Zijne Majesteit te brengen, die immer zal worden bereid gevonden hun hulp te verleenen naar gelang van de rechtvaardigheid hunner zaak.quot; ') Vaker nog wendden

lt;3gt; ') Zie over deze punten Dr. Cunningham's History oj English

Industry and Commerce, Mr. Mkwin's English Trade and Einance cAieJIy in the iTth Century en Thorold Rogkrs' History of Agriculture and Prices, deel V, pag. 625—6, enz. Adam Smith merkt op dat in 1776 het vaststellen der loonen „geheel in onbruik was geraaktquot; (Wealth o/ Aations, boek I, hoofdstuk X, pag. 65).

²) Dit vormt het voortdurende refrein van de talrijke schrifturen of Tracts relating to Trade van 1688—? 750, die bewaard worden in het Britsch Museum, de Guildhall boekerij en in de bibliotheek van Prof. Foxwkli,. lt;ögt; ^ •') Notulen van den Geheimen Raad van 1736, pag. 310 (onuitgegeven);

zie ook de journalen van het Lagerhuis, deel XX, pag. 745 {20 Februari 1726). $gt; ') Notulen van den Geheimen Raad, 4 Februari 1726.

51

de werklieden zich tot het Lagerhuis. In 1719 petitioneerden de „wevers van breede en smalle goederenquot; van Stroud en omliggende plaatsen het parlement, om de tyrannieke kapitalistische laken-koopers te beteugelen, door het toepassen van de „Wet betreffende de Weversquot; van 1555. ¹) In 1728 beriepen de wevers van Gloucestershire zich op de plaatselijke vrederechters en bewogen hen, ondanks de protesten van de meester-wevers en klaarblijkelijk voor de eerste maal, een milde loonschaal voor de wevers dier streek vast te stellen. ²) Twintig jaar later verkregen de wevers van het parlement een bizonder verbod van de gedwongen winkelnering. quot;) Eindelijk bewogen zij in 1756 het Lagerhuis tot het aannemen eener wet, ⁴) waarbij het vaststellen van de stukwerk-loonen werd opgedragen aan de magistratuur, ten einde aldus de praktijk van verlaging der ' loonen en verkoopen onder den prijs te doen ophouden. „Een Tabel of Schema van Loonstandaardenquot; werd dientengevolge op 6 November 1756 door het Hooggerechtshof vastgesteld, waarmede de werklieden vrij tevreden waren. ⁶)

De jaren die nu volgden zagen een revolutioimaire verandering in de industriëele politiek der wetgeving, welke den werklieden ten zeerste moet verbijsterd hebben. Binnen ééne generatie verwisselde het Lagerhuis hare politiek van middeleeuwsche bescherming voor eene van „Administratief Nihilisme.quot; De wet op de Lakenwevers van 1756 was nog geen jaar van kracht geweest, of het parlement werd bestormd met petities en contra-petitities. De werkgevers verklaarden, dat de loonschaal door de rechters vastgesteld, met het oog op de toenemende concurrentie van Yorkshire, volslagen ondoorvoerbaar was. Anderzijds vroegen de werklieden, dat de wet ten hunnen behoeve zou worden verscherpt. De lakenkoopers betoogden de voordeden van vrijheid van contract en ongebreidelde concurrentie. De wevers hadden den steun der grondbezitters en van den middenstand, waar zij de wettelijke handhaving hunner gebruikelijke loonen vroegen. Het verbijsterde Lagerhuis aarzelde tusschen de beide partijen. Aanvankelijk werd last gegeven tot het samenstellen van een wetsontwerp tot verscherping der bestaande wet; maar ten slotte werden de lakenkoopers geacht hun goed recht bewezen te hebben. ^fi) De wet van 1756

') Journalen van het Lagerhuis, deel XIX, pag. 181 (5 December 1719). ^ ^s) Petitie van „Verscheidene wevers van wollen laken, ten behoeve

van henzelven en van vele duizenden der Broederschap van wollen-lakenweversquot; (Journalen van het Lagerhuis, deel XXVII, pag'. 503; zie ook pag. 730—2).

³) 22 Geo. II c. 27. lt;Sgt;

4 ') 29 Geo. II c. 33.

^ ⁵) Report of Committee 011 Petitions of West of England Clothiers,

Journalen van het Lagerhuis, deel XXVII, pag. 730—2.

lt;$■ ⁶) Zie voor al deze verhandelingen de journalen van het Lagerhuis,

deel XXVII, '

52

werd onvoorwaardelijk herroepen; en het parlement zette nu rechtstreeks koers naar het laisser-faire.

^ De strijd over deze wet op de Lakenwevers van 1756

duidt den overgang aan van de oude denkbeelden naar de nieuwe. Toen in 1776 de wevers, spinners, kaarders en andere wolwerkers van Somerset petitioneerden tegen het kwaad dat het bestaan waaraan zij gewend waren berokkend werd door de invoering van den spinmolen in Shepton-Mallet, weigerde het Lagerhuis, dat twee eeuwen te voren de kaardrol absoluut verboden had, zelfs de petitie in ontvangst te nemen. ¹)

4^ De verandering van politiek had reeds een ander bedrijf

getroffen. De Londensche Raam-breiers Company, die in 1663 gesticht was met het bepaalde doel het vak te regelen, was gedurende de eerste helft der achttiende eeuw in voortdurend conflict met weerbarstige meesters, die zich om hare reglementen niet bekommerden. Deze langdurige worsteling, waarin de gezellen krachtig partij trokken voor de Company, werd in 1753 door eene grondige parlementaire enquête beëindigd. De reglementen der Company, op welker doorvoering de gezellen al hun hoop hadden gevestigd, werden plechtig verklaard te zijn „schadelijk en hinderlijk voor de fabrikantenquot;, terwijl het gezag der Company werd gezegd te zijn „nadeelig voor het bedrijf.quot; quot;) Het volslagen prijsgeven van elke wettelijke beroepsregeling leidde, na tal van vluchtige oproeren, tot de oprichting in 1778 van „De Kousenmakers Associatie tot weder-zijdschen Bescherming in de Midden-Graafschappen van Engelandquot;, die ten doel had de beperking der leerlingen en het vaststellen van een vasten loonstandaard. Dr. Brentano heeft de verschillende pogingen, aangewend door de werklieden gedurende de beide volgende jaren, tot verkrijging van de bescherming der wetgeving, opgesomd. ³) Door den invloed hunner vereeniging werd een hen genegen persoon in het district Nottingham tot lid van het Lagerhuis gekozen. Een door eene commissie ingesteld onderzoek, bracht eene mate van „sweatingquot; aan het licht, ter nauwernood geëvenaard door de ergste moderne gevallen. Een ontwerp van wet tot bepaling van den loonstandaard was reeds tweemaal gelezen, toen de werkgevers, al hunne vrienden in het Huis bijeenbrengende, het in de derde lezing deden verwerpen — een terugslag voor de werklieden, die tot ernstige oproeren te Nottingham leidde en den ongeluk-kigen raam-breiers in de wanhopigste armoede terugwierp. ⁴) ^

') Journalen enz. deel XXXVI, pag. 7 (1 November 1776). 4igt;

^ ') Journalen enz. 13 en 19 April 1753, deel XXVI, pag. 764, 779;

Felkin's History of the. Machine-wrought Hosiery and Lace Manufacture, pag. 80; Cunningham, Growth of English Industry and Commerce, deel II, pag. 347. 45»

³) Gilds and Trade Unions, pag. 115—21.

❖ ⁴) Journalen enz. deel XXXVI en XXXVII.

53

4gt; Om dienzelfden tijd begonnen de steedsche ambachtslie

den eveneens bedreigd te worden door de revohitionnairevoorstellcn hunner werkgevers. De hoedenmakers bijvoorbeeld, waren totnogtoe beschermd geworden door de strenge beperking van het aantal leerlingen, voorgeschreven door de wetten van 1566 en 1603, en doorgevoerd door de Viltmakers Company. Deze wettelijke bescherming had de gezellen niet belet omstreeks 1771 een nationale federatie van de vak-clubs der voornaamste steden te vormen, sterk genoeg om in 1775 een loonsverhooging te verkrijgen en om in het algemeen aan te dringen op het alleen in het werk hebben van leden der club. Wij weten weinig van deze vereeniging, behalve dat zij periodieke „congressenquot; hield, waar de vertegenwoordigers der verschillende districten de ondersteuning der reizende gezellen door het geheele land regelden, reglementen voor het vak maakten en, ten minste in 1777, een vaste contributie van twee stuivers per lid en per week hieven. Uit de klachten der werkgevers leiden wij af, dat de voornaamste bezigheid der federatie bestond in het strikt handhaven der wet waarbij het aantal leerlingen dat elke werkgever mocht nemen, beperkt werd. Dit deed de voornaamste meester-hoedenmakers in 1777 het indienen van een wetsontwerp bevorderen, tot verwijdering dier beperking. De geheele macht der gezellen-organisatie werd tegen hen in het veld gebracht. Petities van Londen, Burton, Bristol, Chester, Liverpool, Hexham, Derby en andere plaatsen stroomden in, waarbij de „kleine meester-hoeden- en viltmakers en opmakersquot; zich in den regel aansloten bij de gezellen tegen den eisch van de kapitalistische werkgevers. De werklieden beweerden, dat, zelfs met de beperking, „behalve in drukke tijden, vele honderden genoodzaakt zijn het land af te reizen om werk te zoeken.quot; Maar het Huis was onder den indruk der verklaringen en argumenten der groote werkgevers en hun ontwerp werd wet. ') 4

^ De actie van het Lagerhuis was bij dergelijke gelegen

heden nog niet beïnvloed door eenigerlei bewuste theorie van vrijheid van contract. Wat plaats had was het volgende; zoodra een bedrijf op zijn beurt den invloed der nieuwe kapitalistische concurrentie gevoelde, petitioneerden de gezellen, en dikwerf ook de kleine werkgevers, om hulp, in den regel verzoekende het verbieden van nieuwe machines, of het invoeren van een zevenjarigen leertijd, of de handhaving der oude beperking van het aantal jongens dat iederen werkgever in de leer mocht hebben. In den regel benoemde het Huis dan eene commissie om de klacht te onderzoeken, met de oprechte bedoeling aan de ingebrachte grief

S» ') Journalen enz. deel XXXVI, pag. 192, 240, 268, 287, 1777; Wet

17 Geo. III. c. 55, waarbij herroepen werd S Eliz. c. 11 en 1 Jac. 1. ^

54

tegemoet te komen. Maar dan brachten de groote werkgevers zulk een overstelpenden stortvloed van bewijsstukken voor de commissie, ten bewijze dat de toenemende uitvoerhandel zonder de nieuwe machines niet zou kunnen worden voortgezet, dat de nieuwe wijzen van bewerking in weinige maanden konden worden geleerd inplaats van in zeven jaren en dat het beperken van den ouden meester-ambachtsman tot twee of drie leerlingen per hoofd niet opging bij de nieuwe koopers van arbeid op groote schaal. Waar de meesters hun zaak zoo goed wisten te bepleiten, vond zelfs de meest welgezinde commissie het slechts zelden mogelijk de voorstellen der werklieden te ondersteunen. En inderdaad waren die voorstellen onmogelijk. De werklieden hadden een grief — de ergste wellicht die eene klasse hebben kan — het verlagen van hunnen levensstandaard door omstandigheden die de productiviteit van hunnen arbeid ontzaglijk verhoogde. Maar zij vergisten zich in de remedie; en het parlement, hoewel de fout ziende, kon niets beters verzinnen. Het gezond verstand dwong de regeering den gemakkelijken en voor de hand liggenden maatregel te nemen, van de middeleeuwsche voorschriften, waaraan de industrie ontgroeid was, af te schaffen. Maar het probleem der bescherming van den levensstandaard der werklieden onder de nieuwe toestanden was niet gemakkelijk en lag niet voor de hand, en het bleef onopgelost tot de negentiende eeuw het middel der arbeidswetgeving ontdekte. Intusschen moesten de werklieden maar zien hoe zij er kwamen, daar in de eerste jaren de houding van het parlement ten hunnen opzichte eene was van zuivere verlegenheid, geheel vrij van het leerstuk der vrije concurrentie.

Dat het Lagerhuis onschuldig bleef aan elke algemeene theorie tegen wettelijke inmenging, en dat nog lang nadat het begonnen was de middeleeuwsche voorschriften op te ruimen, wordt bewezen door het beroemde geval der zijdewevers van Spitalfields, waarbij tot de oude politiek van reglementeering van het bedrijf werd teruggekeerd. De wevers van Spitalfields beweerden in 1765 dat zij zonder werk waren ten gevolge van het invoeren van buitenlandsche zijde. Zij kwamen in groote troepen bijeen en trokken in optocht, voorafgegaan door muziekkorpsen en banieren, naar Westminster, en eischten het verbod van invoer van het buitenlandsche product. Oproeren hadden plaats, ernstig genoeg om het parlement te bewegen een wet van den gewenschten aard aan te nemen; ') maar deze protectionistische proefneming kon de loonen niet handhaven en in 1769 braken de oproeren opnieuw uit. Sik John Fielding, de welbekende Londensche politie-rechter,

4 4gt;

quot;S» •) 5 Geo. iii. c. 4.8; zie Annual Register, 1765, pag. 41; CuniiingJiain,

deel II, pag. 336.

5 5

raadde den Londenschcn zijdewevers eindelijk aan, dat zij moesten trachten hunne loonen wettelijk vastgesteld te krijgen. ¹) Onder den drang van een nieuw oproer in 1773, nam het parlement dit voorstel aan en machtigde de rechters den loonstandaard vast te stellen en te handhaven. De uitwerking dezer bepaling op de combinatie der werklieden is van beteekenis. „Een groot manquot;, zoo verhaalt een hunner, had den wevers gezegd, dat de regeerende klasse „wetten maakte en dat wij, het volk, er beenen onder moeten maken.quot; ²) De vluchtige combinatie tot het verkrijgen der wet, werd dientengevolge een permanente vereeniging om haar te handhaven. Van dien tijd af aan hooren wij niets meer van werkstakingen of oproeren onder de wevers van Spitalfields. Inplaats daarvan zien wij een bestendig organisme, aangeduid als de „unionquot; verrijzen, die werkgevers en werklieden voor de rechters vertegenwoordigt en op welker getuigenis de ingewikkelde loonlijsten voor het stukwerk op geregelde tijden worden vastgesteld. Het is duidelijk dat de parlementen die de Spitalfields-wetten van 1765 en 1773 aannamen, geen begrip hadden van de politieke philosofie van Adam Smith, wiens Rijkdom der Natiën, dat later werd aangenomen als het Engelsche evangelie van vrijheid van contract en „natuurlijke vrijheid,quot; in 1776 verscheen. Niettemin waren dergelijke wetten zoo zeldzaam geworden, dat toen Adam Smith's meesterwerk in handen kwam van de staatslieden dier dagen, het hen moet voorgekomen zijn, niet zoozeer als een nieuwe richting in de industriëele staathuishoudkunde, als wel als de klare generalisatie der practische conclusies, waartoe de ondervinding hen reeds herhaaldelijk gedreven had.

Tegen het einde der eeuw grepen de regeerende klassen, die in de nieuwe industriëele politiek een bron van enorme geld-winst gevonden hadden, de nieuwe economische theorie gretig aan, als een intellectueele en moreele rechtvaardiging dier politiek. Het door de wet aan hun lot overlaten der werklieden, waartoe men voorheen door de omstandigheden genoodzaakt was en, zooals wij bemerken, niet zonder wroeging, geschiedde nu principieel en met onschokbare beslistheid. Toen de handwevers, die weinig meer verdienden dan een derde van hetgeen zij tien jaren tevoren wonnen en niet in staat te begrijpen dat men het fabrieksstelsel met voordacht zou toestaan hen ten onder te brengen, zich in 1808 in het Lagerhuis gehoor wisten te verschaffen, rapporteerde eene Commissie tegen hun voorstel om een minimum-loontarief vast te stellen, op grond dat dit was „in principe volslagen onaannemelijk, niet van dien aard om door welke middelen ook

lt;5gt; ') Wet 13 Geo. 111. c. 68; zie A Short Historical Account oj the

Silk Manufacture in England, door Samuel Sholl (Londen 1811).

²) A Short enz. pag. 4. lt;ttgt;

56

in praktijk te worden gebracht en omdat het, indien al voor invoering vatbaar, de noodlottigste gevolgen zou na zich slepenquot; en „dat het voorstel nopens het beperken van het aantal leerlingen eveneens volslagen onaannemelijk is, en, indien door het Huis aangenomen, de grootste onrechtvaardigheid zoowel tegenover den fabrikant als tegenover den arbeider met zich zou brengen.quot; ') Hier zien wij het laiser-faire in het parlement ten volle erkend als een gezaghebbend industrieel leerstuk der staathuishoudkunde, in staat de groote massa der getuigenissen, afgelegd voor deze Commissie, die beslist ten gunste van het minimum-loon was, te overwinnen. Het ontbrak het Lagerhuis niet aan gelegenheden om zich met betrekking tot dit vraagstuk op de hoogte te stellen. De bizondere ellende, veroorzaakt door slechte oogsten en den langdurigen oorlog tusschen 1793 en 1815 ²), bracht een stortvloed van adressen, speciaal van de pas-gestichte genootschappen van katoenbewerkers. In de eerste jaren dezer eeuw kwam petitie na petitie in van Lancashire en Glasgow, waarin werd aangetoond dat de weefloonen voortdurend waren gedaald en de oude eischen: een wettelijk vastgestelde stukloonlijst en de beperking der leerlingen, werden herhaald. In 1795 en weder in 1800 en nogmaals in 1808 werden in het Lagerhuis wetsontwerpen tot het vaststellen van een minimum-loon ingediend, die somtijds vrij gunstig werden ontvangen. Het rapport der Commissie van 1808, die uitgebreide getuigenissen over de zaak verzamelde, is reeds geciteerd. Petities van de katoendrukkers, ten gunste eener wettelijke beperking van het aantal leerlingen, hoewel warm ondersteund door de Bizondere Commissie waarnaar zij verwezen waren, ondergingen hetzelfde lot. SHERIDAN echter was niet overtuigd en diende een wetsontwerp in, waarin, onder meer, werd voorgesteld het aantal leerlingen te beperken. Maar Sir Robert Peel (de oude), wiens eigen fabrieken zwermden van jongens, verzette er zich tegen in naam der industriëele vrijheid en wist het Lagerhuis tot zich over te halen. ³) De wanhopige werklieden, wier pogingen tot het verkrijgen van nieuwe wetten aldus verijdeld werden, wendden zich om hulp tot de bestaande wet. Onherroepen wetsbepalingen stelden de rechters nog in staat in sommige bedrijven het loontarief vast te stellen, in andere het aantal leerlingen te beperken, in weer andere zekere soorten van

lt;5» ') Reports on Petitions of Cotton Weavers, iSoq and iSir. amp;

amp; ²) „De periode tusschen 1795 en 1815 kenmerkte zich door schaarsten,

die bij verschillende gelegenheden bijna hongersnooden werden.quot; (Thorold Rogers, History enz. deel I, pag. 692).

³) Minutes of Evidence and Report of the Committee on the Petitions of the Journeymen Calico-Printers, 4 Juli 1804 en 17 Juli 1806. Zie ook Sheridan's redevoering, gereporteerd in Hansard's Parliamentary Debates, deel IX, pag. 534—8. ^

5;

machines te verbieden en te beletten dat andere dan geschoolde werklieden het vak uitoefenden. Die wetsbepalingen waren zoo volslagen in onbruik geraakt, dat de werklieden in vele gevallen zelfs met hun bestaan onbekend waren. In 1802 echter, vereenigden de wevers van westelijk Engeland zich met die van Yorkshire, om een rechtsgeleerde aan te nemen, die tegen de meesters vervolgingen instelde, wegens het overtreden der oude wetten. Het gevolg was, dat het parlement, ten einde aan deze vervolgingen een einde te maken, in allerijl een wet aannam, waarbij die oude wetsbepalingen herroepen werden. ') ,,In een druk-bezochte vergadering van schoenmakers der stad New Sarum in 1784,quot; zegt eene oude circulaire die wij gezien hebben, „werd eenparig besloten .... dat een inschrijving zal worden geopend, ten einde de wet aan te wenden tegen de overtredingen in het vak,quot; doch blijkbaar zonder resultaat. ²) De Edinburgsche letterzetters hadden meer succes; toen hun eene loonsverhooging, in verhouding tot de verhooging der kosten van het levensonderhoud, geweigerd was, boden zij op 28 Februari 1804 het Gerechtshof eene memorie aan en verkregen de beroemde „Interlocutorquot; ⁸) van 1805, waarbij een stukloonlijst voor het Edinburgsche drukkersbedrijf werd vastgesteld. ') Maaide voornaamste gebeurtenis dezer campagne voor het doorvoeren der oude wetten, begon in Glasgow. Na vier of vijf jaren van parlementaire agitatie ten gunste van meerdere wettelijke regeling, namen de katoenwevers dier stad hun toevlucht tot de wet, die den rechters de macht gaf den loonstandaard vast te stellen. Na een vergeefsche poging tot vaststelling van een standaardloon in overleg met eene commissie van werkgevers, begon het werkliedengenootschap, dat zich nu uitstrekte over alle katoenwevende districten van het Vereenigde Koninkrijk, een proces, dat door het Graafschappelijk Gerechtshof van Lanarkshire behandeld werd. In 1812 betwistten de werkgevers de bevoegdheid der magistratuur en gingen in hooger beroep bij het Hof te Edinburg. Het Hof

égt;

amp; ') 43 Geo. III. c. 136, bleef een reeks van jaren geldig, totdat in

1809 door de wet 49 Geo. Ill c. 109, de meeste wetten, regelende de wol-industrie, definitief herroepen werden; zie Cnnningham, deel II, pag. 455. lt;Cgt; ^s) Het werd herdrukt in het 121ste Driemaandelijksche Verslag der

Algemeene Schoen- en Laarzenmakers Vereeniging. Het proces werd gevoerd door de Friendly Society of Cordwainers of England, „opgericht 15 November 17S4.quot;

³) In de Schotsche rechtspraak, een tijdelijk vonnis, uitgesproken in zeer dringende, spoedeischende gevallen, in afwachting der beslissende uitspraak. Vert. ^

❖ ') Prof. Foxwell bezit een unieke collectie geschriften nopens deze

procedures, die hij welwillend tot onze beschikking heeft gesteld; daaronder bevinden zich de Memorials der gezellen en der werkgevers, het Report in the Process door Robert Bell en de Scale of Prices (loonschaal), vastgesteld door het Hof. Een volledig verslag der verhandelingen komt voor in de Scottish Typographical Circular van Juni 1858. lt;$gt;

58

besliste dat de vrederechters bevoegd waren tot het vaststellen der loonen en dientengevolge werd een tabel van stukloonen opgesteld. De werkgevers trokken zich nu zonder verwijl terug; maar de werklieden waren niettemin verplicht te doen getuigen ten behoeve van elk der talrijke voorgestelde tarieven, hetgeen groote onkosten veroorzaakte. Nadat honderd en dertig getuigen waren gehoord, verklaarden de vrederechters eindelijk de tarieven voor billijk, doch vaardigden geen behoorlijk bevel ter hunner doorvoering uit. Behoudens enkele uitzonderingen, weigerden de werkgevers de tabel te aanvaarden, tot welker verkrijging de werklieden 3000 p. st. hadden besteed. Het resultaat was: de grootste werkstaking die ooit in dit vak plaats had. Van Carlisle tot Aberdeen stopten alle weefgetouwen; veertigduizend wevers legden nagenoeg gelijktijdig den arbeid neder. Nadat de staking bijna drie weken geduurd had, waren de werkgevers bereid niet de werklieden te onderhandelen, toen het geheele stakings-comité plotseling door de politie gearresteerd werd en in voor-arrest werd gehouden voor de misdaad van combinatie, waartegen de autoriteiten in die revolutionnaire dagen, op zuiver politieke gronden sterk gekant waren. De vijf leiders werden veroordeeld tot gevangenisstraffen van vier tot achttien maanden ; en die slag vernietigde de combinatie, deed de werkstaking verloren gaan en maakte een einde aan de worstelingen der werklieden tegen de voortdurende vermindering hunner loonen. ¹) é-4gt; De Londensche werklieden, hoewel niet onderdrukt door

vervolging en gevangenzetting, hadden niet meer succes dan hunne broeders van Glasgow. Tusschen 1810 en 1812 sloten eenige vakvereenigingen zich aaneen om een advocaat te employeeren, die meesters vervolgde wegens het in dienst hebben van „onwettige mannen,quot; dat wil zeggen ; mannen die niet door het volbrengen van een leertijd het recht tot het uitoefenen van het vak hadden verkregen. Het oorspronkelijke dossier dat de leerlooiers-gezellen in 1810 aan het oordeel van een advocaat onderwierpen (tegen een honorarium van twee guineas), met de bedoeling de wet op de leerlingen van kracht te doen worden, is in ons bezit, met de min of meer aarzelende opinie van den rechtsgeleerden raadsman. In eenige weinige gevallen werd zelfs geprocedeerd tegen werkgevers wegens het doen van zaken in een bedrijf, waarin zij zelf geen leertijd hadden doorloopen. In sommige gevallen werden veroordeelingen verkregen; maar de gedaagden werden niet veroordeeld in de kosten, hetgeen wel geschiedde ten opzichte der werklieden, als deze een proces verloren. Lord Ellenborougii

4gt;

') Voor deze aangelegenheid zie cle beide Reports 0/ the Committee on the Petit ions of the Cotton Weavers, 12 April 1808 en 29 Maart 1809, benevens Richmond's verklaringen voor de Cotnmittee on Artisans ami Machinery, 1824, tweede rapport, pag. 59—64. lt;2gt;

59

besliste bovendien in hooger beroep, dat nieuwe bedrijven, zooals die van den machinebouvver en den slotenmaker, niet vielen onder de bepalingen der Elizabethsche wet. In 1811 wendden zekere molenaars-gezellen van Kent zich tot de rechters, met het verzoek, op grond van de wet van Elizabeth, een loonstandaard vast te stellen. Toen de rechters weigerden het verzoek in overweging te nemen, vroegen zij een mandamus. *) Lord EllenborouGH gaf toen bevel dat de petitie gehoord moest worden, maar liet het aan de rechters zeiven over om al of niet een loonschaal vast te stellen. De rechters begrepen den wenk en weigerden eenigerlei loonbepaling te maken. ³) Het bleek spoedig dat procedures onder deze verouderde wetten, gezien het vooroordeel der gerechtshoven, even nutteloos als kostbaar waren. Er zat dus niets anders op dan óf de slaglinie geheel te verlaten, óf het parlement te verzoeken de nog niet herroepen wetten weder van kracht te doen worden. Dit laatste deden zij dan ook, met het onverwachte resultaat dat de „verderfelijkequot; wet, die den rechter machtigde de loonen vast te stellen, in 1813 met beslistheid herroepen werd. ³) ^ De aldus uit den weg geruimde wet was slechts één

paragraaf van de groote Elizabethsche bepalingen, en zijne herroeping liet de overige paragrafen ongemoeid. Eene Speciale Commissie had reeds in 1811 gerapporteerd, dat „geen bemoeiing der wetgeving met de beroepsvrijheid of met de volmaakte vrijheid van elk individu om over zijn tijd en arbeid te beschikken op de wijze en tegen de voorwaarden die hij het meest in zijn belang acht, plaats kan hebben, zonder verkrachting van algemeene grondbeginselen van het grootste gewicht voor den welvaart en het geluk der gemeenschap, zonder het verderfelijkste precedent te scheppen, of zelfs zonder na een zeer korten tijd den druk der algemeene ellende te verzwaren en hinderpalen opwerpend tegen het ooit uit den weg ruimen dier ellende.quot; Het herroepen van de loon-paragrafen der wet, verhief deze nadrukkelijke verklaring van het nieuwe leerstuk tot wet, voor zoover het 't vaststellen der loonen betrof; maar de paragrafen nopens de leerlingen bleven. Petities, waarin de handhaving dier bepalingen en het uitstrekken daarvan tot de nieuwe bedrijven werd gevraagd, bleven toestroomen. Zij werden ten slotte verwezen naar eene groote en invloedrijke Commissie, die Canning, Huskisson, Sir Robert Peel en Sir James Graham onder hare leden telde. De gehoorde getuigen waren

^ ') Een bevelschrift van een Hooggerechtshof aan een lager rechts

college tot het verrichten van zekere formaliteiten, welke door dit laatste geweigerd waren. Vert. ❖

❖ ^s) Justices of Kent, 14 East, 395; zie F. D. Longe's Inquiry into the Law of Strikes (Londen i860), pag. 10, ji. ❖

❖ ³) 53 Geo. HI. c. 40 (1813).

60

11 1 h iiaMff

zeer ten gunste van het behoud der wetsbepalingen, zoodanig geamendeerd dat zij in het kader van den tijd vielen. De voorzitter (de Heer Rose) was door de getuigenissen klaarblijkelijk tot het standpunt der werklieden bekeerd. De Commissie, die ongetwijfeld was benoemd geworden om de volslagen afschaffing der leerlingparagrafen te formuleeren, was niet in staat haar eigenlijk mandaat te vervullen. Uit vrees voor de fabrikanten en economisten het er niet op wagende het Huis aan te bevelen het verzoek der werklieden in te willigen, ontkwam het aan de moeilijkheid door heelemaal niets aan te bevelen. Honderdtallen petities ten gunste der wetten bleven uit alle deelen des lands binnenstroomen; 300.000 handteekeningen waren vóór het behoud der bepalingen, tegen 2000 voor het herroepen; en dikwijls stemden meesters in met de smeekbede der werklieden. Eene openbare vergadering van de „Meesters-Fabrikanten en Kooplieden der Steden Londen en Westminster,quot; gehouden in de Freemasons' Tavern, nam resoluties aan, waarin de amendeering en handhaving der bestaande wet krachtig werd ondersteund. Anderzijds redeneerde eene commissie, waarvan de meester-machinebouwers Maudsley en Galloway op den voorgrond tredende leden waren, krachtig ten gunste van vrijheid en tegen „de gedrochtelijke en angstwekkende, doch misleide associatie.quot; In 1814 diende de advocaat Mr. onslow, die geen deel had uitgemaakt der commissie van de vorige zitting, een wetsontwerp in, tot herroeping der geheele wet op het leerlingschap. De „Meesters en Gezellen van Westminsterquot; werden voor de balie tegen dezen maatregel gehoord, maar het Huis was ten gunste der fabrikanten gestemd en annuleerde door de wet van 54 Geo. Ill c. 96 de oude leerling-paragrafen en daarmede het laatste overblijfsel van die wettelijke bescherming van den levensstandaard, die van de middeleeuwen was overgebleven. •) De overwinnende fabrikanten schonken Mr. Onslow ettelijke zilveren voorwerpen, als erkentenis voor zijn optreden ten gunste der handelsvrijheid. ²)

De nieuwe leer had tegen dien tijd zelfs de herinnering

^

^ ') De Spitalfields-wetten, nopens de zijde-wevers, werden echter niet

vóór 1824 herroepen; en de laatste artikelen van 5 Eliz. c. 4, werden eerst in 1875 formeel ingetrokken.

amp; ') White's Digest of all the laws at present in existence respecting

Masters and Workpeople (1824), pag, 59.

❖ De verhandelingen over deze zaak kunnen het best nagegaan worden

in de journalen van het Lagerhuis van 1813 en 1814, deelen LXV1I1 en LX1X; en in Hansard's Parlementaire Debatten, deelen XXV en XXVII. De zaak der meesters wordt uiteengezet in een geschrift: 1'he Origin, Object, and Operation of the Apprentice Laws {Londen 1814, 26 pag.), bewaard in de Pamphleteer, deel III. De Resolutions of the. Master Manufacturers and Tradesmen of the Cities of London and Westminster on the Statute j Eliz. c. 4 (London 1814, 4 pag.), geeft het tegenovergestelde standpunt aan (13. M. 1882, d. 2). Het argument voor vrijheid van denzelfden tijd wordt uitgesproken in An Estimate of the

61

aan de oude idealen uit den geest der regeerende klasse zoodanig verjaagd, dat het nu de werklieden waren, die als invoerders van nieuwigheden beschouwd werden en wij zijn weinig verbaasd eene andere commissie te vinden, welke plechtig verklaart dat „ieders recht om het kapitaal dat hij geërfd of verworven heeft aan te wenden naar eigen goeddunken, zonder verhindering of belemmering, zoolang hij niet de rechten of bezittingen van anderen schaadt, een der privilegiën is, welke de vrije en gelukkige constitutie van ons land elke Brit sinds lang als zijn geboorterecht heeft doen beschouwen.quot; ') Doch het dient gezegd te worden, dat de regeerende klasse alles behalve onpartijdig was in de toepassing harer nieuwe leer. De middeleeuwsche regeling raakte niet alleen de beperking der vrije concurrentie aan de arbeidsmarkt tot het geldelijk nadeel van den werkgever, doch ook de beperking der vrijheid van contract tot nadeel der werklieden, die alleen door gemeenschappelijke in plaats van individueele onderhandelingen de beste belooning voor hunnen arbeid konden bedingen. Bijgevolg zouden de werklieden, als zij den toestand terdege begrepen hadden, even verlangend zijn geweest naar de afschaffing der wetten tegen het vereenigingsrecht, als naar de handhaving der wetten, waarbij de loonen werden bepaald en de leerlingen beperkt; precies als de kapitalisten, die, beter op de hoogte, niet minder beslist waren in het handhaven der anti-combinatie wetten, dan in het herroepen der andere. Wij zullen aanstonds zien, hoe lang het duurde eer de arbeiders dit beseften, ondanks het feit dat de wetten tegen het vereenigingsrecht der werklieden in volle kracht werden gehandhaafd en zelfs nog verscherpt. Werkstakingen, benevens elk georganiseerd weerstaan van de eischen der werkgevers, werden van hoogerhand onderdrukt. De eerste twintig jaren der negentiende eeuw zagen eene wettelijke vervolging der vakvereenigingsmannen als rebellen en revolutionnairen. Deze vervolging, die den gezonden groei der vakveieenigingen dwarsboomde en hare leden tot geweldpleging en oproer dreef, maar die ten slotte leidde tot het herroepen der anti-combinatie-wetten en de geboorte der moderne vakvereeni-gings-beweging, zal het onderwerp van het volgende hoofdstuk zijn.

égt; 4

Comparative Straight of Great Britain, door G. Chalmers (Londen 1810); zie Cunningham, dee! II, pag. 578. De Openbare Bibliotheek te Nottingham bezit een uniek exemplaar van de Articles and General regulations of a Society for obtaining Parliamentary Relief, and the encouragentent of mechanics in the ifnprovenient of mechanism, in 1813 te Nottingham gedrukt. Dit blijkt te zijn geweest een federatie van raam-breiers-vereenigingen en wellicht van nog andere, voor parlementaire actie zoowel als voor behartiging van vakbelangen; en hare stichting in 1813 hield wellicht verband met de beweging ten gunste der restauratie van de leerlingwetten. ^

lt;Sgt; '1 Report of the Com it tec on the State of the Woollen Manufacture

in England, 4 Juli 1806, pag. 12.

62

HOOFDSTUK II.

Dl-: STRIJD OM HET ÜF.STAAN (1799—1825).

é- üc traditioneele geschiedenis tier vakvereenigings-bewc-

ging stelt de periode vóór 1824 voor als eene van onafgebroken verdrukking en voortdurende vervolging. Elke vereeniging, die kan bogen op een bestaan van meer dan een halve eeuw, bezit eene romantische legende van hare eerste dagen. De middernachtelijke bijeenkomsten van patriotten in een uithoek van het vrije veld, de begraven archief-kist, de geheime eed, de langdurige gevangenisstraffen der voornaamste bestuurders — dat alles wordt in de sagen der oudere vereenigingen gevonden en vormt het materiaal, waaruit, in een niet door historische kritiek verstoorden tijd, een half-mythische oorsprong gemakkelijk geschapen heeft kunnen worden. Dat de legende niet zonder een grondslag van waarheid is, zullen wij zien als wij de werkelijke uitwerking van het wettelijk verbod der combinaties van loonarbeiders, dat tot 1824 in het geheele Vereenigde Koninkrijk heerschende was, op de vakvereenigings-beweging nagaan. Maar wij zullen vinden dat sommige gezellen-combinaties ten allen tijde door de wet erkend werden, dat vele andere slechts bij buien bemoeilijkt werden en dat de uiterste gestrengheid der combinatie-wetten niet gevoeld werd vóór de ver-strekkende verandering van politiek, aangeduid door de strenge wetten van 1799—1800, die op alle mogelijke industrieën van toepassing waren. Dat zal ons vanzelf brengen tot de geschiedenis van de intrekking der geheele reeks combinatie-wetten in 1824—5, de indrukwekkendste gebeurtenis in de vroege geschiedenis der beweging. 4*

amp; Er is een duidelijk onderscheid — ten minste wat

Engeland aangaat — tusschen de verschillende wetten, die vóór het einde der achttiende eeuw aaneensluiting verboden en de algemeene wet op de combinatie van 1799. In de talrijke vroegere wetten, opgesomd en herroepen in 1824, hield het verbod van combinatie in alle gevallen verband met de reglementeering dei-nijverheid. Men nam aan, dat het regelen der arbeidsvoorwaarden het werk van het parlement en der rechtbanken was; en evenmin als aan personen, kon het aan combinaticn toegestaan worden zich te mengen in geschillen waarvoor rechtsmiddelen waren vastgesteld.

63

*

Het door de wetten beoogde doel was niet het verbieden van combinaties, doch het vaststellen van loonen, het voorkomen van verduistering en nadeel, het handhaven van het dienst-contract, of de behoorlijke regeling van het leerlingschap. En hoewel combinaties tot bemoeiing met die wettelijke doeleinden ongetwijfeld onwettig waren en gewoonlijk uitdrukkelijk verboden werden, was het een bijkomend resultaat, dat combinaties, gevormd tot het bevorderen der bedoelingen van de wet, hoe onwelgevallig zij den werkgevers ook mochten zijn, blijkbaar niet als onwettig beschouwd werden.

De oudste type van combinatie van gezellen — de vereeniging tot handhaving der wet — schijnt dus altijd stilzwijgend als geoorloofd beschouwd te zijn geworden. Hoewel het waarschijnlijk is, dat zulke associaties juridisch vielen onder de definities van combinatie en samenzwering, hetzij onder de burgerlijke wet of onder de oude bizondere wetten, is ons toch geen enkel geval bekend, waarin zij als onwettig vervolgd werden. Wij hebben, bijvoorbeeld, reeds beschreven, hoe in 1726 de wohvevers van Wiltshire en Somersetshire zich openlijk vereenigden om den koning en zijn raad eene petitie aan te bieden, gericht tegen hunne meesters, de lakenkoopers. De Geheime Raad, verre van die daad der wevers onwettig te achten, overwoog en behandelde de klacht. En toen de werkgevers bleven volharden in hunne ongehoorzaamheid aan de wet, hebben wij gezien hoe de Broederschap van Lakenwevers in 1756 het Lagerhuis petitioneerde, om de bevoegdheid der rechters tot het vaststellen van loonen meer effectief te maken en verkregen eene nieuwe wet, overeenkomstig hunne wenschen. De bijna onafgebroken combinaties der raam-breiers tusschen 1710 en 1800, werden nimmer aan gerechterlijke vervolgingen blootgesteld. De combinaties der Londensche zijdewevers ontvingen eene feitelijke sanctie door de Spitalfields-wetten, waaronder de afgevaardigden der werklieden-organisaties geregeld voor de rechters verschenen, die de stukloonen vaststelden en herzagen. Zelfs in 1808, nadat de gestrengheid der wetten tegen de combinaties zeer verscherpt was, was het den katoen-wevers van Glasgow en Lancashire toegestaan zich openlijk te verbinden, met het doel eene wettelijke vaststelling van het loon te verkrijgen, met het reeds beschreven resultaat. En het was niet alléén de combinatie ter verkrijging van een wettelijk vastgestelden loon-standaard, die door de wet ongemoeid werd gelaten. Combinaties, ten doel hebbende de paragrafen der Wet op de Leerlingen (5 Eliz. c. 4) en andere bepalingen tegen „onwettige werkliedenquot; te doen naleven, kwamen tot 1813 bij tusschenpoozen voor. In 1749 stelde een schildersgezellen-club in de Londensche City eene vervolging in tegen een meester schilder, wegens het in dienst

64

m

hebben van een niet-poorter; en deze procedure leidde er toe, dat in 1750 eene conferentie plaats had van dertig gezellen en dertig meesters met de Overheid der City, bij welke gelegenheid de desbetreffende bepalingen werden veranderd. ') Niemand schijnt de wettigheid der alom plotseling opgekomen combinaties van 1811 —13, ter vervolging der meesters die geen leertijd doorloopen hadden, of die werklieden in dienst hadden welke in hetzelfde geval verkeerden, betwist te hebben. Ken der redenen voor de straffeloosheid der combinaties tot handhaving der wet, was ongetwijfeld de omstandigheid dat werkgevers en vrienden van alle standen er deel van uitmaakten. Bijvoorbeeld de combinaties van 1811 —13 tot handhaving der wetsbepalingen op het leerlingwezen, omvatten zoowel meesters als gezellen, die in gelijke mate getroffen werden door de concurrentie van den nieuwen kapitalist en zijne „huurlingen.quot; De Yorkshire Clothiers Commiinity of Brief Institution, waarvan reeds melding is gemaakt, omvatte in sommige zijner vertakkingen de thuiswerkende kleine fabrikanten, die schouder aan schouder met de gezellen streden tegen het nieuwe fabrieksstelsel.

Anderzijds werden combinaties van gezellen, ten doel hebbende op eigen gelegenheid hunne loonen en arbeidsvoorwaarden te regelen, geheel anders behandeld. Door de bepaling in het burgerlijk wetboek, dat alle handelingen ,,tot belemmering van het bedrijfquot; onwettig zijn, zooals zij later door de rechters werd uitgelegd, werden vanzelf alle combinaties van gezellen, ten doel hebbende de arbeidsvoorwaarden te regelen, als onwettig gedoodverfd. Waar bovendien de loonen en arbeidsvoorwaarden bij de wet waren vastgesteld, droeg elke combinatie tot het weerstaan van de bevelen der rechters in die aangelegenheden het karakter van rebellie en werd dan ook vervolgd als elke indivi-dueele ongehoorzaamheid aan de wet. En ook ontbrak de bizondere wet tegen de combinaties niet. De wet van 13051 genaamd „Wie de Samenzweerders zijn en wie de Champertors ^:i) zijnquot; (33 Kdw.

I, st. 2), werd in 1818 toegepast op eene combinatie tot het

4

4gt; ') Verordening van den Gemeenteraad van 22 November 1750:

Hughson's Lomion, pag. 422. Er zijn bewijzen voor het bestaan van minstens nog een schilders-club in Londen, die van de achttiende eeuw dateert, nl. de Original Society of Painters and Glaziers, die in 1799 bestond en later de St. Martin's Society of Painters and Glaziers werd. (Ikehive, van 24 October 1S63.) lt;S» ^!!) Deze uitdrukking werd gebezigd om lieden aan te duiden, die

geen wettelijken leertijd doorloopen hadden. Zie Rules and Regulations of the '/ourneynten Weavers, herdrukt in Aanhangsel No. 10 van het Rapport nopens de Wetten op de Combinaties, 1825. ^

^ Champertors zijn, in de Engelsche wet, lieden die bij de overeenkomst de kosten betalen van het proces van een ander, onder verbintenis dat het stuk land, de erfenis, of waarom ook geprocedeerd wordt, bij eventueel winnen van het geding, tusschen de beide contractanten zal worden verdeeld. ^

Vekt.

5 - Sidney Weuü. 65

verkrijgen van loonsverhooging voor de katoenspinners, welker leiders, ingevolge de bepalingen dier wet, tot twee jaren gevangenisstraf werden veroordeeld. De „Wet tegen Samenzweringen van Victuallers ') en Ambachtsliedenquot; van 1549 (2 en 3 Edw. VI, c. 15) hoewel oorspronkelijk gericht tegen combinaties tot het hooghouden der aan de verbruikers berekende prijzen, omvat duidelijk in hare verbodsbepalingen alle soorten van combinaties van ambachtsgezellen tot het hoog-houden van loonen of het verminderen van werkuren. 4gt; Het is eenigermate een bewijs voor de nieuwheid der werklieden-combinaties in het eerste gedeelte der achttiende eeuw, dat noch de werkgevers, noch de autoriteiten er aanvankelijk aan dachten ter hunner bestrijding gebruik te maken van de zeer voldoende kracht der bestaande wet. Toen in 1720 de meesterkleermakers een georganiseerde massa van gezellen tegenover zich zagen, die een voor allen geldend loon eischten en dus ernstig ,,het bedrijf belemmerden,quot; wendden zij zich om hulp niet tot de rechtbank, doch tot het parlement en verkregen, zooals wij gezien hebben, de wet ,,tot regeling der kleermakers-gezellen binnen de perken van het aan sterfelijken mogelijkequot; (7 Geo. I st. 1, c. 13, geamendeerd door 8 Geo. Ill, c. 17). ~) En toen het den laken-koopers van westelijk Engeland tusschen 1717 en 1725 werd lastig gemaakt door de „rumoerige en oproerige clubs en vereenigingenquot; van wolkammers en wevers, die reglementen maakten en een standaardloon handhaafden, ³) beriepen zij zich niet op de bestaande wet, doch petitioneerden met succes het parlement, om de wet ,,ter voorkoming van onwettige combinaties van werklieden in de wol-industriequot; (12 Geo. I c. 34). Vóór het tot-stand-komen der algemeene wetten van 1799 en 1800, tegen alle combinaties van werklieden, was het parlement vanaf het begin der achttiende eeuw eigenlijk voortdurend aan het maken van wetten, waarbij combinaties in zekere bedrijven verboden werden, 4^ Zooals wij gezien hebben, was dit verbod van combinatie lt;Sgt; lt;5gt; lt;$gt; 'j Onder Victuallers worden hier verstaan; werklieden in de bedrijven tot bereiding van voedsel. Thans worden slechts fabrikanten en leveranciers van voedingsstoffen van allerlei aard met dit woord aangeduid. Vert. lt;tïgt; lt;amp;gt; ²) De zaak van den Koning tegen de Kleermakersgezellen van Cambridge in 1721 (8 Mod. 10), is onduidelijk te boek gesteld: en het is onzeker onder de bepalingen van welke wet de mannen veroordeeld zijn geworden. Zie Wright's Laiu of Criminal Conspiracies and Agreements, pag. 53. lt;$gt; lt;amp; quot;) Zie de petities der steden van Devonshire, Journalen van het Lagerhuis (1717) deel XVIII, pag. 715, die, met andere in latere jaren, leidden tot eene Speciale Commissie in 1726 (Journalen, deel XX, pag. 648, 31 Maart 1726). lt;amp; Zie bijvoorbeeld de wetten, regelende de wolnijverheid, 12 Geo. I, c. 34 (1725); tegen verduistering en bedrog door schoenmakers, 9 Geo. I, c. 27 (1729); nopens de hoedenmakers, 22 Geo. II, c. 27 (1749); nopens de zijdewevers, 17 Geo. Ill, c. 55 (1777); en nopens de papiermakerij, 36 Geo. Ill, c. 1 u (1795).

66

in de Engelsche wetgeving slechts van ondergeschikte beteekenis en onderworpen aan het hoofddoel der wet. Anders is de zaak ten opzichte der oude lersche wetten, welker bepalingen een veel diepere klove tusschen meesters en gezellen aanduiden, wellicht een gevolg van het verschil van godsdienst en ras. Reeds de eerste wet tegen combinaties die door het lersche parlement aangenomen werd, de wet van 1729 (3 Geo. 11, c. 14), bevatte geene bepalingen tot bescherming der loonarbeiders en verbood combinaties in alle mogelijke bedrijven. De wet van 1743 (17 Geo. II, c. 8), in het leven geroepen wegens het fiasco van het vroegere verbod, bepaalde zich eveneens tot krasse straf-maatregelen, waaronder bet straffen van de houders der herbergen, waarin vergaderingen gehouden werden. Maar in latere jaren schijnt het Engelsche gebruik gevolgd te zijn; want de wetten van 1758 (3¹ Geo. II, c. 17), 1763 (3 Geo. Ill, 34, sec. 23), 1771 (11 en 12 Geo. Ill, c. 18, sec. 40 en c. 33) en 1779 (19 en 20 Geo. Ill, c. 19, c. 24 en c. 36), voorzien in het vaststellen der loonen en bevatten andere regelingen der nijverheid, waaronder het verbod van combinaties vanzelf voorkomt. 4*

é- In elk geval had men, zoowel in Engeland als in Ierland,

tegen het einde der eeuw het burgerlijk wetboek bij de speciale wetten te hulp geroepen en oordeelden de rechters dat elke samenzwering tot het verrichten eener handeling welke zij in eene combinatie als onwettig beschouwden, zelfs als die handeling door een individu verricht niet misdadig was, een inbreuk op de bepalingen van het burgerlijk wetboek was. De wetgeving volgde spoedig dit voorbeeld. In 1799 stelde de wet 39 Geo. Ill, c. 81 alle combinaties, van welken aard ook, uitdrukkelijk strafbaar.

De beweegredenen die tot dezen krassen maatregel leidden, worden nergens duidelijk medegedeeld, maar hij schijnt verband te hebben met de opmerkelijke toename van het vakvereenigingswezen onder de textiel-arbeiders van Yorkshire en Lancashire. Het wetsontwerp werd met groote snelheid door het parlement gejaagd en ontving de koninklijke goedkeuring reeds vier en twintig dagen nadat het in het Lagerhuis werd gebracht. Er was dientengevolge weinig gelegenheid voor eenig protest tegen zijne bepalingen, maar de Londensche „Vereeniging van Katoendrukkersgezellenquot; petitioneerde tegen den maatregel en nam een advocaat om hare bezwaren uiteen te zetten. Zij wezen er op, dat het ontwerp, hoewel voorgevende eenvoudig „onwettige combinaties te voorkomen,quot; schiep „nieuwe misdrijven van zulk een onbepaalden aard, dat niet één werkman of gezel veilig eenig gesprek kan houden met een ander, over zijn vak of werkzaamheden.quot; Maar andere bedrijven traden niet handelend op en het ontwerp werd onveranderd wet.') 4 4 4

^ ') A Full and Accurata Report of the Proceedings of the Petitioners,

67 •

amp; De algemecne Wet op de Combinaties van 1799, opnieuw

bevestigd en geamendeerd door die van 1800 (39 en 40 Geo. Ill, c. 60), die er eenige misbakken scheidsrechterlijke bepalingen aan toevoegde, was niet eenvoudig de codificatie van bestaande wetten, noch de uitbreiding hunner rechtskracht van enkele bedrijven over het geheele veld der industrie. Het was de gewichtige stap van het inslaan eener nieuwe richting. Tot-nog-toe had de centrale of plaatselijke autoriteit gefungeerd als een soort van hof van cassatie in alle geschillen, het werk en de loonen van den burger rakende. Indien meester en gezel het niet eens konden worden over hetgeen een behoorlijk dagloon voor een behoorlijk dagwerk uitmaakte, dan werd aan het loven en bieden, waarschijnlijk op gronden van algemeen nut, beslist een einde gemaakt door de autoritaire vaststelling van den loonstandaard. liet werkelijke vaststellen der loonen door de vrederechters, raakte waarschijnlijk spoedig in onbruik, ten minste wat de meerderheid der bedrijven betreft, hoewel diepe sporen van dit gebruik nog lang bestaan bleven in de gebruikelijke standaardloonen. In elk geval werd tegen het einde der vorige eeuw de vrije overeenkomst tusschen den kapitalist en zijne werklieden de eenige wijze van het bepalen der loonen. Toen was het dat de grove onrechtvaardigheid van het verbieden van combinaties van gezellen aan den dag trad. „Het stond één enkelen meester ten allen tijde vrij,quot; zegt LORD JEFFREY, „al zijne werklieden op eens aan den dijk te zetten — 100 of 1000 in getal — als zij de loonen welke hij hen verkoos aan te bieden niet wilden aanvaarden. Maar voor alle werklieden tezamen was het een misdaad, dien meester gezamenlijk te verlaten, indien hij weigerde de loonen te geven welke zij verkozen te vorderen.quot; ¹) 4gt;

amp; Het is waar dat de wet combinaties van werkgevers

evenzeer verbood als combinaties van werklieden. Maar zelfs als zij onpartijdig ware uitgevoerd geworden, dan nog zou de ongelijkheid zijn blijven bestaan, voortvloeiende uit het feit dat onder het nieuwe industriëele stelsel één enkele werkgever gelijk stond

4 4

c/t'., door „Een der Adressanten.quot; (Londen, Januari 1800, 19 pag.). Een zeldzame brochure in de bibliotheek van Prof. Foxwell. ,,Het is merkwaardig,quot; zegt de rechter Stephen, „dat in de parlementaire geschiedenis van 1799 en 1800 geen melding wordt gemaakt van eenig debat over deze wetten, en ook wordt er in het Jaarlijksch Register van die jaren geen gewag van gemaakt.quot; (History of the Criminal Law, deel 111, pag. 208). Dat de maatregel in de katoen-districten de belangstelling eenigermate gaande maakte, kan afgeleid worden uit het publiceeren eener brochure te Leeds, getiteld: Abstract of an Act to prevent Unlawful Combinations amontf fonrncynien to raise Wages, etc. (Leeds, 1799), die zich in de Openbare Bibliotheek te Manchester bevindt. 4

amp; ') Combinations of Workmen: Substance of the Speech of Francis

Jeffrey at the Dinner to Joseph Hume, M. P., at Edinburgh, November jS, 1s2j (Edinburgh, 1825). ^

68

met een zeer talrijke combinatie. Maar de hand der gerechtigheid was niet onpartijdig. De „stilzwijgende doch voortdurendequot; combinatie van werkgevers tot het neerdrukken der loonen, waarvan Adam smith melding maakt, kon door de wet niet worden bereikt. En ook waren de magistraten en rechters weinig geneigd de meesters schuldig te verklaren, zelfs niet in gevallen van onbewimpelde en openlijke combinatie. Niemand vervolgde de meester-messenmakers, die in 1814 openlijk de „Handels-en Fabrieks-Unie van Sheffieldquot; stichten, die tot hoofd-reglement had, dat geen koopman of fabrikant hoogere prijzen zou betalen voor eenig artikel van Sheffieldsch maaksel dan die in het voorafgaande jaar gangbaar waren, op straffe eener boete van 100 p.st. voor iedere overtreding dier onwettige overeenkomst. ¹) Gedurende het geheele tijdperk van verdrukking, terwijl duizende gezellen boetten voor de misdaad van combinatie, is geen enkel geval vermeld waarin een werkgever voor hetzelfde misdrijf werd gestraft.

égt; Den gewonen politicus schenen eene combinatie van

werkgevers en eene combinatie van werklieden in geen enkel opzicht met elkaar vergeleken te kunnen worden. De eerste was in het ergste geval slechts een industriëele overtreding; de laatste was in alle gevallen een politieke misdaad. Onder de schaduw der Fransche Revolutie beschouwden de Engelsche regeerende klassen alle associaties van het gemeene volk met de meest mogelijke beduchtheid. De vrees dat ongehoorzaamheid zou veranderen in oproerigheid, deed der kapitalisten bezwaar tegen hooge loonen en der staatslieden afkeer van democratische instellingen in deze algemeene verschrikking samensmelten. De wetten tegen de combinaties, zoo vertelt FRANCIS PLACE ons, „werden beschouwd als beslist noodzakelijk ter voorkoming van verderfelijke afpersingen der werklieden, die, indien niet op deze wijze weerhouden. Handel, Nijverheid en Landbouw der natie in hun geheel zouden vernietigen .... Dit leidde tot de gevolgtrekking, dat de werklieden de nietswaardigste menschenkinderen waren. Vandaar de voortdurende kwaadwilligheid, verdenking en in bijna alle opzichten slechte gedragingen van werklieden en hunne werkgevers ten opzichte van elkander. Dit onjuiste denkbeeld werd zóó algemeen gehuldigd, dat niemand het minste medelijden met de ongelukkige lijders toonde, wanneer ook werklieden vervolgd en veroordeeld werden omdat zij zich aangesloten hadden tot het regelen hunner loonen of der uren van hunnen arbeid, hoe zwaar ook het over hen uitgesproken vonnis was en hoe gestreng het ook werd uitgevoerd. Van rechtvaardigheid was hoegenaamd geen sprake; zelden konden zij een gerechtelijk verhoor erlangen en dan nog had dit ongeduldig 4 4

4» ^l) Sheffield Iris, 23 Maart 1814. (igt;

69

én onder allerlei beleedigingen plaats; en nimmer konden zij rekenen op iets dat zelfs bij benadering op een redelijke conclusie geleek . . . Indien een nauwkeurig verslag van alle gebeurtenissen kon worden gegeven, van de verhooren door de politie-rechters, procedures voor de rechtbanken en voor bet Hooggerechtshof, dan zouden de grove onrechtvaardigheid, de smerige scheldwoorden en de toegepaste ontzettende straffen, nadat weinige jaren voorbij zouden zijn gegaan, slechts op de allerbeste getuigenissen geloof vinden.quot; ¹) ^

^ Men moet echter niet veronderstellen dat elke combinatie

tot het onderwerp van vervolging gemaakt werd, of dat de vakver-eenigingsleider dier dagen zijn geheele leven in de gevangenis doorbracht. Dankzij de uiterst onvoldoende organisatie der Engelsche politie en de afwezigheid van eenig openbaar ministerie, werd eene combinatie in den regel met rust gelaten, totdat de een of andere werkgever, door haar optreden in voldoende mate bemoeilijkt, bereid kon gevonden worden zelf de wet in beweging te brengen. In vele gevallen zien wij de werkgevers blijkbaar de combinaties hunner werklieden aanvaarden of oogluikend toelaten.²) De meester-drukkers van Londen erkenden niet alleen de zeer oude instelling van de „chapelquot; ³), maar vonden het in 1785 en later blijkbaar geschikt, van hunne georganiseerde gezellen voorstellen te ontvangen en te overwegen. In 1804 hooren wij zelfs van eene gemengde commissie, bestaande uit gelijke getallen meesters en gezellen, gemandateerd door hunne respectieve veree-nigingen tot het samenstellen van reglementen voor de belooning 1

van arbeid in de toekomst, waarvan het resultaat was de doorwrochte „loonschaalquot; van 1805, die zoowel door patroons als werklieden onderteekend werd. ^l) De Londensche kuipers hadden in 1813 eene erkende organisatie, in welk jaar een loonlijst werd vastgesteld door vertegenwoordigers der patroons en der werklieden in gemeenschappelijk overleg. Die lijst werd herzien in 1816 en 1819, zonder dat iemand aan eene vervolging dacht. ⁶). De Londensche borstelmakers hadden in 1805 „Een Loonlijst, overeengekomen tusschen Meesters en Gezellenquot;, die nog bestaat. De aam-breiers en ook de kleermakers der verschillende dorpen in Nottinghamshire, zoowel patroons als werklieden, waren van 1794 tot 1810 gewoon vrijelijk

lt;ugt; ') De manuscripten van Place, 27798—7. O

lt;$gt; ²) Daarover wordt voortdurend door andere werkgevers geklaagd.

^ ³) Benjamin Franklin maakt in 1725 melding van de „chapelquot; en

hare reglementen. Een exemplaar, gedateerd 1734, van de Rules and orders to be observed by the members of this chapel; by Compositors, by Pressmen, by Both,

bevindt zich in de manuscripten van Place, 27799—^ ^ ⁴) Inleiding tot den Londenschen Loonstandaard (in een boekdeel,

uitgegeven door de Londensche Letterzetters Vereeniging). lt;ugt;

4gt; ⁶) Verslag van het Lagerhuis, No. 135, van 1834. lt;3gt;

70

bijeen te komen, „om zaken betrekkelijk het vak te overwegenquot;, welke bijeenkomsten door openlijke aankondigingen bijeengeroepen werden. ') De notulen-boeken der plaatselijke vereeniging van de timmerlieden van Preston over de jaren 1807—1824, boekstaven een blijkbaar onverborgen en ongehinderd bestaan, in verband met andere timmerlieden-vereenigingen door geheel Lancashire. De rekeningen vermelden geene uitgaven voor het verdedigen harer bestuurders tegen vervolgingen, terwijl verschillende betalingen van advertentiën en openbare vergaderingen geboekt zijn, nevens — het dient gezegd - zeer groote uitgaven voor bier. En onder de oudere cliché-drukkers van Glasgow bestaat eene levendige traditie, dat in hun vaders tijd, toen hunne zeer actieve vakvereeniging van eiken nieuwen leerling een entree-geld van zeven guineas vorderde, dit geld altijd zonder verwijl door de werklieden der drukkerij verdronken werd, waarbij de werkgever aan het hoofd van de tafel plaats nam, terwijl door niemand eenigen arbeid werd verricht totdat het geld op was. De organisatie der katoendrukkers schijnt in de eerste jaren der eeuw een dei-sterkste en volmaakste vereenigingen te zijn geweest. In een treffend geschrift, getiteld „Overwegingen gericht aan de Katoendrukkersgezellen door een hunner Meestersquot; (Manchester 1815), doen de werkgevers aldus een beroep op de werklieden: „Wij hebben voor en na toegegeven, wat wij allen als mannen hadden behooren te weerstaan, en gij, trotsch op uw succes, zijt gevoerd geworden van den eenen buitensporigen eisch naar den anderen, tot de last te drukkend is geworden om te kunnen worden gedragen. Gij bepaalt het getal onzer leerlingen en dikwijls zelfs het getal onzer gezellen. Gij ontslaat zekere gedeelten onzer werklieden en wilt anderen niet toestaan in hunne plaatsen te komen. Gij doet alle Apprèteer-machines stilstaan en gaat zelfs zoo ver, om de rollen vóór onze oogen te vernietigen. Gij beperkt het gebruik der Cylinder-machine en schrijft zelfs voor, welk soort patronen zij drukken mag. In dringende gevallen weigert gij bij kaarslicht te werken en dwingt zelfs onzen leerlingen insgelijks te handelen. Gij ontslaat onze opzichters als zij u niet bevallen en dwingt ons, ons onaangename werklieden in dienst te nemen. Eindelijk tart gij alle ondergeschiktheid en goede orde en inplaats van uwen werkgevers achting en eerbied te betoonen, behandelt gij hen met minachting en persoonlijk beleedigend.quot; Niettegenstaande dat alles schijnt geene systematische poging tot onderdrukking der katoendrukkers-combinatie gedaan te zijn en slechts een of twee op zichzelf staande vervolgingen kunnen gevonden worden. Ook in Dublin waren de meubelmakers in de eerste jaren dezer eeuw vereenigd in eene sterke organisatie,

❖ ⁶) Advertentiën in het Nottingham Journal 1794—1S10. lt;»•

de Samaritan Society genaamd, uitsluitend ter behartiging van vakbelangen; „maar hoewel zij onwettig was, schijnen de werkgevers haar niet met grooten tegenzin beschouwd te hebben; en toen bij eene zekere gelegenheid de commissaris van politie de bezoekers van een barer vergaderingen liet arresteeren, bleven de werkgevers borg voor hunne voorwaardelijke invrijheidsstelling. Zij beweerden dan ook, dat hun doel, hoewel in de eerste plaats zijnde het verdedigen hunner eigen belangen tegenover de meesters, toch ook was het verdedigen van de belangen der meesters tegen nietswaardige gezellen. Vele werkgevers waren gewoon, als zij de rekening van een gezel ontvingen, deze naar het bestuur der vak-vereeniging te zenden om getaxeerd te worden, waarna het woord „Committeequot; erop gestempeld werd. Een geval werd vermeld, waarin het bestuur der vakvereeniging tusschen twee en drie pond sterling schrapte van eene rekening van ongeveer acht pond.quot; ') En zoowel in Londen als in Edinburg publiceerden de gezellen, openlijk en zonder vrees voor vervolging, doorwrochte gedrukte stukloonlijsten, samengesteld somtijds door het bestuur van de vakvereeniging der werklieden, somtijds door eene gemengde commissie van werkgevers en werklieden. ²) „Het Loonboek van de Londensche Meubelmakers-Vereenigingquot; waarvan in 1811 en 1824 edities het licht zagen, was een kostbaar en doorwrocht werk, uitgegeven „door eene Commissie van Meesters en Gezellen .... ter voorkoming van die geschillen welke te vaak in het vak bestaan hebben.quot; Diverse supplementen en inhoudsopgaven bij dit werk behoorende, werden uitgegeven ; en andere soortgelijke lijsten bestaan. Zoo slapjes werd de wet toegepast, dat George White, de energieke secretaris van Hume's Commissie, beweerde dat de wet van 1800 was „in het algemeen een doode letter ten opzichte dier werklieden op wien zij bedoeld was uitwerking te hebben, namelijk de schoenmakers, drukkers, papiermakers, scheepstimmerlieden, kleermakers, enz., die hunne geregelde vereenigingen en plaatsen van bijeenkomst hebben gehad, alsof zulk eene wet niet bestaan had; en het zou inderdaad bijna onmogelijk zijn geweest vele dezer vakken uit te oefenen zonder zulke vereenigingen, die in den regel vereenigingen zijn tot het verkenen van onderstand bij ziekte en aan reizigers; en de wegen en armbesturen zouden

4 4

^ ') Getuigenis, afgelegd voor de Commissie nopens werklieden en

machines, 1S24, zooals zij opgesomd is in het Report on Trade Societies (i860) van het Genootschap voor de Sociale Wetenschap. lt;3gt;

²) The Edinburgh Book of Prices for Manufacturing Cabinet Work (Edinburg 1805, 126 pag.), „zooals gemeenschappelijk is overeengekomen door de Meesters en Gezellen,quot; In 1825 vervaardigden de gezellen een Supplement, dat, nadat de meesters erin hadden toegestemd, door de werklieden uitgegeven werd (Edinburg 1825). Heide bevinden zich in de bibliotheek van Prof. Foxweli,.

72

zeer onveilig zijn gemaakt geworden door die reizende vakken, ware het niet dat deze vereenigingen voorzagen in den nood van hetgeen zij rondtrekkende gezellen noemen.quot; ') amp;

4 Doch hoewel het den gezellen-clubs toegestaan kon

worden, om, als de Londensche boekbinders, ,,een vriendschappelijk potje bier samen te drinken,quot; en zelfs in tijden van industriëele vrede te zorgen voor hunne reizende leden en al de verrichtingen eener vakvereeniging te bedrijven, hadden de werkgevers toch altijd de macht, alle eischen met eene vervolging te beantwoorden. Ztiis die bedrijven, waarin wij blijken van het onbelemmerde bestaan van combinaties hebben ontdekt, leveren voorbeelden van de gestrenge toepassing der wet. In 1819 lezen wij van talrijke vervolgingen van meubelmakers, hoedenmakers, ijzergieters en andere arbeiders, in naam wegens het onafgewerkt laten van hun werk, maar inderdaad wegens de misdaad van combinatie. '-) In 1798 werden vijf drukkersgezellen in de Old Bailey ^a) vervolgd voor samenzwering. De werkgevers hadden de leiders der werklieden uitgenoodigd tot eene bespreking hunner voorstellen, toen, zoo luidde de aanklacht, „de vijf beklaagden kwamen, als afgevaardigden toegerust, zich voordoende om zoo te zeggen als het hoofd van een Parlement.quot; De werklieden waren inderdaad leden eener vakvereeniging tot onderling hulpbetoon in het drukkersbedrijf, „gevestigd in de herberg The Crown, bij de kerk van St. Dunstan in Fleet Street,quot; welke, zooals de advocaat der aanklagers verklaarde, „oppervlakkig beschouwd geen enkele smet droeg. Zij werd eene vereeniging tot onderling hulpbetoon genoemd, maar door toedoen van eenige snoode mannen onder hare leden, was deze vereeniging gedegenereerd tot een allerafschuwelijkste verzameling met de bedoelingen eener samenzwering; diegenen in het vak, welke niet tot hunne vereeniging toetraden, en zelfs de leerlingen, werden opgeroepen en dezen laatsten werd gezegd, dat zij, tenzij zij zich voegden naar de praktijken dier gezellen, niet zouden worden in dienst genomen als zij hun leertijd volbracht zouden hebben.quot; Niettegenstaande het feit dat de patroons zelf de vereeniging erkend en er mede onderhandeld hadden, werden al de beschuldigden tot twee jaren gevangenisstraf veroordeeld. 4gt;

4 Het was de wreede vervolging der letterzetters, die twaalf

73

jaar later Francis Place deed inzien dat eene verandering der wet noodig was. „De wreede vervolgingquot;, schrijft hij, „der drukkersgezellen, werkende aan het dagblad The Times, in 1810, werd tot in het bijna ongeloofelijke voortgezet. De rechter die sommigen hunner hoorde en veroordeelde, was de Common Sergeant van Londen, Sir John Sylvester, beter bekend onder den bijnaam van „Bloedige Zwarte Jackquot; .... Geen rechter gaf zich meer moeite dan deze ten opzichte der ongelukkige drukkers, om het te doen voorkomen alsof hun misdrijf buitengewoon zwaar was, om de werkelijk fatsoenlijke mannen die in zijne klauwen gevallen waren, terneer te slaan en te beangstigen en schandelijk strenge straften over hen uit te spreken.quot; ^l) Vervolging was evenwel niet altijd afhankelijk van de nukken van een werkgever. In December 1817 werd de politie van Bolton toevallig gewaar, dat tien afgevaardigden der katoendrukkers uit de verschillende districten des rijks, op Nieuwjaarsdag bijeen zouden komen, en zij nam maatregelen om het geheele tiental gevangen en hunne papieren in beslag te nemen. De tien afgevaardigden kregen drie maanden gevangenisstraf, hoewel geen geschil met hunne werkgevers hangende was.²) Maar het voornaamste gebruik dat de werkgevers van de wet maakten, was tot het beletten van werkstakingen en tot het afweren van eischen van betere arbeidsvoorwaarden. Reeds in 1786 had men de wet op de samenzweringen zoodanig weten aan te wenden, dat vijf Londensche boekbinders, die eene werkstaking leidden tot vermindering der werkuren van twaalf op elf, veroordeeld werden tot twee jaren gevangenisstraf. Toen in 1797 in het Gilde der Meester-Kleermakers van Aberdeen „aan de vakgenooten werd medegedeeld dat hunne gezellen eene onwettige combinatie hadden gevormd, met het doel hunne loonen te doen stijgen, kwamen de meesters éénstemmig overeen, hunne knechten geen loonsverhooging te gevenquot; en ondersteunden dit besluit hunner eigen combinatie, door twaalf gezellen te doen vervolgen en beboeten voor de misdaad van zich vereenigd te hebben. ³) Het succes dat de Londensche schoenmakers in 1799 hadden met het blokkeeren der werkplaatsen van weerspannige werkgevers, leidde tot de vervolging van twee hunner, door middel waarvan men er in slaagde de werklieden te bewegen hunne vereeniging, die toen zeven jaren oud was, te ontbinden en den arbeid onmiddelijk te hervatten. ')

^ ') De manuscripten van Place, 27798-8; The Times van 9 Nov. 1810.

lt;5» ^J) Verslag in de Manchester Exchange Herald, bewaard in de man.

van Place, 27799-156. '

❖ ³) Bain's Merchant and Craft Gilds of Aberdeen, pag. 261. Een

oudere combinatie van 1768 wordt ook genoemd.

^ ■') De Koning v. Hammond en Webb, 2 Esp. 719; zie het verslag

in de Morning Chronicle, bewaard in de man. van Place, 27799-29. lt;$gt;

74

Twee andere schoenmakers van York werden in het zelfde jaar veroordeeld voor de misdaad van „zich vereenigd te hebben tot het doen stijgen van den prijs van hunnen arbeid in het maken van schoenen en te weigeren schoenen te maken onder een zekeren prijsquot;, en de advocaat zeide dat „in elke groote stad in het Noorden dergelijke combinaties bestonden.quot; !) Aan de werkstaking der rijtuigmakers van 1819 werd op dergelijke wijze een einde gemaakt en de „Vrienden-Vereeniging van Rijtuigmakersquot; vernietigd door de veroordeeling van den algemeenen secretaris en twintig andere leden, die op deze voorwaarde en op hun eigen verantwoordelijkheid werden op vrije voeten gesteld. ²) In 1819 protesteerden eenige katoen-graveurs, in dienst eener Manchestersche firma, tegen de onbehoorlijke vermenigvuldiging der leerlingen door de werkgevers en zetten hun protest kracht bij, door te weigeren te werken. Voor deze „samenzweringquot; werden zij beboet en met de gevangenis gestraft. ³) En ofschoon het den meester-messenmakers veroorloofd werd bij te dragen aan de Handels- en Fabrieks-Unie van Sheffield, die de loonen vaststelde en dwang uitoefende op weerspannige werkgevers, werden de talrijke vak-clubs der werklieden niet ongemoeid gelaten. In 1816 werden zeven scharenslijpers veroordeeld tot drie maanden gevangenisstraf, omdat zij leden waren van de zoogenaamde „Ongeluks-Clubquot;, welke uitkeering bij werkeloosheid verstrekte en de gebruikelijke loonen trachtte te handhaven. ⁴)

Maar het was in de nieuwe textiel-industrieën, dat de zwaarte der Combinatie-Wetten het meest gevoeld werd. White en henson beschrijven de wet van 1800 als zijnde in deze bedrijven „een vreeselijke molensteen om den nek van den plaatselijken werkman, die hem ter aarde neergedrukt en verlaagd heeft; elke daad die hij waagde, eiken maatregel dien hij beraamde tot het opvoeren of hooghouden zijner loonen, was, zoo zeide men hem, onwettig; de geheele macht der burgerlijke overheid van zijn district

4 4

lt;5gt; ') De Star van 26 November 1799. ^

^!) De Koning v. Connell en anderen, The Times vvc\ 10 Juli 1819. ⁸) De Koning v. Ferguson en Edge, 2 St. 489.

lt;$• ■') De Sheffield Iris van 17 December 1816. De werklieden-clubs

75

werd tegen hem aangewend, omdat hij onwettig handelde; de vrederechters, geloovende te handelen in overeenstemming met de wetgeving als zij zich bezighielden met het drukken der loonen en onderdrukken van combinaties, beschouwden bijna zonder uitzondering elke poging van de zijde van den werkman, tot verbetering van zijn toestand of tot het hooghouden van zijn stand in de maatschappij, als een soort van opstand cn verzet tegen de regeering; elke commissie en ieder actief man onder hen, werd beschouwd als een woelige, gevaarlijke opruier, wien het noodig was in het oog te houden en zoo mogelijk te verpletteren.quot; ^ Om slechts één der gevallen aan te halen: als getuigenis, afgelegd voor Hume's Commissie, werd verklaard, dat in 1818 zekere fabrikanten te Bolton hunnen wevers in overweging gaven, dat zij zich zouden verstaan om niet te werken voor hen die minder dan den gangbaren loonstandaard betaalden. Naar dezen wenk handelende, had eene vergadering van veertig afgevaardigden plaats, waarin besloten werd de verhooging te eischen, waarin de goede werkgevers bewilligd hadden. Veertien dagen later werden de voorzitter en de beide secretarissen gevangen genomen, beschuldigd van samenzwering en onderscheidenlijk veroordeeld tot een en twee jaren gevangenisstraf, ofschoon hunne patroons ten behoeve der gevangenen getuigden, dat zij zelf den werklieden verzocht hadden de vergadering te bezoeken en de genomen besluiten goedkeurden. ²) In het volgende jaar werden vijftien katoenspinners van Manchester, die bijeengekomen waren „om bijdragen te ontvangen voor het begraven hunner dooden,quot; onder een reglement dat in 1795 door het Gerechtshof goedgekeurd was, in de bestuurskamer door de politie gegrepen en wegens samenzwering naar de openbare terechtzitting verwezen, terwijl borgstelling geweigerd werd. Na drie of vier maanden voor-arrest te hebben ondergaan, stonden zij terecht, terwijl alle plaatselijke advocaten — zeven in getal — tegen hen optraden. Te Londen cn elders (tot in de stad Lynn, in Norfolk) werden inzamelingen ten behoeve hunner verdediging gehouden. De inschrijving hunner club als eene vereeniging tot ouderlingen bijstand, baatte weinig. Voor de rechtbank werd er nadrukkelijk op gewezen, dat „alle vereenigingen, hetzij tot hulpbetoon als anderszins, slechts dekmantels waren voor het volk van Engeland, om tegen den Staat saam te spannen,quot; en de meeste der beschuldigden werden tot verschillende gevangenisstraffen veroordeeld. ³)

Maar de werkstaking der Schotsche wevers van 1812, in het vorige hoofdstuk beschreven, is het treffendst van alle. In het

') A Few Remarks enz., pag. 86.

amp; ²) Commissie nopens Werklieden en Machines, 1824, pag. 395.

amp; ³) Zie de Gorgon van Januari en Februari 1819.

76

jaar te voren waren zekere katoenspinners wegens combinatie tot gevangenisstraf veroordeeld, waarbij de rechter opmerkte, dat het rechtsmiddel voor de hand lag, daar de magistratuur ten volle bevoegd en gerechtigd was de loonstandaarden vast te stellen en geschillen te beslechten. In 1812 weigerden vele der werkgevers de loonen, door de rechters als voor het weven billijk verklaard, te erkennen; en al de wevers aan de veertig duizend getouwen tusschen Aberdeen en Carlisle legden den arbeid neder, om de door de rechters bepaalde loonen door te voeren. De werkgevers hadden reeds door middel van den schout van het graafschap onderhandelingen geopend voor eene bevredigende oplossing, toen de regeering de centrale commissie van vijf, die de handelingen leidde, liet gevangen nemen. Deze mannen werden veroordeeld tot gevangenisstraffen van vier tot achttien maanden; de staking mislukte en de vereeniging werd ontbonden. ') Hij die de nieuwsbladen tusschen 1800 en 1824 bestudeert, zal in overvloed verhalen vinden van gerechtelijke barbaarschheden, waarvan de hierboven aangehaalde gevallen als staaltjes kunnen beschouwd worden. Kr bestaan geene statistieken nopens het aantal vervolgingen of de gestrengheid der vonnissen. Maar uit de berichten die voorhanden zijn, valt de sombere wrok waarmede de arbeidersklasse onder die wetten leed, gemakkelijk te begrijpen. De volledige herroeping dier wetten was eene noodzakelijke voorwaarde voor den groei onder de meest verdrukte arbeiders-groepen van eenige werkelijke macht om zichzelf te beschermen, door het optreden der vakvereenigingen, tegen de verlaging van hunnen levensstandaard. ^ Het feit dat de Combinatie-Wetten er niet in slaagden

het ietwat dictatoriale vakvereenigingswezen der bekwame ambachtslieden te onderdrukken en toch uitnemend den groei van blijvende organisaties onder andere arbeidsgroepen wisten te beletten, wordt verklaard door klasse-onderscheidingen, nu verdwenen of aanzienlijk gewijzigd, die in het begin dezer eeuw overwegend waren. Als wij heden spreken van ,,de aristocratie van den arbeidquot;, dan plaatsen wij onder deze rubruk de georganiseerde mijnwerkers en fabrieksarbeiders van het Noorden op hetzelfde superieure plan als den bekwamen ambachtsman. In 1800 stonden zij op aan elkaar tegenovergestelde uitersten van den maatschappelijken balans der loonarbeiders-klasse ; de fabrieksarbeider en de mijnwerker waren toen verder verwijderd van den ambachtsman, dan de dokwerker of veldarbeider heden ten dage van den katoenspinner van Lancashire of den houwer van Northumberland. De geschoolde ambachtsman

vormde, in Londen althans, eene tusschen-klasse tusschen den amp; amp;

lt;8» ') Tweede Rapport der Commissie nopens Werklieden en Machines,

1824, pag. 62.

77

winkelier en de groote massa ongeorganiseerde arbeiders of werklieden in de nieuwe machinale industrieën. De aanzienlijke bedragen die gedurende de achttiende eeuw gevorderd werden als premie voor het leerlingschap bij de ambachten, hadden den leden en hunne oudste zonen een wezenlijk monopolie verzekerd. ') Zelfs nadat de wet, waarbij een formeele leertijd werd geëischt, herroepen was, moest nog eenige tijd verloopen eer het aanbod van deze klasse van handwerkslieden de toenemende vraag ingehaald had. Aldus maken wij uit de overgebleven kronieken op, dat deze vakken in Londen nooit volkomener georganiseerd waren dan tusschen 1810 en 1820. ~) Wij zien de Londensche hoedenmakers, kuipers, looiers, letterzetters en scheepstimmerlieden loonen handhaven, die, volgens hun eigen opgaven, de vergelijkenderwijs groote som van dertig tot vijftig shillings per week beliepen. Terzelfder tijd kon de wever van Lancashire of de breier van Leicester, in volle concurrentie met de stoomkracht en de haar vergezellende vrouwen- en kinder-arbeid, zelfs als hij volop werk had, ternauwernood tien shillings verdienen. Dit verschil in den levensstandaard zien wij zich afspiegelen in het karakter der combinaties, gevormd door de beide klassen.

In de geschoolde ambachten, sinds lang gewoon aan vereenigingsbestuur, vinden wij, zelfs onder de verdrukkings-wetten, geen onwettige eeden, opruiende zinnebeelden, of andere pappe-rassen van geheime vereenigingen. De Londensche Borstelmakers, wier vereeniging blijkbaar dagteekent van het eerste gedeelte der achttiende eeuw, stonden er nadrukkelijk op „dat niemand als lid zal worden toegelaten, die de tegenwoordige Majesteit en de Protestantsche Erfopvolging niet is toegedaan, of niet in goede gezondheid en van fatsoenlijk karakter is.quot; Maar deze gehechtheid

amp; ') Gedurende de geheele eeuw schijnt het in de meeste ambachten

gebruikelijk te zijn geweest, den ambachtsman het privilege toe te staan, één zoon, in den regel de oudste, kosteloos als leerling aan te nemen. Voor andere knapen, in het bizonder voor de zonen van niet tot het vak behoorende lieden, werd door den werkgever een leersom van 5 tot 20 p.st. gevorderd. Ue tegenwoordige secretaris van de O/d Amicablc Society of Wuolslaplcrs verklaart dat, wijl zijn broeder reeds tot het vak toegelaten was, zijn vader voor zijne toelating 100 p.st. te betalen had.

4gt; 'j Nemen wij bijvoorbeeld de meubelmakers en de molenwerk-

makers. Toen Lovetï in 1819 te Londen kwam, bevond hij dat hij geen werk kon vinden zonder tot de Union toe te treden. Het is twijfelachtig of in de laatste vijftig jaren cén vijfde der Londensche timmerlieden of meubelmakers ter eeniger tijd deel uitmaakten van de vakvereenigingen. (Life of IViltiam Loveit, door hemzelf.) In het begin der eeuw waren de molenwerkmakers zóó krachtig georganiseerd, dat Fairbairn (na reeds op Rennie's fabriek te zijn aangenomen) toen hij niet tot het lidmaatschap hunner vereeniging was toegelaten, genoodzaakt was Londen te voet te verlaten, om werk te zoeken in een streek waar geen vereeniging bestond. (Life of Sir Wiliam Fairbairn, door hemzelf. London 1877, pag. 89, 92), lt;Sgt;

78

aan het koninklijke huis was niet onbestaanbaar met hun bijdragen aan de fondsen voor de agitatie ten gunste der kiesrechthervorming van 1831. !) De bekwame ambachtslieden waren dan ook, tot 1848 toe, hoofdzakelijk sterk radicaal;; en hunne leiders namen krachtig deel aan de arbeiders-politiek dier dagen. Uit hunne reien kwamen organisators voort als place, lovett en Gast. ²) Doch waar wij ook in staat waren eenig denkbeeld hunner verrichtingen te krijgen, waren hun vak-clubs vrij van alles dat thans beschouwd zou kunnen worden als politieke opruiing. Het waren deze clubs van handwerkslieden, die de ruggegraat uitmaakten van de verschillende „centrale comité'squot; die zich gedurende de volgende dertig jaren met de voornaamste vakvereenigings-aangelegenhedea bezig hielden. Zij waren het die de hulp verleenden welke de werkliedenklasse verschafte aan de beweging ten gunste van de herroeping der Combinatie-Wetten. En hun invloed gaf eene zekere waardigheid en vastheid aan de vakvereenigings-beweging, zonder welke zij, bij de vijandige houding der regeeringen, nooit zou opgekomen zijn uit de dolle oproeren van honger-stakingen en machinevernieling.

De voornaamste uitwerking der Combinatie-Wetten op deze goed-georganiseerde ambachten in Londen, Liverpool, Dublin en wellicht ook in andere steden, was, dat de inwendige discipline straffer en de behandeling van niet-aangeslotenen willekeuriger werd. place beschrijft „dat in deze vereenigingen eenige personen

') Articles of the Society of Journeymen Brushmakers, held at the sign of the Craven Head, Drury Lane (Londen 1806); Notulen van 27 April 1831. 4gt; ²) John Gast, een scheepstimmerman te Deptford, was blijkbaar

een der knapste vakvereenigingsmannen van zijn tijd. Voor de eerste maal hooien wij van hem in 1802, als de schrijver van eene treffende brochure, getiteld A Vindication of the. Conduct of the Shipwrights during the late disputes with their Employers (Londen 1802, 38 pag.). In 1818 opperde hij het eerste voorstel waarvan melding wordt gemaakt, tot het stichten eener algemeene werklieden-organisatie, onderscheiden dus van de verschillende vak-clubs; en zijne Articles of the Philantropliic Hercules for the Mutual Support of the J.ebouring Mechanics, die in de Gorgon verschenen, trokken de aandacht van Francis Place, die hem beschrijft (de manuscripren van Place, 27819—23) als zijnde „langen tijd secretaris geweest van de Scheepstimmerlieden-Club; hij was een sober, fatsoenlijk man. Hij had tal van werklieden-genootschappen opgericht, doch was er niet in geslaagd een ervan staande te houden.quot; Mij werd een van Place's nuttigste helpers in de agitatie ten gunste van de herroeping der Combinatie-Wetten en toen deze in 1825 opnieuw dreigden wet te zullen worden, was zijn „comité van vak-afgevaardigdenquot; Place's sterkste steun. Gast was de leidende geest bij de oprichting van de Trades Newspaper (Vakblad) in Juli 1825 en werd voorzitter der bestuurs-commissie, zoowel als geregeld medewerker. In hetzelfde jaar nam hij een werkzaam aandeel in den strijd der scheepstimmerlieden voor een Book of Rates of definitieve stukwerkloonlijst, en de energie waarmede hij het plan der Admiraliteit, om Londensche scheepsbouwmeesters te veroorloven werklieden te leenen van de Landswerf te Portsmouth, tegenwerkte, droeg in groote mate bij tot het succes van den strijd. ^

79

zijn, die het vertrouwen hunner kameraden bezitten; en als de een of andere zaak, betrekking hebbende op het vak, besproken is geworden, hetzij in de club of in een afzonderlijk vertrek, in de werkplaats of op een erf, en de zaak is ruchtbaar geworden, dan verwacht men dat deze mannen zullen aanduiden wat gebeuren moet, en zij duiden het aan — eenvoudig door een wenk. Daarnaar handelen de mannen; en allen zonder onderscheid steunen hen, die buiten werk komen of op andere wijze gehinderd worden. Indien de zaken besproken zouden worden, zooals heeren schijnen te veronderstellen dat geschieden moet, zou nooit tot eenig besluit geraakt worden. Met den invloed der bedoelde mannen zou het spoedig gedaan zijn, als de wet herroepen weid. Het is de wet en de wet alléén, die oorzaak is dat de mannen hun vertrouwen schenken aan hun leiders. Zij die besturen zijn bij de massa onbekend en niet één van de twintig mannen misschien kent den persoon van een der bestuurders. Het is bij hen regel, dat niets gevraagd wordt, en een andere regel onder diegenen die het meeste weten, dat op vragen óf geen antwoord gegeven wordt, óf een misleidend antwoord.quot; ¹) 4gt;

In de nieuwe machinale industriëen daarentegen hadden de herhaalde loonsverlagingen, de snelle veranderingen in de arbeids-methodes en het komen van vrouwen en kinderen in de plaats van volwassen werklieden, den arbeiders geleidelijk tot een toestand van ellendige armoede gebracht. Vanaf 1800 bevatten de rapporten der parlementaire commissies een akelige kroniek van de voortdurende daling van den levensstandaard in de textiel-industriëen. „Het lijden van de menschen werkende in de katoen-fabricagequot;, schrijft PLACE van deze periode, „was meer dan ongelooflijk; zij werden tot het vormen van combinaties verlokt, verraden, vervolgd, beschuldigd, veroordeeld, waarna monsterachtig strenge straffen op hen werden toegepast; zij werden gebracht tot en gehouden in den allerellendigsten bestaans-toestand.²) Hunne werkgevers, inplaats van, als in de oudere ambachten, weinig meer dan meester-werklieden te zijn, die den gebruikelijken levensstandaard hunner gezellen erkenden, waren vaak kapitalistische ondernemers, die al hunne energie wijdden aan de handels-zijde van hun bedrijf, het aan hunne directeuren overlatende aan de markt arbeidskracht te koopen tegen den goedkoopst mogelijken prijs. Deze arbeidskrachten werden gerecruteerd van alle streken en uit velerlei beroepen. Zij werden gedrild en beheerd door despotische wetten onder toepassing van talrijke boeten en disciplinaire kortingen. Gevallen van grove tyrannie en hartelooze wreedheid ontbreken niet.

') De manuscripten van Place, 27800—195. De manuscripten van Place, 27798—11.

80

Zonder een gcmeenschappelijken standaard, eene gemeenschappelijke traditie, of wederzijdsch vertrouwen, waren de werklieden in de nieuwe fabrieken tegenover hunne meesters hulpeloos. Hunne kortstondige combinaties en herhaalde werkstakingen waren in den regel slechts verwoede worstelingen tot behoud van een loon waarvan men ternauwernood het leven kon houden. Inplaats van den vasten, georganiseerde!! wederstand tegen inbreuken, volgehouden door de handwerkslieden, nemen wij in de machinale industrieën de afwisseling waar van uitbarstingen van machine-vernieling en wandaden, met tusschenpoozen van jammerlijke onderwerping en roekelooze, onderlinge concurrentie om werk. In het bestuur van wat er aan organisatie was, hadden de onderdrukkings-wetten, bij deze arbeiders evenals bij de Londensche ambachtslieden, het gevolg, dat groote macht gesteld werd in de handen van eenige weinige mannen. Deze leiders werden in tijden van industriëele conflicten zonder voorbehoud gehoorzaamd, maar de herhaalde nederlagen, welke zij niet in staat waren af te weren, belemmerden dien groei van vertrouwen, die voor duurzame organisatie onmisbaar is. ¹) Bovendien waren zoowel de leiders als de gewone leden in groote mate betrokken bij politieke woelingen en waren slachtoffers van spionnen en ministeriëele provocateurs van allerlei aard. Al deze omstandigheden leidden er toe, dat ontzettende eeden, mystieke installatie-plechtigheden en andere uitingen van sensationeelen aard, die somtijds kinderachtig en somtijds misdadig waren, zeer dikwijls onder hen werden aangetroffen.

De Kolenmijnwerkers waren er in vele gevallen zelfs nog erger aan toe dan de Katoenbewerkers. In Schotland waren zij eerst kortelings uit feitelijke lijfeigenschap bevrijd; de laatste wet ter hunner vrijmaking was niet vóór 1799 aangenomen. In het noorden van Engeland hielden het „jaarlijksch contract,quot; de gedwongen winkelnering en de willekeurige boeten bij slechte maat, den ondergrondschen arbeiders in volmaakte onderwerping. Het resultaat is merkbaar in het oproerig karakter hunner veelvuldige sticks of werkstakingen, waarbij, ter beteugeling hunner geweldpleging, dikwerf de hulp der troepen moest worden ingeroepen. De groote werkstaking van 1810 werd volvoerd door eene onder eede staande confederatie, bijeengebracht door de praktijk van „verbroederingquot;, „aldus genaamd omdat de leden der vereeniging zich door een plechtigen eed verbonden de bevelen der broederschap te gehoorzamen, op straffe van in het hart gestoken of de ingewanden geopend te worden.quot; ^s)

') Zie over al deze punten de getuigenis afgelegd voor de Commissie nopens Werklieden en Machines, van 1824; in het bizonder die afkomstig van Richmond. 4

^s) Getuigenis van een mijn-ingenieur in het district Newcastle, afgelegd voor de Commissie nopens de Combinatie-Wetten, van 1825; opgesomd 6 - Sidney Weüu. 81

4gt; Niettegenstaande deze verschilpunten tusschen de onder

scheiden werklieden-klassen, treedt het toenemende solidariteitsbesef bij de gansche massa van loonarbeiders gedurende deze periode van tirannie en onderdrukking bizonderlijk op den voorgrond. De bedrijven waarin het de gewoonte was dat de werklieden van de eene plaats naar de andere trokken om werk te zoeken, hadden, zooals wij gezien hebben, reeds lang een soort van losse, federatieve organisatie bezeten, die zich over het geheele land uitstrekte. Ondanks de wet van 1797, waarbij het bestaan van „met elkander in verband staande vereenigingenquot; verboden was, onderhielden de verschillende federatieve organisaties van Leerlooiers, Hoedenmakers, Katoendrukkers, Wolkammers en andere ambachtslieden voortdurend betrekking met elkander over vak-aangelegenheden en verzamelden geld voor gemeenschappelijke vak-doeleinden. In sommige gevallen bestond eene doorwrochte nationale organisatie, met geografische districten en jaarlijksche vergaderingen van afgevaardigden, als die van de Katoendrukkers, welke in 1818 door de Boltonsche politie-agenten in hechtenis werden genomen. De reglementen der Papiermakers, ') die stellig van 1803 dateeren, verdeelen Engeland in vijf districten, met uitgewerkte bepalingen omtrent vertegenwoordiging en gemeenschappelijk optreden. Deze nationale organisatie trad, ondanks de dwangwetten, nu en dan zeer krachtig op. Wij behoeven slechts één voorbeeld aan te halen, door de Touwslagers van Liverpool geleverd in 1823. Toen eene zekere firma het werk door sjouwerlieden wilde laten verrichten, berichtte de plaatselijke vereeniging van touwslagers, dat dit was „tegen de reglementen van het vakquot; en liet tevens haren leden den arbeid nederleggen. De werkgevers, te Liverpool geen werklieden kunnende bekomen, zonden naar Hull en Newcastle, maar bevonden dat de Touwslagers-Vereeniging de plaatselijke vak-clubs dier steden reeds op de hoogte had gebracht. De firma importeerde toen „onderkruipersquot; uit Glasgow, die bij hun aankomst door de plaatselijke vakvereenigingsmannen werden aangehouden, meegetroond naar een „vak-clubgebouwquot; en daar beurtelings met overreding en bedreiging overgehaald niet aan het werk te gaan. Ten slotte ging het hoofd der firma naar Londen om garen te koopen; maar de Londensche werklieden, bemerkende dat het garen voor een „stakenden winkelquot; was, weigerden de bestelling af te maken. De laatste toevlucht der werkgevers was het indienen van een aanklacht wegens combinatie, doch eene Liverpoolsche

4gt;

in het Report on Trade Societies, i860, uitgegeven door de Vereeniging voor de Sociale Wetenschap. Zie ook The Miners of NorHiiiniherland and Durham, door Richard Fvnes, pag. 12—16 (Blyth 1873). ^

^ ') Zie het aanhangsel van het Rapport der Enquête-Commissie

nopens de Combinaties, 1S25. 4»

83

jury sprak de beschuldigden vrij, ondanks de getuigenissen en de meening van den rechter. ^

4gt; Deze solidariteit bepaalde zich niet tot de beoefenaren

van één enkel vak. De meesters klagen er voortdurend over, dat het eene vak het andere ondersteunt en oude kasboeken van vak-vereenigingen dier dagen zijn vol posten van sommen bijgedragen ten behoeve van geschillen in andere bedrijven, zoowel in éénzelfde stad als elders. Zoo leende of schonk de Goudslagers-Vereeniging te Londen, gedurende de drie jaren 1810—12, beduidende bedragen, in het geheel 200 p. st. beloopende, aan niet minder dan veertien andere vakken. ²) Eene fraaie illustratie van die broederlijke hulp in nood, komt voor in het verslag van de behandeling van het hooger beroep door het gerechtshof te Pontrefact, van zekere Sheffieldsche messenmakers tegen hunne veroordecling wegens combinatie: „De appellanten waren in de rechtzaal, maar uur op uur verliep en geen advocaat leidde de zaak in. De reden was gelegen in het gebrek aan geld voor dat doel. Eindelijk, terwijl het Hof nog zat, kwam een wissel van honderd pond aan, afkomstig van de clubs te Manchester; en toen werd een advocaat betaald en de zaak, die anders op dat oogenblik zou zijn geschrapt geworden, werd voortgezet, dank zij het komen van geld van deze stad.quot; ³) En hoewel de tijd der beroepsraden (trade councils) nog niet gekomen was, kwam het dikwijls voor, dat de verschillende vak-vereenigingen van deze of gene stad zich aaneensloten om getuigen te zenden naar enquête-commissies, petities aan het Lagerhuis op

4»gt; ') R, v. Yates en anderen, (lerechtshof te Liverpool, 10 Augustus 1823.

Zie het courantenverslag, bewaard in de manuscripten van Place, 27804—154. ègt; ²) De posten in dit oude kasboek zijn van eenig belang;

29 Mei 1810, Bet. aan de Horstelmakers........p. st. 15.0.0

Gel. aan de Borstelmakers................„ 10.0.0

Bet. aan de Krullers......................„ 20.0.0

26 Juni „ Bet. aan de Zilversmeden................„ 10.0.0

Onkosten aan de Pijpenmakers..........„ 4.0.10

24 Juli „ Bet. aan de Kopergieters..................„ 10.10.0

Bet. aan de Boekbinders..................„ 10.0.0

Bet. aan de Leerlooiers....................„ 10.0.0

21 Aug. „ Gel. aan de Gebit- en Sporenmakers . „ 5.0.0

Gel. aan de Schalenmakers..............„ 5.0.0

Bet. aan de Leerpletters..................„ 5.0.0

26 Oct. „ Bet. aan de Tinpletters....................„ 30.0.0

11 Dec. „ Gel. aan de Touwslagers..................„ 10.0.0

30 Mei 1811, Ontv. van de Balansmakers..............„ 5.0.0

25 Juni „ Onkosten met de Papiermakers..... „ | 0.12.6

20 Juli 1812, Gel. aan de Zadelmakers......... „ 10.0.0

12 Oct. „ Bet. aan de Molenwerkmakers...... „ 50.0.0

7 Dec. „ Gel. van de Muziekinstrumentenmakers „ 2.0.0

4gt; ³) Zie het verslag in de Manchester Exchange Herald, ongeveer 1818,

bewaard in de manuscripten van Place, 27799—156. 4

83

tc stellen en advocaten te betalen om hunne zaak te steunen, rechtsgeleerden aan te nemen om weerspannige patroons te vervolgen en bijdragen voor stakingen in te zamelen. ¹) Deze neiging om gemeenschappelijke commissies van plaatselijke vakken te vormen, werd, zooals wij zullen zien, zeer versterkt in de agitatie tegen de combinatie-wetten van 1823 tot 1825. Door het volslagen prijsgeven van alle wettelijke bescherming van den levensstandaard en de volkomen scheiding van den arbeider van de productie-middelen, werden de loonarbeiders in de verschillende nijverheids-centra zich telkens meer bewust van den overgang der oude, afzonderlijke vak-geschillen in „den klassenstrijdquot; die de huidige eeuw kenmerkt. 4» Men kan zich heden ten dage bezwaarlijk een denkbeeld

vormen van de naieve verwondering waarmede de werkgevers van dien tijd de practische ontwikkeling van de solidariteit der arbeidersklasse aanschouwden. De meesters, getuigenis afleggend voor enquête-commissies, en de rechters, werklieden veroordeelend wegens combinatie, hooren wij aanhoudend gevallen mededeelen van wederzijdsche hulp, ten einde aldus het bestaan eener wijdvertakte „samenzweringquot; tegen de heerschende klassen te bewijzen. Dat de Londensche Kleermakers geld zonden aan de Wevers van Glasgow, of de Goudslagers aan de Touwslagers, leek de midden-en hoogere klassen weinig minder dan een misdaad. ^

De beweging ten gunste eener herroeping der Combinatie-Wetten begon in eene periode van industriëele ontwrichting en strenge politieke onderdrukking. De economische gevolgen van den langdurigen oorlog, uitloopende op de vergelijkenderwijs lage prijzen na het sluiten van den vrede, leidden in 1816 tot eene bijna algemeene verlaging der loonen door het geheele rijk. In vele gevallen vereenigden de patroons zich met beslistheid, overeenkomende lagere loonen te betalen — aldus de wet openlijk tartende. Deze overeenkomst bepaalde zich niet tot werkgevers in een bepaald vak, die zich bedreigd gezien konden hebben door georganiseerde arbeiders-groepen, doch omvatte in sommige gevallen alle werkgevers in een zekere streek. De grondbezitters en boeren van Tiverton besloten bijvoorbeeld in 1816, in eene „talrijke en fatsoenlijke vergadering op het stadhuis, dat ten gevolge van den lagen prijs der levensmiddelen, niet meer dan een zeker gespecificeerd loon zou worden gegeven aan smeden, timmerlieden, metselaars,

lt;$gt; ') Zie bijvoorbeeld de getuigen, afgevaardigd door de beroepen van

Glasgow en Manchester naar de Enquête-Commissie nopens de Petities van Werklieden, enz., verslag van 13 Juni 1811; of het gemeenschappelijk optreden van de Wolwerkers van Yorkshire en Westelijk Engeland, in het afleggen van getuigenis voor de Enquête-Commissie van 1806. Deze gevallen typeeren vele andere. ^

84

rietdekkers, of steenhouwersgezellen. ^ De Letterzetters, Kuipers, Schoenmakers, Timmerlieden en vele andere vaken maken melding van belangrijke loonsverlagingen in dat tijdvak. In die gevallen rechtvaardigden de patroons hunne handeling op grond dat tengevolge van de daling der prijzen, de levensstandaard der werklieden niet gedrukt zou worden. Maar in de groote stapel-industriëen volgde eene scherpe concurrentie tusschen de werkgevers, om bestellingen te krijgen bij eene dalende markt; hunne methode bestond in het verkoopen onder den prijs, door de loonen neer te drukken tot beneden bestaans-peil, eene operatie welke vaak geholpen werd door de toen algemcene praktijk om onvoldoende loonen aan te vullen uit de armbelasting. Dit had zulke nootlottige gevolgen, dat plaatselijke protesten weldra vernomen werden. Te Leicester besloot de overheid het standaardloon der werklieden te handhaven, door te bepalen dat zij die geen werk konden bekomen tegen het standaardloon, ten volle ondersteund zouden worden uit een door vrijwillige bijdragen bijeengebracht fonds. Daartegen werd scherp opgekomen door de werkgevers uit de buurt, die er ernstig over dachten den gouverneur, burgemeester, schepenen, geestelijken en andere bijdragers aan dit fonds, te vervolgen wegens crimineele samenzwering tot het hooghouden der loonen. ²) En in 1820 protesteerde eene openbare vergadering van belastingbetalers te Sheffield tegen het „euvel van bedeeling tot aanvulling van verdiensten,quot; en drong er bij de werkgevers op aan, terug te keeren tot de uniforme loonlijst, welke de werklieden in 1810 verkregen hadden. ⁸) Ten slotte zien wij de werkgevers zelf openlijk opkomen tegen den noodlottigen omvang dien het drukken der loonen gekregen had. In een manifest, gedateerd 16 Juni 1819, en getee-kend door veertien fabrikanten uit Lancashire, wordt het betreurd dat zij door de handelingen van eenige weinige concurrenten genoodzaakt zijn geworden de loonen te verlagen tot den huidigen standaard en verdere verlagingen sterk gelaakt; terwijl vijf en twintig der aanzienlijkste katoendrukkers-firmas hunne nadrukkelijke goedkeuring aan het protest hechten en verklaren „dat het stelsel

^ ') Gedrukt strooibillet, onderteekend door twee en dertig personen,

uitgegeven in den zomer van 1816, bewaard in de manuscripten van Place, ²7799—H¹- Place heeft ook het wederwoord der arbeiders bewaard,'dat onge-teekend is, zooals Place opmerkt: uit vrees voor vervolging. ^

^ ') The Stocking Makers' Monitor, Januari 1818; A few Remarks on

the State of the Law, etc., door white en henson, pag. 88; An Appeal to the Public on the Subject of the Framework Knitters Fund, door den Eerw. Robert Hall (Leicester 1819); ComtETT's Weekly Register deel XXXIX; A Reply\to the Principal Objections advanced by Cobbett and Others, door den Eerw. Robert¹ Hall (Leicester 1821).

❖ ³) Proceedings at a public meeting of the inhabitants of the Township

oj Sheffield, held at the Town Hall, March /j, 1S20 (Sheffield 1820,16 pag*.

85

van zulke buitengewoon lage loonen te betalen voor fabrieksarbeid, schadelijk is voor de nijverheid in het algemeen.quot; ^ Te Coventry vereenigden de lint-fabrikanten zich met de Weavers' Provident Union, om het algemeen vasthouden aan de overeengekomen loonlijst te handhaven en schreven in 1819 gezamenlijk voor niet minder dan 16000 p. st. in, tot dekking der kosten, gemaakt ter bereiking van dat doel. Ueze combinatie werd in staat van beschul-diging gesteld en stond terecht voor de rechtbank te Warwick, die aan het genootschap een einde maakte; de nog in kas zijnde gelden werden overgemaakt aan de plaatselijke „Straten-Commissiequot; voor het bestraten der stad. Deze protesten en worstelingen dei-betere werkgevers waren vruchteloos. Loonen werden verminderd en werkstakingen hadden plaats over het geheele land en werden niet begroet met sympathie of tegemoetkoming, doch met eene uitbarsting van vervolgingen en veroordeelingen van meer dan gewone wreedaardigheid. Het burgerlijk wetboek en de oude bizon-dere wetten werden onbarmhartig aangewend om de Combinatie-Wetten aan te vullen, dikwijls door gezochte wetsuitleggingen. De Schotsche rechters in het bizonder, pasten, zooals een eminente Schotsche rechtsgeleerde in 1824 voor de Enquête-Commissie verklaarde, de crimineele procedure van Schotland op gevallen van eenvoudige combinatie van 1813 tot 1819 op zulk eene wijze toe, die hij. Lord Advocate geworden zijnde, weigerde in bescherming te nemen. ²) Toen de arbeiders poogden eenige onbeholpen voorbereidingen tot georganiseerde politieke agitatie te volvoeren, werden zij in 1819 nog meer onderdrukt door de schandelijke „Zes Wettenquot;, die met één slag feitelijk alle openbare vergaderingen onmogelijk maakten, de magistratuur in staat stelde huiszoekingen naar wapenen te doen, alle arbeiders-geschriften onderwierp aan de verpletterende zegel-belasting en de wet op den opruienden laster verscherpte. Het geheele systeem van onderdrukking dat de politiek van het Regentschap gekenmerkt had, bereikte in deze periode zijn toppunt in eene tirannie die door geen der monarchen van de „Heilige Alliantiequot; overtroffen werd. De uitwerking dezer tirannie was inderdaad dat de aandacht van de Combinatie-Wetten werd afgeleid, door de energiekste en verlichtste werklieden-leiders af te wenden van het streven naar elke specifieke hervorming, en te doen ijveren voor een volslagen revolutie van het geheele stelsel van parlementaire vertegenwoordiging. Dientengevolge was er hoegenaamd geen volksbeweging ten gunste van de herroeping der Combinatie-Wetten. Indien wij de geschiedenis der Engelsche

lt;»gt; » V The Times van 5 Augustus 1819. lt;$gt;

²) Getuigenis van Sir William Rae Bart voor de Enquête-Commissie nopens werklieden en machines, 1824, pag. 486. ^

86

arbeidersklasse schreven inplaats van die der vakvereenigings-beweging, zouden wij in William CoiiliETT of „Oratorquot; Hunt, in Samuel Bamforü of william Lovett een juister vertegenwoordiger der gangbare aspiraties van den Engelschen werkman dier dagen vinden, dan in den man die nu onverwacht ten tooneele verscheen, om de emancipatie der vakvereenigingen van 1824 te ontwerpen en uit te voeren. ^

■4 francis Place was een meester-kleermaker, die met

succes zaken had gedaan in een winkel in Charing Cross. Vóór hij voor eigen rekening ging werken, had hij als broekenmakers-gezel gewerkt en combinaties georganiseerd zoowel in zijn eigen als in andere vakken. Na 1818 gaf hij de leiding zijner zaak over aan zijn zoon en wijdde zijn scherp, practisch vernuft en buitengewone volharding eerst aan de herroeping der Combinatie-Wetten en daarna aan de beweging voor kiesrechthervorming. In sociale theorie was hij een leerling van Bentham en James Mill, en zijn ideaal kan omschreven worden als: politieke democratie met industriëele vrijheid, of, zooals wij nu zouden zeggen: volmaakt radicaal individualisme. Niemand die zijn leven en werken van nabij bestudeerd heeft, zal het betwijfelen dat hij in de enge sfeer waartoe zijn nimmer falende practische zin hem beperkte, de merkwaardigste politicus van zijn tijd was. Zijn voornaamste verdienste lag in zijn volkomen meesterschap in de kunst van dingen gedaan weten te krijgen. In het agiteeren, doordringen, organiseeren, onderhandelen met kamerleden, redigeeren van resoluties, petities en wetsontwerpen — in het kort van alle kunstgrepen waarmede een volksbeweging eerst geschapen en dan op het parlementaire stelsel van kracht gemaakt wordt — was hij een uitvinder en tacticus van de eerste soort. Boven alles bezat hij in perfectie de zeldzame gave van anderen de eer te doen genieten van zijn werk, waardoor hij voor zijne doeleinden bereidwillige helpers en ondersteuners vond; sommige der parlementaire leiders dier dagen dankten al hunne kennis van zijne aangelegenheden aan de schriftelijke toelichtingen waarvan hij hen voorzag. De door hem nagelaten onschatbare verzameling manuscripten, die zich thans in het Britsch Museum bevindt, bewijst dat bescheidenheid niets te maken had met zijne minachtende bereidwilligheid om de trofëen der overwinning over te laten aan zijne pionnen, mits zijn oogmerk maar bereikt werd. Hij schepte ter dege behagen in het feit dat zijn winkel in Charing Cross bij elke vooruitstrevende beweging het werkelijke machts-middenpunt was zoodra zij de parlementaire phase was ingetreden. Zijn winkel bleef van 1807 tot ongeveer 1834 de erkende plaats van bijeenkomst van alle agitatoren dier dagen. ^ Het was door de aanschouwing van de uitwerking der combinatie-wetten in zijn eigen vak, dat Place er toe gebracht

87

werd te ijveren voor hunne herroeping. De bizondere wetten van 1720 en 1767, waarbij de loonen der kleedermakersgezellen werden vastgesteld, en de algemeene wet van 1800 tegen alle combinaties, hadden ^de loonen niet kunnen regelen, noch werkstakingen kunnen voorkomen, noch kunnen verhinderen dat patroons, die in drukke tijden bekwame werklieden wenschten in dienst te nemen, deze omkochten door hooge stukwerk-loonen, of zelfs door dagloonen boven het wettelijke maximum. Place legde, als meester-kleeder-maker, getuigenis af voor de Parlementaire Enquête-Commissie van 1810; en het waren hoofdzakelijk zijne gewichtige verklaringen ten gunste van vrijheid van contract, die de nieuwe wettelijke beperkingen, welke terzelfdertijd door eene combinatie van werkgevers werden gevorderd, verijdelden.') Dit ervaren van de feitelijke vrijheid der werkgevers om zich te vereenigen, deed Place's besef der onrechtvaardigheid van de ontzegging van hetzelfde recht aan de werklieden, dieper worden, terwijl de in hetzelfde jaar plaats hebbende vervolging der zetters van The Times, hem de gestrengheid der wet leerde inzien. Vier jaren later (1814), zoo luidt zijn eigen verhaal, „begon hij (ik) ernstig te werken om de herroeping van de wetten tegen de combinaties van werklieden te verkrijgen, maar kwam langen tijd niet merkbaar vooruit.quot; De werkgevers waren vast overtuigd dat combinaties van loonarbeiders zouden slagen in het tot-stand-brengen eener aanzienlijke loonsverhooging, ten nadeele der winsten. De politici waren even zeker dat vak-vereenigings-actie de prijzen zou doen stijgen en aldus den buiten-landschen handel, waarvan de welvaart en de internationale invloed van Engeland afhankelijk waren, zouden ondermijnen. De werklieden zelf verleenden aanvankelijk geen hulp. Degenen die rechterlijke vervolgingen ondergaan hadden, hadden geen hoop op verbetering door een onhervormd parlement en boden geen steun. Eén vak, de zijdewevers van Spitalfields, steunde de regeering, omdat het genoot wat het achtte te zijn het voordeel van wettelijke bescherming tegen verlaging der loonen door concurrentie. ~) Anderen wantrouwden de tusschenkomst van iemand die zelf

^ 4^

4Sgt; ') De manuscripten van Place, 27798—8, 12 enz. The Times van

g November 1810. lt;$gt;

⁸) Toen Place er in 1824 bij het „Comité van Machinale Zijdeweversquot; van Spitalfields op aandrong te petitioneeren voor eene herroeping der combinatie-wetten, besloot de vergadering „dat wij, beschermd als wij sinds jaren zijn onder de heilzame wetten en de wijsheid der wetgevende macht en volslagen onbeducht zijnde voor eenigerlei combinatie onzerzijds, daarom in geen enkel opzicht nota kunnen nemen van de uitnoodiging door Mr. Place tot ons gerichtquot;. Toen deze motie door den voorzitter werd voorgesteld „volgde eene éénstemmige uitbarsting van applaus, terwijl een menigte stemmen uitriepen: „de wet, houdt vast aan de wet, zij zal ons beschermen!quot; De manuscripten van Place, 27800—52; The Morning Chronicle van 9 Februari 1824.

88

werkgever was en die nog geen reputatie als een vriend der arbeiders gewonnen had. Maar pl.ace liet zich niet afschrikken door vijandigheid en onverschilligheid. Wetende dat tegenover een Engelsch publiek de kracht zijner zaak niet moest worden gezocht in eenigerlei afgetrokken redeneering of beroep op natuurlijke rechten, doch in eene opsomming Van tastbare gevallen van onrechtvaardigheid, maakte hij er zijn werk van, de bizonderheden van elk vakgeschil meester te worden. Mij kwam tusschenbeide, zooals hij zelf vertelt, in elke werkstaking, soms als bemiddelaar, soms als bondgenoot der gezellen. Hij opende eene omvangrijke briefwisseling met alle vakvereenigingen des lands en schreef tallooze stukken in de nieuwsbladen. In 1818 verzekerde hij zich een nuttig middel in de Gorgon, ') een klein arbeiders-politiek blaadje, opgericht door een zekeren Wade, een wolkammer, en gesteund door bentham en door place zelf. Dat verschafte hem twee zijner gewichtigste discipelen, die later de voornaamste werktuigen van zijn arbeid werden: J. R. Mc. culloch en joseph Mume. Mc. Culloch, die later als staathuishoudkundige beroemd zou worden, was in dien tijd redacteur van de Scotsman, het belangrijkste der provinciale bladen. Een krachtig artikel, gebaseerd op de feiten van place, opgenomen in de Edinburgh Review van 1823, maakte veel bekeerlingen; en zijne voortdurende pleitbezorging verschafte aan place's denkbeeld een gewicht en bekendheid, die het tot-nog-toe gemist had. Joseph Hume was een zelfs nog beduidender bondgenoot. Zijne erkende positie in het parlement als een der leiders der groeiende partij van het philosophische radicalisme, won onder de vooruitstrevende parlementsleden een voortdurend toenemenden steun voor de herroepings-beweging. In een zekere afdeeling van het parlement begon men de wensche-lijkheid van vrijheid van combinatie te bespreken; straks werd het uitvoerbaar geacht; en spoedig werd het door velen beschouwd als de onvermijdelijke consequentie van hun politiek geloof. In 1822 achtte place de tijd voor handelend optreden gekomen; en Hume gaf dientengevolge kennis van zijn voornemen om een wetsontwerp tot herroeping van alle wetten tegen de combinaties in te dienen.

amp; De manuscripten en brieven van Place bevatten het

verhaal van de touwtjes-trek.kerijen en manipulaties der beide volgende jaren. In deze beelden van den inwendigen arbeid van het parlement, zien wij Hume met veel beleid de ministers HUSKISSÜN en peel bewegen hem eene enquête-commissie toe te staan, de minder tactvolle voorstellen van een naijverig mede-lid

4^ 4

') De jaargangen i3i8—19 bevinden iich in het Britsch Museum.

89

afweren ^ en eindelijk, in Februari 1824, de ten laatste benoemde enquête-commissie bijeenbrengen. Hume had, met vrijwat overleg, drie onderscheiden punten in zijn motie gelascht: de emigratie van ambachtslieden, de uitvoer van machineriën en de combinatie van werklieden, die alle wettelijk verboden waren. Voor place en Hume was de herroeping der combinatie-wetten hoofddoel; maar iiuskisson en zijne collega's beschouwden de commissie als in de eerste plaats tot taak hebbende het onderzoek naar de mogelijkheid der bevordering van de opkomende vervaardiging van machineriën, welke ernstig belemmerd werd door het verbod van verkoop naar het buitenland. huskisson poogde hume te bewegen om alle vermelding van de combinatie-wetten buiten de uitspraak der commissie te houden, deze wetten blijkbaar beschouwende als een ondergeschikt en onbelangrijk gedeelte der enquête. Maar place en HUME waren nu meesters van den toestand; en gedurende de nu volgende maanden besteedden zij al hun tijd aan de leiding der commissie. Aanvankelijk schijnt niemand er eenig besef van te hebben gehad dat hare werkzaamheden van eenig gewicht waren; en het ministerie had zich ten opzichte harer samenstelling niet moeilijk gemaakt. „Het was met moeite,quot; schrijft place, ,,dat Mr. Hume de namen van een en twintig leden, noodig voor de samenstelling der commissie, kon bijeenkrijgen; maar toen zij drie dagen gezeten had en zoowel populair als vermakelijk bleek te zijn, deden de afgevaardigden hun best er alsnog aan deel te nemen, zoodat zij eindelijk uit acht en veertig leden bestond.quot; ²) Hume, die tot voorzitter benoemd was, blijkt de geheele leiding dei-verhandelingen in handen gehad te hebben. Eene circulaire, waarin de doeleinden der enquête werden uiteengezet, werd naar den burgemeester of anderen magistraat van veertig provinciesteden

4* 4gt;

4tgt; ') In 1823 had George White, een klerk ter griffie van het Lager

huis, een overeenkomst gesloten met Gravener Henson, een nettenbreier van Nottingham, die reeds lang een leider der raambreiers-combinaties was geweest. Tezamen stelden zij een uitgewerkt wetsontwerp samen, waarbij al de combinatie-wetten herroepen werden en daarvoor in de plaats gesteld werden ingewikkelde bepalingen nopens de regeling van het stukwerk en de beëindiging van industriëele geschillen. Eenige dezer voorstellen waren verdienstelijke voor-loopers van latere arbeidswetgeving; maar de tijd was voor zulke maatregelen niet rijp. Dit ontwerp, behoorlijk ingediend door peter Moore, afgevaardigde van Coventry, maakte eenige schuchtere werkgevers beangst en bracht vooral de kopstukken der regeeringspartij in beroering. hume wist niet hoe te handelen; maar Place raadde hem, in een brief die van groote politieke wijsheid blijk gaf, het concurrent-ontwerp te dwarsboomen door den voorsteller voor de Knciuête-Commissie te doen verschijnen, zeggende dat „Moore is een man die niet op zij kan geschoven worden. De eenige weg is hem zijn onzin te laten vertellen voor de Commissie, waar hij zal overstemd en daardoor minder lastig in het Huis zal worden.quot; Zie Place's manuscripten 27798—12. ^

'■¹) Place's manucripten 27798—30. lt;5»

90

gezonden en verscheen in de voornaamste plaatselijke bladen. Ondertusschen verzekerde place, die om dien tijd het volle vertrouwen der voornaamste leiders der arbeidersklasse gewonnen had, zich van de aanwezigheid van werklieden-getuigen uit alle deelen des lands. Gelezen in het licht van Place's particuliere archieven en dagelijksche briefwisseling met Hume, openbaren de verhandelingen dezer „Commissie nopens werklieden en machinesquot; een bijna volmaakt voorbeeld van politieke manipulatie. Hoewel geen vijandigen getuige gehoor geweigerd werd, was het toch blijkbaar zóó geregeld dat de werkgevers die ten gunste der herroeping waren het eerst verhoord werden en dat het overwicht der getuigenis aan hunne zijde moest zijn. En terwijl de belangen, die aan de herroeping vijandig hadden kunnen zijn, noch behoorlijk vertegenwoordigd, noch opzettelijk georganiseerd waren, werd de zaak der werklieden met bewonderenswaardige bekwaamheid door place geleid en door hume's verhooren ten volle vastgesteld. Aldus trad de een op als de parlementaire procureur der vak-vereenigingen en de ander als hun onbetaalde advocaat. ^ 4gt; Place vertelt ons zelf hoe hij te werk ging: ,,De afgevaardigden der werklieden werden naar mij verwezen en ik opende voor hen mijn huis. Aldus had ik al de afgevaardigden van stad en land onder mijne hoede. Ik hoorde het verhaal dat elk dier mannen te vertellen had, ik verhoorde en kruis-verhoorde hen, noteerde de voornaamste bizonderheden van elk geval en rangschikte deze dingen dan tot stukken ten dienste van Mr. Hume; en in den regel werd aan elk der getuigen, bij wijze van handleiding, een afschrift gegeven .... Elk stuk bevatte de voornaamste vragen en antwoorden .... Het voor Mr. Hume bestemde stuk was gewoonlijk voorzien van een aanhangsel van geordende documenten, benevens een kort overzicht van die verhandelingen, welke noodig waren om Mr. Hume op de hoogte der geheele zaak te brengen. Op deze wijze was hij in staat met beduidend gemak voort te gaan en bezwaren te voorkomen of af te weren.quot; ²) 4gt;

De Commissie werkte niet in het openbaar; maar Hume's talrijke brieven aan Place toonen hoe zorgvuldig de laatste van alle verhandelingen op de hoogte werd gehouden : „Daar de handelingen der Commissie dagelijks gedrukt werden ten behoeve dei-leden, zond Mr. Hume mij eiken dag een afdruk, die ik indeelde op in vele kolommen verdeeld papier, elke kolom voorzien van een toepasselijk hoofd of nummer. Ik voorzag ook de gedrukte

4gt;

amp; ') Place bood aan als Hume's „assistentquot; op te treden; maar de

leden der Commissie, wier argwaan gaande was gemaakt, weigerden toe te staan dat hij in de zittingzaal bleef op den dubbelen grond dat hij geen lid van het Huis was en zelfs geen „gentlemanquot;! lt;3»

lt;Sgt; '^J) Place's manuscripten 2779S—22. O

91

getuigenissen van kantteekeningen; deze werden dagelijks door den secretaris van Mr. Hume overgeschreven en dan aan mij teruggezonden. Dat vereischte veel tijd, doch stelde Mr. Hume in staat de geheele massa voortdurend onder zijn bereik te hebben; en ik ben zeker dat minder moeite en zorg niet voldoende zou zijn geweest om de zaak erdoor te halen.quot; ') 4

4 Van Westminster Hall ²) worden wij, door deze particu

liere aanteekeningen voor het gebruik van Hume, gevoerd naar de achterkamer van den winkel in Charing Cross, waar de Londensche en provinciale werklieden-getuigen hunne instructies kregen. „De werklieden,quot; vertelt Place ons, „waren niet gemakkelijk te behandelen. Het vorderde veel zorg en moeite hunne vooroordeelen niet zoodanig te kwetsen, dat zij voor de Commissie hun plicht niet deden. Zij waren vol valsche begrippen, schreven alle hunne nooden toe aan onjuiste oorzaken, welke ik in dezen stand van zaken niet durfde te weerleggen. Belastingen, machines, wetten tegen combinaties, de macht der meesters, de houding der magistraten — dat waren de hoofdoorzaken hunner smarten en ontberingen.... Ik moest alles zorgvuldig met hen bespreken, alles rangschikken en voorbereiden, en deze dingen namen al mijn tijd zoo totaal in beslag, dat ik in drie maanden ternauwernood eenige rust genoot. ³) % 4gt; Het resultaat der enquête was zooals Hume en Place

beraamd hadden. Blijkbaar zonder tegenstand nam de Commissie eene reeks resoluties aan ten gunste van volslagen vrijheid van combinatie en emigratie. *) lien wetsontwerp tot herroeping van alle combinatie-wetten en tot wettig-verklaring van vakvereenigingen, werd in een oogwenk door beide Huizen aangenomen, zonder debat of hoofdelijke stemming. Place en Hume droegen in stilte zorg de weinige leden die begrepen waar het heenging te bepraten of tot stilzwijgen te bewegen; en de maatregel ging er door, zooals Place opmerkt, „bijna zonder de aandacht getrokken te hebben van de leden binnen, of de pers buiten.quot; Zoo stil werd het ontwerp door het parlement gesmokkeld, dat de rechters eener stad in Lancashire onopzettelijk eenige katoen-wevers tot gevangenisstraf veroordeelden, wegens combinatie, eenige weken nadat de wetten tegen deze misdaad herroepen waren. ⁶) 4

4 Place en Hume waren echter ietwat te handig geweest.

4 4

4 ') Place's manuscripten 27798—23.

^ ^s) Westminster Hall heette het gebouw waarin het parlement ver

gaderde en de zittingen der Commissie plaats hadden. vert.

lt;8» ³) Place's manuscripten, 27798—22. ^

O ⁴) De kwestie van den uitvoer van machines werd tot de volgende

zitting uitgesteld. 4Jgt;

❖ ⁶) Ingezonden stuk in de Manchester Gazette, bewaard in de

manuscripten van Place, 27801—^14, lt;jgt;

92

Terwijl dc rcgccrende klassen volslagen onbewust waren dat eenigc belangrijke verandering in wet of politiek had plaats gehad, had het onverwachte succes van Place's agitatie, zooals Nassau senior het beschrijft, „een groote moreele uitwerkingquot; in alle industriëele centra ten gevolge. „In de hoofden der werklieden bevestigde het de overtuiging van de rechtvaardigheid hunner zaak, langzaam en aarzelend, doch ten slotte ten volle door de wetgeving erkend. Hetgeen in 1824 moreel recht was, zoo redeneerden zij, moet ook vijftig jaar vroeger recht geweest zijn .... Zij vatten de meening op dat zij van de wetgeving de erkentenis hadden afgedwongen, dat hunne meesters steeds hunne mededingers moeten zijn cn tot-nog-toe hunne verdrukkers waren geweest, en dat combinaties tot het: verhoogen van loonen cn het verkorten van den duur, of het verminderen van den last van den arbeid, niet alleen onschuldig, doch verdienstelijk waren.quot; ') Vakvereenigingen verrezen dan ook allerwegen. Eene periode van bedrijvigheid, gepaard met een snelle stijging van de prijzen der levensmiddelen, begunstigde eene algemeene verhooging van loonen. De couranten der volgende zes maanden zijn vol van werkstakingen en geruchten van werkstakingen. Ernstige beroeringen hadden te Glasgow plaats, waar de katoenbewerkers verscheidene wandaden bedreven en eene algemeene uitsluiting plaats greep. Het scheepvaart-bedrijf der noord-oostkust werd tijdelijk verlamd door eene sterke combinatie van zeelieden der Tyne en Wear, die weigerden scheep te gaan, tenzij met aangesloten zeelieden en dito officieren. De vaklieden van Dublin, toen de best-georganiseerden des lands, zetten onbarmhartig hunne bepalingen nopens de regeling hunner respectieve bedrijven door en vormden een gecombineerd comité, de zoogenaamde Board of Green Cloth (Comité van het Groene Laken), welks bevelen de schrik der werkgevers werden. De werklieden van Sheffield moesten gewaarschuwd worden, dat, als zij volharden bij hun eisch van het dubbele der vroegere loonen voor slechts drie dagen werk per week, de geheele nijverheid der stad zal verloren gaan. ~) De Londensche scheepstimmerlieden volhardden bij hetgeen hunne patroons noemden den ongerijmden eisch van een tarief voor stukwerk. De Londensche kuipers eischten eene herziening hunner loonen, hetgeen tot een langdurig conflict aanleiding gaf. Inderdaad, zooals een provinciaal blad even later opmerkt, „het is niet langer eene zekere klasse van werklieden, die op een zeker punt tot werkstaking is overgehaald, ter verkrijging eener loonsverhooging.

❖ ') Rapport in manuscript van Nassau Senior aan Lord Mkt.hourne

nopens Vak-Combinaties (1831, onuitgegeven, bevindt zich in de bibliotheek van het ministerie van justitie). lt;5»

•$gt; ²) Sheffield Iris van 2 April 1S25. lt;5gt;

93

doch nagenoeg de geheele massa der werklieden des lands is een in het algemeen besluit om den werkgevers voorwaarden op te leggen.quot; ^l)

4 De opening der zitting van 1825 vond de werkgevers

over het geheele land in volslagen beroering. Hume en place hadden zonder gevolg matiging aanbevolen en de vakvereenigingen voor het gevaar eener reactie gewaarschuwd. De groote reeders en scheepsbouwmeesters, die gedurende de geheele eeuw hunne reputatie van onverflauwde vijandigheid tegen de vakvereenigingen ongerept bewaard hebben, vonden een bereidwillig gehoor bij HUSKISSON, toen minister van handel en afgevaardigde van Liverpool. In het begin der zitting stelde hij voor, eene commissie te benoemen tot het instellen van een onderzoek naar het gedrag der werklieden en de uitwerking der jonge wet, die, zoo klaagde hij, door het Huis gesmokkeld was, zonder dat de aandacht er op was gevestigd geworden, dat zij veel verder ging dan het eenvoudig herroepen der bizondere wetten tegen combinaties. ²) Ditmaal werd de samenstelling der commissie niet overgelaten aan het toeval of aan Hume's manipulaties. De leden, zoo klaagt place, werden bijna uitsluitend gekozen uit de ministeriëele afgevaardigden. Hus-kisson, ³) Peel en de Procureur-generaal namen zelf aan hare werkzaamheden deel; Wallace, de directeur van de munt, werd tot voorzitter benoemd en alleen hume vertegenwoordigde de werklieden. huskisson beschouwde de commissie eenvoudig als eene formaliteit, voorafgaande aan het indienen van het wets-ontwerp, samengesteld door de reeders, ⁴) en waaronder vakvereenigingen en zelfs vereenigingen tot ouderlingen bijstand onmogelijk zouden geworden zijn. Voor de inwendige geschiedenis dezer commissie moeten wij ons verlaten op Place's lijvige aanteekeningen en de aan hem gerichte korte briefjes van Hume. Volgens deze was de oorspronkelijke bedoeling slechts enkele werkgevers tot getuigen

op te roepen, alle verklaringen van de andere zijde buiten te ^ amp;

lt;$gt; ') Sheffield Mercury van 8 October 1825; zie de Manchester Guardian

van Augustus 1824 in denzelfden geest. 4»

lt;5gt; ^s) Later in hetzelfde jaar gaven Lord Liverpool, de eerste minister,

en Lord Eldon, de kanselier, in het debat te kennen, dat zij volslagen onkundig waren geweest van het aannemen der wet en dat zij er nooit hunne goedkeuring aan zouden hebben gehecht. 4

4» ³) De Annual Register van 1825 geeft een vollediger verslag van

Huskisson's rede dan Hansard's Parliamentary Debates. Verdere bizonderheden komen voor in George White's Abstract of the Act repeating the Laws against Combinations of Workmen (Londen 1824) en in Place's Observations on Mr. Huskisson's Speech on the Laiv relating to Combinations of Workmen door F. P. (Londen 1825, 32 pag.). ^

^ ') Daarin kwam o. a. een artikel voor, waarin verboden werd te

contribueeren aan eene vak- of andtic veieeniging, tenzij een magistraat haar doel goedkeurde en penningmeester werd. ^

94

sluiten, dan zonder meer rapport uit te brengen ten gunste van den reeds klaar-liggen onderdrukkings-maatregel. PLACE, zelf uitermate bedreven in zulke taktiek, troefde hen door Hume dagelijks te voorzien van gedetailleerde inlichtingen, die hem in staat stelden de meesters een kruis-verhoor te doen ondergaan en hunne overdrijvingen aan den dag te brengen. En al is PlACE's voorstelling van de vijandigheid der commissie en van het ministerie ten zijnen opzichte wellicht wat sterk gekleurd, hebben wij niettemin overvloedige bewijzen van het succes waarmede hij de beangst-geworden vakvereenigingen er toe bracht, tot hun eigen verdediging handelend op te treden. Zijn vriend John Gast, secretaris der Londensche scheepstimmerlieden, riep twee vertegenwoordigers van elk vak in de hoofdstad op en vormde een comité, dat een taaie agitatie tegen de weder-invoering der combinatie-wetten levendig hield. Dergelijke comités werden te Manchester en Glasgow gevormd door de katoenbewerkers, te Sheffield door de messenmakers en te Newcastle door de zeelieden en scheepstimmerlieden. Petities, waarvan het ontwerp voorkomt in Place's manuscripten, overstroomden zoowel de enquête-commissie als de beide Huizen. Als wij place mogen gelooven, werden de naar de zittingzaal der commissie leidende corridors zorgvuldig bezet gehouden door massa's werklieden, die er op stonden gehoord te worden ten einde de beschuldigingen der meesters te weerleggen en die individueele leden staande hielden, aan wien zij hunne grieven kenbaar maakten. Al die energie van den kant der vakvereenigingen leverde, zooals PLACE opmerkt, een sterke tegenstelling met hunne laksheid van het vorige jaar. De werklieden waren, hoewel zij niets gedaan hadden om hunne vrijheid van vereeniging te verwerven, vast besloten haar te handhaven. Dohertv, de leider der katoenspinners van Lancashire, verklaarde in een brief aan PLACE, geschreven in de hitte der agitatie, dat elke poging tot wederinvoering der combinatie-wetten, eene omvangrijke revolutionnaire beweging ten gevolge zou hebben. ^ Het resultaat der enquête was over het geheel bevredigend. De enquête-commissie zag zich genoodzaakt een zeker aantal werklieden-getuigen te hooren, die getuigden ten gunste van de goede resultaten der wet van het vorige jaar. Het wetsontwerp der reeders werd ingetrokken en het Lagerhuis aanbevolen een maatregel te nemen waarbij de bepalingen van het burgerlijk wetboek, verbiedende alle combinaties, nominaal opnieuw ingevoerd, doch waarbij uitdrukkelijk buiten elk gevaar van vervolging zouden worden gesteld de genootschappen tot regeling van de loonen of den duur van den arbeid. De scheepsbouwmeesters waren woedend over deze feitelijke nederlaag.

❖ ') De manuscripten van Place, 27803—299. lt;Sgt;

95

Nog bestaat het strooibillet dat zij aan den ingang van het Lagerhuis deden verspreiden op den dag der tweede lezing van het ontzenuwde ontwerp. ') Zij verklaarden dat de bepalingen van het ontwerp ten eenenmale onvoldoende waren om hunne nijverheid voor ondergang te behoeden. Zij eischten dat ingeval het bestaan van vakvereenigingen toegelaten werd, deze lichamen genoodzaakt zouden worden volledige verantwoording hunner uitgaven af te leggen voor de driemaandelijksche rechtbanken en dat het besteden van voor onderlinge ondersteuning bijeengebrachte gelden, voor andere doeleinden, streng zou worden gestraft. Zij betoogden bovendien dat in elk geval alle gecombineerd of federatief optreden van vak-clubs verboden zou worden. Place en HuME daarentegen waren bevreesd (en uit latere gebeurtenissen zou blijken met hoeveel reden), dat de enge grenzen waarin de vak-combinaties zich onder de nieuwe wet moesten bewegen en meer nog de vage termen „lastig vallenquot; en „belemmerenquot;, welke zij bevatte, als wapens tegen het vakvereenigingswezen zouden worden gebruikt. De regeering hield zich echter aan het ontwerp der commissie. De scheepsbouwmeesters verkregen niets. HuME bewoog de ministers eenige concessies te doen in de bewoordingen der wet en deed, doch vruchteloos, drie hoofdelijke stemmingen plaats hebben, als protest tegen de nieuwe bepalingen. place zette de agitatie tot in het Hoogerhuis voort en erlangde de concessie van een recht op hooger beroep op het gerechtshof, hetgeen later bleek eenige practische waarde te hebben.

De wet van 1825 (6 Geo. IV, c. 129), hoewel niet zoo ver gaande als de maatregel die Place en Hume het jaar te voren zoo behendig door het parlement geloodst hadden, bracht een wezenlijke emancipatie te weeg. Het recht van collectief de loonen te regelen, met zich medebrengende de macht om door gemeenschappelijk optreden arbeidskracht van de markt te houden, was voor de eerste maal uitdrukkelijk vastgesteld. En hoewel nog vele slagen geleverd moesten worden alvorens de wettelijke vrijheid der vakvereenigingen ten volle verzekerd was, werd sinds dien geene openlijke poging meer gedaan om deze eerste voorwaarde voor vakvereenigings-actie onwettig te doen verklaren. êgt;

Het is een te denken gevend kenmerk, zoowel van deze als van andere groote hervormingen, dat de lieden, aan wier geloof in haar beginsel en wier onwrikbaren ijveren vastberadenheid hare doorvoering te danken was, de eenigen waren die zich in alle opzichten vergisten in hare praktische consequentiën. Als wij de les dezer eeuw met juistheid lezen, had de fabrikant niet geheel en al ongelijk toen hij beweerde dat vrijheid van combinatie den 4 4

') De manuscripten van Place, 27S03—212.

96

hoewel zijn bekrompen vrees omtrent het verjagen van kapitaal en handelstalent, benevens het brengen der natie tot eene doodsche gelijkheid van anarchistisch pauperisme, door den loop der gebeur tenissen gelogenstraft werd. En de arbeider, wien de vrijheid van vereeniging het uitzicht opende op onbegrensden vooruitgang zijner klasse ten koste zijner verdrukkers, keek, zooals wij zien, in de juiste richting, hoewel ook hij zich zeer misrekende in den afstand vóór hem en vele moeilijke gedeelten van den weg over het hoofd zag. Maar wat te zeggen van de voorspellingen van place en de Philosofische Radicalen? „Combinaties,quot; schreef place aan Sir Francis Burdett in 1825, „zullen weldra ophouden te bestaan. De lieden zijn alleen gedurende lange periodes aaneengesloten gebleven door de verdrukking der wetten; waar deze nu herroepen zijn, zullen de combinaties datgene verliezen dat hen tot hechte massa's maakt en zullen zij uiteenvallen. Alles zal zoo ordelijk zijn als zelfs een kwaker het zou kunnen wenschen .... Hij die meent dat de werklieden, wanneer hun de vrijheid gelaten wordt zelf standig op te treden, zonder door den druk der wetten tol blijvende combinatie gedwongen te worden, zullen blijven geld storten voor veraf-liggende en twijfelachtige proefnemingen, voor onzekere en onaanzienlijke ondersteuningen, kent de werklieden niet. Als men zich niet met hen bemoeit, zullen de combinaties — met enkele uitzonderingen nu en dan, voor bizondere doeleinden en onder bizondere omstandigheden — ophouden te bestaan. ') é- Het is aangenaam te gevoelen dat place gelijk had

met de herroeping als heilzaam en zijn ernstigst pogen waardig te beschouwen; maar in elk minder algemeen opzicht hadden hij en zijne bondgenooten het zoo mis als zij het met mogelijkheid konden hebben. De eerste teleurstelling echter ondervonden de werklieden. Telkens en telkens weer hadden zij de werkgevers hunne eischen om hooger loon zien afweren, alléén door hun toevlucht te nemen tot de wet, en nu zagen zij de gelegenheid schoon tot een gcorganiseerden aanval op de winsten hunner meesters. Vakken die zich nog niet in blijvende combinatie hadden verheugd, begonnen zich te organiseeren, in de verwachting hunne loonen te doen stijgen tot het peil van die hunner gelukkiger broederen. De winkelbedienden van Sheffield vereenigden zich, ten einde te petitioneeren om vervroegde winkelsluiting. ^!!) De katoen-wevers van Lancahsire hielden in Augustus 1824 eene gedelegeerdenvergadering te Manchester, ten doel hebbende het tot-stand-brengen eener permanente organisatie ter voorkoming van dalingen der stukwerk-tarieven en ter verkrijging van een uniform loon; in de

lt;sgt; ') 25 juni 1825. 27798—57. lt;5»

lt;slt; ^s) Sheffield Iris van 27 september 1825. 4gt;

7 - Sidney Webb. 97

uitnoodigings-circulairc werd o. a. medegedeeld dat de kleermakers, timmerlieden en spinners er door middel van geheime combinaties in geslaagd waren hunne Iconen hoog te houden. ') In dezelfde maand staakten de Manchestersche verwers ten gunste eener loons-verhooging en demonstreerden in de straten, waarin zij hunne voorstellen hadden aangeplakt. ~) De persers te Glasgow staakten om een vastgestelden twaalf-urigen arbeidsdag, en wonnen. Het succes der scheepstimmerlieden der noord-oost-kust bewoog de Londensche scheepstimmerlieden hun Committee for conducting the Business in the North (Comité tot het drijven der zaken in het Noorden) om te zetten in de Shipwrights' Provident Union of the Port of London (Scheepstimmerlieden-Vereeniging van de Haven van Londen) die nog bestaat. ³)

égt; „Zoo sterk is de rage naar vakvereenigingen,quot; schrijft de

Sheffield Iris van 25 Juli 1825, ,,dat de zeemans-leerlingen te Sunderland verleden week eiken dag vergaderingen op de heide hebben gehouden en besloten hebben niet aan boord hunner schepen te gaan, tenzij de reeders hen thee en suiker toestaan.quot; Plaatselijke vak-clubs ontwikkelden zich, als bijv. de Manchester Steam-Engine Makers'¹ Society (Manchestersche Stoommachine-makers Vereeniging) tot nationale organisaties. In andere gevallen werden verband-houdende clubs federatieve lichamen. Het doel was in al deze gevallen hetzelfde. De inleiding tot de eerste statuten van de Friendly Society of Operative House Carpenters and Joiners of Great Britain (Vereeniging tot onderling hulpbetoon van de huis-timmerlieden en schrijnwerkers van Groot-Brittanië), die in 1827 te London door eene gedelegeerden-vergadering gesticht werd, zegt dat het „tot verbetering der slechte toestanden in ons vak en tot bevordering van de rechten en privilegiën van den arbeidquot; geacht werd te zijn „absoluut noodzakelijk, dat een hechte overeenkomst van belangen tot stand komt tusschen alle werkende timmerlieden en schrijnwerkers van het Vereenigde Koninkrijk van Groot-Brittanië.quot; ') 4gt;

égt; Ook was het niet alleen in de vermeerdering van het

aantal vakvereenigingen dat de uitbreiding zich vertoonde. Een comité van gedelegeerden der Londensche vakken, zitting houdende in den zomer van 1825, richtte een blad op, getiteld het Trades 4jgt;

lt;amp; ') Strooibillet, bewaard in de man. van Place, 27803—255.

4igt; ²) iManchester Guardiati van 7 Augustus 1824; zie ook On Combination

of Trades (Londen 1830).

4 '■') Dit wordt uitdrukkelijk verklaard in de inleiding tot de statuten,

aangenomen in de vergadering van 16 Augustus 1824 en opgeteekend in het eerste notulen-boek. 4^

Deze vereeniging ontwikkelde zich later tot de hedendaagsche General Union 0/ Carpenters and Joiners of Great Britain (Algemeene Timmerlieden- en Schrijnvverkersbond van Groot-Brittanic).

98

Newspaper and Mechanics' Weekly Journal (Vak-orgaan cn Week blad voor Werklieden) dat, van zegel voorzien, zeven stuivers kostte en tot motto voerde „Zoo hielp ieder zijn naaste en ieder zeide tot zijn broeder: Houd het hoofd omhoog.quot; ^ Eene krachtige poging werd gedaan om de vak-organisatie in alle bedrijven te bevorderen en om de wèl-ingelichte opinie der arbeiders van invloed te doen worden op den politieken toestand van den dag. ²)

De hoog-gespannen hoop, waarvan al deze opgetogen bedrijvigheid het kenmerk was, werd spoedig den bodem ingeslagen. Het jaar 1825 eindigde met een financiëele paniek en eene reeks handelsrampen. De vier jaren die volgden, waren jaren van bekrimping en nood. Duizenden werklieden in alle vakken raakten buiten werk en loonsverminderingen hadden allerwege plaats. In vele industriëele districten werden de arbeiders slechts door openbare inzamelingen voor verhongeren bewaard. ⁸) Onder die omstandigheden verliepen werkstakingen zonder uitzondering noodlottig. Eene merkwaardige, volgehouden werkstaking der wolkammers en wevers te Bradford in 1825, eindigde met een volslagen nederlaag en de blijvende vernietiging der vereeniging. Drie jaren later werd nagenoeg de geheele nijverheid der stad Kidderminster tot stilstand gebracht door den wederstand, gedurende zes maanden geboden door de tapijtwevers aan eene loonsvermindering van 17% *) — een wederstand waarbij de werklieden de sympathie en den steun ontvingen van velen die niet tot hunne klasse behoorden. De vrije combinaties waren evenmin in staat loonsverminderingen tegen te

gaan als hunne geheime voorgangers het konden en in enkele ^

•3» •) Twee concurreerende bladen, The JonrncyinaiCs and Ar/isans's

London and Provincial Chronicle en The Machanic's Newspaper and Trade 'Journal werden ook nog gesticht, doch verdwenen spoedig.

^ De Trades Newspaper werd bestuurd door een comité van elf afgevaardigden van verschillende vakken, waarvan John Gast voorzitter was, en werd geredigeerd aanvankelijk door Mr. Baines, zoon van den eigenaar der Leeds Mercury, en later door een zekeren Mr. Anderson. 'The Laws and Regulations of the Trades Newspaper (Londen 1825, 12 pag.) zijn bewaard in de manuscripten van Place, 27803—414. De edities van 17 Juli 1825 tot zijne samensmelting met The Trades Free Press in 182S, bevinden zich in het liritsch Museum.

³; Ééne enkele commissie bracht tusschen 1826 en 1829 232.000 p. st. bijeen. Zie Report of the Committee appointed at a Public Meeting at the City of London Tavern, 2 May 1826, to relieve the Manufacturers, door W. H. Hyett (Londen 1829).

■') A Letter to the Carpet Manufacturers of Kidderminster, door den Eerw. H. Price (Londen !828, 16 pag.); A Letter to the Rev. H. Price, upon the 'Tendency of Certain Publications of his, door Oppidanus (Londen 1828); en A Verbatim Report of The Trial of the Rev. humphrey price upon a Criminal Information by the Kidderminster Carpet Manufacturers for Alleged Inflamatory Publications during the Turn-out of the Weavers (London 1829).

99

gevallen vervielen de werklieden weder tot geweldpleging en het vernielen van machines. ^l) 4»

4 Een oogenblik scheen het alsof de herroeping ten slotte

niets had gedaan dan de nutteloosheid van eenvoudige groeps-combinaties te bewijzen, en de werklieden keerden zich weder af van de vakvereenigings-actie en wendden zich naar de grootere doeleinden en het breedere karakter van de radicale en socialistische agitaties dier dagen, waarin van 1829 tot 1848 de vakveree-nigings-beweging onontwarbaar verstrikt raakte. Dit is de periode die het onderwerp van het volgende hoofdstuk levert.

4 4

4 ') In April 1826 sloegen de wevers te Blackburn tot ernstig oproer

over, dat naar Manchester oversloeg en slechts door de troepen kon gedempt worden, nadat meer dan 1000 weefgetouwen vernield waren [Annual Register, 1826, pag. 63, 70, 111, 128; Walpoi.k's History of England, dl. 11, pag. 141—142).

IOO

1IOOFDSTUK 111.

Het Revolutionnaire Tijdperk.

(1829—1842.)

Tot dusverre hebben wij ons hoofdzakelijk bezig gehouden met in bizondere vakken gevormde vereenigingen, bekend als instellingen, genootschappen, vak-clubs, vakvereenigingen, bonden en federatieve bonden. Wij hebben op deze bij voorbaat den naam „Trade Unionquot; in zijne moderne beteekenis toegepast; maar in geen enkel geval hebben wij ontdekt dat zij zich aldus noemden. In de hoofdartikelen der nieuwsbladen van 1830—34 is het, dat wij voor het eerst stuiten op aanduidingen eener zekere Macht der Duisternis, vaag omschreven als ,,de Trades Unionquot;. Wij vinden bovendien dat er in die dagen reeds een Oud Unionisme was en een Nieuw Unionisme, zooals er sinds dien herhaaldelijk is geweest, en dat de „Trades Unionquot; het Nieuwe Unionisme vertegenwoordigde en de vak-club, of „Trade Unionquot;, zooals wij haar genoemd hebben, het Oude. Het onderscheid tusschen een Trade Union (vak-vereeniging) en een Trades Union (vakkenvereeniging) is precies hetgeen door de benamingen aangeduid wordt. Een Trade Union is eene combinatie van beoefenaren van éénzelfde vak; een Trades Union is eene combinatie van verschillende vakken. „De Trades Unionquot; de boeman van de Times in 1834, is het ideaal waarnaar de Trades Unionisten streefden : de volmaakte aaneensluiting van alle arbeiders des lands in ééne enkele nationale Trades Union. De bizonde beteekenis van Trades Union, onderscheiden van Trade Union, moet in dit geheele hoofdstuk zorgvuldig in het oog gehouden worden, daar de uitdrukking niet meer gebruikt wordt en nog slechts als eene letterkundige fout voorkomt. Onze tegenwoordige vereenigingen Van arbeiders in verschillende hoewel verwante vakken, worden in den regel „amalgamatiesquot; genoemd; en onze combinaties van verschillende vereenigingen, heeten „federaties.quot; Maar zoowel amalgamaties als federaties, nadrukkelijk beperkt als zij zijn tot gelijksoortige of verwante en van elkander afhankelijke vakken, zijn in conceptie wezenlijk trade unions. Het onderscheidend kenmerk van de uitdrukking „trades unionquot; was het ideaal der volmaakte solidariteit van alle loon-arbeiders in

101

ééne enkele, algemeene organisatie. Het is de poging van de leiders der trade unions, om niet alleen nationale vereenigingen van afzonderlijke vakken te vormen, doch ook om alle handwerkslieden te omsluiten in ééne allen-omvattende organisatie, die het Nieuwe Unionisme van 1829—34 uitmaakt. ') ^ De textiel-arbeiders en de werklieden in de bouwvakken

van Lancashire en Yorkshire waren de pioniers der nieuwe beweging. Het jaar 1829, het laatste der langdurige periode van malaise welke in den herfst van 1825, na de herroeping der combinatie-wetten, begon, was getuige van de stichting van belangrijke nationale bonden in beide bedrijven, waarvan die der katoen-spinners den voorrang verdient wegens zijne snellere ontwikkeling. ^

De vak-clubs der katoenspinners van Lancashire dateeren van 1792. In de eerste jaren dezer eeuw hadden de spinners van Glasgow pogingen gedaan om de organisaties van Lancashire en Schotland in een nationalen bond te vereenigen; doch die pogingen hadden niet meer dan tijdelijke verbonden in zekere moeilijke gevallen tot gevolg gehad. De snelle verbetering der spin-machines en de ondernemingsgeest der fabrikanten van Lancashire, veroorzaakten omstreeks den tijd van de herroeping der combinatie-wetten, de verplaatsing van het centrum der industrie van Glasgow naar Manchester; het waren de katoen-spinners van Lancashire die nu de leiding der vak-aangelegenheden in handen namen. Het verliezen eener rampzalige, zes-maandsche werkstaking in 1829, te Hyde, bij Manchester, vestigde de overtuiging dat geen lokale vereeniging met succes eene combinatie van werkgevers kon weerstaan; en dientengevolge werden de spinners-vereenigingen van Engeland, Schotland en Ierland uitgenoodigd, afgevaardigden te zenden naar eene conferentie, te houden in de maand December 1829, te Ramsay, op het eiland Man. égt;

amp; Deze gedelegeerden-vergadering, waarvan een uitstekend

^

') In een onuitgegeven opstel over de verschillende organisatievormen, getiteld Trades Unions condemned, Trade Clubs justified, geeft place ons het onderscheid tusschen die beiden. „Een vakvereenigingquot;, zegt hij, „dat wil zeggen; een club bestaande uit gezellen in het een of ander vak, die geen deel uitmaakt van een bond van verschillende vakken, die geen gedelegeerden benoemt om met andere gedelegeerden te vergaderen, is een geheel ander ding dan een Trades Union, zelfs als die zich eene „vereenigingquot; noemt. Trades Unions zijn die welke in afzonderlijke vakken of gedeelten van afzonderlijke vakken, in hetzelfde hoofdbedrijf of in verschillende bedrijven, aaneengesloten zijn door middel van gedelegeerden.quot; Place verwijst vaak naar dit onderscheid tusschen de vak-clubs, die, naar zijn inzicht, zeer waardevolle instellingen warenquot; en de trades unions, of „associaties van verschillende of vele vakken in ééne combinatiequot;, die hij beschouwde als „zeer heillooze genootschappen.quot; Ook William Lovett, dezelfde gedaanteverwisseling aanschouwende, maakt, in een brief aan de Poor Man's Guardian van 30 Augustus 1834, precies hetzelfde onderscheid. lt;5»

I02

verslag bestaat, ') duurde bijna een week. De verhandelingen droegen een merkwaardig gematigd karakter, de discussies hoofdzakelijk loopende over de voordeden van één opperbestuur, te vestigen te Manchester, benevens drie nationale hoofdbesturen voor Engeland, Schotland en Ierland. John dohertv, ²) secretaris en leider der Manchestersche katoen-spinners, bepleitte een centraal hoofdbestuur, terwijl THOMAS Foster (een bemiddeld man, die de conferentie voor eigen rekening bijwoonde) zich ten gunste van nationaal zelfbestuur uitsprak. Ten slotte werd een Grand General Union of the United Kingdom (Groote Algemeene Bond van het Vereenigd Koninkrijk) gesticht, met drie nationale besturen en cene jaarlijksche gedelegeerden-vergadering. De Bond zou alle mannelijke spinners en aanknoopers omvatten, terwijl de vrouwen en meisjes zouden worden aangespoord tot het stichten van afzonderlijke organisaties. Zijn inkomen bestond uit eene contributie van een stuiver per lid en per week, die geheven zou worden nevens en boven de contributie aan de lokale vereenigingen. DOHERTY werd secretaris, en FOSTER en een zekere PATRICK McGoWAN werden aangewezen om de spinners van het geheele Vereenigde Koninkrijk te organiseeren. 4

Het blijkt niet of deze katoen-spinners federatie, zooals wij haar zouden noemen, inderdaad de meerderheid van de werklieden der drie koninkrijken omvatte. Eene tweede algemeene gedelegeerden-vergadering werd in December 1830 te Manchester gehouden, welke tusschenbeide kwam in de groote spinners-

4gt;

amp; ') A Report of the Proceedings of the Meeting of Cotton-spitiners at

Ramsay, etc. (Manchester 1829, 56 pag.). ^

'*) John Doherïy, door Place omschreven als een ietwat heethoofdige katholiek, werd in 1799 in Ierland geboren en moest op tienjarigen leeftijd in een katoenfabriek te Larne, graafschap Antrim, gaan werken. In 1816 verhuisde hij naar Manchester, waar hij spoedig een der eerste vakver-eenigingsmannen en secretaris der plaatselijke katoenspinners-vereeniging werd. Wij zien hem bijvoorbeeld een voorname rol spelen in de agitatie tegen de voorgestelde weder-invoering der combinatie-wetten in 1825. In 1829 organiseerde hij de groote werkstaking der spinners te Hyde tegen eene loonsvermindering en werd achtereenvolgens algemeen secretaris van de federatie van spinners-vereenigingen en van de Nationat Association for the Protection of Labour. Uit de artikelen in The Voice of the People en The Poor Man's Advocate, die blijkbaar van zijn pen zijn, blijkt dat hij een man van algemeene kennis, groote natuurlijke schranderheid en diepgaande bedoelingen is geweest. In 1823, tijdens den strijd om kiesrechthervorming, beschrijft place hem als de arbeidende klassen radende de gelegenheid voor eene sociale revolutie aan te grijpen. Latei-trad hij op als secretaris van een genootschap van werklieden en patroons, gesticht met het doel de fabriekswetten te handhaven, en was een der ijverigste ondersteuners van Lord Shaftesbury. In 1838, toen hij zich als drukker en boekhandelaar te Manchester gevestigd had, legde hij getuigenis af voor de Commissie van Enquête naar de combinaties van werklieden, waarbij hij de organisaties en werkstakingen der spinners beschreef. ^

IO3

Staking, die toen juist te Ashton-under-Lyne in gang was. In deze conferentie weiden de grondregelen van 1829, behoudens eenige veranderingen, opnieuw bekrachtigd. De drie nationale hoofdbesturen werden blijkbaar vervangen door een uitvoerenden raad van drie leden, gekozen door de vereeniging te Manchester, die bij elk zijner maandelijksche vergaderingen versterkt werd door twee gedelegeerden, om beurten gekozen door een der naburige districten. Foster werd tot algemeen secretaris benoemd; en er werd besloten tot het samenstellen eener commissie, die een algemeen loontarief moest vaststellen, waartoe in elke fabriek één lid aangewezen werd, die een exemplaar van het loontarief volgens hetwelk hij betaald werd, moest opsturen. Hoewel eene derde gedelegeerden-vergadering van dezen Grand General Union was vastgesteld, om op Pinkstermaandag 1831 te Liverpool plaats te hebben, kan geen verder spoor van zijn bestaan gevonden worden. Het is waarschijnlijk dat de poging om Schotland en Ierland in het verband te betrekken schipbreuk leed en dat de Bond gekrompen was tot een federatie van vereenigingen in Lancashire, die zich hoofdzakelijk bezig hield met het verkrijgen eener wettelijke beperking van den arbeidsduur. ¹)

Maar de Nationale Bond van Katoen-spinners baande den weg voor het grootschere plan van de Trades Union. Doherty, die zijne officiëele betrekking bij den katoen-spinners-bond schijnt neergelegd te hebben, ontwierp het plan van een nationaal genootschap, niet van één vak alleen, doch van alle klassen van loon-arbeiders. Reeds in Mei 1829 zien wij hem, als secretaris van de Manchestersche Katoen-spinners, schrijven aan de Liverpoolschc Zeilmakers, om dank te betuigen voor een gift van tien ponden, de hoop uit te spreken „dat onze gemeenschappelijke pogingen ten slotte mogen leiden tot een Grooten Algemeenen Bond van alle vakken in het geheele Vereenigde Koninkrijk.quot; quot;) Op zijn aansporing werd in Februari 1830 te Manchester eene vergadering gehouden van gedelegeerden van twintig georganiseerde vakken, welke vijf maanden later de oprichting van de National Association for the Protection of Labour (Nationaal Genootschap voor de

') Foster stierf in 1831 en McGowan vestigde zich te Glasgow. „Bijna elk spin-district,quot; schrijft de Poor Man's Advocate, „trad tot den bond toe. De kracht van den bond nam natuurlijk toe naarmate het ledental steeg en een aantal der slechtst-betalende werkgevers werden genoodzaakt de loonen

te verhoogen tot iets dat op het standaardloon geleek____ Evenwel is de bond,

die voornamelijk door Mr. McGowan groot geworden was, sinds dien, als gevolg van wantrouwen en verslapping, tot betrekkelijke onbeduidendheid vervallen.quot; ❖ ⁵) De brief is bewaard in het manuscript „Contributie-boekquot; der

Liverpool Sailmakers' Friendly Association (Genootschap der Zeilmakers van Liverpool), opgericht in 1817. ❖

104

Bescherming van den Arbeid) ten gevolge had. ^]) Het uitdrukkelijk doel dezer vereeniging was het tegengaan van loonsverminderingen, doch niet het staken voor verhoogingen. Mare statuten blijken grootendeels overgenomen te zijn van de terzelfdertijd bestaande vereeniging van katoenspinners, met welke zij gemeen had eene combinatie te zijn, niet van rechtstreeks toegetreden individuen, maar van bestaande afzonderlijke vereenigingen, die elk een pond entree-geld betaalden, benevens een shilling voor elk lid en die verder een penny per week en per hoofd contribueerden. DüHERTV was de eerste secretaris en de Association blijkt spoedig ongeveer 150 afzonderlijke vereenigingen omvat te hebben, grootendeels in Lancashire, Cheshire, Derby, Nottingham en Leicester. De vakken die toetraden, waren hoofdzakelijk verwant met de verschillende textiel-industriën, in hoofdzaak katoenspinners, makers van gebreide goederen, katoendrukkers en zijdewevers. De Association omvatte ook talrijke vereenigingen van machinebouwers, vormers, smeden en allerlei diverse vakken. De bouwvakken waren ternauwernood vertegenwoordigd — een feit dat verklaard wordt door het terzelfdertijd bestaan van de Builders' Union (Bond voor de Bouwvakken), waarover later. De staat ²) van ontvangsten van de Association over de eerste negen maanden van zijn bestaan, wijst contributiën aan tot een bedrag van 1866 p. st, een som die duidt op een lidmaatschap tusschen lOOOO en 20000, verspreid over de reeds genoemde vijf graafschappen. Zijne bestuurderen onderhielden eene krachtige propaganda in de noordelijke en midden-graafschappen en slaagden erin een weekblad op te richten, de United Trades Co-operative Journal, waaraan echter spoedig een einde werd gemaakt door de ontvangers der registratie, welke

amp; ') De eerste aanduiding betrekking hebbende op een algemeenen

trades union vonden wij in de Articles of the Philaiitropic Hercules, for the inntiial support of the labouring mechanics. Dat was een voorstel van John Gast, de energieke Londensche scheepstimmerman, die de vriend en bondgenoot van Francis Place werd. De inleiding, waarin voorgesteld werden eene contributie van een stuiver per week, een hoofd-comité van afgevaardigden van elk vak en feitelijke centralisatie van geldmiddelen, komt voor in de Gorgon van 5 Januari 1818. In het nummer van 29 Januari 1819 wordt de organisatie als opgericht vermeld. De Articles, geteekend door John Gast als voorzitter, gedateerd 24 'December 1818, zijn bewaard in de manuscripten van Place, 27899—143. Wij hebben geen verdere vermelding dier organisatie gevonden, die waarschijnlijk doodgeboren was. Een tweede poging, acht jaren later, had niet meer succes. „In 1826,quot; zooals wij toevallig zagen in de Herald of the Rights of Industry (Manchester, 5 April 1834), „werd te Manchester een trades union gesticht, die zich eenigermate over de omliggende districten uitstrekte en in elk daarvan verscheidene vakken omvatte; maar hij verdween vóór hij zelfs bekend was bij een groote meerderheid der werklieden in den omtrek.quot; lt;3» ^J) Is als aanhangsel gevoegd bij de brochure On Combination of

Trades (Londen 1830). Vergelijk Wade's History of the Middle and Working Classes (Londen 1834). pag. 277.

105

eischten dat elk nummer een vier stuivers-zegel zou dragen. ') Niet afgeschrikt door deze ervaring, ondernam het bestuur de ernstiger taak van het oprichten van een zeven-stuivers, gezegeld blad en verzocht Francis Place penningmeester te worden van het bijeengebrachte fonds. „De inschrijving,quot; schrijft place op 5 December 1830 aan John Cam Hobhouse, „strekt zich uit van Birmingham tot de Clyde; het bestuur zetelt te Manchester; en het bijeengebrachte geld bedraagt ongeveer 3000 p. st. en zal, zoo zeggen zij mij, spoedig 5000 p. st. zijn, met welk bedrag, zoodra het bijeen is, zij zich voorstellen een weekblad op te richten, dat zal heeten The Voice of the People (De Stem des Volks).quot; Inderdaad verscheen in Januari 1831 het eerste nummer van hetgeen een uitstekend weekblad bleek te wezen en welks doel omschreven werd te zijn „de voortbrengende klassen der gemeenschap te vereenigen in één gemeenschappelijken bond.quot; Behalve volledige wekelijksche verslagen van het hoofdbestuur der National Association te Manchester en Nottingham, wijdde dit blad, uitstekend geredigeerd door DüHERTY, veel aandacht aan de radicale politiek, onder anderen aan het herroepen van de vereeniging met Ierland en den vooruitgang der revolutie op het vasteland. ³)

4 Uit de verslagen, voorkomende in de Voice of the People,

zien wij dat het eerste belangrijke optreden der Association was ter gelegenheid van de groote werkstaking der katoenspinners te te Ashton-under-Lyne in den winter van 1830—31. Door middel van buitengewone contributiën werden belangrijke bedragen tot ondersteuning der stakers bijeengebracht, waarbij vooral de Not-tinghamsche vereenigingen in ruime mate bijdroegen. Maar de Association kreeg spoedig een schok. In Februari 1831 maakte een nieuwe secretaris zich uit de voeten met 100 p. st. Dit gaf eene gedelegeerden-vergadering te Nottingham, in April 1831, aanleiding te besluiten, dat elke vereeniging het geld, door hare leden gecontribueerd, in eigen beheer zou houden. Maar de gewone gebreken van vereenigingen in verschillende vakken kwamen spoedig aan den dag. De weigering der afdeelingen in Lancashire om de groote staking te Nottingham, die onmiddellijk na dat besluit een aanvang nam, te steunen, leidde tot de afscheiding der Nottinghamsche leden. Niettemin won de Association in andere richtingen terrein. Op het einde van April besloot eene gedelegeerden-vergadering te Bolton, vertegenwoordigende negen duizend kolenmijnwerkers van Staffordshire, Yorkshire, Cheshire en Wales, zich aan te sluiten. De vakvereenigingen te Belfast vroegen toegelaten te

❖ ') Een en dertig nummers, loopende van 6 Maart tot 2 October 1830,

bevinden zich in de openbare bibliotheek te Manchester (620 li). amp;

amp; ^J) De nummers van Januari tot September 1831 bevinden zich in het

Britsch Museum. Zie Place's brief in de Westminster Reviwv, 1831, pag. 243. 4-

106

worden. Te Leeds werden negen duizend leden ingeschreven, hoofdzakelijk onder de wol-werkers. Afgevaardigden werden gezonden om de pottenbakkers van Staffordshire te organiseeren; en eene Nationale Vereeniging van Pottenbakkers, die zich over het geheele land uitstrekte, werd gesticht en sloot zich aan. Deze bedrijvigheid schenkt eene zekere geloofwaardigheid aan de bewering dat de Association honderd duizend leden telde en dat de Voice of the People, die zeven stuivers per week kostte, de voor dien tijd enorme oplaag van dertig duizend exemplaren had. 4

Hier zien wij dan eindelijk de geduchte idee van den „Trades Unionquot; gesubstantieerd. De couranten deden het spoedig zóó schrikwekkend schijnen, dat het de werkgevers bevreesd maakte, de verbeelding der middenklasse ijselijk prikkelde en de aandacht der regeering begon te vragen. Maar er was geen reden tot beduchtheid. Gebrek aan geld deed de Association weinig meer zijn dan een naam. In de nog bestaande nummers van haar orgaan wordt van daadwerkelijke vakbeweging nagenoeg geen gewag gemaakt. Het optreden van het hoofdbestuur te Manchester schijnt zich bepaald te hebben tot het ondersteunen van het wetsontwerp tot verkorting van den arbeidsdag. Op de algemeene vergadering der Association (toen aangeduid als de Lancashire Trades Unions] gehouden op 23 April 1831, werd besloten petities op te stellen ten gunste van het uitstrekken der in dit ontwerp bepaalde maatregelen over alle vakken en over alle klassen van arbeiders. Intusschen werd ook actieve steun verleend aan Mr. SADLER'S Arbeids-wetsontwerp. Tegen het einde des jaars verliezen wij plotseling elk spoor der Association voor zoover het Manchester betreft. „Nadat zij zich ongeveer honderd mijlen om deze stad uitgestrekt had,quot; schrijft een arbeidersblad in 1832, „kwam een noodlot over haar, dat haar bijna dreigde te vernietigen .... Maar hoewel zij in Manchester achteruit ging, bloeide zij en breidde zij zich in andere plaatsen uit; en het verheugt ons te zeggen, dat het koene voorbeeld, gegeven door Yorkshire en andere plaatsen, waarschijnlijk nogmaals de verflauwde energie dier vakvereenigingen zal doen opleven, welke de eer hadden de Association te stichten en te vestigen.quot; ') 4^

4 Wat het „noodlotquot; was dat de Association in Manchester

deed verloren gaan, wordt niet medegedeeld ; maar DOHERTV, aan wiens organiseerend talent haar aanvankelijk succes te danken was geweest, had blijkbaar twist met het hoofdbestuur en de Voice of the People hield op te verschijnen. In zijn plaats zien wij UOHERTV vanaf Januari 1832 een nieuw blad uitgeven: The Poor Man's

') Union Pilot ami Co-operative Intelligcnccr, 24 Maart 1S32 (openbare bibliotheek te Manchester, 640 e).

107

Advocate (De Advocaat der Armen) genaamd, en ijdele pogingen doen om, in weerwil van een „geest van naijver en verdeeldheid,quot; uit de Yorkshire'sche afdeelingen der Association eene nationale organisatie te vormen, met haar hoofdkwartier te Londen. Na het midden van 1832 hooren wij niet meer van de Association zelf of van DOHERTV'S meer ambitieuse plannen ten haren opzichte. ¹) De plaats der National Associaton werd spoedig ingenomen door andere gelijktijdige algemeene vakvereenigingen, waarvan de eerste en voornaamste was de Builders'' Union of General Trades Union (Algemeene Vakbond) zooals hij wel eens genoemd wordt. Hij bestond uit de afzonderlijke organisaties der ?;even bouwvakken, namelijk timmerlieden, steenhouwers, metselaars, stucadoors, loodgieters, schilders en opperlieden, en is, voor zoover wij weten, het eenige voorbeeld in de geschiedenis dier vakken van een federatieven bond, omvattende alle klassen van bouw-arbeiders en bedoelende zich uit te strekken over het geheele rijk. ²) 4gt; De algemeene statuten van den Builders' Union vormden

een doorwrochte grondwet, waarin getracht werd eene autonomie in plaatselijke en vak-aangelegenheden der afzonderlijke afdeelingen

lt;ögt; ') Ondertusschen hadden de kolenmijnwerkers van Northumberland

en Durham, onder leiding van „Tommy Hepburn,quot; een organisator van merkwaardige bekwaamheid, in 1830 hun eerste sterke union gesticht, die gedurende twee jaren de beide graafschappen in een opgewonden toestand hield. Stakingen en oproeren in 1831 en '32 hadden tot gevolg dat de troepen te hulp geroepen werden; mariniers werden van uit Portsmouth gezonden en eskadrons cavallerie liepen het land af. Na een strijd van zes maanden viel de union in elkander en de arbeiders onderwierpen zich. Zie SvKliS' Local Records of Northumberland, etc. deel II, pag. 293, 353; Fvnes' Miners 0/ Northumberland and Durham (Blyth 1873), hoofdst. IV, V, VI; An Earnest Address and Urgent Appeal to the People 0/ England in behalf of the oppressed and suffering pitmen of the Counties of Northumberland and Durham, door W. Scott (Newcastle 1831); History and Description of Fossil Fuel, etc., door John Holland (Londen 1835), pag. 298—304. 4

²) Het is niet duidelijk of dit schema het eerst door de timmerlieden of door de steenhouwers werd toegepast. De timmerlieden en schrijnwerkers onderscheiden zich in de bouwvakken door de oudheid hunner plaatselijke vak-clubs, waarvan bekend is, dat zij reeds in 1799 in Londen bestonden. Eene nationale organisatie, genaamd de Friendly Society of Operative Carpenters and Joiners, werd in Juli 1827 te Londen opgericht en bestaat nog onder den naam van General Union. Uit archiefstukken, berustende op het kantoor van laatstgenoemde organisatie, blijkt dat deze federatie in 1832 reeds 938 leden had, welk aantal steeg tot 3691 in 1833 en 6774 in 1834, een getal dat tot 1865 niet geëvenaard werd. Deze snelle toename kenmerkt de algemeene opkomst dier jaren. Maar het was niet vóór 1833 dat deze vereeniging zich aansloot bij den Builders' Union. Anderzijds heeft de bestaande Steenhouwers-Vereeniging (Operative Stonemasons' Friendly Society), wier afzonderlijk bestaan van 1834 dateert, doch die stellig in den een of anderen vorm sinds 1832 bestaan heeft, in hare archieven wat schijnen te zijn de oorspronkelijke reglementen en inwijdingsritualen van haar voorganger, de Builders' Union. En in die documenten komen de steenhouwers als de allereerste leden voor. Bovendien gelijken deze

108

te vcreenigingen met een centraal bestuur voor verdedigende en aanvallende doeleinden. De statuten leeren ons, dat „het doel dezer vereeniging zal zijn het opvoeren en op gelijke hoogte brengen van den prijs van den arbeid in eiken tak van het bedrijf dat wij tot deze vereeniging toelaten. Elke afdeeling zal worden beheerscht door haar eigen wachtwoord en teeken, steenhouwers voor zichzelf, en timmerlieden voor zichzelf, en zoo voort;quot; en er wordt voorgeschreven „dat geen afdeeling geopend zal worden door eenige andere afdeeling, die niet behoort tot hetzelfde vak als de openende afdeeling, dat dus steenhouwers steenhouwers openen en timmerlieden timmerlieden openen, en zoo voort;quot; bovendien „zal geen lid eene afdeeling bezoeken die niet tot zijn vak behoort, tenzij daartoe bizonderlijk uitgenoodigd zijnde.quot; Elke vakvereeniging had haar eigen reglementen; maar deze waren onderworpen aan het algemeene reglement, dat in een jaarlijksche gedelegeerden-vergadering werd vastgesteld. Deze jaarlijksche conferentie van de Grand Lodge Delegates, beter bekend als het Builders' Parliament, bestond uit één afgevaardigde 'van elke afdeeling en was het opperste wetgevende lichaam, dat reglementen wijzigde, in algemeene aangelegenheden van taktiek besliste en den voorzitter en andere bestuurders koos. De plaatselijke afdee-lingen, hoewel rechtstreeks vertegenwoordigd op de jaarlijksche vergaderingen, hadden in den daartusschen verloopenden tijd slechts weinig verband met den zetel van het bestuur. De vereeniging was verdeeld in geografische districten; de afdeelingen in elk district zonden gedelegeerden naar de driemaandelijksche districts-vergaderingen, die een grootmeester, vice-grootmeester en secretaris voor het district verkozen en besloten welke de „districts-afdeelingquot; of zetel van het districts-bestuur zou zijn. Deze districts-afdeelingen, of provinciale centra, moesten, volgens het reglement, om beurten dienst doen als hoofd-afdeeling of hoofdbestuur voor de geheele vereeniging. Of de leden van het hoofdbestuur gekozen werden door de hoofd-afdeeling, of door de geheele vereeniging, is niet duidelijk; maar zij vormden met den president en den algemeenen secretaris, den nationalen uitvoerenden raad. De onkosten van dit hoofdbestuur en van de geheele gedelegeerden-

reglementen en ceremoniën sprekend op die der terzelfdertijd bestaan hebbende vereenigingen onder de wol-werkers van Yorkshire. En eene onafhankelijke traditie wijst het groote wol-centrum Huddersfield als de plaats aan waar de eerste afdeeling der Steenhouwers-Vereeniging werd opgericht, terwijl de Timmerlieden-vereeniging, die te Londen gesticht was, haar hoofdkwartier te Leicester had. Doch hoe dat ook moge zijn, de statuten en ceremoniën, in deze documenten omschreven, danken hunne beteekenis aan het feit dat zij bijna gelijkluidend zijn met die welke aangenomen worden door vele der groote bonden dier dagen en welke grootendeels werden aangenomen door de Grand National Consolidated Trades Union van 1S34.

109

vergadering werden door de gehcele verceniging gedragen, waartoe elke afdeeling maandelijksche staten van het ledental en eene rekening barer geldmiddelen aan den algemeenen secretaris zond. De voornaamste taak van den nationalen uitvoerenden raad bestond in bet bepalen van de vak-taktiek der genootscbappen en in bet verleenen of weigeren van verlof tot staken. Daar geen melding wordt gemaakt van ondersteuningsfondsen, mogen wij vaststellen dat de Builders' Union, evenals de meeste nationale of algemeene bonden van dien strijdlustigen tijd, zicb uitsluitend bepaalde tot bet verdedigen zijner leden tegen bunne werkgevers. ^ De bouw-arbeiders stelden zicb niet tevreden met eene

doorwrochte grondwet en reglementen. Er waren ook plechtigheden. De Steenbouwers-Vereeniging beeft in haar archief bewaard een exemplaar in manuscript van een Making Parts Book, welks gebruik bij het toelaten van nieuwe leden aan alle afdeelingen van den Buildtrs' Union voorgeschreven was. Tijdens de combinatie-wetten waren ceden van geheimhouding en gehoorzaamheid gebruikelijk in de meer geheime en oproerige vakvereenigingen, vooral in die der kantoenspinners van Glasgow en der mijnwerkers van Northumberland. Het gebruik overleefde de herroeping; en toelating tot den Builders' Union bracht eene langdurige ceremonie met zicb mede, die geleid werd door de bestuurderen der afdeeling — de outside and inside tylers, de warden, de voorzitter, de secretaris en de principal conductor — en waaraan deelgenomen werd door de candidate!! en de leden der afdeeling. Behalve het openingsgebed en de godsdienstige gezangen, die bij tusschenpoozen gezongen werden, bestond deze „inwijdings-plechtigheidquot; uit vragen en antwoorden door de dramatis personae, gesteld in zonderling kreupelrijm, en werden besloten met het afleggen van een plechtigen eed van getrouwheid en geheimhouding door de nieuwe leden. Bestuurderen gekleed in togas, binnen-kamers waarin de candidaten geblinddoekt geleid werden, een geraamte, ontbloot zwaard, strijdbijlen en andere geheimzinnige „requisietenquot; verhoogden de sen-sationeele plechtigheid dezer fantastische vertooning. ') Ceremoniën

') Een soortgelijk rituaal is afgedrukt in de Character, Objects, and Effects of Trades Unions (Londen 1834), zooals zij door den Wolkammersbond gebruikt werden. Waarschijnlijk nam de linitders' Union zijn rituaal over van de een of andere wol-arbeiders-vereeniging. Het manuscript der steenhouwers bevat, evenals het exemplaar hetwelk in deze brochure is afgedrukt, eene plechtige zinsnede nopens „Koning Eduard du Derde,quot; die als de groote weldoener van den Engelschen wolhandel wordt beschouwd, doch wiens verband met het bouwvak niet voor het grijpen is. In eene latere, gedrukte uitgave der Initiating Parts of the Friendly Society of Operative Masons, gedateerd; Birmingham 1834, is zijn naam weggelaten en dien van Koning salomo er voor in de plaats gesteld, blijkbaar ter herinnering aan den aangenomen oorsprong der vrijmetselarij bij den bouw van den tempel te Jeruzalem. ^

I 10

van (.leze soort waren in alle nationale cn algemcene bonden dier dagen gebruikelijk; zoo vinden wij dan ook posten voor het „wasschen van togasquot; in de kasboeken van verschillende afdee-lingen van vereenigingen uit dien tijd. Hoewel in de meeste gevallen het rituaal ongetwijfeld even onschuldig was als dat der vrijmetselaren cn soortgelijke vereenigingen, is het toch niet onmogelijk dat de opwinding en het sensationeele der plechtigheid, lichtvaardige en fanatieke leden in tijden van industrieele conflicten in het belang der organisatie tot het plegen van gewelddaden dreef. In elk geval schijnen de verhalen zijner kwasi-verschrikkingen in de kapitalistische pers, de regeerende klassen in groote mate beangst te hebben gemaakt. 4gt;

amp; De eerste jaren van den Builders Union waren blijkbaar

aan het organiseeren gewijd. Gedurende 1833 maakte hij groote vorderingen in de steden van Lancashire en der midden-graaf-schappen. En in het begin van het volgende jaar werd een gemeenschappelijken aanval op de werkgevers te Liverpool gedaan. De blijkbare grief der werklieden was de tusschenkomst van den „aannemer,quot; die, den meester-steenhouwer, den meester-timmerman enz. verdringende, de geheele leiding der bouw-onderneming op zich nam. In een aanplakbillet, uitgaande van de Liverpoolsche schilders, wordt aangekondigd dat deze zijn toegetreden tot ,,den algemeenen bond van de werklieden in de bouwvakkenquot; ten einde „dat verderfelijke, onbillijke en hatelijke stelsel van monopoliseeren der zuur-verdiende winsten van eens anders zaak, genaamd „aan-

lt;$gt; De werkelijke oorsprong dezer toelatings-ceremonie is niet met

zekerheid bekend. John Tüster, die in 1825 een leider der Wolkammers van Bradford was geweest, keerde zich later tegen de vakvereenigingen en publiceerde in de Leeds Mercury van Juni en Juli 1s34 een reeks brieven tegen de Leeiis Clothiers' Union (Lakenwevers-Vereeniging van Leeds). Daarin zegt hij dat „de wijze van toelating was dezelfde als jaren te voren gebruikelijk was bij de flanel-wevers van Rochdale, bij wien de zaak, in den vorm dien zij toen

had, het eerst ontstaan was____ Ken groot deel der ceremonie,____ in het

bizonder de dood-scène, was ontleend aan het ceremonieel van een afdeeling

der Odd Fellows,..... die flanel-wevers waren te Rochdale in Lancashire; en

al wat maar eenigszins van de reglementen en gebruiken der eene vereeniging kon worden overgenomen in die eener andere, werd aldus, met eenige geringe woordveranderingen, overgenomen.quot; In een anderen brief zegt hij dat de schrijver van het lecture book een zekere Mark Wade was. Tester kan niet onvoorwaardelijk geloofd worden, maar het is waarschijnlijk dat de insignes, kreupelrijmen en mystieke ritualiën der vereenigingen van dien tijd ontleend waren aan een Oddfellows loge, met eenige herinnering aan de Vrijmetselarij. In zijn Mutual Thrift (Londen 1s91) beschrijft de Eerw. J. Frome wilkinson op pag. 14 de toelatings-plechtigheid van de Patriotic Oddfettows, eene vereeniging die vóór het einde der eeuw samensmolt met de tegenwoordige Grand United Order of OddfclUnvs. De aldus beschreven ceremonie komt in vele karakteristieke onderdeelen overeen met die der trades unions. Al de oudere Orders tot onderling hulpbetoon vorderden eene eeds-aflegging en waren bijgevolg onwettig. amp;

111

nemenquot; tegen te gaan. Uit den aard der zaak waren de kleine bazen het aanneem-systeem niet welgezind; en de meesten hunner waren het eens met den eisch der werklieden, dat zijne invoering zou worden tegengegaan. Aangemoedigd door dien steun, zonden de verschillende takken van het bouw-bedrijf tegelijkertijd gelijkluidende eischen in, nopens een uniform loon voor elke klasse van arbeiders, een beperking der leerlingen, het verbod van machines en stukwerk en andere verlangens voor elk vak naar zijn eigen aard. Deze eischen werden den werkgevers bekend gemaakt in brieven, die in dictatoriale en zelfs beleedigende termen gesteld waren en gingen vergezeld van de vordering dat het loon zou worden uitbetaald voor den tijd die eventueel zou verloren gaan door stakingen ten behoeve der gestelde eischen. „Wij overwegen,quot; zegt een dier brieven, ,,dat gij, onze reglementen niet geacht hebbende met zulk een achting als gij hadt behooren te doen, wij u zeer schuldig beschouwen te zijn en te verdienen gestreng getuchtigd te worden.quot; En „verder,quot; zegt een andere brief, „dat elk onzer in zulk eene staking door u zal betaald worden de som van vier shilling per dag voor eiken dag dat gij weigert toe te stemmen.quot; ^ Deze taal deed de werkgevers van alle klassen zich in slagorde scharen. In eene vergadering, gehouden in Juni 1833, besloten zij niet alleen de eischen der werklieden niet in te willigen, doch tevens eene krachtige poging te doen om den Bond te vernietigen. Ten dien einde maakten zij bekend, dat voortaan geen arbeider om werk behoefde te vragen, tenzij hij bereid was eene formeele opzegging van het lidmaatschap van den bond te teekenen. Het persisteeren bij deze formeele opzegging, dat in de annalen der vakbeweging beroemd zou worden als „het aanbieden van het document,quot; verbitterde den Builders' Union. De Liverpoolsche eischen werden herhaald te Manchester, waar de werkgevers dezelfde taktiek volgden als die van Liverpool. ') ^

In het heetst van den strijd (September 1833) hield de Builders' Union hare jaarlijksche gedelegeerden-vergadering te Manchester. Zij duurde zes dagen, kostte, naar beweerd wordt, meer dan 3000 p. st. en werd bezocht door twee honderd zeventig afgevaardigden, vertegenwoordigende dertig duizend werklieden. Deze zitting van het Builders' Parliament trok de algemeene aandacht. ROBERT Owen hield er een lange redevoering, aan de vergadering zijn „groot geheimquot; toevertrouwende „dat arbeid is de bron van alle rijkdomquot; en dat die rijkdom voor de voortbrengers 4 4

^ 'J An Impartial Statement of the Proceedings of the Members of the

Trades Union Societies, and of the Steps taken in consequence by the Master Traders of Liverpool (Liverpool 1833); Remarks on the Nature and Probable Termination of the Struggle nnu existing between the Master and Journeymen Builders (Manchester 1833); de Times van 27 Juni 1833.

112

kon behouden blijven door een wereld-verbond van de voortbrengende klassen. Men besloot, wellicht onder zijn invloed, te Birmingham een centraal bureau te bouwen, dat ook als opvoedingsinstituut zou dienst doen. De teekening voor dit Builders' Gild Hall (Bouwers Gildehuis) werd gemaakt door een architect die een leerling van OWEN was. Het bevatte, op papier, een vergaderzaal en verschillende schoollokalen voor de kinderen van leden. De eerste steen werd op 5 December 1833 met groote plechtigheid gelegd, bij welke gelegenheid de vakvereenigingen van Birmingham in optocht naar het terrein trokken en geestdriftige redevoeringen werden gehouden. 4

4 Uit de Pioneer, or Trades Union Magazine (een onge

zegeld stuivers weekblad, aanvankelijk uitgegeven te Birmingham en toen het orgaan van den Builders'' Union] blijkt ons het vurige geloof en de groote aanspraken dezer Nieuwe Unionisten. „Een bond, gegrondvest op eerlijke en rechtvaardige beginselen,quot; schreef de redacteur in het eerste nummer, „is alles dat nu noodig is om de armoede en de vrees ervoor, voor altijd uit de maatschappij te bannen.quot; „De hoog-geroemde macht van het kapitaal zal nu op de proef worden gesteld ; wij zullen spoedig ontdekken hoe waardeloos het is als het van uwen arbeid verstoken blijft. De arbeid, die den rijkdom baart, kan gemakkelijk geraken tot het koopen van den grond; en binnen zeer korten tijd zullen wij den niets-doenden eigenaar genoodzaakt zien, u te vragen hem te verlossen van zijne waardelooze bezitting.quot; Doorwrochte plannen werden voorgesteld tot het ondernemen van alle bouwwerken in het rijk door een Groot Nationaal Bouwersgilde; elke afdeeling zou een ploegbaas kiezen en de ploegbazen een algemeenen directeur. De vernietiging dier hooggespannen verwachtingen kwam ruw en snel. De Lancashire'sche vereenigingen verzetten zich tegen de centralisatie, waartoe, op aandringen van de vereenigingen der middengraafschappen, door de in September gehouden gedelegeerden vergadering besloten was. Twee groote werkstakingen, te Liverpool en te Manchester, eindigden laat in het jaar met volslagen nederlagen. De Builders'¹ Gild Hall werd niet voltooid; ³) en de Pioneer verhuisde naar Londen, waar hij het orgaan werd van een ander lichaam, de Grand Consolidated Trades Union (Groote Vereenigde Vakbond) waartoe tal van vereenigingen in de bouwvakken in de zuidelijke graafschappen en in de hoofdstad besloten hadden toe te treden. Niettegenstaande dat, behield de Builders' Union gedurende de eerste maanden van 1834 zijn invloed in de

•) De Pioneer van 7 December 1833; History of Birmingham, door W. Hutton (Birmingham 1835), pag. 87. lt;ögt;

²) Het werd ten slotte door den grondeigenaar voltooid en bestaat nog als een ijzermagazijn in Shadwell Street. lt;£

8 - Sidney Webb. i i 3

noordelijke graafschappen en hield in April te Birmingham nog een „parlementquot;, waarbij Schotsche en lersche afgevaardigden tegenwoordig waren.

amp; De aanvallende bedrijvigheid en de snelle groei van den

Builders' Union gedurende 1832—'33, was slechts een gedeelte geweest van de algemeene opkomst der arbeiders-organisatie. De katoenspinners hadden zich tegen den herfst van 1833 hersteld van den nederlaag te Ashton (1830—31), op welk tijdstip wij Dohertv met zijne gewone energie de agitatie voor den acht-urigen arbeidsdag, die door zijne Society for National Regeneration (Vereeniging voor Nationale Wedergeboorte) begonnen was, zien voortzetten. „Het plan is,quot; schrijft J. fielden aan William cobbett, dat tegen 1 Maart a. s., den dag waarop het genoemde ontwerp (thans wet) den arbeidstijd van kinderen onder den elfjarigen leeftijd beperkt tot acht uren per dag, zij die dien leeftijd te boven zijn, zoowel jongelieden als volwassenen, zullen vorderen dat acht uren werken ook voor hen het maximum zal zijn en dat hun tegenwoordig weekloon voor negen en zestig uren per week, het minimum-loon zal zijn voor acht en veertig uren per week na dien tijd;quot; en hij gaat voort te verklaren, dat de katoenspinners dit denkbeeld van korter arbeidstijd liever door middel van werk-staken dan door de wetgeving te verkrijgen, gevormd hadden naaiden raad van Lord Althori'E, dat zij „op eigen gelegenheid een wet op den verkorten arbeidsdag moesten maken.quot; ') De textiel-vakken van Lancashire volgden het voorbeeld der katoenspinners en bereidden zich voor tot eene „algemeenequot; werkstaking. Onder-tusschen waren hunne broeders van Yorkshire reeds in een verbitterden stijd tegen hunne werkgevers gewikkeld. De Leeds Clothiers'¹ Union (Leeds Lakenwevers-Vereeniging) in 1831 gesticht en blijkbaar een der vereenigingen waaruit de National Association was samengesteld, geleek sprekend op den Builders' Union, niet alleen in ceremonieel en organisatie, doch ook in taktiek en geschiedenis. ²) In het voorjaar van 1833 deed zij een reeks aanvallen op verschilende inrichtingen, met het dubbele doel al de arbeiders te dwingen tot de vereeniging toe te treden en een uniform loontarief te verkrijgen. Deze eischen werden met het gewone wapen bestreden. De werkgevers traden toe tot hetgeen The Manufacturers'' Bond (Fabrikanten-overeenkomst) genoemd 4 ' ^

lt;$gt; ') Brieven in Cobbeï's Weekly Register, herdrukt in de Pioneer

van 21 December 1833.

Voor eene ongunstige beschouwing dier vereeniging zie men het blijkbaar partijdige verhaal in de brochure Character, Objects, and Effects of Trades Unions (London 1834I. De werkgevers schijnen al de eischen der werklieden als even onredelijk beschouwd te hebben, zelfs het verzoek om een loonlijst voor het stukwerk. Zie de Times van 2 October 1833. ^

114

wordt, waarbij zij zich op boete verbonden geen werk te geven aan alle leden der vereeniging. De arbeiders weigerden verontwaar digd de vereeniging te verlaten; en eene uitsluiting volgde, die eenige maanden duurde en aanleiding gaf tot herhaalde hoofdartikelen in de Times. ¹)

De Potters' Union (Pottenbakkers-Vereeniging) — eveneens door Dohekty gesticht, in 1830 — telde in het najaar van 1833 acht duizend leden, waarvan zes duizend behoorden tot Staffordshire en de overigen tot de afdeelingen te Newcastle-on-Tyne, Derby, Bristol en Swinton ²) — weder een voorbeeld van den buiten-gewonen groei der vakvereenigingen in die jaren. ^ In hoeverre deze en andere vereenigingen in het een

of ander federatief lichaam verbonden waren, is niet duidelijk. De dol-beangste berichten in de kapitalistische pers nopens „den Trades Unionquot; en de vage aanduiding in de arbeidersbladen van de affiliatie van zekere vereenigingen aan grootere organisaties, doen ons gelooven dat in het jaar 1833 meer dan eéne poging gedaan werd tot het stichten van een „Algemeenen Bond van alle Vakken.quot; De bladen der Owen'sche richting zijn tegen het einde van 1833 vol van berichten over de stichting van een „Algemeenen Bond van de Voortbrengende Klassen.quot; Welk soort van associatie Owen zelf op het oog had, kan opgemaakt worden uit zijne redevoering op het congres der Owen'sche Vereenigingen, dat op 6 October te Londen plaats had. „Ik zal u nu een korten omtrek laten zien,quot; zeide hij, „van de groote veranderingen welke ontworpen worden en die zich plotseling op de maatschappij zullen werpen, als een dief in den nacht.... De bedoeling is, dat nationale maatregelen zullen genomen worden om alle werklieden in de groote organisatie te doen plaats nemen en dat elk departement op de hoogte zal worden gesteld van hetgeen in andere departementen geschiedt; dat alle individueele concurrentie zal ophouden; dat alle fabrieken gedreven zullen worden door

nationale maatschappen.....Alle vakken zullen eerst associaties

van vereenigingen vormen, bestaande uit voldoende getallen, om de zaken te drijven.... alle individuen van eenzelfde ambacht zullen leden worden.quot; ^:i) Onmiddelijk daarna vinden wij een Grand National Consolidated Trades Union (Groote Nationale Vereenigde

^ ') De Times van 28 October 1833.

') De Crisis van 19 October 1833. lt;3gt;

lt;5gt; ³) De Crisis van 12 October 1833. De geschiedenis van de General

Trades Unions kan hoofdzakelijk nagegaan worden uit de jaargangen der Owensche pers, de Crisis en Pioneer en de Herald of the Rights of Industry. De Poor Man's Guardian en de Man bevatten ook nu en dan mededeelingen. De OJjieial Gazette, uitgegeven door den Grand National Consolidated Trades Union zelf, in Juni 1834, is ongelukkiglijk niet bewaard gebleven. Wij zijn ook

115

Vakbond) in leven, in welker oprichting en buitengewonen groei het plan van „de trades unionquot; kan gezegd worden zijn hoogtepunt te hebben bereikt. Deze organisatie schijnt in Januari 1834 feitelijk in werking getreden te zijn. Owen was haar voornaamste werver en propagandist. Gedurende de eerstvolgende maanden was zijn energie onverzwakt; en afdeelingen werden over het geheele land opgericht. Tallooze plaatselijke vak-clubs werden geannexeerd. In het begin van Februari 1834 werd eene bizondere gedelegeerden-vergadering gehouden in Owen's Londensche instelling, in Charlotte Street, Fitzroy Square, waar besloten werd dat het nieuwe lichaam den vorm zou aannemen van eene federatie van afzonderlijke vakver-eenigingen; elke afdeeüng zou als regel samengesteld zijn uit de beoefenaren van cén vak, doch er werd ook gerekend op „gemengde afdeelingenquot; in plaatsen waar het getal arbeiders gering was en zelfs op „vrouwelijke gemengde afdeelingen.quot; Elke afdeeling behield haar eigen gelden; voor stakings-doeleinden werden door de geheele organisatie bizondere bijdragen geheven. De vergadering drong er bij de afdeelingen op aan, zieken-, begrafenis- en invaliditeits-uitkeeringen ten behoeve harer leden in te stellen; en voorstellen werden aangenomen om land te pachten, om daarop „uitgewor-penenquot; aan het werk te zetten, en om coöperatieve werkplaatsen op te richten. De toelatings-ceremoniën en de plechtige eed werden blijkbaar aangenomen.

In de annalen van het vakvereenigingswezen kan niets vergeleken worden met de snelheid van den nu volgenden groei. ') Binnen enkele weken blijken minstens een half millioen leden tot den Union te zijn toegetreden, waaronder tienduizenden boerenarbeiders en vrouwen. Dit moet in groote mate te danken zijn geweest aan het feit dat, voor zoover gebleken is, geen geregelde contributie voor het bestrijden der onkosten van het hoofdbestuur werd gevorderd, het affilieeren of annexeeren van bestaande organisaties zeer gemakkelijk werd. Niettemin was het stichten van nieuwe afdeelingen in totnogtoe ongeorganiseerde vakken en districten, enorm. Talrijke propagandisten, behoorlijk voorzien van alle papperassen, noodig voor de geheimzinnige toelatings-ceremoniën, trokken het land door; en eene wezenlijke vakvereenigings-manie

brak uit. In December 1833 vernemen wij dat „in westelijk ^

niet in staat geweest een exemplaar te ontdekken van de te Glasgow verschijnende Owensche bladen, de Tradesman, Trades Advocate, Liberator, enz., grootendeels geschreven door Owen's leerling Alexander Campbell, de secretaris der plaatselijke timmerlieden-vereeniging.

') Het is merkwaardig hoe sterk deze organisatie, als vakvereeniging beschouwd, gelijkt op de wei-bekende „Ridders van den Arbeidquot; in de Ver-eenigde Staten, in 1869 gesticht en nog een der krachtigste arbeiders-organisaties ter wereld. (Historical Sketch of the Knights of Labour, door carroll D. Wright, Quarterly Journal of Economics, Januari 1887).

116

Schotland ternauwernood een tak van bedrijf bestaat, die thans niet georganiseerd is.quot; ') De Times deelt mede dat twee afgevaardigden die Huil bezochten, in één avond duizend man van verschillende vakken als nieuwe leden inschreven. ²) Te Exeter werden de beide gedelegeerden in hechtenis genomen en bleken voorzien te zijn van „twee houten bijlen, twee groote hartsvangers, twee maskers en twee witte kleeden of togas, een groot beeld van den Dood met pijl en zandlooper, een Bijbel en Testament.quot; ³) Winkelbedienden aan de eene zijde en schoorsteenvegers-gezellen aan de andere werden in den maalstroom medegesleept. De meubelmakers van Belfast stonden er op, zich aan te sluiten bij „den Trades Union of Vereeniging tot Onderling Hulpbetoon, die tot doel hadden eenheid van alle meubelmakers in de drie koninkrijken.quot; ■') Wij hooren van een „Ploegersbondquot; in een achterhoek als Pertshire ⁵) en van een „Schapenscheerdersbondquot; te Dundee. En wij worden op eigenaardige wijze herinnerd aan het toenmalige landelijke karakter der Londensche voorsteden, als wij de aankondiging zien van een bond der „veld- en andere arbeidersquot; van Kensington, Walham Green, Fulham en Hammersmith. quot;) Ook werden de vrouwen niet vergeten. De Grand Lodge of Operative Bonnet Makers (Groot Genootschap van Mutsenmaaksters) wedijvert in bedrijvigheid^ met de gemengde Grand Lodge of the Women of Great Britain and Ireland (Groot Genootschap der Vrouwen van Groot-Brittanië en Ierland); en de Lodge of Female Tailors (Genootschap van Vrouwelijke Kleermakers) vraagt met verontwaardiging of de Tailors' Order (Kleermakers Orde) inderdaad van plan is de vrouwen het maken van vesten te verbieden. Of de Grand National Consolidated Trades Union verantwoordelijk was voor de vereenigingen van Female Gardeners (Vrouwelijke Tuiniers) en Ancient Virgins (Oude Maagden), die zich later onderscheidden in den oproerigen eisch van een acht-urendag te Oldham ⁷) is niet duidelijk. ^

égt; Hoe de zaken dezer kolossale federatie eigenlijk bestuurd

werden, weten wij niet.⁸) Een soort van uitvoerend comité, met vier gesalarieerde ambtenaren, zetelde te Londen. De noodzakelijkheid van een doorwrocht beheer was zeker groot. De erkende taktiek der federatie was het bevorderen eener algemeene werk-

4 4

') Glasgow Argus, geciteerd in People's Conservative van 28 Dec. 1833. ^!) 5 Mei 1834.'

amp; ^:') De Times van 23 en 30 Januari 1834. ^

*) Kerr's Exposition of Legislative J'yranny and Defence of the

Trades Union (Belfast 1834), deel 1611 van de Haliday Tracts in de Koninklijke lersche Academie, Dublin. lt;3gt;

⁵) Poor Man's Guardian van 26 Juli 1834. O

⁶) Thans gewone Londensche stadswijken. Vert. ^ ^ ⁷) De Times van 19 April 1834.

⁸) Geen enkel document dezer organisatie is bewaard gebleven. 4

117

staking van alle loonarbeiders des lands. Maar vanaf den aanvang van haar loopbaan was zij onafgebroken in kleine twisten gewikkeld. Het eenvoudige toetreden tot den „Trades Unionquot; werd in vele gevallen door de werkgevers gebruikt als gelegenheid om hen te ontslaan, die het „documentquot;, waarbij alle combinatiën werden afgezworen, niet wilden teekenen. Zoo werd de toetreding der Hosiers (vervaardigers van gebreide goederen) te Leicester, in November 1833, de oorzaak van een rampspoedig conflict, waarin meer dan 1300 personen ondersteund moesten worden. Te Glasgow brak eene ernstige werkstaking in de bouwvakken uit, terwijl de katoendrukkers, machinebouwers en meubelmakers reeds tegen hunne werkgevers strijd voerden. Het duurste conflict echter,

waardoor de Grand National in dien winter getroffen werd, was dat hetwelk te Derby woedde, waar vijftien honderd mannen,

vrouwen en kinderen door hunne werkgevers uitgesloten werden,

omdat zij weigerden den bond te verlaten. „De uitgeslotenen van Derbyquot; werden aanvankelijk, evenals hunne mede-slachtoffers elders, ondersteund door bijdragen, gezonden door de vak-organisaties in verschillende deelen des lands; maar het bleek spoedig dat zij,

zonder systematischen bijstand, weldra genoodzaakt zouden zijn toe te geven. Eene heffing van een shilling per hoofd werd dan ook in Februari 1834 door de Grand National Executive (hoofdbestuur) bevolen. Maatregelen werden genomen tot het verkrijgen van lokaliteiten en werktuigen, om daarmede een klein getal stakers voor eigen rekening aan het werk te zetten. De strijd eindigde na vier maanden met de volslagen overwinning dei-werkgevers en het tot den arbeid terugkeeren der werklieden.

De „uitsluiting te Derbyquot; werd in de pers zeer druk besproken en bracht veel smaad over den Grand National. Maaide beschuldigingen naar „den Trades Unionquot; geslingerd, namen sterk toe, toen een deel van Londen in duisternis gedompeld werd door eene werkstaking der gaswerkers. De werklieden in dienst der verschillende Londensche gas-maatschappijen hadden zich gedurende den winter kalmpjes georganiseerd, met de bedoeling zich allen tegelijkertijd aan den arbeid te onttrekken, als hunne eischen niet zouden worden ingewilligd. Het complot werd ontdekt en de maatschappijen slaagden er in hunne georganiseerde werklieden door andere te vervangen. Maar er verliepen weken eer de nieuwe arbeiders in staat waren het werk volledig te verrichten ')

en in het begin van Maart 1834 was Westminster gedurende eenige dagen in gedeeltelijke duisternis. Te midden van den door deze geschillen veroorzaakten storm van verwijten, kwam de Grand 4gt; 4gt;

lt;3gt; ') Zie de Londensche bladen van Maart 1834; een goed overzicht *

komt voor in de Compatiion to the Newspaper dier maand (png 71). lt;$gt;

Il8

üKJilnMfR'i

National plotseling in botsing met de wet. De veroordeeling van zes arbeiders te Dorchester, in 1834, tot zeven jaren verbanning naar eene strafkolonie, voor niets anders dan het afnemen van een eed, sloeg als een bliksemstraal in de vakvereenigings-wcreld. 4tgt; Om zulk een barbaarsch vonnis te begrijpen, moeten wij

ons denken in de uitwerking, op de gemoederen der regeering en der bezittende klassen door het dreigende ideaal van „den Trades Unionquot;, meer op den voorgrond tredend door de aanvallende taktiek der vier laatste jaren, teweeg gebracht. Reeds in 1830 had de stichting van nationale en algemeene bonden de aandacht der regeering gaande gemaakt. „Toen wij in November j. 1. onze portefeuilles aanvaarden,quot; schrijft Lord melbourne, de liberale minister van justitie, aan Sir Herisert Tavlor, „werden mij de vakbonden in het noorden van Engeland en in andere deelen des rijks, ten doel hebbende het doen stijgen der loonen, enz., benevens de gelijksoortige General Union, door Sir Robert l'eel (de aftredende conservatieve minister), in een gesprek dat ik met hem voerde nopens den toenmaligen toestand des lands, aangeduid als de meest te duchten moeilijkheid en gevaar waarmede wij te kampen hadden; en het kwam mij en de overigen Zijner Majesteits dienaren precies zóó voor.quot; ^l)

amp; Ten einde het kabinet in deze moeilijke positie van

advies te dienen, riep Lord Melbourne de hulp van nassau senior, die juist zijn eersten termijn van vijf jaren als professor in de staathuishoudkunde te Oxford vervuld had, in en gelastte hem, met de hulp van een rechtsgeleerd expert, een rapport nopens den toestand en een ontwerp tot wettelijke beteugeling samen te stellen. Dat document werpt licht, zoowel op den gedachtengang als op het practische oordeel van den vertrouwden econoom. De beide commissarissen blijken geen inlichtingen bij werklieden te hebben ingewonnen en blindelings geloof te hebben geslagen aan alle verklaringen, losse praatjes daarbij inbegrepen, afgelegd door werkgevers. De aldus bijeengebrachte getuigenissen leidden natuurlijk tot eene zeer ongunstige conclusie. Zij maakten, zooals de commissaren verhalen, „op ons den indruk, dat als de onschuldige en arbeidzame werkman en zijn gezin gelaten worden zonder bescherming tegen de lafhartige wreedheid waarmede hij thans aangevallen wordt — als de fabrikant zijn kapitaal en de werktuig- of scheikundige zijn vernuft niet kan aanwenden dan onder de dictatuur zijner roofzuchtige en kortzichtige werklieden, of zijner even onwetende en inhalige concurrenten — als het

4

O ') 26 September 1831 : Lord Melbourne's Papers (Londen 1889),

hoofdst. V. p. 130. Zie ook de verklaringen in het debat in het Hoogerhuis, Times van 29 April 1834. amp;

119

eenige weinige agitatoren geoorloofd zal zijn eene werkstaking te gelasten, die eerst het bedrijf verlamt der bizondere klasse van werklieden die zij tyraniseeren en zich dan uitbreidt in een zich verwijdenden kring over de vele duizenden en tienduizenden voor wiens arbeid de hulp dier bizondere klasse van werklieden onmisbaar is — als dat alles ongestraft en bijna bekrachtigd zal blijven door de herroeping der wetten waarbij het vroeger strafbaar was gesteld — dat het dan ijdel is te hopen dat wij lang de nijverheid, de vaardigheid, of het kapitaal zullen behouden, waarvan onze industriëele superioriteit en met die superioriteit onze macht en bijna ons nationaal bestaan afhankelijk zijn.quot; En bijgevolg eindigen zij met eene reeks verbazingwekkende voorstellen tot wetswijziging. De wet van 1825 kon niet gemakkelijk openlijk herroepen worden; maar hare heillooze gevolgen moesten door geweldige middelen tegengewerkt worden. Zij bevelen de aanneming eener wet aan, waarin de in de gewone strafwet voorkomende verbodsbepalingen nopens samenzweringen en belemmering der nijverheid, duidelijk herhaald worden. De wet moest verder onder bedreiging van zware straffen verbieden „alle pogingen, verzoeken, combinaties, inschrijvingen en uitnoodigingen tot combinatiesquot; tot bedreiging van werkgevers, tot het weerhouden van onderkruipers, of zelfs tot het eenvoudig uitnoodigen van werklieden tot de vereeniging toe te treden. ^l) Het uitzetten van wachtposten, hoe vreedzaam ook in zijn werk gaande, moest uitdrukkelijk verboden en met de meeste gestrengheid gestraft worden. Werkgevers of hunne assistenten zouden gemachtigd worden zelf werklieden te arresteeren, zonder dagvaarding of bevel tot in-hechtenis-neming, en hen voor eiken vrederechter te brengen. Het aanmoedigen van combinaties door werkgevers, zou gestraft worden met zware boeten, die door eiken gewonen aanbrenger geïnd zouden kunnen worden. „Dat,quot; zeggen de commissarissen, „is ongeveer wat wij in de eerste plaats zouden wenschen aan te bevelen. Maar indien zou blijken dat het kwaad der combinatie niet tegen minderen prijs te onderdrukken zou zijn, .. . moeten wij de proef met verbeurd-ver klaren aanbevelen,quot; — dat wil zeggen: het verbeurd-verklaren der „gelden, bijeengebracht voor combinatie-doeleinden en gedeponeerd op spaarbanken of elders.quot;³) 4

amp; ') „Wij bevelen aan dat het uitnoodigen van eenigerlei persoon tot

aansluiting bij combinaties, of het bijdragen van geld voor dergelijke doeleinden, in kort proces gestraft zullen worden met gevangenzetting gedurende niet al te langen tijd, zeg voor niet langer dan twee maanden.quot; O

❖ Het rapport werd nooit gepubliceerd en bevindt zich in manuscript

in de boekerij van het ministerie van justitie. Tien jaren later, toen Nassau Senior optrad als commissaris, om rapport uit te brengen over den toestand der handwevers, bracht hij een groot deel van zijn rapport van 1830 weder op het tapijt, doch niet de in den tekst aangehaalde opzienwekkende voorstellen.

120

4 De liberale regeering durfde noch het rapport, noch het

voorstel voorleggen aan een Lagerhuis dat de leerstellingen van het philosofisch radicalisme aanhing. „Wij overwogen zelf veel,quot; schrijft Lord Melbourne, ') „en gingen veel niet anderen te rade, of de werking dier vereenigingen, hunne vergaderingen, hun onderling verkeer, of hunne geldmiddelen bereikt of op de een of andere wijze belet zouden kunnen worden door eenigerlei nieuwe wettelijke maatregelen; maar het bleek over het geheel onmogelijk iets doeltreffends te doen, tenzij wij zulke maatregelen hadden voorgesteld, die ernstig inbreuk gemaakt zouden hebben op de grondwettelijke vrijheden des lands en waarvoor het onmogelijk zou zijn geweest de toestemming van het Parlement te krijgen.quot; 4 De koning (Willem IV) echter was zeer ontsteld door

Dit gedeelte komt voor in zijne Historical ami Philosophical Essays (Londen 1865), deel II. '

^ Nadat het bovenstaande geschreven was, werden ons, door de vrien

delijkheid van Mrs. Simpson, dochter van Nassau Senior, de oorspronkelijke antwoorden en brieven ter hand gesteld, waarop het rapport gebaseerd was. Uit die correspondentie blijkt, dat de voornaamste fabrikanten van Manchester het niet eens waren op het stuk der weder-instelling der combinatie-wetten, hoewel zij als ccn man krachtige onderdrukking van het postenstelsel aanbevolen. Ook waren zij niet zeker dat de combinaties over het geheel de invoering van nieuwe machines belet hadden; één werkgever ging zelfs zoover te beweren dat de unions haar indirect bevorderd hadden. Maar de belangwekkendste eigenaardigheid der briefwisseling is gelegen in de groote mate waarin de werkgevers zich beklaagden over de wijze waarop hunne concurrenten werkstakingen tegen pogingen tot loonsverlaging aanstookten en zelfs geldelijk ondersteunden. De fabrikant, wiens verbetering in de voortbrengingswijze hem een voordeel aan de markt verschafte, zag elke daarmede gelijken tred houdende vermindering der stukwerk-loonen bestreden, niet alleen door zijn eigen werklieden, doch door alle andere fabrikanten der streek, die somtijds zoo ver gingen om een gemeenschappelijk manifest uit te vaardigen, waarbij zulk eene vermindering „in hooge mate nutteloosquot; werd verklaard. De getuigenissen rechtvaardigden dan ook, van het standpunt van Nassau Senior, diens eenigszins merkwaardig voorstel, om werkgevers te straffen voor het oogluikend toelaten van combinaties. lt;3gt; ') Lord Melbourne aan Sir Herbert Taylor, 26 September 1831

(Papers, hoofdst. V, pag. 131). Omstreeks dien tijd begonnen de werkliedencombinaties meer ernstigen aandacht van bekwame geleerden te trekken, dan zij tot-nog-toe ontvangen hadden. Twee knappe brochures, van onbekende schrijvers, O/t Combinations of Trades (1830) en Character, Objects, and Effects of Trades Unions (1834), beschreven de samenstelling en wijze van werken der nieuwe bonden en kritiseerden hunne aanmatigingen op eene sinds dien tijd ongeëvenaarde wijze. De laatste was van de hand van Edward Carlton Tufnell, een van de leden der fabrieks-commissie, en blijft misschien de beste uiteenzetting van het anti-unionistische standpunt. Tufnell schreef ook eene brochure, getiteld Trades Unions and Strikes (Londen 1834, 121110) en Harriet Martineau eene On the Tendency of Strikes and Sticks to Produce Low Wages (Durham 1834, i2mo\ die wij geen van beide gezien hebben. Een wel-ingeli'cht doch vijandig artikel verscheen in de Edinburgh Review van Juli 1834. In hetzelfde jaar gaf Charles Knight eene zes-stuivers-brochure uit, genaamd Trades Unions and Strikes (Londen 1834, 99 pag.), op deze bouwstoffen berustend, die den vorm aannam eener bittere bestrijding der geheele beweging.

121

het bijeenkomen van liet Builder's Parliament en drong bij het kabinet op het nemen van krachtige maatregelen aan. ^ Mr. Rotch, afgevaardigde van Knaresborough, gaf in April 1834 kennis van zijn voornemen een wetsontwerp in te dienen, bestemd vak-combinaties onmogelijk te maken — een maatregel die in groote mate den steun der fabrikanten zou erlangd hebben. ~)

4gt; Maar hoewel Lord melbourne's voorzichtige behoed

zaamheid de vakvereenigingen van gewelddadige verbodswetten redde, liet de regeering niettemin geen gelegenheid voorbijgaan om van hare vijandige gezindheid jegens de werklieden-combinaties blijk te geven. Toen de fabrikanten van Yorkshire in Augustus 1833 eene memorie op het stuk van ,,den Trades Unionquot; aanboden, gaf Lord Melbourne last te antwoorden, dat ,,hij het onnoodig acht de gevestigde meeningen van Zijner Majesteits Ministers nopens het misdadig karakter en de schadelijke uitwerking der in de memorie omschreven vereenigingen, te herhalen,quot; er bij voegende ,,dat het aan geen twijfel onderhevig kan zijn, dat combinaties, de opgesomde doeleinden beoogende, onwettige samenzweringen zijn, die als zoodanig strafrechterlijk vervolgd kunnen worden.quot; ⁸) De werkgevers hadden dien wenk nauwelijks noodig. Hoewel combinaties tot uitsluitend doel hebbende den arbeidsduur en de loonen vast te stellen niet langer onwettig waren, was het mogelijk werklieden onder allerlei voorwendsels te vervolgen. Somtijds, als in het geval van eenige Lancashire'sche mijnwerkers in 1832, werden de vakvereenigingsmannen vervolgd wegens onwettige combinatie, enkel en alleen op grond dat zij hunnen werkgevers geschreven hadden, dat eene werkstaking zou plaats hebben. ') Somtijds werden de „moleste en belemmering,quot; verboden bij de wet van 1825, zóó uitgelegd, dat de eenvoudige kennisgeving der werklieden, dat zij zouden gaan staken wegens het aannemen van ongeorganiseerden, als zoodanig werd aangemerkt. In een merkwaardig geval te Wolverhampton, in Augustus

1835, werden vier pottenbakkers wegens vrees-aanjaging gevangen ^

4» ') Zie zijn brief van 30 Maart 1834 (in Lord Melbourne's Papers,

hoofdst. V).

tf ^s) Leeds Mercury van 26 April 1834. Joseph Hume zeide, dat hij

„de grootste moeite had de ministers te oveneden geen wetsontwerp tot beteugeling der Trade Unions in te dienen.quot; {Poor Man's Guardian van 29 Maart 1834.) lt;!Sgt;

O ³) Brief in de Times van 9 September 1833, gedateerd 3 September.

^,|) R. v. Bvkerdike, i Moo en Rob 179, gerechtshof van Lancaster, 1832. Een brief werd geschreven aan eenige mijn-eigenaren, „op last van den Raad van Directeuren voor de massa der mijnwerkers,'' waarin werd aangekondigd, dat de mijnwerkers zouden staken, tenzij zekere werklieden ontslagen werden. Dit werd geacht eene onwettige combinatie te zijn. Zie de Leeds Mercury van 24 Mei 1834. ^

122

gezet, alleen op getuigenis der werkgevers dat zij „hunne prijzen hadden verhoogd, als gevolg van het optreden der beklaagden, die als gevolmachtigden der werklieden handelden,quot; zonder, zooals erkend werd, zelfs de minste bedreiging gebruikt te hebben. ') Het uitzetten van posten, zelfs van de vreedzaamste soort, werd uit dien hoofde vaak streng gestraft, zooals vier schoenmakers van Southwark in 1832 tot hun nadeel ondervonden. Meer algemeen werden stakende werklieden vervolgd op grond van de wet op de verhouding tusschen meesters en bedienden, als in het geval van zeventien leerlooiers te Bermondsey, in Februari 1834, die tot gevangenisstraf veroordeeld werden, omdat zij hun werk onvoltooid hadden laten liggen.^:i) 4

4 Men begrijpt hoe de in zulk een humenr zijnde over

heden beducht waren voor den groei van den Grand National Consolidated Trades Union. Een nieuw wettelijk wapen werd spoedig ontdekt. Tijdens de muiterij aan de Nore ^), in 1797, werd een wet aangenomen (37 Geo. Ill, c. 123), waarbij het afnemen van een eed door eene onwettige vereeniging streng strafbaar werd gesteld. In 1819, toen politieke opruierij aan de orde van den dag was, had eene bepaling, waarbij onwettige eeden verboden waren, een der beruchte „Zes Wettenquot; uitgemaakt. In geen van beide gevallen werd op vak-combinaties gedoeld, hoewel Lord EllenborouGH, in eene op-zichzelf-staande vervolging in 1802,') beslist had dat een eed, afgenomen door eene commissie van schapenscheerders-gezellen in Wiltshire, onder de bepalingen van eerstgenoemde wet viel. Het schijnt niet bij iemand opgekomen te zijn die wet tegen de vakvereenigingen aan te wenden, tot de onder eede staande confederatie van den Grand National Consolidated Trades Union invloed begon te krijgen, tot zelfs in de landelijke dorpen van het zuiden van Engeland.

De geschiedenis van de vervolging en de verbanning der arbeiders van Dorchester, is de meest bekende episode uit de vroege geschiedenis der vakvereenigingen. ^G) De land-arbeiders O

amp; ') De Times van 22 Augustus 1835. lt;3gt;

²) De Poor Alan's Guardian van 29 September 1832. O

³) De Times van 27 Februari 1834. lt;amp;

■') Eene muiterij van ontevreden oorlogs-schepelingen die zich van

een aantal kleine oorlogsvaartuigen wisten meester te maken en gedurende geruimen tijd eene aanvallende stelling innamen bij de zandplaat The Nore, in den mond van de Teems. vert. o

O ⁶) R. v. Marks en anderen, 3 East Rep. 157. 4

⁶) Lange verhalen verschenen in de bladen van Maart en April 1834. De acte van beschuldiging komt in haar geheel voor in de verslagen van het Lagerhuis, No. 250, van 1 Juni 1835. Het rechterlijk verslag is 6 C. amp; P. 596 (R. v. Loveless en anderen). De Times van 18 Maart 1834 gaf een vrij uitvoerig verslag van de beschouwingen van den rechter en op 20 Maart van de zaak zelf, daarbij mededeelende de reglementen der ontworpen ver-

123

der 7,uidelijke graafschappen, onder den druk van de stilzwijgende combinaties der boeren en van de werking der Graanwetten, en bovendien gedemoraliseerd door de Oude Armenwet, verkeerden sinds lang in een toestand van woeste wanhoop. De buitengewoon harde tijden van 1829 waren uitgeloopen op eene uitbarsting van machine-vernielen, schuren-verbranden en honger-oproeren, die in 1830 onderdrukt was geworden door eene troepenbeweging dooide verontruste districten en het benoemen van eene bizondere rechterlijke commissie, voor welke meer dan 1000 gevangenen terecht stonden. Toen een verbetering van den handel intrad, schijnt eene algemeene beweging voor hooger loon op touw gezet te zijn. In 1832 zien wij den hertog van wellington, als goeverneur van Hampshire, aan lord melbourne rapporteeren, dat meer dan de helft der arbeiders in zijn graafschap een stuiver per week contribueerden aan een netwerk van plaatselijke vereenigingen, die, zoo dacht hij, bij den een of anderen nationalen bond aangesloten waren. „De arbeiders zeiden dat zij van den Rond bevel hadden ontvangen niet minder dan tien shilling te nemen en dat de Bond hen bij zou staan.quot; ') Deze vereenigingen, welke dan ook hunne samenstelling moge zijn geweest, bewerkten blijkbaar dat de loonen verhoogd werden, niet alleen in Hampshire, doch ook in de omliggende graafschappen. In het dorp Tolpuddle, in Dorsetshire, vertelt george loveless ons, werd tusschen de boeren en de arbeiders, in tegenwoordigheid van den dorpspredikant, overeengekomen, dat de loonen dezelfde zouden zijn als die welke in andere streken betaald werden. Dit bracht eene verhooging tot tien shilling per week teweeg. In het volgende jaar hadden de boeren berouw van hun besluit en verminderden succesievelijk de loonen, shilling voor shillling, totdat zij slechts zeven shilling per week betaalden. In deze moeilijkheid informeerden de arbeiders naar „den Trades Unionquot; en twee gedelegeerden van den Grand National bezochten het dorp. Ingevolge hunne inlichtingen stichtten de gebroeders Loveless de Friendly Society of Agricultural Labourers

eeniging. Een knap artikel in het Luw Magazine, deel XI, pag. 460—72, behandelt de wettelijke zijde der zaak. De beschuldigden gaven later twee verklaringen als volksuitgave uit, nl. Victims of Whiggery, a statement of the persecution experienced by the Dorchester Labourers, door George Loveless (Londen 1837) en A Narrative of the sufferings of James Loveless etc. (Londen 1838), die zich in het Britsch Museum bevinden. Zie ook Mr. Spencer Walpole's History of England, deel 111, hoofdstuk XIII, pag. 229—31, en Hansard's Parliamentary Debates, deelen XXII en XX11I. lt;$gt;

lt;Sgt; ') Lord Melbourne's Papers, pag. 147—150, brieven gedateerd 3 en

7 November 1832. Lord Melbourne schijnt gedacht te hebben dat deze landelijke organisaties in verband stonden met de politieke organisatie, genaamd de National Union of the Working Classes, in 1831 door William Lovett gesticht tot ondersteuning van het wetsontwerp tot uitbreiding van het kiesrecht.

124

(Landarbeiders-Vereeniging), die haar Grand Lodge (afdeeling waaruit het hoofdbestuur gekozen is) te Tolpuddle had. Voor deze dorps-club werden het uitgebreide rituaal en de reglementen van een der bij den Grand National Consolidated Trades Union aangesloten organisaties aangenomen. Geen geheimhouding schijnt in acht genomen te zijn, want John loveless bestelde openlijk bij den dorpsschilder een afbeelding van „den dood, geschilderd, zes voet hoog, voor zijne vereeniging,quot; ') waarmede de toelatings-ccremonie zou worden uitgevoerd. De boeren raakten beangst en wisten de plaatselijke magistratuur te bewegen op 21 Februari 1834 plakkaten uit te vaardigen_; waarbij de arbeiders gewaarschuwd werden, dat ieder die tot de vereeniging toetrad, veroordeeld zou worden tot zeven jaren deportatie. Dat was geen ijdel dreigement. Binnen drie dagen na de bekend-making dezer aankondiging werden de gebroeders loveless en vier andere leden gearresteerd en gevangen gezet.

4 Het proces tegen deze ongelukkige arbeiders was eene

schandelijke rechtsverkrachting. De gebroeders Loveless en hunne vrienden schijnen eenvoudige Methodisten geweest te zijn; twee hunner waren straatpredikanten. Er werd geen beschuldiging tegen hen ingebracht en het bezwarendste dat tegen hen getuigd werd, was, dat zij met eeden gespeeld hadden, hetgeen, zooals wij gezien hebben, behoorde tot de toelatings-ceremonie van den Grand National. Zij waren niet alleen onschuldig aan eenigerlei vrees-aanjaging of wandaad, maar zij hadden zelfs niet het werk gestaakt, of ecnig verzoek om loonsverhooging gedaan. Ondanks dat onderhield de rechter, die eerst kortelings was aangesteld geworden, de jury zeer lang over de zaak, alsof de gevangenen moord of verraad hadden gepleegd, en veroordeelde hen na de kortst mogelijke terechtzitting tot de monsterachtige straf van zeven jaren deportatie naar eene strafkolonie. ^

4 Uit de houding der regeering blijkt hoe gretig de minister

van justitie den misslag van een ongeoefenden rechter als deel zijner onderdrukkings-politiek aangreep. Lord Melbourne uitte de meening dat „in dit geval de wet op zeer juiste wijze toegepast was,quot; ²) en het vonnis, verre van kritiek uit te lokken in het liberale kabinet, werd met bizonderen spoed ten uitvoer gelegd. De terechtzitting had plaats op 18 Maart 1834; vóór den dertigsten waren de gevangenen op de galijen; en op den 1 jden der volgende maand was Lord Howick in staat in het Lagerhuis mede te deelen, dat hun schip reeds onder zeil was naar Botany Bay. ³)

lt;$gt; ') De Times van 20 Maart 1834.

lt;$gt; ²) Lord Melbourne's Papers, pag. 158. n!gt;

lt;ügt; ^:lj De Times van 18, 20 en 31 Maart, 1, 16 en 19 April 1834; de

Leeds Mercury van 26 April 1834.

125

De Grand National Consolidated Trades Union bleek grootcr invloed te hebben dan de rcgecring verwachtte. Het geheele raderwerk der organisatie werd in beweging gezet tot het opstellen van petities en het houden van openbare vergaderingen; en eene opwelling van sympathie deed gedurende eenige weken de afnemende energie der leden herleven. Vriendschappelijke betrekkingen werden aangeknoopt met de vijf groote bonden welke buiten de gelederen waren gebleven, want de noordelijke graafschappen waren hoofdzakelijk georganiseerd door den Builders' UnioH, den Leeds, Huddersfield and Bradford District Union, den Clothiers'' Union, don Cotton-Spinners'' Union en den Potters' Union, die bij deze gelegenheid gedelegeerden naar Londen zonden, om het Hoofdbestuur van den Grand National bij te staan. De agitatie bereikte haar hoogtepunt in een grooten optocht van vakvereenigingsmannen naar het ministerie van justitie, tot aanbieding van eene petitie aan Lord Melbourne — de eerste der groote „demonstratiesquot; welke sinds dien vast deel uitmaken van het raderwerk der Londensche politiek. Het voorstel tot het houden van dién optocht had, zoowel bij vriend als vijand, de meest mogelijke vrees opgewekt. De Tunes, met de Parijsche gebeurtenissen van 1830 nog versch in het geheugen, schreef hoofdartikel op hoofdartikel tot afkeuring van het plan, en Lord Melbourne liet bekend maken dat hij zou weigeren eene deputatie of petitie uit of van den optocht te ontvangen. I ijdelijke politie-agenten werden aangesteld en troepen naar Londen gedirigeerd, ter voorkoming van een opstand. Eindelijk kwam de groote dag (21 April 1834). 0\ven en zijne vrienden leidden alles niet groote bekwaamheid. Ten einde het tusschen-beide-treden der nieuwe politie te voorkomen, werd het terrein in Copenhagen Fields, waar de betoogers bijeenkwamen, formeel van den eigenaar gehuurd. De verschillende vakken werden opgesteld achter drie en dertig banieren; iedere deelnemer was versierd met een rood lint. Aan het hoofd van den stoet reed, in vol ornaat en gedekt met den rooden hoed van een Doctor in de Godgeleerdheid, de zwaarlijvige „kapelaan der Londensche vakvereenigingen,quot; Dr. Arthur S. Wade. ¹) De demonstratie was, wat het aantal deelnemers betreft, ongetwijfeld een succes. Wij vernemen bijvoorbeeld dat de kleermakers alleen met 5 a 7000 man opkwamen, en de bouw-ondernemers klaagden later, dat het werk geheel stil lag door het deelnemen hunner werklieden. Meer dan een kwart millioen handteekeningen waren onder de petitie verkregen en, zelfs de Times erkende het, 30.000 personen namen deel aan den

') Een bekende Owensche agitator dier dagen, predikant van de St. Nicolaaskerk te Warwick, wien, naar gezegd wordt, door zijn bisschop het preeken verboden was,

j26

stoet, vertegenwoordigende ecne proportie der bevolking van het Londen dier dagen, gelijkstaande met 100.000 op het oogenblik.') 4gt; Ondertussehen waren radicalen van allerlei kleur ter

hulpe gesneld. Eene openbare vergadering had plaats in de Croivn and Anchor Tavern, waar roebuck, kolonel perronet, thompson en daniel O'Connell spraken; en in het Lagerhuis had een debat plaats, waarin het wreede vonnis door Joseph Hume krachtig aangevallen werd. -) Maar de regeering, verre van de straf kwijt te schelden, weigerde zelfs te erkennen dat zij bovenmatig was; en de ongelukkige arbeiders werden naar hun verbanningsoord doorgezonden. •'') 4gt;

4gt; Het Dorchestersche vonnis had tot gevolg dat de eed uit

drukkelijk uit de vakvereenigings-ceremoniën geschrapt werd hoewel hij in sommige vakken en streken nog eenige jaren in eere bleef. ') 4

lt;Sgt; ^:) De Times van 22 April; de Companion to the Newspaper van

Mei en Juni 1834. In vakvereenigingsnotulen wordt vermeld dat van 100.000 tot 200.000 personen tegenwoordig waren. Eene breedvoerige beschrijving van den dag komt voor in Som.merviu.k's Autobiography of a Working Man (Londen 1848), dat echter in den regel geen betrouwenswaardig werk is.

^s) De Times van 19 April 1834. ^

•$gt; ^:l) De agitatie voor hunne vrijlating werd, zoowel in als buiten het

parlement, levendig gehouden door de Lonr/on Dorchester Committee; in 1836 werd de rest der straf kwijtgescholden. Door officieele domheden verliepen echter nog twee jaren (April 1838) vóór vijf der zes gevangenen terugkwamen. De zesde, zegt eene circulaire van 20 Augustus 1838, was zelfs toen nog niet aangekomen. „Groote en blijvende eer,quot; schrijft een goed-ingelicht tijdgenoot, „aan dit college van werklieden (de Loudon Dorchester Committee), zestien in getal, door welks onverpoosde bemoeiingen, loopende over eene periode van vijf jaren en bijgestaan door Thomas Waki.ev, afgevaardigde van Finsbury. dezelfde regeering die de mannen verbande, genoodzaakt was hen gratie te verleenen en hen kosteloos naar huis te doen terugkeeren. Uit de bijdragen, gedurende die periode door de arbeidersklassen bijeengebracht, ongeveer 1300 p. st. bedragende, was de Commissie in staat, bij de terugkomst der mannen, vijf hunner, met hunne gezinnen, in kleine boerderijen in Essex te plaatsen; de zesde gaf er de voorkeur aan (met zijn deel van het fonds) naar zijn geboorteplaats terug te keeren.quot; (Artikel in den British Statesman van 9 April 1842, bewaard in de manuscripten van Place, 27820—320). Zie ook de verslagen van het Lagerhuis, No. 191, van 12 April 1837; en Hansard's Parliamentary Debates, deel XXXII, pag. 253. lt;0quot;

⁴) De serie Initiation Parts, of formaliteiten in acht te nemen bij de toelating van nieuwe leden, welke bewaard is gebleven in de archieven der Steenhouwers-Vereeniging, toonen de gedurige neiging tot vereenvoudiging van het ritiuaal aan. Wij hebben in de eerste plaats het reeds beschreven oude kreupelrijm in manuscript, dat waarschijnlijk van 1832 dateert. De eerste uitgave van 1834, hoewel een groot deel van het ceremonieel behoudende, heeft de liturgie in proza overgezet en den eed in eene bijna gelijkluidende „verklaringquot; waarin het „ijselijke ongenoegenquot; der vereeniging in geval van verraad wordt ingeroepen. De tweede druk, die geen dagteekening draagt, is veel korter. En de „verklaringquot; wordt eene gewone adhaesie-betuiging. De circulaires der Vereeniging van 1838 deelen de afschaffing, bij stemming der leden, van alle toelatings-ceremonicn mede, naar aanleiding van de toen aanstaande parlemen-

127

De Builders Union schafte, in zijn „parlementquot; van April 1834, den eed formeel af. De Grand National volgde snel het voorbeeld en de bonden van Leeds en elders deden hetzelfde. Maar het rechterlijk vonnis vermocht niet de aanvallende taktiek der bonden tegen te gaan. Onmiddelijk nadat de opwinding der demonstratie bekoeld was, stortte een der belangrijkste afdeelingen van den Grand National zich in een ernstig conflict met hare werkgevers. De Londensche kleermakers, tot-nog-toe onderling verdeeld, stichtten in December 1833 de First Grand Lodge of Operative Tailors en besloten eene verkorting van den arbeidsduur te eischen. De geest der werklieden blijkt sterk uit de taal hunner besliste aankondiging aan de patroons. „Ten einde,quot; schrijven zij, „de vernietigende uitwerking, welke een verderfelijke commercieele concurrentie reeds zoo lang op het bedrijf heeft gehad, te keeren, hebben zij besloten zekere nieuwe regelingen van den arbeid in het vak in te voeren, welke regelingen zij van plan zijn aanstaanden Maandag van kracht te doen worden.quot; Eene algemeene werkstaking volgde, waardoor, naar gezegd wordt, 20.000 man buiten werk kwamen, wier ondersteuning geheel en al ten laste der kassen van den Grand National kwam. Eene extra-contributie, ten bedrage van achttien stuivers, werdin Mei 1834 door het geheele land geheven, hetgeen eenige ontevredenheid veroorzaakte; en de opbrengst was onvoldoende om te voorkomen dat de uitkeering aan de stakende kleermakers tot vier shilling per week daalde. Het gevolg was, dat de werklieden geleidelijk weder aan het werk gingen op de voorwaarden der werkgevers. ^]) 4 Deze rampen, gevoegd bij de tallooze kleinere stakingen

in verschillende deelen des lands, die alle verloren werden, schokten het crediet van den Grand National. Het Hoofdbestuur poogde tevergeefs den stortvloed van werkstakingen te keeren, door het uitvaardigen eener „Declaratie der Oogmerken en Doeleinden der Trades Unions,quot; waarin het zich uitsprak tegen vak-geschillen en ten gunste van coöperatieve productie. ²) Het zette deze declaratie kracht bij, door te weigeren hare goedkeuring te verleenen aan den eisch der Londensche schoenmakers om hooger loon, op grond dat een conflict, zoo spoedig na den nederlaag der kleermakers, ontijdig was. Het gevolg was eenvoudig dat eene algemeene vergadering der Londensche schoenmakers met 782 tegen 506

taire encjuóte naar het vakvereenigingswezen. Maar zelfs de vereenvoudigde vorm van 1838 behoudt, in zijne vermelding van de werklieden als „de ware voortbrengers van allen rijkdomquot; een onmiskenbaar spoor van den Owenschen geest van den Builders' Union van 1832. lt;ügt;

❖ ') De Times van 30 April tot 10 Juni; debat in het Hoogerhuis op

28 April; de Globe van 21 Mei 1834. ^

lt;#gt; ^s) De Leeds Mercury van 3 Mei 1834. lt;S»

128

stemmen besloot zich van de federatie af te scheiden en op eigen gelegenheid het werk staakte. ')

4gt; Een zelfs nog ernstiger slag was de uitsluiting in de

bouwvakken in Londen, in Juli 1834. Deze vakken hadden er in Londen de voorkeur aan gegeven zich aan te sluiten bij den Grand Consolidated inplaats van bij den Builders'' Union -, en in den zomer van 1834 veroorzaakte eene kleingeestige tyrannieke handeling van eene enkele firma een algemeen conflict. De werklieden in dienst der firma Cubitt hadden besloten geen bier te drinken afkomstig van de brouwers-firma Combe, Delafield amp; Co., bij wijze van represaille tegen het besluit dier firma om geen vakvereenigings-mannen in dienst te nemen. De firma Cubitt weigerde daarop het drinken van ander bier in hare werkplaatsen toe te laten en sloot hare werklieden uit. De werkgevers in geheel Londen, geërgerd door het verzet van den bond tegen het aangenomen- en stukwerk, grepen deze gelegenheid aan om van al hunne werklieden te eischen dat zij het gehate „documentquot; zouden teekenen. De chefs der regeerings-departementen, die bouw-arbeiders aan het werk hadden, schaarden zich nevens de particuliere werkgevers en stelden denzelfden eisch. ~) De kamp werd voortgezet tot November 1834, toen het „documentquot; stilzwijgend schijnt teruggetrokken te zijn en de werklieden den arbeid hervatten onder aanvaarding van de voorwaarden der werkgevers op alle andere punten. ^:i) Wij zien uit de briefwisseling der Steenhouwers-Vereeniging dat deze nederlaag — want dat was het feitelijk — de organisatie in de Londensche bouwvakken volslagen vernietigde. Wat er gedurende die maanden met den Builders'¹ Union gebeurde, is niet duidelijk. De federatieve organisatie schijnt omstreeks dien tijd uiteengevallen te zijn; en de verschillende vakken vielen terug tot hunne plaatselijke clubs en nationale vereenigingen. ^ é- Terwijl de Londensche bouw-arbeiders aldus bezig waren, hadden soortgelijke worstelingen in de andere voornaamste industrieën plaats. In Leeds bijvoorbeeld legden de werkgevers den werklieden in Mei 1834 weder het „documentquot; voor; en de arbeiders waren, na veel 'tegenweer en toornige klachten, genoodzaakt de Lakenwevers-Vereeniging te verlaten. De katoen-spinners, die wij verlieten terwijl zij zich voorbereidden tot uitvoering van Fielden's denkbeeld eener algemeene werkstaking ten gunste van een acht-

lt;8gt; ') Zie de toespraak van den Grand Master tot de Operative

Cordwainers of the Grand National Consolidated Trades Union, de Crisis van 28 Juni en ook de Times van 2 Mei 1834.

^ ²) De Times van 21 Augustus 1834. ^

41gt; ■') Statement of the Master Builders oj the Metropolis in explanation

of the differences between them and the workmen respecting the Trades Union (Londen 1834). Zie ook de Times van 27 Juli tot 29 November 1834. lt;£•

9 - Sidney Webb. 129

urigen arbeidsdag met onverminderd loon voor alle katoenbewerkers, besloten de vermindering der werkuren vanaf i Maart 1834, de dag bestemd voor het in-werking-treden van de nieuwe arbeidswet van 1833, waarbij de kinderarbeid tot acht uren per dag beperkt werd, te eischen. De arbeiders van vele fabrieken zonden daarvan den werkgevers bericht, waarvan deze echter eenvoudig geen nota namen. Zij schijnen de onmacht der werklieden in dat opzicht juist geschat te hebben, want de verwachte algemeene werkstaking werd door eene gedelegeerden-vergadering uitgesteld tot 2 Juni. Deze dag vond den werklieden nog steeds niet ten strijde toegerust en de werkstaking werd opnieuw verschoven tot 1 September. Daarna hooren wij er niets meer van. ^

De werklieden van Oldham deden in April 1834 werkelijk een niet-voorbcdachte poging tot het verkrijgen van den acht-urendag. Het gebeurde dat de plaatselijke politie-agenten eene vakvereeni-gings-vergadering uiteenjoegen. Men snelde te hulp, een aanval op eene weerspannige fabriek had plaats, waarbij een der oproerlingen door een Knobstick ') doodgeschoten werd. De kloppartij zette de arbeiders van Oldham tot eene oproerige uitbarsting aan. De werklieden van alle vakken, zoowel mannen als vrouwen, staakten het werk en hielden monster-meetings op de Heide, waar zij toegesproken werden door Doherty en anderen van Manchester, en een acht-urigen werkdag eischten. Binnen een week was de opwinding bekoeld en werd de arbeid hervat. ²)

4 Tegen het einde van den zomer was het onmiskenbaar

dat de grootsche plannen van den Grand National Consolidated en andere „Trades Unionsquot; onveranderlijk op volslagen fiasco uitgeloopen waren. Ondanks de toenemende industriëele welvaart, waren de werkstakingen voor betere arbeidsvoorwaarden gelijkelijk vruchteloos geweest. In Juli 1834 vielen de federatieve organisaties over het geheele land uiteen. Het groote verbond met zijn half millioen leden was volslagen uiteengejaagd door het krachtdadig vasthouden der werkgevers aan het „document.quot; Van de feitelijke ontbinding der organisatie hebben wij geene mededeelingen van denzelfden tijd. Maar de indruk die zij op de kalmere vakvereeni-gingsmannen maakte, blijkt uit de volgende beschrijving, die zeven jaren later in een arbeidersblad verscheen. „Wij waren tegenwoordig,quot; 4 4

') Scheldnaam voor een onderkruiper, gebruikelijk in de graafschappen Lancashire en Yorkshire. Staat gelijk met liet meer bekende blackleg. ^ . Vert. 'lt;$gt;

') De Times achtte deze gebeurtenissen belangrijk genoeg om er lange beschrijvende verslagen van zijne „particuliere correspondenten ' van te geven, hetgeen in die dagen zeer ongewoon was; zie de nummers van 17 tot

25 April 1834. Een goed verhaal is ook te vinden in de Leeds Mcrcury van 19 en

26 April 1834; zie ook de History of the Marcro/t J-amily (1889), pag. 103—6.

130

zegt de redacteur van het Trades Journal, „bij vele der vergade ringen van den Grand National Consolidated Trades Union en herinneren ons levendig de opwinding die daar heerschte — de blijkbare vastbeslotenheid tot verwezenlijking zijner beginselen ten spijt van alle bezwaren — de geestdrift van sommige der sprekers — de luidruchtige instemming der vergadering — de luide uitroepen van „hoor, hoor,quot; „bravo,quot; „hoera,quot; „leve de bond,quot; enz. Het was destijds de mecning van velen, dat weinig werkelijk nut door dezen bond zou gesticht worden, daar zijne handelingen geene aanduidingen bevatten van een kalm en hartstochtloos onderzoek naar de oorzaken van bestaande grieven, doch van een bovenmatig opgewonden toestand, die spoedig vervliegen moest en de zaken op dezelfde hoogte laten als voorheen, üe gebeurtenissen bewezen dat die meening niet ongegrond was. Een molshoopje stond hunne voortwaartsche beweging in den weg en in plaats van den arbeid van het uit-den-weg-ruimen van zulk een nietigen hinderpaal te beginnen, verkozen zij terug te keeren, ieder zijn eigen pad kiezend, onverschillig voor de veiligheid of de belangen van zijn naaste. Met was pijnlijk de diepe vernedering te zien van de generaals en leiders van dat snel-gegroeide leger, toen zij verlaten en alleen op het slagveld achterbleven.quot; ')

Eene periode van algemeene verslagenheid in de vakver-eenigingswereld volgde. De London Dorchester Committee ging met onwrikbare volharding voort geld in te zamelen en adressen aan te bieden ten gunste van den terugkeer der zes verbannen arbeiders; maar „de Trades Unionquot; verdween, benevens het ideaal waaruit hij voortgekomen was, met schande. De honderdduizendtallen recruten der nieuwe bedrijven en ongeschoolde vakken, vielen in een toestand van desorganisatie terug. De nationale orders van kleer- en schoenmakers, de uitgebreide organisaties van katoenspinners en wol-werkers, vielen in kleine vereenigingen uiteen. Door het geheele land vielen de georganiseerde deelen van den Grand National tot hunne plaatselijke vak-clubs terug.

Uit de kronieken van de opkomst en val van het „Nieuwe Unionismequot; van 1830—34 nemen wij een verbreeden en verdiepen van de denkbeelden der arbeiders waar, zonder eene daarmede gelijken tred houdende verandering hunner taktiek op het slagveld. In de bestuurskamer zijn zij idealisten, droomende van een nieuwen hemel en eene nieuwe aarde, humanitairen, socialisten, moralisten; in den slag zijn zij nog de worstelende, half-bevrijde lijfeigenen van 1825, slechts toegerust met de onbeholpen wapenen van de

'j Trades Journal van 1 Maart 1841, waarschijnlijk geschreven door Alexander Hutchinson, algemeen secretaris van de Friendly United Smit/is of Great Britain and Ireland. lt;0gt;

131

werkstaking en den boycott, soms gehaat en gevreesd door de bezittende klassen, soms eenvoudig veracht, altijd onderdrukt en ellendig arm. Wij zien zelfs dat zij inderdaad minder succes hebben met de oude wapens, nu zij ze kunnen hanteeren met nieuwe en ruimere denkbeelden. Zij worden geslagen bij een stijgende markt, inplaats, als tot dien, uitsluitend bij eene dalende. En wij zullen weldra zien dat zij hun verloren voordeel niet herwonnen, voordat zij hunne pogingen weder richtten op kleinere en meer bereikbare doeleinden. Maar wij hebben vooraf te onderzoeken hoe zij aan de nieuwe ideeën kwamen. ^

^ In de kwade dagen die op den vrede van 1815 gevolgd

waren, hadden de geschriften van CüBBETT een buitengewonen invloed en gezag over de geheele arbeiders-generatie dier dagen verkregen. Zijne snijdende kritiek op de regeerende klassen en zijn onophoudelijken oproep aan de loonarbeiders om hunne rechten op het geheele staatsbestuur te doen gelden, werden ingegeven door de politieke tirannie der anti-Jacobijnsche reactie, de hooge prijzen en zware belastingen en de blijkbare wording door het Funding System (staatsschuld-stelsel) eener komende klasse van niet-voortbrengers, levende van de rente der ontzaglijke schuld welke de natie gedurende den oorlog had aangegaan — kwaden, waarvan de minste voldoende was om een vurig politicus als CoBBETT aan te sporen tot de sterkst mogelijke uiting van zijn ongeëvenaard scheid-talent. Maar de arbeidersklassen leden bovendien onder een ramp, welke geen gewone politicus van dien tijd begreep, onder de gevolgen van de nieuwe machinale en fabriekmatige industrie, die de oude wijzen van werken blindelings verpletterde door het ruwe geweld der concurrentie, inplaats van hen geleidelijk te vervangen onder in-acht-neming der betrokken menschelijke belangen. Het verschijnsel ging het begrip zijner slachtoffers te boven. Elk hunner wist wat er met hem individueel gebeurde; maar slechts één man — een fabrikant — schijnt begrepen te hebben wat met de geheele nijverheid des lands voorviel. Die man was Robert Owen. De politieke democratie, die alles-in-alles was voor cobbett en zijne lezers, nam in zijne oogen beslist de tweede plaats in, na de industriëele democratie of het coöperatieve bezit en beheer der industrie, in overeenstemming met de economische coöperatie in de geheele voortbrengingswijze, die het gevolg was van de machine en de fabrieks-organisatie en de voortbrenging onherroepelijk verwijderd had van de afzonderlijke haardsteden der onafhankelijke individueele producenten. cobbett en zijne volgelingen achtten allereerst de aanneming van eene groote wet tot kiesrecht-uitbreiding noodzakelijk, achter welke in hun geest slechts een vaag begrip van maatschappelijke verandering lag. O wen en zijne meer geestdriftige discipelen daarentegen, waren

132

overtuigd dat eene algemeene vrijwillige samenwerking der arbeiders, met productieve doeleinden en volgens zijne grondbeginselen, de politieke organisatie der maatschappij vergelijkenderwijs van gering belang zou doen worden. ^

De ontnuchtering der pas-bevrijde vak-clubs door de debacle van 1825, had de arbeiders-organisaties voor deze breedere evangeliën ontvankelijk gemaakt. Sociale hervorming zat in de lucht. „Lieden van eiken stand,quot; schrijft een tijdgenoot, „zoowel als iedere partij, komen voortdurend bijeen en spreken over de ellende en verwildering van de massa van het Engelsche volk; boeren, armbesturen, geestelijken, magistraten, rechters, afgevaardigden aan beide kanten van het Lagerhuis, de koning in zijne proclamaties aan het volk, moralisten, staatslieden, philosofen en ten slotte de arme schepsels zelf, wier klachten luid en onophoudelijk zijn.quot; ') COBBETT en de hervormers kwamen het eerst aan de beurt. De voornaamste politieke organisatie der arbeidende klassen gedurende de kiesrecht-agitatie, begon als vak-club. In 1831 kwamen eenige timmerlieden bijeen in hun vergaderlokaal in Argyle Street, Oxford Street, ten einde een Metropolitan Trades Union te stichten, die alle vakken zou omvatten en, behalve de verrichtingen als vakvereeniging, een vaag schema van productieve coöperatie en eene politieke agitatie ten gunste van het kiesrecht ondernemen zou. ²) Maar onder den invloed van William LOVETT drong het laatst-genoemde doel alle andere ter zijde. De zuivere vakvereenigings-doeleinden werden in den steek gelaten; de Owensche aspiraties raakten op den achtergrond; en onder den naam van National Union of the Working Classes (Nationale Rond der Arbeidende Klassen) zette de bescheiden timmerlieden-vereeni-ging zich uit tot eene nationale organisatie tot verkrijging van het kiesrecht voor meerderjarige mannen. Als zoodanig neemt zij gedurende de politieke verwarring van 1831—32 in alle opzichten de voornaamste plaats in de geschiedenis der arbeiders-organisatie in en was in groote mate betrokken bij de agitatie en onlusten in verband met het wetsontwerp tot kiesrecht-uitbreiding. ³) ^

Het wetsontwerp kwam en ging, maar geen algemeen kiesrecht voor meerderjarige mannen. De uitwerking dier teleurstelling, veroorzaakt door de vooruitstrevendste politieke partij des lands, wordt aldus beschreven door Francis place, die toen een belangstellende in de vakvereenigings-beweging geworden was. „Het

') England and America: a Comparison of the Social and Political State of both Nations (Londen 1833, 2 dealen).

4^ ^s) Poor Man's Guardian van 12 Maart 1831; de manuscripten van

Place, 27791—246, 272. ^

³) Zie de jaargangen van den Poor Man's Guardian, bewaard in het Britsch Museum.

133

jaar (1833) liep ten einde en Het den (Nationalen) Bond (der Arbeidende Klassen) in een toestand van diepe neerslachtigheid. De onzinnige leerstellingen, door Robert Owen en anderen verbreid, over gemeenschappen en goederen in gemeenschappelijk bezit; overvloed van alles dat een mensch kan verlangen en dat alles voor vier uren arbeid in de vier en twintig; het recht van ieder mensch op zijn deel van den gemeenschappelijken bodem en zijn recht op alles waaraan zijne handen gearbeid hadden; de macht dei-patroons onder het tegenwoordige stelsel het loon naar believen te bepalen; het recht van den arbeider op een loon dat hem en de zijnen in welvaart kan doen leven in ruil voor acht of tien uren arbeids; het recht op arbeid van ieder die werkeloos is en voor een loon als zooeven aangeduid en andere soortgelijke zaken, werden voortdurend gelecraard door de politieke vereenigingen der werklieden, door kleine groepen personen, door middel van kleine geschriften en strooibilletten, die tegen twaalf voor een stuiver verkocht en op groote schaal verspreid werden — hadden

de politiek op zij geschoven...... onder de arbeiders. Deze

geschriften waren bijna alle van de hand van mannen van talent en aanzien, heeren, fabrikanten, kooplieden en lieden „letterkundigenquot; genaamd. Het gevolg was, dat een zeer groot deel van het werkende volk van Engeland en Schotland ging gelooven, dat zij zich slechts hadden te vereenigen, en men nam aan dat zij dit gemakkelijk konden doen, om niet alleen over de geheele linie eene aanmerkelijke loonsverhooging af te dwingen, maar ook werk voor ieder, man of vrouw, die het noodig had, met korten arbeidsduur. Dat denkbeeld bracht hen ertoe zich in vakvereenigingen te organi-seeren, op een wijze en tot een omvang nooit te voren bekend.¹) 4gt;

Deze dooreenmenging van gewone vakvereenigings-doel-einden en communistische aspiraties, beschreven van het vijandige standpunt van een fanatieken Malthusiaan en vast geloover in het „loonfonds,quot; stelt waarschijnlijk juist het karakter der Owensche propaganda voor. Zij maakte een onuitwischbaren indruk op de

^ 4gt;

') De manuscripten van Place, 27797—²9⁰gt; ^{zle een} dergelijk verhaal in Life of William Lovetf, door hemzelf, pag. 86. JAMES Mill schrijft op 3 September 1832 het volgende aan Loud Brougham: Er kan niets verderfe-lijkers bedacht worden dan de stellingen die men het gemeene volk geleeraard heeft.... De nonsens, waarop uw lordschap doelt, omtrent het recht van den arbeider op den geheelen opbrengst des lands, loon, winst en rente, alles inbegrepen, is de dolle onzin van onzen vriend Hodgkin, dien hij als een

stelsel gepubliceerd heeft en met den ijver van volslagen fanatisme propageert____

De onwettige goedkoope uitgaven, waarin het dogma van het recht van het werkende volk, dat, zeggen zij, de eenige voortbrenger is, op alles dat het

voortbrengt, zeer algemeen verkondigd wordt____ beginnen de Zondagsbladen

en alle andere kanalen, waardoor men betere inlichtingen kon ontvangen, te verdringen.quot; (Bain's Janus MUI, pag. 363, Londen, 1882.) 41gt;

134

leiders van de arbeidersklassen dier dagen en inspireerde den grooten vloed van solidariteit, welke de reusachtige aansluitingen bij den Grand National, met zijne ongekende regimenten landarbeiders en vrouwen, mogelijk maakte. Hare verruiming van de bewustheid der arbeidende klasse was ongetwijfeld op zichzelf eene goede zaak, die door fouten in de praktische taktiek niet geheel kon worden te niet gedaan. Maar 0\VEN stichtte kwaad zoowel als goed; en daar zoowel het goecle als het kwade hem overleven — want nog kan niet gezegd worden dat iets dat OWEN deed met zijn gebeente begraven is — is het noodig zijn vakver-eenigings-dogma in onderdeden te beschouwen. Hij was op zijn best toen hij, als groot-industriëel van ondervinding, met vuur en klem te velde trok tegen het verlagen van den levensstandaard, die het gevolg was van de leer der algemeene concurrentie. Om dat kwaad te bestrijden was het, dat hij arbeidswetgeving voorstond en combinaties „tot het bepalen van een maximum werktijd en een minimum loonquot; aanmoedigde; en het was door aldus den levensstandaard der werkers te verzekeren door middel van de wetgeving en vakvereenigings-actie, dat hij den invloedrijken steun verwierf, niet alleen van philantropen, doch ook van zekere hooggestemde fabrikanten, met wier hulp hij in December 1833 de Society for National Regeneration (Vereeniging voor Nationale Herleving) stichtte. ¹) Het duidelijkst omschreven doel dezer vereeniging : de verkorting van de arbeidsuren tot acht per dag, was het dat leidde tot den raad van Fielden, waarnaar de Lancashire'sche katoenbewerkers handelden in hun miswassen algemeene werkstaking voor den acht-urendag. Zij riep ook de lange reeks van Short Time Committees (Commissies voor verkorten arbeidsduur) in de katoen-steden in het leven, welker volhardende agitatie ten slotte het aannemen van den tien-urenwet afdwong, welke wet zelf slechts een afbetaling is op onze groote arbeidswetgeving. De geschiedenis heeft Owen op deze zijde van zijn arbeids-politiek nadrukkelijk in het gelijk gesteld. ^

Doch er was ook eene utopische zijde aan, die bedenkelijker werkte. Onder zijn invloed werd de arbeidersklasse doordrongen van een voorbarig begrip en overgeleverd aan een onuitvoerbaar schema van maatschappelijke organisatie. Hij bewees een bekwaam denker en ziener te zijn, toen hij aantoonde dat de afschuwelijke armoede dier dagen een nieuw economisch verschijnsel was, het

4 é

') Het prospectus dezer vereeniging is in ons bezit, lien copie ervan komt voor in de Morning Chronicle van 7 December 1833. Zij schijnt als orgaan een stuivers-weekblad bezeten te hebben, The Herald of the Rights of Industry geheeten, waarvan zich enkele nummers in het Hritsch Museum bevinden. Prof. Foxwell was zoo vriendelijk onze aandacht te vestigen op nog eene vermelding ervan, en wel in het werk Life of James Deacon Hinne, pag. 55.

onvermijdelijke gevolg van ongebreidelde concurrentie en onverantwoordelijk persoonlijk bezit der voortbrengings-middelen, toen die middelen zóó enorm kostbaar en toch beknopt genoeg waren om honderden werklieden te doen arbeiden onder de bevelen van enkelen, en bovendien zoo buitengemeen doeltreffend, dat zij alle oudere methodes geheel van de markt verdrongen. Maar uit het oogpunt van den practischen politicus moet het worden erkend, dat hij ook min of meer een onnoozele hals toonde te zijn, door te veronderstellen, of minstens aan te nemen, dat de concurrentie kon worden afgeschaft en de eigendom gesocialiseerd door het organiseeren van vrijwillige genootschappen, die zoowel den fabrikanten als den staat moesten verdringen. Hij had in Amerika de proef genomen met zijne befaamde kolonie New Harmony, welker mislukking hem voor een poos zeer afkeerig van koloniën had gemaakt. Zijn afkeer was echter geen ontnuchtering, want het eenige practische gevolg was, dat hij de proefneming op de vakvereenigingen ging herhalen. Onder zijn leiding kwamen de vakvereenigingsmannen er toe te gelooven dat het mogelijk was door middel van een algemeen, niet-politiek verbond der loonarbeiders, de loonen te verhoogen en den arbeidsduur te verkorten „in zulk eene matequot;, zooals Place het uitdrukt, „dat zij op een niet zeer verwijderd tijdstip den geheelen opbrengst van hunnen arbeid zouden erlangen.quot; De functie van den hersen-arbeider als organisator der industrie kwam niet in aanmerking, wellicht omdat zij in de katoen-industrie (waarin Owen fortuin had gemaakt) slechts een onbeteekenende rol speelt in het eigenlijke voortbrengings-proces en hoofdzakelijk betrokken is bij de jacht op goedkoope voor den in- en dure markten voor den verkoop, welke geen deel uitmaakte van het utopische gemeenebest waarnaar „de Trades Unionquot; streefde. De bestaande kapitalisten en directeuren werden daarom als overweldigers beschouwd, die zoo spoedig mogelijk vervangen moesten worden door de gekozen vertegenwoordigers der vrijwillige en vaksgewijze genootschappen van voortbrengers. Het moderne socialistische denkbeeld om gemeente-of staats-ambtenaren in hunne plaats te stellen, was ondenkbaar in een tijd toen alle lokale besturende lichamen in het oog loopend onbenullig en omkoopbaar waren en het parlement feitelijk eene oligarchie was. In het door OwEN voorgestelde systeem zouden de voortbrengings-middelen het eigendom worden, niet van de geheele gemeenschap, doch van de op zichzelf staande arbeidersgroep die ze gebruikte. De vakvereenigingen zouden veranderd worden in „nationale maatschappijenquot; ter uitoefening van alle bedrijven. ¹) 4 4

^ ') Zie het verslag van Owens breedvoerige rede in de Crisis van 12

October 1833.

136

De Landbouw-Unie zou bezit nemen van den grond, de Mijnwerkers-Unie van de mijnen, de Textiel-Unies van de fabrieken. Elk vak zou worden uitgeoefend door zijn eigen vakvereeniging, gecentraliseerd in één Grand Lodge. amp; 4gt; Van alle pogingen van Owen om zijn socialisme in praktijk te brengen, was deze zeker de slechtste. Ten opzichte zijner kortstondige kolonies bestond ten minste deze verontschul-diging, dat zij binnen hunne eigen grenzen volmaakt gelijksoortige socialistische staatjes zouden zijn. Er zouden geen afdeelingen met tegenstrijdige belangen zijn; en winstbejag en concurrentie zouden krachtdadig gebannen worden. Maar in „de Trades Unionquot; zooals hij die opvatte, maakte de eenvoudige combinatie van alle werklieden in één vak tot coöperatieve voortbrengers evenmin een einde aan commerciëele concurrentie, als eene combinatie van alle werkgevers in eene naamlooze vennootschap. In werkelijkheid zouden zijne Grand Lodges niets anders geweest zijn dan de hoofdkantoren van vervaarlijke naamlooze vennootschappen, in het bezit van alle voortbrengings-middelen hunner industrie en niet onderworpen aan de controle der gemeenschap als geheel. Zij zouden daarom in staat geweest zijn wanneer het hun inviel hunne rijen te sluiten en nieuwe werklieden-generaties alleen toe te laten als geëmployeerden en tegen concurreerende loonen, inplaats van als aandeelhouders, en aldus met één slag eene nieuwe kapitalistische klasse en een nieuw proletariaat te scheppen. De zorgelooze aandeelhouders zouden bovendien spoedig hunne aandeelen zijn gaan verkoopen, om het kapitaal te kunnen verteeren, en zouden dus met hunne kinderen in het nieuwe proletariaat terugvallen; terwijl de ondernemende en uitgeslapen aandeelhouders eveneens hunne aandeelen zouden verkocht hebben om aandeelen in andere en tijdelijk winstgevender bedrijven te kunnen koopen. Aldus zou er niet alleen eene kapitalistische klasse en een proletariaat, doch ook eene speculatieve effectenhandel geweest zijn. Ten slotte zou een concurrentie-strijd ontstaan zijn tusschen de naamlooze vennootschappen, om elkander te verdringen in de verschillende takken van nijverheid. Zoo zouden bijvoorbeeld de scheepstimmerlieden, die houten schepen maken, geconcurreerd zijn geworden door de ketelmakers, die ijzeren schepen maken, en óf ten onder moeten gaan, óf hun houten-schepen-kapitaal omzetten in ijzeren-schepenkapitaal en met de ketelmakers gaan concurreeren als mededingers in hetzelfde bedrijf. Deze moeilijkheid rees voor Owen op, toen hij zich in de vakvereenigings-beweging begaf; want de vakken waren, toen als nu, in voortdurende verlegenheid ten opzichte van de hen verdeelende grenzen; bijvoorbeeld; uit de notulenboeken der pas-opgerichte timmerlieden-vereeniging te Glasgow (welker secretaris een der voornaamste volgelingen van owen was) blijkt

137

dat hare voornaamste moeilijkheid bestond in de afpaling van haar vak ten opzichte van den meubelmaker en den machine-modelmaker, van wie elk zekere technische operatiën als hem alleen toebehoorend opeischte. In het kort, OWEN werd er door zijn socialisme toe gebracht een practisch schema voor te stellen dat zelfs niet socialistisch was en dat, als het ten uitvoer gelegd had kunnen worden, het kapitaal des lands eenvoudig eigenmachtig her-verdeeld zou hebben, zonder het kapitalistische stelsel ook maar in het minst te hebben veranderd of vervangen. égt;

amp; Dit alles zal hen die ons kapitalistisch systeem begrijpen

zóó duidelijk zijn, dat zij moeite zullen hebben te gelooven dat het een zoo knap man en zoo bedreven en voorspoedig kapitalist als Owen, ontgaan kan zijn. In hoeverre hij gewoon was de oogen te sluiten voor de moeilijkheden die zich voordeden, in de brandende overtuiging dat elke verandering beter was dan zich om de dingen heelemaal niet te bekommeren, kan zelfs niet gegist worden ; maar het is geheel zeker dat hij grootendeels volmaakt te goeder trouw handelde, eenvoudig niet door en door wetende wat hij eigenlijk deed. Hij bezat een grenzeloos geloof in den invloed van opvoeding op karakter-vorming; en als eenig schema slechts op voldoende verademing van armoede en verdierlijking uitzicht bood, om hem en zijne discipelen in staat te stellen één geslacht van de kinderen des lands op te voeden, dan was hij gereed om het behandelen der economische gevolgen over te laten aan ,,de Nieuwe Moreele Wereldquot; welke de schepping zou zijn van de Owensche opleiding dier generatie. Ongetwijfeld dacht hij dat „de Trades Unionquot; hem althans dat beloofde ; en buitendien : hij voorzag de economisch gevolgen niet. Hij was er niet toe in staat, wegens het verwaand half-weten en vooroordeel, dat geheele geslachten van socialisten er toe gebracht heeft van Adam Smith en de „klassiekequot; staathuishoudkundigen de onjuiste theorie over te nemen dat arbeid alleen de waarde-voortbrenger is, zonder verder te gaan en de onwrikbare en moeilijker wet der economische rente meester te worden, die de hoeksteen-zelf der collectivistische economie is. Hij ontleende zijne economische kennis aan zijn vriend William Thompson, ^l) die, evenals Hodgskin en Hodgskin's beroemde leerling, Karl Marx, in zijne berekeningen de wet der rente over het hoofd zag en leeraarde dat alle ruilwaarden alléén gemeten konden worden in hoeveelheden „arbeidstijdquot;. Een deel van het Owensche optreden dier dagen had werkelijk tot gevolg dat arbeids-bazars werden opgericht, waarin de prijzen in minuten werden vastgesteld. Het feit dat de hoeveelheid arbeid, noodig

lt;3gt; ') Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth most

conducive to Human Happiness, door William Thompson (Louden 1824). lt;3gt;

138

om artikelen van dezelfde soort ter markt te brengen, beduidend afwisselt naarmate van het natuurlijke verschil in vruchtbaarheid van den bodem, af te leggen afstand, nabijheid van goede wegen, waterwegen of havens, van waterkracht of stoom-brandstof, en honderd andere omstandigheden, waaronder het organiseerend talent en de vaardige handeling van den voortbrenger, werd geheel buiten beschouwing gelaten. OwEN nam aan dat de arbeid van den mijnwerker en die van den landarbeider spontaan en eerlijk tegen elkander geruild zouden worden, naar een maatstaf van uren en minuten, als de mijnwerkers het monopolie van de ingewanden des lands bekomen zouden hebben en de landarbeiders dat van zijn huid. Hij voorzag zelfs niet dat de Mijnwerkers-Unie er toe zou kunnen komen hare reien voor overloopers uit de rangen der bóeren-arbeiders te sluiten, of dat de Landbouwers-Unie aan den Bouwersbond terreinen om op te werken zou kunnen weigeren. In het kort, het moeilijke economische vraagstuk van de billijke verdeeling der voordeelen van gunstige situatiën en kansen, kwam zelfs niet op bij de geestdriftige Owensche economen van dien tijd. ^ Eén vraagstuk, en wel dat hetwelk van het meest onmid

dellijke belang was, werd nooit ernstig ter hand genomen: hoe zou de overgang der industriën van de kapitalisten naar de vak-vereenigingen bewerkstelligd moeten worden, ondanks eene vijandige en wei-gewapende regeering? Het antwoord moest geweest zijn, dat het overstelpend aantal leden van „den Trades Unionquot; eene botsing onmogelijk zou maken. In elk geval was Owen, evenals de eerste Christenen, gewoon te spreken alsof de Dag des Oordeels der bestaande maatschappelijke orde nabij was. Volgens zijne inzichten zouden de volgende zes maanden steeds de „Nieuwe Moreele Wereldquot; werkelijk gevestigd zien. De verandering van het kapitalistische stelsel in een volmaakte industriëele organisatie, door vrijwillige genootschappen van voortbrengers, zou ,,de maatschappij plotseling overvallen als een dief in den nacht.quot; „Eén jaar,quot; legt zijn discipel uit, „kan het geheele weefsel der oude wereld des-organiseeren en door een plotselinge sprong het geheele politieke bestuur des lands van den meester op den dienaar doen overgaan.quot; ') Het is onmogelijk het niet te betreuren dat de eerste kennismaking van den Engelschen vakvereenigingsman met het socialisme plaats moest hebben door middel van een tot ondergang voorbestemd schema, dat elk economisch-collectivistisch principe geweld aandeed en de onontbeerlijke politieke voorbereiding aan het goed geluk overliet. ^

Het was onder den invloed van deze breed-opgezette plannen en hooge verwachtingen dat de vakvereenigingen zich

4igt;

❖ ') Hoofdartikel in de Crisis van 12 October 1833. ^

139

verstoutten de trotsche houding en de minachtende taal tegenover hunne meesters aan te nemen, die de werkgevers vau Manchester en Liverpool er toe brachten de uittarting van den Builders' Union met „het documentquot; te beantwoorden. „De ondragelijke tyranniequot; der vakvereenigingen, waarop door schrijvers dier dagen zooveel gehamerd werd, was grootendeels niets anders dan de min of meer gezwollen uiting van het gevoel der vakvereenigingsmannen, dat zij de rechtmatige leiders der industrie waren, bevoegd tot vaststelling der wijze van werken en tot het verkiezen hunner voorlieden. En het moet in het oog gehouden worden dat dit voorviel in een tijd toen het klassevooroordeel zóó sterk was, dat elke poging tot onderhandeling door de werklieden gedaan, hoe eerbiedig ook, beschouwd werd als aanmatigend en onwelvoegelijk. Uit dien hoofde had de arbeidersklasse altijd maar al te veel reden te gelooven dat de beleefdheid harerzijds weggeworpen zou zijn. Zeker is het, dat tijdens de Owensche opwinding de onuitvoerbare verwachtingen nopens nationale heerschappij van de zijde der loonarbeiders, beantwoord werden door een even onredelijk besluit van de heer-schende klassen om de werklieden niet alleen in een toestand van afhankelijkheid, doch van nederige onderworpenheid te houden. De volgehouden buitensluiting der arbeiders van het kiesrecht maakte wettelijk optreden hunnerzijds onmogelijk. Anderzijds wendden de werkgevers hunne politieke en magistraats-macht zonder schroom tegen de werklieden aan, eene gewillige regeering aanzettende de arbeiders-combinaties aan te vallen door elke mogelijke verkrachting der wet en partijdigheid in hare ten-uitvoer-legging. Absolute controle over de gedragingen hunner werklieden als een sine qua non van industriëeb organisatie oeschouwende, stonden zelfs de echte philantropen onder hen op despotisch gezag in de fabriek of werkplaats. Tegen het misbruiken van dit gezag bestond feitelijk geen waarborg. Anderzijds kan aangetoond worden dat groote groepen loonarbeiders niet alleen matig in hunne eischen waren, doch ook onderworpen in hun gedrag. Het is regel dat waar wij buitengewone strijdlust en gewelddadigheid bij de werklieden vinden, buitengewone tyrannie van den kant der werkgevers ont dekt wordt. Om een paar voorbeelden te geven: de voortdurende wandaden die de annalen van het vakvereenigingswezen van Glasgow van de eerste veertig jaren dezer eeuw ontsieren, worden verklaard door de rapporten der verschillende parlementaire enquêtes, die de fabrikanten van Glasgow aanduiden als buitengewoon autocratisch in hunne opvattingen en tyranniek in gunne gedragingen. Dan weer wordt in de kapitalistische pers in de jaren 1830—40 herhaaldelijk geklaagd over de aanvallende houding van zekere groepen in de bouwvakken. Maar uit de overeenkomsten die de groote aannemers dier dagen vordenden „dat ieder die in hun

140

dienst trad teekenen moestquot; en waarvan nog gedrukte exemplaren bestaan, blijkt dat de eischen der werkgevers onduldbaar eigenmachtig waren. ^l) Dan heeft men het geval der Britsche mijnwerkers, die wegens oproerige daden tusschen 1837 en 1844 in zeer slechten reuk stonden. De uittarting waaraan zij blootstonden kan beoordeeld worden uit een manifest, door Lord Londonderry uitgevaardigd in zijn dubbele hoedanigheid van mijn-eigenaar en gouverneur van het graafschap Durham, tijdens de groote mijnwerkers-staking van 1844 om billijker huurvoorwaarden. Als goeverneur bestuurt hij niet alleen het op groote schaal uitzetten der stakers uit hunne woningen en hunne vervanging door Ieren, speciaal voor dat doel van zijne lersche landgoederen geïmporteerd, maar hij beveelt bovendien de winkeliers van „zijn stad Seahamquot;, op straffe van verlies van zijne klandisie en bescherming, te weigeren levensmiddelen te leveren aan de werklieden die deelnemen aan hetgeen hij acht te zijn „een onbillijken en onredelijken oorlog tegen hunne eigenaren en meesters.quot; ³) Dezelfde onverdraagzaamheid kenmerkt de tijdschriften en couranten van de heerschende klasse dier dagen. Het schijnt gewoonlijk als vanzelf sprekend beschouwd te zijn geworden, dat de werkman niet alleen zijn arbeids-contract had na te komen, doch in alle deelen van zijn arbeids-leven onvoorwaardelijke gehoorzaamheid aan den wil zijns meesters schuldig was. Combinaties en werkstakingen van den kant der

lt;3» ') Een exemplaar, gedateerd 1837, wordt bewaard door de Steen-

houwers-Vereeniging, volgens hetwelk een Liverpoolsche aannemer al zijne werklieden verbond voor hem gedurende een zeer lange reeks van jaren tegen een bepaald loon te arbeiden; tijd door ziekte of anderszins verloren, zou niet betaald en bij den diensttijd gevoegd worden; alle „wettige bevelenquot; moesten gehoorzaamd worden; en tot geen bestaande of toekomstige club of andere vereeniging mocht worden toegetreden zonder verlof van den patroon.

²) Zie zijne manifesten, herdrukt in de Northern Star van 6 en 27 Juli 1844. „Lord Londonderry waarschuwt nogmaals alle winkeliers en kooplieden in zijne stad Seaham, dat als zij nog langer crediet geven aan de mijnwerkers die weigerachtig zijn te arbeiden en lid der vereeniging blijven, deze door zijne agenten en meesterknechten zullen aangeteekend worden en nooit weer werk in zijne mijnen zullen bekomen; en de winkeliers kunnen verzekerd zijn, dat zij nooit weder klandisie van of handel zullen hebben met de velen waarmede lord Londonderry in connectie staat, in zooverre hij dat zal kunnen verhinderen. Lord Londonderry bericht voorts aan de winkeliers en handelaren, dat hij, door zijne maatregelen het vertier van Seaham in het afgeloopen jaar aanmerkelijk uitgebreid hebbende, vast besloten is alle aan-koopen ten behoeve zijner bedrijven weder te Newcastle te doen plaats hebben, indien zij zullen voortgaan zoo onbehoorlijk en noodlottig crediet te geven aan zijne onredelijke mijnwerkers, en daardoor de schadelijke staking verlengende. Omdat het noch billijk, rechtvaardig of eerlijk is dat de handelaren wonende in zijn eigen stad zich zouden vereenigen en de dwaze arbeiders en mijnwerkers zouden steunen in het verlengen hunner eigen ellende door te volharden in eene onzinnige werkstaking en een onbillijken en onredelijken oorlog tegen hunne eigenaren en meesters.quot;

141

„lagere klassenquot; werden beschouwd als dwaze en bandelooze pogingen tot ontkoming aan hunne natuurlijke positie van maatschappelijke dienstbaarheid. In het kort, de meerderheid der werkgevers schijnt, zelfs in die dagen van ontslaving der negers, onbewust gehandeld te hebben in den geest van het gezegde, later toegeschreven aan Henry Clay, de kampioen der Ameri-kaansche slavernij, dat „de ware oplossing van den altijd-durenden strijd tusschen kapitaal en arbeid, is, dat het kapitaal den arbeider, of hij blank of zwart zij, in eigendom moet hebben.quot;

Het slot-tooneel van Owen's eerste en laatste poging met „den Trades Unionquot; toont aan hoe vluchtig zijne deelname aan het werkelijke leven der vakvereenigingsbeweging geweest was. In Augustus 1834 riep hij een zijner gewone heterogene congressen, bestaande uit afgevaardigden van allerlei Owensche vereenigingen, benevens enkele van de vakvereenigingen, bijeen. Op dit conges werd de Grand National Consolidated Trades Union, die regeering, landheeren en kapitalisten aan zijne voeten zou hebben doen buigen, formeel veranderd in de British and Foreign Consolidated Association of Industry, Hwnanity and Knowledge (Britsch en Buitenlandsch Vereenigd Genootschap voor Nijverheid, Menschelijk-heid en Kennis), ten doel hebbende de stichting eener „Nieuwe Moreele Wereldquot; door de verzoening aller klassen. Behalve een of twee kleine en vluchtige proefnemingen in productieve coöperatie, heeft het niet gepoogd Owen's Utopia te verwezenlijken. Al zijne krachten werden, naar het schijnt met zijn eigen goedvinden en aanmoediging, verbruikt in eene reeks aanvallende stakingen. Ondanks dat alles liet Owen's meteorische verschijning in de vak-vereenigingswereld een diepen indruk op de beweging achter. De notulenboeken en andere geschriften der vakvereenigingen van het volgende tiental jaren, vloeien over van Owensche fraseologie, zooals de indeeling der maatschappij in de „niets-doendequot; en dc „vlijtigequot; klasse, met welke laatste blijkbaar uitsluitend bedoeld werd — en zeker begrepen werd te bedoelen — de handwerkslieden. Belangrijker is de volharding in het denkbeeld dat de vakvereenigingen, als genootschappen van voortbrengers, het beheer der productie-middelen moesten veroveren. Vanaf dien tijd werden dan door de eene vakvereeniging, dan door de andere tallooze pogingen aangewend om hunne respectieve leden in productieve coöperatie werkzaam te doen zijn. Een lange reeks van industriëele rampen, eindigende met de groote verliezen van 1874, heeft zelfs nu nog ternauwernood het laatste overblijfsel van dit vennootschappelijk individualisme uit de hoofden van de idealisten der vakvereenigingsbeweging gebannen. Buiten de rijen der georganiseerde!! was, als place opmerkt, zijn invloed op den geest der werklieden-klasse in het algemeen, enorm, zooals wij in ruime mate zouden kunnen

142

bewijzen als wij ons hier zouden bezighouden met de ,,bonds-werk-plaatsenquot;, „arbeidsbeurzenquot; en industriëele kolonies, die beschouwd kunnen worden als het onmiddellijke resultaat der Owensche propaganda, of met de lotgevallen der tallooze coöperatieve genootschappen van voortbrengers, welker afgevaardigden de ruggegraat van de Owensche congressen dier jaren vormden. ') égt; De vakvereenigings-beweging werd niet volslagen voor dood achtergelaten toen OWEN het slagveld verliet. De bekwame werklieden der grafische- en machinebouw-vakken hadden zich, zooals wij aanstonds zullen zien, buiten de algemeene beweging gehouden en hunne vak-clubs werden noch door de Owensche vlucht, noch door de daarop volgende nederstorting beroerd. In enkele vakken leefde de opgeblazenheid van 1830—34 nog eenige jaren voort. De Pottenbakkersbond nam in kracht toe en behaalde in 1835 eene merkwaardige overwinning op de patroons, toen een „groen loontarievenboekquot; verkregen werd, dat langen tijd in het bedrijf beroemd bleef. Hernieuwde eischen brachten de werkgevers er toe een handelskamer op te richten, ten einde de aanvallen der werklieden te wederstaan. De „jaarlijksche overeenkomstquot; werd gestreng doorgevoerd en eene groote werkstaking volgde, die in 1837 eindigde met de volslagen vernietiging van den bond. In 1836 stichtten de Schotsche letterzetters het General Typographical Associaton of Scotland (Algemeen Schotsch Typografengenoot-schap) dat gedurende enkele jaren het vak daadwerkelijk beheerschte. Hetzelfde jaar zag eene merkwaardige werkstaking der Katoenspinners van Preston, van welke gebeurtenis de algemeene invoering der automatische spinmachine dagteekent. quot;) Maar de duurzaamste uitwerking is waarneembaar in de bouwvakken. De federatieve bonden der loodgieters, metselaars en timmerlieden zijn tot op den huidigen dag onafgebroken bestaan gebleven ³), terwijl de Steen-houwers-Vereeniging gedurende de geheele eeuw een der machtigste Engelsche vakvereenigingen is gebleven. De veertiendaagsche circulaires der Engelsche Steenhouwers geven niet alleen blijk van een

4

^ ') Eenige mededeelingen nopens deze ondernemingen zijn te vinden

in The Co-operative Movement in Great Britain, door Beatrice Potter (Mevr, Sidney Webü). lt;8gt;

4tgt; ²) Zie ashworths voordracht voor het Britsch Genootschap, 1837;

Remarks upon the Importance of an Inquiry into the Amount and Appropriation 0/ Wages by the Working Classes, door W. felkin (Londen 1837, 16 pag.).

³j De Loodgietersbond (in 1848 gereorganiseerd) beheerscht nog steeds zijn tak van nijverheid en behoud de federatieve organisatie van den Builders' Union. De zuster-organisaties van timmerlieden en metselaars (thans genaamd de General Union of Carpenters and Joiners en de United Operative Bricklayers'¹ Trade and Accident Society) zijn respectievelijk achterhaald en min of meer in de schaduw gesteld door An Amalgamated Society of Carpenters and Joiners en de Operative Bricklayers* Society. ❖

143

zeer krachtigen en snellen groei gedurende enkele jaren, doch ook van vele welgeslaagde korte stakingen ter verkrijging van arbeidsvoorwaarden en tot handhaving van het uurloon. Van de Schotsche Steenhouwersvereeniging wordt gezegd, dat zij in het regelen van vak-aangelegenheden nóg actiever en invloedrijker was en nagenoeg alle Schotsche steenhouwers omvatte. Er zijn ook blijken van onofficiëele federatieve samenwerking tusschen de nationale bonden van steenhouwers, timmerlieden en metselaars. Ongelukkiglijk werden de verspreide afdeelings-organisaties door de afwezigheid van modern organisatorisch raderwerk, als beroepsraden, vakvereenigings-congressen en permanente gemengde comité's, belet eene algemeene beweging te vormen. Deze stand van zaken werd in het jaar 1837 verbroken door de geruchtmakende werkstakingen te Glasgow, de langdurige gerechterlijke vervolging en zware bestraffing der leiders en de benoeming eener parlementaire commissie van enquête naar de gevolgen van het herroepen der combinatie-wetten. 4

4 Wij zijn niet van plan bier door te dringen in de détails

van het befaamde proces der vijf Glasgowsche katoenspinners, beschuldigd van samenzwering, gewelddadige vrees-aanjaging en moord op mede-werklieden. Maar het is een der „beroemde processenquot; in de geschiedenis der vakvereenigingen, en uit de gevoels-manifestaties die er door werden uitgelokt, blijkt de geest der werklieden tot in zijne diepste roerselen.¹) De voor de rechtbank afgelegde en later voor de enquête-commissie van 1838 herhaalde getuigenissen, laat geen redelijken twijfel datde Katoen-Spinnersbond als zoodanig een schrikbewind had ingesteld en dat enkele der in staat van beschuldiging gestelde leden persoonlijk schuldig waren niet alleen aan opruiing, doch ook aan feitelijk geweld, zoo niet aan moord. Ondanks dat hadden zij de geheele arbeidersklasse aan hunne zijde en hunne veroordeeling tot zeven jaren deportatie werd met evenveel verontwaardiging begroet als die der arbeiders van Dorchester vier jaren te voren. Dat was een der natuurlijke gevolgen van het klasse-despotisme en de nauwelijks-bedekte rebellie, die wij reeds beschreven hebben. Het plegen van geweld door de werklieden hetzij tegen hardnekkige patroons, of tegen verraders in 4^ amp;

amp; ') Behalve dat zij zorgde voor volledige verslagen in de couranten,

gaf de vakvereenigings-commissie tegen lagen prijs een verslag der terechtzitting uit, dat niet bewaard is gebleven. Nog een tweetal uitgebreide verslagen werden uitgegeven en kunnen nog geraadpleegd worden, nl. Report of the trial of Thomas Hunter and other operative cotton-spinners in Glasgow in /SjS, door Archibald Swinton (Edinburgh 1838) en The trial of Thomas Hunter, etc., the Glasgow Cotton-spinners, door james Marshall (Glasgow 1838). Zie ook de Autobiography of Sir Archibald Alison (London 1838); de Northern Star van 1837—38; de Annual Register van 1838, pag. 206—7; en de getuigen-verhooren der commissie van enquête naar de combinaties, 1838. ^

144

hunne eigen rangen, werden op ongeveer dezelfde wijze beschouwd als de politieke misdrijven van een aan vreemde overheersching onderworpen ras. Zulke daden wezen dan ook eigenlijk niet op eenigerlei zedelijke tekortkoming van den kant der bedrijvers. Niemand beschuldigde de vijf Glasgowsche katoenspinnners van slecht karakter of gedrag en minstens vier hunner waren lieden van erkende braafheid en toewijding. ■) Hunne onbillijke behandeling gedurende hun voor-arrest en in nog grooter mate hunne veroordeeling tot deportatie, wekten de sympathie der radicale parlementsleden op en WAKLEY, afgevaardigde van Finsbury, aarzelde niet hun zaak in het Lagerhuis ter sprake te brengen, als een geval van wettelijke verdrukking en onrechtvaardigheid.

Terzelfder tijd hadden de vakvereenigingen van Dublin en Cork aanleiding gegeven tot ernstige klachten, door pogingen tot het stichten, en dat niet zonder geweldpleging, van een daadwerkelijk monopolie in zekere geschoolde ambachten. Hun optreden was door DANIEL O'CoNNELL afgekeurd, wien zij op hun beurt verworpen en aan de kaak gesteld hadden. 0'CONNELL deed Wakley's vriendschappelijke motie ten gunste eener enquête naar het geval der katoenspinners verwerpen door eene ernstige philippica tegen het vakvereenigingswezen. Door eene meesterlijke ontleding van de reglementen der lersche vereenigingen, die, het moet erkend worden, afschuwelijk zelfzuchtig waren, veroordeelde hij in eene buitengewoon krachtige redevoering alle pogingen van den kant der vak-combinaties tot regeling van de arbeidsvoorwaarden. De erkende methodes van het moderne vakvereenigingswezen, zooals het handhaven van een minimum-loon, werden door hem evenzeer veroordeeld als de onsociale en drukkende monopolies, waarvoor de lersche vakvereenigingen sinds lang berucht waren geweest. De regeering beantwoordde zijne redevoering door het toestaan eener commissie die een onderzoek naar de geheele kwestie zou instellen; en nogmaals zag het vakvereenigingswezen zich genoodzaakt zijne positie als blijvend element van sociale organisatie te verdedigen. Het geval der katoenspinners van Glasgow en de benoeming dezer parlementaire commissie, deden voor het oogenblik het solidariteitsgevoel in de vakvereenigingswereld herleven. Een gemeenschappelijk comité uit de vakvereenigingen van Glasgow werd gevormd, ten doel hebbende gelden voor de verdediging der gevangenen in te zamelen, waartoe men zich mede in betrekking stelde met alle bekende vakvereenigingen. Beduidende bedragen werden bijeengebracht, daar de terechtzitting, zeer ten

4!gt; ') De vijf gevangenen ontvingen in 1840 gratie, als gevolg van hun

voorbeeldig gedrag. In het Trades Journal van Augustus 1840 komt een door het vijftal onderteekend schrijven voor, betrekking hebbende op de inzameling ten hunnen behoeve, door het Londensche comité gehouden.

10 - Sidney Weuh. 145

koste der gevangenen, herhaaldelijk uitgesteld werd; en toen zij eindelijk in Januari 1838 terechtstonden en veroordeeld werden, werd eene gemeenschappelijke agitatie tot vermindering hunner straf aangevangen. Terzelfdertijd was bekend geworden, dat over een soort van onderzoek naar het vakvereenigingswezen gedacht werd. De unions maakten onmiddelijk schoon schip. De Steenhouwers-Vereeniging, die het afnemen van ecden reeds afgeschaft had, besloot, om beter gewaarborgd te zijn tegen onwettige praktijken, „dat alle soorten van uiterlijke teekenen, toelatingsceremoniën en wachtwoorden buiten werking gesteld en geheel en al afgeschaft zullen zijnquot;. ') De Stucadoors van Dublin schorsten formeel hun huishoudelijk reglement en stelden de uitgave eener nieuwe editie tot na het onderzoek uit. quot;) Te Glasgow, de hoofdzetel der wanordelijkheden, verbrandden verschillende vereenigingen — waaronder de plaatselijke organisatie der timmerlieden — hunne notulenboeken en archieven van het laatste jaar. De Londensche vereenigingen benoemden een comité. The London Trades Combination Committee (Comité der Londensche Vak-combinatie), om de zaak der vereenigingen in de parlementaire enquête te leiden. LoVETT, toen welbekend als radicaal politicus, werd secretaris en richtte een opwekkende oproep aan de vakvereenigingen des lands, waarin om geld en getuigenissen gevraagd werd. ³) Maar de parlementaire commissie bleek zoowel slordig als onbeduidend te zijn. De regeering, die haar alleen toegestaan had om eenerzijds ontslagen te zijn van den lastigen WAKLEY en anderzijds van O'CüNNELL, was blijkbaar niet van plan handelend op te treden; en de commissie, welker leden altijd schaars aanwezig waren, streefde niet naar een algemeen onderzoek, doch bepaalde zich feitelijk tot Dublin en Glasgow. O'CüNNELL kreeg de door hem gewenschte gelegenheid, om, door middel van uitgezochte getuigen, den gewelddadigen en monopolistischen geest, welke de lersche vereenigingen bezielde, te doen blijken. Ten opzichte van Glasgow was de voornaamste getuige de Schout, later SIR ARCHIBALD, ALISON, wiens krachtdadig optreden de katoenspinners dier stad bedwongen had. De vakvereenigingen behoefden hunnerzijds nauwelijks getuigen te doen verschijnen; maar John DüHERTV, die toen meestcr-boek-drukker en boekverkooper geworden was, werd toegelaten de organisatie der spinners van Manchester en de ongelukkige genootschappen van 1829—31 te beschrijven. De enquête had niets anders tot

lt;ugt; ') Fortnightly Circular der Steenhouwers, van 19 Januari 1S38. 4!gt;

4- ') Getuigenis van W. Darcv, de secretaris, tweede rapport der

commissie van 1838, pag. 130. ^

lt;êgt; ^:i) Circulaire gedateerd 1 Maart 1838, in het archief der Steen

houwers-Vereeniging; en y/n Addrcs from the London Trades Comviittee appointed to watch the Parliamentary Inquiry into Combinations (Londen 1838).

146

resultaat dan het aanbieden van twee deelen getuigenissen aan het Lagerhuis, waarbij zelfs geen rapport gevoegd was. Het schijnt verwacht te zijn geworden dat de commissie opnieuw benoemd benoemd zou zijn om haar taak te voleindigen; maar toen de volgende zitting kwam, raakte de zaak in den doofpot. 4?

Het tijdelijke vleugje, veroorzaakt door het proces tegen de katoenspinners en de parlementaire enquête, hield het voortdurend verval van het vakvereenigingswezen over het geheele land niet tegen. Handel en industrie, die sinds 1836 achteruitgaande waren, ging het plotseling nóg slechter. Het tiental jaren sloot met drie, zóó mager als ooit te voren gekend waren; er heerschte algemeene ellende. Het ledental der nog bestaande vakvereeni-gingen nam snel af. De Engelsche Steenhouwers, misschien wel de sterkste van de vereenigingen dier dagen, brachten zich in 1841 tot een volslagen bankroet, door hunne noodlottige werkstaking bij den herbouw van het parlementsgebouw, gericht tegen een gehaten opzichter. De Schotsche Steenhouwers-Vereeniging, van gelijke of grootere kracht, viel, om ons onbekende redenen, ongeveer terzelfder tijd ineen. De vakvereenigingen te Glasgow waren door de rampen van 1837 totaal gedesorganiseerd. De katoenbewerkers van Lancashire vertoonden geen teeken van leven, terwijl opkomende vereenigingen, als de IJzergieters, de Stoommachinebouwers-gezellen en Molenwerkmakers, en de Ketelmakers, verlamd werden door de groote uitgaven ten behoeve van werkelooze leden. De geestestoestand der arbeidende klassen was niet gunstiger dan de toestand van handel en nijverheid. Woeste ontevredenheid en sombere gramschap waren de kenmerken dier periode. Haat tegen de nieuwe armenwet, tegen de onbillijke belasting op levensmiddelen, tegen de algemeene onderdrukking der heerschende klassen, vlamt op in de vakvereenigingskronieken van dien tijd. De agitatie ten gunste der „Zes Puntenquot;, in het leven geroepen door Lovett en anderen in de Working Mitt's Association (Werklieden-Genootschap) van 1836, werd het middenpunt van het streven der arbeidende klasse. De oplaag van de Northern Star (Noordster), opgericht op het einde van 1837, overvleugelde weldra die van alle andere provinciale couranten. De sprekers van den Anti-Corn Law League (Hond tegen de Graanwetten) deden de openbare ontevredenheid toenemen, zelfs toen hun eigen bizonder heilmiddel geen ingang vond. Ken algemeen wanhopen aan con-stitutioneele hervormingen, leidde tot den toenemenden invloed der voorstanders van geweld onder de Chartisten en tot de oproerige stroomingen van 1839—42.

De politieke gebeurtenissen dier dagen vallen buiten het kader van dit werk. De beweging der Chartisten speelt van 1837 tot 1842 de voornaamste rol in de annalen der arbeidende klasse

147

en verlaat het tooneel niet vóór 1848. Achtenswaardig geworden door de oprechtheid, toewijding en heldhaftigheid zelfs der massa, werd zij te schande gemaakt door den bombast harer sprekers en de politieke en economische kjvakzalverij harer verwaande en onbekwame leiders, wier naijver en intriges haar ten slotte op niets deden uitloopen. In al deze opzichten is zij zoozeer een type der negentiende-eeuwsche revolutionnaire bewegingen, dat hare volledige geschiedenis voor onze jonge democratie van de grootste waarde zou zijn. Hier is het alleen noodig te zeggen, dat er evenmin reden is om te gelooven dat de vakvereenigingen te eeniger tijd een onderdeel uitmaakten van de Chartisten-beweging, als zij het deden van de Owensche agitatie van 1833-—34, hoewel hare leden eenige der vurigste strijders voor het Charter leverden. Enkele bedrijven, als de schoenmakers, schijnen volslagen van het Chartisme doordrongen te zijn geweest en poogden voortdurend andere vakvereenigingen tot de zaak over te halen. De kwaadaardige stakingen van 1842 in Lancashire en de midden-graafschappen, naar het beweren van sommigen aangestookt door den Anti-Corn Law League, werden aangegrepen door de Chartisten en bijna omgezet in politieke opstanden. De vergadering van gedelegeerden der vak-clubs van Lancashire en Yorkshire, die de leiding had eener toen in vollen gang zijnde „algemeene werkstaking ten gunste der loonen van 1840,quot; besloot in Augustus 1842 aan alle loonarbeiders aan te bevelen ,,het werk te staken totdat het Charter de wet des lands geworden is.quot; ¹) Gedurende eenige weken zag het er werkelijk uit, alsof de vakvereenigings-beweging, wat er dan nog van over was, meegesleept zou worden in den politieleen stroom. Maar de klaarblijkelijke dwaasheid van uitgehongerde menschen te bewegen het werk te blijven staken totdat de geheele politieke machinerie des rijks veranderd zou zijn, moet de scherpzinniger vakvereenigings-mannen spoedig duidelijk geworden zijn. Toen in Chartisten-meetings te Sheffield besloten werd tot eene „algemeene werkstakingquot; ter verwezenlijking van het Charter, maakten de secretarissen van zeven plaatselijke vakvereenigingen in de couranten bekend, dat hunne organisaties niets uitstaande hadden met de meetings of de besluiten. En het mag betwijfeld worden, of in eenig geval eene vakvereeniging zelve, onderscheiden van zekere leden die toevallig gedelegeerden waren, eene formeele adheasie-betuiging aan het Chartisme heeft afgelegd. In de vakvereenigings-notulen dier dagen, welke heden nog bestaan, zooals die der Boekbinders, Letterzetters, IJzergieters, Katoenspinners, Stoommachinemakers en Steenhouwers, is geen spoor te vinden van Chartistische resoluties, hoewel in de

4gt; ') Northern S/ar van 20 Augustus 1842.

•0» ²) Sheffield Iris van Augustus 1842.

148

Fortnightly Circular (Veertiendaagsche Circulaire) der Steenhouwers herhaaldelijk uitgevaren wordt tegen de „beruchte verdrukking door de nieuwe armenwet,quot; ') terwijl de Ijzergieters, Letterzetters en Katoenspinners moties aannemen ten gunste van vrijhandel. Eene gedeeltelijke verklaring dezer terughoudendheid ten opzichte van het meer begeesterende Chartisme, is ongetwijfeld te vinden in den algemeen aangenomen regel, waarbij politiek en godsdienst van bespreking in de vakvereeniging werden buitengesloten — een regel waartegen in 1842 werd geprotesteerd door een geestdriftig Chartistisch afgevaardigde der Boekbinders op de conferentie te Manchester. -) Er moet echter in de onwilligheid der vakvereenigingen om gemengd te worden in de Chartistische agitatie, iets meer gelegen hebben dan eenvoudige gehoorzaamheid aan het reglement. Met reglement had de georganiseerde vakken van 1831—32 niet belet deel te nemen aan de kiesrecht-beweging. De banieren der Edinburgsche vak-clubs werden vertoond in de demonstratie ter gelegenheid van de verwerping der kieswet in 1831. Toen het Hoogerhuis toegaf, organiseerden de Birminghamsche vakvereenigingen zelf een triomfale optocht, waarvan de middenklasse zich verre hield. ^:i) Uit de notulen der Londensche Borstelmakers blijkt, dat zelfs bijdragen uit de vereenigingskas geschonken werden aan kiesrecht-comités. Maar nooit zien wij de vakvereenigingen van [ 839—42 bijdragen aan de fondsen der Chartisten, noch zelfs geld inzamelen ten behoeve van Chartistische slachtoffers. De gevallen van f rost, williams en Jones, de opstandelingen van Newport in 1839, verdienden de sympathie der arbeidersklasse minstens evenzeer als die. dér katoenspinners van Glasgow. Maar de vakvereenigingen toonden geen neiging om ten hunnen behoeve geld bijeen te brengen of adres-bewegingen op touw te zetten. „Nooitquot;, schrijft fergus O'Connor in 1846, „was er misdadiger ongevoeligheid dan die door de vaklieden van Groot-Brittanje werd aan den dag gelegd ten opzichte van het lijden dezer mannen.quot; En hij voegt erbij: „dat als slechts de helft van hetgeen gedaan was geworden voor de arbeiders van Dorchester of de katoenspinners van Glasgow, zou worden verricht ten behoeve van Frost, williams en jones, deze reeds lang in vrijheid zouden zijn gesteld.quot; ^l) 4-4 Het feit was, dat oproerigheid, hetzij Owensche of

Chartistische, hare aantrekkelijkheid voor de arbeidersklasse verloor. Robert Owens economische stellingen nopens het afschaffen van den winst en de opruiming van den winstmaker, waren in den

') Zie bijv. die van October 1839. ') Northern Star van 20 Augustus 1842.

amp; ^a) History of Birmingham, door W. Hutton (Birmingham, uitgave

van 1835). pag. 149. quot; ' lt;5gt;

4!gt; ⁴) Northern Star van 24 Augustus 1846. lt;2»

149

loop dier zelfde jaren overgegaan in de nieuwe coöperatieve beweging, in 1844 ingeleid door de Pioniers van Rochdale. Zij die geloofden in een „nieuw maatschappelijk stelsel,quot; door algemeene overeenstemming te verwezenlijken, waren voortaan meer te vinden in de rijen der met handels-neigingen bezielde coöperators, dan in die der militante vakvereenigingstnannen Onderwijl was het Chartisme gedegenereerd van lovetts hoog ideaal eener volmaakte politieke democratie, tot een onedel grabbelen om het bezit van kleine stukjes land. Het voorbeeld der Fransche revolutie van [848 blies de verdoovende kooltjes gedurende enkele weken opnieuw in vlam; en ettelijke Londensche vakken namen deel aan het ietwat theatrale feest van 10 April 1848, de optocht vergrootende waartegen de I lertog van wellington de Londensche middenklasse in het vuur had geroepen. Maar het gevaar voor revolutie was geweken. Een nieuw werklieden-geslacht groeide op, waaraan het ergste der oude verdrukking onbekend was en dat de economische en politieke philosofie der bourgeois-hervormers had ingezogen. Bentham, Ricardo en Grote werden slechts door weinigen gelezen; maar de activiteit van volks-opvoeders als Lord Brougham en charles Knight bracht „nuttige kennisquot; onder alle leden van de Mechanics' Institutes ') en de lezers van het Penny Magazine (Stuivers Magazijn). De op deze wijze verbreide bourgeois-ideën van „vrije ondernemingquot; en „ongehinderde concurrentie,quot; werden krachtig gerugsteund door de buitengewone propaganda van den Anti-Corn Law League en den algemeenen vooruitgang van vrijhandel. fergus O'connor en bronterre O'brien streden zonder resultaat tegen den toenemenden invloed van Coüden en bright als leiders van den gedachtengang der arbeidende klasse. En zoo blijkt ons uit de vakvereenigings-annalen van 1847—4^» dat men krachtigen tegenstand begint te bieden aan elke beweging ten gunste der oude idealen. De Vereeniging van Stoommachinemakers schorste eenige harer afdeelingen, omdat deze hunne gelden gedeponeerd hadden in Fergus O'Connors L.and Bank. Als twee afdeelingen der Steenhouwers-Vereeniging dezelfde geldbelegging voorstellen, protesteeren de overigen verontwaardigd daartegen, als zijnde eene bespottelijke politieke speculatie. En het is van beteekenis dat deze protesten niet kwamen van de voorzichtige ouderen, wier geestdrift vele teleurstellingen had overleefd, doch van hen die het oude geloof nooit gedeeld hadden. Toen in 1848 de Wolwerkers van Yorkshire voorstelden een boerderij aan te schaffen, ten einde daarop de werkeloozen aan den arbeid te zetten, waren het, zooals ons nadrukkelijk verteld

^ 4^

^ ') Mechanics' Institutes zijn instellingen, in de meeste Engelsche

steden bestaande, in den geest van het Amsterdamsche Ons Huis. Vert.

150

wordt, de jongere leden, die krachtig, doch zonder gevolg, deze handeling bestreden, die een voor de vereeniging vernietigend resultaat had. ^

4 Dat alles vormt het einde der „revolutionnairequot; periode

van de vakvereenigings-beweging. In de volgende kwart-eeuw zullen wij de ontwikkeling der nieuwe denkbeelden en den geleidelijken opbouw der groote „gemengdequot; vereenigingen van geschoolde werklieden waarnemen, met hunne gecentraliseerde administratie, uitkeerings-fondsen en de vervanging, waar mogelijk, van de ruwere methodes van den klassenstrijd door Industriële Diplomatie. 4

'5i

HOOFDSTUK IV.

De nieuwe Geest en de nieuwe Vorm.

4 Wij hebben de prachtige verwachtingen van 1829—42

zien eindigen in bittere ontgoocheling — wij zullen nu de vak-vereenigingsmannen der volgende generatie grootendeels zien slagen in het bereiken hunner beperkter doeleinden. Ter zijde stellende alle plannen van sociale revolutie, legden zij er zich met beslistheid op toe, het hoofd te bieden aan het ergste der wettelijke en industriëele onderdrukking die zij te verduren hadden en bouwden ten dien einde langzaam organisaties op, die onmisbare gedeelten zijn geworden van het gebouw eens modernen industriëelen staats. Dat succes schrijven wij hoofdzakelijk toe aan de toenemende ontwikkeling der massa en aan de practischer overwegingen, die na 1842 de vakvereenigingswereld begonnen te beïnvloeden. Maar wij moeten de uitwerking van economische veranderingen niet over het hoofd zien. De periode tusschen 1825 en 1848 was merkwaardig door de veelvuldigheid en de scherpte harer handels-malaises. Vanaf 1850 was de uitbreiding der industrie gedurende vele jaren zoowel grooter als geduriger dan in welk vroeger tijdperk ook. ') Het is geen toevallige overeenstemming dat die jaren van voorspoed ook zagen dat de vakvereenigingswereld een „nieuwen vormquot; van organisatie invoerde, waarbij het vakvereenigingswezen financiëele kracht kreeg, een geoefende staf van bezoldigde bestuurders en stabiliteit in het ledental als te voren onbekend waren. 4 De toestand dat het Chartisme de bovenhand had op

het vakvereenigingswezen, bleef beperkt tot de slechte tijden van 1837—42. Onder den invloed van de snelle verbetering en de betrekkelijke welvaart die volgden, brokkelde de Chartisten-agitatie weg en een beduidende herleving van het vakvereenigingswezen had 4 4

Qquot; Tusschen 1850 en 1874 fuitgezonderd misschien gedurende den

Amerikaanschen burger-oorlog) was er geen vermindering in onzen uitvoerhandel, die vergeleken kan worden bij de ernstige verminderingen van 1826, 1829, 1838, 1842 en 1846. Wij beweren niet eene verklaring van dit verschil te geven, doch veroorloven ons den lezer te herinneren aan de overeenstemmende vermeerdering der goud-productie, den invloed van vrijhandel en spoorwegen en, zooals de bi-metallisten ons willen doen gelooven, de regelingen van het muntwezen die in 1873 ten einde gebracht werden. lt;2gt;

152

tot gevolg de her-oprichting (omstreeks 1843) van den Potters'' Union (Fottenbakkersbond), van een actief Cottonspinners Association (Katoenspinners Genootschap) en (1844) de samensmelting der Londensche en provinciale vereenigingen van letterzetters in de National Typographical Society (N ati onale Typografische Vereeniging). De machtige United Flint Glass Makers Society (Gecombineerde Vereeniging van Kristalglasmakers) — gereorganiseerd in 1849 als de Flint Glass Makers'quot; Friendly Society of Great Britain and Ireland — dateert van hetzelfde jaar. Gedelegeerden-vergaderingen van andere vakken hadden plaats en nationale vereenigingen van kleermakers en schoenmakers werden opgericht. Ken nationaal congres van leerlooiers stichtte in 1845 een federatieven bond van alle plaatselijke clubs in het vak Maar de belangrijkste der nieuwe lichamen was de Miners' Association of Great Britain and Ireland (Mijnwerkersbond), in 1841 te Wakefield gesticht. ') Tot dat oogen-blik waren de mijnwerkers, die in werkelijke lijfeigenschap gehouden werden door den gedwongen winkelnering en het gebruik der jaarlijksche verhuringen, nooit verder gekomen dan tot vluchtige werkstakings-organisaties. Sterke provinciale bonden groeiden echter nu op in Nothumberland en Durham zoowel als in Lancashire en Yorkshire ; en het nieuwe lichaam was de federatie dier provinciale organisaties. Onder de leiding van Martin Jude ontwikkelde het eene buitengewone propagandistische bedrijvigheid, op één oogenblik niet minder dan drie en vijftig organisateurs bezoldigende, die alle kolenmijnen des land bezochten. De gedelegeerden-vergaderingen van 1844 vertegenwoordigden feitelijk alle mijndistricten van Groot-Brittanje en het ledental steeg, naar men zegt, tot minstens 100.000. ²) é-

4 Een voornaam kenmerk dezer herleving van het vak-

vereenigingswezen was een hardnekkige wederstand tegen wettelijke onderdrukking. Hoewel de meer sensationeele vervolgingen van vakvereenigingsleiders hadden opgehouden met de afschaffing dei-onwettige eeden, werd niettemin in alle deelen des lands eene onafgebroken reeks vervolgingen ingesteld tegen de leden, gevolg van de uitlegging door magistraten gegeven aan de wet regelende de verhouding tusschen meesters en knechten. De mijnwerkers in het bizonder werden gehinderd door lange verhuurtermijnen, gedurende welke zij verplicht waren te dienen wanneer dit gevorderd werd, doch geen zekerheid hadden van te zullen werken.

4 4

') The Colliers' Guide, showing the Necessity of the Colliers Uniting to Protect their Labour from the Iron Hiincl of Oppression, etc., door J. B. Thomson (Bishop Wearmouth 1843); en zie vele verslagen in de Nurihern Star van 1843 tot 1848. ^

') Northern Star van 1843—-44; Fynes' Miners of Northumberland and Durham, hoofdst. VIII. 4

153

Onbedreven in wettelijke spitsvondigheden en nog niet voorzien van eene geoefende klasse van vakvereenigings-secretarissen, werden zij slachtoffers van duizend-en-een uitlegginkjes en formaliteitjes. De Mijnwerkersbond van Northumberland en Durham bestreed de moeilijkheid op practische wijze. Zij stelden W. P. ROBERTS, ') een bekwaam en energiek advocaat, met sterke arbeiders-sympathieën, aan, om elk proces voor de plaatselijke rechtbanken uit te vechten. In 1844 volgde de Miners' Association of Great Britain and Ireland dat uitstekende voorbeeld, door ROBERTS te benoemen tot zijn vasten rechtsgeleerden raadsman, op een salaris van 1000 p. st. per jaar. De „mijnwerkers' procureur-generaalquot; zooals hij genoemd werd, legde bij de verdediging zijner cliënten eene onvermoeide activiteit aan den dag en trad weldra op in alle vakvereenigings-processen. Voor de eerste maal vonden de magistraten in alle deelen des lands een taaie, bekwame rechtsgeleerde tegenover zich, die, veel vernuftiger dan de werkgevers, even weinig gewetensbezwaar maakte als deze, waar het gold zijn voordeel te doen met elke wettelijke spitsvondigheid. 4

4 In een brief, geschreven in 1851 aan de Flint Glass

Makers' Friendly Society, geeft ROBERTS zelf een levendig beeld van de moeilijkheden waarmede de vereenigingen te kampen hadden. Na de wet, zooals hij die opvatte, verklaard te hebben, gaat hij als volgt voort: „Maar het is buitengewoon moeilijk om den lieden der tegenover u staande klasse te bewegen de dingen uit dat oogpunt te bezien. Ik bedoel dat niet sarcastisch, maar als een feit, dat ik door langdurige waarneming en ondervinding heb leeren kennen. Er zijn inderdaad rechters die eerlijk genoeg zijn en die wenschen hun plicht te doen. Maar al hunne neigingen en omstandigheden zijn tegen u. Zij luisteren naar uwe tegenstanders, niet alleen dikwerf, maar met genoegen — zoodat zij beter op de hoogte zijn

4 4

4 ') William Prowïing Roberts, de jongste zoon van den Eenv.

Thomas Roberts, van Chelmsford, werd in 1806 geboren en vestigde zich als rechtsgeleerde te Manchester. Hij was een enthusiastisch Chartist en vriend van Fergus O'Connor, van wiens Land Bank hij rechtsgeleerd adviseur was. Vanaf 1843 komt zijn naam in bijna alle rechterlijke aangelegenheden der vakvereenigingen voor. De catastrofe van 1848 berokkende zijne reputatie eenig nadeel, maar hij trad niettemin nog gedurende vele jaren vaak als rechtsgeleerde op. In 1867 organiseerde hij de verdediging van Allen, Larking en O'Brien, de lersche „Martelaren van Manchester,'' die opgehangen werden wegens de verlossing van gevangen Fenians en den moord van een politie-agent. In latere jaren trok Roberts zich terug in een landhuis in de buurt van O'Connorville, bij Rickmansworth, het tooneel van een van O'Connors koloniën, waar hij op 7 September 1871 overleed. Eene brochure over het wetsontwerp op de vakvereenigingen van 1871 (Londen 1871) is het eenige geschrift van zijn hand dat wij hebben kunnen ontdekken, maar hij schijnt ook een verslag van het proces tegen de machinebouwers uitgegeven te hebben, benevens die van eenige andere processen. O

'54

van hetgeen tegen u wordt ingebracht, dan van hetgeen ten uwen gunste is. Naar u luisteren zij ook — maar in een soort van stemming als „beklaagde, gij zijt bevoegd elke verklaring af tc leggen die gij noodig oordeelt en de rechtbank is verplicht u aan te hooren; maar denk er om, wat gij ook moogt zeggen, enz.quot; In het eene geval bemerkt gij den hartelijken glimlach van welgezindheid; in het andere de bespottende grijns, schoon somtijds vermengd met wat nare vriendelijkheid. Dan is daar nog de wetenschap van uwe verpletterende macht bij eendrachtig optreden en die veroorzaakt natuurlijk een overeenkomstig verlangen om u tot eiken prijs het hoofd te bieden. En er zijn honderde andere consideraties, die alle dezelfde uitwerking hebben : meetings, politieke overwegingen, huwelijksbanden, hoop op erfenissen, enz. Ik zeg niet dat alle rechters aldus beïnvloed zijn, noch alle in gelijke mate; maar het is stellig, zelfs in het gunstigste geval, een moeilijk werk ten behoeve van een werkman te strijden in eene kwestie die eenigen twijfel ten zijnen nadeele openlaat. Het is mij nooit voorgekomen dat ik een magistraat ontmoette, die eene overeenkomst tusschen patroons om een zekeren „lastigen kerelquot; niet in het werk te nemen, als eene onwettige handeling beschouwde; keer evenwel de zaak om, en het wordt onmiddelijk eene geduchte samenzwering, die door den sterken arm der wet moet onderdrukt

worden, enz.....Toen ik optrad voor de Kolenmijnwerkersbond

in het Noorden, namen wij het op tegen eiken afzonderlijken onderdrukkingsmaatregel, zelfs in gevallen waarin wij zeker waren te zullen verliezen; en het resultaat was, dat er na korten tijd geen onderdrukking meer was die bestreden moest worden. Want het moet in het oog gevat worden, dat verdrukking als waarvan wij hier spreken — die ten slotte slechts een meer nette en laffe manier van stelen is — onmiddelijk wijkt voor eene besliste en krachtige oppositie. In het Noorden zouden wij deze zaak eerst voor het kantongerecht gebracht hebben, dan voor het hof en eindelijk misschien voor het hooggerechtshof.quot; ¹) amp;

égt;

amp; ') Flint Glass Makers' Magazine van October 18 51. In de jaren 1847—48

hadden vele buitengewoon wraakgierige vervolgingen tegen vakvereenigings-mannen plaats gehad. Behalve het geval der machinebo invers, waarop wij later zullen terugkomen, werden in 1848 een en twintig Londensche steenhouwers vervolgd wegens samenzwering, maar na herhaald uitstel gaf de beschuldigende werkgever geen verder gevolg aan de zaak. De Sheffieldsche scheermessenslijpers liepen grooter gevaar, John Drl'rv en drie andere leden hunner vereeniging werden vervolgd en veroordeeld tot tien jaren deportatie, op aandrijven van het Genootschap tot bescherming der Sheffieldsche Fabrikanten, en op de onbewezen beschuldiging van twee nietswaardige boeven, dat zij dezen hadden aangezet machines te vernielen. Deze monsterachtige rechtsverdraaiing wekte de grootste verontwaardiging op. Openbare vergaderingen werden gehouden door het Nationale Genootschap der Vereenigde Vakken. Het vonnis werd op

155

Een der resultaten van roberts' succesvol optreden is misschien te zien in het indienen, in de parlementszitting van 1844, van een wetsontwerp „tot uitbreiding van de bevoegdheid der rechters in het beslechten van klachten tusschen meesters, knechten en ambachtslieden.quot; ') Niet alleen zou iedere rechter bevoegd zijn een bevel tot onmiddelijke in-hechtenis-neming uit te vaardigen tegen eiken werkman, tegen wien diens werkgever een klacht had ingebracht, maar „elke misdraging betreffende zulken dienst of betrekkingquot; zou gestraft worden met twee maanden gevangenistraf, ter beoordeeling van eiken individueelen rechter. Het is gemakkelijk te zien welke eene ruime uitlegging menig vrederechter aan deze vage frase zou gegeven hebben. En roberts waarschuwde zijne cliënten onmiddelijk voor het gevaar. Op zijne aansporing gaf de vergadering van gedelegeerden der kolenmijnwerkers te Sheffield den stoot tot eene krachtige agitatie tegen het wetsontwerp, dat reeds zonder stemming het afdeelings-onderzoek en de tweede lezing was gepasseerd. De Pottenbakkersbond vatte de zaak met bizondere voortvarendheid aan en deed adressen door alle middengraafschappen circuleeren. ³) Een goedgezind afgevaardigde, Thomas SlingSBY Duncombe, belemmerde de verdere behandeling van het ontwerp, die hij tot na de Paasch-vacantie deed uitstellen. Ondertusschen regende het petities op het verbaasde Huis — naar beweerd wordt meer dan twee honderd, vertegenwoordigende twee millioen werklieden. Toen het ontwerp weder in behandeling kwam, vond het alle radicalen en de „Jong Engelandquot; tories tegenover zich. Sir James Graham betoogde zonder succes dat de regeering niets bedoelde dan eene bijeenvoeging der bestaande wetten en voerde al zijne aanwezig zijnde vrienden, waaronder Mr. Gladstone, in den corridor.³) Maar de combinatie aan de

4gt;

grond van een technische fout vernietigd, maar onmiddelijk werd eene nieuwe vervolging tegen de beklaagden ingesteld. De verontwaardiging was echter in die mate gaande gemaakt, dat zij na een jaar van onzekerheid op hun persoonlijke waarborgstelling in vrijheid werden gesteld (12 Juli 1849). Ken Seffieldsch vakvereenigingsman verklaarde dat „de tyrannic der werkgevers zoo groot was geweestquot; in het verdraaien der plaatselijke rechtspleging, dat de mannen hunne grieven ter kennis der regeering brachten. Sir Gkorge Grey gelastte een onderzoek.... Twintig gevallen van personen die door de magistraten veroordeeld waren, kwamen voor eene Commissie van Onderzoek; daarvan werden zeventien vonnissen vernietigd.quot; {Fortnightly Circular der Steenhouwers van 23 November 1848.) lt;Sgt;

') Wetsontwerp No. 58 van 1844, voorgesteld door William Miles. {Hansard deel 73—74.) 4gt;

gt;3» ') Potters Examiner van 13 April 1844. amp;

³) In het Engelsche parlement hebben de stemmingen plaats op

deze wijze, dat de voorstemmers zich door ééne deur uit de zittingzaal verwijderen en de tegenstemmers door eene andere. In de corridors (lobbies) buiten die deuren worden dan de neuzen geteld. Vert. lt;#gt;

156

overzijde, van Duncombe, Waklev, Hume en Fkkrand, met torics als Lord John Manners en eenige verlichte whigs ^ als C. P. Villiers, maakte een einde aan deze poging van de zijde der werkgevers om het stompe wapen der wet te scherpen tegen de gehate vakvereenigingen.²) ^

4- De mijnwerkers hadden minder succes met hunne werk

stakingen dan in hunne rechts- en politieke zaken. In 1844 besloot hiin Nationaal Congres te Glasgow, vertegenwoordigende 70.000 man, met 28.042 tegen 23.357 stemmen, wegens de vele grieven, tot eene werkstaking en de mijnwerkers van Northumberland en Durham, ten getale van ongeveer 30.000, vingen den langdurigen strijd aan tegen Lord londonderry en hunne andere werkgevers, waarvan wij reeds vroeger melding hebben gemaakt — een strijd voor billijker voorwaarden van verhuur en betaling. ³) Na een verbitterden kamp van vele maanden eindigde de staking noodlottig en de groote Miners Association, welker verrichtingen zulk een groote rubriek vormden van de Northern Star van 1844—45, verdwijnt langzamerhand uit de kolommen van dat blad en heeft in 1848 stellig opgehouden te bestaan. ^

lt;êgt; Maar het hoogtepunt dezer herleving van vakvereenigings-

activiteit was de stichting (Paschen 1845) van den National Association of United Trades for the Protection of Labour (Nationale Pond der Vereenigde Vakken tot Pescherming van den Arbeid), eene organisatie, die sommige der denkbeelden zoowel van 0\ven als DoHERTY oprakelde en bijeenvoegde. Deze Pond was, zooals zijne reglementen ons vertellen, uitdrukkelijk gebaseerd „op twee groote feiten; eerstens, dat de nijvere klassen geen behoorlijk dagloon ontvangen voor een behoorlijk dagwerk; en tvveedens, dat gedurende de laatste jaren hunne pogingen om dit te erlangen, op enkele uitzonderingen na vruchteloos zijn geweest. De hoofdoorzaken van dezen toestand zijn te vinden in het isolement der verschillende arbeidersgroepen en de afwezigheid van eene algemeen erkende autoriteit uit de vakken zelf.quot; Maar, anders dan de Owensche beweging van 1833—34, onderscheidde de National Association of United Trades zich van den aanvang af door de gematigdheid harer doeleinden en het beleid harer administratie, aan welke eigenschappen wij zijn betrekkelijk langdurig bestaan van vijftien jaren mogen toeschrijven. Geen poging werd beproefd om

bestaande organisaties in zekere vakken te overvleugelen door

amp;

') Tories zijn de leden der conservatieve partij, mhigs die der oud-liberalen. Vert.

amp; ^J) Hansard deel 73—74. Het wetsontwerp werd op 1 Mei 1844

verworpen met 97 tegen 54 stemmen. amp;

(» ³) The Miners' of Northuuibcrland oud Durham, door Richard

Fvnes, hoofdst. IX. •öquot;

157

eene „Algemeene Vakvereeniging.quot; „De eigenaardige plaatselijke, inwendige en technische omstandigheden van elk vakquot;, zegt het regelment, „maken het noodzakelijk dat ten behoeve van doelmatig inwendig beheer, zijne zaken bestuurd worden door lieden die daarvan practische kennis bezitten. Uit dien hoofde ligt het niet in de bedoeling zich te bemoeien met de organisatie van bestaande vakvereenigingen.quot; Bovendien hadden de voorstanders blijkbaar de bedoeling den Association meer een Parlementair Comité dan een federatie met vak-doeleinden te doen zijn. Zijn doel en plicht werden verklaard te zijn „het beschermen der belangen en het bevorderen van het welzijn der verbonden vakkenquot; door bemiddeling, arbitrage en gerechterlijk optreden en door het bevorderen van „alle maatregelen van politieken, socialen en opvoedenden aard, die dienstig kunnen zijn aan de verbetering van den toestand der arbeidende klassen.quot; ') lt;$gt;

Deze nieuwe poging tot stichting eener nationale federatie, vloeide voort uit een denkbeeld der „Vereenigde Vakkenquot; van Sheffield, belichaamd in een knappen, aan Duncombk ²) gerichten brief van hun secretaris john Drurv. Duncomhe was onder de vakvereenigingsmannen algemeen bekend geworden, niet alleen door zijne vriendschap met fergus O'Connor en zijn vierkante ondersteuning van het Chartisme in het Lagerhuis, maar ook door zijne welgeslaagde obstructie tegen en vernietiging van het wetsontwerp tot regeling der verhouding tusschen meesters en knechten, in de vorige zitting. Hij schijnt Drury's voorstellen aan het oordeel der voornaamste mannen der Londensche vakvereenigingen te hebben onderworpen, die erin toestemden eene commissie tc vormen, welke over het plan rapport zou uitbrengen en eene vergadering van gedelegeerden der vakvereenigingen uit alle doelen des lands bijeen zou roepen. Op Paschen 1845 kwamen te Londen 110 gedelegeerden bijeen, die niet alleen de Londensche vakken vertegenwoordigden, doch ook de mijnwerkers en katoenbewerkers

lt;5gt; ') Rules and liegiilations oj the Association of United Trades for

the Protection of Industry (Londen, 2 Augustus 1845). Er bestaat, voor zoover wij weten, slechts cén exemplaar dezer reglementen, maar alle bizonderheden van zijne stichting en werking zijn te vinden in de Northern Star, die een tijd lang het officieel orgaan was. lt;£gt;

•S^{1 2}) Thomas Slingsdy Duncombe was de aristocratische demagoog

dier periode. Een begaafd man van de wereld, met de gewoonten van een dandy, wijdde hij zich niettemin met merkwaardigen ijver, niet alleen aan de parlementaire zaken der Chartisten en vakvereenigingsmannen, maar ook aan den drogen bestuursarbeid van den Association, waarvan hij voorzitter werd. Het Life and Correspondence (Leven en Brieven) van Duncomhe, door zijn zoon in 1S68 uitgegeven, beschrijft hem bijna uitsluitend als een modieusen man van de wereld en Lagerhuis-politicus, en wil niets weten van zijn degelijker werk voor de vakvereenigingen gedurende de jaren 1845—4S. lt;amp;

s

158

van Lancashire, de wolwerkers van Yorkshire en de midden-graafschappen, benevens de „Vereenigde Vakkenquot; van Manchester, Sheffield, Norwich, Hull, Bristol, Rochdale en Yarmouth. êgt;

é- Het voorloopig rapport, op het congres uitgebracht door

de Londensche Commissie van Vak-Afgevaardigden, is feitelijk de eerste uiting van dien geest van beleidvol doch misschien ietwat bekrompen staatsmanschap, waardoor de vakvereenigingsleiders der volgende dertig jaren zich kenmerkten. ') De Commissie, hoewel de onmiddelijke oprichting aanbevelende eener nationale organisatie ,,tot handhaving der rechten van den arbeid,quot; en „tot bestrijding der tyrannic van eenigerlei wettelijke maatregelen tot onderdrukking der vakvereenigingen, of van die welke het karakter dragen van het wetsontwerp op de' verhouding tusschen meesters en knechten van de laatste zitting, gevoelde ten zeerste het belang van, en den goeden invloed voortvloeiende uit eene goede verstandhouding tusschen den werkgever en den werknemer, wijl zij inziet dat zij gemeenschappelijke belangen hebben en dat de een den ander niet kan benadeelen, zonder dat het bedreven kwaad terugslaat op dengene die het bedrijft. Zij zou daarom wenschen in overweging te geven, dat een van de voornaamste doeleinden van dit Congres zal zijn, het bevorderen eener goede verstandhouding met de werkgevers, ten einde aldus de tegen vakcombinaties bestaande vooroordeelen uit den weg te ruimen, door bij alle gelegenheden te toonen dat zij door aaneensluiting zich als verkoopers van hun arbeidskracht op gelijken voet wenschen te plaatsen met degenen die haar koopen, zich te beveiligen tegen nadeel, doch geenszins het aan anderen te berokkenen. Hoewel de Commissie verlangend is, dat deze gewenschte en belangrijke organisatie zoo volledig mogelijk tot stand komt, voelt zij dat zeer bedachtzaam moet lt;3gt; «fe

4 ') In dit document kunnen wij wellicht de hand herkennen van

t. j. Dunning, een der knapste vakvereenigingsmannen van zijn tijd. In 1799 geboren, werd hij in 1843 secretaris van de Consolidated Society of Bookbinders (lioekbinders-Vereeniging). In 1845 werd hij lid van den National Association, welk lichaam hij na enkele jaren weder verliet. De Bookbinders' Circular, die hij in 1850 oprichtte, werd gedurende de rest van zijn leven grootendeels geheel door hem-zelf geschreven en bevat vele wei-doordachte artikelen over vakvereenigings-aangelegenheden. In 1858 maakte Dunning deel uit van de Commissie van Onderzoek naar de Vakvereenigingen, ingesteld door het Genootschap voor de Sociale Wetenschap, liij leverde eene geschiedenis zijner eigen vereeniging voor het rapport en nam vaak deel aan de volgende jaar-lijksche congressen. Zijn voornaamste letterkundig werk is een opstel, getiteld: Trade Unions and Strikes, their philosophy and intention (Vakvereenigingen en Werkstakingen, hunne wijsbegeerte en bedoeling), (Londen i860, 50 pag.), dat hij schreef voor den prijsvraag door zijn eigen vereeniging uitgschreven voor de beste verdediging det werklieden-organisatie. Dit opstel, dat geen enkele uitgever wilde aannemen, en dat voor rekening zijner vereeniging gedrukt werd, blijft misschien de beste uiteenzetting van het vakvereenigingswezen door een werkman geschreven. Hij stierf in het harnas op 23 December 1S73.

159

worden te werk gegaan bij het samenstellen harer statuten en reglementen, ten einde de fouten die aanwezig waren in en ten slotte leidden tot de vernietiging van den Consolidated Union van 1833, zorgvuldig te vermijden. De Commissie acht het noodzakelijk, de aandacht van die vakken, welke betrekkelijk onvereenigd zijn en welker mannen dientengevolge voor verschillende loonen werken, te vestigen op de groote noodzakelijkheid die er is, dat zij die de hoogste loonen ontvangen, alles moeten doen dat in hun vermogen is, om hunnen mede-arbeiders eene behoorlijke betaling voor hunnen arbeid te doen erlangen en dat door de verschillende vakvereeni-gingen alles moet gedaan worden om de alleen-staande broederen te bewegen zich aan te sluiten, opdat zij beter in staat zullen zijn wanneer zij worden aangevallen gemeene zaak te maken, hetgeen het zekere gevolg zou zijn indien ieder vak zich in aller belang in eene goed-geregelde vereeniging organiseerde. . . . En ten slotte wenscht de Commissie het Congres ernstig in overweging te geven, dat, uitgezonderd datgene waarop reeds gewezen is, ten einde deze belangrijke punten overwogen en hartstochtloos besproken kunnen worden, geen voorstel van politieken aard in discussie te brengen of in overweging te nemen — overtuigd als zij is, dat de eenige manier om deze gewenschte doeleinden naar behooren en met de vereischte consideratie in het belang van alle betrokkenen ten uitvoer te leggen, bestaat in het overwegen en ten uitvoer brengen van niet meer dan één punt tegelijk; en bovendien om vakaangelegenheden en politiek zoo gescheiden en afzonderlijk te houden als de omstandigheden veroorloven.quot; ¹)

4- Uit de verhandelingen van dit Congres blijkt, dat de

front-verandering der vakvereenigingsleiders terugwerkte op de houding der leden. De overlevende invloed van het Owenisme is te bespeuren in den herhaalden terugkeer van het denkbeeld van coöperatieve productie, het streven naar het stichten van landbouwkolonies en het voorstel tot wettelijke vermindering van den arbeidsduur. Maar van de aanvallende taktiek en grootsche plannen van 1830—34 is ternauwernood een spoor te vinden. Werkstakingen werden geringschat en het denkbeeld van het algemeen nederleggen van den arbeid geheel verlaten. De ontwerpen tot coöperatieve productie waren op een geheel ander plan dan OwENS groote schemas. De vakvereenigingsmannen van het Nationaal Congres van 1845 hadden blijkbaar geen visioen van een algemeenen overgang der productie-middelen van de kapitalisten naar de vak-vereenigingen; coöperatie werd eenvoudig beschouwd als een ^ 4^

4 ') Rapport van de Londensche Commissie van Vak-Afgevaardigden

aan het Nationaal Congres van Vak-Afgevaardigden, Paschen 1845; bewaard in de archieven der Steenhouwers-Vereeniging.

160

hulpmiddel bij de vakvereenigings-actie, daar de bondswerkplaats een goedkoope vervanging der improductieve stakings-uitkeering vormde. Behalve aldus formeel de taktiek en pretenties van 1834 te verlaten, verklaarde het Congres zich homogeen met een nieuwe vakvereenigings-taktiek — de taktiek van bemiddeling en arbitrage. In den eisch van „plaatselijke vak-radenquot; (boards of trade)—eene blijkbaar aan de zijdewevers ontleende uitdrukking — zien wij het begin van het stelsel van gezaghebbende onderhandeling tusschen de vertegenwoordigers van kapitaal en arbeid, dat in de laatste helft dezer eeuw het onderscheidend kenmerk van het Britsche vakvereenigingswezen is geworden.

4» Maar de schaduw van het fiasco van 1834 hing nog

steeds over de plannen van algemeene vakvereenigingen. Hoewel bijna alle vakken op het eerste congres vertegenwoordigd waren geweest, besloten de meeste groote organisaties bij nadere over-weging zich buiten het nieuwe lichaam te houden. Wij zien bijvoorbeeld de afdeeling Manchester der Steenhouwers-Vereeniging onverwijld protesteeren tegen de houding van den afgevaardigde der Vereeniging en als hare nadrukkelijke meening uitspreken „dat de opgedane ondervinding ons geleerd heeft, dat wij genoeg algemeene bond hebben gehad.quot; Die opvatting werd ook door het Hoofdbestuur gehuldigd, dat, de zaak aan de stemming der leden onderwerpende, opmerkt, dat „er verscheidene vakvereenigingen in Engeland zijn, even volmaakt georganiseerd als wij, schoon hunne inrichting eenigszins verschillend moge zijn; maar wij vernemen niet, dat één dier vereenigingen zich bij deze nationale vereeniging wenscht aan te sluiten .... Voor vakken die in secties gesplitst zijn en geen nationale organisatie bezitten, moge het wellicht zeer goed zijn tot zulk een verband toe te treden — zij hebben niets te verliezen; maar het is een vraag, die ernstig overwogen dient te worden, of een op zichzelf staande bond in elk vak, niet veel doelmatiger zou zijn dan het heterogene verband in kwestie.quot; ') Een dergelijke meening schijnt bij de Kolenmijnwerkers, wier nationale federatie nog bestond, geheerscht te hebben. Eene gedelegeerden-vergadering van den pas-opgerichten Nationalen Typografenbond besloot met groote meerderheid er buiten te blijven. De Katoenspinners van Lancashire zonden een afgevaardigde naar het uitgestelde congres en stelden zelfs voor, reizende propagandisten aan te stellen, om de voordeden der nieuwe organisatie uiteen te zetten, maar besloten nooit tot feitelijke aansluiting. ²) Het uitgestelde congres van 28 Juli 1845 bestond daarom ^ lt;3gt;

') Fortnightly Circular der Steenhouwers, van 14 Mei 1846. ²) Notulen der gedelegeerden-vergaderingen van de Operative Cotton-spinners, Self-acting Minders, Twiners, and -AVwr^gehouden om den anderen Zondag. Zie 20 Juli, 3 Augustus en 14 December 1845.

11 - Sidney Webb. 161

grootendeels uit de afgevaardigden der kleine of minder goed georganiseerde vakvereenigingen. Ongeveer vijftig afgevaardigden namen aan de verhandelingen, die zes dagen in beslag namen, deel. Men besloot eindelijk de vakvereeniging van de coöperatieve doeleinden te scheiden en twee afzonderlijke, doch elkander bijstaande organisaties te stichten. De National Association of United Trades for the Protection of Labour (Nationale Bond der Vereenigde Vakken tot Bescherming van den Arbeid) nam op zich, op te treden in geschillen tusschen patroons en werklieden en in het belang der arbeiders werkzaam te zijn in het Lagerhuis. De National United Trades Association for the Employment of Labour (Nationale Vereenigde Vakbond tot het Verschaffen van Arbeid) stelde zich voor, kapitaal bijeen te brengen, tot het verschaffen van werk aan arbeiders, die het werk staakten onder door zijn tweelingbroeder goedgekeurde omstandigheden. Op het tweede congres, dat in Juni 1846 te Manchester plaats had, en waarop 126 afgevaardigden, vertegenwoordigende, naar beweerd werd, 40.000 leden, aanwezig waren, werd de contributie aan de Trade Assocition bepaald op twee stuivers van elk pond weekverdienste; en er werd besloten dat de stakings-uitkeering zou loopen van negen tot veertien shilling per week, het laatste bedrag zijnde het overeengekomen loon der arbeiders in de bondswerkplaatsen. Tot op dien dag was geen staking ondersteund geworden, daar men het voorbarig optreden, dat, naar beweerd werd, den Grand National Consolidated Union ten val had gebracht, wenschte te vermijden. Een aantal betaalde organisators werden aangesteld. De Bond, die tot dien had bestaan uit de wolwerkers en de werklieden in de ijzer-bedrijven der midden-graafschappen, vertakte zich in verschillende nieuwe richtingen. Het Hoofdbestuur der Friendly Society of Operative Carpenters and Joiners (Timmerlieden- en Schrijnwerkers-Vereeniging) — de vereeniging die zulk een belang rijke rol had gespeeld in de beweging van 1830 — vaardigde een manifest aan zijne leden uit, ten gunste van aansluiting en de algemeene secretaris werd een ijverig lid van het Hoofdbestuur van den National Association. De afdeeling Manchester van de National Cordwainers' Society (Nationale Schoenmakers-Vereeniging) spoorde al hare leden en alle vereenigingen van laarzen- en schoenmakers aan, toe te treden. De Pottenbakkers van Staffordshire, de Schotsche Mijnwerkers, de pas-geboren National Association of Tailors (Nationale Kleermakersbond), zoowel als de Londensche afdeelingen der Ketelmakers- en Steenhouwers-vereenigingen, traden toe. De Association werd inderdaad als een macht in het land beschouwd en haalde zich de beleedigende kritiek van de Times op den hals. ')

') Times van 16 November 1846. •£gt;

162

Doch ondanks de wijze bedoelingen zijner stichters, begon hij alras te lijden aan de eigenaardige kwalen van algemeene bonden. De malaise, die in 1845 intrad, bracht in de twee volgende jaren loonsverminderingen, gevolgd door stakingen en uitsluitingen, teweeg. De plaatselijke besturen van den National Association, dikwijls bestaande uit bestuursleden der betrokken vakvereenigingen, beloofden den leden ondersteuning uit de algemeene kas, en vatten argwaan op, toen het te Londen gevestigde Hoofdbestuur hunne besluiten vernietigde. Iedere van den Association deel uitmakende vakvereeniging, achtte hare belangen miskend, of hare grieven verwaarloosd. Eene langdurige werkstaking in de bouwvakken te Manchester, in 1846, zonder goedkeuring begonnen, mislukte jammerlijk, waarbij het plaatselijk bestuur van den National Association verklaarde, dat de catastrofe te wijten was aan het gebrek aan financiëelen steun, die in naam van het centrale lichaam toegezegd was. De kool- en ijzer-mijnwerkers te Holytown, in Lanarkshire, begonnen een strijd tegen hunne werkgevers, die de sympathie der vakvereenigingswereld gaande maakte, doch op een fiasco uitliep. Een even ernstig conflict der katoendrukkers te Crayford, in Kent, had niet meer succes. De Schotsche mijnwerkers klaagden dat zij door den Association onvoldoende waren gesteund geworden; en de mijnwerkers van Lancashire gebruikten een soortgelijke klacht tot voorwendsel van voortdurende onthouding. 4quot; Hoewel Duncomhe's Association het werkstaken had tegengegaan en hoofdzakelijk als een bemiddelend lichaam was opgetreden, betoonden de werkgevers over het geheele land zich gelijkelijk vijandig. Het „documentquot;, dat in 1833—34 een zoo belangrijke rol had gespeeld, verscheen opnieuw, in eenigszins gewijzigden vorm. De werkgevers gaven kennis dat zij plaatselijke vak-clubs duldden, zoo niet goedkeurden, doch even scherp nationale bonden in afzonderlijke vakken, of algemeene bonden van alle vakken, afkeurden. Een plotselinge bezorgdheid voor de onafhankelijkheid van karakter hunner werklieden voorwendende, beweerden zij dat het bestaan van eenigerlei centraal comité, hoe vertegenwoordigend het ook mocht zijn, den arbeiders belette vrije individuen te zijn en hen blootstelde aan de eigenmachtige bevelen van een onverantwoordelijk lichaam. Waar deze houding aangenomen werd, hadden de pogingen van den National Association tot het tot-stand-brengen van minnelijke schikkingen, slechts matig succes. Het Londenschc Hoofdbestuur, niet in staat aan de aanvragen om steun, die dagelijks uit alle deelen des lands binnenstroomden, te voldoen, vaardigde strenge waarschuwingen tegen niet-goedgekeurde stakingen uit, maar had ten slotte steun te verleenen of te weigeren, zonder voldoende kennis der plaatselijke omstandigheden. duncombe hield zich hoofdzakelijk bezig met het opstellen en aanbieden van adressen

163

ten gunste der wettelijke verkorting van den arbeidsduur, en in deze richting bewees hij belangrijke diensten aan het Short Time Committee (Comité voor Verkorten Arbeidstijd) der katoenspinners van Lancashire, dat de wet op den tien-urigen arbeidsdag van 1847 wist te verkrijgen. Het Hoofdbestuur was gedurende die jaren werkelijk meer een parlementair comité voor de geheele beweging, dan eene federatie van vakvereenigingen. Het plan der coöperatieve werkplaatsen, waarvan zooveel verwacht was geworden, bleek in de langdurige conflicten in de stapel-industriën volslagen beuzelachtig te zijn. Eéne bloeiende laarzenmakerij werd gesticht, en het congres van 1847 vond in het geheel honderd drie en twintig man aan het werk, terwijl de ondernemingen zich bepaalden tot die vakken, welke op kleine schaal en met handen-arbeid werden uitgeoefend. In 1848 werd besloten de beide bonden te doen samensmelten en te pogen 50.000 pond sterling bijeen te brengen, om op grootere schaal te kunnen beginnen. Maar vóórdat pogingen daartoe konden worden aangewend, werd de Association door twee slagen getroffen, die hij nooit te boven kwam. Om gezondheidsredenen was DuNCOMliE in den loop van 1848 genoodzaakt zich uit de actieve deelname aan den arbeid van den Bond te onttrekken. En op het einde van het volgende jaar werd de National Association, door eene werkstaking der tinwerkers te Wolverhampton, in een strijd met de werkgevers en met de wet gewikkeld, die zijne kassen uitputte en zijn crediet vernietigde.¹) ^

De latere geschiedenis van den Association ligt in het duister. '²) Hij sleepte gedurende vele jaren op kleine schaal zijn

') üe tinwerkers van Wolverhampton hadden vanaf het oogeiiblik dat zij tot den Association toetraden (1845), gepoogd een uniform stukwerk-loontarief te verkrijgen. Door den invloed van den National Association werd in 1849 een dergelijk tarief door nlle werkgevers op twee na toegestaan. Ken hunner behandelde de werklieden met buitengewone dubbelhartigheid. Zich naar zijne meening voldoende voorbereid hebbende, wierp hij in juli 1S50 het masker af en weigerde pertinent de onderhandelingen voort te zetten. Het woedende industrieele en rechterlijke conflict dat volgde, trok de algemeene aandacht. Vele stakers werden wegens contractbreuk gevangen gezet; en de strijd bereikte zijn toppunt in de vervolging van drie leden van het bestuur van den National Association, benevens van eenige plaatselijke vereenigingsmannen, wegens samenzwering tot molestatie en intimidatie van den werkgever, door de werklieden te bewegen zijn dienst te verlaten. Uit hoofde van rechterlijke spitsvondigheden, eerst opgeworpen door het openbaar ministerie en toen vanwege de beklaagden, werd het proces niet minder dan drie maal behandeld; het eindvonnis werd eerst uitgesproken in November 1851, toen vijf der beklaagden veroordeeld werden tot drie, en een tot cén maand gevangenisstraf. Zie R. v. Rowlands, 5 Cox C. C. p. 436; ook Aanhangsel A van The I.aiv relating to Trade Unions, door Sir WlI.uam erle (Londen 1869). lt;$gt;

²) Duncomhe legde in 1852 het voorzitterschap formeel neder. In 1856 legde de secretaris, THOMAS WINTERS, getuigenis af ten gunste van bemiddeling voor de Enquête-Commissie nopens Patroons en Werklieden

164

bestaan voort, terwijl zijne gesalarieerde bestuurders als adviseurs en vertegenwoordigers van een aantal kleinere vakvereenigingen optraden. In latere jaren was zijn voornaamste werk het bevorderen en steunen van wetsontwerpen tot instelling van verzoeningsraden en zijne volhardende pogingen bereidden stellig den weg voor de Joint Boards (Gemengde Raden) die later ingesteld werden. Maar na 1851 houdt hij op eenigen invloed te hebben over, of een belangrijke rol te spelen in de vakvereenigings-beweging.

4» De National Association of United Trades staat, wat

doel en organisatie betreft, halverwege tusschen de revolutionnaire vrijbuiterij van 1830—34 en de parlementaire actie van 1863—75.

Hij kan eigenlijk beschouwd worden, hetzij als een te laat gekomen „Algemeene Vakbondquot; van een verbeterd type, of als een ontijdig en onvolmaakt Parlementair Comité der vakvereenigingswereld.

En hoewel de groote nationale bonden dier dagen aan zijne handelingen geen deel namen, was zijne gematigde en niet-aanvallende taktiek niets dan eene uiting van den nieuwen geest, die toen in de raadkamers der vakvereenigingen heerschte. Wij zien in de vereenigingen der goed-betaalde handwerkslieden een krachtig streven naar de kennis der feiten nopens hunnen industriëelen en maatschappelijken toestand geboren worden. Dit nieuwe gevoel voor exacte wetenschap kan tot op zekere hoogte toegeschreven ♦

worden aan de toenemende mate waarin de drukkersbedrijven aan de vakvereenigingsbeweging begonnen deel te nemen. Bij het bestudeeren der verslagen van de groote letterzetters-vereenigingen vanaf het begin der eeuw, wordt men getroffen, niet alleen dooide gematigdheid maar ook door de doorwrochte parlementaire formaliteit — men mag bijna zeggen: statigheid harer verhandelingen. In plaats van retorische ontboezemingen over alle werkgevers als „de niet-voortbrengende klassenquot; en geheel-onthouding van onderzoek der détails van vakgeschillen, zien wij de letterzetters zich slechts bemoeien met concrete gevallen van ernstigen aard en iedere belangrijke kwestie verwijzen naar eene „Bizondere Commissiequot; die onderzocht en rapport uitbracht. In 1848 bezigde de London Consolidated Society of Bookbinders (Londensche Roek-binders-Vereeniging) — gesticht in 1786 — een gedeelte harer gelden tot het vormen een boekerij ten behoeve harer leden.

é 4

(Onpartijdige Raden, enz.). Hij deelde mede dat het ledental toen tusschen 5000 en 6000 beliep en dat het hoofdbestuur bestond uit drie bezoldigde leden,

die al hun tijd aan het werk wijdden. Een volgende secretaris (E. Humphries)

verscheen vier jaren later voor eene gelijksoortige commissie en uit zijne getuigenis bleek, dat de Association, schoon nog steeds bestaande, geen deel genomen had aan een der belangrijke arbeidsgeschillen der laatste zeven of acht jaren. Mr. George Howell noemt terloops als datum der ontbinding het jaar i860.

165

Ongeveer 1851 werd een leeszaal, voorzien van dag- en weekbladen, geopend. Vier jaren later werd eene dergelijke biblotheek door de London Society of Compositors (Londensche Letterzetters-Vereeniging) opgericht. In 1842 werd door de jfourneymen Steam-Engine and Machinemakers' Friendly Society (Vereeniging van Stoommachine- en Werktuigmakersgezellen) te Manchester een ontwikkelingscursus opgericht. Zelfs de Steenhouwers, destijds een ruw en ietwat woelig gezelschap, werden aangetast door het nieuwe streven naar zelf-verbetering. De afdeeling Glasgow der Scottish United Operative Masons (Vereenigde Scotsche Steenhouwers) bericht in 1845 met trots, dat zij „een cursus voor wederzijdsche ontwikkeling.... een genootschap tot moreele, lichamelijke en verstandelijke verbeteringquot; heeft opgericht, die zich ten doel stelde een onderzoek naar de vraag: „Is de tegenwoordige verbeterde toestand der machines heilzaam voor de arbeidende klasse, of is hij schadelijk?quot; ^ Maar de krachtigste uiting van dit streven naar kennis, was het stichten van speciale vakbladen door de vereenigingen. De gezamenlijke afdeelingen van den Pottenbakkersbond stichtten in 1843 de Potters' Examiner, een weekblad dat de vakbelangen en techniek van het bedrijf behandelde. ²) De Journeymen Steam-Engine and Machine Makers'quot; Friendly Society gaf tusschen 1841 en 1847 het Mechanicquot;s Magazine uit. In November 1850 haalde Dunning de London Consolidated Society of Bookbinders over tot het uitgeven van de Bookbinders' Trade Circular, in welker kolommen hij eene vakvereenigings-theorie verkondigde, waartegen zelfs Mc. Cullüch nauwelijks iets zou hebben kunnen inbrengen ³) en welk bescheiden orgaan zijner vereeniging hij verhief tot een maandelijksch magazijn van nuttige kennis nopens alles dat met boeken en hunne vervaardiging in verband. Maar het beste dier vakbladen, en het eenige dat zich tot den huidigen dag in een onafgebroken bestaan heeft verheugd, was het Flint Glass Makersquot; Magazine, een maandschrift van 96 octavo bladzijden, in 1850 door de Flint Glass Makers Friendly Society te Birmingham opgericht, dat voorstond ,,de ontwikkeling

'J Fortnigthly Circular der Engelsche Steenhouwers van 25 December 1845. ^ ■Sgt; De Potters* Examiner, gesticht in December 1843, werd in Juli 1848 omgezet in de Potters' Examiner and Emigrants' Advocate, te Liverpool uitgegeven en zich hoofdzakelijk bezig houdende met emigratie. Kort na 1851 hield het op te verschijnen. 4!gt; ❖ ³) Zie in het bizonder de artikelen over „Over Arbeidsloon en Vak-vereenigingen,quot; in het tweede, derde en vierde nummer (December 1850 tot Februari 1851), waarin hij aanneemt dat het algemeene peil der loonen onweerstaanbaar bepaald wordt door vraag en aanbod, maar dat de vakvereeniging, door het verleenen van uitkeering bij werkeloosheid, den individueelen arbeider in staat stelt aan buitengewone tyrannie en afpersing het hoofd te bieden. ^

166

van iederen man in ons vak, beginnende bij den oudste en eindigende bij den jongste .... Als gij niet wenscht te blijven wat gij zijt en nog meer onderdrukking verdurenquot;, betoogde het tot zijne lezers, „zeggen wij tot u: verzamelt kennis; en door kennis zult gij macht krijgen. Laten wij u ernstig raden u te ontwikkelen; neemt kennis inplaats van alcohol — het is aangenamer en duurzamer.quot; !) 4» 4- Met de toenemende bekendheid met industriëele toestanden kwam eene reactie tegen de roekelooze aanvallende taktiek, die het kenmerk was der Owensche blaaskakerij. Hier zien wij opnieuw de drukkers-bedrijven de leiding nemen. Reeds in 1835, toen de Londensche letterzetters hunne vereeniging reorganiseerden, achtte het bestuur het noodig tegen de groote algemeene bonden uit te varen. „Ongelukkiglijk hebben bijna alle tot-nog-toe gevormde vakbonden,quot; berichten zij hunnen leden, „voor hun succes vertrouwd

op afgedwongen eeden en fysieke kracht..... De fout en den

ondergang van alle vakbonden is tot-nog-toe geweest, dat zij de ondeugden navolgden, die zij voorgaven te veroordeelen. Toen zij onvereenigd en machteloos waren, hebben zij hunne werkgevers gebrandmerkt als inhalige slavendrijvers; maar zoodra zij (de werklieden) vereenigd en machtig waren, werden zij op hun beurt tyrannen en poogden op onredelijke wijze meer af te dwingen dan de aard van hun bedrijf vorderde, of dan de werkgevers in staat

waren te geven. Vandaar dat hun fiasco onvermijdelijk was.....

Laten de Londensche letterzetters den Engelschen handwerkslieden een schooner en beter voorbeeld geven; en laat ons, met verwerping der hulp van geslepenheid en ruwe kracht, slechts de onweerstaanbare wapenen van waarheid en rede aanwenden, wanneer wij onze tegenstanders bekampen.quot; ²) Door de rampen van 1837—42 deelde die geest zich ook aan andere vakken mede. Vanaf dien tijd zijn de notulen en circulaires der groote bonden vol indrukwekkende waarschuwingen tegen aanvallend optreden. „Werkstakingen zijn vruchtbaar,quot; zeggen de in raadszitting bijeengekomen gedelegeerden

der Vormers; „in zekere gevallen brengen zij nieuwe voort.....

Hoe vaak zijn niet geschillen voorkomen door een paar woordjes 4 4

') Dit blad bevat een massa nuttige niededeelingen omtrent het vak, speciale verslagen der vakvereenigings-congressen en goed geschreven artikelen over industriëele en economische vraagstukken. Het kenmerkt zich over het geheel door gematigdheid van toon en eerlijke argumentatie. Jammer genoeg is het, voor zoover wij weten, niet bewaard in eene openbare bibliotheek, en wij hebben den Heer Haddleton, secretaris van den beroepsraad te Birmingham, die een volledig stel bezit, te danken voor onze kennismaking met den inhoud. Zie daarin de openings-toespraak voor de Glasmakers van Engeland, Ierland en Schotland, No. 1.

lt;3gt; ^s) Rapport van de Commissie der Londensche Letterzetters over

Samensmelting, 1834. Jaarverslag, 2 Februari 1S35.

167

van pas met de werkgevers! Het is toch zeker geen schande uwen werkgever den aard en omvang uwer grieven bloot te leggen.quot; ¹) Het Hoofdbestuur der Steenhouwers waarschuwt zijnen leden

herhaaldelijk „tegen de gevaarlijke stakings-praktijk.....Blijft er

verre van,quot; dringen zij aan, „zooals gij zoudt doen van een wild dier, waarvan gij weet dat het u zou vernietigen .... Herinnert u wat het was, dat ons in 1842 zoo onbeduidend maakte .... Wij smeeken u, broeders, als gij uw eigen bestaan liefhebt, op alle mogelijke manieren deze nuttelooze werkstakingen te vermijden. Laat ons nog een jaar van ernstige en zorgvuldige organisatie hebben; en als wij ons daarin niet volmaken, moeten wij er nóg een hebben; want het is de wetenschap van den toestand van desorganisatie der werklieden in het algemeen, die den tyran en den uitbuiter aanspoort hen te verdrukken.quot; ²) Eenige jaren later verzoekt de afdeeling Liverpool den steun van alle leden voor het voorstel „dat onze vereeniging niet langer werkstakingen erkent, noch als een middel tot verbetering van onzen toestand, noch als een middel van verweer tegen inbreuken,quot; ³) en stelt in plaats daarvan voor, een emigratiefonds te stichten. De afdeeling Portsmouth overtreft dit voorstel, door er op aan te dringen, dat niet alleen geen stakingen meer zullen plaats vinden, doch dat ook het woord „werkstakingquot; zal worden afgeschaft 1 Het Flint Glass Makers' Magazine is tusschen 1850 en 1855 vol van dergelijke uitlatingen. „Wij gelooven,quot; schrijft de redacteur, „dat werkstakingen het verderf der vakvereenigingen zijn geweest.quot; ') In 1854 besloten de Kristalglasmakers bij referendum, op voorstel van het Hoofdbestuur, de stakings-uitkeering af te schaften. Ter vervanging daarvan werd vaak voorgesteld, dat een slechte patroon zou getroffen worden, door stil-aan zijne werklieden een voor een weg te nemen, daar elders wel betrekkingen voor hen gevonden konden worden. „Als man na man heengaat en niemand (komt) om hunne plaats in te nemen, dan is het dat de trotsche en hoogmoedige geest van den onderdrukker geknakt wordt en hij de macht voelt die hij niet kan zien.quot; ⁶) 4gt;

amp; Het was een deel derzelfde taktiek van beperking van

het gebruik van het wapen der werkstaking, dat in den loop der jaren aan de plaatselijke afdeelingen de bevoegdheid ontnomen werd, den werkgevers den oorlog te verklaren. In de beide groote

4 4

^ ') Adress of Delegate Meeting to the Members of the Friendly Society

of Ironmoulders of England, Ireland and Wales, 26 September 1846. 4

lt;3gt; ^s) Fortnightly Circular van 25 December 1845.

') Fortnightly Circular van Juni 1849. 4gt;

^ ⁴) Januari 1855. 4

⁶) Brief over „De Kwade Gevolgen van Werkstakingen,quot; in het Flint Glass Makers' Magazine van Juli 1850, 4gt;

168

vereenigingen waarvan wij volledige archieven bezitten —de Vormers en de Steenhouwers — zien wij eene geleidelijke centralisatie in de bevoegdheden van het hoofdbestuur. De gedelegeerden-vergadering der Vormers van 1846, droeg het gezag geheel en al aan het Hoofdbestuur op. „Het stelsel,quot; berichten zij, „van te veroorloven dat geschillen erkend worden door vergaderingen onzer leden, die in den regel onder den invloed van een of andere opwinding staan, of van de wijs gebracht worden door een moeien brief van het tooneel van den strijd, is beslist verkeerd. Bij deze gelegenheden voelen onze leden niet die verantwoordelijkheid, die zij behoorden te gevoelen. Zij zijn blootgesteld aan misleiding. Een kranige redevoering, vooringenomenheid, eene scheeve voorstelling, of een schoonschijnende brief — alle te zamen, of een dier dingen kunnen een winkel, of eene geheele afdeeling in een geschil wikkelen dat onrechtvaardig is en mogelijk niet de minste kans tot bereiking van het doel aanbiedt.... Onder den indruk van de waarheid dezer meeningen, hebben wij voor het vervolg de bevoegdheid tot het erkennen van geschillen in handen gesteld van het Hoofdbestuur alleen.quot; ') Het Hoofdbestuur der Steenhouwers verbiedt na 1843 den afdeelingen uitdrukkelijk, winkels te doen staken, zelfs als zij niet van plan zijn de uitkeering ten laste der vereenigingskas te brengen. En hoewel in dezen bond de beslissing omtrent staken of niet staken niet, zooals bij de Vormers, berustte bij het Hoofdbestuur, was iedere afdeeling verplicht haren eisch door middel van de Fortnightly Circular te onderwerpen aan de stemming van alle leden door het geheele land — een maatregel die vertraging veroorzaakte en het Hoofdbestuur gelegenheid gaf zijn invloed ten gunste van vrede aan te wenden. 4gt;

amp; Het feit dat de meeste hoofdbesturen zich vanaf 1845

tegen werkstakingen verzetten, bracht echter niet het prijsgeven van een krachtig optreden in vak-aangelegenheden met zich. De leiders der meer ontwikkelde vakken hadden de economische stelling aanvaard, dat de loonen onvermijdelijk afhankelijk moeten zijn van de verhouding van vraag en aanbod in iedere afzonderlijke soort arbeid. Het scheen eene voor de hand liggende gevolgtrekking, dat het eenige binnen hun bereik liggende middel tot behoud en verbetering van hun toestand, gelegen was in het verminderen van het aanbod. „Alle mannen van ondervinding zijn het er over eens,quot; verzekert de gedelegeerden-vergadering der Vormers in 1847, „dat de loonen het best verhoogd kunnen worden door de vraag naar arbeidskracht.quot; Dientengevolge zien wij het uitvaren tegen

werkstakingen vergezeld gaan van een streven naar de beperking ^

') Address of the Delegate Meeting to the Members of the Friendly Society of Ironmoulders, 1846. 4

169

van leerlingen, het afschaffen van overwerk en het instellen van een emigratiefonds. De Kristalglasmakers verklaren dat „het gebrek aan arbeidskrachten een der grondbeginselen was, vastgesteld door ons congres, dat in 1849 te Manchester gehouden werd.quot; „Het is eenvoudig een kwestie van vraag en aanbod en wij weten allen, dat als wij van een artikel eene grootere hoeveelheid aanbieden dan werkelijk gevraagd wordt, goedkooper worden van dat artikel, onverschillig of het arbeidskracht is of een andere waar, een natuurlijk gevolg is.quot; ') In deze toepassing der leer van vraag en aanbod, voegden zich bij de Kristalglasmakers de Letterzetters, Boekbinders, Vormers, Pottenbakkers en, zooals wij aanstonds zullen zien, de Machinebouwers. ³) Gedurende de volgende tien jaren wordt een emigratiefonds een vaste instelling van vele der groote vereenigingen, die eerst prijs gegeven werd toen men ontdekte dat de weinige duizenden ponden, die voor dat doel bestemd konden worden, geen zichtbare uitwerking hadden in het verminderen van de overtollige arbeidskracht. Bovendien was het 't flinke en energieke lid, dat zijn reisgeld aanvroeg, terwijl de eeuwig-werkelooze, zoo men hem al bewegen kon op reis te gaan, onveranderlijk weder in het vereenigingslokaal verscheen na een kort uitstapje op kosten der vereeniging. ⁸) 4

4 Het schadelooze doch tevens nuttelooze middel der

'b ^l) „Emigratie als middel tot een Doel,quot;/7*«^ Glass Makers'' Magazine

van Augustus 1854; rondschrijven van het Hoofdbestuur, September 1857. lt;3» ') „Als gij dus in eene slapte vijftig man zonder werk hebt, zullen

deze 1015 pond per jaar ontvangen en terzelfder tijd door de werkgevers gebruikt worden als zweep om uwe loonen omlaag te brengen; door hen a 20 pond per hoofd naar Australië te zenden, bespaart gij 15 en zendt hen naar overvloed inplaats van thuis te verhongeren; gij houdt uw eigen loonen goed, door eenvoudig de overtollige arbeidskracht van de markt te verwijderen.'' (Afscheids-toespraak van den secretaris, Flint Glass Makers' Magazine van Augestus 1854.) „Verwijder de overtollige arbeidskracht en de verdrukking zelf zal spoedig tot het verleden behooren.quot; (Dito.) '1gt;

O ³) Emigratiefondsen beginnen ongeveer 1843 in de vak-vereenigings-

verslagen te verschijnen (zie de Potters' Examiner). Gedurende dertig jaren bevatten de boeken der groote vereenigingen nu en dan beduidende posten voor het emigreeren van leden. De tabellarische opgave van uitgaven, gepubliceerd in het jaarverslag der Vormers, toont bijv. aan, dat tusschen 1855 en 1874, 4712 pond op deze wijze is uitgegeven geworden. In de Timmerlieden-Vereeniging bleef een emigratie-uitkeering tot in 1866 bestaan, in welk jaar zij voor goed door den Algemeenen Raad werd afgeschaft, daar vooral de leden, woonachtig in de Vereenigde Staten en de Koloniën zeer tegen dit gebruik der gelden gekant waren. Maar het was tusschen 1850 en i860, dat emigratie het meest in aanzien stond als een onmisbaar deel der vakvereenigingstaktiek. De vakver-eenigingen in de Vereenigde Staten en de Australische koloniën richtten krachtige protesten tot de besturen der Engelsche vereenigingen (zie bijvoorbeeld de Fortnightly Circular der Steenhouwers van Juni 1856), een feit dat, met het wegsterven der „goudkoorts'' en de verandering van opinie in de vakvereenigingen, medewerkte tot het prijsgeven der taktiek. lt;3gt;

170

emigratie, ging samen met het meer dubbelzinnige plan van het vak voor aankomelingen te sluiten. De Kristalglasmakers zijn, evenals de andere branches der glasfabricage, altijd berucht geweest wegens hunne strenge beperking van het aantal leerlingen. Het voortdurende refrein van hun vakblad is: „Handhaaft het reglement en houdt de jongens terug; want dat is de oorsprong van het kwaad, het geheim van onzen vooruitgang, de wijzerplaat waarop onze vereeniging werkt en de hoop van toekomstige geslachten.quot; ') De drukkersbedrijven waren even actief. Bizondere commissies uit de London Society of Compositors waren voortdurend aan het onderzoeken naar de beste manier om jongensarbeid tegen te gaan en het overgaan van leerlingen uit andere vakken te regelen. En de machinebouwvakken, die ongeveer dien tijd in de vakvereeni-gingswereld kwamen, baseerden hunne geheele taktiek op de stelling, dat de ambachtsman die zijn vak op behoorlijke wijze geleerd had, hetzelfde recht had als de docter of de advocaat, om ongediplomeerden buiten zijn beroep te sluiten. 4«

Zoo was de „Nieuwe Geestquot;, die tegen 1850 de vak-vereenigingswereld beheerschte. Inmiddels bracht de gestadige groei der nationale bonden, elk met drie tot vijf duizend leden, steeds toenemende uitkeerings-fondsen en eene wekelijksche contributie per lid, die somtijds een shilling te boven ging, een beduidende ontwikkeling van den bouw der vakvereenigingen met zich mede. De kleine clubs en plaatselijke vereenigingen waren grootendeels beheerd geworden door in hunne vakken werkende lieden, die hun taak als secretaris in den avond vervulden. Bij den groei van nationale organisaties, als de Steenhouwers, de Vormers en de Stoommachinemakers, maakte alleen reeds de omvang der zaken het aanstellen van een der leden noodzakelijk, die zijn geheelen tijd aan de correspondentie en administratie moest wijden. Maar de nieuwe ambtenaar, hoe ijverig en wel-meenend ook, vond zich belast met een taak, waarvoor hij noch door opvoeding, noch door aanleg geschikt was. De archieven dezer vereenigingen openbaren het aandoenlijke streven van ongeoefende werklieden, om zich door de moeilijkheden der combinatie van afdeelingsbestuur en gecentraliseerde administratie heen te werken. Het verstrekken van uitkeeringen door afdeelings-verga-deringen, het beheer en het overmaken der fondsen, de rekeningen voor plaatselijke uitgaven, (inclusief „drank voor het bestuur,quot;) ³)

lt;£gt; 4

lt;5gt; 'l Flint Glass Makers'¹ Magazine van September 1857. 4

lt;Sgt; '') Gedurende die jaren voerden de hoofdbesturen der groote ver

eenigingen oorlog over de „toelage voor drank.quot; In de gewone en financiëele verslagen der vereenigingen van de eerste helft dezer eeuw, was drank een der voornaamste posten van uitgaaf, en in de reglementen werden uitdrukkelijke bepalingen voor het onthaal van bestuurders en leden op alle vergaderingen

171

de geheimen van het boekhouden en de ingewikkeldheden van de rekening en verantwoording, eischten alle een nieuw college van ambtenaren, speciaal uitgezocht en uitsluitend aangenomen voor dat werk. Gedurende die jaren nemen wij een verschuiving van het leiderschap in de vakvereenigingswereld waar, van de toevallige enthousiast en niet-verantwoordelijke agitator naar eene klasse van vaste, bezoldigde ambtenaren, speciaal uit de gelederen der vakvereenigingsmannen gekozen om hunne meerdere zakelijke bekwaamheid. Maar behalve het dagelijksche administratieve werk, bracht de uitbreiding van plaatselijke vereenigingen tot zich over het geheele land uitstrekkende organisaties en het veranderen van onsamenhangende federaties in hecht-vereenigde bonden, het moeilijke proces van het maken van statuten met zich mede. Uit de notulen der Vormers en Steenhouwers blijkt, met hoeveel angstige nauwgezetheid elkander opvolgende gedelegeerden-vergaderingen zochten naar een reglement, dat doelmatig en zonder schokken zou werken. Eéne vereeniging echter, de Journeymen St cam-Engine and Machine Makers' and Millwrights' Friendly Society, behandelde de vraagstukken van inwendige organisatie met bizondere bekwaamheid en bracht ten slotte in de Amalgamated Society of Engineers (Algemeene Machinebouwers-Vereeniging) een

vastgesteld. De reglementen der Londensche Wolwerkers-Vereeniging (1813) zeggen, dat „de Voorzitter voorzien zal worden van de dranken zijner keuze, wijn alleen uitgezonderd.' De Vorniers-Vereeniging (1809J bepaalt dat de tnarshatl 1 commissaris van orde) het bier onpartijdig in de vergadering ver-deelen zal, en dat het den leden verboden is voor hun beurt te drinken, „behalve de bestuurders aan de tafel, of een lid dat voor de eerste maal in de stad komt.quot; Zelfs nog in 1837 zeggen de reglementen der Stoommachine-makers-Vereeniging dat een derde der wekelijksche contributie besteed zal worden aan ververschingen voor de leden, eene bepaling die bij de herziening van 1846 vervalt. In datzelfde jaar verbood de gedelegeerden-vergadering der Vormers het rooken en drinken gedurende haar eigen zittingen en zette deze zelf-onthoudende ordinantie voor, door de reglementen der vereeniging zoodanig te wijzigen, dat de op vergaderingen toegestane hoeveelheid bier, vervangen wordt door het equivalent in geld. „Wij gelooven,quot; luidt het rapport aan de leden, „dat de zaken der vereeniging veel beter gedaan zouden worden, als er geen drank geschonken werd. Onderbrekingen, verwarring en tooneelen van geweld en wanorde zijn vaak de kenteekenen van vergaderingen, waar orde, kalmte en onpartijdigheid moesten heerschen.quot; Tegen i860 hadden de meeste groote vereenigingen alle toelagen voor drank afgeschaft en sommigen hadden zelfs het gebruik van drank gedurende de huishoudelijke vergaderingen verboden. Men moet zich echter herinneren, dat de vakvereenigingen aanvankelijk geen ander vergaderlokaal hadden dan de clubzaal die de kastelein kosteloos ter hunner beschikking stelde, en dat zij de huur eigenlijk door hunne vertering betaalden. Ondertusschen verplaatsten de Letterzetters en de Boekbinders hunne hoofdkwartieren naar eigen kantoorlokalen en de Stoommachinemakers veroorloofde de afdeelingen zalen voor hunne vergaderingen te huren, om de verzoeking te vermijden. In 1850 berichten de Vormers, dat sommige kasteleins weigerden zalen voor vergaderingen af te staan, wegens de toename der afschaffing. 4tgt;

172

„Nieuwen Vormquot; van het grootste gewicht voor de geschiedenis der vakvereenigingen tot stand. 4

4 Om de opkomst dezer merkwaardige vereeniging te

begrijpen, moeten wij terugkeeren tot de vroege geschiedenis van combinaties, die tot-nog-toe in ons relaas der algemeene beweging nauwelijks de aandacht hebben gevraagd. De oorsprong van het vakvereenigingswezen in de machinebouwvakken, is duister. Wij vernemen dat de toenmaals heerschende klassen van molenwerk-makers, op het einde der vorige eeuw sterke, exclusieve en zelfs tyrannieke vakvereenigingen bezaten. ') De molenwerkmakers, die oorspronkelijk molenwerk van allerlei soort, zoowel van hout als van ijzer, maakten, werden door de invoering der stoommachine geleidelijk vervangen door speciale werklieden in verschillende branches van hun vak. De invoering van hetgeen „de economie der machinebouwersquot; genoemd werd, dat wil zeggen : de verdeeling van het molenwerkmakersbedrijf onder afzonderlijke klassen van werklieden, en de vervanging van het standaardloon der molenwerkmakers door het „loon naar bekwaamheid,quot; bracht volslagen desorganisatie onder de geschoolde werklieden van het machinevak. Deze toestand werd niet veel verbeterd door het stichten (vanaf 1822) van talrijke concurreerende vakvereenigingen tot onderling hulpbetoon. Alleen de Vormers trokken al hunne krachten samen op de handhaving van ééne nationale vereeniging. De molenwerkmakers, smeden, modelmakers en andere geschoolde Werklieden, betrokken bij het vervaardigen van werktuigen en machines, hadden vereeni-gingen in London, Manchester, Newcastle, Bradford, Derby en andere centra van den machinebouw. Van deze stonden de Stoommachinemakers (opgericht in 1824), de Stoommachine- en Werktuigmakersgezellen en Molenwerkmakers (opgericht in 1826) de Verbonden Broederschap der Ijzersmeden, in de wandeling de „Oude Smedenquot; genaamd (opgericht in 1830) en de Ketelmakers (opgericht in 1832) bekend als zich over het geheele land uitstrekkende organisaties, met afdeelingen in alle deelen des rijks en niet alleen concurreerend met elkander, doch ook met de plaatselijke vereenigingen der Molenwerkmakers, Smeden, Modelmakers en Algemeene Machinebouwers in de hoofdstad en elders. Deze anarchistische mededinging belette alle ernstig optreden in vakaangelegenheden en bracht de werkgevers in verzoeking het

4 4

') Zie de getuigenis door Galloway en andere werkgevers afgelegd voor de enquête-commissie van 1824; eveneens terloopsche aanduidingen in T/u Li/c of Sir William luiirbairu (London 1877) en andere werken. Wij konden geene documenten ontdekken van machinemakers-vereenigingen van vóór 1822. Sir William Faikhairn schrijft, in de voorrede tot zijn Mills and MHhvork, het overvleugelen van den molenwerkmaker toe aan de veranderingen die het gevolg waren van de invoering der stoommachine. lt;0

173

werk te geven aan den laagsten inschrijver en de stukvverk-con-currentie benevens het uitbesteden in hunne ergste vormen in te voeren.

Wij zijn daarom niet verwonderd te zien, dat de ver-eenigingen der machinebouwers in geringe mate deelnamen aan de groote vlucht van 1830—34. Maar de springvloed van solidariteit, die zich toen over de wereld van den arbeid uitstortte, schijnt zelfs op dat vak, hoewel langzaam, aanzienlijken invloed gehad te hebben. De streken die er het meest door werden aangetast, waren Londen en Lancashire. In 1836 leidde eene Londensche commissie der verschillende op-zich-zelf staande vereenigingen met succes eene werkstaking ten behoeve eener vermindering der werkuren tot zestig per week en van extra loon voor overwerk, die acht maanden duurde. In 1844 verkreeg eene dergelijke commissie eene verdere verkorting van den arbeidsduur. Aangemoedigd door dit succes, begonnen de Londensche vereenigingen en afdeelingen de mogelijkheid eener nationale samensmelting te bespreken. De meest op den voorgrond tredende persoonlijkheid in deze beweging was die van Wiu.iam Newton, ^ een in aanzien staand lid der Journeymen Steam-Engine and Machine Makers and Millwrights'' Friendly Society, de bond die, zooals wij zullen zien, later de vader der amalgamatie werd.

William Newton bezat juist de voor zijn taak noodige eigenschappen. Met eene merkwaardige welsprekendheid begaafd, scherpzinnig en verzoenend in zijn optreden, slaagde hij er evenzeer in de massa met een breed denkbeeld te begeesteren, als de vertegenwoordigers en bestuurders van concurreerende vereenigingen te bewegen zich te vereenigen met de onderdeelen van zijn plan. Zijn invloed werd vergroot door zijne beproefde toe-

4Sgt; ') William Newton was in 1822 te Congleton geboren; zijn vader,

die eens eene hoogere betrekking had bekleed, was toen machinist. De jongen werkte op veertien-jarigen leeftijd in machine-werkplaatsen, kwam in 1840 te Londen (waar hij in dezelfde werkplaats arbeidde als Sm Henry James, die toen leerling-ingenieur was) en bracht het tot meesterknecht. Na zijn ontslag opende hij te Ratcliffe een herberg en wijdde zich grootendeels aan de amalgamatie der machinebouwers-vereenigingen. In 1852 werd hij voor een korte poos secretaris eener kleine assurantie-maatschappij. Bij de algemeene verkiezingen van 1852 was hij candidaat voor het Tower Hamlets-district (in Londen). Hij werd door de beide groote politieke partijen bestreden en niet gekozen, doch behaalde 1095 stemmen. In latere jaren werd hij eigenaar van een bloeiend lokaal blad en werd door het districts-bestuur van Mile End tot zijn vertegenwoordiger in den Londenschen Raad van Openbare Werken gekozen. Van dat lichaam werd hij een der toon-aangevende leden ; hij was lid van 1862 tot 1876, de belangrijke functies van vice-voorzitter der Parlementaire, Brandweer-en andere commissies vervullende. In 1868 stond hij opnieuw als candidaat in de Tower Hamlets tegenover de conservatieven en liberalen en ontving 3890 stemmen; en in 1875 was hij candidaat bij eene tusschentijdsche verkiezing te Ipswich, doch alweder zonder succes. Hij stierf op 9 Maart 1876.

174

wijding aan de zaak der vakvereenigingen. In 1848 werd hij, wegens zijn optreden in vakaangelegenheden, ontslagen uit een prachtige betrekking als meesterknecht in eene groote inrichting, en in de volgende jaren werd zijn bedrijf van kastelein zeer benadeeld door zijne voortdurende afwezigheid voor vereenigings-zaken. Maar hoewel hij van den aanvang af een actief lid zijner vereeniging was geweest, was hij, voor zoover wij weten, nooit hare bezoldigde bestuurder. Hij staat daarom halfweg tusschen den tijdelijken en amateur-bestuurder van het oude vakvereenigings-wezen en de nieuwe klasse van permanente bestuurders, die zich bijna uitsluitend op kantoorwerkzaamheden toelegt en zich eene doorwrochte ondervinding in vakvereenigings-organisatie eigen maakt. êgt; Terwijl Newton de Londensche vereenigingen in slagorde

opstelde, bewogen de machinebouwers van Lancashire zich in dezelfde richting. Reeds in 1839 drong eene „commissie uit de machinebouwvakkenquot; bij hare kameraden aan op het stichten van „ééne geconcentreerde vereeniging;quot; en in het volgende jaar werd door de energie van alexander hutchinson, de secretaris der Friendly United Smiths of Great Britain and Ireland (Smeden-Vereeniging) een United Trades Association (Vereenigde Vakbond) in Lancashire opgericht, die zou omvatten de „Vijf Vakken der Mechanica, n.1. Mechanisten, Smeden, Vormers, Machinebouwers en Molenwerkmakers.quot; Het doel van dien bond werd uitstekend vertegenwoordigd en voorgestaan door zijn orgaan, het Trades Journal, opgericht ter verbreiding „en verbetering der vakvereenigingen in het algemeen in Groot-Brittanje en Ierland.quot; ¹) De poging bleek evenwel voorbarig te zijn en het was niet vóór het jaar 1844 dat de arbeiders van Bolton er in slaagden eene blijvende Protection Society (Beschermings-Vereeniging) te stichten, samengesteld uit afgevaardigden der vereenigingen van Smeden, Molenwerkmakers, Vormers, Machinebouwers en Ketelmakers. Bemoedigd door het succes der Boltonsche vereeniging in het bestrijden van verschillende aanvallen der werkgevers, werden tusschen 1844 en 1850 in alle voorname centra van Lancashire gemengde commissies van werklieden in het machinevak gevormd, en was de grondslag gelegd voor eene systematische poging tot nationale samensmelting. amp; De hoofdrol in de amalgamatie werd gespeeld door de

vereeniging waartoe Newton behoorde. De Journeymen Steam-Engine and Machine Makers and Millwrights' Friendly Society, die te Manchester haar hoofdkwartier had, overtrof in dien tijd alle andere vakvereenigingen in ledental en rijkdom. In 1826 gesticht

lt;Sgt; ') Dit blad wordt bewaard in de Openbare Uibliotheek te Manchester

(341, P. 37). Het was een goed geschreven blad van 16 octavo paginas, eerst veertiendaags en daarna maandelijks uitgegeven, en kostte twee stuivers. No. 1 is gedateerd 4 Juli 1840. lt;êgt;

175

als de Friendly Union of Mechanics, had zij in 1837 eene van 1822 dateerende sterke vereeniging in Yorkshire geabsorbeerd; omstreeks 1848 telde zij zeven duizend leden, georganiseerd in afdeelingen over het geheele land en bezat een reserve-fonds van 27.000 p. st. De stille groei van dezen bond, de langzame volmaking harer statuten door herhaalde gedelegeerden-vergaderingen, gedurende de voorafgaande twintig jaren met tusschenpoozen gehouden, vormen een sterk contrast met het dramatisch optreden der kortstondige organisaties van 1830—34. Maar die taak van inwendige organisatie, met haar geleidelijk uitwerken van het doorwrochte financieele en administratieve stelsel, dat later beroemd werd in de statuten der „Algemeene Machinebouwers,quot; schijnt gedurende de eerste vijftien jaren van haar bestaan al de energie harer leden in beslag te hebben genomen. In geen van de arbeiders-bewegingen dier periode speelde de vereeniging een rol, en evenmin vernemen wij dat zij in eenigen belangrijken strijd met de werkgevers harer leden gewikkeld was. Eindelijk, in 1843, drong een gedelegeerdenvergadering bij de leden er op aan, het systematische overwerken tegen te gaan; en in 1844 nam de vereeniging, zooals wij gezien hebben, deel aan de Londensche beweging voor verkorting van den arbeidsduur. Tegen 1845 scheen zij zich sterk genoeg gevoeld te hebben om in vakaangelegenheden aanvallend op te treden; in dat jaar deed eene gedelegeerden-vergadering een aanval op het te werk stellen van ongeschoolde arbeiders aan machines, „het stukwerkstelselquot; en het systematisch overwerk, door gebiedende resoluties, welker snelle ten-uitvoer-legging aan het te Manchester gevestigde Hoofdbestuur werd opgedragen. ¹) Dientengevolge blijkt in den loop van het volgende jaar door vele der afdeelingen eene gelijktijdige poging tot doorvoering dezer voorschriften te zijn gedaan. Dit optreden leidde te Belfast, Rochdale en Newton-le-Willows tot gerechtelijke vervolgingen van de zijde der werkgevers, en de bestuurders der vereeniging namen, met een twintigtal harer leden, op de bank der beschuldigden plaats, aangeklaagd wegens samenzwering en onwettige combinatie. ²) Het geding

lt;3gt; ') Notulen der gedelegeerden-vergadering te Manchester, 12 Mei

1845. Eene bewonderenswaardige beschrijving dezer vereeniging, gebaseerd op niet meer bestaande documenten, wordt door PROF. Brentano gegeven in een artikel in de North British Review van October 1870, getiteld: „De Groei eener Vakvereeniging.quot;

%gt; ') Circulaire van het Hoofdbestuur van 1846, aangehaald in het

proces R. v. Selsby. Twee volledige verslagen van het proces zagen het licht, nl. Verbatim Report of the Trial for Conspiracy in R. v. Selsby and Others (Liverpool 1847, 66 pag.), uitgegeven „op gezag van het Hoofdbestuur der Steam-Engine Makers' Society,quot; en een Narrative etc. of the Trial, R. v. Selsby (Londen 1847, 68 pag.). Beide zijn bewaard in de Openbare Bibliotheek te Manchester, P. 2198. Het iuridisch verslag komt voor in Cox, Crown Cases,

176

tegen de zes en twintig machinebouwers van Newton-le-Willows, en de veroordeeling van negen hunner, waaronder selsby, de algemeene secretaris der groote mechanisten-vereeniging, maakte sensatie in de vakvereenigingswereld en leidde tot nauwere aaneensluiting der concurreerende vereenigingen in het machinevak. 4-4 De vooruitstrevende vak-taktiek van de Journeymen Steam-

Engine and Machine Makers' Society deed in groote mate den invloed toenemen, die hare superioriteit in ledental en rijkdom haar over de talrijke andere vakvereenigingen in het machinebedrijf verschafte. william ai.lan, een jonge Schot, werd de opvolger van selsby in de bezoldigde betrekking van algemeen secretaris. Boezemvriend en ijverig leerling van wllliam newton zijnde, legde hij in het beheer zijner eigen vereeniging spoedig de bekwaamheid en energie aan den dag, die hem in latere jaren in staat stelden een zoo belangrijke rol te spelen in de algemeene geschiedenis der arbeidersbeweging. De zaak der samensmelting werd goed gediend door de onvermoeide agitatorische werkzaamheden dier beide mannen. De maaltijden waarmede jaarlijks de oprichting der vereenigingen herdacht werd en de gezellige bijeenkomsten der gemengde commissies in de ijzerbedrijven in Lancashire, werden, zooals wij uit geschriften dier dagen weten, gebezigd tot het houden van propagandistische redevoeringen en door deze scherpzinnige organisators ook ongetwijfeld gebruikt om de leiders tot instemming met hunne voorstellen te bepraten. De natuurlijke tegenzin door het groote provinciale middelpunt van het vakver-eenigingswezen gevoeld tegen de bemoeiingen der hoofdstad in zijne aangelegenheden, werd verzacht door allans voorstel, dat de vereenigingen van Lancashire in Maart 1850 te Warrington een gedelegeerden-congres zouden bijeenroepen, alleen om te beraadslagen en te discussieeren. In deze bijeenkomst, die bezocht was door de vertegenwoordigers van drie of vier der groote vereenigingen, slaagden Newton en Allan er in, hun amalgamatie-schema in hoofdtrekken aangenomen te krijgen. Gedurende de volgende zes maanden waren deze voorstellen het onderwerp van breedvoerige besprekingen in de vergaderingen van iedere gemengde commissie en afdeeling. Ondertusschen hadden de leiders te Manchester een weekblad opgericht, speciaal ten doel hebbende de amalgamatie te bevorderen; onder schriftelijk contract hadden zij Dr. John Watts, later een der bekwaamste voorstanders der

deel V, pag. 496, enz. Vakvereenigings-verslagen dier dagen bevatten vele niede-deelingen over het proces. Als een voorbeeld van de vijandige strekking der vervolging, werd opgemerkt dat de acte van bescluildiging 4914 punten van aanklacht bevatte en zeven en vijftig yards lang was. W. 1'. ROBERTS organiseerde de verdediging, die den bond 1800 p. st. kostte. De firma, in welker fabriek het geschil ontstond, ging binnen twee jaar bankroet.

12 - Sidney Webb. 177

coöperatie, tot redacteur benoemd. Dit blad, de Trades Advocate and Herald of Progress (Vak-Advocaat en Heraut van den Vooruitgang), gezegd te zijn „opgericht door de IJzerbedrijven,quot; besprak de voordeden van aaneensluiting en leeraarde terloops de dogmas van Vrijhandel en Productieve Coöperatie.¹) 4

4 Toen Lancashire eenmaal bekeerd en bevredigd was, kon

Londen voortgang maken. Onder den invloed van Newton riep de Londensche gemengde commissie in September 1850 te Birmingham eene tweede gedelegeerden-vergadering bijeen, waaraan werd deelgenomen door vertegenwoordigers van zeven vereeni-gingen in het machinevak. Op dit congres werd het amalgamatie-schema definitief aangenomen, en aan het Londensche „Centraal Comitéquot; werd, als „Voorloopig Comitéquot; opgedragen, den overgang der oude organisatie in het nieuwe lichaam in onderdeden te voltooien. Met welk een tact en vaardigheid Newton en Allan hun plan ten uitvoer legden, blijkt duidelijk uit de wijze waarop het feit der samensmelting door alle betrokkenen werd beschouwd. Van de zijde der kleinere vereenigingen is nergens te bespeuren dat zij eenige verdenking koesterden aan iets anders deel te nemen dan aan eene amalgamatie op gelijke voorwaarden. De geheele vakvereenigingswereld, met inbegrip van de Amalgamated Society of Engineers zelf, heeft de traditie bewaard, dat deze groote organisatie het uitvloeisel was eener wezenlijke amalgamatie van vereenigingen van ongeveer gelijken rang. Wat echter inderdaad plaats had, was, dat de door Newton en Allan geleide vereeniging hare concurrenten in zich opnam. *) Het nieuwe lichaam nam in hun geheel over de doorwrochte statuten, de uitkeeringsfondsen, de vak-taktiek en zelfs de ambtenaren-staf van de Journeymen Steam-Engine and Machine Makers and Millwrights' Society, die meer dan drie vierde van het ledental leverde waarmede de amalgamatie begon, en die tot in de kleinste bizonderheden werd voortgezet in de statuten en reglementen van den nieuwen bond. 4 4 De conclusies der Birminghamsche vergadering werden

niet zonder tegenspraak aanvaard. Vele afdedingen in Lancashire en elders hadden bezwaar tegen de door het Londensche Comité verkregen positie en hielden zich buiten de amalgamatie. De Manchestersche Commissie vertoonde teekenen van jaloezie wegens

4

lt;$gt; ') The Trades Advocate and Herald oj Progress was een weekblad

van 8 quarto pagina's, prijs 1 stuiver; het eerste nummer is gedateerd Juni 1850. De halve jaargang van Juni tot December 1850 is bewaard in de Openbare Bibliotheek te Manchester (401 E, 18). Een knap artikel van Mr. John Burnett in de Newcastle Weekly Chronicle van 3 Juli 1875, geeft een levendig beeld van den strijd om amalgamatie. 4»

•a» ') Dit werd aangeduid in Prof. brentano's reeds geciteerd artikel

in de North British Review.

1/8

de verplaatsing van den zetel van het bestuur naar de hoofdstad. Maar de belangrijkste afval was stellig die van de leden der Steam-Engine Makers' Society, eene vereeniging die in ledental en rijkdom slechts bij de Journeymen Steam-Engine Makers' and Machine Makers' Society achter stond. Newton en Allan waren er in geslaagd het geheele Hoofdbestuur te bewegen aan de amalgamatie deel te nemen, maar de massa der leden kwam in verzet en de vereeniging is tot op den huidigen dag op zichzelf blijven staan. Zelfs in Newtons eigen vereeniging, in welke de voornaamste principes der amalgamatie met groote meerderheden waren aangenomen geworden, bleef een beduidend aantal der provinciale afdeelingen vijandig gezind. Op 6 Januari 1851, toen het Voorloopig Comité formeel optrad als Hoofdbestuur van den Vereenigden Bond, betaalden nauwelijks 5000 der 10.500 op het Congres te Birmingham vertegenwoordigde leden, contributie aan de kas der amalgamatie. ^l) Eenige maanden lang scheen het succes van Newtons grootsch plan dan ook zeer twijfelachtig te zijn. Hoewel Londen hem te hulp was gekomen — slechts ééne kleine vereeniging onthield zich — sloten de provinciale afdeelingen zich zeer langzaam aan. Er was drie maanden overreding noodig, om het ledental der amalgamatie gelijk te doen worden aan dat der moeder-vereeniging. Gedelegeerden-vergaderingen der vereenigingen van Stoommachinemakers en Smeden verklaarden zich tegen amalgamatie, ofschoon vele harer afdeelingen zich afscheidden en tot de nieuwe vereeniging toetraden. Maar tegen het einde der maand Mei liep de wind om. De overgebleven afdeelingen der Journeymen Steam-Engine and Machine Makers and Millwrigths' Society hielden eene gedelegeerden-vergadering, waarin besloten werd, zich niet langer tegen amalgamatie te verzetten; en tegen October stonden Newton en Allan aan het hoofd van een vereenigden bond met 11.000 leden, die elk een shilling per week betaalden — de grootste en machtigste vereeniging die ooit in de machinevakken had bestaan, in ledental en meer nog in jaarlijksch inkomen alle overige vakvereenigingen dier dagen ver overtreffend.²) 4

4 ^

lt;3» ') Het orgaan van het Hoofdbestuur was de Operative, een goed

geschreven weekblad, in Januari 1851 door NEWTON opgericht. De prijs was aanvankelijk anderhalve,, later een stuiver per nummer. De uitgaven tot Juli 1852 — waarschijnlijk alle die verschenen — worden bewaard in het Britsch Museum (P.P. 1424, a.m.). Newton trad als redacteur op en schreef bijna alle artikelen nopens de machinebouwers en de vakvereenigingen in het algemeen. lt;6gt; quot;S^{1 a}) De grootste en machtigste der andere vereenigingen in 1851 waren

die der IJzergieters en Steenhouwers, die ieder tusschen vier en vijf duizend leden telden. Men moet zich herinneren, dat de vroegere kortstondige vereenigingen van katoenspinners en mijnwerkers, die vaak een poos lang hunne leden bij tienduizenden telden, uitsluitend stakings-organisaties waren, met contributiën van niet meer dan een of twee stuivers per week. De enorme bonden van

179

.......I ¹ 'W

4^ Dit welgeslaagd tot-stand-brengen der amalgamatie werd

gevolgd door een conflict met de werkgevers, dat de aandacht der geheele vakvereenigingswereld op het nieuwe lichaam vestigde. De aanvallende vak-taktiek, door Selsby en Allan in Lancashire, en door Newton in Londen ingeleid, was herhaaldelijk door de gedelegeerden-vergaderingen hunner vereeniging goedgekeurd geworden en werd formeel neergelegd in de grondslagen der grootere organisatie. ') De meer energieke afdeelingen aarzelden niet er naar te handelen. In 1851 stelden de werklieden der groote fabriek van de firma HlBBERT en platt, te Oldham, een reeks eischen, niet alleen tot afschaffing van het overwerk, doch ook tot het weren van „ongeschoolde arbeiders en andere „onwettigequot; liedenquot; van de machines. De firma HlBBERT en platt en andere werkgevers moesten in deze eischen bewilligen. 4gt;

Uit de geheime notulen van het Londensche Hoofdbestuur blijkt, dat tot deze poging tot verwijdering van ongeschoolde arbeiders van de machines, door het centrale lichaam geen machtiging was verleend; ³) doch daar William Newton — toen lid van het Hoofdbestuur — optrad als vertegenwoordiger der mannen van Oldham en deze eischen aan de heeren hlbbert en platt overbracht, werd daaruit natuurlijk door de werkgevers afgeleid, dat zijn optreden het onmiddelijke gevolg der amalgamatie was en stichtten zij in December 1851 de Central Associaton of Employers of Operative Engineers (Centrale Bond van Werkgevers van Machinebouwers), om den bond der werklieden te bestrijden. lt;£gt; é- Ondertusschen had het Londensche Hoofdbestuur de

leden geraadpleegd nopens het voorstel om het stelselmatig overwerken en het stukwerk af te schaffen en een bijna eenstemmig besluit ten gunste van onmiddelijk optreden verkregen. Een manifest aan de werkgevers werd uitgevaardigd waarin het Hoofdbestuur aankondigde dat het de bedoeling der vereeniging was na 31 December 1851 een einde te maken aan het stukwerk en het stelselmatig overwerken. De werkgevers antwoordden met een trotsche verklaring in de Times, dat eene werkstaking in de een of andere werkplaats zeven dagen later zou gevolgd worden door

1830—34 hadden gewoonlijk heelemaal geen geregelde contributie en waren afhankelijk van ongeregeld betaalde heffingen. Eene vakvereeniging, die, als de Amalgamated Engineers, kon rekenen op een geregeld inkomen van 500 p. st. per week, was zonder voorbeeld.

') Zie de resoluties van de Gedelegeerden-Vergadering der ijzer-bedrijven te Birmingham, 28 September 1850, in de Trades Union Advocate van November 1850. ^

³) Er werd besloten: „Dat het Hoofdbestuur bereid is den leden te Oldham zoover het in zijn macht is bij te staan in het afschaffen van het stelselmatig overwerken, maar niet kan toestemmen hen bij te staan in het verwijderen van ongeschoolde arbeiders van automatische machines.quot;

180

eene algemeene uitsluiting in het geheele machine-bedrijf. De werklieden boden daarop aan, het geschil aan eene scheidsrech-telijke uitspraak te onderwerpen, welk voorstel door de werkgevers zelfs niet in overweging werd genomen. Op i Januari 1852 weigerden de leden der Algemeene Vereeniging over te werken en op 10 Januari sloten de patroons, zooals zij gedreigd hadden, elke belangrijke machine-werkplaats in Lancashire en in de hoofdstad. 4 De drie maanden lange strijd die nu volgde, wekte

meer belangstelling bij het groote publiek dan eenig vroeger conflict. In alle couranten werden de bizonderheden van den strijd, het optreden der werkgevers en de taktiek der vakvereeni-ging besproken. De werklieden vonden onverwachte vrienden in de kleine groep van „christen-socialisten,quot; die zich vierkant in den strijd wierpen en uitstekende diensten bewezen, niet alleen door vrijgevige bijdragen,¹) maar ook door artikelen in de bladen, openbare voordrachten en andere uiteenzettingen van de houding der arbeiders. De patroons bleven koppig en stonden niet alleen op de onvoorwaardelijke intrekking van de eischen der arbeiders, doch ook op het teekenen van het welbekende „document,quot; waarin het lidmaatschap der vakvereeniging werd afgezworen. De kapitalisten namen weder de oude positie van absolute heerschappij in hunne inrichtingen in en ontkenden nadrukkelijk het recht der arbeiders, om op welke wijze ook gemeenschappelijk op te treden.

Ondanks de publieke inschrijving ten behoeve der uit-geslotenen van 4000 pond sterling en 5000 pond van andere vakvereenigingen, begonnen de ter beschikking der vereeniging staande fondsen spoedig te-kort te schieten. Het Hoofdbestuur had op zich genomen, niet alleen zijn 3500 eigen leden en de 1500 mechanisten, die uitgesloten waren, te ondersteunen, doch ook de 10.000 arbeiders die werkeloos waren gemaakt. Begin Februari openden de patroons hunne werkplaatsen. Tegen midden-Maart was de uitslag van den strijd duidelijk en in den loop van April hervatten de werklieden den arbeid op de voorwaarden der werkgevers. Bijna alle patroons stonden er op, dat hunne werklieden het „documentquot; inderdaad zouden teekenen, en de meesten hunner onderwierpen er zich, onder den druk van dreigenden nood, met weerzin aan, zonder echter hunne belofte te houden en de vereeniging te verlaten. De rechter HUGHES, omschrijft in i860 deze trouwelooze handeling der arbeiders als „onvergeefelijk,quot; maar er is veel te zeggen voor het standpunt ingenomen door het Hoofdbestuur, dat het zichzelf en „een ieder die zijn hand

4 4

') Lord Goderich, thans Markies van Ripon, gaf het Hoofdbestuur een chèque voor 500 pond sterling, om in een geval van tijdelijken nood het stakingsgeld te kunnen blijven uitbetalen.

181

onwillig zet onder dat ons opgedrongen verfoeielijke document, in gelijke mate beroofd beschouwde van die vrije wil, door welke iedere overeenkomst behoort te worden voorafgegaan, alsof een pistool tegen zijn hoofd gedrukt was en hij te kiezen had tusschen dood en vernedering.quot; ¹)

4 Uit eene onder zulken dwang afgeperste belofte, volgt

weinig wettige en nog minder zedelijke verplichting en wat ook ten nadeele der handelwijze mogt zijn, moet daarvan minstens evenveel worden toegeschreven aan de patroons, die den eisch stelden, als aan de ongelukkige slachtoffers van den industriëelen oorlog, die er onwillig in toestemden.^s)

4 Het waren de dramatische gebeurtenissen van 1852, die

de stichting der Amalgamated Society of Engineers een keerpunt deden worden in de geschiedenis der vakvereenigings-beweging. De door de werkgevers behaalde volledige overwinning, vernietigde niet, zooals zij gehoopt hadden, de vereeniging der machinebouwers. De vereeniging was inderdaad niet ernstig beroerd. ¹) Integendeel nam zij, doordat zij in het conflict zeer bekend was geworden, eene ongeëvenaard voorname positie in de vakvereenigingswereld in. Van 1852 tot 1889 diende de doonvrochte constitutie der Amalgamated Society of Engineers als model voor alle nieuwe nationale vakvereenigingen, terwijl oude organisaties langzamerhand hare voornaamste bepalingen overnamen. De plaats in 1830—34 bezet door de katoenspinners en arbeiders in de bouwvakken, was nu inderdaad ingenomen door de ijzer-bedrijven. ^ De aldus ingevoerde „Nieuwe Vormquot; verschilde, zoowel

❖ ') Circulaire van het Hoofdbestuur van 26 April 1852, in de Operative van 1 Mei 1852. Een aantal werklieden weigerde te teekenen en vele emigreerden. E. Vansittart Neale gaf den leden ten dien einde een voorschot van 1030 pond sterling, dat in zijn geheel door de leeners werd terugbetaald. lt;ugt;

❖ ') Van de overvloedige literatuur over dezen grooten strijd mag genoemd worden het Account van Mr. Thomas (nu rechter) Hughes, in het Report on Trade Societies, door het Genootschap voor de Sociale Wetenschap, i860; de voordrachten van Mr. J. M. Ludlow, getiteld The Master Engineers and their Workmen (Londen 1852); een brochure May / not do what T wilt with my own? door E. Vansittart Neale; en de getuigenis afgelegd door Newton (voor de arbeiders) en Sidney Smith (voor de werkgevers) voor de Enquête-commissie nopens Patroons en Werklieden (in 1856). De manifesten der werkgevers zijn te vinden in de Times van December 1851 tot April 1852; de documenten der werklieden en verslagen hunner vergaderingen in de Operative (onder redactie van Newton) en in de A'ortlurn Star, die toen op sterven lag.

4» ') Tegen het einde van 1852 was haar ledental van 11.829 gedaald

tot 9737; maar zelfs toen nog had zij een kas-saldo van 5382 pond sterling; en binnen drie jaren was haar ledental gestegen tot 12.553 en de geaccumuleerde reserve tot het tot dien voorbeeldelooze totaal van 35.695 p. st. En in tegenstelling met alle vroegere vakvereenigingen, is hare geschiedenis sinds 1852 eene van voortdurenden groei en voorspoed, het ledental in 1892, na een bestaan van een en veertig jaren, 71.000 zijnde, met een saldo van 214.000 p.st. ❖

182

i

ten goede als ten kwade, van het typische vakvereenigingswezen der vorige generatie. De machinebouwers-vereenigingen hadden tot op zekere hoogte de exclusivistische taktiek van de organisaties der bekwame handwerkslieden van het begin der eeuw geërfd. In tegenstelling met de algemeene vakvereenigingen van 1830—34, lieten zij slechts werklieden, die een wettelijken leertijd hadden doorloopen, tot het lidmaatschap toe. Hare annalen vertoonen meer sporen van het oude denkbeeld van wettelijke inlijving van onderscheiden vakken, dan van een algemeenen bond van „de voortbrengende klassen.'quot; Het genereuse doch onpractische „universalisme' der Owensche en Chartistische organisaties, werd vervangen door het beginsel van de bescherming der belangen van den ambachtsman in zijn beroep. De inleiding tot de reglementen der moeder-vereeniging drukt dit overheerschend denkbeeld in een krachtige beeldspraak uit:

4 „De jonge man, die het geluk en de neiging heeft om

zich tot een nuttig lid der maatschappij te bekwamen door de geneeskunde te bestudeeren, en die zijne studie met succes volbrengt en een diploma van de geneeskundige faculteit verkrijgt, verwacht natuurlijk dat hij in zekere mate recht heeft op voorrechten, waarop de bedriegende kwakzalver geen aanspraak kan maken; en indien hij zich in de uitoefening van dat nuttige beroep door zulk een bedrieger benadeeld ziet, heeft hij de macht een rechtsgeding tegen hem in te stellen. Dat zijn de voordeelen verbonden aan de geleerde beroepen. Maar de ambachtsman, die wellicht een bijna even groot vermogen besteedt en een gelijk deel van zijn leven opoffert, om bekend te worden met de verschillende deelen van het nuttige werktuig, heeft geen wet die zijne voorrechten beschermt.quot; ') Hij wordt daarom aangespoord zich aan te sluiten bij de vereeniging, die er naar streeft aan zijn vak dezelfde bescherming tegen beunhazen te verzekeren, als die welke door de geleerde beroepen genoten wordt. ^

4 Deze geest van exclusivisme heeft, zooals wij later zullen

zien, eene dubbele uitwerking gehad, niet alleen op de geschiedenis der vereeniging zelve, doch op die van de vakvereenigings-beweging Maar de vakbewegingen dier dagen zagen niet in, of beseften niet de strekking dezer poging tot behoud of weder-instelling eener aristocratie van geschoolde arbeiders. Wat op de werklieden indruk maakte, was niet de vak-taktiek, die de nederlaag van 1852 veroorzaakt had, maar het bewonderenswaardig bedachte financieele en administratieve stelsel, dat de vereeniging in staat stelde de verrichtingen eener organisatie tot bescherming in vak-aangelegenheden

4 é'

■»gt; ') Inleiding tot de Reglementen van de Journeymen Steam-Engine,

Machine Makers, and Millwrights' Friendly Society, uitgave van 1845.

■

■

183

te vereenigen met die eener permanente verzekerings-maatschappij, waardoor eene financiëele stabiliteit bereikt werd, waarvan men tot-nog-toe niet had gedroomd. De tijd bewees dat deze constitutie hare eigenaardige gebreken had. Maar gedurende meer dan twintig jaren twijfelde geen vakvereenigingsman aan hare voortreffelijkheid, en de kleingeestige kritiek en booze beleedigingen die zij van de zijde der werkgevers en hunne pleitbezorgers uitlokte, scheen slechts eene getuigenis te meer ten gunste harer doelmatigheid. Wij gelooven daarom, op gevaar af van in vervelende détails te moeten vervallen, dat het de moeite waard is, de hoofdtrekken van dien „Nieuwen Vormquot; te beschrijven.

é- In treffend contrast met de vereenigingen van katoen

spinners en arbeiders in de bouwbedrijven van 1830-34, die zich uitsluitend met vak-aangelegenheden bezig hielden, waren de vereenigingen in de machinevakken, evenals de vakorganisaties der handwerkslieden van de vorige eeuw, als plaatselijke vereenigingen tot onderling hulpbetoon ontstaan. Zoo had bijvoorbeeld de your-neymen Steam-Engine Makers'¹ Society haren leden van den aanvang af voorzien van uitkeering bij werkeloosheid, reisgeld, uitkeering bij overlijden en een som in eens in geval van invaliditeit als gevolg van een ongeval. In 1846 voegde zij daarbij nog eene uitkeering bij ziekte en spoedig daarna een ouderdoms-pensioen voor invaliede leden. Het beheer dezer uitkeerings-fondsen was van huis uit het hoofddoel der organisatie. Toen de plaatselijke club door het van stad tot stad trekken zijner leden tot eene nationale vereeniging groeide, bleek het, hoe buitengewoon moeilijk het was de plaatselijke autonomie te doen samengaan met een billijk en zuinig beheer der uitgebreide uitkeeringen. Want men moet zich herinneren dat de vereeniging niet was eene federatie van onafhankelijke lichamen, ieder met zijn eigen kas en aan de centrale kas zijn vastgesteld aandeel in de kosten van het hoofdbureau betalend, doch dat het van den aanvang af één enkele bond was, met één gemeenschappelijke beurs, waarin alle contri-butiën werden gestort en waaruit alle uitgaven, tot de door een afdeelings-secretaris gebruikte inkt en pennen toe, werden bestreden. Deze centralisatie der kassen bracht het practische voordeel met zich, dat er eene belangrijke reserve, ter beschikking van het hoofdbestuur, werd gevormd. Maar zoolang zij samenging met plaatselijke autonomie, viel tegen deze regeling het bezwaar te maken, dat eene afdeeling met onbehoorlijke vrijgevigheid uitkeeringen aan haar eigen leden kon verstrekken, en aldus een onbillijk bedrag van de gelden der geheele vereeniging verslinden. Vandaar zien wij dat in 1838 gepoogd werd, de administratie te centra-liseeren, door de plaatselijke bestuurders, van dienaren der afdee-lingen te veranderen in agenten van het centrale gezag. De

184

ingeboren liefde tot zelfbestuur van den Britschen werkman verijdelde dit voornemen, dat onvermijdelijk tot plaatselijke laksheid en wantrouwen, zoo niet tot erger dingen zou geleid hebben. Eene andere methode tot het doen samengaan van plaatselijk zelfbestuur en gecentraliseerd financieel beheer, moest daarom uitgevonden worden. 4» In de constitutie, *) welke de Amalgamated Society over

nam van de Journeymen Steam-Engine and Machine Makers and Millwrights, zien wij dit probleem met beduidende scherpzinnigheid opgelost. De afdeeling kiest en houdt toezicht op haar eigen plaatselijke bestuurders, maar handelt in alle gevallen volgens reglementen, die in elk onderdeel duidelijk voorzien. Elke afdeeling behoudt haar eigen gelden en beheert de uitkeeringen die aan haar eigen leden betaald moeten worden, met inbegrip van hetgeen aan werkeloozen toegekend wordt. Het financiëele zelfbestuur der afdeeling is echter meer schijnbaar dan echt. Geen stuiver mag uitgegeven worden, tenzij in overeenstemming met de nauwkeurige reglementen. De afdeeling behoudt haar eigen gelden, maar deze zijn het eigendom der geheele vereeniging, en op het einde van elk jaar worden de overschotten „vereffendquot; door een gecompliceerd stelsel van betalingen van de eene afdeeling aan de andere, door het Hoofdbestuur zoodanig geregeld, dat iedere afdeeling het jaar begint met eene gelijke som geld per lid. Het lastige systeem van jaarlijksche vereffening is een uitvindsel, ingevoerd om het gevoel van plaatselijk zelfbestuur onder een strikt gecentraliseerd financieel stelsel te handhaven. Van het besluit der afdeeling kan ieder lid in hooger beroep gaan bij het Hoofdbestuur. De uitspraken van het Hoofdbestuur moeten zich echter in alle kwesties nopens uitkeeringen, strikt bepalen tot de uitlegging van de bestaande wetten der vereeniging. Deze reglementen, die tot in onderdeden zoowel de statuten als de financiëele regeling omvatten, kunnen niet veranderd of gewijzigd worden, tenzij door eene speciaal daartoe bijeengeroepen vergadering van gedelegeerden van elk district. Bovendien is zorgvuldig gewaakt tegen haastige

4^ ') Dit systeem van „vereffening'' is, voor zoover wij weten, eene

eigenaardigheid dei vakvereenigingen, hoewel wij in Dr. Baernreither's English Associations of Working Men, pag. 283—284, vernemen, dat eenige afdeelingen der vereenigingen tot onderling hulpbetoon in den laatsten tijd een eenigszins soortgelijk stelsel hebben ingevoerd. Zijn oorsprong is ons onbekend, maar het plan wordt per overlevering toegeschreven aan de your-neymen Steain-Engine and Machine-Makers and Millwrights' Society, opgericht in 1826. Het was ook reeds vroeg in gebruik bij de Steain-Engine Makers' Society, opgericht in 1824. Tot aan de invoering van de wet op de vakvereenigingen van 1871 had het positief nut. Afhankelijk, als de vakvereenigingen noodzakelijkerwijze waren, van de eerlijkheid hunner bestuurders, was er groot voordeel gelegen in de ruime verspreiding der gelden en de plaatselijke verantwoordelijkheid van iedere afdeeling voor het beveiligen van haar aandeel.

185

of onbesuisde wetgeving, zelfs van deze allerhoogste autoriteit. Geen amendement mag zelfs maar overwogen worden, zonder zes weken vóór de gedelegeerden-vergadering aan alle afdeelingen te zijn toegezonden, en daar door de leden besproken en nog eens besproken te zijn geworden in twee achtereenvolgende, speciaal daartoe belegde algemeene vergaderingen. Aldus komt elke gedelegeerde tot de vervulling zijner wetgevende plichten, voorzien van een rechtstreeksch en zelfs gedetailleerd mandaat zijner lastgevers. Bovendien wordt uitdrukkelijk bepaald, dat geen uitkee-ringsfonds zal worden afgeschaft, tenzij het desbetreffende besluit der gedelegeerden-vergadering is goedgekeurd door eene meerderheid van twee derden der stemmen, door de leden bij referendum uitgebracht. Als eene vereeniging tot onderling hulpbetoon bestaat de Bond daarom uit eene aantal autonome afdeelingen, die handelen naar de bepalingen eener tot in bizonderheden regelende wet en voor welker uitlegging zij aan het Hoofdbestuur verantwoordelijk zijn. ^ 4lt; Als vakvereeniging daarentegen, is de Bond van den aanvang af een in hooge mate gecentraliseerd lichaam geweest. Het groote doel der amalgamatie was het verkrijgen van eenheid in vak-taktiek en het bevorderen der gelijkheid van hetgeen de economisten „werkelijke loonenquot; ¹) noemen, over het geheele land. Ten dien einde heeft het Hoofdbestuur altijd de absolute macht tot het verstrekken of weigeren van stakings-uitkeering behouden. Niemand kan van zijne afdeeling stakings-uitkeering bekomen, tenzij op uitdrukkelijk bevel van het Hoofdbestuur. Het is echter duidelijk dat kennis van plaatselijke toestanden noodig is, om in vak-aangelegenheden te kunnen beslissen, en bij het tot-stand-komen der amalgamatie werden „Districts-commissiesquot; ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van in elkanders nabijheid gelegen afdeelingen. Deze commissies hebben niets uitstaande met het beheer der uitkeeringen tot onderling hulpbetoon, dat, zooals wij gezien hebben, bij iedere afdeeling ressorteert. Hunne taak is: te waken over de plaatselijke vakbelangen, te letten op inbreuken op verkregen rechten en het Hoofdbestuur van advies te dienen bij het toedeelen van stakings-uitkeering. In tegenstelling met de afdeelingen, bezitten zij geen onafhankelijke macht, doch hebben zich strikt te houden aan de bevelen uit het hoofdkwartier, waarheen hunne notulen geregeld ter verificatie worden opgezonden.

4 Niet minder indrukwekkend dan deze doorwrochte con

stitutie, met haar stelsel van controle en tegen-controle, was de omvang van de financiëele transacties der nieuwe vereeniging. De

') Dat wil zeggen, dat plaatselijke verschillen in de kosten van het levensonderhoud altijd in aanmerking werden genomen.

186

411

hooge contributie van een shilling per week, door een voortdurend aangroeiend ledental met voorbeeldelooze regelmatigheid betaald, verschafte een inkomen, dat de stoutste droomen van vroegere vakorganisaties overtrof en de vereeniging in staat stelde zonder ernstige inspanning in elke plaatselijke gebeurtenis te voorzien. Een groot deel van dit inkomen werd in beslag genomen door de dure uitkeerings-fondsen, welke op een schaal waren, in die dagen onbekend bij de vereenigingen in andere vakken. En toen men bemerkte dat de contributie van een shilling per week niet alleen in al deze behoeften voorzag, doch ook een accumuleerend saldo opleverde, dat voor stakings-uitkeering kon worden aangewend, kende de verontwaardiging der werkgevers geen grenzen. Vele jaren lang werd het verbinden van uitkeerings-fondsen met fondsen voor optreden in vak-aangelegenheden —• thans beschouwd als de waarborg voor eene vreedzame vakvereenigings-taktiek — uitgemaakt als eene oneerlijke poging om werkstakingen te subsidieeren, ten koste van het onschuldige lid eener onderlinge verzekerings-vereeniging tegen ziekte, ongevallen en ouderdom. ')

In nauwelijks minder scherpe tegenstelling met de gangbare vakvereenigings-traditie, was de publiciteit die de Amalgamated Engineers van den aanvang af zochten. Machtige vereenigingen, als de bestaande Seenhouwersbond, hadden tusschen 1834 en 1850 eene constitutie bewerkt, die even duurzaam is gebleken als die der Amalgamated Engineers, ofschoon van een eenigszins verschillend type. Maar het oude gevoel van geheimhouding beheerschte nog zoowel de leiders als de leden. De Fortnightly Circular der Steenhouwers, die, vanaf 1834 geregeld verschijnend, misschien de meest waardevolle op-zich-zelf-staande geschiedenis der vakbeweging uitmaakt, werd nooit buiten het afdeelings-vergaderlokaal gezien.²) Voor de Enquête-Commissie van 1867—68 klaagden de werkgevers-getuigen er bitter over, dat zij geen exemplaren van dit geschrift en van eene dergelijke periodieke circulaire der Metselaars-veree-niging konden krijgen. ³) Zelfs nog in 1871 zien wij de verplichting

Zulke protesten komen dikwijls voor in de getuigenissen, afgelegd voor de Enquête-commissie van 1867—68 en maken de hoofdzaak uit der tallooze kritieken op het vakvereenigingswezen tusschen 1852 en 1S79. Eene goede rechtvaardiging van de positie der vakvereeniging is vervat in het artikel van prof. Beeslv in de Fortnightly Review, 1867, dat als brochure her-uit-gegeven werd; The Amalgamated Society of Carpenters and Joiners (Londen 1867, 20 pag).

^J) De unieke verzameling dezer circulaires, die niet alleen statistische en andere bizonderheden over de vereeniging bevatten, doch ook herhaalde mededeelingen nopens de bouwvakken en de algeineene beweging, is met het oog op dit werk tot onze beschikking gesteld geworden en zij is voor ons van de hoogste waarde geweest.

amp; '') Zie bijvoorbeeld de getuigenis van Mault, vraag 3980 in het

tweede rapport en 4086 in het derde. ❖

187

tot openbaarheid, door sommige vereenigingen aangevoerd als een argument tegen het zoeken naar wettelijke erkenning.

De leiders der Machinebouwers daarentegen, geloofden in de kracht van publiciteit. Wij hebben reeds melding gemaakt van de beide kortstondige couranten, door Newton en allan in 1850 en 1851—52 uitgegeven, met het bepaalde streven de vereeniging en hare doeleinden bekend te maken. Gedurende vele jaren na de amalgamatie was het een geregeld gebruik alle maan-delijksche, drie-maandelijksche en jaarlijksche verslagen, zoowel als de belangrijkste der aan de leden gezonden circulaires aan de pers te zenden, ter publicatie en recensie. Vertegenwoordigers werden gezonden naar het congres over Kapitaal en Arbeid, door de Society of Arts (Kunst-vereeniging) in 1854 gehouden, en vanaf 1859 naar de congressen van het Genootschap voor de Sociale Wetenschap. 4gt;

newton en Allan schijnen inderdaad elke gelegenheid om artikelen in de bladen te schrijven, voordrachten en lezingen te houden over de door hen gestichte organisatie, gretig te hebben aangegrepen. 4gt;

égt; Het is gemakkelijk den grooten ilivloed te begrijpen,

welke deze „Nieuwe Vormquot; gedurende de volgende twintig jaren op de vakvereenigingswereld uitoefende. De belangrijkste navolger was de Amalgamated Society of Carpenters (Algemeene Timmer-lieden-Vereeniging), die, zooals wij zullen zien, uit de groote Londensche werkstaking van 1859—60 voortkwam. De kleermakers sloten zich in 1866 in eene algemeene vereeniging aaneen, welke de geheele wet der machinebouwers bijna ongewijzigd overnam; en in 1869 benoemde de London Society of Compositors eene bizondere commissie, om verslag uit te brengen nopens „de constitutie en werking der algemeene vakvereenigingen,quot; met de bedoeling hun voorbeeld in het drukkersbedrijf te volgen — een voornemen, dat, ondanks het gunstige oordeel van het rapport, niet werd ten uitvoer gelegd. ¹) Er bestaat haast geen vakvereeniging, die niet tusschen 1852 en 1875 poogde óf de geheele constitutie der Amalgamated Engineers te copiëeren, óf de eene of andere harer kenmerkende bepalingen over te nemen. 4-

■amp;gt; De vijf of zes jaren volgende op den nederlaag der groote

uitsluiting van 1852, hoewel een tijdperk van rustigen vooruitgang in zekere vereenigingen vormende, zijn voor den geschiedschrijver der algemeene vakvereenigingsbeweging bijna een blad wit papier. De ernstige malaise van 1846—49 werd gevolgd door zeven jaren van voortdurenden vooruitgang van zaken, welke geen aanleiding tot algemeene loonsverlaging gaf. De reactie tegen de grootsche plannen

') Rapport der Bizondere Commissie van 1869. ^

188

buuuutawiiK

van den vakkenbond van 1834 deed zich nog gevoelen in de geringe gezindheid tot gemeenschappelijk optreden van diverse vakken, ') terwijl het volslagen fiasco van den strijd der machinebouwers, in 1853 gevolgd door de noodlottige werkstaking der katoenspinners van Preston voor eene loonsverhooging van tien procent, door een even weinig geslaagden strijd der tapijtwevers van Kidderminster en door een hevig en nutteloos conflict der ijzerwerkers van Dowlais ^!!) den tegenzin der vakvereenigingen in aanvallende vak-taktiek op groote schaal deden toenemen. De kwade reuk waarin werkstakingen waren komen te staan, nam door de verspreiding der beginselen der industriëele coöperatie onder de meer bedachtzame werklieden toe. Deze nieuwe ontwikkeling van OWENS leer nam twee vormen aan, beide — het behoeft nauwelijks gezegd te worden — in den grond verschillend van het Owenisme van 1834. In Lancashire had het succes der „Pioniers van Rochdale,quot; in 1844 gesticht, aanleiding gegeven tot snelle verbreiding der verbruiks-coöperatie, de vereeniging van verbruikers tot voorziening in eigen behoeften. In zekere mate werden de kranige leiders der arbeiders van Lancashire en Yorkshire afgeleid van de organisatie van vak-com-binaties naar het stichten van coöperatieve winkels en maalderijen. Ondertusschen hadden de Londensche „christen socialistenquot; het denkbeeld van BUCHEZ en de Parijsche plannen van 1848 overgenomen en bepleitten met bijna apostolisch vuur de vorming van genootschappen van voortbrengers, waarin groepen arbeiders hunne eigen werkgevers zouden worden. ³)

4 De groote geestdrift waarmede de „christen socialistenquot;

aan den strijd der Machinebouwers hadden deelgenomen en hunne blijkbare toewijding aan de belangen der arbeiders, brachten hunne plannen van „zelf-besturende werkplaatsenquot; zeer in zwang. Tallooze kleine ondernemingen werden begonnen door machinebouwers, meubelmakers, kleermakers, laarzenmakers en hoedenmakers in de hoofdstad en andere groote industriëele centra, en gedurende eenige jaren wedijverden de besturen en hoofdbesturen der verschillende vakvereenigingen met elkander, in het aanbevelen der productieve coöperatie bij hunne leden. Maar het bleek spoedig, dat deze nieuwe vorm van coöperatie niet bedoeld was als een hulpmiddel voor, of eene uitbreiding van de vakvereeniging, doch als een

«v»

') De National Association of United Trades bleef, zooals wij reeds gezien hebben, in naam tot i860 bestaan, maar na 1852 daalde het ledental tot een paar duizend en speelde de bond feitelijk geen rol meer in de vakvereenigingswereld.

O quot;') Ti Dies van Jnni tot December 1853. lt;0gt;

•$gt; ³) Een uitgebreider relaas dezer ontwikkeling is te vinden in The

Co-operative Movement in Great Britain (Londen 1891 ; tweede druk 1893), door Beatrice Potter (Mevr. Sidney Wkbb). 4-

189

■7-

cj esp-

quot;A : i 'z

v-'

V lt;•

^ ' - ■gt; ...-

lt;r -.- x

-V) -

andere vorm van industriëele organisatie. Want in tegenstelling met de Owenisten van 1834, hadden de christen socialisten geen begrip der vervanging van winst-makende ondernemingen door de geheele massa der loonarbeiders, georganiseerd, hetzij in eene op-zich-zelf staande gemeenschap, of in een volslagen vakkenbond. Zij zochten slechts den individueelen kapitalist te vervangen door zelf-besturende groepen winst-makende werklieden. Een zeker aantal der vurige geesten onder de arbeiders van Londen en van het noorden des lands, werden directeuren en secretarissen dier ondernemingen en hielden op energieke leden hunner respectieve vak-vereenigingen te zijn. „Wij hebben tot-nog-toe ondervonden,quot; zegt het Hoofdbestuur der Machinebouwers in zijn jaarverslag over 1855, ,,dat als enkele onzer leden eigen zaken zijn gaan drijven, zij de vereeniging verlaten hebben en de werkplaatsen nog slechter bestuurd hebben dan andere werkgevers.quot; Gelukkig voor de vakver-eenigings-beweging bleek aan alle betrokkenen alras het commer-ciëele fiasco dezer proefnemingen, voor zooverre zij althans hun oorspronkelijk karakter van zelf-bestuurde werkplaats behielden. Het denkbeeld van „productieve coöperatiequot; komt voortdurend opnieuw te voorschijn in de annalen van de vakvereenigingen dier dagen, maar na den ondergang der coöperatieve inrichtingen van 1848—52 houdt het gedurende bijna twintig jaren op eene kwestie van „practische taktiekquot; in de vakvereenigingswereld te zijn.

Ondanks deze intellectueele zijsprong werd het werk van de consolidatie der vakvereenigingen geregeld voortgezet. De Amalgamated Engineers verdubbelden hun ledental in de tien op hunne werkstaking volgende jaren en tegen 1861 had hunne vereeniging het ongehoorde saldo van 73.398 pond sterling geaccumuleerd. De Nationale Vereenigingen van IJzergieters en Steenhouwers groeiden in gelijke verhoudingen. Eene herleving van het vakvereenigingswezen had plaats onder de katoenbewerkers. De tegenwoordige bond van katoenspinners in Lancashire begon zijn loopbaan in 18531 terwijl de katoenwevers in hetzelfde jaar veroverden hetgeen zeer terecht hun Magna Charta genoemd werd, namelijk het „Blackburnsche Tarief' van stukloonen. Maar uitgezonderd in de bouwvakken, nam het vakvereenigingswezen in die jaren eene vreedzame houding aan. De leiders voeren niet langer uit tegen „de niets-doende klassen,quot; doch poogden het standpunt der vakvereenigingen met op de burgerlijke economie gebaseerde argumenten te rechtvaardigen. De contributie der Amalgamated Engineers wordt omschreven „als eene algemeene vrijwillige belasting tot steun der armen-belasting.quot; Het Hoofdbestuur twijfelt ^

^ ') Address of the Executive Council of the Amalgamed Society of

Engineers to their Fellow- Workmen (Londen 1855).

190

er niet aan, dat de werkgevers „eene vereeniging als de onze (niet) met wantrouwen (zullen) beschouwen. Zij zullen beginnen te begrijpen, dat zij noch bedoeld, noch geschikt is om hunne belangen te benadeelen, maar meer om die te bevorderen door de verheffing van het karakter hunner werklieden en het in verhouding verminderen hunner eigen verantwoordelijkheid.quot; Het plan om „Verzoeningsradenquot; in de plaats van werkstakingen en uitsluitingen te stellen, werd steeds gunstiger door de vakvereenigins-leiders opgenomen. Honderden adressen ten gunste hunner oprichting, werden door den National Association of United Trades (die toen op zijn laatste beenen liep) opgemaakt. De Parlementaire Commissies van 1856 en i860 vonden de arbeiders in alle vakken bereid, het beginsel van vrijwillige onderwerping aan scheidsrechterlijke uitspraak te ondersteunen. Een korte poos scheen het, alsof voortaan vrede zou heerschen in de industriëele wereld.

De periode van werkstakingen, die met de vermindering van zaken in 1857 een aanvang nam, bewees hoe bedriegelijk die hoop was geweest. De bouwvakken in het bizonder waren minder door de verandering van toon aangedaan geworden dan de machinebouwers of katoenbewerkers. De plaatselijke afdeelingen der Steenhouwers, Metselaars en andere arbeiders in de bouwvakken waren, vaak tegen den wensch hunner Hoofdbesturen, in eene bijna onafgebroken opeenvolging van kleine werkstakingen met op-zich-zelf staande firma's gewikkeld, waarin de werklieden in den regel er in slaagden loonsverhoogingen te verkrijgen. ¹) Deze jaren waren bovendien merkwaardig wegens de algemeene erkenning in de provinciale bouwbedrijven van de „arbeids-reglementen,quot; of getee-4gt;

') Zie The Strikes, their Extent, Evils, and Remedy, being a Description of the General Movemeiit of the Mass of the Building Operatives throughout the Ihiited Kingdom, door Vindex (Londen 1853, 56 pag). Een der gevolgen ven deze hernieuwde uitbarsting van werkstakingen was de instelling (in 1858) eener commissie van onderzoek naar vakvereenigingen en geschillen, door het pas-opgerichte National Association for the Promotion of Social Science (Nationaal Genootschap tot Bevordering der Sociale Wetenschap). Dit onderzoek, geleid door bekwame en ijverige navorschers, had in i860 de uitgave van een boekdeel tot resultaat, dat de beste verzameling bouwstoffen over de vakvereenigingen bevat en dat tevens het onpartijdigste relaas is, dat ooit werd uitgegeven. Als een bron van geschiedenis en economische illustratie staat dit Report on Trade Societies and Strikes (Londen i860, 651 pag.) ver boven de parlementaire blauwboeken van 1824, 1825, 1838 en 1867^—68. Tot de medewerkers behoorden Mr. Godfrey Lushington (thans onder-secretaris van Binnenlandsche Zaken), Mr. J. M. ludlow (later Registreur der Vereenigingen tot onderling hulpbetoon), Mr. Thomas (thans rechter) Hughes, Mr. G. Shaw-Lefevre, Mr. F. D. Longe en Mr. Frank Hii.l. De commissie werd gepresideerd door wijlen Sir James Kav-Shuttleworth, en van hare leden mogen genoemd worden W. E. Forster, Henri Fawcett, Mr. R. H. Hutton, de Eerw. F. D. Maurice, Dr. William Fakr en een vakvereenigings-secretaris, T. J. Dunning, van de Londensche Boekbinders.

191

kende contracten tusschen werkgevers en arbeiders (in den regel tusschen de plaatselijke patroons- en vakvereenigingen), waarin tot in de geringste onderdeelen de voorwaarden der gemeenschappelijke overeenkomst werden omschreven. Ongetwijfeld was de invoering dier reglementen een stap vooruit in de richting van industriëelen vrede; maar, evenals met internationale verdragen het geval is, werden zij dikwerf voorafgegaan door wanhopige conflicten, waarin beide partijen hunne krachten uitputten en elkanders macht leerden waardeeren. Met de malaise traden belangrijke geschillen op. Gedurende 1858 ontstonden hevige conflicten tusschen patroons en arbeiders in de kristalglas-industrie en in het steenkolendistrict van Westelijk Yorkshire. De invoering der naaimachines in de schoenen- en laarzen-makende dorpen van Northamptonshire, gaf aanleiding tot een reeks ernstige stakingen. Maar van de groote geschillen van 1858 tot 1861 was de Londensche werkstaking in de bouwvakken in 1859—60, verreweg de gewichtigste in hare uitwerking op de vakvereenigings-beweging. 4gt;

Het geschil van 1859 ontstond door de toenemende beweging voor de verkorting van den arbeidsduur. De eisch van een negenurigen arbeidsdag in de bouwvakken, werd het eerst gesteld in 1846 door de Liverpoolsche Steenhouwers en in 1853 hernieuwd door hunne Londensche vakgenooten. In geen van beide gevallen werd echter bij den eisch volhard. Vier jaren later werd de beweging opnieuw gaande gemaakt door de Londensche Timmerlieden, welker memorie aan de werkgevers, na eene gemeenschappelijke bespreking, met eene besliste weigering beantwoord werd.

Onderwijl trachtten de Steenhouwers den vrijen halven Zaterdag te verkrijgen, hetgeen door de werkgevers evenzeer geweigerd werd. Dit leidde in den herfst van 1858 tot de oprichting eener Gemengde Commissie van Timmerlieden, Steenhouwers en Metselaars, die op 18 November 1858 den werkgevers eene waardige memorie aanbood, waarin werd aangedrongen op de vermindering van den arbeidsduur met één uur per dag, en dat toekomstige bouw-contracten op dien grondslag zouden worden aangenomen. Aanvankelijk door de werkgevers geïgnoreerd, werd dit verzoek ten slotte even beslist geweigerd als in 1853 ^en 1857 het geval was geweest. De Gemengde Commissie deed daarop eene hernieuwde poging, door aan vier bij stemming aangewezen firma's een adres aan te bieden. Daaronder was de firma TrüLLOPE, die onmiddelijk een der arbeiders, die de memorie hadden aangeboden, ontsloeg. Deze handeling had onmiddelijk eene werkstaking bij de firma Trollope tot gevolg. Binnen veertien dagen had iedere aannemer in Londen, die meer dan vijftig man in dienst had, zijn werkplaats gesloten, en vier en twintig duizend man waren van hun werk beroofd. Uit de polemiek welke gedurende

192

dezen formeelen slag tusschen kapitaal en arbeid in de kolommen van de couranten dier dagen gevoerd werd, blijkt in hooge mate welke geest den Londenschen werkgevers bezielde. Onbeïnvloed door den vooruitgang der publieke opinie, of door den nieuwen toon van respect en gematigdheid, aangeslagen door de leiders der vakvereenigingen, namen de Londensche werkgevers dezelfde houding aan als hunne voorgangers van 1834. Zij weigerden volstrekt den eisch van de vertegenwoordigers der werklieden te erkennen, zelfs om met dezen de arbeidsvoorwaarden te bespreken. Deze houding ging samen met eene besliste poging tot vernietiging van alle combinatie, waartoe het versleten „documentquot; als middel moest dienen. De Central Association of Master Builders (Centrale Bond van Bouvv-Ondernemers) besloot in bijna gelijke bewoordingen als zijn voorganger van 1834, dat ,,geen lid van dezen Bond zal in het werk nemen of houden, iemand die contribueert aan den een of anderen vakbond, of vakvereeniging, welke bedoelt zich te bemoeien met de reglementen van eenige werkplaats, den arbeidsduur of de arbeidsvoorwaarden, de contracten of overeenkomsten van werkgevers of werknemers, of de omschrijving van dienstvoor-waarden.quot; ^

Deze oorlogsverklaring aan het vakvereenigingswezen won voor de stakende arbeiders den steun der geheele vakvereeni-gingswereld. Het Hoofdbestuur der groote Steenhouwers-vereeniging, dat tot-nog-toe de Londensche negen-uren-beweging als voorbarig had ontraden, aanvaardde den strijd tegen het „documentquot; als een van het hoogste belang. Vergaderingen van gedelegeerden der georganiseerde Londensche vakken werden gehouden, ten einde de krachten van het vakvereenigingswezen ten behoeve der arbeiders in de bouwbedrijven te verzamelen. Uit de bijdragen, die van alle deelen des rijks binnenstroomden, bleek dat de vakvereenigingen groote en tot-nog-toe niet-vermoedde financieele reserven bezaten. De Londensche Piano-makers droegen 300 pond sterling bij. De Kristalglasmakers, die zelf juist een langdurigen strijd achter den rug hadden, zonden een gelijk bedrag. „Vak-Commissiesquot; werden in alle industriëele centra gevormd en zonden groote sommen op. Glasgow en Manchester stuurden elk meer dan 800 pond sterling en Liverpool meer dan 500. De pas-opgerichte Yorkshire Miners' Association (Bond der Mijnwerkers van Yorkshire) stuurde 230 p. st. De Ketelmakers, Kuipers- en Rijtuigmakers-vereenigingen waren bizonder vrijgevig in hunne bijdragen. Maar dc sensatie van de lijst der schenkingen was de toelage der Amalgamated Engineers, bestaande in drie wekelijksche giften van 1000 pond elk — eene gebeurtenis, die de nog levende deelnemers aan den strijd zich met aandoening herinneren. In het geheel werd ongeveer 23.000 p. st. bijeengebracht (buiten hetgeen door de rechtstreeks 13 - Sidney Webu. '93

betrokken vereenigingen werd uitbetaald), een bedrag dat den steun aan welke vroegere werkstaking ook verre overtrof. ^ Deze overvloedige steun stelde de arbeiders in staat het

doel der werkgevers te verijdelen, doch niet hun eigen eischen te verwezenlijken. De Central Association of Master Builders hield krampachtig aan het „documentquot; vast, doch slaagde er niet in een voldoend aantal werklieden bijeen te brengen, bereid het te onderteekenen. In December 1859 gaf Lord St. Leonards in overweging, het „documentquot; in te trekken en in plaats daarvan eene breedvoerige uiteenzetting van de wet op de vak-combinaties in alle werkplaatsen op te hangen. De koppigheid der werkgevers duurde nog twee maanden, doch week ten slotte in Februari i860, toen de platonische raad van Lord St. Leonards werd opgevolgd en het verbitterde geschil een einde nam. ^

Deze onbesliste strijd tusschen de machten van kapitaal en arbeid geldt als een der voornaamste gebeurtenissen in de geschiedenis der vakvereenigingen, niet alleen omdat het gevoel van solidariteit tusschen de verschillende vakken er door herleefde, doch ook wegens het gewicht van twee geconsolideerde organisaties die er uit geboren werden. Uit de werkstaking in de bouwvakken van 1859—60 kwamen te-voorschijn de London Trades Council (Londensche Beroepsraad) — die in een volgend hoofdstuk zal beschreven worden — en de Amalgamated Society of Carpenters, de merkwaardigste overname door een ander vak van den door Newton en Allan ingevoerden „Nieuwen Vorm.quot; lt;amp;

Door de werkstaking hadden de Londensche timmerlieden den toestand van volslagen desorganisatie ontdekt, waartoe hun vak was vervallen. Het is waar, zij waren het geweest, die de negen-uren-beweging in de hoofdstad hadden ingeleid, maar de commissie die het adres aan de werkgevers zond, had geen groep georganiseerde werklieden vertegenwoordigd. George Potter, die de leider dezer beweging was, kon slechts een groep gedelegeerden, gekozen door de werklieden van iedere werkplaats, om zich verzamelen. Er waren dan ook in Londen niet meer dan een duizend timmerlieden, die lid waren van de een of andere soort vakver-eeniging, en deze waren verspreid over talrijke kleine ziekenpotjes. De Friendly Society of Operative Carpenters, die, zooals wij gezien hebben, eene militante afdeeling van den Builders'' Union van 1830—34 was, was, als de Stonemasons Society, onafgebroken blijven bestaan. In tegenstelling met deze vereeniging echter, had zij het oude karakter eener losse federatie voor vak-doeleinden alléén behouden en hing financieel van gelegenheids-heffingen af. Daarom had zij misschien haar oppermacht in de provincie verloren en in Londen geen vasten voet gekregen. Zooals een bevoegd beoor-deelaar opmerkt: „Ten tijde der werkstakingen van 1859—60

194

waren alleen de steenhouwers in ééne enkele, zich over geheel Engeland uitstrekkende vereeniging georganiseerd, die niet alleen voorzag in vak-aangelegenheden, doch ook in de gewone uitkee-ringen .... De uitgesloten Londensche steenhouwers werden geregeld en stipt door hunne vereeniging ondersteund en hadden den strijd gedurende onbepaalden tijd kunnen voortzetten; doch de andere vakken, verdeeld in talrijke plaatselijke vereenigingen, waren spoedig uitgeput.quot; !) De commissie der Timmerlieden zag met naijver dat de Steenhouwers-vereeniging in staat was haren leden gedurende zeer langen tijd van stakings-uitkeering te voorzien en was zeer onder den indruk der opeenvolgende giften van 1000 pond sterling elk, geschonken door de Amalgamated Engineers. Onmiddelijk na het einde der werkstaking, kwamen de voornaamste leden der kleine clubs bijeen, om het stichten eener nationale organisatie, naar het model van die der machinebouwers, te bespreken. William Allan hielp hen op allerlei wijzen de reglementen zijner eigen vereeniging aanpassen op het timmervak en hield toezicht op de voorloopige verhandelingen. De nieuwe vereeniging begon op 4 Juni i860 met een paar honderd leden. Gedurende de beide eerste jaren ging zij slechts langzaam vooruit; maar in October 1862 had zij het geluk tot algemeen secretaris een man te kiezen, wiens bekwaamheid en voorzichtig beleid haar tot eene invloedrijke positie in de vakvereenigingswereld verhieven. robert AppleGARTH, secretaris eener plaatselijke timmerlieden-vereeniging te Sheffield, had de voordeden van amalgamatie spoedig ingezien en zijne vereeniging met zich mede gebracht. Onder zijn beheer ging de nieuwe vereeniging met reuzenschreden vooruit en nam binnen enkele jaren slechts ten opzichte der Amalgamated Society of Engineers-zzM de tweede plaats in, wat betreft den omvang harer financiëele transacties en geaccumuleerde reserven. Bovendien werd applegarth door zijne bekwaamheden onmiddelijk ingeleid in dien kleinen kring van vakvereenigingsleiders, wier optreden gedurende de volgende tien jaren het middenpunt der vakveree-nigings-historie uitmaakt. 4»

') Prof. e. s. Heesly, Fortnightly Review, 1867.

195

HOOFDSTUK V.

De Junta en hare Bundgenooten.

4 Vele invloeden hadden gedurende de voorafgaande jaren

samengewerkt tot het vormen van hetgeen bijna omschreven mag worden als een ministerie der vakvereenigings-beweging. De stichting van groote vak- en uitkeerings-vereenigingen als de Amalgamated Engineers, had in zekeren zin eene nieuwe school van vakveree-nigings-bestuurders doen ontstaan, die ingewikkelde administratieve en financiëele vraagstukken op te lossen had. Daar de hoofdkwartieren dezer vereenigingen te Londen gevestigd waren, ontstond tusschen hare bezoldigde bestuurders intieme persoonlijke vriendschap. En zoo gebeurde het, dat de kleine kring van secretarissen in die jaren mannen van karakter en groote bekwaamheid omvatte, die zoowel door aanleg als ondervinding uitstekend berekend waren om de beweging door de ernstige crisis, die wij aanstonds zullen beschrijven, te loodsen. 4»

4 De eersten dezer kleine groep — die wij voortaan de

Junta zullen noemen — waren de algemeene secretarissen der beide gemengde vereenigingen van Machinebouwers en Timmerlieden, William Allan en Roüert Applegarth, die door hun welgeslaagd opbouwen dier machtige organisaties, groeten invloed in de raadkamers der vakvereenigingen verworven hadden. Met hen waren zeer intiem bevriend Daniel Guile, de algemeene secretaris der oude en belangrijke nationale vereeniging van IJzergieters, Edwin Cüulson, algemeen secretaris der „Londensche Ordequot; van Metselaars, en George OdGER, een bekend lid eener kleine vereeniging van bizonder bekwame damesschoenmakers en invloedrijk leider der Londensche radicale arbeiders. 4

WjLLIAM Allan was de stichter van het „Nieuwe Unionismequot; van zijn tijd.¹) Wij hebben reeds beschreven hoe hij,

4 4

') William Allan werd in 1813 uit Schotsche ouders te Carrick-fergus, in de lersche provincie Ulster, geboren. Zijn vader, die directeur eener katoenspinnerij was, verhuisde naar eene fabriek nabij Glasgow, en William werd in 1825 piecer (aanknooperj in eene katoenfabriek te Gateside. Driejaren later verliet hij de fabriek, om leerling te worden bij de firma Holdsworth, groote machinefabrikanten te Anderston, Glasgow. Op negentienjarigen leeftijd, nog_-vóór het einde van zijn leertijd, trouwde hij met de nicht van een der firmanten

196

met de hulp van William Newton, de verspreide brokken organisatie in het machine-bedrijf bijeenverzameld en de doorwrochte constitutie, benevens het financiëele stelsel eener oude, gevestigde vereeniging, voor de behoeften eener groote nationale amalgamatie pasklaar gemaakt had. In lange uren van geduldigen kantoor-arbeid had hij een uiterst methodisch, zij het ook ietwat log stelsel van financiëele controle en vak-verslagen opgebouwd, door middel waarvan de juiste toestand van ieder zijner tienduizendtallen leden ten allen tijde in zijne bureau-loketten na te gaan was. De duurzaamheid van zijn stelsel, is de beste getuigenis voor zijne doeltreffendheid. Nog heden ten dage is in het hoofdkantoor der Machinebouwers, in Stamford-street, de invloed van Allans onvermoeiden en methodischen ijver merkbaar. Tot Allans te-kort-komingen behooren overdreven voorzichtigheid, bureaucratische nauwgezetheid en eene bijna vrekkige bezorgdheid voor de vermeerdering van de gelden der vereeniging. Maar in een tijd dat arbeiders-„agitatorsquot; algemeen bekend stonden als slordig in geldzaken en onbekwaam tot inspannenden en geregelden hersen-arbeid, maakten deze te-kort-komingen, hoe tweeslachtig ook ten slotte hunne uitwerking op de taktiek en de ontwikkeling der Amalgamated Society of Engineers moge geweest zijn, een gunstigen indruk naar buiten. Bovendien was Allan, hoewel geen schitterend spreker, of een man van algemeen diep inzicht, een scherpzinnig arbeiders-politicus, op wiens gematigdheid en oordeel altijd vertrouwd kon worden. En hij heeft niet alleen de reputatie van absolute rechtschapenheid en buitengewonen ijver nagelaten, doch ook van buitengewoon vrij van persoonlijke ijdelheid of eerzucht te zijn geweest.

égt; Terwijl Allan er naar streefde den „betaalden agitatorquot;

in den vertrouwden ambtenaar eener groote financiëele corporatie te veranderen, poogde ROBERT ApplegARTH voor de vakorganisatie eene erkende maatschappelijke en politieke positie te winnen. Scherpzinnig en een geboren advocaat, maakte hij instinctmatig van die argumenten gebruik, welke het meest geschikt waren om de vooroordeelen der tegenstanders uit de burgerklasse te overwinnen en hunne kritiek te ontwapenen. Hij bepaalde er zich evenwel niet toe, de middelen der vakvereenigingsmannen in de oogen der wereld te rechtvaardigen. Met volharding poogde hij den geeste-

4gt;

In 1835 werkte hij als werkman-machinebouwer te Liverpool, vanwaar hij met de spoorweg-werkplaatsen naar Crewe verhuisde, waar hij lid der vereeniging werd. Toen SELSBV in 1847 werd gevangen gezet, werd hij algemeen secretaris, welke functie hij tot 1851 behield, toen de vereeniging zich oploste in de Amalgamated Society of Engineers. Gedurende meer dan twintig jaren werd hij jaarlijks als secretaris dezer omvangrijke organisatie herkozen. Hij stierf nog met zijne functie bekleed.

197

lijken horizon van de leden zijner eigen beweging te verruimen en opende voor degenen, wier gezichtskring zich tot-nog-toe bepaald had tot de werkstaking en de herberg, breede uitzichten van maatschappelijke en politieke vraagstukken, waarbij zij, als arbeiders, in de eerste plaats betrokken waren. Dientengevolge zien wij hem gedurende zijn loopbaan als algemeen secretaris, optreden als een op den voorgrond tredend lid der befaamde „Internationalequot; !) en als krachtig voorstander van den Labour Representation League (Bond voor Arbeidersvertegenwoordiging), den National Education League (Nationale Onderwijsbond) en diverse filantropische en politieke genootschappen. Politieke hervormers streefden er naar, zich

^ ') De beroemde „Internationalequot;, die ongeveer 1869—70 in de

oogen der regeeringen en der regeerende klassen zoo geducht scheen, was ontstaan door het bezoek van twee Fransche afgevaardigden aan Londen in 1863, tot het bewerkstelligen van gemeenschappelijk optreden ten behoeve van Polen. Zij werd formeel gesticht in eene vergadering te Londen op 28 September 1864, waar door Karl Marx een toespraak werd gehouden. Haar hoofddoel was het vereenigen van de arbeiders aller landen tot bevrijding van den arbeid. En in hare beginselen werd verklaard, dat „de onderworpenheid van den man van den arbeid aan den man van het kapitaal, de grondslag uitmaakt van alle knechtschap, alle maatschappelijke ellende en alle politieke afhankelijkheid.quot; Tusschen 1864 en 1870 werden, zoowel in bijna alle Euro-peesche landen als in de Vereenigde Staten, afdeelingen gesticht, terwijl in sommige Europeesche landen de meerderheid der vakvereenigingen zich in massa aansloot. Het centraal bestuur was opgedragen aan een Algemeenen Raad van vijf en vijftig leden, gevestigd te Londen en samengesteld uit te Londen woonachtige lieden van verschillende nationaliteiten, gekozen door de afdeelingen in de landen waartoe zij behoorden. De Algemeene Raad had echter geen wetgevende of andere macht over de afdeelingen en diende in de praktijk eigenlijk meer als middel van gemeenschap tusschen de afdeelingen, terwijl elk land zijn eigen zaken op zijn eigen manier bestuurde. De beginselen en het program der „Internationalequot; ondergingen eene gestadige ontwikkeling in de opeenvolgende internationale congressen, die door afgevaardigden der verschillende afdeelingen bezocht werden. In hoeverre de Engelsche arbeider aan hare voornaamste doeleinden deelnam, is niet duidelijk. In 1870 was Odger president en Applegarth voorzitter van den Algemeenen Raad, waartoe ook Mr. Benjamin lucraft, later lid van het Londensche Schoolbestuur, en andere welbekende arbeiders-politici behoorden. Slechts enkele Engelsche vakvereenigingen (waaronder de Laarzenmakers en de Leerlooiers) sloten zich als zoodanig aan; en toen de Algemeene Raad in October 1866 den Londenschen Trades Council uitnoodigde toe te treden, of, bij gebreke daarvan, toe te staan dat een vertegenwoordiger van de Internationale alle vergaderingen zou bijwonen, ten einde onmiddelijk van alle werkstakingen op het vaste land mededeeling te kunnen doen, blijkt uit de notulen van den Council, dat beide verzoeken werden van de hand gewezen. De Londensche Trades Council weigerde zelfs de Internationale als het geautoriseerde middel van gemeenschap met de buitenlandsche vakvereenigingen te erkennen en besloot zich met deze rechtstreeks in verbinding te stellen. Applegarth woonde als vertegenwoordiger van Engeland verscheidene der internationale congressen bij en zette in een interview, gepubliceerd in de New York World van 21 Mei 1870, in den breede het doel en de beginselen der Internationale uiteen. Na de onderdrukking der Commune werden de Fransche afdeelingen vernietigd; het ledental in Engeland en andere

198

van zijne medewerking voor hunne plannen te verzekeren ; hij werd bijvoorbeeld speciaal uitgenoodigd, als de bizondere vertegenwoordiger der arbeidersklassen, de belangrijke congressen van den National Education League te Birmingham bij te wonen; en het was aan zijne reputatie als maatschappelijk hervormer te danken, dat hij in 1870 gekozen werd om zitting te nemen in de Commissie van Enquête naar de werking der wet op de besmettelijke ziekten, waardoor hij de eerste arbeider was, die door zijn soeverein „Onze Getrouwe en Zeer Geliefdequot; genoemd werd. Openhartig, wakker en verzoenend, was hij een ideale vertegenwoordiger der Engelsche arbeidersbeweging in de politieke wereld. ^

égt; De permanente bestuurders der IJzergieters en der Lon-

densche Metselaars waren mannen van minder oorspronkelijkheid dan Allan of AppleGARTH. Guile was een persoonlijk aantrekkelijk man, met innemende manieren en begaafd met eene zekere forsche welsprekendheid. COULSON wordt door een tegenstander beschreven als „dom en koppigquot; en ook als „zwaar op de hand

^ sj.

landen slonk. Het jaarlijksche congres van 1872 te 's Gravenhage besloot den Algemeenen Raad naar New York te verplaatsen en daarmede hield de Internationale op, een rol te spelen in Engelsche arbeidersbeweging. Hoewel in Amerika de naam der organisatie nog bestaat, heeft zij nimmer eenige wezenlijke internationale verbindingen hervat. Een belangwekkend relaas van haar optreden op vakgebied, verscheen in de Fortnightly Review van November 1870, van de hand van Prof. E. S. Beeslv.

O ') Robert Applegarth, de zoon van een kwartiermeester bij de

koninklijke marine, werd op 23 Januari 1833 te Huil geboren. Elf jaren oud zijnde werd hij loopjongen en kwam eindelijk in de werkplaats van een schrijnwerker en meubelmaker te belanden, waar hij, zonder leerling te zijn, het vak zoo goed mogelijk aanleerde. In 1852 verhuisde hij naar Sheffield; maar in 1855, na den dood zijner ouders, emigreerde hij naar Amerika, doch keerde in het volgende jaar naar Sheffield terug, daar zijne vrouw hem om gezondheidsredenen niet naar het land van belofte kon volgen. Lid geworden zijnde van de plaatselijke Timmerlieden-vereeniging, werd hij spoedig haar meest op den voorgrond tredend lid en bracht haar als zoodanig over, toen de stichting der Amalgamated Society of Carpenters and Joiners in 1861 het uitzicht op doeltreffender vakvereenigings-actie opende. In 1862 tot algemeen secretaris gekozen, bleef hij tot 1871 in functie, in welk jaar hij zich, wegens verschillende persoonlijke geschillen in de vereeniging, vrijwillig terugtrok. Toen in 1870 het Londensche Schoolbestuur werd ingesteld, was hij candidaat in het district Lambeth, doch werd niet gekozen, hoewel hij 7600 stemmen kreeg. In hetzelfde jaar werd hij uitgenoodigd te Maidstone voor het parlement te candideeren, doch hij trok zich ten gunste van Sir John Lubbock terug. In 1871 werd hij benoemd tot lid der Commissie van Enquête nopens de wet op de besmettelijke ziekten. Toen hij als secretaris aftrad, werd hij een poos journalist en trad in Frankrijk als oorlogs-correspondent voor een Amerikaansch blad op. Kort daarna werd hij meesterknecht in een fabriek van duikertoestellen en apparaten voor den machinebouw, om ten slotte eigenaar dezer bloeiende zaak te worden. Mr. Applegarth, die nu (1894) de eenige van de Junta van 1867—71 is die nog leeft, is nog steeds lid van de Amalgamated Society of Carpenters, en toont nog steeds groote belangstelling in het vakvereenigingswezen, waaromtrent hij ons gewichtige documenten en herinneringen gegeven heeft. O

199

maar uit het feit dat de kleine Londensche Metselaars-vereeniging zich onder zijn invloed uitbreidde tot een machtigen nationalen bond, blijkt., dat hij niet geringe administratieve bekwaamheden moet bezeten hebben. Wat alle vier gelijkelijk kenmerkte, was hunne zaakkundigheid, gebleken in de volharding en het succes waarmede zij, ieder in zijn eigen vereeniging, de van newton en Allan afkomstige taktiek van het grondvesten der vakorganisatie op eene zich over het geheele land uitstrekkende verzekeringsmaatschappij, toepasten. George Odger bracht geheel andere eigenschappen in de Junta dan den voorzichtigen ijver van Allan, of de advocaatachtige bekwaamheden van ApplegartH. Van de vijf door ons genoemde mannen, was hij de eenige die in zijn vak werkzaam bleef en die tot het laatste alle kenmerken van een arbeidersleider behield. Als zeer uitstekend spreker beheerschte hij volksvergaderingen naar zijn wil en was hij de afgod van de radicale partij in de hoofdstad. Maar hij was geen loutere demagoog. Onder zijne schitterende welsprekendheid en hartstochtelijk vuur verborg hij eene groote mate van politieke geslepenheid en met zijne collegas deelde hij de gave van gedecideerd gemeenschappelijk handelen en het ondergeschikt maken van zijn persoon aan de zaak. Zijne vadsigheid en zorgelooze wijze van doen, maakten hem ongeschikt tot den opbouw eener groote organisatie. Had hij alleen gestaan, hij zou de kracht van het vakvereenigingswezen slechts weinig versterkt hebben; als de trouwe aanhanger der groote leiders en als hunne populaire woordvoerder tot de arbeiderswereld, zoowel aangeslotenen als ongeorganiseerden, verschafte hij de beweging een breeder grondslag en bracht iedereen tot de arbeidersklasse behoorenden ijverigen hervormer in hare gelederen. ^l)

') Daniel Guile, de zoon van een schoenmaker, werd op 21 October 1814 te Liverpool geboren. In 1827 werd hij leerling bij een ijzergieter en in 1834 lid der vereeniging. In 1863 werd hij hare correspondent, eene functie die hij tot zijn bedanken op het einde van 1881 behield. Hij stierf op 7 December 1883. lt;(!gt; 4^ George Odger, de zoon van een mijnwerker in Cornwall, werd in

1820 te Rouborough, bij Tavistock, in South Devon, geboren en werd op jeugdigen leeftijd schoenmaker. Zooals destijds gebruikelijk was, trok hij te voet het land door en vestigde zich ten slotte te Londen, waar hij een op den voorgrond tredend lid der Damesschoenmakers-vereeniging werd. Zijn eerste belangrijk publiek optreden was ter gelegenheid der gedelegeerden-vergaderingen der Londensche vakken, in zake de uitsluiting in de bouwvakken in 1859. Toen in i860 de Londensche Trades Council werd gesticht, werd hij een zijner ijverigste leden en trad vanaf 1862 tot zijne reorganisatie in 1872 als zijn secretaris op. Als een der leiders van de Londensche radicale arbeiders poogde hij vijfmaal naar het Parlement afgevaardigd te worden, maar werd iederen keer door den tegenstand der officiëele liberale partij gedwarsboomd. Hij trok zich te Chelsea in 1868, te Stafford in 1869 en te Bristol in 1870 liever terug, dan de stemmen te versnipperen; maar in 1870 handhaafde hij in Southwark zijne canditatuur en bleef slechts 340 stemmen in de minderheid; de officiëele liberaal, Sir Sydney Waterlow, verkreeg 2966 stemmen, tegen 4382 uitgebracht op Odger. Bij de

200

Het is moeilijk op het oogenblik een voldoend denkbeeld te geven van den buitengewonen persoonlijken invloed door deze vijf mannen uitgeoefend, niet alleen op hunne onmiddelijke bond-genooten, doch ook als vertolkers der vakvereenigings-beweging op het publiek en de regeerende klassen. Voor de eerste maal in den loop der eeuw, kwam de arbeidersbeweging onder de leiding, niet van welwillende lieden uit de midden- en hoogste standen, als Place, Owen, Roberts, O'Connor, of Buncombe, maar van echte, voor hunne positie speciaal geoefende arbeiders. Bovendien was het voor het eerst, dat de leiders der arbeiders-politiek bij elkander stonden als een aaneengesloten groep, vereenigd door persoonlijke vriendschap en volslagen vrij van elk spoor van wantrouwen en trouweloosheid, die zoo vaak volksbewegingen bedorven hebben. Het is waar, zij bezaten voor de vervulling hunner taak geen vaste economische theorie, of politieke filosofie. Zij onderschreven met evenveel voldoening het onrijpe collectivisme van de „Internationale,quot; als het dogmatische industriëele individualisme derEngelsche radicalen. In deze afwezigheid van een vaststaanden grondslag bij hun politiek optreden, is, gelooven wij, de reden te vinden van het verschrompelen der vakvereenigings-politiek na hun aftreden. Wij zullen aanstonds gelegenheid hebben op eenige andere „fouten hunner deugdenquot; te wijzen en hoe deze later de verdere ontwikkeling hunner eigen beweging belemmerden. Maar het waren grootendeels juist hunne te-kort-komingen, die hen in deze bizondere crisis zulke uitstekende vertegenwoordigers der vakvereenigings-beweging deden zijn. Zij aanvaardden met volmaakte goede trouw het economisch individualisme hunner bourgeois-tegenstanders en eischten slechts die vrijheid van vereeniging, welke de meer verlichte leden dier klasse bereid waren hen toe te staan. Uit hunne oprechte, hoewel ietwat terug-gehouden geestdrift voor politieke en industriëele vrijheid, putten zij eene volharding en vastberadenheid, die geen tegenslag kon doen verminderen. Hun begrijpen van het bourgeois-standpunt en hun inzicht in de praktische moeilijkheden van den toestand, beletten dat zij louter demagogen werden. Gedurende de volgende tien jaren, toen het van het hoogste belang was, voor de vakvereenigingen wettelijke erkenning te verkrijgen, en den ongelukkigen indruk, door de wandaden te Sheffield te-weeg-gebracht, uit te wisschen, waren hunne eigenschappen juist van pas. égt; amp; algemeene verkiezingen van 1874 was hij opnieuw candidaat, om opnieuw zoowel door liberalen als conservatieven bestreden te worden, met hetzelfde resultaat als te voren. Hij stierf in 1877; zijne begrafenis, die werd bijgewoond door Mr. Herbert Spencer, Prof. Fawcett en Sir Charles Dilke, werd dooide Londensche arbeiders tot eene merkwaardige demonstratie gemaakt. Van de hand van Prof. Beeslv verscheen in de Weekly Dispatch van 11 Maart 1877, eene lofrede op hem, ^

201

Hunne welgemanierdheid, hoewel schijnbaar eene onbeteekenende bijzaak, was niet het minste van hetgeen zij in hun voordeel hadden. Nevens volmaakt zelf-respect en eerlijkheid, bezaten zij de gave van zich correct uit te drukken, hadden beschaafde manieren en waren merkwaardig vrij van alles dat naar de herberg riekte. In Allan en Applegarth, Guile, Coulson en Odger vonden de lasteraars van het vakvereenigingswezen tegenover zich eene combinatie van hoog persoonlijk karakter, buitengewone zaakkundigheid en een groot deel van dat officiëele decorum, dat de Engelsche bourgeoisie zoo indrukwekkend vindt.

Rondom deze het middenpunt uitmakende persoonlijkheden, schaarden zich in Londen een aantal mannen van gelijk temperament en streven. Wij hadden reeds gelegenheid melding te maken van T. J. Dunning, van de Roekbinders, oud geworden in den dienst van het vakvereenigingswezen. De bouwvakken leverden eene jongere generatie, de heeren JüHN Prior, George Howell, Henry BroadhursT en George Siiipton, die allen nog leven. De geheele groep stond in betrekking met zekere provinciale leiders, die de nieuwe begrippen toegedaan waren en in nauwe overeenstemming met de Junta handelde. Tot de beduidenste hunner behooren Alexander Macdonald, die toen bezig was den Miners'' National Union (Nationale Mijnwerkersbond) te orga-niseeren, John Kane, ¹) van de Noord-Engelsche IJzerwerkers, William Dronfield, de Sheffieldsche letterzetter en Alexander Campbell, de leidende geest van den Glasgow Trades Council. amp; De taktiek der Junta onderscheidde zich door de com

binatie van de uiterste omzichtigheid in vak-aangelegenheden en energieke agitatie voor politieke hervormingen. Het is inderdaad ietwat twijfelachtig, in hoeverre Allan en Applegarth, Coulson en Guile het algemeene geloof deelden, dat vak-combinaties eene algemeene loonsverhooging konden bewerkstelligen, of bij eene dalende markt eene algemeene loonsvermindering tegengaan. Zij hadden meer vertrouwen in de zedelijke kracht van groote reservefondsen, met welker hulp, in den vorm van ruime uitkeeringen bij werkeloosheid, men een kapitalist, of zelfs eene geheele groep van kapitalisten, met succes zou kunnen beletten arbeiders te

4gt;

') John Kane werd in 1819 te Alnwick, in Northumberland, geboren. Op zevenjarigen leeftijd aan het werk gezonden, arbeidde hij tot aan zijn vijftiende jaar in verschillende vakken. Toen verhuisde hij naar Newcastle-on-Tyne en vond werk in de ijzerfabriek der firma Hawke, te Gateshead. Hier nam hij deel aan de Cbartistische en andere vooruitstrevende bewegingen en poogde in 1842 tevergeefs eene vereeniging in zijn vak te stichten. Niet vóór 1863 kwam eene duurzame vereeniging tot stand en toen in 1868 de Amalgamated Ironworkers' Association (Algemeene IJzerwerkersbond) op nationalen grondslag werd gesticht, werd John Kane algemeen secretaris, eene functie die hij tot aan zijn dood in Maart 1876 vervulde. O

202

krijgen tegen andere dan de erkende voorwaarden. Hunne vak-politiek bepaalde er zich feitelijk toe, aan iederen arbeider die voorwaarden te verschaffen, welke de beste werkgevers bereid waren uit eigen beweging toe te staan. Uit dien hoofde werden zij door de heethoofden, wier begrip eener beleidvolle vakbeweging bestond in eene reeks algemeene werkstakingen voor loonsverhoogingen of tegen loonsverminderingen, voortdurend van laksheid beschuldigd. De Junta zocht de bevrijding van den arbeider inderdaad in eene andere richting. Zij geloofde dat het uit-den-weg-ruimen van alle politieke voorrechten en het mogelijk maken van maatschappelijke en geestelijke ontwikkeling voor alle klassen der gemeenschap, eene groote mate van economische gelijkheid ten gevolge zou hebben. Onder den invloed dier leiders, werden de Londensche vereeni-gingen en op den duur ook de provinciale, in eene geheele reeks van politieke agitaties betrokken, ten gunste van kiesrecht-uitbreiding, verbetering van de wet op de verhouding tusschen meester en dienaar, nieuwe wetten op het mijnwezen, openbaar onderwijs en ten slotte voor de volledige wettelijke erkenning der vakver-eenigingen-zelf.

Praktische moeilijkheden stonden het volledig ten-uitvoer-leggen van de politiek der Junta in den weg. Het aanwenden der vakvereenigings-organisatie voor parlementaire agitatie, waarop Macdonald, ApplegaRTH en OdGER al hun hoop op vooruitgang hadden gevestigd, kwam in de vakvereenigingswereld als een nieuw idee. De massa der vakvereenigingsleden, nog steeds van het kiesrecht uitgesloten, stelde feitelijk geen belang in eenigerlei sociale of politieke hervorming en beschouwden hunne vak-combinaties uitsluitend als middelen tot het afdwingen eener loonsverhooging, of tot het noodzaken hunner mede-arbeiders tot hunne clubs toe te treden. Dat was in het bizonder het geval met de provinciale organisaties, waar de bestuurders gewoonlijk met de nachtuilen-taktiek der leden instemden. De „Manchestersche Ordequot; van Metselaars en de General Union of Carpenters (Algemeene Tim-merliedenbond) — met zijn hoofdkwartier te Manchester — hielden, evenals de Steenbakkers der midden-graafschappen en de Messenmakers van Sheffield, nog steeds vast aan de oude denkbeelden van geheimhouding en dwang, terwijl de machtige vereeniging van Steenhouwers, toen te Leeds gevestigd, zich buiten de algemeene beweging hield. Maar deze tegenstand bepaalde zich niet tot de oudere vereenigingen, evenmin als tot die eener bepaalde streek. Alle vakvereenigingen dier dagen, zelfs die der hoofdstad, behielden een sterken, traditioneelen afkeer van politieke actie. In vele gevallen verboden de reglementen uitdrukkelijk het bespreken van politiek in hare vergaderingen. En ofschoon de vereenigingen van tijd tot tijd konden worden overgehaald gemeenschappelijke

203

actie van politieleen aard te ondernemen ter verdediging van het vakvereenigingswezen zelf, was zelfs de groote invloed der Junta op hare eigen organisaties niet voldoende om de leden over te halen hunne organisaties tot het verkrijgen van wettelijke hervormingen aan te wenden. De Junta wendde zich daarop tot de nieuw-opgerichte Trades Councils en maakte daarvan de politieke organen der vakvereenigingswereld. ^

Het stichten van permanente Trades Councils (tusschen 1858 en 1867) in de voornaamste industriëele centra, was een belangrijke stap tot de consolidatie der vakvereenigings-beweging. Plaatselijke gedelegeerden-vergaderingen, bijeengeroepen om bizon-dere aangelegenheden af te doen, waren, althans sinds de allereerste jaren dezer eeuw, een kenmerk der vakvereenigings-organisatie geweest. In vroege tijden had iedere belangrijke werkstaking hare commissie van belangstellenden van andere vakvereenigingen, die gelden bijeenbracht en alle mogelijke persoonlijke hulp verleende. Maar de merkwaardigste dier commissies waren die, welke in alle vakvereenigings-centra verrezen, als de beweging door het een of ander bizonder wettelijk of parlementair gevaar bedreigd werd. Dergelijke gemengde commissies hadden in 1825 veel bijgedragen tot het beletten van het op-nieuw-van-kracht-worden der combinatie-wetten, in 1834 tot het gaande maken der openbare belangstelling in het geval der arbeiders van Dorchester, en in 1838 tot het leiden der vakvereenigings-zaak voor de Enquête-commissie van dat jaar. Maar deze vroegere commissies werden slechts opgericht voor bizondere gevallen en genoten, voor zoover wij weten, geen voortdurend bestaan. Tegen i860 bestonden permanente raden in Glasgow, Sheffield, Liverpool en Edinburg, en hun voorbeeld werd in 1861 door de Londensche vakvereenigingen gevolgd. ¹) 4gt;

4Sgt;

amp; ') Het eerste permanente comité van den aard van een Trades

Council, blijkt, volgens door ons verkregen inlichtingen, de Trades Guardian Association (Bond tot Bescherming der Beroepen) te Liverpool te zijn geweest, welke in 1848 gesticht werd, met het doel de vakvereenigingen te beschermen tegen de verdrukking door het gebruik dat de patroons van de strafwet maakten. Uit zijn gedrukt rapport en balans over 1848, benevens uit de berichten in de Fortnightly Circular der Steenhouwers-vereeniging van 23 November 1848, vernemen wij dat hij krachtig optrad tot bescherming der Sheffieldsche scheer-messenslijpers tegen boosaardige vervolging en om de Liverpoolsche steenhouwers, die wegens samenzwering vervolgd werden, te helpen. Wij bezitten geen geschiedenis zijner verrichtingen van 1850 tot 1857, maar in Augustus 1857 droeg hij 400 p. st. bij ten behoeve der Liverpoolsche meubelmakers en steunde in 1861 de werkstaking der Londensche metselaars. In Juli van hetzelfde jaar loste hij zich op in een United Trades Protection Association (Vereenigde Bond tot Bescherming der Vakken^, georganiseerd naar het model van den pasgestichten London Trades Council. In Glasgow schijnt vanaf 1825 eene bijna onafgebroken reeks van gemengde commissies van gedelegeerden voor bizondere doeleinden bestaan te hebben. In 1851 werd eene poging gedaan om deze op meer blijvende leest te schoeien, maar de vakvereenigingen hielden spoedig

204

4^ Evenals vele provinciale organisaties, kwam de London

Trades Council uit een „stakings-comitéquot; voort. Gedurende den winter van 1859—60 hadden wekelijks vergaderingen van gedele-

op gedelegeerden te zenden. Eene hernieuwde poging, in 1858 op initiatiel van Alexander Campbell gedaan, had meer succes; en de toen gevormde Council, hoofdzakelijk uit de bouwvakken samengesteld, verheugde zich in i860 in een bloeiend bestaan. Ook Sheffield had sinds lang kortstondige fede-ties der lokale vakvereenigingen gehad, die dicht bij een voortdurend bestaan kwamen. Een daarvan, de Association of Organised Trades (Bond van Georganiseerde Vakken), in 1857 opgericht met het speciale doel de Sheffieldsche Typografen-vereeniging te helpen in hare verdediging tegen eene vervolging wegens laster, werd de permanente Trades Council. Andere steden, als Dublin en Bristol, hadden bijna voortdurend een soort van Raad der plaatselijke vakvereenigingen. Een oproep van den Trade Defence Association (Bond tot Vakverdediging), te Manchester, geteekend door vertegenwoordigers van negen duizend werklieden, ten behoeve van de werkstaking der verwers, komt voor in de Fortnightly Circular der Steenhouwers, van 1854. Zooals uit George Odgers getuigenis voor de Enquête-Commissie nopens de wet op de verhouding van meester en dienaar in 1867 kan afgeleid worden, waren de vergaderingen der Metropolitan Trades Delegates (Gedelegeerden van de Vakvereenigingen der Hoofdstad) sinds 1848 in Londen bizonder talrijk geweest. In 1852 (zooals wij uit de Bookbinders' Trade Circular van November 1853 gewaar worden), nam eene commissie uit de Londensche vakvereenigingen de zaak der tinwerkers van Wolverhampton uit de handen der ietwat afgeleefde National Association of United Trades en droeg alle kosten van dat dure proces. Nauwelijks was de taak dezer commissie volbracht, of eene andere commissie werd gevormd, tot ondersteuning van de werkstaking der katoenbewerkers van Preston. Het was aan deze commissie, die in de Bell Inn, in de Old Bailey, de historische vergaderplaats van het Londensche vakvereenigingswezen, bijeenkwam, dat Lloyd Jones in Maart 1855 zijne vrees mededeelde, dat een zeker wetsontwerp op de vereenigingen tot onderling hulpbetoon, toen in behandeling bij het Lagerhuis, de wettelijke positie der vakvereenigingen nog dubbel-slachtiger zou maken dan zij het toen was. Een Metropolitan Trades Committee on the Friendly Societies' Bill (Commissie uit de Vakvereenigingen der Hoofdstad in zake het Wetsontwerp op de Vereenigingen tot Onderling Hulpbetoon) werd dientengevolge ingesteld; haar gedrukt rapport wordt door Dunning in zijn Circular van December 1855 gerecenseerd. Daaruit vernemen wij, dat zij gepresideerd werd door William Allan, en dat zoowel diens oude vriend William Newton als de algemeene secretarissen der vereenigingen van Steenhouwers en Metselaars er zitting in hadden, benevens vertegenwoordigers der Letterzetters en Boekbinders. Zij werd gesteund door zeven en tachtig verschillende vakvereenigingen, met acht en veertig duizend leden, die elk een halven stuiver per lid bijdroegen, tot dekking der kosten. Haar parlementair optreden schijnt krachtig en doeltreffend te zijn geweest. Door handige manipulatie werden de artikelen waartegen bezwaar bestond verworpen en met de hulp van Mr. Thomas Hughes en Lord Godekich werd verkregen wat destijds een belangrijke stap in de richting van wetgeving nopens de vakvereenigingen scheen te zijn. Tusschen 1858 en 1867 werden in ongeveer een dozijn der grootste steden Trades Councils gesticht. Door de uitbreiding van het vakvereenigingswezen tusschen 1870—73 werd hun aantal verdubbeld. Maar hunne groote toename was een der gevolgen van den springvloed van vakvereenigings-organisatie, die zich tusschen 1889 en 1891 over het land stortte, toen meer dan zestig nieuwe Councils werden gesticht en de reeds bestaande werden gereorganiseerd en zeer in ledental toenamen. O

205

geerden der Londensche vakvereenigingen plaats gehad, om de arbeiders in de bouwvakken te steunen in hun strijd tegen het „document.quot; „Toen deze gedenkwaardige strijd geëindigd was,quot; zegt het tweede jaarverslag van den London Trades Council, „gevoelde men dat iets gedaan moest worden tot het stichten van een algemeen vak-comité, ten einde in moeilijke omstandigheden de vakvereenigingen snel bijeen te kunnen roepen, met het doel elkander naar gelang van omstandigheden met raad en daad bij te staan.quot; ') Het met dat doel gevormde voorloopige comité, vaardigde in Maart i860 een manifest aan de vakvereenigingen uit, als resultaat waarvan op 10 Juli i860 de eerste vergadering van den London Trades Council plaats had.

^ Het is belangwekkend, op te merken dat de Council

aanvankelijk grootendeels bestond uit de vertegenwoordigers der kleinere vereenigingen. Het in zijne eerste vergadering gekozen bestuur bevatte geen gedelegeerden der machinebouwers, letterzetters, steenhouwers, metselaars of ijzergieters, die toen, evenals nu, de invloedrijkste Londensche vakvereenigingen waren. De eerste daad van den jongen Council levert een beteekenisvol blijk van het gevoel van isolatie dat tot zijne vorming had geleid. Ten einde de gemeenschap met andere vakvereenigingen des lands te vergemakkelijken, besloot de Council tot het samenstellen van een General Trades Union Directory (Algemeen Adresboek der Vakvereenigingen), bevattende de namen en adressen van alle vak-vereenigings-secretarissen. Deze prijzenswaardige onderneming nam gedurende het eerste jaar al den aandacht van het nieuwe lichaam in beslag en de twee duizend exemplaren van het resultaat van zijn arbeid, stuurden zijne financiën voor geruimen tijd in de war. Want ongelukkiglijk werd de General Trades Union Directory, waarvan de prijs een shilling per exemplaar was, niet gekocht, en het verhuisde, vreezen wij, weldra naar den papiermolen, daar wij, na uitgebreide onderzoekingen, slechts één exemplaar konden ontdekken ²)

amp; Maar de leiding van den Coimcil kwam in bekwamer

handen. In 1861 werd Mr. George Howell secretaris en werd in het volgende jaar door George Odger opgevolgd, die gedurende de tien volgende jaren het meest op den voorgrond tredend lid bleef. De Amalgamated Society of Engineers trad in 1861 toe en de veteraan dunning bewerkstelligde de aansluiting der oude, gevestigde Roekbinders-vereeniging. In elk geval werd de nieuwe 4 4

❖ ') Tweede Jaarverslag van den London Trades Council, 31 Maart 1862.

^ ') Noch in het Britsch Museum, noch in eene andere ons bekende

boekerij wordt een exemplaar bewaard, en evenmin in de archieven van den Council zelf. Mr. Robert Applegarth was zoo vriendelijk, ons het eenige exemplaar te schenken dat wij ooit gezien hebben.

206

organisatie tegen 1864 geheel door de Junta beheerscht. De beide „algemeenequot; vereenigingen van Machinebouwers en Timmerlieden, leverden in sommige jaren de helft van zijn inkomen. De groote vak- en uitkeerings-vereeniging van IJzergieters en de wassende „Londensche ordequot; van Metselaars, zonden hunne algemeene secretarissen naar zijne vergaderingen. De Council werd eigenlijk eene gemengde commissie van de bestuurders der groote nationale vereenigingen. In de vergaderingen in de oude Bell Inu (Logement De Klok), onder den schaduw van Newgate, hebben wij het begin van een officieel ministerie der vakvereenigingswereld. amp; Ondertusschen was er weder oorlog uitgebroken tusschen

de patroons in de bouwvakken en hunne werklieden, eensdeels veroorzaakt door eene herniewde agitatie voor den negenurigen arbeidsdag en anderdeels door het verlangen der werkgevers om betaling per uur in de plaats te stellen van de gebruikelijke betaling per dag. ') Voor den geschiedschrijver der algemeene beweging is het geschil hoofdzakelijk belangrijk, omdat het de eerste gelegenheid is, waarin de begaafde groep van jonge advocaten

') Na ontvangst eener memorie van de werklieden, waarin om invoering van den negen-urigen arbeidsdag gevraagd werd, maakten drie der voornaamste Londensche aannemers bekend, dat zij voortaan hunne werklieden per uur en niet per dag zouden aannemen. „Deze regegeling,quot; voegden zij er aan toe, „van betaling per uur, zal elk der bij ons werkende arbeiders in de gelegenheid stellen, zooveel uren te werken als hem goeddunkt.quot; Dit opvallende voorstel bracht het volslagen verlaten van het principe van gemeenschappelijk vaststellen der arbeidsvoorwaarden met zich mede. Wat de werkgevers voorstelden, was inderdaad het uit den weg ruimen van elk begrip van een normalen arbeidsdag en om, voor zoover het den arbeidsduur betrof, terug te keeren naar afzonderlijke overeenkomsten met iederen individueelen arbeider. De arbeiders beseften, doch slaagden er niet in het duidelijk uiteen te zetten, dat de aangeboden vrijheid denkbeeldig was. In de moderne organisatie der industrie op groote schaal, kan voor den individueelen arbeider niet de vrijheid bestaan zijne gereedschappen neer te leggen wanneer hij het verkiest. Zonder een vastgestelden normalen arbeidsdag, moet elke arbeider onvermijdelijk zijn taak even lang vinden duren als de machines werken of de fabriek open is. De werkelijke kwestie waarom het ging, was: hoe de algemeene arbeidsduur zou worden vastgesteld. De aannemers van 1861 berekenden terecht, dat als ieder vrij was zooveel uren loons per dag te verdienen als zij goedvonden hem aan te bieden, de uren gedurende welke de geheele arbeiders-massa zou werken, in werkelijkheid niet zouden worden beheerscht door het algemeene gemak, doch door het verlangen en het arbeidsvermogen van diegenen welke bereid waren het grootst-mogeiijke aantal uren te werken. Ten dien opzichte — het eigenlijke geschilpunt — handhaafden de arbeiders hun standpunt. De normale arbeidsdag in de Londensche bouwvakken werd stilzwijgend vastgesteld naar het heerschende gebruik en is sinds herhaaldelijk geregeld en verminderd bij officiëele gemeenschappelijke overeenkomst, totdat de gemiddelde arbeidsduur, over het geheele jaar gerekend, niet meer dan 4874 uur per week is. Op het ondergeschikte punt der loon-eenheid werd langzamerhand door de werklieden toegegeven en aan het uur-stelsel, bewaakt door strikte handhaving van den arbeidsdag, wordt thans door beide partijen de voorkeur gegeven.

207

en letterkundigen tusschenbeide kwam, die vanaf dien tijd de vertrouwde rechtsgeleerde experts en politieke raadslieden van de leiders der vakvereenigings-beweging werden. De arbeiders waren er in het geheel niet in geslaagd hunne bezwaren tegen het uur stelsel duidelijk te maken, zelfs niet om op hunne zienswijze de aandacht te vestigen. Hun standpunt werd voor de eerste maal duidelijk uiteengezet in twee schitterende, aan de couranten gerichte brieven van acht positivisten en christen socialisten, die veel bijbrachten tot de stilzwijgende overeenkomst waarmede de strijd eindigde.') 4

Het optreden van den pas-gestichten London Trades Council is voor ons van meer onmiddelijk belang. Tot de werken, die wegens het geschil stil stonden, behoorde ook de aan een grooten aannemer toevertrouwden bouw van de nieuwe kazerne te Chelsea. Het ministerie van oorlog zag er geen kwaad in, dezen te veroorlooven genie-soldaten in dienst te nemen tot vervanging der werkstakers. Eene dergelijke gedragslijn was in de werkstakingen van 1825 en 1834 door de regeering gevolgd geworden. Maar de vakvereenigingen waren nu te machtig om eene dergelijke inmenging in hunnen strijd te dulden. Eene gedelegeerden-vergadering der Londensche vakvereenigingen, omvattende vertegenwoordigers van vijftig industriën en vijftig duizend werklieden, vaardigde eene deputatie naar het ministerie van oorlog af. Sir George Cornwall Lewis gaf aanvankelijk een dubbelzinnig antwoord, maar de nieuwe Trades Council toonde de doelmatigheid van parlementaire agitatie aan, door te bewerken dat de minister in het Lagerhuis geïnterpelleerd en genoeg beweging verwekt werd om hem te noodzaken de soldaten terug te roepen. 4igt; De notulen-boeken van den London Trades Council van

i860 tot 1867 zijn een spiegel van de geschiedenis der vakvereenigingen dier periode. OdüER bezat de zeldzame gave zijne notulen interessant te maken en hij beschrijft in zijn bondig doch teekenachtig Engelsch alle onderscheidene gebeurtenissen in de arbeidersbeweging, zooals zij voor den Council werden gebracht. In 1861—62 bijvoorbeeld, zien wij den Council zonder gevolg pogen het lastige ,,overlapquot;²) tusschen de scheepstimmerlieden en de ijzeren-schepen-bouwers op te lossen; wij bemerken den schaduw, geworpen door den katoen-nood in Lancashire en wij lezen de moties van verontwaardiging, waarin de wandaden te Sheffield in die jaren werden veroordeeld. Maar het bizondere amp; 4

^ ■) De brieven werden, na persoonlijk onderzoek, opgesteld door de

heeren Frederic Harrison en Godfrey Lushington, en werden mede geteekend door de heeren T. Hughes, J. M. Ludlow, é. s. Beesly, R. H. Hutton, R. B. Litchfield en T. R. Bennet. Zij verschenen in Juli 1861.

üe kwestie van de grens tusschen de beide vakken. Vert. é

208

gewicht dezer notulen is gelegen in hun onbewust onthullen van de wijze waarop de Council het werktuig der nieuwe taktiek van deelname aan de algemeene politiek werd. Onder den invloed van OdGER nam de Council krachtig deel aan het organiseeren der openbare begroeting van Garibaldi en hield hij in 1862 eene groote meeting in St. James's Hall tot steun van den strijd der Noordelijke Amerikaansche Staten tegen de neger-slavernij, waarin JOHN Bright de voornaamste spreker was. In 1864 nam de Junta beslist stelling tegen de „Oude Unionisten,quot; die tegenstanders waren van elk verband tusschen de regeering en de arbeidersbelangen. Mr. Gladstone, die toen minister van financiën was, had een wetsontwerp ingediend, waarbij de post-administratie in staat werd gesteld goevernements-lijfrenten van geringe grootte te verkoopen. Tegen dit onschuldige ontwerp, riep george potter, de voornaamste tegenstander van de Junta, groote openbare vergaderingen der Londensche vakken bijeen, haalde de Steenhouwers en andere provinciale organisaties tot zijne zienswijze over en voer heftig tegen het wetsontwerp uit, dat hij eene arglistige poging noemde, om de spaarpenningen der arbeiders te onttrekken aan de vak-en uitkeerings-vereenigingen en te storten in eene door de regee-rende klasse beheerde kas. De London Trades Council zond eene invloedrijke deputatie naar Mr. Gladstone, om aldus het optreden van potter in het openbaar te desavoueeren en het regeerings-voorstel te verwelkomen als eene aanwending der staatsmachine ten voordeele der arbeiders. Van meer beteekenis was de wijziging van de taktiek van den Council ten opzichte van politieke hervormingen. De eerste leden hadden zich tegen het inleiden der politiek, in welken vorm ook, verzet en gedurende de jaren 1861—62 poogden Howell en üdger tevergeefs den Council te doen medewerken aan de agitatie voor eene nieuwe kieswet. Maar onder den invloed van Odger en applegarth, Allan en coulson, wierp de Council zich in 1866 geestdriftig in de demonstratie ten gunste van het door de liberale regeering ingediende kieswet-ontwerp en nam krachtig deel aan de agitatie, die het verleenen van het kiesrecht aan de in de steden wonende arbeiders tot resultaat had. ^l) In hetzelfde jaar stemde de Council er in toe, met de „Internationalequot; samen te werken tot het eischen van democratische hervormingen

van alle Europeesche regeeringen. égt;

amp;

amp; ') Vele der plaatselijke Birminghamsche vakvereenigingen sloten

zich rechtstreeks aan bij den National Reform League (Nationale Bond voor Kiesrechthervorniing). Maar uitgezonderd twee kleine clubs te Wolverhampton en de West End Gibinet Makers (Meubelmakers van West-Londen) blijkt geen enkele andere vakvereeniging zich als zoodanig bij den Bond te hebben aangesloten, hoewel in het Bondsbestuur Au.an, Applegarth, Coulson, Cremer, Odger, Potter en Conollv zitting hadden, lt;!gt;

14 - Sidney Webb. 209

4 Het zeer geruchtmakende openbare optreden van den

London Trades Council wekte beduidende belangstelling in de provinciale centra van het vakvereenigingswezen. Wij zien den Council vaak in briefwisseling met gelijksoortige lichamen in Glasgow, Nottingham, Sheffield en andere provinciesteden, en dikwijls een soort van onofficieel leiderschap van algemeene bewegingen op zich nemen. Maar het zou niet billijk zijn, het geheele initiatief in zake wettelijke hervormingen, aan de Londensche bestuurders toe te schrijven. Onder de schitterende leiding van Alexander Macdonald, wiens werk wij later zullen beschrijven, werd de macht der kolenmijnwerkers voor parlementaire agitatie in het veld gebracht; en MaCDONALDS vriend ALEXANDER Cami¹-BELL haalde den Glasgow Trades Council tot de nieuwe taktiek over. En het waren campbell en Macdonald, die, werkende door middel dier organisaties, de belangrijkste vakvereenigings-verrichting der eerstvolgende jaren ten uitvoer brachten: de herziening van de wet op de verhouding tusschen meester en dienaar.

4^ Het is heden ten dage, nu gelijkheid van behandeling

voor de wet een axioma is, moeilijk te begrijpen, hoe de in-het-oog-loopende onrechtvaardigheid van de oude wetten op de verhouding tusschen meester en dienaar zelfs een bourgeois-parlement gerechtvaardigd konden schijnen. Indien een werkgever, zelfs moedwillig en zonder verontschuldiging een dienstcontract verbrak, stond hij slechts bloot aan eene dagvaarding tot schadevergoeding, of, ingeval het loon minder was dan 10 pond sterling, om voor een rechtbank met kort geding gedaagd te worden, die betaling van het verschuldigde bedrag kon gelasten. Anderzijds was de werkman, die zijn dienstcontract moedwillig verbrak, hetzij door van zijn werk weg te blijven, of door zijn werk te verlaten, blootgesteld aan vervolging wegens crimineel misdrijf en veroordeeling tot drie maanden gevangenisstraf. Deze ongelijkheid van behandeling werd bovendien nog door verschillende andere onregelmatigheden verergerd. De algemeene wetsvoorschriften op het afleggen van getuigenis, bepaalden, dat, terwijl een meester, gedagvaard door een dienaar, ten eigen behoeve getuige a décharge kon zijn, de door zijn werkgever vervolgde dienaar geen getuigenis ten gunste van zichzelf kon afleggen; en het gebeurde dikwijls, dat geene andere getuigenis dan die van den werkgever kon worden overgelegd. Het stond in de macht van één enkelen vrederechter, om, na onder eede gedane aangifte, een bevel tot onmiddelijke in-hechtenis-neming van den werkman uit te vaardigen, die zich dus, als een geschil ontstond, plotseling zelfs in zijn bed ') gegrepen

^ 4

^ ') De verplichting tot het uitvaardigen van een bevel tot in-hechtenis-

210

zag en naar de gevangenis gesleept, op bevel van een magistraat, die in vele gevallen zelf werkgever was. ¹) 4

4 Het proces werd geleid door één enkelen vrederechter

en mocht in diens particuliere woning plaats vinden. De eenige straf die kon worden opgelegd, was gevangenis, daar de wet geen subsidiaire boete of schadevergoeding toestond. Van de beslissing van den rechter, hoe eigenmachtig ook, bestond geen hooger beroep. Eindelijk moet er nog bijgevoegd worden, dat met de veroordeeling tot gevangenisstraf de schuld niet verviel, zoodat een arbeider er aan blootgesteld was, herhaaldelijk voor dezelfde contractbreuk gestraft te worden. ³) 4gt;

4 4

neming was aanvankelijk algemeen, daar de wet van 1824, 4 Geo. IV. c. 34, den magistraat geen keus liet. Volgens die wet moest de meester op aanklacht van den arbeider gedagvaard, terwijl de arbeider na eene becedigde aanklacht van den meester op een bevel tot in-hechtenis-neming gearresteerd moest worden. Maar in 1848 verleende de wet-Jervis, 11 en 12 Vic. c. 43, den rechters de bevoegdheid, in alle gevallen in eerste instantie eene dagvaarding uit te vaardigen. Dientengevolge werd het in Engeland allengs gebruikelijk den arbeider te dagvaarden; en het uitvaardigen van een bevel tot in-hechtenis-neming bepaalde zich in den regel tot gevallen waarin de arbeider vertrokken, of op de dagvaarding niet verschenen was. De wet-Jervis strekte zich echter niet tot Schotland uit, zoodat onmiddelijke arrestatie van arbeiders op bevel tot in-hechtenis-neming, tot 1867 bleef voortbestaan; en dat was een der voornaamste grieven, door de vertegenwoordigers van Glasgow aangevoerd. Zelfs in Engeland werden nu en clan bevelen tot in-hechtenis-neming door wraakgierige magistraten uitgevaardigd. In 1863 rees een geschil in een kolenmijn in Durham en de patroon stelde, ingevolge de bepalingen der wet op meester en dienaar, eene vervolging tegen de mijnwerkers in. „In het midden van den volgenden nacht werden twaalf hunner door de politie uit hun bed gelicht en in het huis van bewaring te Durham opgesloten, beschuldigd van hun werk zonder opzegging verlaten te hebben.quot; (Brief van Prof. E. S. liEESLV in den Spectator van 12 December 1863). ^

') De vrederechters en magistraten in Engeland, die over kleine overtredingen hebben recht te spreken en in vele gevallen als rechter van instructie optreden, zijn, uitgezonderd in de groote steden, geen rechtsgeleerden, doch particuliere personen, in den regel notabele inwoners hunner gemeente, en worden door den minister van binnenlandsche zaken (een minister van justitie heeft men in Engeland niet, terwijl hetgeen wij onder „binnenlandsche zakenquot; verstaan, weder verdeeld is over drie departementen) aangesteld. In de groote steden wordt bovendien nog rechtgesproken door de voor den tijd van een jaar gekozen burgemeesters (mayois) en wethouders (aldermen). Deze vrederechters en magistraten zijn in den regel volslagen afhankelijk van hunne griffiers, die rechtsgeleerden zijn. Eene aardige satire op dezen zonderlingen toestand geeft Dickens in zijn Pickwick-, in de episode van het optreden van den burgemeester van Ipswich in het duel Pickwick-Magnus. VERT. ^

'3gt; ²) Zie vraag 864, Enquête-commissie nopens de wet op meester en

dienaar, 1866; Unvvin 7/. Clarke, I Verslagen van het Hooggerechtshof, pag. 417, en Second Report of Labour Laws Commission, c. 1157 (1875) pag. 7. 4 4gt; De wetsbepalingen waarbij de arbeider werd blootgesteld aan

gevangenisstraf voor het eenvoudig verbreken van een dienstcontract, kunnen geschiedkundig nagegaan worden tot de periode waarin de wet den arbeider het recht ontzegde zijne diensten te weerhouden, of looneischen te stellen. Elk

21 I

4 In het begin van 1863 bracht Alexander campbell ^l)

de wet op de verhouding tusschen meester en dienaar onder de aandacht van den Glasgow Trades Council. Men voorzag zich van

') Alexander Campbell, die een uitstekend leerling van Robert Owen was geweest en dien wij reeds gezien hebben als secretaris der kleine Timmerlieden-vereeniging te Glasgow van 1834, was in 1863 redacteur van den Glasgow Sentinel (Schildwacht van Glasgow), die het hoofdorgaan van Macdonald en diens Nationalen Mijnvverkersbond werd. Campbell wordt gezegd in 1858 de eigenlijke stichter van den Glasgow Trades Council te zijn geweest. «J-

verwaarloozen of verlaten van den arbeid, was daarom, evenals het eenvoudig weigeren te arbeiden, niet zoozeer een contractbreuk, als wel het verzaken van een uit den toestand voortkomende en wettelijk voorgeschreven plicht. De wetgeving op dat punt dateert oorspronkelijk van de beroemde wet op de arbeiders van 1349 (23 Ed. III), welker hoofddoel was, het verplichten tot arbeiden voor de huurloonen welke vóór den Zwarten Dood bestaan hadden. De tweede paragraaf dier wet bepaalt, dat een arbeider of dienaar, die vóór den overeengekomen tijd zijn werk verlaat, zal worden gevangen gezet. Hetzelfde beginsel werd vastgelegd in de wet op het leerlingwezen van 1563 (5 Eliz. c. 4) waarin de geheele wetgeving nopens alle ambachtslieden en arbeiders werd saamgetrokken, en die het uitdrukkelijk toepaste op stukarbeiders, waartegen gevangenisstraf werd bedreigd, indien zij heengingen vóór het volbrengen hunner taak. Gedurende de achttiende eeuw, die, zooals wij gezien hebben, overvloeit van wettelijke bepalingen nopens bizondere bedrijven, omschreef eene lange reeks wetten de bepalingen in de bedoelde industriën scherper en strenger. De voornaamste Engelsche wetten waren: 7 Geo. I. st. I, c. 13 (kleermakers); 9 Geo. I. c. 27 (schoenmakers); 13 Geo. 11. c. 8 (alle leder-vakken); 20 Geo. II. c. 19; 27 Geo. II. c. 6; 31 Geo. II. c. 11 (verschillende vakken); 6 Geo. III. c. 25 (termijn-overeenkomsten); 17 Geo. III. c. 56 (textiel-ind. enz.); 39 amp; 40 Geo. III. c. 77 (kolen en ijzer); 4 Geo. IV. c. 34 (alle vakken); 10 Geo. IV. c. 52 (algemeen); 6 amp; 7 Vic. c. 40 (textiel-ind.). '

De onduldbare verdrukking welke gewetenlooze werkgevers door deze wetten werden in staat gesteld uit te oefenen, doet in het begin dezer eeuw weinig onder voor die welke door de combinatie-wetten werd teweeggebracht. Dit werd krachtig betoogd door de schrijvers van A few Remarks on^ the State of the Laws at present in existence for regulating Masters and Workpeople (bewaard in de manuscripten van Place, '27804),' door George White, de inblazer van het parlementslid Peter Moore, in 1823 uitgegeven. De stukwerk-paragraaf van de wet op de leerlingen was bizonder drukkend. ,,Deze paragraaf,quot; zegt White, „is veel overtreden geworden, daar zij in vele bedrijven hun werk nooit afmaken, daar de aard van den arbeid zóó is, dat zij genoodzaakt zijn aan het eene te beginnen alvorens het andere voltooid is, zooals wagenmakers, lakkers en een eindeloos aantal vakken; als daarom eenig geschil ontstaat over het bedrag van het loon en eene werkstaking begint, of de arbeiders verlaten na eene woordenwisseling den arbeid, dan vervolgt de patroon hen wegens het onvoltooid laten van hun werk. Onder de combinatie-wetten hebben zeer weinig vervolgingen eenig resultaat gehad, maar honderden zijn geschied onder deze wet en de arbeider of werkman kan nooit vrij zijn, tenzij deze wet gewijzigd wordt. De combinatie-wet is niets; het is de wet betreffende het voltooien van werk, die de meesters aanwenden om hunne werklieden te kwellen en hun loon laag te houden; tenzij dat gewijzigd wordt, is er niets gedaan, en door het intrekken der combinatie-wetten laat gij den werkman in negen en negentig uit de honderd gevallen in denzelfden toestand waarin gij hem gevonden hebt — overgeleverd aan de genade van zijn meesterquot;

212

een parlementair verslag, waaruit bleek dat in één enkel jaar het enorme aantal van 10.339 gevallen van contractbreuk door de rechtbanken behandeld waren geworden. Een comité werd gevormd, om te agiteeren voor de herziening der wet en men stelde zich in verbinding, niet alleen met de Londensche leiders, doch ook met geestverwanten in andere provincie-steden. De Trades Councils van Londen, Bristol, Sheffield, Nottingham, Newcastle en Edinburg werden formeel uitgenoodigd zich in eene gemeenschappelijke beweging te vereenigen. Te Leeds en elders werden plaatselijke Trades Councils gesticht, met het bepaalde doel de agitatie te bevorderen; en 15.000 exemplaren van eene „Memorie van Inlichtingen, bestemd ten gebruike van die werklieden, welke vallen onder de bepalingen der wet 4 Geo. IV. c. 34,quot; ') werden verspreid onder alle op den voorgrond tredende arbeiders des lands. Op voorstel van Campbell en Macdonald riep de Glasgow Trades Council een congres van vakvereenigings-vertegenwoordigers bijeen, om te bespreken hoe het doel der agitatie het best kon bereikt worden. Dit congres, dat in Mei 1864 te Londen plaats had en vier dagen duurde, is het begin van een nieuw tijdvak in de vak-vereenigings-geschiedenis. Voor de eerste maal werd eene nationale vergadering van vakvereenigings-gedelegeerden, uit eigen beweging door eene vakvereenigings-organisatie bijeengeroepen, om eene zuivere arbeiders-aangelegenheid te bespreken, in tegenwoordigheid van uitsluitend arbeiders. Het aantal gedelegeerden ging twintig niet te boven, maar daaronder bevonden zich de voornaamste bestuurders van al de groote nationale en algemeene bonden. ³) amp; 4 4^