'O' '¹ I /. A Â»i VAN 1 gt; I: N 1.quot; I Â« 1' i i i; - M \ (i N 1 | | i i s

De onschadelijkheid van dÃ© vervanging der suiker in ons voedsel door saccharine.

Hoog leer nar in de faculteit der Godgeleerdheid VOOR DE FACULTEIT TE VERDEDIGEN

Van de rjetegenheid, welke dit proefschrift mij aanbiedt, maak ik gaarne gebruik, om U, Hoog leeraren der Medische Faculteit te Utrecht, mijnen hartelij ken dankte betuigen voor het onderwijs, dat ik ran U heb genoten.

Ook is het mij eene behoefte, een woord van dankbaarheid te richten tot U, Hooggeleerde Stokvis, Hooggeachte Promotor, voor de groote welwillendheid en hulp, die ik van U, bij het samenstellen van dit proefschrift, mocht ondervinden.

Ook de hulp, mij door U, geachte Zeehuisex, verleend, stel ik ten zeerste op prijs-

â IF. Historisch overzicht omtrent de physiulogische werking van het saccharine.

Â§ 1. Over den invloed van het gehruik van kleine hoeveelheden saccharine bij den mensch.

Â§ 2. De toxische werking van groote doses saccharine bij intraveneu.se inspuiting.

Â§ 3. De antifermentatieve werking van saccharine bij digcstie-proeven buiten het lichaam.

Toen Witting liet in 1879 door Anna Woi.kow ontdekte parakres.vlsulfamide door middel vau kaliumbichromaat en zwavelzuur oxydeerde, ontstond als toevallig bijproduct, eene sterk zoet smakende stof, die bij 111quot; smolt en zich met bisulfis natricus verbond. Fahluicko zette, met Ira Remsek , de onderzoekingen over dit product voort, daar bij meende, dat de zoete smaak het voor bandelsdoel-cinden bijzonder geschikt maakte. Hij gaf er den naam aan van saccharine, eenen naam, die reeds door eene andere scheikundige stof werd gedragen. Pkligot en Sciikihleu namelijk, hadden aldus het product genoemd, dat door de inwerking van kalk, in kokende oplossing, op invertsuiker ontstaat. In weerwil van de verwarring, die hierdoor ontstond of nog ontstaan kan, weigerde fahlrfckg dien naam te veranderen of eenen anderen naam aan het saccharine te geven.

In 1884 namen Faiilberg en List patent in Duitschland, voor de fabricatie op groote schaal. Zij bereiden liet saccharine dan ook, in hunne fabriek te Salbke-WestkkhÃ¼se a/u Elhio en verkregen voor bun praeparaat op de Hygienische Tentoonstelling te Ostkndk o]) den 2o^,,u Augustus 1888 âun grand diplome d' honneurquot;.

Dadelijk reeds werd het saccharine gebruikt tot bet zoetma-ken van verschillende handelsproducten, maar ook zeer spoedig werd de aandacht der geneeskundigen op deze stof gevestigd. Door het groote zoetmakend vermogen zou het saccbarine misschien in staat zijn, de suiker te vervangen, hetgeen vooral in die gevallen van belang zou wezen, waarin suiker om de eene of andere reden schadelijk is voor bet individu. Dit scheen nog meer mogelijk, toen liet bleek, dat bet saccbarine onveranderd bet lichaam verlaat. Indien dus saccharine onschadelijk was voor het lichaam, zou men een heerlijk middel

hebben, om b.v. in het zoo eentoonige dieet van den diabeticus eeiK! voor dezen zeer ;i;mgenaine verandering te brengen. Van verschillende zijden werden toen over de werking van saccharine onderzoekingen gedaan, vooral ten opzichte van de vraag, of het al dan niet schadelijk was voor het menschelijk organisme. De resultaten dier onderzoekingen liepen echter nog al uit een en daarom scheen liet ons niet van belang ontbloot, door eigen onderzoek eene eigen meening omtrent deze vraag te verkrijgen, vooral omdat ook de Nedovlandsche Regeering, kort te voren, aan de verschillende Geneeskundige Raden hunne meening had gevraagd, over de questie: of al dan niet beperkende maatregelen op den invoer van saccharine, in het belang der volksgezondheid, moesten noodzakelijk geacht worden.

De eigentlijke chemische namen van saccharine zijn: anhyqkp-orttw-sulfaminchcnzncznnr of ortho-m/fnuiinehcnzoezuur-anhydride of henzÃ¼eziiur-suljiaidc.

Het saccharine wordt bereid, door Toluol, uit teer, (vandaar den naam van âsucre de houillequot; voor saccharine) met gewoon geconcentreerd zwavelzuur te behandelen, bij eene temperatuur, die 100Â° niet mag overschrijden. Het hierbij ontstane vrthoto-laokulfuzuur

(toluol zwavelzuur water toluolsulfoznur) wordt door behandeling met phosphorpentachloride omgezet in orthotohiolsulfochlo'mur.

(toluolsulfoznur phospoipentochloride pbosphorojiy-chloride zoutzuur toluolsulfochloruur.)

Het vloeibare orthotoluolsulfochloruur, dat het saccharine zal geven, wordt door inwerking van droog ammoniakgas, ammoniumcarbonaat of lacarbonaat, omgezet in het orthutoluohsu IJamidc.

en vervolgens door eene steeds neutraal te houden oplossing van permanganas kalicus geoxydcerd tot orthosulfamine-henzoezuurtaUam.

Uit het orthosulfaininobenzÃ¶ezuurkaliura wordt het kalium door zuren zeer gemakkelijk verdreven, zoodat het orthosulfaminebenzÃ¶ezuur ontstaat, dat zich evenwel dadelijk splitst in anhydride (saccharine) en water.

Saccharine is een kristallijn, wit poeder, van het monokli-nische systeem, moeielijk oplosbaar in koud water, gemakkelijker in warm water, evenredig aan den warmtegraad, zeer gemakkelijk in alcohol, minder gemakkelijk in aether. WannÃ©Ã©r men saccharine met alkalieÃ«n neutraliseert is het zeer gemakkelijk oplosbaar in koud water.

Omtrent do oplosbaarheid van saccharine in koud water zijn de verschillende onderzoekers tot verschillende getallen gekomen. Zoo beweert CIÃ©rard ') dat 1 G. saccharine oplosbaar is in 648 G. water; Stutzek ²) spreekt van 500 G. water, Lkigxks Bakhoven ^;i) van 200 Gr., Wolf¹) van 232.2 G. (hij 25Â° C.), Bkouaudbi-, Ogier en Poui'iiet ³) van 250 Cr.

Medcdcclingen over de succliarinc van Falilherg (aangeboden aan den voorzitter en de leden van den Geneeskundigen Raad van Overijssel en Drenthe)

L. WnM'. Saecharine. Vircliow nnd ITirseli 1888 (Therap. lt; Ã¯azette pag. 403)

Ã³) Annales d' llygiÃ¨ne publiqueet de niÃ©dieine lÃ©gale, Tome XX, 1888 pag. oUÃ¼

Saccharine hccft con stork zoeten smaak, mot eenigzins hitte-ren, scherpen, amandolachtigen bijsmaak, die editor volgens Gerard ') slechts door enkelen wordt opgemerkt. Over den graad van zoetheid loopen de moeningon zeer niteen.

Do meeste onderzoekers hobhon als maat voor de zoetheid de uiterste verdunning gonomon, die nog duidelijk zoet smaakt.

Zoo word nog duidelijk zoete smaak gevonden door Lkigxes Bakhoven¹) bij eene verdunning van 1 ; 70000â100000, door Wolf²) bij 1 : 70000, evenzoo door Aducco en Mosso*), door pijugge '') bij 1 : 40000. door Stutzicr ³) en Gravill *) bij 1:10000 , terwijl volgens Prof. Stokvis eene saecbarine-oplossing van 1 op 200000 nog zeer duidelijk van gedestilleerd water kan worden on-derseheiden en eene oplossing van zuivere saccharine van 1:100000 duidelijk on zuiver zoet smaakt. Daar do suiker bij eene verdunning van 1 op 2-)0 nog oenen duidelijk zooten smaak hoeft, zou de verhouding in zoetheid van suiker tot saceharine gemiddeld zijn als van 1 : 2lt;s0. Evenwel is, en m. i. terecht, door Pi.uggk e. a. opgemerkt, dat deze vergelijkingen do juiste verhoudingen niet behoeven aan te geven, daar hot onbewezen is, of do graad van zoetheid van suiker en van saccharine iu evenredigheid van de concentratie gelijkelijk toeneemt. Daarenboven zijn de smaakzenuwen van verschillende individuen ongelijk in gevoeligheid. Daarom is dan ook door Chaki.ks !gt;. Allex niet do smaakgrens bepaald, maar do sterkte van eene saccharmo-oplos-sing, die in zoetmakend vermogen mot den sirupus simplex der Pharmacopoea Brittannica overeenkomt. Op die wijze vond hij, dat het zoetmakend vermogen van suiker stond tot dat van saccharine als 1 : 130. In een rapport van de jongste âBrewer's and Mineralwator-manufacturors Exhibition of the agricultural Hallquot;, wordt die verhouding, volgens dezelfde methode bepaald, als 1 :129 opgegeven.quot;) Volgens GÃ©rard⁴) geeft 2 G. saccharine

por K. G. suiker dubbel âpouvoir sucrantquot;, zoodat der schatkist eene groote som aan invoerrechten kan worden te kort gedaan.

Saccharine smelt bij HSquot;â120Â° C. en verdampt bij 100Â° met een witten damp, die zich in kleine naalden verdicht, die de eigenschappen van bcnzÃ¶ezuur bezitten en waarvan dc smaak een weinig suikerachtig is, door do bijmenging van nog onont-leede saccharine. Het bezit zure eigenschappen, en vormt alkali-zouten, die zeer gemakkelijk oplosbaar zijn in water. Uit deze oplossingen wordt liet saccharine door anorganische zuren neergeslagen.

De overige chemische eigenschappen, en de tot herkenning van het saccharine aangegeven reacties, gaan wij stilzwijgend voorbij, maar vestigen alleen de aandacht op het volgende feit.

Men voege bij de op saccharine te onderzoeken stof eene geringe overmaat van resorcine en eenige druppels geconcentreerd zwavelzuur en verhitte dit mengsel. De oplossing kleurt zicli dan achtereenvolgens geel, rood, dan donkergroen en geraakt spoedig, onder rijke ontwikkeling van zwaveldloxijde, in onstuimig koken. Nadat men do vloeistof op die wijze 1 a 2 maal heeft doen opschuimen, verdunt men haar, na bekoeling, met water, oververzadigt met kalihydraat en do dan gevormde vloeistof vertoont, bij doorvallend licht, eene roode kleur en bij opvallend licht, eene buitengewoon sterke, groene fluorescentie. Men heeft zelfs, door den graad van fluorescentie te schatten, naar dien van eene bekende hoeveelheid saccharine, de sterkte van do oplossing bij benadering willen bepalen. Deze reactie nu is, wel is waar, uiterst gevoelig, maar gelukt, gelijk wij ons bij herhaling overtuigd hebben, ook, zonder dat er een spoor saccharine aanwezig is en is dus cone reactie op resorcine en niet op saccharine.¹)

-) l'ir liet Jaliresbcricht t'. Thierclicmic, 1888, pag. 29 blijkt, dat door Hooker [Bcr. der Clieiu. Gosellseli. Bd. 21] dezelfde opmerking is gemaakt. ]5()kunsti:ix iu-ht echter,des ondanks, deze reactie niet waardeloos, omdat van resorcine alleen veel grootere hoeveelheden tot het verkrijgen der fiuorescee-rende stof vereischt worden, dan van resorcine en saccharine samen.

l^e als een wit, zacht, schijnbaar vormloos poeder, microscopisch duidelijk kristallijn, in kleine vlakke glaasjes, waarhij een schildpadden lepeltje of in ronde flesschen. Hut heet mcchuri-num purum. Het is in koud water moeielijk oplosbaar, in warm water beter; evenzoo door toevoeging van alkaliÃ«en. Volgens onderzoekingen van Salkowski ²) bevat echter het zoogenaamde zuivere saccharine 'nog bijmengselen, grooten-deels parasulfaminebenzÃ¶ezuur. zoodat het zelfs voor nog niet de helft uit echte saccharine bestaat.

2^e als âleicht lÃ¶sliches saccharinquot; n.1. het natriumzout. Dit is een geelachtig, eenigzins grof poeder, zeer oplosbaar in koud water en tamelijk goed in allo verhoudingen. Het smaakt zeer aangenaam zoet en 300 mG. zijn voldoende om 300 cM'^;water aangenaam zoet te maken, evenzoo een kop koflie of thee van 200â230 cM^:!.

3^C In tabletjes, wit, rond, van 70 mG. Deze schijnen eveneens liet natriumzout te zijn. Zij maken een kop koflie even zoet als 3 a 4 stukjes zoogen. âWÃ¼rfelzuckerquot;.

Daarenboven beeft men nog tabletjes van saccharine met manniet, van 50 mG. saccharine per tablet. Een tabletje is voldoende, om een kop koffie of thee aangenaam zoet te maken.

Ook op openlijke, zoowel als op bedekte wijze, is saccharine in de plaats van suiker gebruikt. In de eerste plaats bij verschillende geneesmiddelen (vooral alkaloÃ«iden), die door hunnen eigen smaak minder aangenaam zijn voor den patiÃ«nt.

Zoo heeft men b.v. saccharinas chinini, een zwak bittersma-kend poeder, bestaande uit 36⁰/,, saccharine en 64quot;/o chinine. Het is, door zijne moeielijke oplosbaarheid in koud en warm water, het gemakkelijkst te gebruiken in poedervorm. Ook vindt men in de literatuur reeds tal van recepten. waarin saccharine voorkomt.

Als vervalschingsmiddel is liet in vele handelsproducten aangetroffen o. a. in cacao, frambozenstroop, likeuren, con li turen i

') RÃ¼gee: âGcsumlheitquot;, Zuitsulirift fÃ¼r Ã¶ffentliche n. private HijgiÃ¨ne 1888 IStor Jalirgang.

in enkele waarvan saccharine, met glycose vermengd voorkwam.¹) Riutijlants vond in verschillende biersoorten saccharine.

Toen dan ook van verschillende kanten saccharine als schadelijk voor de gezondheid werd genoemd, meenden enkele rcgeerir.-gen beperkende bepalingen op den invoer of het gebruik van saccharine te moeten maken.

In Engeland werd liet gebruik van saccharine bij de bierbereiding verboden op straffe van Æ 600.â boete. In Frankrijk en Spanje mag saccharine alleen voor geneeskundig gebruik worden ingevoerd. In Oostenrijk is de invoer geheel vrij, mits het saccharine zuiver zij. Do Portugeesche regeering verbood den invoer van saccharine, maar stond het in voorraad hebben van kleine hoeveelheden aan de pharmaceuten toe.

Ten gevolge van deze maatregelen werd ook door onzen Minister van Binnenlandsche zaken de questie van het saccharine ter hand genomen en aan de Geneeskundige Raden der verschillende provinciÃ«n de vraag voorgelegd, of het gebruik van liet saccharine maatregelen in het belang der volksgezondheid noodzakelijk maakte. Door alle 1 iaden, met uitzondering van dien van Noord-Bkaband en Limburg, werd deze vraag ontkennend beantwoord.

) Revue intern, et scientif. popul. des falsificatie nis des denrÃ©es alimen-taires 1(5 Mars 1888.

Om over do al of niet gegrondhoid der uitspraak, dat saccharine schadelijk voor de gezondheid moet heeten, te kunnen beslissen, is het noodig eerst de resultaten van vroegere onderzoekers, en de beweringen, waartoe deze hebben aanleiding gegeven, in het kort bijeen te brengen.

Het dool dor verschillende bestrijders van bet saccharine is niet hetzelfde geweest. Terwijl sommigen het saccharine als voedingsmiddel bestrijden, hebben anderen het meer als geneesmiddel beoordeeld. Nog weer anderen hebben aan het saccharine zelfs als genotmiddel eene groote beteekenis ontzegd. Daartegenover staan echter tal van onderzoekers, die , iu geene dezer drie hoedanigheden, eene nadeelige werking aan het saccharine kunnen toeschrijven.

Op zeer verschillende wijzen is geÃ«xperimenteerd, zoo bij den levenden mensch, (Sai.kowski , Aducco en Mosso), zoowel bij volwassenen als bij zuigelingen. (RÃ¼gek), bij het levend diJr, vooral bonden en konijnen, hetzij door inspuiting in het bloed (Stokvis) of door zekere hoeveelheden saccharine te vermengen onder het voedsel (Sai.kowski) en eindelijk door middel van kunstmatige digestie-proeven.

Aan de laatste is, en vooral door Pluggk groote beteekenis gehecht. Hij trekt uit zijne proeven') de conclusie, dat saccharine schadelijk voor de digestie zou zijn.

i ) Xederl. Tijdschrift voor Geneeskuiulcj 188811 pag. 5(51). Over dun invloed van saccharine op de digestie.

38Â°â40Â° en gestudeerde den invloed van saccharine op de verschillende processen der spijsverteering en wel op de omzetting van amylum door ptvalhie, op die van eiwit in pepton en op de peptoniseerende en saccharificeerende eigenschappen van het pancreasferinent. Plugge gehruikte daartoe het gewone handelssaccharine en wel onopgelost, hehalve hij zijn proef op de peptoniseerende werking van het pancreasferment, waarin hij het saccharine nauwkeurig neutraliseerde met natriumcarbonaat. Hij vond, dat saccharine de omzetting in mond, maag en darm aanmerkelijk vertraagde; het minst evenwel de peptonisatie door trypsine.

Salkowski') had evenwel de opmerking gemaakt, dat deze vertraging alleen een gevolg was van de zure reactie van het saccharine en dat ze weg hleef, hij neutralisatie van het saccharine met netriumcarhonaat. Ten gevolge daarvan nam Plugge, nog enkele proeven ten opzichte van de anvlumomzettmg door ptijaline en trypsine en vond, dat Sai.kowski gelijk had.

De proeven van Plugge zijn echter niet zeer bewijzend; in de eerste plaats alleen reeds, omdat het kunstmatige digestie-proeven zijn. Het is geheel iets anders, of cenige scheikundige stoften bij eene zekere temperatuur in een bekerglaasje of een reageerbuisje bij elkander gevoegd worden, dan of in het samengesteld menschelijk organisme het digestieproces, op natuurlijke wijze plaats vindt. En dat dit geen theoretisch bezwaar is, kan men voldoende afteiden uit het feit, dat verschillende stoften, die volgens de ervaring in matige hoeveelheid de digestie niet henadeeleii, bij kunstmatige digestieproeven blijken dit wel te doen; zoo b. v. amara, excitantia, alcohol enz.

Daarenboven is door Plugge gebruik gemaakt van verhoudingen, die waarschijnlijk meestal wel niet zullen voorkomen. Fokkek merkte in de vergadering van den Geneeskundigen Raad van Friesland en Groningen m. i. terecht op, dat, wanneer men onder gewone omstandigheden den inhoud van de maag op 1 L. stelt en de dosis saccharine op 50 mG., het saccharine in de maag aanwezig is in eene verhouding van 1 ; 20000. De verhoudingen nu, door l'i.i'iaiio genomen, schommelen

tusschtn 1 : 10000 en 1 ; 200; alle zijn dus grooter dan 1 : 20000. Dacrom kunnen de resultaten dezer digestieproeven, zeker niet zonder nadere toetsing aan het levend organisrnus als argumenten voor de schadelijkheid van saccharine gebruikt worden. Niemand toch zal durven beweren, dat het in het maagsap aanwezige zoutzuur nadeelig werkt op de digestie, ofschoon het bekend is, dat zoutzuur, bij zekere sterkte wel degelijk de digestie vertraagt. Plugge trouwens zelf, verklaart, dat de belemmering der trypsinewerking door saccharine zeer gering is. Verondersteld nu al, dat in mond en maag cenigc âHem-mungquot; zou plaats vinden, dan zou deze door het pancreasferment wel weer gecompenseerd worden.

Uit de proeven van Putggk is dus moeielijk te bewijzen, dat de digestie door het gebruik van saccharine, in de plaats van suiker, belemmerd wordt.

Ook op digestieproeven buiten het lichaam steunt gedeeltelijk de meening van Hkouaudkl, I'ornikt en Ogier, die in een rapport, uitgebracht aan het ComitÃ© consultatif d' HijgiÃ¨ne publique de France, in de zitting van den 30^e11 Augustus 1888, de volgende stellingen verkondigden;

2^e L' emploi, dans 1' alimentation, de la saccharine ou des substances saccharinÃ©es, suspend ou retarde les transformations des substances amylacÃ©es ou albumineuses, ingÃ©rÃ©es dans le tube digestif.

3quot; Ces preparations ont done puur efÃ¯'et, de troubler profondÃ©-ment les fonctions digestives. Elles sont de nature, il multiplier lenombre des affections, designees sous le nom de dyspepsie. 4^e L' emploi de saccharine est encore trop rÃ©cent, pour que les consequences d' une alimentation, dans laquello entrerait joumellement de la. saccharine, puissent Ãªtre toutes bien detcr-minÃ©es; mais dÃ¨s maintenant il est Ã©tabli, que son usage a sur la digestion une influence nuisihle et nous souunes cu droit de conclure, que la saccharine et ses diverses preparations doivent Ã©tre proscrites de 1' alimentation. ')

Du eerste stelling heeft alleen op het oog de voedingswaarde van saccharine. Deze is, volgens de resultaten van bijna alle onderzoekers gelijk nul. De voedingswaarde van saccharine staat dus ver ten achter bij die van suiker. Maar eene andere vraag is, of van die voedingswaarde van suiker, in het dagelijksch leven, in die mate gebruik gemaakt wordt, dat het van betee-kenis is, of de suiker vorvangou wordt door een product, dat geen voedingswaarde bezit. Ku dit is niet zoo. Hoofdzakelijk wordt suiker gebruikt als genotmiddel. Volgens Prof. Stokvis zijn in de 400â500 G. koolhydraten, die door volwassenen dagelijks worden gebruikt, gemiddeld slechts quot;20 G. suiker bevat. Maar juist als genotmiddel kan saccharine, wanneer het onschadelijk blijkt, zeer goed de suiker vervangen, en niet alleen vervangen, maar zelfs overtreffen, daar het zoetmakend vermogen van saccharine zoo veel grooter is, dan dat van suiker. De eerste stelling is dus zeer onjuist en van weinig belang.

De andere stellingen,door deze commissie verdedigd, steunen m. i. op zeer zwakke gronden. Dat het saccharine niet geheel en al indifferent is, wordt genoegzaam verklaarbaar uit zijne, hoewel dan ook geringe antiseptische eigenschappen. Maar deze geven niet het recht, om het saccharine zoo vreeselijk zwart te maken, als de genoemde commissie doet en vooral niet op grond van de proeven, door hen genomen. In de eerste plaats hebben de proeven van dr. Love omtrent het ontkiemen van waterkers al zeer weinig waaide. Het valt niet te betwijfelen, dat die zaden zich eveneens minder goed zouden ontwikkeld hebben in nog een groot aantal andere vloeistoffen en daaronder zouden er vele geweest zijn, die door den mensch al eeuwen lang zonder nadeel gebruikt zijn. Uit zijne proeven met biergist blijkt overigens weder, dat de verminderde gisting hier niet op rekening komt van het saccharine als zoodanig, maar van zijne zure reactie, daar het bij neutralisatie met natriumcarbonaat, de intensiteit der gisting deed toenemen. Daarenboven geldt voor alle proeven, in het rapport vermeld, hetzelfde wat reeds van de proeven van Pluuok gezegd is nl. dat saccharine beproefd is in oplossingen, veel geconcentreerder, dan ooit in het

No 4, Octubrc 18SS p. ;;oo. La sacrliarine, son usage Â«lans 1' alinicutatiun publiquc, .sou iiilluence sur la santÃ©.

dagelijksch leven zullen worden aangewend. De grootste verdunning is nl. van 1 : 2200, terwijl daarenboven is gebruik gemaakt van verhoudingen van 1 : 1000â100.

Ook geeft de wijze, waarop het saccharine bij do proefvloei-stoffen gevoegd is, aanleiding tot onjuiste gevolgtrekkingen. De moeielijke oplosbaarheid van het sacchnrine maakt, dat in weerwil van herhaaldelijk dooreenmengen, hot saccharine groo-tendeels in de vloeistoffen gesuspendeerd blijft, zoodat de oplossing in de verschillende vlooistoflagon niet van gelijke sterkte is. Pouchkt, die digestieproeven nam, ten opzichte van de inwerking van saccharine op de peptonisatie van eiwit, in verhoudingen van 1 ; 2200, 1100, 730, 550, 440 en 220, deelt zelf dienaangaande het volgende mede:

âII est a remarquer que, pour les mÃ©langes, renformant une âassez forte proportion de saccharine, cette substance, inso-..iuhle dans le vehicule, dont la quantitÃ© se trouvait insuffi-âsante en Ã©gard a sa solubilitÃ©, ctait dÃ¨powe a la surface de âP alhumine et adherente aux fragment's, ce qui a du proha-.,blement influencer davantage V cmpÃªchement a la peptonhation^ Hier kan dus zoowel de plaatselijke sterke concentratie, als de inhullende werking van het saccharine de slechte vertering van het eiwit in de hand hebben gewerkt.

Toch vinden de commissieleden op dergelijke gronden, dat ,,la saccharine et ses diverses preparations doivent Ã©tre proscrites de 1' alimentationquot;. Hoe weinig trouwens door hen gevolg wordt gegeven aan het âaudi et alteram partemquot; blijkt uit de volgende zinsnede: âLes experiences, citÃ©es par M. C. PauLj par tous les auteurs, celles, que nous avons nous-mÃªmes instituÃ©es sont concordantesquot;. Al de auteurs, die ooit het saccharine verdedigd of tenminste de nadeelige werking daarvan tegengesproken hebben, (en er zijn er velen), worden in deze zinsnede stilzwijgend voorbijgegaan.

Op eene bijna even bevooroordeelde wijze, wordt melding gemaakt van de resultaten van verschillende schrijvers, die het saccharine bestudeerd hebben bij den gezonden of zieken mensch. Op pag. o09 leest men o. a. het volgende:

âCette experience (directe, faite sur 1' homme) a donnÃ© des ârÃ©sultats, que faisait prÃ©voir 1' Ã©tude de la saccharine dans le âlaboratoire. SÃ¯adelmann , Hedley out note chez quelques

âmalades dos symptomes dÃ©favorables. M. Worms, a 1' acadÃ©-âraic, a insist/' sur les troubles digestifs, qni survenaient chez âquelqnes vns dos malades, soumis a co rÃ©gime. Dans trois cas âsur quatre 1' administration do la saccharine a dÃ¼ Ãªtre suspon-âduc, amp; la suite de symptÃ¶mes faclioux: nausÃ©es, perte de 1' âappetit, goÃ¼t sucrÃ© insupportable dans la bouche, pression âsourde a 1' Ã©pigastre, anorexic. Quelques semaines plus tard, âM. AVoiots a ajoutÃ© que le Dit. Rwv, de Londros, qui a une âclientÃ¨le trÃ©s repandue et qui soigne plus particuliÃ¨rement les âpersonnes, atteintes de diabete, avait observe des troubles âdvspeptiqucs chez un certain nombre d' entro olies aprÃ¨s 1' in-âgcstion de la saccharinequot;. En daarop volgt dan de korte âmcdodeeling: autre part, M. M. Levdkn, Geiuiabdt,

âPollastchek d' autres encore, out proscrit la saccharine sans ,,o')server d'efÃ¯'ects facheuxquot;.

Daarenboven, wat betoekon do âsymptomes facheuxquot;, in dit citaat genoemd? Dezelfde vorseliijnsolon kunnen bij gebruik of misbruik van volkomen onschuldige stoffen optreden, zoo o. a. Igt;ij misbruik van mot suiker zootgemaakte spijzen, hetgeen velen onzer zich nog wol uit do kinderjaren zullen herinneren.

Ook is er in het citaat sprake van quelques en quelques uns dos malades, die deze verschijnselen hebben vertoond. Mag nu, omdat enkele menschen hot saccharine niet kunnen verdragen, daaruit tot verbanning van het saccharine geconcludeerd worden ?

Voornamelijk steunt de grooto kracht van do bewijsvoering op '6 van de 4 gevallen van Woums, hetgeen een lid van oen der Geneeskundige Radon het recht gaf, het oordeel dor commissie lichtvaardig te noemen.

De aanhaling van Dn. P.wv, bleek trouwens later op een misverstand te berusten. Worms nl., die een bezoek atleg-do bij Pavv, vroeg aan dezen, of hij bij zijne diabetici nadeelige gevolgen had ondervonden van saccharine. P.wv antwoordde, dat hij nooit eenige andere klacht uit den mond zijner pation-ton over hot saccharine had gehoord, dan over oene niet aangename nasmaak, maar dat dit toch niet als oene digestie-stoornis kon aangemerkt worden. Kort daarna werd het hierboven aangehaalde door Worms aan do AcadÃ©mie medegedeeld. Toen P.wv dit las, gaf hij oogonlilikkelijk daarvan kennis aan

Worms, met de mededecling, dat hij aan dezen juist het tegenovergestelde had geantwoord.

Hij verzocht daarom Worms, deze mededeeling aan de AcadÃ©mie in te trekken en meer overeenkomstig de waarheid te veranderen. Worms beloofde dit, maar toch stond later

âque les diabÃ©tiques, soumis a la saccharine, paient hientÃ³t par âdes maux d'estomac et des trouliles intestinaux le lÃ©ger adou-âcissement, apportÃ© :i leur dur rÃ©gime.quot;

Pavy vindt juist het saccharine een der meest heilaanbrengende middelen voor de diabetici, maar zoekt de oorzaak van het misverstand in de zucht der Franschen, om aan het Duit-sche saccharine eene goede toekomst te ontrooven.')

Ook door proeven op dieren hebben UiiorAudkl c. s. getracht te bewijzen, dat het saccharine nadeelig werkt op de gezondheid. In de eerste plaats hebben zij geexperimenteerd op honden en kwamen tot het resultaat dat âon ne peut dire que ces âexpÃ©rienccs dÃ©montrent 1' innocuitÃ© absolue de 1' usage de la âsaccharine pour les chiensquot;. Zij namen in twee seriÃ«en proeven en wel gezamentlijk op zeven honden. Pgt;ij vier vonden zij bij de sectie, gezonde organen en de digestie van den maaginhoud evenver gevorderd als die van een controlehond, die geen saccharine had gebruikt, li ij een vijfde hond, wiens dieet geregeld was, vonden zij na (i weken gebruik van 300 m(r. saccharine d. d. het lichaamsgewicht onveranderd, maar bij twee anderen die niet op dieet waren gesteld en waarvan een d. cl. 300 mG. . saccharine, de tweede 1Ã00mG. âsaccharine soluble de Mercierquot; ontving, was het lichaamsgewicht met rcsp. ' / - en¹/, verminderd. Terwijl dus bij vijf, onder goede voorzorgen gevoede proefdieren het saccharine absoluut onschadelijk blijkt, maar bij twee anderen, op wier voeding geen controle wordt gehouden, vermagering optreedt, wordt besloten, dat saccharine eene schadelijke stof is !

Ook vond Poivuet, dat na intraveneuse inspuiting van 10 G. saccharine tegelijk, het bloed de reactie van methaemoglobine vertoonde. Het is een belangrijk feit, maar dat met betrekking tot de schadelijkheid van saccharine voor de volksgezondheid al zeer weinig afdoet. Het gebruik van saccharine zal waarschijnlijk

wel nooit zoo groot worden, dat er 10 G. tegelijk in het aderlijk bloed zullen aanwezig zijn.

Wanneer we dus resumeeren, komen we tot de conclusie, dat do eerste stelling onjuist en van weinig waarde is en dat de overige stellingen voornamelijk moeten steunen op de door genoemde commissie genomen kunstmatige digestie-proeven en proeven op levende dieren, die deels niets bewijzen, deels eigentlijk het tegenovergestelde, van wat de commissie wenschte aan te toonen.

Bkuijlants ') beweerde, op grond van zijne onderzoekingen, dat het saccharine niet indifferent kon zijn, daar hij soms tot 20 quot;/o van het gebruikte saccharine niet in de urine terugvond. Ook vond hij in tegenstelling met Amvco en Mosso e. a., bij een melkgevend schaap, na het gebruik van 2 G. saccharine sporen, na Ã¶ G. aanzienlijke hoeveelheden in de melk.

KoiilscuÃ¼ttbb en Ei.sasser¹) schreven, bij eene procfrecks met saccharine op een diabeticus, de door hen daarbij waargenomen vermindering der urine en van het suikergehalte, niet toe aan een gunstigen invloed van het saccharine als zoodanig, maar aan de door het saccharine veroorzaakte slechte digestie en vermindering van den eetlust. Hiermede is echter wel eenig-zins in tegenspraak het door hen vermelde feit, dat het lichaamsgewicht van den patient, dat te voren steeds afnam, na het saccharinegebruik constant bleef.

Tegenover deze mededeelingcn staan echter die van andere onderzoekers, die in hunne proeven juist bewijzen voor de onschadelijkheid van het saccharine hebben meenen te vinden. Zij leerd, zoowel bij digestie-proeven, als bij proeven op dieren en op zichzelven, het saccharine als eene vrij indifferente stof kennen.

Zoo Salkowski '), die ook eene zwak antiseptische werking waarnam, tengevolge waarvan de darmrotting afnam, merkbaar aan de vermindering der gepaarde zwavelzuren in de urine; AÃ¼ucco cn Mossel) die na saccharine-gebruik eene vermeerdering

der chloriden in do urine opmerkten, maar zoowel bij honden (Ã©Ã©n daarvan gebruikte 37 G. saccharine in 10 dagen) als bij zich zeiven (zij namen lang 2 G., later 5 G. d. d) geene nadee-lige gevolgen zagen optreden. VerdÃ©r Stiitzeh¹), Stadklmaxn ²), die overigens bij de behandeling van 2 gevallen van cystitis met saccharine geen succÃ¨s had, van dek Heukck die het saccharine een machtig antiseptisch middel noemt en ten zeerste de verbetering roemt var eenen hem bekenden diabeticus, door liet saccharinegebruik; RÃ¼ckr³), wiens proeven op een knaapje van S'/j jaar en 2 zuigelingen m. i. van zeer groote bewijskracht zijn voor de onschadelijkheid van liet saccharine, al is het dan ook waar, dat hij waarschijnlijk het natriumzout en niet het zuivere saccharine daarvoor gebezigd heeft.

Dan nog Petsciikk en Zeun kk â '), die eene snelle vermindering van het suikergehalte bij diabetes vonden, na gebruik van saccharine. Zij pasten het op verschillende andere ziekten toe. Geen specifieke werking werd door hen waargenomen. Wel werden 2 gevallen van otitis media purulenta, die hardnekkig bleken tegenover boorzuur, zeer spoedig genezen, na eenige dagen behandeling met saccharine. Het meeste succes met saccharine hadden zij bij de behandeling van abnormale gistingen inden tractus gastro-intestinalis. Verder Gans⁴), Levden⁵), die zonder hinder aan diabetici zeer lang 150â200 mG. saccharine d. d. gaf; Abeles⁶), Paul⁷) e. a.

De door verschillende onderzoekers (Paul, v. ik Heuuck, Maifon , KÃ¼uer. Aducco, Mosso enz.) gevonden antiseptische werking is ook reeds bij vele ziekten toegepast en met verschillende resultaten.

Reeds vermeld zijn die bij diabetes, bij otitis media en die bij cystitis van Stadelmann. Tegenover de laatste staan twee van Clemkxs '), die bij cystitis meer succes heeft gehad van saccharine. Paul²; noemt het saccharine een uitstekend anti-septicum voor de mondholte. In eenc latere mededeeling'â ⁱ), verkondigt hij de gunstige resultaten der aanwending van saccharine als oogantisepticum. Bijzonder gunstig schijnt die werking hij conjunctivitides echter niet te zijn. Ook bezigde hij saccharine als verbandmiddel hij verschillende oogoperatiÃ«n. De genezing volgde zonder irritatieverschijnselen. Hij vermeldt evenwel niet, of hij hij die operatiÃ«n ook nog andere antiseptica gebruikte Het aantal door hem medegedeelde gevallen is trouwens gering.

') Lek;nks Bakiiovkx. Medcdcelingeii over het saecluirine van Faliiberg pug. 2.').

Â§ I. Over Â«len invloed van liet grebniik van kleine hoeveelheden saecliarine hij den nicnsch.

Bij lu't verschil van inoening, dat omtrent du al of niet schadelijkheid van hot saccharine heerscht, scheen liet ons belangwekkend genoeg, door eigen proeven zoo mogelijk een eigen oordeel daaromtrent te verkrijgen. Daar wij echter aan kunstmatige digestieproeven geen groot gewicht hechten, werd reeds dadelijk aan proeven op den mensch de voorkeur gegeven.

Door Bkouakdel c. s. is in hun rapport') de opmerking gemaakt, dat het saccharine misschien, evenals lood en kwik, bij het voortgezet gebruik van kleine doses schadelijker werkt, dan in eens in grootere dosis gebruikt. Daarom werd be-loten, de proef met kleine doses te nemen, en (met het oog op het gebruik van saccharine in het dagelijksch leven) met doses, die voldoende zouden blijken, om aan verschillende dranken en spijzen, denzelfden graad van zoetheid te verschaffen, als zij door de dagelijks gebruikte hoeveelheid suiker verkrijgen, liet saccharine zou dus geheel in de plaats treden van de suiker.

Daar het onderzoek naar de al of niet schadelijke werking van het saccharine in het dagelijksch leven de hoofdzaak was, scheen het ons toe, dat het antwoord op deze vraag de-; te zuiverder zou zijn, naarmate in de levenswijze minder van bestaande gewoonten werd afgeweken. De proefnemer ging dus in alles zijnen gewonen weg; alleen gebruikte hij telkens, als hij vroeger suiker gebruikte, nu saccharine.

gevonden had, dat het gewone handelssaccharine voor nog niet de helft uit zuivere saccharine bestaat, maar grootendeels vermengd is, niet parasulfamine-benzÃ¶ezuur, scheen het ons noodzakelijk toe niet saccharine te experimenteeren, dat zoo zuiver mogelijk was.

Eene zekere hoeveelheid handels-saccharnic werd in zoo weinig mogelijk natronloog opgelost en de oplossing nauwkeurig geneutraliseerd met zwavelzuur. Hierbij werd azijnzuur van quot;iÃ¶quot; ₀gevoegd, tot het mengsel sterk zuur reageerde. Na 24 uren had zich een vrij volumineus, wit praecipitaat (A) afgezet, dat op een filter verzameld en herhaaldelijk met koud water uitgewas-schen werd, totdat de doorloopende vloeistof niet meer zoet smaakte. Het praecipitaat A bleek volkomen smakeloos te zijn.

Werd het Hitraat nogmaals 24 uur aan zichzelven overgelaten, dan ontstond soms wel, soms niet, een gering neerslag (B), dat, na verzameling op con filter en behandeling als A, eveneens volkomen smakeloos en waarschijnlijk identisch was met praecipitaat A.

Bij het filtraat van B werd nu eene overmaat van geconcentreerd zwavelzuur gevoegd en het mengsel eenigen tijd [24â72 uren] aan zich zeiven overgelaten. Bij Hink omroeren ontstond reeds spoedig een in sneeuwwitte vlokken neerdalend praecipitaat [C] van duidelijk kristallijnen aard. Ook dit praecipitaat werd afgefiltreerd en op het filtrum zoolang doorgespoeld met koud water, als dit doorloopende water nog zure reactie of een neerslag met baryumchloride gaf. Het praecipitaat C smaakte intensief zoet en was veel aangenamer van smaak, dan het oorspronkelijke handelssaccharine; de onaangename bitterzoete en scherpe bijsmaak van het handels-saccharine was daaraan bijna niet waar te nemen.

In het laatste filtraat (' bevonden zich, zooals uit den zoeten smaak bleek, nog restessaccharine. Daarom werd het behandeld met calciumcarbonaat, tot volkomen neutralisatie, hot praecipitaat van calciumsulfaat afgefiltreerd en doorgespoeld mot kokend water. Hot hierdoor ontstane filtraat word tot droog uitgedampt on hot residu met alcohol van '.i-quot; ⁰ â uitgetrokken.

en gaf toen een /.eer zoet residu. Dit scheen echter niet zuiver te zijn, daar het geel van kleur was en een vrij bittere bijsmaak had, zoodat dit gedeelte voor latere proeven niet gebruikt werd.

Om eenigszins nader bekend te worden met de stoften, die wij uit liet handels-saccharine verkregen hadden, werden van praecipitnat A, zoowel als van V eenige stikstofbepa-lingen gedaan. De daarbij gevolgde methode van Hejjjtz en H.visky, gewijzigd door K.iki.daiii,, was de volgende: 1 G. van de te onderzoeken, goed gedroogde stof werd, met behulp van een weinig natronloog, opgelost in eene zoo klein mogelijke hoeveelheid water, zoodat het volumen van de oplossing lÃ¶ cM^;!niet overschreed. Dij deze oplossing werd nu eerst voorzichtig 20 cM³ geconcentreerd zwavelzuur en daarna 15 cM^:i Nordhauser zwavelzuur gevoegd. Dit mengsel werd op een zandbad zoo lang gekookt, totdat er geen waterdamp meer werd ontwikkeld [ongeveer (iâ8 uur] en daarna met 200 cM^:l aqua destillata in eene destilleerkolf gebracht. Hierbij werd nu zooveel natronloog, van een specietiek gewicht van 1.3 gevoegd, tot geene opbrui-scbing meer volgde. Van te voren hadden wij ons overtuigd, dat de toestel overal zoo goed afgesloten was, dat de geheele hoeveelheid ammoniak, die reeds dadelijk en later gedurende de destillatie overging, door een kolfje moest gaan, waarin zich 15 half normaal zwavelzuur bevond, en waaraan, door

middel van eene dubbel doorboorde kurk, eene zoogenaamde âVorlagequot; bevestigd was, die 5 cM^;; half normaal zwavelzuur bevatte. Het destilleeren, dat wegens het hevige stooten der vloeistof, niet dan uiterst voorzichtig en na toevoeging van eenige stukjes metallisch zink kon geschieden, werd voortgezet totdat de gedestilleerde damp geene alkalische reactie meer vertoonde. Dan werd door titreeren met half normaal natronloosr

waarbij lakmoestinctuur als indicator werd gebezigd, de hoeveelheid van het niet door ammoniak gebonden zwavelzuur bepaald, deze van de totale hoeveelheid half normaal zwavelzuur [2(1 cM-] afgetrokken en hieruit de hoeveelheid gebonden ammoniak resp. stikstof berekend.

Bij drie dergelijke bepalingen werd voor 1 G. van ons praecipitnat ('. acb tereen volgens nis hoeveelheid stikstof gevonden: I/ , ib.iS en 11 .(I mG., dus gemiddeld /(i.l mG. Aangezien nu de berekende hoeveelheid stikstof voor zuivere saccharine, vol-

gens clc scheikundige formule, zou moeten geweest zijn 76.(57 mG., meenden wij wel eenig recht te hebben, ons praecipitaat C te houden voor zuivere saccharine.

De stikstofbepalingen, van praecipitaat A, hetwelk wij geneigd waren voor parasulfaminebenzÃ¶ezuur te houden, hadden, door het hevige stooten der vloeistof, een zeer gering succes. .Slechts Ã©Ã©nmaal kon eenc eenig/,ins betrouwbare uitkomst verkregen worden. Wij vonden toen in ] (r. (gt;0.2 mG. stikstof, terwijl de uit de formule berekende hoeveelheid voor parasulfaminebenzÃ¶ezuur (iU.8 mG. moet zijn.

Omtrent de hoeveelheden van praecipitaat A en (' [het praecipitaat 1! was zoo gering, dat het buiten rekening kan worden gelaten], welke wij uit het handelssaccharine verkregen, vermelden wij het volgende:

Uit 50 lt; r. handelssaccharine verkregen wij van praecipitaat A 17.714 G. en van praecipitaat C 211.439 G. De aan het gewicht van Ã¶Ã¼ G. ontbrekende hoeveelheid wordt waarschijnlijk verantwoord door liet, uit het alcoholische extract verkregen, zoetsmakcnd, maar niet gebruikte product, (zie pag. 19)

Later werden uit 40 G. handelssaccharine verkregen van de praecipitaten A en (' resp. 13.G0o G. en 22.63 G. Deze hoeveelheden komen in verhouding Ongeveer met de vroeger gevonden getallen overeen. Percentsgewijze uitgedrukt verkregen wij; de eerste maal van praecip. A35.4^#/₀, van praec. C 58.878% â tweede â â â â 34.010Â° â, â â â Ã³(5.Ã¶7Ã¶⁰/₀Ook werden van beide stoffen nog zwavelbcpalingen gedaan, maar deze mislukten door de vrij hevige ontploffing, die wel scheen te kunnen worden vertraagd, maar niet vermeden.

Toen dus de oiizuiverheden uit liet handelssaccharine zooveel mogelijk verwijderd waren, werd een begin gemaakt, met het gebruik van dit ge/.uivcnle saccharine door den proefnemer, in alle die spijzen of dranken, waarin vuoeger door hem suiker was gebruikt. Om digestiestoornissen, door te groote zoetheid alleen, te vermijden, werd het saccharme niet iiÃ¯ groote doses gebruikt, maar tie hoeveelheid saccharine beperkt tot zooveel, als blijken zou, denzelfden graad van zoetheid te verschaffen, als de vroeger gebruikte suiker. Suiker zelf en met suiker zoetgemaakte stoffen werden zoo streng mogelijk uitgesloten.

Op den 9¹'¹¹ Mei bsgon he': saccbari ne-gebru i k, in ko'tie, thee, ju elk en andere levensbehoeften.

Reeds spoedig bleek, dat wanneer saccharine op vaste voedingsmiddelen moest gestrooid worden , de gelijkmatige verdeeling zeer moeielijk was, uit hoofde van de kleine hoeveelheid saccharine, die daarvoor gewoonlijk noodig was. In weerwil van vele pogingen tot gelijkmatige verdeeling van het saccharine, waren sommige gedeelten van de spijs bijna niet zoetsmakend, terwijl andere gedeelten weerzin wekten, door den overmatig zoeten smaak. Daarom werd ten gebruike bij vaste voedingsmiddelen een mengsel gemaakt van 1 deel saccharine en 2!) deelen imiline, dat echter later, wegens de onaangename kleverigheid der inuline, door een mengsel van 1 deel saccharine en li) deelen saccharum lactis vervangen werd. In dezen laatsten vorm was het saccharine uitstekend te gebruiken.

Overigens werd in niets van bestaande gewoonten, ten opzichte der voeding, afgeweken.

VÃ³Ã³r het begin van het sacebarinegebruik werd bet lichaamsgewicht bepaald, zijnde 68.Ã¶ K. G. Daarna werden van !) Mei tot () Juli de volgende boeveelheden saccharine gebruikt:

In 58 dagen werd dus 17.4 G. per dag dus gemiddeld 0.300 G. gebruikt. Hoewel steeds getracht werd, zooveel saccharine, als op de voorgestelde wijze mogelijk was, te gelgt;ruikon, kon toch nimmer een hoogor gemiddeld dagelijksch maximum worden bereikt.

Daarenboven werd op den liâ¢ Juli nog in eens een dosis van 2 G. saccharine genomen.

Gedurende bet sacebarinegehruik was van vormmdering van den eetlust of eenige andere afwijking der spijsvertering niet het minste te bespeuren. Ondanks de vermenging met saccharine smaakten allo spijzen volkomen als gewoonlijk. De eenige verandering, die de proefnemer opmerkte, was hierin gelogen, dat zijn trek naar zoete spijzen en dranken gaandeweg toenam. Vroeger een vrij matig gebruiker van suiker on zoetsniakende stoffen, maakt hij daarvan tegenwoordig een rijkelijker gebruik clan voor de proof.

Zoowel tijdens, als na het ophouden van hot saccharino-go-bruik bleef het lichaamsgewicht steeds 68.Ã³ K. G. on ook nu nog, eenige maanden daarna, is hot onveranderd.

ÃÃ©nmaal per week, zooveel mogelijk op denzolfdon dag, werd de urine qualitaticf en quantitatief onderzocht.

De ureumbopaling word verricht volgons do Lucr.iG'scho titrcor-methode; die van hot phosphorznnr met salpeterzuur uraan-oxydo. Do chloriden werden volgons Voi.haim) bepaald, do gezamontlijke en de gepaarde zwavelzuren volgons Salkowski [kurzes Lebrbuch der Analyse des Harns van Dr. (quot;. Scuottkx, pag. 27, 7(gt;, (5S en 78].

De resultaten van dit urineonderzoek zijn vermeld in do tabel, op de volgende pag. Het zwavelzuur is daarbij als zoodanig, de chloriden als natriumchlorido berekend.

Dc vermeerdering dor chloriden in de urine, die AdÃ¼cco en Mosso [zie pag. 15] bij hunne onderzoekingen na liet gebruik van saccharine zagen optreden, is ook hier niet weg te cijferen. Wel verminderde de hoeveelheid later weder, maar zij bleef toch aanmerkelijk grooter, dan bij hot begin van hot saccharine-gebrnik.

Van cene vermindering der gepaarde zwavelzuren, waarvan Salkowski [zie pag lÃ¶] molding maakt, is niets to bespeuren Eerder valt eene kleine vermeerdering in het oog, die ook a priori aanwezig moet zijn, daar bij koken mot zoutzuur oen deel van het saccharine allicht ontleed zal worden.

In de urine was altijd saccharine aan te toonon. Do hoeveelheid daarvan is echter niet bepaald.

Hot saccharine is dus bij don proefnemer, die het in de genoemde doses acht weken lang gebruikte, geheel onschadelijk gebleken. Van walgelijken smaak was geen sprake. Soms bleef de zoete smaak van hot saccharine lang na.

Door KohlschÃ¼tter en Elsas ku¹) was beweerd, dat saccharine in hot spooksel overging en wel op grond van don walgelijken zoeten smaak, die hun patiÃ«nt²) ondervond, bij het gebruik van saccharine, ook wanneer hij het in capsules of pillen nam. Hij ons onderzoek was altijd do oorzaak van don zoeten nasmaak to vindon, in hot cone of andere aan lippen enz. klovende kristalletje saccharine.

Ook do walging van don patiÃ«nt van Hkdlkv³), wiens pijp tabak zelfs naar saccharine smaakte, word nooit door den proefnemer ondervonden.

Xaar aanleiding dus van dit onderzoek op den levenden monsch, waaraan wij moer gewicht hechten, dan aan kunstmatige digestioprooven of proeven op dieren, nieonon wij het recht te hebben tot de bewering, dat het saccharine de suiker in hot voedsel zonder nadeel vervangen kan on niet schadelijker werkt, dan allo andere in hot dagelijksch loven gebruikte genotmiddelen.

Â§ 2. De toxische werking: van groote doses saccharine bij intnweneuse insiiuiting.

Ten einde na te gaan, of bij iutravoueusc inspuiting bijzon, dere toxisclie eigenschappen aan het saccharine toekomen, werden eenige proeven gedaan, waarin eene grootere dosis in eens in liet bloed werd gebracht.

Reeds vroeger had Prof. Stokvis, bij het inspuiten van 2 G. liandelssaecharine per K. G. dier, in het bloed van konijnen, hypnotische werking waargenomen. Het kwam er nu op aan, dit feit nog nader vast te stellen en uit te maken of deze werking aan het zuivere saccharine, dan wel aan het sinakelooze product te wijten was.

3 Juli 1889. 2.0 G. liaiidelssaL-charinc worden in zoo weinig mogelijk natronloog opgelost, niet zoutzuur nauwkeurig geneutraliseerd en niet gedestilleerd water tot eene hoeveelheid van 50 cM-⁵ gebracht, in deze oplossing was dus ook ehloornatriuni bevat.

2 cM'-⁵ dezer oplossing d. i. dus 2.18 (J. liandelssaecharine, worden bij een konijn van 1100 (J. in de vena jugularis dextra geinjiciÃ«erd, dus 2 (J. per K.U. dier. De injeetie geschiedde steeds zoo, dat de vloeistof uit eene met de oplossing gevulde burette, onder eene bepaalde drukking in de blootgelegde vena stroomde. Deze injeetie duurt van 2 u. 40 m. tot 2 u. Ã¶Ã¶ m. Xa de injectie duidelijke katalepsie. Verlamming der extremiteiten, vooral der voorste. Trage reactie der corneae. liet dier blijft onbewegelijk in de verschillende poses, waarin liet gebracht wordt, en is verdoofd en slaperig.

11 Juli. Bij een konijn van lOixÂ» lt;J.. worden (gt;0 cM^:j eener Ã¶ proc. oplossing liandelssaccharine, op de gewone wijze toebereid, dus bijna 2 (J. per K. (r. lier, in de vena jugularis geÃ¯njieiÃ«erd. De injeetie duurt van u. 45 m tot â¢1 uur.

Ten 3 ii. 50 in. crage cornourcMex. Geen krampen. Het dier verkeert na de injectie in eenen .sunmolenten, katalei)tisc]ien toestand, belioudt verschillende ongewone posities, waarin het gebracht wordt, li}j:t b. v. op den rug, met de pooteninde lucht, om zich eerst na eenigc minuten op te richten, vooral wanneer het b. v. door een trap op den grond, aan liet schrikken gebracht wordt.

Uit deze proeven blijkt duidelijk de min of meer hypnotische werking vr.n het hfindelssacchr.rine, in groote doses in eens in het bloed gebracht. Het meest herinnert deze werking, althans bij konijnen, aan die van hot paraldehyde.

Naast deze proeven plaatsen wij nu in de eerste plaats, diegene, die op de werking van het smakelooze product betrekking hebben.

Daartoe werd ook liet smakelooze product in zoo weinig mogelijk natronloog opgelost, geneutraliseerd met zoutzuur, en met eene zekere hoeveelheid gedestilleerd water vermengd.

25 Moi. Bij een krachtig, mannelijk konijn van 1930 (1. worden 50 cM^;leener 4 proc. oplossing van het smakelooze product [dus 1 G. per K. G. dier] in de V. jugularis geÃ¯njiciÃ«erd. De injectie duurt van 3 uur 35 m. tot 3 uur 48 m. Ten 3 uur 44 m. ontstaat eene kleine afbreking van de injectie, doordat de canule uit de vena raakt. Hierbij gaan echter slechts weinige [Â±_ 2 cM-⁵] verloren ,* die later weder aangevuld worden.

Het dier vertoont vÃ³Ã³r en na de proef geen krampen en blijft, schoon eenig-zins traag in zijne bewegingen, volkomen normaal.

11 Juni. Injectie van Ã¶2 cM'⁵ eener quot;gt; proc-. oplossing van het smakelooze product bij een k(jnijn van 1300 (J. [dus 2 CJ. per K. G. dier].

Xa de proef zeer geringe parese. Het dier urineert, wil niet vreten. Cornea reageert iets trager. Pupil normaal. Kenige krampen.

17. Juli. Injcitic van 05 c.Mquot;Â» eener proc. oplossing van het smakelooze product bij een konijn van 1300 G. [dus 2 (J. per Iv. G. dier].

De injectie duurt van 4 uur 48 m. tot 5 uur 5 m. Onder de injectie krampen en totale ongevucligheid van de cornea. Xa de proef totale paralyse.

Terwijl dus kleine doses van het smakelooze product vrij wel onschadelijk zijn, heeft injectie van grootere hoeveelheden krampen en vooral paralyse en vermindering van de reflexprikkelbaarheid ton gevolge.

Ã¶ Juni. Injectie van 44 eM^;t eener, op do gewone wijze bereide, 5 proe. oplossing van saccharinum purum liij het konijn van proef III, Het dier weegt thans 1730 G. Kr wordt dus 1 G. per K. (i. dier ingespoten.

Na do injec tie bestaat verminderde corneareHex, duidelijke verlamming van voor en achterpooten, verminderde pupilretlex, geen krampen. Ã¯en 4 uur 15 m. zijn de bewegingen nog wel onvast, maar do parese is nagenoeg geweken. Het dier vreet met graagte.

G Juni. Bij een konijn van 1750 G. wordt 65 cM^;l eener 4 proc. oplossing van saccharinum purum gÃ«injiciÃ«erd (dus 1.5 G. per K.G. dier).

2 uur 35 m, 1!) hartslagen per 5 sec., 18 ademhalingen per 15 sec. 2 â 40 â 1!) â â 5 â 18 â â 15 â

Xa de injectie verlamming der achterpooten, uiteenwijken der voorpooten, ademhalings- en ])olsfreqnentie on veranderd, tremor over het geheele lichaam, sufheid, hyperaemie der ooren en oogen.

3 uur 11 m. Xog tremor en hyperaemie van ooren en oogen. 22 hartslagen lier 5 seconden, 27 ademhalingen per 15 seconden. CorneareHex traag. Zet men het dier op den grond of op de tafel, dan glijden de voorpooten uit en wijken uiteen.

3 uur 20 m. Hyperaemie van ooren en oogen bijna verdwenen. Tremor duurt voort. Extremiteiten zijn meer actief bewegelijk. 32 hartslagen per 5 seconden, 28 ademhalingen per 15 seconden.

4 uur 11 m. Bewegelijkheid der extremiteiten is veel verbeterd. Het dier heeft reeds 100 cM^;! urine ontlast, l'ols- en respiratiefrequentie als voren.

5 uur 30 m. Polsfrequcntic 2(3 per 5 seconden, respiratie zeer frequent. Motiliteit en reHex normaal. Den volgenden dajr was aan liet dier niets meer te bespeuren.

2 Juli. Bij een konijn van 1700 (J. worden 51 cM^:s eener 5 proc.oplossing van saccliarinum puruni (dus 1.5 O. per K. G. dier) ingespoten.

Xa de ir.jectie weinig parese, corneareliex trager dan gewoonlijk. Iets of wat verdooving.

Bij een konijn van J500 O. worden l!(i eM^¹ eenor op de gewone wijze bereidde Ã³ proe. ojilossin^: van saceharinum imruni ingesjioten [dus 2 (f. ]KT K. G. dier],

Gedurende de injectie geraakte eene luchtbel in de V. jugularis, waardoor het Â«lier zeer dyspnoÃ«isch werd en heftige krampen vertoonde. Het kwam echter weer geheel bij.

Xa de injectie [3 uur 35 m.] is het dier comateus en verkeert in sterken katalcptischen toestand. Ten 3 uur 40 m. gilde het plotseling tweemaal en viel dood neder.

Waarschijnlijk was de luchtembolie de oorzaak van den dood. Immers noch liet volumen, noch de concentratie der ingebrachte zoutsolutie, kon voor het letaal effect verantwoordelijk worden gesteld, gelijk uit eene controleproef bleek, waarin 80 cM^!eener 2 proc. nplossiug van chloornatrium ingespoten werd hij een konijn van lÃ¼OO G. Dat de ingebrachte dosis saccharine op zichzelve volstrekt geene letale is, wordt bewezen uit

10 Juli. IJij een konijn van 1600 (J. [waarbij den vorigen dag eene zoutsolutie quot;was gÃ«injiciÃ«erd] worden l'gt;4 cM³ eener 5 proc. oplossing van saceharinum puruni ingespoten [dus 2 (i. per K. O. dier].

Onder en ook na de injectie hevige krampen, gepaard met paresen. Pupillen en corncae reageeren traag. Kr is ook eenige katalepsie aanwezig, nuuir in

zeer geringe mate. Het rlicr is soms sterk dyspnoeisch. Ten 4 uur is de kata-lepsie sterk vermeerderd en kan het dier in allerlei ongewone posities worden gebracht, zonder die uit zichzelven te veranderen.

Aan ill de beproefde stoffen, zoowel aan het saccharinum puruni, als aan de smnkelooze stof en het handelsproduct komt dus eene werking op liet centrale zenuwstelsel toe. Maar daartoe zijn groote, zeer groote doses noodig; bij het saccha-rinum piirum minstens 1 G., bij het handelssaccharine en het smakeloozÃ³ product minstens 2 G.

Het spreekt wel van zelf, dat deze werking hoegenaamd geene beteekenis heeft voor het gebruik van het saccharine in het dagelijk-cli leven. Immers bij volwassenen zouden daartoe niet minder dan 100â120 O. handelssaccharine vereischt worden , indien de werking van de maag uit met die bij intrave-neuse inspuiting zou gelijk staan en daarvoor dezelfde dosis zou noodig zijn.

L^Tit de proeven, door Prof. Stokvis genomen, blijkt, dat saccharine, althans bij konijnen, in zeer groote doses, van de maag uit, dezelfde werkingen als bij intraveneuse inspuiting uitoefent; maar Inj honden verwekt het inbrengen van zulk eene groote hoeveelheid in de maag, vrij spoedig heftige braking en ook bij den mensch zal dit. wel niet anders zijn, mocht â hetgeen bijna ondenkbaar moet heeten, â ooit zulk eene groote hoeveelheid in eens bij toeval of met opzet in de maag gebracht worden.

Vergelijkt men de werking van het handelssaccharine, het smnkelooze product en het zuivere saccharine onderling, dan blijkt in de eerste plaats het zuivere saccharine het meest vergiftig. Reeds in doses van 1 G. per KG. dier verwekt het duidelijke verlammingsverschijnselen en vermindert het de reflex-prikkelbaarheid, terwijl handelssaccharine en het smnkelooze product in die doses zoo goed als onwerkzaam zijn.

Verder blijkt, dat de hypnotische werking, die met duidelijke katalepsie gepaard gaat, alleen aan het handelssaccharine en het zuivere saccharine toekomt, zic'i althans bij het smakc-looze product niet voordoet in die doses, die daarvoor bij de andere stoffen voldoende zijn. Deze dosis is al weder eene

Eindelijk blijkt, dat een letaal effect bij geen der stoffen te bereiken was en dat alle dieren spoedig na de proef weder bijkwamen, waarschijnlijk, omdat de verschillende stoffen spoedig en gemakkelijk uit het lichaam verwijderd worden. In de urine na de proef was immers altijd zeer spoedig saccharine aan te toonen.

Van eenen duidelijken invloed op pols- of ademhalingsfre-quentie schijnt bij deze proeven geen sprake. De waargenomen veranderingen toch laten zich uiterst gemakkelijk of uit de krampen of uit de slaperigheid verklaren. Gaat men nu, voor zoover dit mogelijk is, uit deze reeks van proeven, de werking der twee verschillende bestanddeelen van het handelssaccharine na, dan blijkt het smakelooze product niet werkeloos. Het verwekt bevingen en krampen en in tweede instantie ook para-lysen en vermindering der reflexprikkelbaarheid. (Zio proef III, IV en V).

Â§ 3. De aiitiferiuentiitieve werking¹ van saccliariue en liet smakclooze product lÂ»ij digestieproeveu buiten het lichaam.

Ofschoon aan digestieproevon buiten het lichaam door ons hetrokkolijk minder gewicht wordt gehecht, werd toch, met het oog op de vroeger door Prof. I'i.itgge verkregen resultaten, in verband met de bij onszelven gebleken volkomen onschadelijkheid van het saccharine, ook deze wijze van proefneming te baat genomen.

In de eerste plaats kwam de werking van het zuivere saccharine op de diastatische werking van het speeksel tot onderzoek.

In den kortst inogelijkcn tijd werd mcnschehjk speeksel verzameld, eerst door gaas en vervolgens door een gevouwen filter gefiltreerd. Op deze wijze werd een helder dun-vloeibaar vocht verkregen. Verder werd 5 G. zuivere saccharine opgelost in zoo weinig mogelijk (SO cM^;) half normaal natronloog, geneutraliseerd met half normaal zoutzuur (lÃ¶ cM^;l) en met aqua destil-lata aangevuld tot 1UU cM^:l, zoodat eene Ã¶ proc. neutrale saccharine-oplossing werd verkregen, vermengd met eene zeer verdunde oplossing van chloornatrium.

In (i proefglaasjes (1, 2, 3, 4, Ã³ eii 6) werden nu samengebracht 20 eM³ eener amylum-oplossing van 12 op 1800 met eene in de tabellen nader te vermelden hoeveelheid saccharine; bij deze mengsels werd 5 cM^;; van het gefiltreerde speeksel gevoegd en de in ieder bekerglaasje bevatte vloeistof goed dooreen gemengd. Deze mengsels werden nu in eene broeistoof gezet, die al eenigen tijd op 36â37quot; stond en daarop gehouden werd.

De inhoud der proefglaasjes 1, 3 en Ã¶, die resp. in samenstelling gelijk was aan dien van 2. 4 en (i, werd alle vijf minuten onderzocht, met het oog op het tijdstip, waarop reductie aantoonbaar was met Fehling's proefvocht, en de anivlum-reactie ontbrak. Deze proefjes dienden dus om de snelheid van de amylum-omzetting na te gaan.

Ten einde de intensiteit d;r omietting te onderzoeken, werden de Ijckerglaasjes 2, 4 en H, gedurende 24 \ircn in de op 37Â° gelioiideu broyistoof gelaten. De hoeveelheid gevormde .suiker werd danrnn , zoowel door titrage met Fehling'Â» proefvoeht als door middel van den saccharimeter bepaald.

Later werd met het smakelooze product op volkomen dezelfde wijze geÃ«xperimenteerd. Ter bevordering van een beter vergelijkend overzicht, zullen wij de resultaten der beide proefseriÃ«n onder elkander plaatsen en wel zoo, dat diegene, waarbij inten-tieteit der omzetting doel was, bij elkaar geplaatst zijn, ivenais die, waarbij wij de snelheid van die omzetting op het oog hadden.

Allereerst volgen nu de proefjes met saccharinum purura, waarbij de snelheid der omzetting wordt nagegaan.

Daar deze proeven genomen waren met kleine hoeveelheden, werd eenige dagen later met grootere hoeveelheden amy] am geÃ«xperimenteerd.

Saceliarine reductie Â»^eoquot; ^il,ll5^r'^lU11meer aan te

toonen na

1. 45 oM-¹ amylum O/,;,,,) -|- Ã³ cM^:' speeksel. . . . 3. 45 cM^;! amvlum ('

12 min. 12 â

12 â 12

De resultaten van gelijksoortige proeven met het smakelooze product zijn vervat in

Uit do drie volgende tabellen blijkt de intemiteit der omzetting onder invloed van het sacchnrine en het smakeloos product.

Duur ^^u''^C(-'^r i^{n lt;}â¢ ''epjuild met

Sjuiu'nsrellin.u' der vloeistofÃ¯en.

2. 50 cM^! amvlum C/;;,,.,)

-j- quot;) cM³ speeksel. . . .

4. 50 cM³ nmylum (V'mo) -j- 5 cM³ spceks-ol. . . . (I. 50 cM³ amyluiu ('/joo)!

-j- 5 cM³ speeksol. . . . 8. 50 cM³ amyluni (' _::ni|) -j- 5 c^P speeksel. . . .

In deze proeven valt eene vermeerdering van do amylumoni-zotting in de saccharinel i ouden de vloeistoffen niet te miskennen, tenminste in die, waarin het saceharine voorkomt in verhouding van 1 : 5000 en 1 ; 2000. Deze vermeerdering kon echter een gevolg zijn, van de werking van het in de saceharine-op-lossing aanwezige keukenzout. Volgens IVkiitkk ¹) en Ciiittkx-Ã¼ex¹) althans, wordt de diastatisehe werking van het speeksel, door kenkenzoutoplossingen beneden 2 procent, niet onbelangrijk verhoogd.

Daarom werden den volgenden dag nogmaals 3 proeven genomen en wel 1⁽' een controleproef, 2^Lquot; een proef met eene bepaalde hoeveelheid eldoornatrium en â¢!'' et'ii proet mot saccharine, maar waarin het saccharine in onopgelosten staat werd aangewend en goed werd dooreongemengd.

De diastatische werking van het speeksel ouder den invloed van ehloomatrium is hier eenigzins verminderd. Evenzeer is Ã¨n uit de getallen bij reductie, Ã¨n uit die bij polarisatie verkregen eene geringe ehmmeiende werking van bet vrije saccharine op de omzetting van het amylum door het speeksel niet te miskennen.

Later werd nog eene digestieproef gedaan met vrije saccharine in sterker verhouding, om den invloed daarvan op de snelheid der omzetting na te gaan; zie

gt;ainenstellinjr dur vloeistolfcn.

Uit al deze proeven blijkt, dat de diastatische werking van het speeksel al zeer weinig belemmering door bet saccharine ondervindt, en dat deze uitsluitend aan de zure reactie te wijten is. Geneutraliseerd met alkaliÃ«en heeft bet eerder eene vermeerdering, clan eene vermindering van de omzetting ten gevolge.

Ten opzichte der sacchfirificeercnde werking van hot speeksel, blijkt dus het sncch irine volkomen onschadelijk. Vooreerst zijn de doses saccharine, die in liet dagelijk-ch leven gebruikt worden, al zeer klein en ten andere vindt het niet geneutraliseerde saccharine reeds in de mondholte gelegenheid, om zich met koolzure alkaliÃ«n tot ejn zout te verbinden.

De belemmerende invloed van het smakelooze product (Tabel VI) schijnt eenigzins grooter en hangt niet van de zure reactie af. In alle proetjes toch neemt de absolute hoeveelheid reduceerende storten af, terwijl de verhouding tusschen reducee-rende en optisch werkzame storten ten gunste der laatste toeneemt. Het laatste wijst op vorming van veel maltose en derhalve op eene geringe beperking der fermentatie. In geen geval ondervindt echter de snelheid der ptvaline-werking â waarop het in hoofdzaak in vivo aankomt â eenige vermindering.

Ten einde den invloed van het saccharinum purum en later ook van het smakelooze product op de peptonisatie van het eiwit door kunstmatig maagsap na te gaan, werden in Ã¶ beker-glaasjes Iliieengevo/gd Ã¶O eM^{; 1} proc. zoutzuur, 0.100 G. pepsinum in lamellis en de in de tabellen nader te vermelden hoeveelheid geneutraliseerd saccharine of smakeloos product. In deze vloeistof werd dan '2 G. hard gekookt eiwit gebracht, in zeer kleine stukjes gesneden.

De mengsels werden dan '24 uren in de hroeistoof op 87Â° gehouden en toen even gekookt (ten einde de vÃ©rdere omzetting te doen ophouden) en afgertltreerd. liet op het tiltrum terug-ge'ilevene (praeeipitaat I) werd gedroogd en gewogen, ter bepaling van het onopgelost gelileven eiwit. Het overgebleven tiltraat I werd met natronloog nauwkeurig geneutraliseerd en hot hierbij ontstaande praecipitr.al II (nddtilhnmhif) gedroogd en gewogen, liet liltraat II werd behandeld met een gelijk volumen alcohol van 9Ã¶ proc., waardoor alcohol van Ã³O proc. ontstond. Dit mengsel werd tot kookhitte verwarmd en getiltrecxd door eenun trechter, in wiens duhbelen wand voortdurend water kokende werd gehouden. In de doorgeloopen vloeistof ontstond na he-koeling et'n j^/aecipitaat. dat volgens de onderzoekingen van

Strai'h '), nis hemnilhionnse mocht worden beschouwd. Dit praecipitaat werd us 24 uren afgetiltrecrd en uitgewa.sschen met alcohol van Ã¶O ]iroc. om liet pepton (dat daarin volkomen oplosbaar is) te verzamelen. Deze alcoholische oplossing werd tot- stroojidikte ingedampt, het residu in water opgelost en uit deze waterige oplossing werd nu het pepton door tannine neergeslagen. liet praecipitaat werd op een filter verzameld en de tannine daaruit verwijderd door uitwasschen met alcohol van 95 proc., waarin pepton niet, tannine wel oplost. Het praecipitaat werd gedroogd, gewogen en als pepton in rekening-gel )racht.

quot;^nol'g^c'^lost: acidal Saccharine droog

eiwit.

0.080 G. sporen 0.( )20 (I

0.252 G. sporen 0.014 G

'j Bijdrage tot de kennis der lieniialbunio.se. Xed. tijdsclirift v. Geneeskunde 1884, igt;ag. JD-i.

In eene concentratie van 1 op 5000 en 1 op 2000 blijkt dus de invloed van saccharine op de digestie van eiwit door kunstmatig maagsap gelijk nul; in eene concentratie van 1 op 1000 is eene zeer geringe, in eene van 1 op 200 eene duidelijke beperking der eiwit-omzetting op te nierken. Wat het smake-looze product betreft, zoo is, wanneer men de hoeveeiiu id

Deze waarde vertegenwoordigt '1 gekookt kippeneiwit na liet droo-gen, hetgeen vrij wel overeenkomt met de opgave van prof. Plugok, dat gekookt eiwit 85 procent water bevat.

gevormd pepton tot maatstaf neemt, de invloed daarvan in concentraties van 1 op 5000, 1 op 2000, 1 op 1000 evenzeer gelijk nul. In eene concentratie van 1 op 200 oefent echter dit product op de peptonisatie van het eiwit door kunstmatig maagsap eene duidelijke belemmering uit.

Van veel invloed op de digestie door maagsap kan deze belemmering in rlvo niet zijn , daar onder gewone omstandigheden de in de maag bevatte vloeistof nimmer '/j ⁿ/₀ saccharine zal bevatten.

Resumeeren wij dus de resultaten onzer proeven, dan komen wij tot de volgende conclusies;

1Â° Het gebruik van kleine doses zuiver saccharine, gedurende langen tijd, heeft bij den gezonden mensch hoegenaamd geene nadeelige gevolgen.

2Â° Uit onze dierproeven blijkt, dat de toxische dosis van zuiver saccharine bij intraveneuse inspuiting 1 tot 2 gram per kilogram dier (konijn) bedraagt, terwijl eene letale dosis niet kou gevonden worden. Deze hooge doses, en het feit, dat het aanwenden daarvan per os noodzakelijk bij den mensch tot braking zal leiden, geven het recht om zelfs aan veel grootere doses saccharine, dan voor het zoetmaken der spijzen noodig zijn, elke verwijderde vergiftige werking te ontzeggen.

3Â° De digestie-proeven bewijzen, dat de hoeveelheden zuiver saccharine, die noodig zijn om aan spijzen en dranken den gewonen graad van zoetheid te geven, ook huiten het lichaam, niet in staat zijn, de diastatische werking van speeksel of de peptoniseerencTe werking van maagsap te bena-deelen.

Veilig mogen wij dus tot de onschadelijkheid der vervanging van suiker in ons voedsel door saccharine besluiten.

Het ontstaan van carcinoma na langdurige inwerking van chemische of mechanische prikkels is van beteekenis voor de aetiologie der carci-nomata.

De smeerkuur is bij de behandeling van lues universalis te verkiezen boven intramusculaire of subcutane kwikinjecties.

Bij laryngostenose, ten gevolge van croup, verdient de tracheotomie nog altijd de voorkeur boven de intubatie.

Wanneer door middel van eene proefpunctie een absces in de convexiteit van de lever is aangetoond, opene men het absces langs den kortst mogelijken weg.

Bij hoogzittend carcinoma van het rectum verdient de operatie van Kraske de voorkeur boven colotomia.

De wagner'sche temporaire resectie van den schedel verdient aanbeveling, in de plaats van trepanatie.

Bij ileus late men het gunstige oogenblik voor opereeren niet voorbijgaan, door het te lang beproeven van interne middelen.

De permanente drainage van BÃ¼lau, bij empyema, verdient, vooral ten platten lande, ruimere aanwending.

Bij bloedingen, post partum, door atonie van den uterus, gebruike men de tamponnade niet als laatste middel.

Het aanstellen van staatswege van geneeskundigen, speciaal belast met do uitoefening der gerechtelijke geneeskunde, is noodzakelijk.

3 â	57 â	li)	Â»gt;	â 5 â	13		â 15 â
â i â	10 â	22		â 5	17	â	15
i â	42 â	18	â	â 5 â	14		15 â