*■

NBLRIDTNG

OM OP KENE

GEMAKKELIJKE WI.TZE, DOOK EENVOUDIGE METING,

TX LEVENDEN STAAT EN SCHOON AAN DEN HAAK, MET DE MEEST MOGELIJKE JUISTHEID TE BEPALEN,

Hk. GREYEES,

Commies bij 's Rijks helastingen.

ZEVEN DE DRUK.

ZWOEL 15,

1 '.VEN J. J. T IJ L.

285^/7;

r.

w wM--'

BIBLIOTHEEK UNIVERSITEIT UTRECHT

3088 347 7

êértfrj

/

HANDLEIDING

OM OP EENE

GEMAKKELIJKE WIJZE, DOOR EENVOUDIGE METING,

IN LEVENDEN STAAT EN SCHOON AAN DEN HAAK, MET DE MEEST MOGELIJKE JUISTHEID TE BEPALEN,

TEN DIKNSTK VAN

DEN HANDEL, DE AMBTENAREN BIJ 's RIJKS BELASTINGEN BIJ HET DOEN DER VERIFICATIEN, SLAGERS, VETWEIDERS, LANDLIEDEN, VEEHOUDERS EN ALLEN, DIE BIJ HET WETEN DAARVAN EENIG BELANG KUNNEN HEBBEN,

met platen en de noodige tabellen, om, na gedane meting, dadelijk de bruto en netto zwaarte van het beest te zien aangeven,

DOOR

Hk. Gr E E Y E R S,

Commies hij 's Rijks belastingen.

ZEVENDE DRUK.

ZWOLLE,

1 888.

I I

.

Voorbericht voor de eerste uitgave.

Wat mij aandreef tot het onderzoek, in hoeverre men door middel van metrieke meting, met juistheid het ge-viicht van een slachtbeest, schoon aan den haak, kon te weten komen, en de zwaarte van al het af te werpen bruikbare vleesch en vet zoude kunnen berekenen, zal uit het volgende duidelijk kunnen worden. — Aanvankelijk nam ik die proeven voor mij zeiven, en zoo ik later, hij de verzameling der rcsidtaten, er al eene bestemming aan geven zoude, dan wilde ik deze, voordien van de noodige opmerkingen, mijnen mede-ambt-genooten aanbieden, ten einde hen, bij het doen van verification van slachtvee, op dit punt, voor zooveel zij die opmerkingen behoefden, of buiten de gelegenheid waren die proeven daartoe zeiven te doen, voor te lichten.

Toen echter de samenstelling daarvan in zooverre gereed was, dat zij vatbaar was voor mededeeling, werd ik docrr verscheidene slagers en vetweiders aangezocht, dit werkje door middel der drukpers algemeen verkrijgbaar te stellen. Ik heb hieraan wel gehoor willen geven, omdat, in geval ook anderen hier te lande met mij dergelijke proeven genomen en dezelfde opmerkingen en resultaten verkregen hadden, zij hierin zouden berusten,

als een geheel uitmakende, om zonder verderen omslag of eenigerlmnde becijfering, aanstonds, na, gemeten wijdte (omvang) en lengte, liet bruto en netto gewicht van het heest te zien aangewezen en te bepalen.

Ik heb getracht de verschillende soorten van rundvee, zoo in geslacht als in eigenschap te schetsen, teneinde het juiste netto op het bruto gewicht te berekenen en het tarra aan te wijzen; dooi- welk middel ik mij voorstel, dat dit werkje, in de hand van den reeds ervaren handelaar of slager, eene hooge volkomenheid kan en zal bereiken, en den minst veekundige aanleiding geven tot beoefening en meer nauwkeurige bepaling van zwaarte en waardij.

Velen, vertrouw ik, zullen deze proeve niet onvoldaan uit de hand leggen; maar ook velen zullen hierin iets wenschen te vinden, wat niet wel te beschrijven is, of ten minste zóó voor te stellen, dat het, zonder voorafgaande kennis, wat het uiterlijke of innerlijke van het beest betreft, kan worden overgenomen; — aanwending en toepassing der hierin genoemde regelen zullen hem dit spoedig doen beseffen.

Aanbeveling acht ik voor mij zeiven onnoodig, daar mijn doel met de uitgave geheel belangeloos is, doch te mogen ervaren, dat mijne bijdrage de gewenschte vruchten drage, zal hoogst aangenaam wezen aan den schrijver

h\ gkevebs.

Voorbericht voor de tweede uitgave.

De welwillendheid waarmede de eerste uitgave van mijne ^Handleiding enz.quot; in het algemeen werd ontvangen , en de gunstige heoordeeling welke mij daarover door bevoegde beoordeelaars zijn geworden, hebben mij aangemoedigd mijne waarnemingen voort te zetten, om te kunnen voldoen aan de opmerkingen en de vraag: »Of er niet iets te bedenken zou zijn om op eene gt;yvoldoende wijze, zonder veel van de waarheid af te »wijken, enkel door meting van den omvang (omtrek), »genomen achter de voorpooten tot oj} den schoft, het »gewicht schoon aan den haak te zien aangewezen, »zonder dat men zich eerst de moeite geven moet het »brnto- en daarvan het netto-gewicht naar den onder-»scheidenen tax van qualificatie op te zoeken? te meer igt;daar het nemen der juiste lengte in vele gevallen moeilijk yja zelfs ondoenlijk is, zooals op stallen met greppels, y/waarop zwaar vee veelal bekrompen, op paardenstallen »gerekt en in de weide dik uitgemeten staan, hetwelk »altijd ook min of meer invloed uitoefent op den omtrek, »te nemen achter de vooipooten, en waarop de ervaring »leert bedacht te zijn.quot; Sedert deze opmerkingen mij bepaald bezig gehouden hebbende met aan te teekenen, welke lengte een natuurlijk goed geprropoi-tioneerd beest tegen-

over zijnen omtrek heeft, is het mij gelukt eene prac-tische tabel te ontwerpen, waarin al het slachtvee in drie af deelingen, elk in zijn aard en soort, wijze van voeding, (weiding en mesting) zijn opgenoemd en ge-qualificeerd, en kan deze alzoo voor den handelaar dat gemak opleveren, dat hij, met een oogopslag van den gemeten omtrek het gewicht van het vleesch en vet schoon aan den haak kan zien aangewezen, zonder tijd te spillen aan het opzoeken van het hruto- en daarna het nettogewicht.

Intusschen is het niet te ontkennen, dat de verhouding der lengte tot den omtrek van elk slachtbeest met altijd geèvenredigd is aan de in de tabel opgegeven vermoedelijke lengte, zoo dat, wil men de meest mogelijke nauwkeurigheid behouden, men hij twijfel altijd wèl zal doen de lengte zoo nauwkeurig mogelijk op te nemen.

Wijders heb ik hier en daar in het werkje latere ervaringen en bevondene afwijkingen bijgevoegd, waardoor ik hoop aan den geuiten wensch van velen te hebben voldaan.

H^k. GKEVERS.

Toen bij de Wet op het geslacht van 1852, waarbij den slagers en anderen, die aan den accijns onderworpen vee (rundvee) wilden slachten of doen slachten, de verplichting opgelegd werd, de waarde van dat vee, vroeger door daartoe aangestelde veeschatters, in het vervolg zelf te bepalen, en daarvan een eigen aangifte te doen ten kantore van 's Eijks belastingen en overeenkomstig dien, den te vorderen accijns te voldoen; — toen bij die zelfde Wet, voor een groot gedeelte, aan de Rijks ambtenaren werd opgedragen, de verificatie van dat vee, of de beschouwing, na gedane aangifte, of het overeenkomstig de wezenlijke waarde was aangegeven, bleek het mij, dat het voor de ambtenaren van het idterste belang is, eene grondige veekennis te bezitten, of zich die eigen te maken, opdat aan de eene zijde 's Rijks schatkist in hare rechten niet werd verkort, en aan den anderen kant de billijkheid in al hare eischen, ten aanzien van slagers of particulieren, die een aangegeven stuk slachtvee ter verificatie aanboden, te handhaven.

Het verkrijgen van een grondige kennis, zoo men daartoe niet reeds eenige opleiding genoten heeft, is gansch geene gemakkelijke zaak, hetgeen licht te begrijpen is, daar men dikwijls slagers, die in hun beroep grijs geworden zijn, zeggen hoort: „Ik heb bij dit of dat beest een aantal ponden in de weide of op den stal laten

8

zittenquot;, !) eene beteekenis, waarnaast ik gaarne de mijne voeg, dat, hoezeer zelf in liet vak van slager opgevoed, na ettelijke jaren buiten dit beroep te zijn geweest, mij in dien tijd veel ontbrak, wat tot de kennis der juiste zwaarte van liet vee en zijn hoedanigheid en waarbij vereischt wordt. — Intusschen trad de Wet in werking, en zag ik mij meerendeels belast met de verificatie van het veraccijnsde slachtvee, mij beijverende naar kennis en vermogen, zooveel mogelijk gelijkmatigheid in aangiften te bevorderen.

Om dit oogmerk te bereiken, moest ik dikwijls al mijne kennis en ervaring te hulp roepen, en niet zelden is het gebeurd, dat de schatting der zwaarte van een slachtbeest in leven, met die na de slachting, aanmerkelijk verschilde, waarvoor ik geen andere oorzaak wist te vinden dan de opzettelijke door den aangever gekozene stelling, waarin het beest werd geplaatst, om het oog van den ambtenaar te misleiden, terwijl het tot slachting bestemde dier, eenige dagen te voren het noo-dige voedsel onthouden werd en daardoor eenigszins wegslonk, zoodat het op zich zelf reeds aan het oog bij lange na datgene niet aanbood, wat het zou aanbieden, indien men het ter verkoop aanprees.

Omziende naar middelen, die mijne kennis konden ondersteunen, welke, zooals gezegd is, in vele opzichten gelijk die van de meesten toch, welke, omdat zij

') Een slagersterm waardoor men wü te kennen geven, dat het gewicht van het vee, bevonden na de slachting, niet heeft beantwoord aan het gewicht, waarop men het bij het leven geschat had.

9

noch slager, noch veehandelaar zijnde, zich zelden van de uitkomsten bij slachting—na voorafgaand onderzoek kunnen overtuigen — oppervlakkig te noemen was, had ik steeds op het oog, eenen maatstaf te zoeken, waardoor het oog en het gevoel niet geheel op zich zeiven behoefden te staan en de beschouwing wordt geholpen door de maat, welke, bij gelijke omstandigheden, ook gelijke uitkomsten zoude opleveren.

In een jaarboekje, ten gebnüke van de Rijksambtenaren over 1841, vindt men een gewijsde omtrent de metrieke nieting, waarvan in Engeland, Frankrijk en ook in Belgie gebruik wordt gemaakt omtrent de berekening van het gewicht (in levenden staat) en het gewicht netto, d. i. geslacht vleesch en vet schoon aan den haak.

De wijze van berekening en beschouwing in beide eerstgemelde rijken, welke alleen het netto gewicht ten doel hebben, verschillen hierin met het laatstgenoemde rijk, dat alleen belang heeft bij het weten van het brutogewicht (in levenden staat), waarnaar de invoerrechten worden bepaald.

Wat de toepassing betreft der berekening in Engeland en Frankrijk, laten die te veel veld open, om de grootste onnauwkeurigheden te begaan, omdat de verscheidenheden van slachtvee, op den aangenomen regel, niet allen dezelfde verhouding hebben. Het Belgisch Gouvernement droeg derhalve aan den Directeur van het observatorium te Brussel de taak op, om de verschillende lijzen van berekening nauwkeurig na te gaan, tengevolge waarvan twee reeksen van proefnemingen zijn gedaan, in tegenwoordigheid van eenige hoofd-

10

ambtenaren der belastingen bij het Ministerie van Financiën in Belgie, op dertig stuks slachtbaar vee, ossen, koeien en vaarzen van vreemd en inlandsch ras.

De afwijkingen bij dit onderzoek waargenomen leverden slechts een verschil van 63 Nederlandsche ponden, iets meer dan 2 ponden per beest op. Een aanzienlijk verschil nam men echter waar bij eene koe van eenen bijzondere lichaamsbouw, en wel van 30 op 585 Ne-derlandsche ponden, hetgeen eene der grootste afwijkingen is, die men ontdekt heeft.

Na afloop van dit onderzoek werd de tafel ontworpen, welke na gedane meting tot aanwijzing van de levende zwaarte van het vee dienen moet, en bij Koninklijk besluit van den 6 Juni 1836, voor de bepaling van het gewicht van liet rundvee, in Belgie ingevoerd.

Met behulp van die tafel zoude men nu ook het netto gewicht (schoon aan den haak) kunnen bepalen, indien men volgens Laytoit Cooke , aannam, dat het netto- tot het bruto-gewicht van een beest staat, omtrent als 0,65 tot 1, te weten: dat eene magere koe, netto iets meer dan ⁶/io ^val1 h^are brnto zwaarte zal wegen; terwijl men dit voor een gemest beest veilig op VlO stellen kan. Dit echter is eene stelling, die door de ondervinding, zoo zij in het algemeen op elk stuk slachtbaar vee werd toegepast, zou worden gelogenstraft. Het belang, dat wij er bij hebben, om tot de meest mogelijke nauwkeurigheid te geraken, zal ons spoedig doen zien, hoe men de waarheid nader te bepalen hebbe.

Na eenigen tijd over de wijze van meting, en het daarbij aangenomen grondbeginsel nagedacht en de

11

resultaten aan mijne ervaring getoetst te hebben, verzette mijne verkregene kennis zich daartegen, gelijk dit mede het geval was bij de verschillende slagers, of hen, die in den veehandel genoegzame kennis hadden opgedaan, om een voldoend oordeel te kunnen uitbrengen, en welke onderlinge redeneeringen meestal op het volgend neerkwamen: — dat, wat de ruwe kolossus of romp betrof, er eene zekere evenredigheid bestond in betrekking tot de te nemen maat, genomen op de aangewezene plaatsen van waar geen vergrijp kan plaats hebben. De omtrek, genomen van achter de voorpooten tot op den schoft van het beest (zie figuur 2, AB) is aan geene verandering onderhevig, omdat het beendergestel op die hoogte, door uitzetting of inkrimping , veroorzaakt door het gebruik van veel of weinig voedsel, niet afhankelijk wordt, maar de juiste maat aangeeft van zijn wezenlijke dikte, en de meerdere of mindere graad van gevleeschdheid die maat zal verwijden of vernauwen, hetwelk evenzeer het geval zal zijn met de te nemen lengte, daar deze niet genomen wordt van den schouder tot aan het uiterste der staartbeende-ren, maar tot het uiterste punt van het vleesch van achteren op het midden der dij, CD, dat is: boven den schijt-hak en de stankpees en onder het heupbeen en den staartgroep, en, alzoo de lijn horizontaal doortrekkende van den voorvoet aan het armbeen langs den voorwand, tot op de achterveer (zie figuur 1, no. 1, 2 en 3).

Maar dat men, na op zulk eene wijze verkregene bruto zwaarte, met juistheid het netto-gewicht van het dier zoude kunnen bepalen, achtte men geheel onmoge-

12

lijk, daar, zoo men meende, zoo vele belemmeringen in den weg stonden, die de verkrijging der gewensclite juistheid zouden beletten.

1°. Wist men niet, althans het werd niet gemeld, of de beesten, die te Brussel tot proefneming gediend hadden, gemeten zijn geworden met volle pens, dan wel of zij eerst ettelijke dagen zonder voedsel gestaan hadden en toen gewogen, hetgeen geen gering verschil van bruto-zwaarte op de schaal geven zou, welk verschil ook tevens aanleiding gaf tot misrekening van het netto-gewicht

2°. Had men daarbij op het oog de verschillende soorten van vee, hoezeer van inlandsch ras: zoo £.ls de Noord-Hollandsche en Friesche koeien ²), wier gemaakt-

') Hoeveel schijn van waarheid deze opmerking ook heeft, is zij toch, in betrekking tot de berekening van het nettogewicht, niets meer dan eene denkbeeldige zwarigheid, daar deze berekening zich alleen grondt op de aangenomene eenheid en de juiste qualificatie van het slachtvee.

Intusschen kan men veilig aannemen, dat, waar de belasting van het levend vee bij dc pondon geheven wordt, de belastingschuldige wol zal zorgen, dat het vee niet mot de volle pens wordt gewogen.

liet Gouvernement, dat het om de waarheid te doen was, zal ook zeker dit wel in het oog gehouden hebben, terwijl ook mijne eigene ervaringen én genomene proeven voor de waarheid kunnen instaan.

-) De Noordhollandsohe en Friesche soort van vee is in het algemeen welgemaakt van leden en heeft een fraai uiterlijk. In den levenden handel is het zeer begeerlijk, maar voldoet zelden bij slachting aan gewicht en binnenvet, tenzij het daarvoor opzettelijk geweid en gemest is. Ook schijnt het,

13

hei cl van beenclerengestel, gestrekter en ruimer omvang in gewicht, wanneer zij in maat, en bijgevolg in bruto-zwaarte met de Greldersche koe gelijk stonden, toch in netto-gewicht aanmerkelijk zonden verschillen, daar de substantieve zwaarte en de meerdere regelmatige gevleeschdheid over al de deelen van het lichaam, alsmede de betere voldoening bij slachting, in binnenvet bij de laatsten, dat op de eerstgenoemde soort in den regel overtreft; iets waartoe landstreek, weide en stal-voedering ook het hare bijdragen, gelijk mede het gunstige of ongunstige van het weiseizoen, of wel, de schaarschheid der benoodigdheden bij stalvoedering, uit welke oorzaken het beest, van het noodige, om veel binnenvet op te leggen, niet genoeg, laat staan volop, krijgt, maar bij warme stalling en zindelijke oppassing slechts kunstmatig vet wordt, en meestal bij slachting aan de verwachting niet beantwoordt, en eindelijk: 3°. Dat de daarin aangegeven tax (maatstaf) tot qna-lificatie van het vee, waardoor men het netto- op het bruto-gewicht zoude kunnen bepalen, op zich zelf be-

dat, wat de Itoeien betreft, men ia die streken veel beter dan elders, de kunst verstaat, om, nadat zij in het voorjaar opgehouden hebben genoegzaam melk te geven, zé als melkkoeien aan te houden , ze zoo te voeren en op te passen, dat zij binnen korten tijd als vet ter markt gebracht kunnen worden. Wee dan den slager, die de noodige kennis mist, om zulk een dier te taxeeren, in verhouding van stuk (grootte) met de Overijsselsche-, Groninger, laaglandsohe-Geldersohe en Noordbrabantsohe koe gelijk te stellen, hij kan er op rekenen dat hij een geducht pak krijgt.

V

14

schouwd, ongenoegzaam, en op liet gros van vee, dat ter slachtbank geleid werd, onvoldoende zou quot;wezen om de waarheid te vinden, waarbij men in algemeenen zin, hier te lande zoowel als elders, voor den handel, evenveel belang had als bij het vet gemeste vee, waarvoor men een terra van dertig ten honderd op de bruto-zwaarte raamde. Ook meende men, was de stelling, dat het magere vee netto iets meer dan ⁸/io ^{val1 z}ij^ne bruto-zwaarte wegen zon, te zeer begrensd of te eenzij-dig, als had die Heer (Lattost Cooke) zijn onderzoek en ervaringen slechts uitgestrekt tot zijn vee op eigen stal, door welke hij eene zoo gunstige mededeeling van het magere vee deed, hetgeen voor hot oppervlaikldgst verstand duidelijk moest worden, daar men onder het woord mager, gelijk onder het woord vet, meer dan eene hoedanigheid te verstaan heeft, hetgeen in ons land, zoo niet voor den handel, dan toch voor den slager en de ambtenaren, die bij aangifte en veraccijnzing als bij de verificatie zich daarnaar trachtten te gedragen, onzekere , onaangename en nadeelige gevolgen kon hebben.

Op deze gronden verwierp men de toepassing der in dat jaarboekje voorkomende handleiding, om door middel van metrieke meting het netto-gewicht naar den aangewezen maatstaf te bepalen, maar wenschte overigens met mij, dat op het gros van vee, dat in de verschil-linde seizoenen van het jaar ter slachtbank gebracht werd, proeven werden genomen, welke de waarheid op vaste gronden, onbetwistbaar en bevattelijk voorstellen.

Geholpen door de welwillendheid en medewerking der slagers te Zwolle, mocht het mij gelukken, gedurende

één en een halfjaar, zulke ervaringen op te doen, als ik heb gemeend genoegzaam te zullen zijn, om ook zelfs den minst veekundige terecht te helpen en in de gelegenheid te stellen, de zwaarte van een stuk vee, schoon aan den haak, te doen bepalen, door het nemen van eene eenvoudige maat, waarnaar men de tabellen opslaat, het vee naar voorkomende omstandigheden qualificeert, om in de eerste tabel het bruto- en in de tweede het netio-gewicht te zien aangewezen.

Is men nu te weten gekomen het getal ponden, dat het beest aan vleesch en vet wegen zal, dan valt het minder moeielijk, om de waarde daarvan, overeenkomstig de hoedanigheid, naar gelang van den marktprijs te bepalen; en hiermede meen ik mijn eigenlijk doel te hebben bereikt.

16

Iets over den aard der Metrieke Meting en waarop zy berust.

Alle voorwerpen hebben drie afmetingen, welke men lengte, wijdte of breedte en hoogte noemt.

Een voorwerp is een lichaam en alle stoffelijke lichamen , die ons omringen, en waarvan eene afmeting kan geschieden en daarna, geheel of gedeeltelijk gewogen, kunnen in het vervolg bij vergelijking, enkel door de maat hunne zwaarte bepaald worden, omdat gelijke beginselen en gelijke verhoudingen dezelfde gevolgen hebben. Tot deze vergelijkingen bedient men zich het gemakkelijkst van de Nederlandsche ellemaat.

Wanneer men de Nederlandsche duim voor eenheid der lengte-maat, en het wichtje als duizendste deel van liet Nederlandsche pond voor eenheid van het gewicht aanneemt, dan zal de kubieke palm gelijk aan het pond wezen, en bijgevolg, na gedane afmeting in duimen het door vermenigvuldiging verkregen product kubieke duimen, zondere eenige andere bewerking dan afsnijding van drie cijfers van de rechter- naar de linkerhand, kunnen noemen in ponden, onzen enz.

Bijvoorbeeld:

Laat gegeven zijn ter afmeting en berekening een ronde balk, waarvan alleen de omtrek, ter berekening van den vierkanten inhoud, bekend is, en die omtrek over zijn geheele lengte bevat 205 Nederlandsche duimen, terwijl men de lengte op 160 stelt.

Tot het vinden van den vierkanten inhoud zoekt men eerst de wijdste doorsnede of diameter welke men ver-

17

krijgt, quot;wanneer men den gegeven omtrek 205 cliümen door 3.14 deelt, en men vindt dat dit 65,286 duimen is.

Deze met elkander vermenigvuldigd 65,286 J''

65,286 ]

Geeft 4262 Vermenigvuldigd met 0.785^' als standvastig getal tot liet vinden van den vierkanten inhoud der cirkels.

Geeft 3345 □ duimen.

Vermenigvuldigd met de lengte 160

Geeft 585,340 kub. palm inhoud van den berekenden balk.

Indien men nu veronderstelt, dat elke kubieke palm hout van dien balk een Nederlandseh pond Aveegt, dan zoude men kunnen zeggen, dat zij een zwaarte had van ruim vijf honderd vijf en dertig ponden.

Op dezen grond vond de metrieke meting van het vee hare toepassing: — men trachtte het te meten stuk vee in verbeelding voor een oogenblik te herscheppen in eenen cilinder, d. i. een lichaam in den vorm van den hiervoren beschreven balk, waarvan de lengte zoude zijn de hoogte, en dacht daarbij de onregelmatigheden van de uitzetting van den buik, den hals en de schenkels weg.

De omtrek nu van den te verbeelden cilinder werd op eene plaats genomen, die de minst wisselvallige genoemd mag worden, namelijk achter de voorpooten, in de valling der borst, doorgetrokken tot op den schoft, alwaar de maat, het lichaam zacht elijk drukkende, zich

2

18

weer vereenigt: zie figuur 2, AB, die den omtrek van den cilinder bepaalt.

Bij de lengte CD, genomen van het midden des beenpunts van den schouder, d. i. ter hoogte waar de knop van den spal, boeg of schenkel — voorvoet van het armbeen, zie figuur 1, No. 1 — draait in de holte van het schouderblad, horizontaal doortrekkende langs het lichaam tot aan het uiterste van de dij, gelijk met de buitenzijde der achterveer (zie fig. 1, No. 3), zóó, dat het daar eenen winkelhaak vormen zou, indien er eene dwarsche lijn, onder den staart door, mede in aanraking kwam, voege men een tiende van de ge-metene lengte daarbij ter vergoeding van den zooeven weggedachten hals en de schenkels.

Stellen wij thans een tweede voorbeeld, waarbij eene koe, op de aangegeven plaats, eenen omtrek zou hebben van 205 duimen en eene lengte van 100 duimen, berekend als in het eerste voorbeeld, daarbij voegende ¹/]₀ der gemeten lengte, dan krijgen quot;«ij 205 gedeeld door 3,14 — 65,286 duimen (middellijn van den omtrek).

65,286 X 65,286 X 0,785 — 3345,875 vierk. duimen..

Vermenigvuldigd met ¹¹/io der genomene lengte 176

geeft 588,874 kubieke palmen'.

Aangenomen nu, dat eene kubieke palm van den berekenden cilinder (koe) een Nederlandsch pond zal wegen, hetgeen zoowel bij de proefnemingen te Brussel, als bij die, welke door mij genomen zijn.

19

nagenoeg gestaafd is, clan zal voorgesteld beest ongeveer 589 Ned. ponden wegen in levenden staat.

Deze stelling is geheel overeenkomende met die, welke in België is aangenomen. Ofschoon de becijfering eenigszins anders, minder omslaclitig, maar daarom voor velen ook minder bevattelijk is; zie hier die stelling: Gemeten omtrek 205 '^J' _ — tr^'j

Bevondene lengte 160 duimen. .

11 j - X AB² X CD. v - ■ .

40TT 'A ' .

Dit, in cijfers uitgerekend, is: ƒ . ¹ _v Vquot; liet getal 3,14 vermenigvuldigd met 40 en liet prodiikt gedeeld in 11, liet quotient vermenigvuldigd met liet quadxaat des omtreks, maal de lengte.

OPnELDEEESTGr: 11 i)

--=0.08758x205x205x160 = 588,877

40x3,14=125,60 (kub. palmen.

EEESTE VOORBEELD.

205

Omtrek AB² - / 505 ---

geeft 42025 duimen.

Vermenigvuldigd met 11

--= 0,08758

40 X 3.14 = 125,60

geeft 3680,54950 vierk. duimen.

Vermenigvuldigd met de lengte CD = 160 dm.

geeft 588,887 kub. palmen of nagenoeg 589 Ned. ponden.

^ Men heeft hier voor het gemak twee cijfers afgesneden van de breuk en de volgende cijfer mot één honderdduizendste vermeerderd.

20

TWEEDE VOORBEELD. Inhoud cirkel O² AB

-of-

4 TT 4 TT AB² 11 CD 11 AB² X CD

4^ 10 40^

11

-- X AB² X CD

40^

Stel nu AB = 205 en

CD = 100 duimen.

CONSTEUCTIE.

11

— = 0,087458 40 tt

maal AB = 205

Geeft 17,95390 maal AB 205

Geeft 3080,54950 maal CD 1G0

Geeft 588,87 kub. palm.

21

Opmerkingen by Let meten ran het ree.

GEBRUIK DER TABELLEN.

Alvorens tot de meting van een beest over te gaan, zorge men dat het zooveel mogelijk vierkant op de pooten sta, de eene poot niet te veel voor den anderen, dat het beest noch niet een krommen rag of met den kop ter rechter- of linkerzijde of te veel ter aarde gebogen sta, hetgeen aanleiding tot groote misrekeningen zou kunnen geven. Evenzeer dient men acht te slaan bij het nemen der lengte, wanneer het beest dik opgevreten, met volle pens is en de maat op en langs het lichaam uitrekt, waardoor dan eene meerdere lengte en gevolgelij k eene zwaarte verkregen zou worden, welke het dier niet had: de maat moet in elk geval lijnrecht langs het lichaam worden uitgetrokken.

Bij dik uitgevreten beesten zoude het zelfs geene onnauwkeurigheid te noemen zijn indien men van den gemeten omtrek één a twee duimen verwaarloosde.

Tot het meten zal het best een lint wezen waarop de Nederl. ellemaat in duimen is afgebeeld, zooals men voor het meten der schepen gebruikt.

Een lengte van drie Ned. ellen zal voor de meeste gevallen genoegzaam zijn.

Men neemt eerst den omtrek en plaatst daartoe het eene eind van het lint op de schoft, zie figuur 2, A, haalt het van daar, onder het lijf achter de voorpooten om, door tot aan het punt B; en vereenigt het vervolgens

22

met liet einde op punt A, zorg dragende dat liet lint vlak op liet lichaam, overal zooveel mogelijk rakende, gespannen wordt.

Den omtrek genoteerd hebbende, neemt men de lengte van liet midden des beenpunts op den schouder, rekt het lint langs het lichaam waterpas uit tot aan het uiterste der dij, gelijkstandig met het buitenste gedeelte der aehterveer, zie figuur 1, No. 3 en figuur 2, CD, en noteert mede die lengte.

Nu sla men de tabellen op: zoekeindetabelNo. 1 voor het getal duimen omtrek en lengte de bruto zwaarte, en in tabel No. 2 voor die ponden bruto zwaarte het netto gewicht van het beest, onder den tax der qualificatie op, welke naast de ponden bruto zijn aangewezen.

Men merke op, dat, daar de tabel voor het bruto gewicht, voor den omtrek alleen van evene getallen in duimen melding maakt, men best zal doen, indien bij eene meting de omtrek een oneven getal aanwijst, die kolom te nemen, welke aan het hoofd één duim minder dan het bedoelde getal aanwijst.

Bij voorbeeld: een beest, waarvan de omtrek is gemeten op 189 duimen bij een lengte van 155 duimen, zal men (vermits het getal 189 niet aan het hoofd dei-tabel voorkomt) de 188 nemen, en nederdalende tot op de lijn, waarop het cijfer 155 in de eerste kolom (lengte in duimen) staat, zal men voor resultaat 480 vinden; dit getal wijst het bruto gewicht in Neder-landsche ponden aan.

Wilde men echter voor den genieten omtrek het

23

juiste getal ponden vinden, dan zoude dit op eene der voorgestelde wijzen moeten worden berekend; of wel, en wat het gemakkelijkst is, men deele het verschiltus-schen het gevondene getal 480 en het naast staande in de volgende kolom, onder het cijfer 190 (omtrek in duimen) hetwelk is 490; de helft is 5, deze, gevoegd bij 480, geeft het juiste getal des inhouds 485 Ned. ponden bruto, waartoe men nu het netto gewicht vinden kan in de tabel No. 2, overeenkomstig de hoedanigheid van het beest, waarin het, naar voorkomende omstandigheden en aangegevene regelen, dient te worden gequa-liflceerd.

Mijne ervaringen en proefnemingen bij wijze van qua-liflcatie in de volgende bladzijden medegedeeld, hebben zich tot geene mindere afmetingen dan in deze tabel voorkomende, kunnen bepalen, ondanks het hooge belang , dat wij er bij hebben konden, om ook ten aanzien der vette kalveren een basis te bekomen, waardoor men het netto- op het bruto-gewicht zou kunnen berekenen.

Onderscheidene proeven op deze genomen, hebben mij overtuigd, dat de zoogenaamde vette- of room-kalveren niet altijd dezelfde verhouding hebben en ongekende oorzaken de verkrijging der juistheid beletten.

Om het netto gewicht te vinden, zoekt men in de eerste kolom van de tabel voor het netto gewicht, de ponden bruto zwaarte, welke men in de eerste tabel voor den genieten omtrek en lengte gevonden heeft, op. Op die lijn met den vinger voortscluüvende tot op die kolom , waarboven de tax staat waarin men het beest heeft gequalificeerd, vindt men het getal ponden, dat het beest

24

wegen zal, schoon aan den haak. Deze ponden zijn gesteld in halve Nederlandsche ponden, om de eenvoudige reden, dat men zich in den handel en in het gemeene leven nog te weinig gewend heeft aan Nederlandsche ponden, en men, voor alsnog, zich daarin verstaanbaarder uitdrukt.

Ook deze tabel klimt met evene getallen van twee tot twee op, om de te groote uitgebreidheid, die ze anders verkrijgen zou, te voorkomen.

Het kan ook slechts een onbeduidend verschil veroorzaken, of men bij het vinden van een oneven getal dit met een verhoogt of verlaagt.

25

Benaming ran eenige lichaamsdeelen van het rundvee.

N⁰. 1. Voorvoet aan liet armbeen, de knop der mergpijp, ook schijf, klompstuk, door de slagers spal of boeg geheeten.

„ 2. Voorwand, de voorvang, het kofje, ook beentjes nagelhout (rookstuk) geheeten.

„ 3. Deachterbil, deachterveer,hetmidsje(rookstuk).

„ 4. Naborst, begin der flanken of paterstukken.

„ 5. Achterste gedeelten van de schoft.

„ 6. Heup of heupbonk.

„ 7. Staartgroep.

„ 8. Banden, de wale of walegreep (tusschen den staartgroep en walegreep doet zich eene vet-kneep voor).

„ 9. De vangst, mede eene vetkneep, als ook onder het lijf voor het uijer bij eene koe, hetvoor-uijer genoemd, bij eenen os is de zak die vetkneep , alsmede voor beiderlei geslacht de naad van achteren tusschen de billen.

„ 10. Voorschouder, het schildstuk.

„11. Schild of schildribbe. Op deze plaats is weder eene vetkneep, in de richting van den voorvoet aan het armbeen.

„ 12. Schijthak en stangpees.

„ 13. Op deze plaats, in de wandeling krop genoemd, tusschen den hals en de spal of boeg, ontwaart men mede eene vetkneep, wanneer men den kop slechts een weinig zijdelings tot zich draait.

„ 14 en 15. Borsten voorborstgenoemd, beide vetlaiepen.

26

Verscliillende eigenschappen yan het rundvee.

QUALIFIC ATIE.

GUST {^IET DRACHTIG) VEE.

Ossen, kwenen (1) en vaarzen tot den ouderdom van 2 tot 3 jaren (2) goed geweid maar overigens

64

met gemest.............iquot;)

100 '

1. Onvruchtbare koeien.

2. In den regel verjaart het rundvee in liet voorjaar, en wel in de maanden April en Mei.

Als het den ouderdom van twee jaren bereikt begint het vee voor het eerst te wisselen of te breken, verliest de twee middelste kalver-tanden en krijgt daarvoor twee breeds snijtanden. Elk jaar worden die met twee vermeerderd, en bereiken alzoo op eenen leefiijd van vier tot vijf jaren het volle getal, dat is acht breede- of snijtanden.

Het vee, op hooge, lichte of schrale gronden aangekweekt, is doorgaans het vee van zware klei- of lage gronden ia tanden krijgen voor,

zoodat het meestal met de vier jaren volkomen in het bezit der snijtanden is.

Daar er geen regel zonder uitzondering is, zoo kan het gebeuren, dat men soms in het midden

¹) quot;Vioo de tax welke aangenomen wordt, te weten: dat deze soort van vee van elke 100 ponden bruto gewicht 36 ponden aan vel, bloed, pens, darmen, enz. afslacht, en een netto gewicht houden van 04 ponden vleesch en vet, schoon aan den haak.

27

van het wei-saizoen dergelijk dier ter slachtbank voeren moet, ter oorzake dat het looperig' of stooterig is en honderderlei andere redenen meer, waardoor het wel goed vleesch dragende, maar evenwel niet rijp of vet te noemen is; in

dit geval zal dan genoegzaam zijn.....

Soms gebeurt het, dat deze soort zich buitengewoon ontwikkelt en het jaar te voren reeds goed weiland gehad heeft, en 's winters gemest is, alsdan, wat de kwenen en vaarzen betreft,

C8

zoude men op hun derde jaar kunnen gaan tot —£qq

70

In enkele gevallen tot........^LÖÖ

Ossen van dien ouderdom, hoe goed ontwik-

68

keld en rein vet ook, nimmer dan ....

Ossen van dien leeftijd, met draf en spoeling van branderijen en bierbrouwerijen vetgemest,

bereiken zelden...........

Ossen en kwenen van meerderen ouderdom, twee, drie, vier of meer achtereenvolgende zomers geweid en 's quot;«-inters gemest, kunnen, wanneer zij goed vet en daarbij goed behangen

van vleesch zijn, in den regel worden genomen op

Wanneer de ossen meer bruto gewicht hebben dan 850 Nederl. ponden en aan bovenstaande

voorwaarde beantwoorden........

100

28

De kwenen, van welk bruto gewicht ook, maken deze gunstige uitzondering zelden, en schijnt het allooi van vleesch tegen dat van den os niet te kunnen opwegen.

Trekossen, gedurende éénen zomer geweid en daarbij eenen geheelen of een gedeelte van den winter gemest, ordinair vleesch dragende, maar

goed vet..............

Goed vleesch dragende en goed vet, in enkele

gevallen..............

Wanneer zij meer achtereenvolgende zomers

geweid en 's winters gemest zijn geworden. .

de meesten blijven daar iets beneden.

Munstersche trekossen, welke veelal afgewerkt en heel mager in het voorjaar in ons land ter weide gebracht worden, kunnen, hoe deugdelijk

ook aan het eind der weiding, zelden op . .

gequalificeerd worden en zal men weldoen hen 2 a 4 ⁰/₀ minder te qualiflceeren.

Tweejarige ossen, wanneer zij nog geene breede of snijtanden hebben, — goed ontwikkeld

en goed geweid...........——

100

Tweejarige vaarzen, altijd iets gunstiger in

62

de slachting dan de ossen, kan men nemen cp ---

¹ 100

') Hier wordt de gewone regel van aankweeken en groei-kraoht veronderstelt, en men kan niet loochenen, dat er vaarzen op dien leeftijd zijn, die tot eenon hoogoren tax kunnen worden genomen.

29

Koeien, op eenen leeftijd van vier tot acht jaren, welke vier of vijf kalveren hebben geworpen, waarvan men zich doorgaans aan de hoornen kan overtuigen, alwaar zij even zooveel kringen teekenen als zij drachtig geweest zijn, kunnen, wanneer zij in het laatst der maand April of het begin van Mei droog (niet melkgevend) ter weide komen, daarbij in geenen vermagerden of verarmden toestand verkeerende,

tegen het einde van het wei-saisoen — maanden October en November —• en haar geene tegen-

heden getroffen hebben, gesteld worden op . .

In minder gunstigen toestand ter weide gebracht

Men zij steeds bedacht op koeien en in het algemeen op alle soort van slachtvee, dat, in minderen of meerderen graad aan longziekte heeft geleden of daardoor is aangetast geweest, hoe rein vet geweid of geniest, dient altijd 4 % minder te worden gequalificeerd als den tax, waarin het vee overigens is aangewezen.

Wanneer zij in Juli of Augustas ter slachtbank worden gevoerd, zal men in den regel dien tax nog moeten verminderen, hetgeen van het gunstige of ongunstige der uiterlijke hoedanigheid kan afhangen. ¹)

') Het is niet wel mogelijk, om van dergelijke gevallen be-treflbudo den juisten maatstaf, die er genomen moet worden, zoodanig eene bepaalde aanwijzing te doen, dat zij niet weinige ponden verschillen kan; aangezien de veehouder doorgaans alleen do kundige is van het vóór of tegen, dat het dier -wedervaren is. Nimmer echter zullen de verschillen bij den aangewezen tax zoo

30

Melkgevend en drachtig ree.

Koeien, welke van eenen meerderen leeftijd zijn dan acht jaren, gemolken wordende tot den tijd van liet ter weide gaan, dan droog gemaakt en even vóór dien tijd droog geworden, kunnen, bij genot der volle weide, wanneer zij geen euvel aan de uiers bekomen, zoodat men de toevlucht tot wrangen nemen moet, en ook niet

groot zijn, dat ze in aanmerking komen bij de vorsohillsn, die men, enkel op hot gevoel en do oogmaat afgaande, ervaart.

Eone andere opmerking in het algemeen van het grootste belang is deze: twee of meer beesten van gelijke jaren en omstandigheden genieten te zamen eene en dezelfde weido of gelijkmatig deel van stalvoedor; het eene doet bij een goed afgoronden en gesloten lichaamsbouw uiterlijk zich voor als rein, vet en goed gevleescht, terwijl het andere sohonkerig, wel vet voelende op de aangeduide plaatsen, zich vleeschloos iaat aanzien. Nu zoude men de fout begaan kunnen on qualifleeeren het eene, op de uiterlijke hoedanigheid te veel afgaande, te hoog en het andere te laag, en bij slachting zou do verwachting van het eerste teleurgesteld en van het laatste overtroiïon worden. Do reden daarvan, op landhuishoudkundig gebied beboerende, zijn de volgende: De ondervinding heeft geleerd, wat in het algemeen het rundvee aan voedsel behoeft tot levensonderhoud en wat hot nuttigen kan tot verzadiging toe; het meerder verbruikte, als hetgeen tot levensonderhoud noodig is, strekt, om bij gemest vee vleesch eu vet, bij jong vee vleesch en wasdom en bij melkvee melk te geven. Do natuur, die zich in den verschillenden aanleg van het rund naar vaste regelen ontwikkelt, bewaart in een gezonden toestand eene evenredigheid, welke niet overschreden wordt, en meestal door den mensch nog te weinig gekend is of voorbij gezien wordt, om de beoordeeling van juiste zwaarte eu waardij zoo te doen, dat aan de verwachting wordt beantwoord. Hieruit vofgt, dat, wat het eene beest aan vleesch meer afwerpt, het andere in binnenvet wordt overtroffen, en bewijst hoe het verbruikte voedsel ook op eene andere wijze effect heeft gedaan.

Zie hierover verder; Verhandeling over den Overijsselschen Veestapel, enz. door J. Jentjes, bladz. 43 verv., uitgegeven bij J. J. Tijl te Zwolle, 1849.

31

64

te hoog van jaren zijn, in de maanden October

en November worden genomen tegen .... — in enkele gevallen iets meer. maar blijven mees-

66

tendeels beneden de..........quot;lOO

Koeien, gemolken tot de maand Augustus, dan drooggemaakt en doorleidende op goeden

62

grond en volop gras genietende tot November

Koeien tot vetweiden bestemd, drachtig ter weide gebracht of kort daarna geworden, zoodat het kalf meer dan halfdragen is, wanneer zij geslacht zullen worden, in October of November, wegen, hoezeer uiterlijk in goeden staat,

62

in den regel met meer dan.......quot;lÖÖ

Het rundvee, hiervoren opgenoemd, blijft in het algemeen gedurende eene maand na het wei-saisoen, op de stallen overgebracht, den verschillenden tax, in hunne eigenschappen aangewezen, behouden, wel te verstaan: wnTineer men het niet moedwillig doet verachteren of door mesting nog meer doet vooruit komen.

Bij hoog bejaarde koeien, welke vet geweid zijn, zal men steeds met eenig oordeel moeten te werk gaan, daar deze zeer wisselvallig kunnen uitvallen. Somtijds is ⁵⁸/ioo g^enoeg) terwijl anderen ⁶²/ioo ^zldlen wegen, hetgeen veel kan afhangen of zij goed gevleescht en vast, hard (niet lobberig) in de vetknepen zijn.

Er is eene soort van koeien of koetjes, welke men knepsen of trippen noemt; eene kleine soort van beesten, welke men veelal bij den geringen stand van boeren.

32

bewoners der liooge en heidegronden, vooral ook langs den Maaskant in de provincie Noord-Brabant, aantreft; deze zijn zeer fljn van beenderengestel en niet minder fijndradig van vleesch, hetgeen, wanneer zij goed vet zijn, van eenen bijzonder aangenamen smaak is. Deze soort van koetjes, wanneer zij vroegtijdig droog gemaakt worden en zwaar land tot weide bekomen , leggen veel binnenvet op, en bij slachting werpen zij weinig terra af, zoodat zij veilig kunnen

i ⁶⁴ genomen worden op...........

¹ 100 Eene andere soort van vee, ossen, koeien, vaarzen, enz. is er, die men, om hunnen bij zonderen lichaamsbouw, zweibroeken, paardekonten of dubbelbillen noemt; deze soort van vee is doorgaans zeer voos (sponsieux) en, zooals de slagers het noemen, droog van vleesch. Eng van omvang , hebben zij, om het zoo eens te noemen,

eene dubbele ontwikkeling van schoft en billen, zoo zelfs, dat soms een gedeelte van de staart-groep er in verborgen ligt, terwijl hun rug goed gevleeschd, bijna appelrond is. Zij hebben,

in het algemeen, zoo zij ook al goed geweid of gemest zijn, in evenredigheid van het gewone maaksel van vee, dat binnenvet niet, wat men anders, overeenkomstig de uiterlijke hoedanigheid, billijkerwijs zou mogen verwachten; in

62

den regel zal daartoe genoeg wezen .... -

100

In enkele gevallen.........—

100

33

Eveneens is het gelegen met den stier of bul ^

en de knilvbandige, bandelooze of bnüsclie koe ²)

wier uiterlijke hoedanigheid, ook al zijn zij dik in het vleesch, toch de verwachting op binnenvet, bij slachting niet zelden te leur stellen; in de meeste gevallen zal genoeg wezen

Eindelijk het geheele jaar door, ziet men vee ter slachtbank brengen, dat noch vet noch mager te noemen is. Het komt er dan voornamelijk op aan, een juist oordeel van de qualiteit te hebben.

Yan primo Januari tot ultimo Juni is er, in het algemeen, maar vooral in den tegenwoordigen tijd, schaarschheid, om vet vee te krijgen voor den slager.

') Stier of bul, welken men gedurende een, twee, drie of meerder jaren aanhoudt tot dekking van de koeien. In de meeste streken van ons vaderland slacht men hen op eenen leeftijd van vier jaren, hetzij zoo, of wel na eerst tot os gesneden, en eenen zomer geweid of gemest te zijn, omdat hij hoe ouder hoe onhandelbaarder, en hoe zwaarder hoe minder geschikt is om het jonge vee te dekken.

Er zijn voorbeelden van zeer vette stieren of bullen, doch zeer zeldzaam, en alsdan zal men ^lt;i4/_l00 kunnen nemen.

²) Knikbandige, bandelooze of brulsche koe; een koe, welke door verhes van hare banden, zichtbaar van achteren langs de ruggegraat onder de staartgreep (zie figuur 1, No. 7 en 8) waar langs zij eene inzinking krijgt en daardoor voor de voortteling ongeschikt wordt, wordt bruis of bandeloos genoemd, omdat zij dan soms een gedurig dof gebrul voortbrengt. Zelden hebben deze veel binnenvet. en wanneer zij hare kwaal in ergen graad hebben, kunnen zij bij slachting als uitgebrand en zeer zwart van kleur wezen.

3

34

Het Aveiclevee des voorgaanden zomers is in de maanden. November, December en Januari opgeslaolit; de weinige jonge ossen, wier mesting men doet voortduren , worden in de maanden Februari, Maart, April en Mei met graagte weggekocht; en zoo gebeurt het, dat, daar de slager, het geheele jaar door, in de behoeften van zijne klanten moet voorzien, hij al het maar eenigszins slachtbare vee koopt,wat hem-voorkomt.

Hierop nu rekenen ook de boer en de veehouder; wordt in het voorjaar eene koe te laat of te vroeg drachtig, geeft zij geen melk genoeg meer of heeft zij al reeds goed vleesch, dan wordt zij droog gemaakt, een week of zes goed gevoerd, en alsdan voor vet verkocht. ^

i) In geen geval doen zich meer afwijkingen bij de meting voor, dan bij eenigszins bejaarde melkkoeien, welke alleen door juiste kennis en oplettendheid kunnen worden voorkomen, door den te nemen tax van qualificatie, waarvan do oorzaak in het volgende moet gezocht worden.

Brengt eone al te kunstmatige, sterk bevorderde melkgeving den aanleg tot velerhande ziekte mede, evenzeer raag men veilig aannemen, dat het vleesch daardoor in zijne cigen-dommelijke zwaarte wordt aangetast en, van sappen beroofd, die evenredigheid mist, welke men bij niet melgevend vee ontwaart.

De provinciën Noordholland en Friesland, bij voorkeur het land van boter en kaas, doen ons dit vooral in liet gewicht van afgemolken koeien bespeuren, en dan nog. wanneer zij slechts één zomer zijn geweid, zonder meer, zich uiterlijk rein vet voordoen, zullen zij ten alle tijde twee, soms meer procent aan vet minder wegen, dan minder sterk aangemolken koeien uit andere streken, welke hetzelfde genot van weiden

35

Zulk vee is noch vet noch mager, en zal men naar den graad van gevleesclidlieid en middelbare jaren, mits geen Friesclie koeien zijnde,

qnalifieeeren op.........CO a

Dit soort van vee, zijnde Friesclie koeien, en dat wel bepaald die, welke in de maanden Mei en Juni op de veemarkten in Friesland gekocht worden, zal in den regel, wanneer het

puik is, niet meer wegen dan......

Wanneer het ordinair is, redelijk vleesch hebbende en niet zonder gevoel van vet op de aangewezene plaatsen (zie figuur 1, No. 9, 11

13, 14 en 15) alsdan zal men nemen . . .

Minder gevleeschd........—¹)

^amp; 100 ^;

¹

) Hier zoude men, wat bet slaebtbare vee aangaat, genaderd zijn aan de grens van mager vee. quot;Wilde men eobter langs de lijn afdalen van al betgeen onder het woord mager te verstaan is, dan zoude men benoden de quot;⁰/ioo moeten gaan: wel te verstaan indien hot bruto-gewioht door meting wordt bepaald.

36

Afgemolken koeien, - bepaald diegenen,

welke men in het najaar op de verschillende markten in Noordholland koopt en naar onderscheiden oorden van ons vaderhand brengt, om dadelijk te worden geslacht,

van men zich aan het einde van het wei-seizoen ontdoet, om stalvoeder te sparen of andere re- ^

denen, kan men in den regel stellen op • ■

58

Enkele gevallen op..........100

Wanneer die koeien worden opgestald om vet te mesten, zooals ook gebeurt en waarop men zich veel meer dan vroeger begint toe te leggen, dan zal men in het voorjaar, naar voorkomende ^

omstandigheden, hen qualificeeren van ^ tot —

Voor jong vee, in het voorjaar, goed ge-vleeschd maar niet gemest zijnde, hierdoor te verstaan, dat vee, hetwelk enkel goed hooi en een weinig afval van graan (kort geheeten) of

GO

sop gehad heeft, in den regel......._...

Minder goed gevleeschd...........

58

I

TABEL No. 1,

AANWIJZENDE HET GEWICHT TAN HET

HOOR NY E E

IN LEVENDEN STAAT,

volgens zijn omtrek en lengte.

38

BBTJTO GEWICHT VAN HET HOORNVEE IN NEDEHL. PONDEN.

') De breuken, bij vermenigvuldiging meer dan 0.5 zijnde, worden voor een geheel genomen en daar beneden verwaarloosd.

39

BRUTO GEWICHT VAN HET HOORNVEE IN NEDEEL. PONDEN.

40

41

42

43

BRUTO GEWICHT VAN HET HOORNVEE IN NEDERL. PONDEN.

Lengte in Ned. Omtrek, genomen achter de voorpooten. duimen van het

BRUTO GEWICHT VAN HET HOORNVEE IN NEDERL. PONDEN.

45

BRUTO GEWICHT VAN HET HOORNVEE IN NEDERL. PONDEN.

47