Jak 41

Vak 41

TRACTATÜS

DE

D1SPENSATIONIBUS

ET DE

O^tioiv E

MATRIMONII

IN' USUM

Semiuai-ii Buseoduceosi».

o ⁷

(Si. / / (TPV'u/j si

U'

öestel St. Michaëlis,

EX TYPOGRAPHIA DKF.CESIS BUSCODUCBNSIS IN 1NSTITÜTO SURDO-MUTORUM.

1 8 9 3.

HIT^r,T()THH^r A

■ O W li \ TI. ^

M ■ ^: f !' k !gt; i

IMPRIMATUR.

Haarkn , 15 Maii 1893.

L. Berkvens,

Lihr. Cens.

Abbreviaturce.

m

M. J. Planchard , Dispenses raatrimo-niales. Angoulème 1882. A. Reiffbnstuel, Jus canonicum universum. Venetiis 1778.

Responsa ad Qutestiones ab anno 1870 — 1875 conferentiis ven. Cleri dioe-eesis i?uscoducensis propositas. Ta. Sanchez , De sancto matrimonii Sacramento. Antverpiae 1620.

P. Scavini , Theologia moralis universa. Editio sexta Parisiensis. T. IV. J. M. Tkphany, Traité des dispenses ma-trimoniales. Deuxième edition. Paris 18ty. Theologia Mechliniensis , Tractatus de sponsalibns et matrimonio. Editio tertia. Mechlinire 1887.

Z. Zitelli , De dispensationibus matrimo-nialibus. Uomse 1887.

IN HEX,

PARS I.

Ue dispensationibus tnati'imonialibas. n. 1 — 119.

Pneviie uolaiioiies. De iiij|)e(liiiient.is eorumque solntione. n. ]—6.

SECTIO f.

De dispensatione petenda ad matrimonium contrahendum. n. 7—67.

Fra;aillbuluui. JJe diversis terminis, dispensationibus et impedimentis. n. 7.—14.

CAPUT I. De dispensatione petenda pro foro externo. n. 15 — 58.

Notitia generalis. Per quem el quo modo dispensa-

tio petenda est. n. J 5—18.

Art. 1. De expressione noiuinum oratorum et loci, n. 19—21.

Art. 11. i)e expressione impediiuentoruiu. n. 22—28. Art. III. De copula incestuosa. n. 29.

Art. IV. De expressione causarum. n. 30—53. Art. V. De expressione status fortunse. n. 54—57. Formulae dispensationum pro foro externo. n. 58. CAPUT II. De dispensatione petenda pro foro interno. n. 59—67.

Formulae dispensation um pro foro interno. n. 67.

SECTIO r.

De exsecutione dispensationum earumque vitiis. n. 68 -119.

CAPUT l. L)e exsecutione dispensationis. n. 68—103.

Notitia generalis. Qnis et quo modo dispensationeiu exse(|iii debet. u. 68—72.

Aiit. 1. De verificatione precum. n. 73—76.

Art. IL De adimpletione clausularuin. n. 7 7 — 95.

§ I. Clausula; in rescriptis S. Datarise. u. 78— 8-2.

§ 2. Clausula; in rescriptis 8. Poenitentiaria;. n. 83 — 95.

Art. Hl. De acceptatione dispensationis. n. 96.

Art. IV. De fulminatione dispensationis. n. 97 —103.

CAPUT 11. De vitiis dispensationum. n. 104—119.

Akt. I. De modis quibus dispensationes vitiari pos-sunt. n. J 04—110.

Art. II. De modo quo vitia corriguntur. n. 111 — 116.

Art. III. De agendi ratione quando vitia corrigi ne-queunt. n. 1 1 7—^1 19.

PARS II.

Oe in!it rimtmio iuvalido ejusque i'evü-Jidatioiie. n. ISiO—15-i.

CAPUT 1. De agendi modo generali in inatrimunio invalido. n. 120—124.

CAPUT 11. Üe modo revalidandi matrimonium. n. 125— 145.

Notitia generalis. De causis nullitatis et de modis revalidationis. n. 125 et 126.

Art. 1. De revalidatione matrimonii invalidi ex de-fectu consensus, n. 127.

Art. II. De revalidatione matrimonii invalidi ex in-

habilitate personarum. n. 128 —138.

Kotitia generalis, n. 128 —130.

§ l. De revalidatione per simplicem dispensatio-

netn. n. 131 —134.

§ 2. De revalidatione per sanationetu in radice. n. 135—138.

Art. 111. De revalidatione matrimonii invalid! ex de-fectu formce. n. 139—145.

CAPUT 111. De supplica dispensationis ad convalidandiun matrimonium. n. 146—148.

Formula; dispensationum ad convalidandum matrimonium. n. 148.

CAPUT IV. De exsecutione dispensationis ad revalidandiim matrimonium. n. 149—154.

PARS III

Oe Kipiscoporum potentate dispensandi, et de modo quo ab ipsis dispensatio petenda est. n. 155—ITïi.

PAR© I.

DE D1SPENSATI0N1BUS iUATRlMOiNIALIBÜS. IN. 1-119.

PR/E\ r.E NOTATIONES.

De impedimentis eorumque solutione. n. 1 — 6.

1. Quumodo impedimenta matrimonii dividuntur R. Dividuntur: I. In dirimentia et impedientia.

2. In irapcdimenta juris natura;, positivi divini et ecclesiastic!.

3. In absoluta et respectiva.

4. In perpetua et teiuporalla. Temporalia sunt quce temporis decursu de se cessant, v. g. aïtas, tempus clausum. Perpetua sunt aut absolute perpetua, quae nerape tolli nou possunt vel saltem tolli non solent, aut d.e se perpetua, qUtC natura sua ])ersistuTit, sed remotione caus® auferri possunt vel dispensatione tolli possunt et solent. Eemotiune causie aufertur v. g. disparitas cultus, quaudo iniidelis ad fidem cou-vertitur; dissensus parentum, si isti consensum dant. De dispensatione infra agemus.

5. In publica et occulta; de ([uibus n. 10—14.

6. In antecedentia et supervenientia inatrimonio. Vide Tr. de ui a t r. «. 58. Q. 3quot;.

7. In certa et dubia. Matrimonium contrabere non licet cum impedimento dubio facti, aut dubio juris naturalis vel positivi divini. Si vero factum est certum, sed non constat, nura ex eo oriatur impedimentum juris eeclesiastici, commu-niter docent D. D., diligenti examine facto, „posse contrahi matrimonium cum opinione probabili probabilitate juris de carentia impedimenti, modo opinio ilia sit universe vel certe ab A. A. recepta ut probabilis.quot; Lig. n. 901. — Kihilomi-

nus etiam in hoc dubio juris ecclesiastici prsestat, si per tern-pus licet, recurrere ad Ordinarium, ut obtineatur dispeusatio saltern ad cautelam , aut declaratio, ne postea auxietates ori-antur. Cfr. Syn. Dioec. /gt;. 57, T r. de in a t r. 24)3, 244.

2. Quid est impeclimenli dispensatio ?

K. Est impediruenti reuiotio in casu particular! per auctoritatem superioris.

Die. in cam particulari, turn quia dispensatio differt ab impedimenti abrogatione aut derogatione, quibus iuipedimen-tuin aliquod totum aut partira supprimitur, — turn (juia in impediraentis dispensari non solet cum tola cominunitate.

3. Qui/uim hi impedimenlis dispensary possunt ?

It. In impedimentis sicut in omni lege dispensare tan-turn valet superior, qui (.a statuit, nisi hie alicui dispensandi facultatem fecerit, Quocirca:

1. Nulla humana potestas dispensare j)otest in iinjiedimen-tis sive dirimentibus sive impedientibus, qua; sunt juris natu-rie aut divini positivi, sine Dei ipsius concessione. fn dubio aiitem, utrum impedimentum sit juris natunc aut divini an liumani, potestas hurnana dispensandi dubia est; ([Uie proindc nunquam exerceri debet. Attamen Hcclesia, juris divini inler-pres authentica , potest declarare in aliquo casu particulari jus divinum non obligare , aut nomine Dei obligationem re-mittere t|uam homo sibi contraxit et ex qua impedimentum oritur; ideoque in impedimentis juris divini quandoque im-proprie dispensare. Lig. n. 959, 1118—1 120.

2. Romanus Pontifex jure sua sen propria dispensare potest in omnibus impediraentis, quie certo sunt juris ecclesiastici tantum; atque hoc jure spoliari nequit. Cone. Trid. Sess. XXIV de ref. malr. can. 3 , Pius VI in bulla Auctor em Ji-dei, prop. 60.

3. Episcopi jure suo in impedimentis dispensare nequeunt, quia impedimenta, etiam juris ecclesiastici, sunt leges Ecclesia; generales (Scavini n. 5S4). Ex concessione tamen S,

— 10 —

Pontificis, tacite saltern ajiprohata, in qnibusdam imperii mentis jure ortiinario vel quasi-ordinaiio dispensare vaienl; prse-terea solent a S. Sede dispensandi facilitates accipere specia-les. Vide 11. 155

■1-. Qucenam sunt impedimenta, in r/uióus generatim (lis-pensatio obtineri non potest ?

K. Sunt ea, (|Hiu vocantur absolute perpetua sen indis-pensahilia, eo quod ex jure naturali vei positivo divino |iiü-ficiscuntur, aut rjuod Ecclesia in iis, qnamvis sint sui juris, uunquain vel vix unquait) dispensat. Kjiismodi sn nt fclas, im-potentia antecedens et perpetua, ligamen ex matriinonio lide-lium consumiriato, consanguinitas in omnibus gradibus linea; rectfe , primus consanguinitatis gradus linese transversfe , primus atfinitatis gradus linece recta; ex copula inatrimoniali , clandestinitas in matrimonio contraliendo, crimen publicum ex machinatione , cultus disparitas in regionibus fideliuui , ürdo sacer et professio solemnis.

Nota ]. lu injpeditueutis erroris, couditionis, metns et raptus non opus est dispensare, quia potest removen causa.

3. Raiissima inveniuiitur exempla dispensationis in Ordinc sacro el voto solemni. Legitur hujusmodi dispensatio ob publi-cam necessitatein data fuisse a .hilio lil et Fio VI tempore schismafis Anglicani et rcvolutiouis (Tailieanfe clericis (non la-men Kpiseopis) (|iii inatrimonium contrahere tentaverant (Van de Hurgt n. I). — Pneterea ex deereto S. Officii 30 Febr. 1888 Ordinarii locornm dispensare valent segrotos, qui, jnxta leges eiviles juncti vel alias in concubinalu viventes, in gravissimo mortis pcrieulo sunt constituti , quando non snp-petit tempus recurrendi ad S. Sedem, super impedimenlis etiam pubiicis juris ecclesiastici , excepto S. I'resbyteratus Ordine et affinitate linea; reetse ex copula licita. Vide «. 159.

5. I. Qurmam est mens Ecclesiae circa concessionem dispensationis. 2. Quid inde parocho et coilfessario ohser-vandum ?

R. Ad l^uin Hlcclesia, quamvis ex gravi aut ju sta saltern causa dispenset, desiderat ut quam rarissime tiat. Quare Gone.

Trid. Sess. XXIV de ref. matr. cap. }' : „In contrahendis matrimoniis vel nulla oumino detur dispensatie), vel raio, id-(jiie ex causa et gratis concedatur.quot; Ktsi propter mulata tempora improbosque hominum mores quam in Hdelium salutem instituerat disciplinam raitigavit, iegre adraodum fecit, dis-pensationesque dicit vulnera, qua3 ecclesiastica? discipliua; in-fliguntur. Cfr. Pii VII Rescriptum ad Episcopos Gallife 17 Febr. 1809 apud Moser p. 201.

Ad 2quot;^m Parochi itaque et confessarii annitantur, ut tide-les, inter ([uos itnpedimentum existit, a procatione el inatri-monio avertant. Quod si tempestive prudentique /elo perficere studuerint , felices saepe sui conatus experientur effectus , quum sero obsistatur, si amor per longas jam invaiuerit moras. Quapropter monet Syn. Dicec. p. 58: „Cum matri-monio obstaie novit impedimentum ecclesiastic»m , meminerit parochus , nuptias hujusiuodi in bonum turn publicum turn privatum a sacris Canonibus improbari. Quantum fieri j)otest et prudentia sinit, dissuadere tern])estive et impedire debet fadera , qure legibus ecclesiasticis adversantur; atque potissi-luum cum proximo ali(|Uo consanguinitatis vel affinitatis gradu partes inter se colligantur, piw oculis habeat Tridentini Con-cilii legem esse, ut in contrahendis nuptiis vel nulla omnino detur dispensatie vel raro.quot; Insuper ait (J one. Pro v. p. 179: „Caveat in primis (parochus) ne ad matrimonia inter impeditos ipse ansam pnebeat, dis])ensationein petendi consilium ac spem illam obtinendi nimis facile suggemis.quot; Si au-tem monitis ac persuasionibus non auscultant et matrimonii intuitu se frequentaut , absolutio sacramentalis ipsis non est universe neganda vel dift'erenda eo solo motivo quod impedi-mento ligantur, saltern si impedimentum est de se perpetuum justaque iis dispensationis causa suppeditat. Imo si per ma-trimonium damnum aliquod resarciendum est, quandoque ad dispensationem petendam incitari debent. Cfr. Res p. ad Q. 13. p. 160, 161, Tr. de matr. n. 65, Feje n. 649.

— 12 —

6. Qucenam sunt organa, per quce R. Potdifex dispen-.taliones matrimoniale^ concedere solet ?

K. Praccipna organa sunt duo Trihunalia liomana , scilicet : Dataria Apostolica i)ro dispensationibus tori extorni, et S. Poenitentiaria pro dispensationibus fori interni; at-tamen ha;c etiam frequenter dispensat pro foro externo CU1II panperibus, duinmodo eo. um paupertas authentico Ordinarii testimonio comprobetur (Feye n. 610, Lehnik. «. 805). I'raeterea dispensationes in religione mixta expediuntnr per S. C. S. Officii , et dispensationes pro snpremis priiicipibns per Secretariam Hrenium. Ill locis aulein , ((HiP S. ( OllglT-gafioni de Prop. Fide subjacent, uti Provincia Neerlandica , dispensationes petnntur et conceduntur a R. l'ontifice mediantc S. C. de Prop. Fide; pro foro tarnen conscientue etiam reeurri ])otest ad S. PoenUenliariaw. Cfr. T r. de uiatr. p. 375 sq. , Zitelli /;. aq.

SECTIO l^a.

De disipeiisiatione petemla. :ilt; 1 coiitralien-«luiii in:iti-imoiiiii. li. ^—lt;5T'.

PIliEAMBULTJM.

De diversis terminis , dispensationibns et iiupediraentis. n. 7—14.

7. Kxplïcantnr votninu, qua¹ materia dittpensalionurn sunt propria :

1. Orator, oratrix, oratores, expoueus dicuntur, (|ui petnnt ut secuin dispeiisetur.

2. Supplica, libellus supplex sunt litterïT-, quibus dispensatie petitur.

3. Stilus Curiae. Curia h'ic intelligitur Congregatio , a qua seu per qnam dispensatio obtinenda est. Stilus Curiae designat ea quse in suppiica scribenda seu exponenda sunt ex volnntate et praxi Congregation is, a qua seu ])er quam dispensatie a S. Pontifice petitur.

-1 Subreptio j obreptio. Subreptio est reticentia veri seu eorutn (|U8e ex leguin prsescripto, stilo Curiae aut con-suetudine declarari debent. Obreptio est expressie falsi. Htec vitia possunt dispensationem invalidam reddere. Vide n. 104 .9^.

5. Rescriptum dispensatienis sunt littera, quibus dispensatie petita convedilur.

6. Clausule plerumque intelliguntur couditienes, obliga-tiones vel onera in rescripto apposita, quae impleri debent ab exsecutere dispensatienis aut ab iis , cum quibus dispensatur. Vide n. 7 7 sij.

7. Taxa, coiupoueuda, compositio est summa pecu-niai, quae quandeque occasiene dispensationis selvi debet. Vide n. 54 sq.

7

— 14 —

8. Fulmiuatio dispensationis dicitur actus, quo impe-(liitieiitinu tollitur; vooatur etiam dispensationis applicalio, e.r-aeculio. Vide n. 97 sq.

8. Quomodo dispensatio dividituv pro diversis forniis neu inodis, qidbus concedilur ?

R. 1. In dispensationem in forma gratiosa et iu forma commissoria. Est dispensatio in forma gratiosa , quando is, qui dispensationem eoncedit, earn per se ipse directe oratoribus applicat. Quo casu tarnen parocho saepe mit-titur communicatio. In forma commissoria est, quando superior alteri committit facultatem dispensaudi cuid oratoribus, v. g. S. Pontifex Episcopo, — Episcopus parocho, confessario.

2. In dispensationem in forma ordinaria seu divitum , (juando taxa solvenda est, et in forma pauperum, si taxa non exigitur.

9. Quid observandum. circa dispensation em pro furn externa et interna; ac quid, utraque efficit quoad, matrimonium?

R. Dispensatio impedimenti pnblici petitnr pro faro externa seu pro faro fori veris oratorum norainihus. Efficit, ut matrimonium valide contrahatur, atque illud valide con-tractum esse probari possit pro foro externo sen coram judice ecclesiastico.

Dispensatio impedimenti occulti petitur pro foro interna seu pro foro conscientire seu pro foro poli nominibus fictis vel tacitis. Efficit, ut impedimentum sit sublatmn et matrimonium valide contrahi possit; non suflicit autem ad proban-dum pro foro externo, impedimentum solutum esse. Quare si postea impedimentum liat publicum, alia dispensatio pro foro externo petenda est.

10. tjn.de repetendnm est, utrum impedimentum sit publicum an occnltum /quot;

R. Distinct,io h aec desumenda est tuin ab impediment/ cognitione, notitia seu notorietate tuin ab impedimenti natura.

11. Queeuam impedimenta sunt cognitione pilbllca /

— 15 —

Pr an. Impedimentiini potest esse materialiter publi-cum, i. e. quando tactum, ex quo impedimentum oritur, publice uotum est, sed simul formaliter occultum, i. e. quando ignoratur ex tali facto oriri impedimentum. üt cen-seatur publicum , sufficit ex praxi S. PcenitentiarifE , id esse materialiter publicum. Quod testatur Ben. XfV scribens Instil, eccl. 87 n. 48: ,, Nos ipsi jurejurando affirmare possumus per tot annos, quibus S. Poenitentiariai addicti fuimus . . . . semper in more positum fuisse, ut impedimentum publicum materialUer spectaretur, et nunquam eo Nos devenisse, ut examen fieret, an impedimentum /oma/jfer occultum censendura esset.quot; Atque „anno 1^75 S. Poeniten tiaria , in facultate a se Episcopis in t'oro conscientice con-cessa super impedimentis matrimonii occultis, non compre-hendi respondit lacultatem dispensandi super impedimentura malerialiter publicum, sed formaliter occultum.quot; Cfr Acta S. S e d i s /. XII'. p. 157. ('fr. V a n d e 15 n r g t u. 11. C).

K. Impedimentum cogllitioue publicuui est (*), quod ut factum criminosnm sen materialiter;

I. Notum est in pago pluribus quam tribus, in oppido sive parva urbe pluribus quam sex , in ampla civitate pluribus quam octo hominibus.

i. Quod ne pluribus manifestetur, consideratis adjunctis et personis, timendum est. Ben. X1 V c. n. 45. {**)

(*; linpediiuentuni curie est publicum, si referri potest ad uiiam ex tribus speciebus, quas publicum comprehendit, scilicet quando est; a) i^'a-rnusum, seu de quo fania est in majori parte eivitatis, orla nouexscien-tia, sed ex gravibus indiciis et pnesumptionilms , licet nemiui eerlo con-stet. Vide casum in N. lie v. th. /. XP'IU. p. 215 sq. b) Mauifestwu, i. e. quod ab aliquibns eeito et evidenter cognoscitui- et .-il) illis per sim-plicem divulgationem pervenit ad notit.iam communitatis. c) Notorinm turn jure, i. e. quod evidenter constat majori parti communitatis per senten-tiam juridieam aut eonfessionem judieialem, tum fado, i.e. qnod se om-nium oculis offert. Attameu sa;pe impedimentum eensetur publicum , quamvis ad has species referri nequeat; uude n. II qnatuor publicitatis modi desigoantur. Cfr. Feye gt;/. 80,87, ('arrière ».1127, Pauwels Tr. de cas. reserv. /. !. n. 214 «y., Van de Burgt n. 11. A).

(J**) Ut recte judicetur, num adsit divulgatiouis périculum, attend] de-

3. Quod anteriori tempore fuit publicum , nunc autem ob-Hteratum , sed iiondum per decern annos oblivioni datum. Ben. XIV I. c. n. 47.

4. Quod in loco, ubi degunt nupturientes, est occultum , sed alibi publicum cum periculo divulgationis. Si hoc pericu-lum abest , admittitur ut occultum; sed tunc circumstantia publicitatis in supplica pro foro in tamo ex])onenlt;ia est, ar; , si omissa fuerit, postea suppleri debet. Ben. XIV I. c. n. 46. Cfr. Res p. ad Q. B. p. 367.

12. Quid faciendum si impedimenlum est. (lubi© publicum el dittpens alio nihiilominus peti/ur pro foro inlerno ?

II. Ad omnes anxietates removendas in libello su])plici indicentur numerus incolarum loci et ali:® circumstantiiE ad rem pertinentes , ac numerus et qualitas eorum , (|uibus im-pedimentum innotuerit. Feye n. 90, Gasparri n. 252.

13. Qurrnam impedimenta sunt natura publica ?

R. Sunt ea quae oriuntur ex facto de se publico, sen quffi sine infamia, scandalo vel alio gravi iticommodo mani-festari possunt. Cujusmodi sunt consanguinitas, affinitas ex copula licita, cognatio spirituals, publica honestas (*), cultus disparitas, Ordo sacer, votum solemne. Ista igitur impedimenta, quamvis per accidens ignota sint, regulariter haberi debent publica. I^ig- n. 1111, Feye n. 97, Gasparri n. 252, Batigen II. p. 167, Res p. ad Q. B. p. 367.

14. Quran am igitur impedimenta dicuntur occulta res-pectu matrimonii coutraheudi ?

R. Quaj neque natura sua neque cognitione sunt pu-

bet, nou tantuin quut, seil etiam quatibus personis impediinentum sit cog-uitum. Etenini divulgatio uou facile timeuda est ab tunicis, oonsanguineis, discretis, neque a crimiuis participibus; quidem vero ab inimicis, garru-lis, imprudentibus, pnecipue si alia; circumstantia; periculutn adaugent v. g. graviditas puolla;.

(*) Ban gen //. p. 171 putat, impedimentum publica; lionestatis or-tum ox sponsallbus validis sed occultis versari in [mo publico (cfr. Fey ^ n. 605, Gasparri n. 252. ;j. 146); quod alii uegant., v. g. P 1 an chard k. 420 et 4:21 , Jo der p. 271.

— 17 —

blica. Hsec quandoque dicuntur simpliciter occulta; quia re-scri])tuin dispensationis in inipediineiito criminis ex conjugici-tlio contiuere solet clausulani : dummodo impedimenlum oiuaino occultum sit. Ejusmodi au tem est quod probari nou potest per duos testes. Lig. n. 1111. Manet ergo oinniuo occultum , si uiius praeter partes et confessarium rei notitiam ha-bet; suadendum tarnen ut lioc in supplica exprimatur. F ey e n. 88, Gaspar ri n. 252. Cfr. Lelimk. n. 820 ad 4.

Dicitur u. 14: respeclu matrimonii contrahendi) nam matri-uionio contraclo, ut illud revalidetur aut ut licite petatur de-bitum conjugale , potest in multis impedimentis aut in vitio dispensationis, quae natura sua sunt publica sed per accidens incognita, dispensatio obtineri a S. Poenitentiaria pro foro intern o (¹). Katio videtur, quod tune impedimentum difficilius in-notescit aut saepe sine infamia vel scandalo raanifestari nequit. Cfr. Ben. XIV Const. Pastor bonus 13 April. 1744. §40 sq. (Bull. t. II p. 209), Lig. 7i. 1144, Yan de üurgt n. 12, B eye n. 606 sq., T r. de matr. p. 37ö , Scavini n. 588 , Hesp. ad Q. B. p. 367.

In capite I agemus de dispensatione obtinenda pro foro e.v-lerno, in capite II de dispensatione pro foro iuterno.

2

¹

Quseuam ista impedimenta sint, vide n. 59.

(ïTrtpuf !.

De dispensatione petenda pro foro externo. n. 15»58.

N OT IT I A GENERALIS.

Per queio et quo modo dispensatio petenda est. n. 15-18.

15. 1. Per qiieill (lispenaatio pro foro externo peti SOlet. 2. Quodnam inde officium parochi et COllfessarii/

K. Ad l^um Quainvis ipsi oratores immediate S. Sedein aut Ordinarii!ui adire possint, solent omnia, quae ad petitio-nem dispensationis pro foro i xterno pertinent, peragi a parocho.

Ad 2^unl Parochi igitur est ante nuptias cautu indagare impedimenta cognitione aut natura pnblica , quae inter spon-sos existere posse jirudenter pnesumit. Confessarius autem ,

si a pocnitente impedimentum novit publicum , eum monere

• .f

debet, ut illud ad parochum deferat.

1(gt;. Per quem parochum diamp;pensatio peti debet?

R. i. Si impedimentum uni nupturientium est proprium, seu unum afficit sine relatione ad aiterum, v. g. votum publicum castitatis, dissensus parentum, dispensatio petenda est parocho illius partis, quse irapedimento ligatur; per utriusque autem parochum peti debet, si utraque pars impe-dimento sibi proprio detinetur.

2. Si impedimentum utrique parti est commune seu correla-tivum , v. g. consanguinitas, affinitas, cognatio spiritualis , moris est ut dispensatio petatur per parochum sponsm, „qui tarnen, inquit Syn. D i a-c. p. 59, non omittet parochum sponsi invitare, ut si quid in Domino advertendum censeat, id tempestive nuntiarc velit. Si vero nupturientes l'uerint di-versrr dicecesis, nx praxi luc. recepta ab utroque Ordinario dispensatio vel saltern ejus approbatio postulanda est.quot;

— 19 —

Nota. Si impedimentum est cjnsmorli ut necessariam cum altero nnpluriento relatioiicm contineat, cerlo sutücit uüiiis Episcopi dispensatio data \\ J'acultnLis expresse deleyata; a Sede Ap., non continentis condiliuneni contrariam, „ C|iiia ca i'acul-tas a Papa procedit, rt !-ul)lato impedimento ex una parte cum qua dispensarc valet, etiam pars altera libera evadit , (|iium ligamen non amplius inter iitrani(|ne partem jam (-xis-tatquot; S. Poen. 4 Seyl. Is39. !)e dispensatione quasi-ordinaria. potestate concessa adhne oontrovertitnr: sed ex ratione in response S. PoBiiitentiaricB allegata eolligitur, suffioere uniua Episcopi dispensationem. lla l^eye n. 638. Cfr. Lig. n. 1142, V a u d e J3 u r g t u. 130, (Jas p a r r i n. -J-1 6 , T r. d e m a t r. p. 417, -118, L e li m k. v. 793, Veccliiotti V. Iil/gt;. 35(i.

17. Quid observandum , si dispensafio immediate a S. Sede vel a Trihunalibus Romanis petenda est!'

R. Convenit, ut supplica exaretur idioiuate Latino; alia autem lingua conscripta non rejicitur. Aptid nos dispen-sationes a S. Sede ohtineri solent mediante S. C. de Prop. Fide; senno taiuen in libollo supplici dirigatnr ad S. Pouti-cein turn pro foro externo tuin pro foro conscientise; pro hoc toro potest etiam directe scribi ad S. Poenitentiariam et sermo dirigi ad Pcenitontiarium Majorem. Sii])plica jiro dispensatione fori externi ne directe Roniatn dirigatur; pnnstat certe, imo necessarium videtur cam raittere ad Ordinarium. Etenim a Curia Komana exigi solet Ordinarii testimonium, allegata in libelio supplici esse veritati consona; atque dispensationis exse-cutio, qune plertimque eidem committitur, inde fit expeditior. Quare dicit Syn. Oicec. p. 59: „ Exoptainus ut omnis libellus supplex Summo Pontifici exbibendus pro obtinenda dispensatione pro foro externo, p raj vie ad Nos transraittatur.quot; Unde supplica ita conscribenda est , nt munita Episcopi Visa et sigillo Romam transmitti (|iieat. Cfr. T r. de matr. p. 383, Eeye n. 088, Zitelli p. 70, Lehmk. n. 769 (1), n. 799: „Cseterumquot;, n. 806, Casparri n. 352.

18. (^Uii'Tiitiii in .mpplica fixpriiacuda snul!'

R. In supplica lingua Latina, simplici at nitido con-

scripta stilo, exponenda sunt cjnre leges, consuetudo et stilus Curiie exigunt; quorum si quid omittatur, dispensatie) ple-rumque est invalida, aliquando illicita tantum.

Rx InsLruclione S. G. de Prop. Eide 9 Maii 1877 ad valorem expritnenda sunt, jjita ut, inquit, si etiam ignoran-ter taceatur Veritas aut narretur falsitas, dispensatio nulla efficiaturquot;:

1. Nomeu et coguonien oratomm , necnon di(jecesis origiois vel actualis domicilii.

2. Iinpediineiita publica, nempe eorum species injtma, (jraclm et numerus et varia circumslantia.

[3. Copula incestuusa inter sponsos ante dispensation is exse-cutionem patrata et prava eorumdem intentio per earn faeilius dispensationem obtinendi. Ha c auteni post Litteras Ap. 25 Junii 1885 non amplius ad valorem exponenda sunt. Vide». 29].

•1. Causa vel causa*, ob quas dispensatio petitur.

5. Status fortuuie oratomm.

Nula 1. S. C. de Prop. Fide Instructioni tinem imponens ait: „ Ha;c pne oculis habere del)eTit non modo (|ui ad S. Se-dem pro obtinenda aliqua matrimoniali dispensatione recur-runt, sed etiam qui ex pontiticia delegatione dispensare per se ipsi valent, ut facuitatibus, quibus pollent, rite, ut par est, utantur.quot;

2. Magni momenti est, ut parochus pro foro externo, item confessarins pro foro interno, diligenter inquirat in veritatem causarum aliorumque quse exprimi debent, et ut in supplica reddat testimonium de expositorum veritate. Vide n. 76 sq.

Hcec in sequentibus articulis exponentur.

ART. T.

De iioniiiiiini oraturiini e( loei. n. 19—91.

19. 1. ({uomodo uonieu oratorum exprimendum est. 2. An error iiouiiuis vitiat dispensationem ?

B. Ad l^um „Nomen et cognomen (naam en van) ora-torum, utrumque distincte ac nitide sine ulla littorarum ab-breviatione scribendum est.quot; Ita Inslr. !S. (j. de Pr. F. Si in loco plures sunt ejusdem nominis et cognominis, accurate persona, quie dispensationem petit, designari debet.

Ad 2^um Affirmative saltern practice. Finis hujns legis est, ut postea probari valeat cum quibus personis in individuo et super quibus impeditnentis ac quibus de causis dispensatum sit, et ita constet de matrimonio valido. Quare sunt qui dicant, errorem nominis non vitiare, modo de personis habeatur cer-titudo. Plerique tarnen docent, erroretn nominis et cognominis rescriptum dispensationis vitiare, quamvis constet de personis ; idque esse ex stilo et praxi CurisB. 11 uic seutentiae fa-vet Instr. cit., et facultas, ciua; aliquando Ordinariis conce-ditur : „ Convalidandi litteras dispensationis, qua; nulla) fue-rint ob erroretn nominis vel cognominis contralientium.quot; In praxi itaque convalidalio est petenda, quum talis error in re-scri])to detegitur. Dispensationem autom non vitiat error litteras vel syllabfe nullam a;quivocationem itidncens, neque no-minuin transpositio, neque omissio iniius nominis, si orator plura habet, modo scriptum sit nomen, quod ei vnlgo datur. Cfr. P. Corradus lib. VII cap. V n. 3, Re iff. n. 211 sfj., Van de Burgt n, 90, F eye n. 698, Gasparri n. 354- (1), Plauchard n. 156, Te'phairy 380 , J o d e r p. 105, T r. de matr. p. 384, N. Rev. th. I. X p. 37.

20. I. t'ujus nomine dispenmliu petenda est. 2. An valei dupcusalio petita el ohlcnla insciis partibus /

K. Ad l^ura 1. Nomine unius , si impedimeiitum uni est proprium , v. g. votum castitatis ab una parte einissum. Dis-pensatio quoque super iinpedimento religionis mixtsc petitur nomine solius partis catholicae. Si impedimentum ulriqtie est proprium , v. g. votum ab utraque jjarte emissum , petitur singulariter nomine sponsi et nomine spons».

2. Petitur autem nomine utriusque simul, si impedimen-

— 22 —

tuin utriqae est commune sen correlativum, v. g. consangni-nitas, affinitas.

Ad 2^llni üispensatio peti et obtineri potest sine ullo man-dato , inscriis , iino invitis partihus ; requiritur tam en ut dis-pcnsatio obtenta ab una saltern parte acceptetur («.. 96). At-tatnun dispensatio pai'tibus insciis petenda nou egt;t, nisi ex-pediat impedimentum ipsis turn deinnin revelare cum dispensatio jam est impetrata. J'ig. fe. 111-5, F eye n. 687, Van d e B u r g t n. 1 6.

21. Quiucm locus orator urn. e.rprimendus est? 11. Dicecesis orlgiuis vel actualis domicilii. Insir. S. C. de l'r. I'.; jure autem nostro particulari locus origi-nis et domicilii. Syn. Diccc. p. 58.

fii Episcojms in impedimenlo dispensare potest , parochus sponsae dispensationem petat a suo Ordinario, exponat utrins-que oratoris locum originis et domicilii seu enjus loci sint parochiani ; ac quaudo diversEe sunt dicccesis, ab alterins dire-cesis Episcopo postuletur saltem ajiprobatio («. 16).

Dispensatio, quw ohtinenda est a S. Sede, peti solet per Ordinarium sponste; si oratores sunt diversse dicecesis, nomeii utriusque dicecesis exprimatur. Olim exsecutio dispensationis committi solebat Ordinario originis oratricis, nisi aliud peti-tum fuisset. Hodie autem post decretum S. Officii 20 Feir. 188S exsecutio semper committitur Ordinario, qui litteras testimoniales dederit vel peaces ad S. Sedem trausmiserit, sive est Ordinarius originis sive domicilii sive utriusque sponsi sive alterutrius. Proinde hodie sufficit clare scribere direcesim, cu-jus Ordinarius dat litteras testimoniales vel preces transmittit. Si in nomine dicecesis erratum est, vitiatur dispensatio, non antem si tantum in nomine parochise , nisi dispensatio data sit ob loci aiiffusfiam. Gasparri n. 355 (1). Cfr. N. lie v. th. t. XX p. 1 24 , D c J ustis lib. I cap. IV n. 66, Reiff. n. 213, 214, Feye n. 699, 700, Zitelli p. 71.

Nota. Oratorum qualitates, v. g. religio, setas , familia,

— 23 —

quaiuvis seeptj optime exprimaiitnr, art valorem dispensationis de se exponendue non sunt. Attainen quum nterque orator suppoiiatur catholicus, religio exprimi debet, si mins est aca-tholicns; secus dispensatio est saltern graviter illicita, atque Ordinarius delegatus earn exsequi non potest. Ben.XLV Mcuj-ncB Noöis (Buil. L VI p. 73, 74) Cfr. U'Annibale n. 490. ISola 19. Expressio (/•lul.ïa exigitur a IJataria in gradibus propinquioribus, prajcipue in gradu secundo tangente primum affinitatis legitimfe vel consanguinitat.is ct in cognatione .spi-rituali inter levantem et levatain ac vice versa. Téphany n. 194', Planch ard n. 141 , Joder /;. 106 ad 3°. Maximo expedit exprimere fami lite qualitatem , v. g. oratores esse rx bonesta familia, si angusda loci allegatur causa linalis («. 34). Viduitatis mentio necessaria est, qnando causa allegatur: oratrix ft His gravala («. 38). (Jfr. F eye n. 701, 'J'r. d e m a t r. p. 384, 385.

A U'T. II.

Igt;e expros^ione im|M'«liiiilt;'ii(oi inn. n- 28—

22. (^uoiuodo iinpediilieutuin in sup plica exprimen-dum est., sen qutruam de impedimenlo exprmenda sunt ?

It. I. „Species etiam iulima impedimenti; an sit

consanguinitas, vel aftinitas, orta ex copula licita vel illicita; publica honestas originem duccns ox sponsalibus vel matri-monio rato; in impedimento criininis, utrum provenerit ex conjugicidio cum proaiissione matrimonii , aut ex conjugicidio cum adulterio, vel ex solo adulterio cum promissione matrimonii; in cognatione spirituali, utrum sit inter levantem et levatum , vol inter levantem et levati parentem.quot; Ita Inslr. cil.

Explicatur: 1. Species iinpedimenti , i. e. impedimen-turn proprium et vernm , non unum pro alio , neque majus ])i^-o min ore.

i. Species inftma. Exprimendum est, utrum affinitas,pri-

— 24 —

mi vel secundi gradus sit ex copula licita au illicita; si nihil additur , intelligiuir ex copula licita (Feye n. 704); item tuide publica honestas et crimen originem ducant; iti cogna-tione spirituali, cum quibus personis dispensandum sit; in voto , utrum sit castitatis , eaque perfecta aut perpetua , an religiouis , an non nubendi. Do Justis Lib. I cap. IV n. 183, S c a v i n i n. 598.

8. Error in specie impedimenti, de qua sub 1 et 2 , etiain bona fide couiinissus, irritat dispensationem; item error, qui non in supplica Romnm transmissa occurrit , sed iu solis lit-teris Apostolicis, quamvis merus curialium error esse credatur. luto si solus delegatus in fulminatione aliud impedimentum expresserit, exsecutio non valet. Feye n. 702.

4. Si in supplica dictum est impedimentum esse dubium , licet sit certum , putat (contra Sanchez lib. VUL dis p. XXI 11. 40 aliosque) Gasparri n. 365 (2) cum D'Annibale, va-lidam esse dispensationem, quia dispensatio tacitam secum fert conditionem ; si impedimentum adcsl.

23. If. In cousanguiuitate, affinitate v«l honestate

addi debet liuea , recta an transversa, et gradus, quotus , sequalis an inuqualis; atque si est intuqualis , uterque : pro-pinquior et remotior. Dicit Instr. cit : „Gradus consanguini-tatis vel allinitatis aut honestatis ex matrimonio rato , et an sit simplex vel mixtus , non tantum remotior, sed etiam pro-pinquior , uti et linea , an sit recta vel transversa; item an oratores sint conjuncti ex duplici vinculo consanguinitatis , tam ex parte patris quam ex parte matris.quot;

Explicalur : 1. Linea. Si in consanguinitate addituui non est, utrum sit linea recta an transversa, intelligitur transversa ; item in primo gradu affinitatis ex copula licita , intelligitur linea obiiqua. Feye «. 703 , Gasparri n. 357 (1).

2. Gradus. a) Si loco propinquioris scriptus est remotior, v. g. quartus pro tertio , dispensatio nulla est. Item si pro-pinquior expressus est pro remotiore, v. g. tertius pro quar-

to, dispensatio est. invalids. Auctores quidem communiter cen-sent, dispensationem hoc casu valere, quia minus continetur in majoii; alii tam en , ut Corradus lib. VII cap. Vn. 9-1-, Riganti, earn invalidam habent ob stilum (Jurife; idque constat ex rescr. S. C. de Prop. Fide 7 Junii 1S53, ut di-cit Feje «. 703. Hiec sententia vera est, iiujuit Gasparri I. c., addens: „Han? regulain vidi ego recognitain in tribu-nali S. PoenitentiariiB, ait Sau/i 11 dpp. n. 2, canonista et tandem Regens ipsius S. Pccnitentiariie. Proinde qufestio fiui-ta esse debet.quot;

b) bi griidus est iiifnqualis, ^v-g. secundus et tertius, titer-que gradus oxprimi debet , tain propinqiiior quniu remotior; nam si omissus est gradus propinqiiior, dispensationis exse-cutio semper est iilicita; imo dispensatio ipsa invalida, si propinqiiior omissus est gradus primus ; itaque in impedimento gradus priini cum secundo, tertio vel quarto. Hoe valet pro foro externo ; si auteiu S. Poenitentiaria dispensat pro foro conscientiic , reticito (|iiolibet gradu propinquiori, dispensatio semper est invalida. Quare si dispensatio est irrita, nova pe-tenda est; sin est iilicita tantum, oblineri debeut littenn de-claratoriaj Perinde valere {¹), tum matrimonio nonduin inito , quod secus erit illicitum, turn matrimonio contracto, ut usus conjugalis fiat licitus. Hsec constant ex Const. 1'i i V Sane-lissimus 20 A a;/. 156() et Ben. XIV El.si matrimonialin SO bepl. 1 755. n. 6 (Bull. /. XI p. 251). Cl'r. T r. de malr. p. Si. 7 , 1'eje et Gasparri I. I. c. a.. Van de Hurgt n. 21, !) 1 , liehmk. n. 809 ad 4 (1), Scavini n. 598 ad 6, N. Rev. th. t. X p. 38 (3).

c) Si gradus sunt inicquales, praestat primo loco ponere gradum propinquiorem; nam idem observatur in litteris Apos-tolicis, v. g. in secundo et tertio gradu consanguinitatis. Si

¹

Per lilt,eras Perinde valere declaratur, omissionem gradus pro|iin-(|uioris in supplica non obstare exsecutioni dispensationis, aut conjuges in matrimonio sic contracto libere et licite remauere posse.

in gradn consanguinit.atis inaequiili intervenit primus, expri-mi oportet , cjuistiam sextis sit propinquior, v. g. rjood orator est avunculus vel patruus oratricis, aut quod oratrix est. raaterteru vei amita oratoris. Hatio est, quod , si mulier est in gradu propinquiori, multo difficilius dispensatur. Quod ideiti indicetur in aliinitale, si attingit gradnm primuui. Cfr. Cor-rad us lib. /'77 cap. Ill n. 2I-, De J list is HO. / cap. // it. 121, Reiff. n. 270, Feye n. 703 , 704, Gasparri «.350(2), Planciiardw. 16Ö, 194, T r. d e in a t r.387.

34. nr. Numerus iiiipediinentoruni , si nompe im-pedimentum publicum duplex vel multiplex adest , md plura impedimenta pubiica sive dirimentia sive impedientia simul adsunt. Hicit luilr. cil. : „Numerus impedimentorum , e. g. si adsit duplex aut multiplex consanguinitas vel affinitas, vel si pneter cognationem adsit etiam affinitas, aut aliud quod-cumque impedimentum sive dirimens sive impediens.quot;

Explicaiur; 1. Quod idem impedimentum adest duplex vel multiplex , accidit :

a) In consanguinUale ex triplici causa, nempe ') quod (|uis prolem babuit ex persona sibi consanguine'a; P) quod personae inter se consanguineae prolem crearunt ex personis inter se consanguineis; y) quod prolem quis suscepit ex pluribus personis inter se consanguineis. Vide T r. dp inatr. «. 75. /;. 277 , Feye n. 35fi sq. Fixempla exhibentnr in schematibus v. 28. Cfr. Van de Burgt. u. 19.

b) In affinilate : *) Quando una pars copulam habuit cum pluribus personis semel aut pluries consanguineis comparti. P) Quando una pars semel vel pluries (quod hac in re nihil efücit) copulam habuit cum persona comparti multipliciter con sanguinea. '(] Quando utracjue ])ars copulam habuit cum una aut pluribus personis comparti consanguineis. ^r') Quando ha-bita fuit copula tum illicita tum licita cum eadem persona comparti consanguinea. Quo ultimo casu non est necesse affi-uitatem ex copula illicita antematrimoniali in supplica expri-

— 27 —

loere. Vide T r. de m a t r. //. 79./}. 295 , et p. 388, Feve u. 371. Exempla «. 28. Gfr. Van de Buigt «. 23.

c) In cognatione spiriluali provenit ex eo (juod alter alte-rius proleiri invicein suscipit vel tenet, aut quod una pars prolem vel proles altorius suscipit in Baptismo et tenet in ( ontirmatione. Non vero adest , si (piis erga plures ejiisdein personaj proles inunns patrini exercuit in eodem Sacramento. Cfr. Tr. de m a t r. n. 77. p. 286, 287.

d) In impedimen/.o criminis. Hie quoque imipwliiiienluin plu-ries .ulesse potest; necesse tarnen non est numero indicare qiroties adsit, nam neque auctores semper determinare ]ios-smit, ntrnin ox alicpio uctn onatur novum iiiipedimentnra an circnmstantia expriinenda. Quapropter omnes circumstantite distincte exponantur. Cfr. 1'r. d e matr. n. 84/;. 310, Van d e B u r g t n. 26.

Ex plica/.ur; 2, Si pi lira impedimenta pnhlicn siniul adsnnt.

a) Omnia impedimenta publica , qiife simul existunt tum dirimentia turn impedientia , in eadem supplied expriinenda sunt, v. g. consanguinitas et cognatio spiritualis , alfinitas et pu blica lionestas. I ndo si adsnnt duo impedimenta et Episcopus in nno tantum dispensare potest , utriusque impedimenti so-lutio in eadem supplica a JS. 8ede peti debet. Feye n. 707 , i'lanchard n. 50, Téphany n. 195. Excipiuntur sola-proclainationes, quarum dispensatio in Episcopi manet potes-tate , nt dicit Feye. Vide n. 168 ad 2.

b) Si post fulminatam dispensationem dcteyilur aliud impe-dirnentum (ant circnmstantia necessario expriinenda) ante fid-minalionem exist ens, et propter quod irrita fnit dispensatio, ideoqne irritum matrimonium , petenda est dispensatio omtiinin impedimentorura , et. non sufficit dispensatio in solo impedi-uiento recens detecto.

c) Si autem oritur aliud impedimentum suhlalo jam priore seu post fuhmnationem dispensationis, sufficit sola dispensatio

— 28 —

novi impedimenti , et non requintur ut de priore inentio fiat. Casus est: si quis impetrata et fulminata dispensatione in con-sanguinitate contraxit cum sua sponsa publican) afünitateiu , quia cognovit ejus sororem vel consobrinam. Feye u. 707 , Van de Burgt n. 28, T r. de rn a t r. p. 404. Requiritur tarnen ut de dispensatione obtenta inentio fiat, si novum im-pedimentum ortum est ex eodem crinline repelilo, quia relapsus retrahit superiorem a dispensando. Lig. n. I 137 , A e r t n i j s n. 631 ad 5ⁿ, Van de Burgt )i. 9(j, Scavini u. 598 ad 8.

Observa , in eadem supplica pro foro externo exprinienda esse omnia impedimenta publico,. non autem occidt.um, i(uod sine infamia manifestari nequit. He quo vide «. 64.

25. IV. „Variap circuinstantiae , scilicet an matrimo-nium sit contrahendum vel contractum ; si jam contractum , aperiri debet, an bona fide, saltem ex parte nnius, vol cum scientia impedimenti; item an praamissis denuntiationibus, et juxta formam Tridentini; vel an spe facilius dispensationem obtinendi ; demum an sit consnmmatum , si mala fide, saltem unius partis, sen cum scientia impedimenti.quot; Ita Inslr. cil.

Semper exprimi debet , sitne matrimonium contrahendum an contractum. De inatrimonio conlracto dicetur n. 146.

In inatrimonio conlrahendo necessario exprimenduin est, si raplus locum babuerit. F eye n. 719 ad 12°. Similiter ex-primendum est , quainvis non ad valorem , ut dicit U asparri n. 359 (1) , in affinitate ex copula licita , si nubere velit fratri defuncti viri vidua, qufe a viro defuncto prolem liabuit; item in affinitate ex copula illicita exprimi debet persona cum qua copula habita est et utrum complex in peccato siiperstes sit an defunctus. Cf'r. F eye n. 704 h).

26. Indica summarie practicas reglllas quoad ea rpiT in supplica pro variis impedimeutis exponenda Hunt.

R. 1. In consanguinitate. Exprimenduin est:

a) Sitne simplex an multiplex; si multiplex , utrum prove-

— 29 —

iiiat ex eodem an ex diverso siipite.

b) Gradm: quotus ; cPcjualis an inaequalis; si inajqualis, uterque exponatur, priori loco propinquior («. 23 ad 2 A) et c).

c) Linea , tiempe collateralis , quamvis in linea recta nun-quam dispensetur. Deinde arhor genealogica. Vide n. 27.

2. In aifluitate ex copula licita. I'jxprimendum est:

a) Sitne simplex an multiplex-, si est multiplex, utrum proven iat ex eodem an ex diverso slipile.

b) Gradm: quotus; aequalis an inajquaiis ; si iiiiequalis, uterque exponatur, priori loco propinquior ; et si intervenit gradus primus, quisnam sexus sit propinquior, item ietas ora-torum {n. 23 ad 2 b), c) , n. 25, n. 21 Nota) [¹).

c) Linea. Arbor nenealogica. Vide, n. 27 IX—XI.

3. In atfhiitate ex copula illicita. Exprimendum est, agi de aftinifate illicita; deinde gradus et linea, ac nnde pro-veniat (w. 23 ad 2 h), c), n. 25) (²).

4. In lionestate publica Exprimendum est:

a) Utrum oriatur ex sponsalibus an ex matrimonio rato.

¹

1'üni iihv in alliiiitatis leyitinue gradu primo vel taugeate primuai : Super irnpeo'inietito ufJimUiti* in yradu primo Vine te transverse ex eo prove-niente quod orator prius uxorem habuit defunctam oratricis sororem. Vel : (juotl orutrix prtus virum habuit defunctum oratoris fratrem (et ex suo ma-i-ito defnnnto prolom liabet, n. 25).

A ut; Super impedimento a/Jinitatis in yradu primo et secu/tdu linea: col-laterahn ex eo provemente quod orator prius uxorem habuit defunctam oratricis amitam (materteram). Vei : quod oratrix prius virum habuit defunctum oratoris patruum (avunculurn).

{**) formula; in affinitalis illeyitimte gradu primo vel fangente pri-mum, aut in gradu secuudo; Super impedimento aljinitatis illicita in yradu pnmo linece recta: ex eo proveniente quod orator matrem (Jiliam) oratricis adhuc superstitem (vei jam defunctam_i n. 25) carnaliter cognovit. Vei: quod oratrix ab oratoris patre (Jiho) adhuc superstite (vel jam defuncto) carnaliter coy nose i passa est,

²

Aut: Super impedimento afjinitatis illicita: in yradu primo linea: transversa ex eo proveniente quod orator oratricis sororem adhuc superstitem (vei jam defunctam) carnaliter cuynovit. Vei; quod oratrix ab oratoris fratre fkc.

Ant.....in yradu primo et secundo linea' transversa: ex eo proveniente

quod orator oratricis amitaw (materteram, neptem in linea transversa).... Vel.... quod oratrix ah oratoris patruo (avunculo, nepote in linea transversa)....

A nt.....in yradu secundo linea: transversa .... quod orator oratricis

consobrinam etc. F eye n. 7(4, Re iff. n. 270—372.

— 30 —

b) Si orta est ex matrimonio : gradus et linea

c) Si ex sponsalibus, indicari debet linea; item exprima-tur, nnm sponsalia soluta sint per mortem aTi mutuo spon-sorum consensu. F eye n. 7Ü5.

5. In coguatione spirituali. Exprimendum, utrum pro-veniat ex Baptismo an ex Contirmatione (F eye n. 706, Gas-parri n. 356 (2), Van de Buigt n. ïb, Plan char d n. 30); utrura agatur de patrino vel matriua et de baptizato vel confirmato, an de patrino vel matrina et de patre vel matre baptizati vel confirmati; item aetas, si est inter levan-tem et levatam [n. 21 Nota). Rarus erit casus inter baptizan-tem et baptizatum. Addendum etiam est , si cognatio sit multiplex (¹).

6. In crimine. Exprimendum est, ex quouam trium de-lictorum proveniat; num adsit raultiplicitas, seu potius om nes circumstantiae sedulo indicandoB sunt; item num unus orato-rum antea in eodem crimine dispensationem obtinuerit [n. 24 ad 1 d) et ad 2 c) (²).

Nnla rmppflimenta affiiiilatis illidt.T, oriiuiiiis ct voli privatim emissi fere enmt oconlta, ideoqne cdinarie non pa-rochü sed confessario dispensalio in iis peteuda erit.

27. Quid observandum de arbore geuealogiea ? R. Ne decipiamur in computandis gradibns consangui-nitatis et affinitati«, semper plnrimum expedil , quando in istis impedimentis dispensatio petitur , supplicse adjungere arborem genealogie. In impedimento attinitatis illicitte potest tarnen plerumque ornitti, si in supplica clare indicetur, unde affini-tas oriatur. Si vero ab Episcopo dispensatio petitur, arbor consanguinitatis aut aftinitatis, eaque in speciali forma, prat-

¹

Formula iu supplica adhihcuda; Super impedimento coynationis spi-rituatis ex eu proveniente ijUi'd oralur (oratrix) [Ifolt'.m aratricis (oratoris) e sacro foute tevavit, vel in Conjirruatione tenuit. In eognatioue duplioi: Super impedimento duptici cognationis spiritualis eu quod orator oratricis, atque oratrix vicissim oratoris pruteru e sacro fonte tevavit, etc. Heiff.a. 274.

²

Formulas vide n. 58, Formula III, n. 67 , Formula II et III.

— 31 —

scripta est a Syn. Dioec. p. 59: „ Addi debet, quoties a Nobis dispensatie) petitur super consanguiuitate autaffinitate, accuratum atque bene distiuctum schema genealogiie , quod a cniumuni stipite per ordinatam seriern generatiouum ad spon-sos descendat , exhibeatque impedimenti lineam et gradus. Stipes ejmque compars , et in singulis generationihus turn mari-tus turn uxor, omnesqut persona arbori inscripta nomine et cognominibus describenda sunt.quot;

28. Exempt a arborum consanguinitatis et affiuitatis secundum prujscriptuiu Synod! Dicecesanse.

Ahbokes consanguinitatis simplicis.

I.

Arbor consanguinitatis simplicis in gradu tertio et (jiiarto iiKc(|iiall line» coliaterialis.

Stipes communis.

Antonius Ars-Maria lios.

I I

Catharina Mol 1. Kernardus Ars. 1. Anna Ars-Gerardus Boom.

I_______I I_I

Agatha Sas - 2. Petrus Ars. 2. Paulus Boom-Lueia Wal.

I I I _____________I

3. Joannes Antonius Ars 3. Sophia Boom-Cornelius Jong*.

[orator) | |

4-. Henrica Julia Jong-.

{pratrix)

— sa

il.

Arbor coiisanguinitatis simplicis in secimdo ct tertio graJu iniequali liuete collateralis ex solo palre coin'muni.

Sophi.-i West - 1. Petrus Jans.

2. Philippus Jans (ora/ö;-)

3. Catharina Veld. {oratrix)

AllHültliS CONSANGUINITAÏIS MUI.TIPLLCIS.

Priinu causa iluplicis aut multiplicis coiisanguinitatis est, (juod quis ex ascendentibus matriuionio fuit juTictus cum persona sibi consanguinea {«. ^4. a), sive quod alterutra vel utra-que persona nupturiens duplici vel inultiplici via ad stipitem coinmuneiu ascendit (Van de Burgt n. 19).

III.

Arbor coiisanguinitatis in duplici gradu quarto ajquali li-nea; collateralis ex eodem slipile.

Stipes communis. Joannes Stop Maria Bloem.

I.Thomas Stop-Anna Pluim. 1. Petrus Stop Clara Peu. I. Sophia Sop-Paulus Kras.

2. Cecilia Stop. 2. Dina Kras-Jos. Groot.

3. Maria Stop Jacobus Stum.

33 —

Thomas , Petras el Sophia Stop sunt fratres et soror. Marcus Stop duxit Ceciliam Stop, sibi consanguineam in secundo gradu ; quorum nepos Petrus Stam rluplici via per avum et aviani ad stipitem communem ascendit in gradu quarto. Maria Tak vero una via ad eumdein stipitem in gradu quarto ascendit.

IV.

Arbor consanguinitatis in gradu tertio raixto cum duplici gradu quarto lineae collateralis ex stipite communi.

Stipes communis.

Antonius Wijs-Paulina Slim.

I_I

1.Thomas Wijs-Maria Plauk. 1. Petrus Wijs-Clara Sluis. 1. Diua Wijs-Pius Loop

1_I I ' I I I

2. Jos. Wijs-Sophia Stok. 2. Agatha AVijs-Joes Kat. 2. Andreas Loop-Anna Wolk

I_I !_ J I \

3. Marcus Wijs 3. Lucia Kat 3. Felix Loop.

{orator) j j

4. Agnes Loop.

{oratrix)

Marcus Wijs una via per patrem in gradu tertio distat a stipite communi. Agnes Loop autem dupiici via , per patrem et matrem in gradu quarto ascendit ad stipitem communem.

V.

Arbor duplicis consanguinitatis ex duplici stipite, nempe in gradu tertio sequali ex uno stipite et in gradu quarto se-quali ex altero stipite, utroque lineic collateralis.

Stipes communis.

Joannes Kruin-Agnes Maas.

I ' I

[stipes communis)

Petrus Kruin-Anna Steen. 1. Paulina Kruin-Pius Brand.

J_____ I I__I

^ quot; I

1.Paulus Kruin-Agatha Berg. I.Jos. Kruin-Maria Voet. 2. Joa. Brand-Thorn Boom

¹_! I_I I_I

2. Maria Kruin-Joes Stoom. 2. Cecilia Kruin 3. Andreas Boom

¹__! I___1

3. August Stoom 3, 4,, _{Rosa Boom}

(orator) (oratrix)

— 32 —

ir.

Arbor consanguinitatis simplicis in secundo et tcrlio gradu iniequali liueie collateralis e.v solo paire cornmuni.

Sophia West - 1. Petrus Jans.

2. Pliilippus Jans (pralor)

3. Catliarina Veld. {oratrix)

AitliOllES CONSANGUINITATIS MULTIFL1CIS.

Prima causa duplicis aut inultiplicis consanguinitatis est, quod quis ex ascendentibus inatrimonio fuit juuctus cum persona sibi cousanguinea («. 24. a), sive quod alterutra vel utra-que persona nupturiens duplici vel multiplici via ad stipitem communem ascendit (Van de Burgt n. 19).

Ilf.

Arbor consanguinitatis in duplici gradn quarto a:quali li-neae collateralis ex eodem stipile.

Stipes communis. Joanuns Stop Maria Bloem.

1. Thomas Stop-Anna Pluim. i. Petrus Stop-Clara Peu. I. Sophia Sop Paulus Kras.

2. Cecilia Stop. 2. Dina Kras-Jos. 3root.

3. Maria StopJacobus Stam.

33 —

Thomas , Petrus et Sophia Stop sunt fratres et soror. Marcus Stop duxit Ceciliatn Stop, sibi consanguineam in secundo gradu ; quorum nepos Petrus Stam duplici via per avuin et aviam ad stipitem communem ascendit in gradu quarto. Maria Tak vero una via nd eumdem stipitem in gradu quarto ascendit.

[V.

Arbor consanguitiitatis in gradu tertio raixto cum duplici gradu quarto lineae collateralis ex stipite commnni.

Stipes communis.

Antonius Wijs-Paulina Slim.

1.Thomas Wijs-Maria Plank. 1. Petrus Wijs-Clara Sluis. 1. Dina Wijs-Pius Loop.

I ' I I ' I i___I

2. Jos. Wijs Sophia Stok. 2. Agatlia Wijs-Joes Kat. 2. Audreas Loop-Anna Wolk.

I_1 I__I I__________ I

3. Marcus Wijs 3. Lucia Kat 3. Felix Loop.

{orator) j |

Agues Loop.

{oratrix)

Marcus Wijs una via per patrem in gradu terlio distat a stipite communi. Agnes Loop antem duplici via , per patrem et matrem in gradu quarto ascendit ad stipitem communem.

V.

Arbor duplici* consanguinitatis ex duplici stipite , nempe in gradu tertio sequali ex uno stipite et in gradu quarto se-quali ex altero stipite, utroque linea; collateralis.

Stipes communis.

Joannes Kruin-Agnes Maas.

L I

{stipes communis)

Petrus Kruin-Auna Steen. 1. Paulina Kruin-Pius Brand.

I I I____I

1.Paulus Krnin-Agatha Berg. I.Jos. Kruin-Maria Voet. 2. Joa. Brand-Thorn. Boom.

I_j !_I I_I

2. Maria Kruin-Joes Stoom. 2. Cecilia Kruin 3. Andreas Boom

¹_j I_____]

3. August Stoom 3. 4. Rosa Hoora.

(orator) (oratrix)

I__I

3

August Stoom per matrem , item Rosa Boom per matrem ilescendit ab uno stipite commuiii (Petro Kruin) in tertio gra-du sequali. Praeterea August Stoom per matrem et Rosa Boom per patrem descendit ab altero stipite (Joanne Krnin) in quarto gradu aequali. Quamquam liat)etur tertia eonsanguinitas in quarto gradu , quia Rosa Boom etiain per matrem descendit a Joanne Kruin , haeo addenda non est , quia ante ipsum ha-betur alter stipes communis, Petrus Kruin, secundum regu-lam : in computandis gradihus altendilur tantum stipes propin-qnior. Plan chard n. 32 p. 10.

Secunda causa multiplicis consanguinitatis est, quod ex ascendentibus personse inter se consanguineie raatrimoniuin inierunt cum personis inter se consanguineis et ex iis prolem proerearunt.

VI.

Arbor consanguinitatis in duplici quarto gradu sequali linese collateralis ex duplici stipite.

Duplex stipes communis.

Petrus Hoofd-Maria Zon. Carol us Appel-Lucia Ster.

I___I I_I

Josfph Hoofd Joannps Hoofd Bcrtlia Appel, Clara Appel.

I I I I

I I

2. Paulus Hoofd-Maria Dak. 2. Anna Hoofd-Carolus Pen.

I I 1

3. Agnes Hoofd-Lucius Drnif. 3. Sophia Pen-Marcus Wolf.

4. Bernardus Druif 4. Catharina Wolf.

(orator) (orctlrix)

.losepli Hoofd et Joannes Hoofd, fratres , matrimonium con-traxerunt cum Bertlia ot Clara Appel, dunbus sororibus: dis-pensatione autem opus non fuit. Eorum proles , Paulus et Anna Hoofd, sunt consanguineSe in duplici gradu secunlo ai-quali ; utraque enim descendit de Pctro Hoofd et de Carolo Appel. Itaque Bernardus Druif, pronepos Josephi Hoofd, et Catharina Wolf, proneptis Annas Hoofd , sunt dupliciter eon-sanguinei in quarto gradu cequali linea; collateralis, quia per proavos et proavias descendunt de duplici stipite , Petro Hoofd et Carolo Appel,

— 35 —

VIT.

Arbor duplicis consanguinitatis in tertio gradu et in quarto gradu e.v duplici stipite.

Duplex stipes communis.

Petrus Goed-Sophia Bron. Carolus Vroom-Anna Fontein.

l.Josephus Goed 1. Julius Goed 1. Phil. Vroom-Maria Wel. 1. Rosa Vroom-Leo Brand.

i___i i_|

i i •2. Bertha Vrocm. 2. Clara Brand. 1 |

. . i , I .

2. Cecilia Goed-Bernartius Pit. 3. loes Goed-Sophia Struik.

3. Ferdinandus Pit 4. Julia Goed.

{orator) {orairix)

Duo fratres, Josephus et Julius Good , matrimonium inie-runt cum Bertha Vroom et Clara Brand inter se coiisobrinis, et dispensatione non indiguenmt. Eorum liberi, Cecilia Goed et Joes Goed , consanguinei sunt in secundo gradu per eorum patres et in terlio gradu per eorum matras ex duplici stipite, Petro Goed et Carolo Vroom. Quamvis Cecilia Goed et Joes Goed matrimonium contraxerint cum personis non consangui-neis, eorum liberi sunt dupliciter consanguinei in tertio et quarto gradu linese collateralis ex duobus stipitibus, quia per avos et avias diverso gradu descendunt de Petro Goed et Carolo Vroom.

Tertia causa multiplicis consanguinitatis est, quod ex as-cendentibus quis matrimouio junctus fuit cum pluribus inter se consanguineis, ex quibus proles procreavit.

— 86 —

VTII.

Arbor duplicis consanguinitatis in gradu tertio sequali ex uno stipite et in quarto aequali ex altero stipite, utroque li-nete coilateralis , eo quod quis ex ascendentibus ex duabus sororibus liberos genuit.

Stipes communis. Antouius Recht-Sophia Bijl.

Stipes communis.

Petrus Lang Maria Recht. Anna Recht.

ii i i

i

1. Paulus Laug Bertlia Deugd. -2. Lucia Laug-Albertus Kruis.

2. Carolus Lang-Rosa Vlam. 3. Agues Kruis-Felix Dorp.

I_I !__J

3. Joseplius Laug 4. Coleta Dorp.

(orator) {oralrix)

Antonins Recht pof pater Maiiae et Annee Recht. Petrus Laiijj; ex primo miitrimonio cum Maria genuit Paulum , ex se-cundo cum Anna procreavit Luciam. Itaque Josephus Lang et Coleta Dorp sunt dupliciter consauguinei in linea collalerali , uempe in gradu tertio sequali ex stipite Petro Lang, qui est eorum proavus, atque in quarto fcqnali ex stipite Antonio Kecht, qui est eorum abavus, ad (|Hcm Joseplius ascendit per Mariam Recht et Coleta per Annam Recht.

Arbores affinitatis.

Arbores affinitatis eodem mode quo arbores consanguinitatis perficiuntur. Personfc autera, quae copulam habuit, appo-nitur nomen persona3, quacura copulam exercuit; atque per-spieuitatis gratia adscribitur verbum stipes affinitatis.

IX.

Arbor affinitatis simplicis in gradu secundo et tertio in£e-quali line» coilateralis.

— 37 —

Stipes consanguinitatis. Aodreas Glas-Joauna Wolf.

I. Philippus Glas-Jacoba Noot.

Augustinus Boom-2. Maria Glas. 3. Clara Glas-Frauciscus Zon. ii ii

3, Cathariua Zon. [ora'.rix)

Augustinus Boom et Cathariua Zou sibi affiues suut in gradu secundo mixto cum tertio linefe collateralis , quia Augustinus Boom cognovit uxorem suam , Marinm Glas, (|U8S erat con-sanguinen Catharinsc Zon in secundo el tertio gradu infequali lineae collateralis. Regula enim est: quoto gradu et in qua li-nea persona aliqua (v. g. Catharina Zon) est consanguinea al-teri (v. g. MarisB Glas), eodein gradu et eadem liuea est affinis illi (v. g. Augiistino Boom) , quacum ilia altera (v. g. Maria Glas) copulam hahuit. Cfr. T r. de matr. p. 393.

X.

Arbor affinitatis in gradu secundo et duplici tertio cum quarto linese collateralis ex eodem slipite.

Stipes consanguinitatis.

Antonius Stout-A una Ster.

Albertus Stout et Agnes Straal, mortuo hujus raarito, ma-trimonium inire volunt. Suut autem inter se affiues in eodem gradu et linea, quibus Albertus Stout et Thomas Stout, ma-ritus Agnetis Straal, sibi sunt consangninei. Thomas Stout in secundo gradu simplici ascendit ad Autonium Stout; Albertus Stout duplici via in gradu tertio et quarto ad eumdem stipitem asceudit.

— 38 —

XI.

Arbores affinitatis iti primo et secundo gradu insequali li-nese collateralis, et consanguinitatls in tertio et quarto gradu insequali linefe collateralis.

Arbor affinitatis.

Stipes conaanguinitatis.

Joannes Zon-Catharina Vlam.

I___I

Carolus Zou-Maria Sophia Loot. Leo Zon-Auna Pluim.

(prairie) Barnardus Petrus Zon.

stipes affinitatis {orator)

_I

Maria Sophia Loot, inortuo suo mnrito Carolo Zon , ma-trimoniuni inire vult cuui Bernardo Petro Zon , qui Carolo Zon consanguineus 1'uit in primo et secundo gradu mixto 11-neBB collateralis.

Arbor consanguinitatis.

Stipes communis.

Andreas Zon-Rosa Stok.

I_1

1. Jacobus Zon-Helena Stok. 1. Josephus Zon-Anna Snoek.

i__| L_____¹

3. Joannes Zon-Catharina Vlam. 2. Cecilia Zon-Petrus Loot.

I __________I I_I

3. Leo Zon-Anna Pluim. 3. Maria Sophia Loot.

| | [pratrix)

4*. Bernardus Petrus Zon {orator)

ART. 111.

De ropula inre.stiiONa. n* 29.

29. Qvcenam observanda sunt circa copulam illCGStllO-

sam

B. 1. Olim dispensatio erat invalida, si copula iiices-tuosa, habita Inter oratores (coasanguinitate, ajjinilate, cog-

— 39 —

nalione spirituali vel leejali, aul honesiate publico, ligatos), nec-noii si prava intentio, quacum talis copula erat patrata, facilius obtinendi dispensationem, in supplica (etiam ex igno-rantia) erat reticita; — aut si inter eosdem patrata erat post missionem supplicse sed ante dispensationis fulminationem vel acceptatioiiem; — aut si ante missionem patrata et in supplica exposita, a tempore separationis in rescripto injunctse usque ad dispensationis fulminationem erat reiterata. Id constat ex Deer. S. Officii 1 Aug. 1866, ex Hesp. S. Peen it. 20 Julii 1869, et ex Jnslruct. S, C'. de Pr. F. 9 Maii 1877. Motivum, ob quod Ecclesia liane legem Uilit, erat, ut osten-deret se infandum incestus flagitium peculiar! odio prosequi, atque ut christifideles ah hoe gravissiino crimine arcerentur.

2. Hodie vero ex Decrelo S. C. I n q u i s. 25 Junii 1885, a SS. D. N. Leone XIII approbato, uo/i amplius ad valorem dispensationis necesse est exprirnere copularn incestuosam vel intentionem per earn facilius dispensationem inapetrandi. Ecclesia anteriorem disciplinam sustulit, non ut de horrore, quem incestus crimen ingerere debet , quidquain ex tidelium menti-bus detraheretur, sed quia hisce pnesertim miseris temporihus ex invaliditate dispensationis , qua incestus criuiini occurrere voluit, maxime oriuntur incommoda, ac quia in tidelium per-niciem non raro vergit quod in eorum salutem sapienter iu-ductum fuerat. Quibus de causis in decreto memorato statui-tur: „ dispensationes matrimoniales posthac concedendas , etiam-si copula incestuosa, vel consilium et intentio per eam facilius dispensationem impetrandi, reticita fuerint, validas futuras.quot;

•3. Quum in decreto dicatur: dispensationes posthac concedendas, antiqua lex irritans dispensationes ob reticentiam co-pulse incestuosfc vel pravte intentionis etc. perseverat in dis-pensationibus datis aut saltern fulminatis ante diem 25 Junii 1885; ideoque matrimonium vi hujustuodi dispensationis in-validae contractum raansit irritum.

4. Licet hodiedum neque incestus inter oratores, netjue

prava ejusmodi intentio amplius ad valorem dispensationis ex-primenda sit; olgt; iiliuni fiueni quaiuloque opus erit in-cestnni inter oratores patratum in supplica expouere,

scilicet :

a) Alt;1 legitiniandam prolem. Etenim proles , naUu ex parentibus ligatis impedimento dirimeiiti ante dispensationis fultninationem , sunt spurite, et non iegitimautur nisi per ex-pressam declarationem S. Pontificis. Cfr. An not. in Tr.de matr. p. 235.

b) Incestus afferri etiam potest ut causa (lispeusationis obtinendpe, aut saltern inter causas, ad eaui facilius impe trandam. Cfr. n. 41 , 42, TV. Rev. tii. I. XVII p. 510 sq.

c) Si ex incestu inter oratores ortum est iiupedillientuin, v. g. quando viduus viva sua uxore sub promissione inatrirao-nii adulteravit cum sua consanguinea vel affine.

Liquet incestuni ab una parte conirnissum quandoque im-pedimentum producere. Casus est: si quis copulatn habuit cuin sua consobrina et postea raatrimoniuin contrahere cupit cum liujus consobrinse sorore, indiget dispensatione in secundo gradu consanguinitatis et in priuio gradu affinitatis lineie col-lateralis. Cfr. T r. de matr. p. 295 „Nota.quot; Item si quis maritus incestuose cognovit sororem vel consobrinam suaj uxo-ris et post hujus mortem in matrimonium ducere vult aliam sua; uxoris sororem vel consobrinam, ipsi opus est dispensatione super duplici aliinitate tuin ex copula licita turn ex copula incestuosa.

Nota. Qua; tradita sunt ad 4 plerumque ad solum confes-sarium pertinent. Caveat itaque parochus, ne unquain ob tres rationes memoratas oratores de incestu interroget, nisi hujus criminis patrati existat fama vel rumor; neve iiicestuin in sup-plica ])ro foro externo exprimat, nisi sit cognitione publicus, aut oratores consentiant ut incestus occultus pro foro externo exponatur. Quo casu addendum est, id fieri ex oratorum consensu, dicit Teye 7i. 713. Cfr. n. 64.

— 41 —

ART. IV.

lie fxpreNslonc caiiMttrum. n. 30—53.

30. Au el quails requirilur causa ad dispensalionem in impedimentis niatrimonii ?

R. Ad 1¹¹¹¹¹ Lt dispensatio sit liclta, semper requiritur causa justa. Sed ut valide dispensetur, nulla opus est causa, si superior dispeusat in lege sua; quamquaui sine justa causa id faoere nunquam prsesumitur. Quare S. Pontifex semper valide dispensat in impedimentis, quie sunt juris ecclesiastici tantum. Inferior autem sine justa causa dispeusans in lege su-perioris invalide agit, quia tunc ipsi dispensandi potestas de-est. K e v e n. 649, Van de Burgt «. 31.

Ad 2^um Gravis et rnlionabilis requiritur causa, ut dicit Cone. Trid. Sent. XXIF cap. V de ref. matr. Quamquam propter multum diversas inde a Trid. Concilio temporum cir-cumstantias, et infelicia temporum nostrorum adjuncta S. Se-des majprem facilitatem adhibet, debitas tarnen causas exigit. Gravis causa universe requiritur, ut dispensetur in impedimento dirimenti; justa vero seu rationabilis causa suilicit in impedimento impedienti , exc6))tis tamen mixta religione, voto sim-plici, sponsalibus et relaxatio omnium proclamationum, qme postulant causam gravem. Feye L c., Res p. ad Q. B. p. 357.

31. Unde causa¹ dispemationum suiuuntur ?

R. Plurimm a parte oralricis, el nituntur difficultate , quam experitur matrimonii saltern pro sua conditione ineun-di, v. g. angustia loci, wtas superadulta, paupertas vidua?. Alia; desumnntur a bono publico, v. g. bonum pacis. Queedam sunt in favorem oratoris, v. g. excellentia meritorum.

32. (juomodo causcc canoniccc dividi pons ant ?

R. 1. In finales et iiiipulsiyas. Finales sen nioti-vap sunt quas superiorem movent ad dispensandum, et sine quibus dispensatio aut nullatenus conceditur, aut nonnisi in alia forma seu nonnisi sub certis conditionibus et limitation!-

— 42 —

bus. ImpulsiTfe punt, qufe su])erioreiTi quidem inducunt ad facilius dispensandum , sed sine quibus dispensationern conce-deret, etiam in eadem forma. Attamen si plures causffi impui-siv8e siraul adsunt, causam proprie dictam constituere possunt. F eye n. 668, 670.

2. In honestas et infamantes. Honestae sunt quai nec delicti nec infaraiie notara habent; infamantes autem, quae delicto vel infamia oratorum innituutur; qute posteriores si allegantur, saepe imponitur pcenitontia.

33. Ex quthws sufficientia cansaruin dijndicanda

est ?

R. I. Ex ipso iinpedimento; nam ciuo majus illnd est, quo propinqnior gradus, quo plura siraul matrimonio oh-stant, eo major exigitur causa. Quamobrem qusedam causre sunt sufficientes seu finales ad relaxandum impedimeutum minus vel in gradu reinotiori, quum tantum sint irapulsivre ut dispensatio impetretur in iinpedimento inajori vel gradu pro-pinquiori.

2. Ex personis pro quibus dispensatie petitur; plures enim causa; sunt quandoque sufficientes pro puellis, non autem si in juvenibus tantum existunt. Similiter nobiliores et ditiores dispensationeiu facilius impetrant quam alii , idque propter bo-num commune; Ecclesise enim interest nobiles et opulentas familias sil)i habere benevolas.

3. Ex numero causaruin. Id constat ex lnalr. anni I''?? : „Opera? pretinm est animadvertere, unam quandoque causam seorsim acceptam quandoque insufficientem esse, sed alteri ad-junctam sufficientera existere.quot; Expedit itacjue omnes exponere causas et motiva, (|naï adjumento esse possint. F ey e n. 67!), Planchard n. 67, Resj). ad Q. B. p. .'366.

34. Qu/mam sunt canssc canonical, seu cansn qtut ex prao.i et stilo S. Sedis sunt finales?

K. Ca usse prn;cipu;e , quae ad matrimoniales dispensa-tiones obtinendas secundum canonicas sanctiones, et prudens

— 43 —

ecclesiastics provisionis arbitrium pro sufficientibus haberi coa-sueverunt, sunt qucE sequuntur [Instr. ci(.) :

I^a Augustia loci. Uiec causa existit, quando femina ho-nestap fa mi life propter loci originis vel domicilii angustiam non potest ibi virniLi paris conditionis cui nubat invenire, efc id-circo desiderat consanguineo vel aflini nubere, Tie cogatur aut innupta niaiibre aut extra proprium locum nubere aut virum disparis conditionis ex proprio loco habere. Cfr. F ey e u. 65 I (*).

Explicatur. 1. Foilliua Causa ista verificatur solumraodo quando locus oratricu est augustus. Ecclesia eniin liane ad-mittens causain considerat feminse pudorem et honestatem, quw non patiuntur, earn ipsam sibi virum (juasrere. Corra-dus lib. VII cap. V n. 58, De Just is lib. Ill cap. II n. 24, Van de Burgt n. 32.

Houesta- laniiliii', i. e. cui nulla turpitudinis nota ad-lueret, licet puella sit pauper et inferioris conditionis. N. Rev. tli. t. IX p. 16 sq. S. Dataria in dispensatione gradus secundi angusliam loei non admittit, nisi femina sit lionest» familice. Planchard n. 54, N. Rev. th. /. XVI p. 555.

2. Locus bic non intelligitur jiarochia, sed qga;libet agglo-meratio habitantium. Quie agglomeratio si nomine et facto a vicinis est distincta, v. g. urbs, pagus , non officit quod ab aliis parum tantum distat. Ita Gaspar ri n. 333 et J o d e r p. 98 (**). Si auteni agitur de vico vel suburbio, requiritur,

(*) S. C. dc Pr. F. istam causam ita expriinit: „ Augustia loei sivc ab-soluta sive relativa (quot;ratiouc tantum oratricis), cum scilicet in loco originis, vel etiani domicilii eognatio fominfe ita sit propagata, ut alium paris conditionis, cui nubat, iuvonirc nef|ueat, nisi consanguineuni vel aflineiu, patriam vero desererc sit ei durum.quot;

(**) Qui auctores id deduennt ex verbis S. Datarise in Kesp. ad !S. C. C. 8 Martii 1884: „Augustia loci tune verificatur, cum ejus focula-ria numerum tercentnm non excedant; nee officii quod locus augustus paruin ab alio dissitus existat, dummodo ista duo loca sint inter se distincta, ac diversam propriamque denominationem liaboant. Aliqua autem distantia requiritur in suburbiis, quic, quamvis eivitatis partem consti-tuant, niliilominus augustia in ipsis admittitur cum per milliare aut paulo minus a civitate distent. Ita sentiunt Pyrrhus Corradus et DeJustis. Hu-jnsmodi autem doctrinse examussim consonat liujus Datarire Apostolicse praxis.quot;

— 44 —

ut milliare seu viginti momenta a pago vel urbe semota sint. S. C. G. 16 Dec. 1876, Corradus lib. VII cap. V n. 41. Efficitur, ut in uno loco plures possint esse parochise, et in una parochia vel communitate civili plura loca.

Augustus censetur locus, si non continet ultra 300 focu-laria seu 1500 incolas. Dataria A post. 30 Aug. 1847, 8 Martii 1884.

Numerus iste computatur attentis imprimis omnibus catho-licis cujusvis ajtatis aut sexus, eliam impiis et incredulis; non autem ])robabiliiis infidelibus, haereticis et schismatici^; [)ric;-stat tarnen etiam horum in supplica mentioneuj facere. 1'eye n. 652, N. Rev. th. I. c. p. 23, Plane hard n. 53.

3. Locus originis vel domicilii. Sufficit igitur angustia solius loci domicilii; validior causa est si uterque locus est angustus , quo casu dicitur angustia locurum.

Nota 1. Nou sufficit si locus quasi-domicilii est angustus et oratrix simul alibi domicilinm habet; quando vero alibi dorai-cilium non habet, aut alibi domicilium habens in eo non habitat, potest suIficere, si habitatio iu loco quasi-domicilii est no-tabilis et salis firma; exprimatur igitur in supplica ha!c angustia loei quasi-domicilii, facta mentione domicilii. F eye n. 651.

Nota 2. Si in supplica simpliciter dicitur angustia loei, intelligitur locus originis et in quo ipsa cuiu juvene habitat. Unde si angustus est solus locus habitationis puellse et non locus nativitatis, aut solus locus nativitatis et non locus habitationis , item si juvenis est ex diverso loco, hsec omnia clare in supplica exponantur, ne in rescripto tales occurrant termini qui verificari nequeant. F eye n. 651 , Tr. de matr. p. 367 , Van de Bu rgt «. 32 B.)

4. Vir paris conditionis non est, qui genere , divitüs oratrici est inferior, qui meute religiosa, wtate, genio, mori-bus ab ea discrepat, qui ex priecedenti matrimonio filios habet; uno verbo intelligitur qutevis disparitas , ex qua pax inter eonjuges deficeret et matrimonium felicem non haberet exitum.

De Just is I. c. n. 14, 28. Si dubitatur de sufficienti dis-paritate, exponatur in supplica. N. Rev, th. t. IX p. 15 , Van de Burgt n. 32 E.)

Invenire nequit virum paris conditionis, si mulier jam per aliquod tempus attigit setatem nubilem, et nondum accep-tabilem habuit occasiouem ineundi nuptias cum viro paris conditionis ex eodem loco. — Porro valet causa angustiae loci :

a) Quando a nullo sui loci incola paris conditionis Mc ot nunc rogatur in matrimonium , licet antea rogata fuerit. De Justis I. c. n. 26, PI an chard n. 166. Si tamen matrimonium a viro paris conditionis in loco habitationis ante ob-latum recusavit, prsecipue si id ex sola animse levitate et sae-pius fecit, expedit hoc in supplica exprimere. F eye n. 653.

b) Quando rogatur jam. ab incola disparis conditionis. e) Quando rogatur ab aliquo paris conditionis , qui inhabitat alium locum et ibi manere vult, licet oratrix domicilium alio sit translatura. Gury 11 n. 866.

Nota 1. Hsec causa simpliciter allegari nequit, si paris conditionis vir ex proprio loco feininas nuptias offert. Attamen quando iste puellte aut parentibus non est acceptus, aut unus tantum alterve paris conditionis se offert, S. Sedes facile dis-pensabit, ne nuptiarum electio nimis coarctetur. Hsec autem circumstantia in supplica expriinatur. Sanchez lib. IX diap. XIX n. 14, Giribaldi Opera moralia t. 11 tract. X cap. XVlll n. 31 , F eye n. 653.

2. Hsec causa non valet, si sponsus, cum sponsa impedi-mento ligatus , in alio loco habitat , et ibidem manere vult. Ratio , ob quam ex loci angustia dispensatur, oritur ex eo qnnd saepe „durissimum est feminis extra proprium oppidum nubere , ut sic patris et matris , consanguineorum et amico-rum consortio destitutae acerbam et quasi solitariam vitam transigant.quot; Ita Reiff. n. 77.

3. Olim propter solam angustiam loci non dispensabatur nisi in gradibus tertio et quarto; hodie vero etiam in gradu

secundo. Feye n. 654, N. Rev. th. t. IX p. 19.

35. II^a „ Jltas feminae superadulta, si scilicet 24.^um ietatis annum jam egressa hactenus virum paris conditionis , cui nubere possit, non invenit. Hcec vero causa haud suftïa-gatur viduie, quse ad alias nuptias convolare cupiat.quot; Instr. cit.

Itaque requiritur 1. Ut oratrix, non vidua, attigerit annum statis 25^ura, seu compleverit annum 24^um de memento ad momentum tempore quo dispensatio conceditur. üe Justis üb. IIJ cap. VIII n. 22, Rei ff. n. 93, Tephany n. 90, N. Rev. th. t. X p. 26. Cfr. n. 110.

2. Üt hactenus virum paris conditionis non inveniat. Sufli-cit ut hucusque vixerit innupta; si autem constaret, aam jam uni vel pluribus viris recusasse, expedit hoc in supplica ad-dere (Téphany n. 87). Quod dictum est n. 34 ad 4 multo magis hie verum est (Corradus lib. VII cap. II n. 93). Valet quoque ista causa , qnamvis nunc ex alio loco virum paris conditionis habere possit; item valet in loco non an-gusto. F eye n. 664.

Nota 1. Quantumcumque muiier annum 24^urn excesserit, sufficit in supplica simpliciter exprimere, earn uetatem hanc ex-cessisse. Sin magnus est excessus , expedit retatem accurate ex-ponere, quia tunc causa est validior; aetas autem supra annum 40^ura non habetur causa per se sufficiens. Planchard n. 55.

2. Causa hsec hodie admittitur pro gradibus etiam propin-quioribus. T r. de m a t r. p. 368, Tephany n. 89; imo in remotioribus , netnpe in tertio et quarto gradu, dispensatio conceditur , etiamsi muller annum 24quot;^m solum attigerit. De Justis lib. Ill cap. VT1I n. 11 , Planchard I. c. , Gasparri n. 335 , D^JAnnibale § 488 (3).

36. Illquot; Deflcientia aut incompetentia dotis. Hsec causa existit, si femina actu non habet dotem aut non sufll-cientem, nt virum paris conditionis inveniat, et vir, quocum est impedimento ligata , eam in uxorem ducere vult (*).

(*j Hanc cansam ita exprirait lustr. cii.: „ Dejicientia aut incompetentia

Explicatur 1. Dicitur : Si femina actu non habet dotenj. Unde persistit haec causa, cjuamvis firmam habeat spem do-tem postea possidendi, v. g. ex prornissione, institutione tes-taraentaria, successione hereditaria; turn quia inde non habet jus qusesitum irrevocabile, turn quia requiritur dos in re prae-sens. Similiter subsistit, si parentes habet divites, qui earn dotando sibi aliisque liberis honestam sustentationem subtra-herent, aut qui earn dotare quidem tenentur , sed nolunt , atque ex lege civili non possunt compelli. Verum quia de hoe ultimo casu discrepant auctores, id exponatur in supplica. Cfr. Reiff. n. 85—88, Feye n. 657, N. Rev. th. t. X p. 27 (2), Van de Burgt n. 33.

2. Si non habet dotein sufflcientem ut virnm paris couditiouis inveniat. Fieri potest, ut dos spectata familia oratricis sit suiïiciens, sed insufRciens consideratis ejus quali-tatibus, v. g. quod est deformis , rixosa, diffamata (Feye n. 656); item ut sit sufficiens ad nubendum viro paris con-ditionis in loco extraneo, non autem viro in loco suo. Reiff. n. S3, Planchard n. 56 (4). — Causa vero non existit, si dos est sufficiens ad nubendum viro paris conditionis , at insufficiens , ut nubat consanguineo aut affini ditiori vel po-tentiori. Reiff. n. 89.

Nota. Casus ordinarius incompetentice dotis est, quod vir feuiinam, quacum impedimento est ligatus, non obstante ejus dotis insufficientia , in uxorern ducere paratus est. Quo casu dispensari solet in gradu quarto sive sequali sive mixto cum tertio. Feye n. 658 , 660.

37. lV^a Lites super successioue bouorum jam exortae vel earum grave aut immineus periculum. Si mulier gravem litem super successione bonorura magni mo-

dotis, si uempe femina uon habeat actu tautam dotem, ut extraueo se-(|Ualis conditionis, qui uoque cousauguinens neque afiinis sit, nubere pos-sit in proprio loco, in quo commoratur. Quae causa magis nrget, si mulier penitiis iudotata esistat, et consanguineus vel affinis earn in uxorem ducere, aut etiatn convenienter ex integro dotare paratus sit.quot;

inenti sustineat, neque adest alius , qui litem hujusmodi in se suscipiat, propriisque expensis prosequatur , prseter illura qui ipsam in uxorem ducere cupit, dispensatio concedi solet: interest enim reipublictB, ut lites extinguantur. Huic proxime accedit alia causa, scilicet dos lilibus involula , cum nimirum muiier alio est destituta viro, cujus ope bona sua recuperare valeat. Verum hujusmodi causa nonnisi pro remotioribus gra-dibus sufficit. Instr. cit. Cfr. Tephany n. 86.

38. V^a „Paupertas Tidu® , qute numerosa prole sit onerata, et vir earn alere polliceatur. Sed quandoque remedio dispensationis succurritur viduse ea tantum de causa quod junior sit, atque in periculo incontinentiae versetur.quot; Instr. cit..

Hsec causa desumitur ex difficultate vidure, proles , quibus onerata est, educandi et alendi. Quo plures et juniores sunt liberi , eo est major ratio dispensandi ; unde eorum numerus et £etas in supplica addatur. Ex aliis etiam circumstantiis dispensandi ratio augetur, v. g. quod est vidua indigens , in-firma, junior, parentibus orbata, quod orator pra? ceteris po-test rebus temporalibus oratricis providere , quod jus habet permanendi sub eodem tecto cum oratrice. Si hujusmodi cir-cumstantise allegantur, potest esse causa sufficiens dispensandi super primo gradu affinitatis. Ban gen II p. 187 , Peye n. 663, Planchard n. 61.

De causa, quod vidua est junior atque in periculo incontinentiae versatur , vide N. Rev. th. t. X p. 29 (4').

39. VI^a Bonuni pacis. Hfec causa existit si graves ininiicitiaï inter oratorum consanguineos vel affines vigent, quae matrimonii celebratione omnino componentur; aut si ce-lebratio matrimonii ad pacis jam initte confirmationem max me conducit. His accedit causa propter lites inter oratores aut eorum consanguineos vel affines exortas. Supponuntur graves inimicitiae vel lites ortse aliunde quam ex causa matrimonii intenti, atque jam existentes antequam de matrimonio tracta-retur. Feve 661 , Planchard u. 39 , 60, N. B, e v. th.

— 49 —

t. X p. 30 (¹).

Nota. „ Propinquioribus gradibus dispensandis multo ma-gis liEec causa sufficit, quamlo agitur de familiis qiiarum pax ])iiblico etiam bono prospicit.quot; F eye n. 662.

40. Vü' „ Nimia suspecta periculosa familiaritas, necnon coliabitatlo sub eodem tecto, quae facile impediri non possit.quot; Tnslr. cil.

Causa luec per se non valet, si oratores familiaritati indul-serint inlentione dispensationein facilius obtinendi; unde ejus-inodi intentio necessario in supplica expriinenda est, quamvis in una tantum parte extiterit. F eye u. 673. Nulla adjecta nlia causa, sufficit ut dispensetur in gradibus remotioribus. T é p li a n y n. 108.

41. VIII¹¹ „ Copula cum consanguinea vel affini vel alia persona impedimenta laborante pnehabita, et pneguautia, ideo-i(iie legitiniatio prolis , ut nempe consulatur bono prolis ipsius, et honori mulieris, (|iiae secus innupta maneret. Heec profecto una est ex urgentinribus causis, ob quam etiam ple-beis dari solet dispensatio, dummodo copula patrata non fue-rit sub spe facilioris dispensationis; qure circumstantia in sup-plicatione foret expriinenda.quot; Tnalr. cit.

Copula requiritur publica aut qute brevi divulgabitur; alias enim deest infamia et scandalum , quibus causae sub n. 40 — 43 innituntur : quamobrem ut publica debet in supplica ex-primi. Iltec causa per se sola propinquioribus etiam gradibus, e. g. secundo, dispensandis sufficit. Feye n. (575 , Bangen IT p. 195. Si vero oratrix est impnegnata et prsesertim si pro-

4

¹

,, Bonum pacis, (|UO uomine veniunt, iiedum foedera inter regna et Priiioipes, sed etiam extiuotio gravium iniinicitiarum, rixarum et odioruni oivilium. Hspc cansa addncitnr vel ad oxtinguendasgraves inimicitias, qua; inter contralieutium eonsanguineos vel affines ortfe sunt, quoeque niatri-inonii celcbiatione oumiuo componorentur, vel quando inter oontraliontium eonsanguineos vel affiues inimicitise graves viguerint, et licet pax inter ipsos inita jam sit, celehratio tamcu matrimonii ad ipsius paeis eonfirmatio-nem maxime couduoeret.quot; Inslr. cit.

— SO-

les jam nata, gravior adest nansa; quod notetur in supplica. Interdum dispensatio obtineri potest quando copula iiou est publico nota, ob ulteriora incontinentia! pericula, vel quia mulieris interest nubere viro, quocum copulara habuit. Feye I. c., Tr. de matr. p. 369 , 37 0.

Nota. Restrictio huic causae apposita: Bummodo copula.. . amplius vera non est post decretura S. C. S. Officii diei 25 Junii 18S5, dicit Gasparri n. 340 (1). Cfr. n. 29.

42. IXquot; „ Infamia mulieris ex suspicione orta quod ilia, suo consanguineo aut affini nimis familiaris, cognita sit ab eodem, licet suspicio sit falsa, cum nempe nisi matrimo-niutn contraliatur, mulier graviter diffamata vel innupta rema-neret, vel disparis conditionis viro nubere deberet, aut gravia datnna orirentur.quot; Listr. ciL

Non requiritur copula, sed sufficit copuhe suspicio et inde gravis diffamatio oratricis, eaque talis, ut in casu individuo existat probabilitas vel periculu'jn, ne innupta raaneat aut viro disparis conditionis nubere debeat. „ Porro ad probandam in-fainiam mulieris ortam non ex copula, sed ex suspicione co-pul», sufficit, ab aliquibus visum esse, inter oratores inter-venisse oscula, amplexus, vel tactus impudicos, et suspectas confabulationes. Ratio est, quia ex talibus plerumque oritur suspicio copulse.quot; Re iff. n. 351. Unde facta, quibus suspicio nititur et in quibus nimia familiaritas consistit , debent esse publica et in supplica dici publica. Hsec sola causa sufficit tantum pro gradibus remotioribus; si peculiaris circum-stantiarum gravitas aut alia raotiva concurrant, admittitur etiam in gradibus propinquioribus. Bangen 11 p. 193, 194, Feye n. 674.

43. Xquot; „ Revalidatie matrimonii, quod bona fide et publice, servata Tridentini forma contractum est; quia ejus dissolutio vix fieri potest sine publico scandalo , et gravi dam-no praesertim feminae. At si mala tide sponsi nuptias inierunt, gratiam dispensationis minime merentur, sic disponente Cone.

— 51 —

Trid. Sess. XXIf cap. V de ref. matr.quot; Tnstr. cit.

Dicitur: Matrimonium, quod contractum est bona fide (saltern ex una parte); si vero mala utriusque partis fide ini-tum est, difficilius quidem obtinetur dispensatio, non tamen excluditur, ut patet ex Trid. I. c. ut ex ipsa Instr. parte se-cunda ad 6. Vide n. 25. Hodie taiuen facilius quam olim etiam in casu malee fidei utriusque partis dispensatur, prtesertim si proles jam nata aut matrimonium civiliter est contrac-tum. Feje n. 678, Gasparri n. (3).

44. XI¹¹ „ Perlculuni matrimonii mixti vel coram acatholico ministro celebrandi. Quando periculuin adest, (|uod volentes matrimonium in aliquo etiam ex majoribus gra-dibus coiitrahere , ex denegatione dispensationis ad ministrum acatholicum aecedant pro nuptiis celebrandis, spreta Ecciesiaj auctoritate, justa invenitur dispensandi causa; quia adest non modo gravissimum fidelium scandalum , sed etiam timor per-versionis et defectionis a fide taiiter agentium et matrimonii impedimenta contemnentium , maxime in regionibus, ubi hae-reses impune grassantur.quot; Pariter dispensatio elargiri potest „iis catholicis, qui nullum aliud praetexunt motivum quam vesanum amorem, et simul praevidetur , dispensatione dene-gata, eos coram judice infideli conjugiura fore inituros. Tan-tumdem dicendum de periculo , quod pars catholica cum acatholico matrimonium celebrare audeat.quot; Instr. cit.

Agitur in hac causa de periculo matrimonii mixti in casu individuo, non de periculo communi, quod exsurgit ex eo quod alicubi inco)« maxima parte sunt acatholici. Ejusmodi periculum commune potest tamen esse causa impulsiva; dicitur enim : „maxime in regionibus, ubi haereses impune grassantur.quot; Feje n. 666.

45. XII^a „ Periculum incestuosi concubinatus, ne

quis in concubinatu insordescat cum publico scandalo atque evidenti seternse salutis discimine.quot; Instr. cit.

4(gt;. XIII* „Periculum matrimonii civilis, (nempe)

probabile periculum, quod illi , qui dispensationera petunt, ea non obtenta, matriraonium dumtaxat civile, ut aiunt, ce-lebraturi sint.quot; Instr. cit.

Urgentissima vero causa est matrimonium civile jam con-tractum. Si verus existit timor, ne oratores id contrahant, exprimatur, utrum illara intentionem manifestaverint an vero parochus solummodo ex cifcuiustanliis conjiciat , ne oriatur ditiicultas ex pcenitentia qua? in rescripto imponetur; addatur etiam , timor sitne fundatus an graviter fundatus. Dispensatio regia petita vel jam obtenta potest esse causa impulsiva, imo finalis si inde concipitur timor fundatus vel moralis cerfcitudo contractus civilis. F eye n. (579 , 718, Plane hard «. 29, 65, 66, Téphany n. 116—118, 12:i, .Tod er 103, Tr. de inatr. p. 371, N. Rev. th. t. X p. 35.

Nola 1. Mntrimoninin civiliter contractura est causa cano-uica, non autcui qua tale est impedimentum. l'ndc , qiiamvis iu suppliea exprimi soleat., iil neccssarium non est, si alia snf-ficiens allegatur (lispensationis causa , nc in casu quidem qno civiliter iniluui fuit. co inalo fine ut sie facilius dispensatio ob-tineretnr ld eonstiit ex responso S. I'een. IS April. 1831 et 3 April. 1839, qua' riferuntur a Tópliany n. 114, 115, Feye n 680, 718. Niliilominus Gasparri u. 347 (2) con-sulit, ut reenrratur ad S. Sedem , si ejusmodi perversa inten-lio in snpplira l'ucrit retieila , idqne oh indnltum quod S. Peen. Kpiseopis conccdlt; „ Öanandi Apostolicas dispensationes, qnre nulla; ied(lit:v! fiu rint ol) . . . contractum civilem initum, et oratores oiniserant deelarare lalla fecisse snb sjie facilius ohtinen-di dispensationem.quot; Oliscrvandnm taineu , semper debere cx-primi , mntrimonium Jain contraetiim esse, etc. Vide h. 25 et 146.

Nola 2. quoad causam Xlquot;quot;¹, X11quot;quot;' et XIIIquot;^m ,„ dispensationem minime esse conecdeiidam , si partes, ut earn extor-(|ueant, minitentur secus se uuptias contraeturas coram ministro aeatholieo, vel cnm parte acatholiea, aut vieturas in con-cubinatu , aut civile matrimonium inituras esse.quot; Gasparri n. 345 (1). „ A liter vero dicendum est, qnando ex carura debiliori fide el parum pia dispositione periculum uierito est timenduui.quot; Feye n. 6'5(i.

— 53 —

47. X1 V^;i „Kenioiiu graviuni scandalorum.quot; Indr.

cü (¹).

48. XV» „Cessatio publici concubinatus.quot; Indr. vit. Vide n. 46 el 47 Nola.

49. XVI^a „Excellentia meritormn, cum aliquis aut contra lidei catholica: hostes dirnicatione, aut liberalitate erga Ecclesiam, aut doctrma, virtute aliove niodo de religione sit optime meritus.quot; Indr. cü.

Magtia tarnen merita esse debent, eorum(|iie s))ecies est in-dicanda; quo majora sunt merita, eo favorabilior est causa et eo facilius in propinquioribus dispensatur. Fe je n. H72, N. Rev. th. t. X p. 36.

50. Quecuam de islis causis nolanda mtd /

R. 1. Causa Vilquot; usque ad XVquot;^ln sunt infamantes,

¹

Nota. Causa VU» ut sequeuies nituntur scandalo aniovendu; de (|Uo scandalo ut causa dispensation is dicit De. Justis lib. Ill cap. XVII n. 'J sq. -. „ Kegulariter tune dicitur scandalum sciiiii, (|uando daturocca-sio detraliendi sen te,mere judieandi , vel proximum infaniandi;. ... al, grave scandalum, quotiesouim[uc ex dido vol facto allerius alii trahuntur in eonsensum peccati mortalis. Quoad maicriam dispensationum matrimo-nialium, si impedimenta sint occulta, et proinde pro foro eonscientiic pe-tita sit disponsatio, gravia scandala erunt, si oratores, inter quos adsit impedimentum dirimens, non possint absque scandalo separari eo quod vel prolein habcant, qua; parent ibus destituta nou possit commode edu-cari, vel si alter cx conjugibus solus impedimentum novit, et eum oeeul-tum sit probari non potest, vel illud absque faina; jaelura detegere, vol si utcrqne conjux impedimenti conscius sit cum tarnen probari non possit, nequeunt absque scandalo separari, uec permittitur aliud matrimonium inire, undo maximo incontinentiïe perieulo expositi erunt. His addi potest probabile perieulum, ut impediti in concubinatu remaneant, duin desti-tuti remedio dispensationis obtinendaj se cognoscanl ; vel timeant, ut si impedimentum detegatur, fama cum honoris dedecorejactetur, vel femina a consanguineis suis vel a viro .... affligatur.... At si super publicis impedimentis petatur dispensatie ad contrahenduni, scandala gravia sunt, si matrimonium non contrahatur inter oratores, qui copulam carnaleni inter se habuerunt, vol eum suspicione ejusdern conversafi sunt; vel si matrimonium ex aliqua causa nulliter contractum sit, et nisi dispensetur

super impedimento, divortium liet----Item gravia scandala erunt quando

adest probabilis limor inimicitiarum et jurgiorum; vel quoties timetur l'ornicationis perieulum ratione juventutis contrahentiuin .... Scandala gravia insuper intelliguntur pericula peccatorum ineontinentiie, fornicationis et similia .... Hicc autem scandala non requiritur de necessitate ut certa sint, vel certo immineant, sed sufficit si probabiliter timeantur, nisi dis-pensatio sequeretur.quot;

— 54 —

reliqnae sunt honestae.

2. IstiB causaj 1 (i sunt coinmuniores potioresque, ut clicit Instr. cit. Quare non excluduntur alise, minus frequentes, quas auctores tradunt. Ejusmodi sunt: (lignilas regia; prie-rogativa principalis; conservatio faniiliie illustris in eodem sanguine ; conservatio bonorum in eadem fanii-lia illnstri. Etenim boni publici interest, ut familia illustris non intereat vel a statu sue non decidat. Cfr. Feje h. ()7ü, 667 , Téphany n. SO, 81.

ü. Dispensatie quandoque petitur ex certis ralionabili-bnstjue causis, ([uando nempe aliquis nobilis vel ex honesta familia allegans suam qualitatem, nullam autem determinatam exprimens causara canonicain dispensatiojiem petit; quare hujus-modi dispensatio vocatur sine causa. Si dispensatio conce-ditur, major eleemosjna in pios usus expendenda oratoribus imponitur. F eye «. 667, V a n d e B u rg t «. 49 , S c a v i n i n. 595—597.

51. Quanam sunt causa; iuipiilsivie

K. Causae impulsive, qute vim causarum canonicarum augent aut si plura sunt simul sumpta veram causam fina-lein eflicere possunt (?«. 32) , habentur joro oratrice-. periculum seductionis, infirmitas physica, deformitas, ex qua difficulter virum inveniat, orbitas parentibus vel patre, dift'amatio v. g. ex eo quod est illegitima, ex sententia judicis , item viduse junioris setas superadulta («. 38); — pro oralore: angustia loci, patrimonii insufticientia, proles ex alio matrimonio. Pr®-terea procantium inorditiatus amor , si separatio obtineri ne quit et dispensatio unicum videtur medium quo a peccatis praeserventur; dispensatio in civili impedimento jam obtenia [n. 46); pericula scandalorum [u. 47 Nota).

52. QueBnam et qiwmodo cauice in supplica exprimi debent ?

R. 1. Quoad fieri potest, allegetur causa finalis verc

canonica; addantur causae iinpulsivse et circumstantia; quae ei vim addant.

— 55 —

2. Non sufficit, oratores vere causani habere, sed requiri-tur, uL in supplica una saltern finalis sit sincere exposit», vel certe qua; bona fide finalis existimatur. Vide n. 109.

3. CausiB ita exponi debent,, ut superior videat, veram dis-pensationis rationein non solum in casu adesse posse, sed re-vera adesse. Van de Burgt n. 50.

4. Causae infamantes non licet afferre in supplica pro foro externo, nisi sint publice notte, aut oratores licentiam dederint.

53. Qucfnam camte singulis impedimenlii sunt sufficientes ?

E. In impedimento consanguinitatis aut legitima affini-

latis Linem Iransoersce dispensatio conceditur in gradu tertio aut quarto aequali vel mixto, item in secundo inixto cura tertio vel quarto ob quaiucumque veram causam canonicam. Ve-rum in gradu secundo tequali et ])r!eserlim mixto cum primo, item in aifinitatis gradu primo causa requiritur gravissima aut plures causae graves concurrentes. Feye n. 682, Gasparri n. 681, 703.

In ajjinitale ex copula illicita sufficit quuelibet causa cano-nica ut dispensetur etiam in gradu secundo, iuio et in primo gradu si copula est occulta. Ut autem obtiueatur dispensatio in impedimento publico affinitatis illicitaj in primo gradu li-neae rectae, requiritur causa gravissima et urgentissima. Cfr. F eye n. 682, Gasparri n. 703.

De reliquis impedimentis vide Feye n. 683 et 684-, Gasparri per singula impedimenta.

ART. V.

lie e.«|iri-Msione Nfntii» fortnnir. n, 5 1 — ft).

54. I. i^uid est taxa vel couiponenda seu compositio. 2. Quandouam solvenda. 3. Cur culpari uequit ?

R. Ad l^um Est summa pecuniaj, quae quandoque occa-sione dispensationis solvi debet. Taxa diitert a componeii-da: ilia enim exigitur pro officialibus S. Datariie aliisque ex-

— 56 —

pensis; hsec est eleemosyna in pios usus eroganda.

Ad 3^uin Solvenda est in dispensationibus, quse concedun-tur a S. Dataria in forma ordinaria super impeditnentis cuh-sanguinitatis el affmilati.s ex copula licila, ah iis nupturienti-bus, qui ambo, detractis dcbitis, possident bona supra sum-mam 525 scutatoruin Romanorum in capitali circiter 3000 francs). Qui minus liabent vocantur canonice pauperes et mi-serabiles, atque dispensationem gratis obtinent in forma pau-perum; solvere tamen debent taxum et expensas dispensatio-nis eausa factas.

Dispensationes a S. Pmiilentiaria tmu pro foro interno turn pro foro externe conceduntur gratuito sine ulla componenda vel taxa; solvenda sunt sola expensa necessaria v. g. postalia. At si pauperibus dispensationes conceduntur pro foro externo, imponitur pro juribus S. Datarise aliqua taxa, ad hanc trans-mittenda.

In dispensationibus, qure a S. Pontifice per 6'. 6'. de Prop. Fide pro loeis missionum impetrantur, nulla taxa exigitur; quandoque tarnen imponitur eleetnosyna. Cfr. Kesp. ad Q. B. p. 386.

Ad 3^um Culpari iiO(|iiit. I. /Equum enim est, ut qui gra-tias a S. Sede petit et obtinet, justam retributionem officiali-bus solvat et alia expensa sustineat.

2. Justum quoque est, ut qui in suum commoduin impre-tat dispensationem, componendam in pios usus erogandam solvat, sive in pocnam delicti patrati si lia;c est ratio dis])en-sationis, sive ut aliquatenus resarciatur vulnus Ecclesiic legi-bus inflictum, utque ejusmodi matrimonia fiant rariora. Ita Pi us VU in Reiser. 17 Febr. 1809. Cfr. Moser p. 201.

Neque ha3c adversantur Concilio Trid., quod Sess. XXIV cap. V de ref. malr. vult, ut gratis dispensetur. Etenim ex declaratione S. C. C., relata a Gorrado lib. V111 cap. } n. 34, Cone. Trid. spectat tantum ad componendam, non ad alia jura et expensa; deinde proiübet solummodo quominus

— 57 —

fiispensationes cedant, in lucrum concedentium ; tandem lex Trideiitina est disciplinaris, (jutB a S. Pontilice revucari potest.

55. regula iitoiidiini est in delerminundo, num

qui* canonice pauper uil habendus ?

R. Quamvis Ben. \LV in Kespoiii-o aimi 175 1 el. Pius VI in Instnictione anni 1 788 de solo capitali loqnantur, iC-qnitas postulat, ut ratio habeatur bonormn mobilium et im-mobilium, lucri ex induslria, otllciis, item eoruin (|nBe ntra-(|ue pars sperat a pareiitibus, etc. In dispensatione vero sulier impedimento mixta; religionis nulla ratio habetur fortunse partis acatholicie. Non scrupulose tainen , sed morali et gene-rali computatione utriusqne oratoris facilitates sestimandae sunt; at((Ue ne in bac. astimatione fallamur, saipe expedit rem dis-pensantis judicio relinquere, exposito utriusque statu fortunce.

5(gt;. (luid centsend uw de valor e dispensation^, si paupertas 1'also est allegata/

R. Oratores, lt;|iii paupertatem t'also allegant, certo |)bc-cant, atquc si qnid notabile defraudanint supplere debent. Oispensatio autem , a 6'. Dataria obtenta, non est irrita; paupertas enim non est causa dispensatiunis, sed potius ratio, ob (|uam dispensatio concessa est in forma pauperuni. Dispensa-tiones vero, qiue a lt;S'. l'unüentiaria pro foro externo ob falso allegatam paupertatem dataj sunt iis , qnibuscuin alias non dispensat, ex multorum senleiitia sunt invalida:; ratio est quod tune nonnisi ci'.m pauperibus dispensare poterat. Quia tamen de invaliditate non constat, videtnr dispensatio post factum valida haberi posse. Cfr. Lehmk. n. 81'J (lit).

.)gt;. (luid ohseruandum de taxa vel componenda ill (lis-pensationibus episcopal!bus /

R. Kpiscopi videntur de se nullam proprie dictam taxam vel coinpojiendam exigere ])osse. Dicit F eye n. 6'J6 : „Sunt nihilominus auctores, qui docent posse Ordinarium taxam ali-qnam imponere jiiis operibus iuipendendam .... At nullam saltern posse recipi componendam seu taxam, etiamsi piis opa^

— 58 —

ribus impendendaiD, pluries Sedes Ap. decdaravit; opus igitur foret Ap. indulto.quot; Attamen Episcopi nostrfe Provincin; eccle-siasticas occasione dispensationum , non tantum super unpedi-mentis consanguinitatis et affinitatis, sed etiam super aliis iiupedimentis imponere solent opulentioribus eleemosynam pau-peribus erogandam; idque speciali indulto concessum videtur. Quare dicit Synod us Diujc. p. 59, in supplica dispensa-tionis pro faro externa statum fortunse utriusque oratoris addi oportere.

\'ide de statu fort unie Rei ff. n. 366 «y., Van de Burgt n. 51 — 55, T r. de matr. p. 379 sq., Feye n. 699—696, Gasparri u. 315 — 3] 9, 412, Plano hard n. 7 6 — 85, Téphany u. 127—133, Lehmk. n. 804, 805, Scavi-n i n. 700.

Formulic dis|M'ii*»aiioiiiiiii pro foro e.\teriio. n. 5§.

formulae scribantur in charta epistolari in quarto; addatur separatim arbor genealogia?.

Formula dispensationum, qwc ab Episcopo petuntur. 1 FORMULA

petenden dispensatïunis in impedimento consanguinitatis aut affinitatis etiam duplicis, qua primum gradum non attingunt.

lllustrissiir.e ac Keverendissiine Domine,

Joannes Antonius Ars, natus Breda;, ajtatis 30 aunorum '), et Henrica Julia Jong, nata in Haaren, ajtatis 25 annoruiu , parochiani mei ²) , matriraonium inire cupiunt. Obstat vero impedimentum consanguinitatis in gradu tertio et quarto in-aequali linese collateralis ex communi (aut diverso) stipite prove-

') Oralornm iBtatem exprimerd semper expedit, quandoque exigitur («. 21 Nota).

Si sponsus est alieuns diujoesis, scribi potest: Joaunes Antouius Ars, natus Breda' , aitatis 30 anuorum, parocliise B. jM. V. Breda?, et Heu-rioa Julia .1 oug, aitatis 25 aanoriini, nata in Haaren et parochiana mea (n. 16 ad 2 et n. 21).

— 59 —

nientis, ut liquet ex arbore geiiealogise hisce Htteris adjecta ').

Quare Illustrissimse Keverentise Vestne hutniliter supplicant, ut super hoc impedimento cum i])sis vi iudulti Apostolici dispensare dignetur.

Causie sunt: 1. a-tas oratricis, qua; annum 24'quot;quot; egressa ¹) hucusque paris conditionis virum , cui nubere posset, non in-venit; 2. niinia familiaritas cum periculo diffamationis

Orator possidet in re circiter H. 10000, in spe II. 3000; oratrix fl. 15000 , in spe il. 4000 ²). {Aid : Oratores tam pauperes et miserahiles existunt, ut solo manuum labore vic-tum et amictum sibi quierere cogantur.)

Institula diligenti de piiemissis informatione, compertum mihi est , preces veritate niti ³).

Maxima qua par est reverentia et veneratione permaneo lilustrissimaj Keverentia; Vestrse humillimus ac devotissimus Famulus , IN!. N. , Parochus in Haaren.

Die mensis anni

II FORMULA

peiendtR dispenmlionis in impedimento cognationis spiritualis aul publicse honestatis.

lllustrissime ac Reverendissime Domine,

Augustinus Felix Sterkx , JL-tatis 32 annorum , el Agues

¹

) Si tetas oratricis auuutn 24^urquot; iriultum excedit, praislat earn accurate assignare; nam inde causa liabetur ali((uando favorabilior («. 35 Nota I).

²

'') Prudeutius quandoque est oratorum statum et circumstantias expo-nere, et judicium de fortuua Ordinario relinquore («. 55.)

³

) De insfitueuda informatione ante expeditiouem supplica; vide n. 74.

Maria Boom, aetatis 30 aiuioruni, nali in Esch et parochiani mei , matrimoniuin inire clesiderant. Obstut vero impedimen-tum cognationis spiritualis, proveniens ex eo quoil oratrix pro-lem oratoris suscepit in Baptisino {aat; tenuit in ('onfinna-tione) '). [Obstat vero impedimentuin publicue honestatis , or-tum ex sponsalibns oratoris cum sorore oratricis, qua; ex inn-tuo consensu sunt soluta ^a).]

Quare humillime [llustrissiniu: Jieverentiie Veslric sup|gt;li-cant, ut super eo impedimento cum ipsis vi facultatis Apos-tolicsc! dispensare dignetur.

Causa; sunt: 1. Angustia loci originis et domicilii oratricis , qua; paris conditionis virum non invenit ³); i. infamia ex publica nimis familiari conversatione, hucusque sine copula ⁴).

Orator possidet etc. Vide fonnulam I ; atque attende no-tas buic adjunctas.

Ill FORMULA

pelenda dispensalianii in impeclimeulu publico criminis neutro machinante ⁵).

I llustrissime ac Reverendissime Domine ,

Petrus Steen, ictatis 30 annorum, natus Buscoduci, et Ca-tharina Hardt , ictatis 24- annorum , nata in Oisterwijk , ])a-rochiani mei , inatrimonium inire ciipiunt. Obstat antem im-pedimentum criminis publicum , ortuin ex copula carnali , quam tlictus I'etrus viva sua nxore habuit cum oratrice sub

') Kxprimendmn est, c.x lt;1110 Saorarncnto ac (|iio mod» cogual.iu spiri-tualis proveniat {n. 26 ad 5).

²) Vide n. 26 ud 4 c).

^:)) Attendatur, utruni sit vuriun domioiliuiii an (|iiasi-doniiciliuiii tan-tum {n.

'') Si onpnla non ost iiabila, hoc addatut, no dubium oriatur dt! pie-nitentia imponenda {n. 42).

•^r') In hoc solo casu criminis Episcopus noster disi)eusare potest. Cfr. n. 165.

— 61 —

promissione matrimonii data et acceptata , neutro tarnen ma-chinante ').

Quare Illastrissirase Reverentioe Vestrse humillime supplicant, ut vi facultatis Apostolicaj super isto impeditnento cum ipsis dispensare dignetur.

Causae sunt: 1. publicus concubinatus; 2. remotio scanda-loruiu.

Orator possidet etc. Vide fortnulam I et notas ei appositas.

IV FORMULA

dispensationis a S. Sede petendre.

Quandonara dispensatio a Ji. Pontitice petenda sit , vide n. 24 Explicatur 2 a) et n. 168 ad 2 b) et c).

Quienam hie in conficieuda supplies observanda sint, vide n. 17. / isa Episcopi, supplicae iu eadem pagina apponenda, est lime : Nos Tipiscopus N. N. testamur, parochum esse nostra dutceseos et testimonium ejus omnimoda fide dignum esse. Quae verba deinde chirographo et sigillo rauniuntur.

Beatissiine Pater ,

Bernardus Petrus Zon , tetatis r32 annorum ¹), parochias de Vucht, et Maria Sophia TiOct, iRtatis 30 annormn , paro-chim de Helvoirt dicecesis Buscoducensis in Hollandia , fidei eatholicse cultores, ad pedes Sanctitatis Vestrse provoluti hu-iniliter exponunt, se cupere matrimoniuin inire. Obstat vero impedimentura : 1. affinitatis pritni et secundi gradus intequa-lis linea; collateralis, ex eo quod oratrix prius virum habuit oratoris patruum ²); 2. consanguinitatis in tertio et quarto gradu insequah linea; collateralis, ex eodera [aut diverso) sti-pite provenientis, ut liquet ex additis schematibus ³).

¹

) Addatur aitas. Vide n. 21 Nota.

²

^:l) Si iutei-venit, gradus primus , iudicetur quisnam sexus sit propiuqui-or. Vide n. 23 Explicatur 2 c) p. 26; cfr. n. 25 et n. 26 ad 2 b) p. 29.

³

') Vide arbores genealogicas p. 38.

Quare Sanctitati Vestraj humillime supplicant, ut super his inipedimentis cum ipsis dispensare dignetur.

Causae sunt: 1. Paupertas oratricis, quae, onerata quatuor liberis , quorum natu major est sex aiinoruin , viri adjutorio indiget; et orator par est liberis istis alendis et educandis '); 2. matriinonium civile jam contractuin ¹).

Maxima (|ua par est reverentia et veneratione

Sanctitatis Vestrae humillimus et devotissimus Filius , N. N. , Parochus in Helvoirt,

parochia dicncesis Buscoducensis in Hollandia.

Die mensis anni

Nola. Adjungi insuper debet epistola , directa ad Ordina-riuin; in qua redditur testimonium, exposita in supplicatione post diligentem inquisitionem vera esse cora])erta, atque ])eti-tur, ut Ordinarius, si expedire judicet, supplicam Eomam transmittere dignetur.

¹

) De statu fortunse vide n. 54.

— 63 —

cr.iput ir

De dispensatione petenda pro foro interno. n. 59—67,

59. Quandonaia dispensatio peti debet pro foro interno ?

R. Q uando impedimentutn sive dirimens sive impediens n:itura et cognitioue occultuni est.

Ejusmodi impedimenta dirimenlia in matriraonio contrahendi) esse possunt crimen et affinitas ex copula illicita; impedientia vero : votum simplex castitatis, votum ingrediendi religionem , suscijiiendi S. Ordines et non nubendi. Praeterea quando agi-tur de matrimonio jam contracto aut de amisso jure debiti conjugalis, ssepe a S. Poenitentiaria dispensatio obtineri potest pro foro interno super impedimentis natura publicis. Vide n. 14.

S. Pcenitenti.'iria contracto matrimonio dispensare potest super eognatioue spirituali occulta; item in tertio et quarto gra-dibus occultis consauguinitatis et affinitatis, atque in iisdem tertio et quarto gradibus revalidare matrimonium ex causa subreptioiiis et obreptionis occultce Litterarum Apostolicarum nulliter contractum; item iu secundo gradu simplici, si impe-dimentum saltern per decennium duraverit occultum et orato-res publice contraxeriut et uti conjuges legitimi reputati fue-rint. ld constat ex Ben. XI V Const. Fastor bamis 13 April. 1744 (j 40 {Bull. t. II p. 324). Consule Instit. eccl. 87 «. 8—11.

Quamvis publica honestas orta ex sponsalibus occultis vi-deatur in impedimenta publica referenda esse, S. Poenitentiaria super ea dispensare potest in foro interno pro matrimonio con-trahendo. Ben. XIV Instit. eccl. 87 n. 7.

Episcopus autem vi facultatis acceptBn pro foro externo super hisce impedimentis dispensare nequit pro foro interno , licet per accidens allis sint occulta, non excepta publica ho-nestate ex sponsalibus occultis, Feye n. C24,Bangen Up. 167, 17U, 171. Cfr. n. 13, 168 a).

00. Cujus est indagure inipedimeuta occulta/'

R. Confessarii est de impedimentis occultis prudentiori quo ])otest modo inquirere. Si poeuitens impedimentnm non sponte confitetur, ne unquam euin per se interroget de im-pedimento criminu aut affinilaiis ex copula illicit a. Potest tarnen fieri, ut confessarius de istis interrogare teneatur ob no-titiam quain habet ex poenitentis confessione prasenti vel pne-cedenti, aut ex ejus vitte ratione et conversatione cum fami-lia alterins partis. Longe tamen eo casu et caute quocstiones ponat imjusinodi: An bonesta semper fait conversatio oum membris familise comparlis? An forte nirais familiariter cum aliquo eorum egisti ? Speciatim suspicionem de impedimento criminis ingerere possunt illi , qui vivonte conjuge aduiteria commisere; qui paulo post mortem conjugis ad alteras nuptias convolant, maxime si conjux ante mortem din segrotavit; item famulus, qui matrimonium initurus est cum domina sua re-cens vidua, aut recenter viduus qui famulam uxorem dnctu-rus est. De modo inquirendi vide Aertnijs n. 60 1, Quser. !i, T r. de m a t r. p. 310. Liberius confessarius interrogare potest de publica Iionestate ex sponsalibus, de voto castitatis etc. , si de his impedimentis alif|iia movetur suspicio. Cfr. Van de Burgt n. 57, 58.

(il. Cnjus esi (lispensatioueni pro foro interno petere?

R. Confessarius, qui detegerit impedimeiitum :

1. Poenitentem remittat ad parocbum , si impedimentum est natura publicum atque obstat matrimonio contrabendo ; item si impedimentum est cognitione publicum.

2. Ipse prospiciat necessariam dispensationem pro fco interno, si impedimentum est natura et cognitione occultuin; item si est natura publicum , casu quo matrimonium jam con-tractum occulte est invalidum («. 59). Confessarius tamen bene perpendat, num impedimentum, consideratis numero, quali-tate et conditione personanun (|ute iilud norunt, revera occni-tum sit, aut brevi forsan publicum sit futurum.

— 65 —

Nota. Parochus pro foro externo dispensationem a S. Sede petere solet intermedio Ordinario [n. 17); item confessarius pro toro conscientia;, nisi tiraeatur ne oratores apud Ordina-vium infamentur. Feye n. fi86.

62. Qua:nam, otoserramla sunt iu conf'ectione sup-plicae pro foro interno ?

R. 1. Dispensatio peti potest insciis iis, pro quil)us impetranda est [n. 20). Si tinpturientes sunt diversse dioecesis et impedimentum utrique est commune, ab utroque Ordinario dispensatio aut saltern ab alterutro approbatio petenda est [n. 21). Parum refert, utrum confessarius sponsi an sponsas libel-lura supplicem conficiat, si impedimentum est utrique commune; ordinarie tarnen prtestare videtur, ut conficiatur a con-fessario sponsfe, si hase impediinenti notitiam habeat. F eye n. 686, 687.

2. Indicetur nupturientium religio, saltern si una pars est acatholica («. 21 Nolo). Si dispensatio petitur ab Episcopo, juvat addere, oratores esse ipsius subditos.

3. Supprimuntur vera oratorum nomina et cognomina, quorum loco adhiberi solent nomina ficta , v. g. Titius et Bertha. Reticentur locus originis, domicilii et habitationis, ut eorum farase consulatur. Neque mentio facienda est dicecesis oratorum, si dispensatio directe a S. Sede vel S. Poenitentiaria petitur; eo tarnen casu accurate indicetur persona, locus, etc. (etiam vernaculo idiomate), ad quem rescriptuin mitti postu-latur. Neque addendus est status fortunse, neque arbor genea-logife. Testimonium de expositorum veritate, si additur, in-telligitur inquisitio per confessarium in confessionali a solo pcenitente peraeta; Feye n. 687 autem dicit, illud non addi in dispensationibus pro foro conscientise.

4. Exprimenda sunt impedimenta et causae dispensationis (¹).

¹

Nota. „Confessarius monebit oratores, ante obtentam dispensationem proolamari matrimonium non posse; pro circumstautiis etiam eos

5

63. Qucenam impedimenta et quomodo exprimeuda

sunt in supplied pro foro intemo ?

R. Pri mo loco exprimenda sunt omnia impedimenta occulta qute simul existunt quoad speciem infimam , lineain, gradura et nuraerum; imo si gradus inajqualis est, semper ad valorem exprimi debet gradus propinquior, etiamsi non sit primus. Vide n. 23 Explicatur 2 b) p. 25.

Deinde impedimenta quoque puhlica, (|uibus oratores li-gantur.

Cnjus rei ratio est, non quod impedimenta publica tollan-tur dispensiitione fori interni, sed quia dispensatio eo fit dif-ficilior quo plura impedimenta matrimonio obstant. Ut itaque judicari possit , nnm ratione habila omnium impedimentorura adaint sufficientes dispensationis causae , cuncta simul in ali-qua supplica exprimi debent. In sola aulem supplica fori iu-teini omnia exponi possunt ; nam etiam occulta pandere in supplica fori extern! est contra bonam oratorum famam et si-gillum sacramentale. — Quod vero super impedimento publico separatim dispensatio peli debet pro foro externo , ratio est , quia alias dissolutio impediment! in eo foro probari nequit. Sanchez lib. VIII dis p. 23 n. 7 , Corradus lib. VII cap. VI n. 78 , 79, L) e .lustis lib. I cap. IV n. 103, Reiff. n. 153, Van de Bnrgt n. 61, Fe}^re n. 707.

64. Quomodo dispensatio pelenda est, si matrimonio ohstat impediineutum publicum_; et impedimentum occultum ?

R. Duplici opus est dispensatione: Altera pro foro externo , parocho petenda, in qua exprimitur solum impedimentum publicum (aut sola impedimenta publica, si plura sunt) ac nulla rei occulta; fit mentio. Altera, per confessarium ac-quirenda , in qua ad valorem dispensationis exhibenda sunt omnia impedimenta turn occulta turn publica; atque additur, dispensationem super publico vel publicis in supplica expres-sis, petitam esse aut petitum iri pro foro externo. Si orato-

monebit de noudum ponendo actu civili, vitaudis illicitis, opportune insti-tuenda coufessione; item de tempore obtinendse dispensationi necessario. Solet hoe pro recursu ad S. Sedem esse sex circiter hebdomadarum.quot; F eye n. 687. Cfr. ïr. de matr. p. 426.

res consentiant, ut impedimenta quoque occulta exponantur in supplica pro foro externo, haec sola sufficit, sed ordiuarie non videtur expedire; casu quo ita exprimuntur addere saltern oportet, id fieri ad petitionem aut consensu oratorum. F eye n. 689.

Nota. Communiter liadilur, nihil rcfene , utra dispensatie-num, pro foro externo an pro foro interno, prior petatur. Ita S a n c h e z c., C o r r a d u s I. c. «. 7 9 , D e J n s t i s I. c, v. 106, R e i f f. n. 153, Carrière». 1131, Van deBurgt n. 61, Feye «. 6S9 , T ép h a ny n. 196 contra Giovine t. II \ a n. 11 p. 17 sq,, qui dicit, dispensationeui üatarise a S. Poenitentiaria revalidaudam esse. Suadet Gasparri n. 327 cum D'Annibale n. 490 (23), ut prius petatur dis-pensatio pro foro externo.

65. Quid ohservandum est, ut in casu, quo impedimen-tum publicum et occultum simul e.ristunt, consulatlir orato-rum famae et sigillo sacrameutali ?

Pran. Supplica turn pro foro externo turn pro foro interno mitti potest ad Ordinariutn, ut aut ipse in utroque impedi-mento dispenset, si potest (vide n. 168), ant eo mediante Roraain transmittatur. Non raro autem suberit periculum dif-famationis, imo frangendi sigilli sacramentalis; nam Ordinarius facile advertet, supplicam fori extern! expressis oratorum no-minibus et supplicam fori interni , in qua idem impedimen-tum publicum exprimitur, easdem respicere personas. Ut diffi-cultati obvietur, varia afferuntur :

R. 1. Possunt oratores consentire, ut impedimentum occultum exponatur in supplica pro foro externo; quo casu addatur id fieri ex ipsorum consensu [n. 64).

2. Confessarius oratoribus exponat periculum , ab iisque petat licentiam recurrendi ad eumdem Ordinarium, a quo vel per quem parochus di?pensationem petet super impedimento publico expressis nominibus; proponat pcenitentibus , Ordinarium , licet suspicari possit de ipsis in utraque supplica agi, eos tamen non cognoscere (uti solet), et secretum servaturum

esse. Impetrata licentia, confes^arius supplicam scribifc fictis no-minibus; sed ne hujus licentise ullara mentionera faciat, nam hoc ipso periculura revelationis augetur. Insuper quo magis periculura removeatur, dispensationis causa adducatur alia pro foro externo, alia pro foro interno.

3. Si per tempus liceat, confessarius directe recurrat ad Cardinalera Majorem Poenitentiarium, aut, ut hie consuevit, ad Cardinalem Praefectum S. C. de Pr. Fide.

4. Dispensatie pro foro interno obtineatur per sacerdotem aliuin locum inhabitantern. Verum neque ita incommoda semper auferuntur. Cfr. Re s p. ad Q. B. p. 386, Van de Burgt n. 63, Feye n. 722, Tr. de matr. p. 392, 393.

Si ex memoratis mediis nullum omnino, aut saltern tem-pestive adhiberi potest, habetur casus perplexus , de quo n. 119.

6(j. (Jllii'iiam causa' allegari pos.mnt in supplied dis-pemationis pvo foro interno ?

R. Esedem regulse hie servandae sunt ac pro foro externo; excipe, quod pro foro interno allegare etiam licet causas infamantes occuUas. Ben. XIV Inn tit. eccl. 87 n. 28 eas reducit ad duas: inetus diffamationis oratorum, si eorum delictum patefiat, et metns magni detrimenti, scandalorum et discordiarum, nisi dispensatio tribuatur.

Nnla. Ut impctrctnr (lispensalio aut commutalio voli, ad-duci potest, sains anima¹ , sive fragilitas et timor ne votum violetur ; ut auteni dispens.atio obtineatur super sponsalihus , aliqua tx causis afl'eni debet ob quas sponsalia disaolvuntur. Cfr. T r. (1 e matr. n. 12 sy., Beu. XIV I. c. n. 3 sq. , J o d e r p. 271 sq. , Van de Burgt m. 04.

— 69 —

ik

Foniiiilie dlspensatloniim pro foro Interna, n. Bt.

I FORMULA.

Supplied dispensationis, yucB ab EpiSCOpO petitur, super impedimenlo affiiiitatis ex copula illicita.

Illustrissime ac Reverendissime Dornine,

Titius et Bertha, dicecesis Vestrse subditi, tnatriraonium inire desiderant. Obstat vero impedimentum occultum affinita-tis in primo gradu lineee collateralis, ortuin ex copula forni-caria, quam Titius habuit cum sorore Berths superstite [vel defuncta). Vide n. 25 et p. 29 (**).

Quum autem oratrix, qu» ex delicto oratoris est gravida, nisi inter eos matrimonium contrahatur, diffainata et proles illegitiraa remaneat, atque gravia oriri possint scandala , humil-lime deprecantur Illustrissimam Reverentiam Vestram, ut dis-pensatio super impedimento affinitatis vi facultatis Apostolicie concedatur , necnon proles tnox nascitura legitima declaretur.

De expositis diligenti examine facto, preces veritate niti, attestor.

IllustrissimEe Reverentiae VestrEe humillimus ac devotissimus Famulus, N. N., Parochus (Sacellanus) in N.

Die inensis anni

II FORMULA.

Supplied dispensationis, qua: ab EpiSCOpO petitur, super impedimento criminis occulto, neutro macliinante.

Illustrissime ac Reverendissime Domine,

Titius et Bertha, dioecesis Vestrae subditi, matrimonium inire cupiunt. Verum obstat impedimentum criminis, ortum ex copula carnali inter ipsos viva Titii uxore babita cum pro-missione matrimonii data et acceptata, neutro tamen machi-

— 70 —

nante. Impedimentum est occultum , nee timor est ne mani-festetur.

Defuncta jam Titii uxore, hiunillime lllustrissimje Reve-rentiae Vestrfe supplicant, ut vi facultatis Apostolicfc super eo impedimento cum ipsis dispensare dignetur.

Causse sunt: 1. iustans oratricis partus; 2, periculum con-cubinatus et gravia iude scandala.

De expositis etc. Vide formulam 1.

Ill FORMULA.

Supplied dispcnsalionis, qua a S. Sede peiitur, super impedimento criminis occulto cum machinatione.

Beatissime Pater,

Titius et Bertha, fidei catholica; cuitores , ad pedes Sane-titatis Vestrfe provoluti, humiliter exponunt, se cupere ma-trimonium inire. Obstat vero impedimentum criminis cum machinatione, ortum ex copula carnali viva ïitii uxore inter eos habita cum promissione matrimonii data et acceptata et machinatione utriusque (aut ïitii vel Berthse) in vitam uxoris Titii {aul sute), effectu iude secuto. Impedimentum est occultum , nee timor est ne manifestetur.

Quare Sanctitati Vestrte humillime supplicant, ut cum ipsis super memorato impedimento dispensare dignetur.

CausiB sunt: 1. periculum concubinatus continui et inde scandalorum ; 2. proles post Titii uxoris obitum suscepta.

Humillime rogatur Sanctitas Vestra , ut exsecutionem dis-pensationis committere velit confessario ex approbatis ab ora-toribus eligendo, atque rescriptum dirigere ad infra scriptum

Sanctitatis Vestrse humiliimum ac devotissimum Filium N. N.

Parochum (Sacellanum) in ... . Vide n. 62 ad S. Nota, Sermo quidem dirigitur ad S. Pontificem, litterse

— 71 —

autem directe aut mediante Ordinario mittendse sum ad Car-dinalem Prsefectum S. Congr. de Pr. F. luscriptio externa se» directio (adres) est : Eminentissimo ac Reverendissimo Domino N. N. S. Rom. Eccl. Cardinali Prcefecto S. Congregationis de Fro-paganda. Fide, Romam (Italia)-, forte pricstat , earn Gallice scribe re: A son Eminence le Cardinal N. N. Fréfet de la S. Congregation de la Fropagande, Rome (Italië). Potest etiam sup-plica directe mitti ad Cardinalem Majorem I'oenitentiarium ; quo casu ad ipsum quoque sermo dirigitnr: Eminentissime ac Reverendissime Domine, etc. («. 17).

IV FORMULA.

Supplica dispensaiionis pro faro interna , si cum impedimento publico simul existit irapediinentum opcultum ').

Titius et Bertha etc. Obstat vero 1. impedimentum consan-guinitatis in gradu tertio liuea; collateralis, super quo dispen-satio petita est [aul petctur) in alia supplica pro foro exter-no; 2. irapedimentum occultum affinitatis in prirao gradu li-ne!B collateralis, ortum ex copula fornicaria sponsi cum sorore sponsse superstite {vel defuncta) ²); idque banc penitus latet [aut\ impedimentum occultum criminis, ortum etc.).

Quare humillime supplicat orator [aut oratores), ut etc.

Causae sunt etc.

') Num ejusmodi dispensatio obticeri possit ab Ordinario, vide «. 168. ') Vide n. 25 et p. 29 (**).

— 72, —

SECTIO 2\

De oxisieciitiotie cli^peiiügt;atioiium eai'um-vitiis. ii. Oïst—llö.

(T.nput I.

De exsecutione dispensationis. n. 68-103.

jVOTIÏIA generalis.

Quis et quo modo dispensationem exsequi debet. n. 68—72.

68. A quo dispensaliones exsecutioni dari solent ?

R. 1. Dispensationes Romaiiae non solent concedi in forma gratiosa seu oratoribus directe applicari, sed in forma coinillissoria, qua facultas dispensandi alicui committitur, qui auctoritate Apostolica dispensationem fulminet seu oratoribus applicet; hac fulminatione dispensatio reapse conceditur et impedimentum tollitur.

Dispensationes i)ro foro extemo committi consueverunt oralorum Or dinar io vel Ordinario loci; pro foro illterno au-tem confessario ex approbatis ab oratoribus eleeto vel eligendo.

2. Dispensationes episcopates in nostra dicecesi pro foro externo concedi solent in forma gratiosa; rescriptum tarnen dispensationis dirigitur ad parochum sponsse, cui man-datur, ut preces verificet et oratores dispensationis concessa3 certiores reddat. Dispensatio autem pro foro interno conceditur in forma commissoria, fulminanda „Ueverendo Domino .... pro sequenii easu in eonfessarium electo, vel cuieum-(jue sacerdoii in dicecesi Buscoducensi approbate a pmnilente in eonfessarium eligendo.quot; Vide n. 101.

69. Quinam veniuni nomine Ordinarii loei vel Ordinarii oratorum ?

R, Appellatione Ordinarii veniunt Episcopi , Adminis-

— 73 —

tratores sen Vicarii Apoatolici, Prselati seu Prsefecti habentes jurisdictionem oum territorio separate, eorumque Officiales seu Vicarii in spiritualibus Generales (*), et, sede vacante, Vica-ritis Capitularis, vel legitimus Administrator. —Vicarius Ca-pitularis sen Administrator eas quoqne dispensation's exsequi potest, qiue remissse fnerint Kpiscopo ant Vicario ejus General] vel Officiali, et vicissim. (Si autem exsecutor post incep-tam sed ante complctatn exsecutionem quacumque ex causa deficiat , novus exsecutor debet exsecutionem ab initio susci-pere. Ita S. P 03 n i t e n t i a r i a 3 April. 1886; cfr. N. Eev. t h. t. XIX p. ■18).

Ordinarius oratoriim is inteliigitur, qui litferas testi-moniales dedit vel preces transmisit ad S. Sedem , sive est Ordinarius originis , sive domicilii , sive utriusque sponsi , sive alterutrins eorum; etiamsi sponsi, quo tempore exsecutioni danda erit dispensatio, relicto iilius dioecesis domicilio , in aliam dioecesim discesserint nou amplius reversuri, monito tarnen, si id expediro judicaverit, Orriinario loci, in quo niatri-monium contrahitur.

Ordinario praadicto fas est , si ita quoqin- expediro judicaverit , ad dispensationis exsecutionem delegare alium Ordina-riiitn, emn prsesertim in cujus dioecesi sponsi actu degunt. Ita S. (;. J n q u i s. 30 lebr. 1888; cfr. N. R c v. tb. /. XX p. 122.

70. Cninaiii confessario exsecutio düpenmtionis Ro-wance pro foto inlerno coniniitti solet ?

11. Qnando non petitmn fuit ut dispensatio traiisinitte-retur arl determinatum confessarium, committitur : Discrelo viro confessori ex approbates ah Ordinario-, quo casu (juilibet confessarins a poenitente electus ex actu a])probatis ab Ordinario loci, in quo fit exsecutio dispensationis, eain exsequi potest. Si vero in supplicatione indicatus fuerit detenninatus confessarius, iste delegari solet ]ier verba: Discrelo viro N. con-fessario; quo casu iste solus dispensationem exsequi potest. Quare consuiendum est, ut semper petatur delegatie seu exsecutio pro confessario ab oratoribus eligendo. Peye». 747, Gasparri u. 379, Téphany n. 306.

(*) Officialis et Vicarius Generalis sunt termini synonymi, sed S. Dataria solet uti terniino Officialis ad indicandum Viearium Generalem ultra niontes. Hei ff. n. 296, N. Kev. th. t. XIV p. 624, Plane hard, n. 135 sg.

71. Jn facultas exseqnendae dispensationis potest

alteri commiüi seu SUbdelegai'i ?

R. Facultas seu mandatura dispensaudi nominatas per-sonas sive dispensationem impetratam exsequendi (¹) subdele-gari nequit, nisi superior id expresse concesserit; est enim nudum ministeriuin soli delegate commissum (²).

Nota. Episcopi in singulis dispeusationibus Komanis a S. Sede expressam subdelegandi facultatem aceipere soienl ; si vero exsecutio commissa est Ordinario oratoruni vel loci, po-test iste ex decreto 20 Febr. 1888 alinm Ordinarium delegare (n. 69).

Confessariu autera ejusmodi subdelegandi facultas fieri non consuevit. Attamen, nisi exsecutio determinato confessario f'ue-rit commissa, docent anctores, dispensationis litteras a poeni-tente repeti posse ct alteri exsequendas tradi, si confessarins electus morte vei alia causa est iinpeditns ant eas exse(pii non vult , aut ante cxsecntiouem nimis rigidus reperitur. Sanchez lib. Fill disp. XXFII n. 4U , Corradus lib. FH cap. IF n 73, De Justis lib. I cap. Fill n. 132, Reiff. n. 451 , Feye n. 747.

72. Quinam actus requiruntur, ut dispeusatio impe-irata rite exsecutioni detur ?

R. Generatim quatuor requiruntur actus, pro varia dis-pensatione variisque circumstantiis per diversas personas ac diverse modo perficiendi. Qui actus sunt: I. verificatio precum seu expositorum in supplica; 2. adimpletio clausularum; 3. dispensationis acceptatio ab oratoribus; 4. fulminatio dispensationis.

De hisce singulis in quatuor articulis.

¹

Num possit dolegari facultas generalis dispensandi, vide 98,172.

²

„ Ratio est quod dispensarc est. nudum ministerium. Pro quo no-tandum, quod Papa in dispensatione matrimoniali duo committat exsecu-tori, videlicet jurisdictionem examinandi, et, informationes oapiendi, an preces veritate nitantur; et nudum ministerium, scilicet poenitentiam im-ponendi, absolvendi, dispensandi et legitimandi prolem. Primum nempe jurisdictionem .... bene potest subdelegare exsecutor, non tarnen poste-rius.quot; Reiff. n. 353. Cfr. Peye n. 755, Zitelli p 76 U, ïéphany n. 243, Ue Angel is Prcel. jur. can. lib. I til. XXIX t. I p. II p. 120.

— 75 —

ART. I.

Dr Terifleatione prelum, n. 93—90.

73. Quid est precum verificatio, quibus verbis in

re scrip ha dispemationum prsescribi solet, el quem in fiuem/

R. 1. Est inquisitio, num preces seu exposita in sap-plica veritate nitantur. Aliud enim est, preces reapse veras esse , aliud earum veritatem compertam habere.

2. Hodie ex decreto S. Officii 28 Aug. 1885 prsescri-bitur in resoriptis S. Dalaria; per verba; Discrelioni turn .... committimus et mandamus, quaierms de pramissis Te diiujenter informes, et si vera sint exposita, super quo conscien-tiam tuam oneramvs. In rescriptis vero S. Pcenitentiarice sa;pe legitur: Si it a est, vel: Si preces veritate nitantur.

Ante memoratum decretutn hicc vei similia ponebantur : Si per informationem eamdem preces veritate nili rep ere ris.

3. J'inis verificationis est, ut vitia , si existant , detegan-tur et tempestive corrigantur, atque ita prrecaveatur matrimonii invalidilas.

74. An precum veriflcatio requiritur ad valorem dis-pensationis , aut saltern sub grari inttituenda est ?

R. Non amplius requiritur ad valorem , ut liquet ex mutata clausula [n. 73); sufficit, preces seu exposita esse vera. Cfr. N. Rev. th. t. XIX p. 150 t. XX p. 35, T r. de matr. 396, Gasparri n. 367, Zitelli/). 101 ad b, Joder p. 117, Aertnijs n. 643, Lehmk. n. 819 ad 6 , n. 820 ad 1.

Attamen seria et accurata inquisitio sub gravi peccato insti-tuenda est ante dispensationis exsecutionem , turn quia secus dispensatie , ideoque ipsum matrimonium periculo nnllitatis ex-ponitur, turn quia severe in rescriptis Datarise imponitur his vel similibus verbis: Mandamus, qualenus de pramissis Te di-ligenter informes , et si vera sint exposita, super quo conscien-tiam tuam oneramus. Cfr. Tr. de matr. p. 395 ad 5, Gas-parri n. 367 , 380 , Tephany n. 240 , 373 , Bangen

II p. 224. Tmo si inquisifcio jam ante expeditioneru suppliese facta est, uti solet, nova inquisitio post acceptum rescriptum ante dispensationis fulminationem generatim instituenda vide-tur, turn quia in rescripto S. Datarise injungitnr, turn quia forte in supplies vel rescripto error irrepsit, causa cessavit aut novum impedimentum contractum est. Nee quidquam ne-gotii est eam tunc summatiin renovare. N. Rev. th. I. XIX p. 149 sq., F eye ■«. 738.

Nota. Si notoriiim est, exposita verit.nte niti , potest Ordinarius inquisitionem omitlere, inquit Plan chard n. 3i6. In casu vero necessitatis snffioit moralis ce.rlitudo , exposita esse vera et post supplicationem nihil novi accidisse ; inqui-ratnr tamen quantum expedite potest.

75. In quibus dispensationibus et circa quae ob-jecta verilicatio iustitneuda est ?

B. 1. Fieri debet in omnibus disponsationibus , turn Romanis turn episcopalibus.

Quamvis non requiri videatur, si Episcopus jure ordinario dispensat (quod rare accidit), solet verificatio speciali clausula injungi; mio in Syn. Dioec. p. 60 universe pifecipi videtur per verba: „Tuin parochi turn confessarii dispensationis rescriptum diligenter perlegant : et pramissa precum verificatio-ne ... . dispensationis gratiam conjugandis communicent , vel ipsiinet.. . . in eos fulminent. Ci'r. Resp. ad Q. B. p. 427, Van d e B u r g t ti. 70, 71.

2. Objecta Terilicationis sunt omnia exposita, scilicet nuui sint vera et num cuncta, qua3 exprimi debebant, exposita sint. Idcirco inquirendum est; a) de oratorum vero nomine et cognoraine, dicecesi, domicilio, loco originis, quan-doque de religione; b) de irapedimento : num accurate fueril. expositum, num impedimentum antea occultum nunc sit publicum , num alia impedimenta lateant aut supervenerint; c) de circumstantiis: num vere existant, aliqua sit omissa vel etiamnunc declaranda; d) num causa sit vera atque persistat; e) num status fortunaj debite fuerit expositus ; f) interdum de oratorum qualitate. F eye n. 7 38, Plane hard n. 2öi,

— 77 —

480 , Tép h any n. 312, 380 sq., Van de B n rgt n. 74.

Nota. Ut per sc lifjiiet, fjiifcdam non pertinent ad dis-

pensationeu) fori eonscieutia;.

76. A quo et quomodo veriftcatio institueuda est ?

E. 1. Ab eo , cui dispensationis fulminatio est com-missa, aut cui inquisitie in dispensatione forma; gratios® est demandata. Episcopi enim, dispensantes in forma gratiosa aut rescriptum Apostolicum exsequentes pro foro externo , verifi-cationem committere solent paroehis.

2. Nulla verificationis forma est praescripta. Nisi aliuJ spe-ciali clausula sit. injunctum , sullicit et fieri solet incjuisitio extrajudicialis, qua observantur quae jure naturre exiguntur ad veritatem detegendam, ita ut „judex delegatus quoad ve-ritatem ex])ositorum conscientiae suob satisfactum esse sentiatquot; (S. Peen it. ] Julïi 1859). Ideirco in dispensatione pro foro exlerno inquirat parochus per se aut per alium ; neque semper solis oratoribus eorumve propinquis fidem habeat, sed consulat etiam alios; si agitur de aetate superadulta aut con-sanguinitate, exploret librum baptismale aut matrimoniale, etc. In dispensatione vero pro foro conscientire confessarius ve-rificationem instituat in confessionali interrogando poeniten-tem, cui credere debet nisi de contrario ipsi constet scientia extrasacrainentali ; eura tamen admoneat de gravissima obli-gatione sincere respondendi. Van de Burgt n. 72, 73 , F eye «. 738 , 748 , Plan chard n. 282 sq. , 479 sq. , T é p h a n y n. 244 , 312.

AKT. TT.

De ndimpletione elaiisiilariini. n. 9 9—95.

77. Quid sunt clausuliB; an et quatemis obser-vandae ?

R. Clausulse sunt conditiones , obligationes vel onera in rescripto apposita, qute a dispensationis exsecutore aut ab

— 78 —

oratoribus observari debent.

Omnes clausulse sedulo sunt observandte. Alije, quae continent veras conditioner, observari debent (plerumque realiter, cjuandoque in proposito saltern) sub peccato et dispensationis invaliditate; alise, continentes monitionem cum praecepto, im-pleri debent sub peccato tantum. Vera est conditio, si quid exprimitur per verba si, modo, dummodo, postquam, non ali-ter, sic et non alio modo, vel per ahlativum ahsolutum, aut si clausula quid continet, quod jure communi necessariuin est ad actus substantiam. Clausula vero , quae aliquid praecipit, quod jure communi ad actus liceitatem tantum requiritur, mera est monitio, licet ablativo absoluto sit expressa, v. g. clausula: Prcemissis puhlicationibus. Cfr. Rei ff. lib. I lit. Ill n. 157 sq., Ben. XIV Instil, eccl. 87 ». 68, Z i t e 11 i 75 , Gas par ri n. 364, Van de Burgt n. 75, Téphanj n. 218, D'Annibale n. 500.

Nota 1. Clausulse in rescripto dispensationis expressae sunt strictae iiiterpretatiuuis, sicut ipsa facultas seu mandatum dispensandi cum persona determiuata est stricli juris. Ratio est , quod dispensatio est vulnus legibus inflictum , ideoque quid odiosum ; odia autem sunt restringenda (n. 168).

2. 1» dispensationibus fori externi plerumque parochi est iuvigilaie, ut oratores obligationes in dausulis expressas adira-pleant; in dispensationibus autem fori conscientife confessarii est eas poenitenti injungere. Si oratores eas exsequi recusent aut aiiud obstaculum oriatur, debent ad stiperiorem recurrore, ut forte commutationem obtineant. Si vero ejnsmodi ditiicul-lates prajfideant, quam maxime consnleudum , ut eas jam exponant in supplica dispensationis, earumque addant eausas; Lac ratione inultis ssepe ineommodis provide obviare possunt

Explicantur praecipuse clausulae, quae ponuntur in rescriptis S. Datariaj si dispensatur ad matrimonium contrabendum ob causain honestam aut ob causam infamantem [n. 32) , et in rescriptis S. Pcnnitentiariae pro foro externe aut pro foro con-scientiae.

— 79 —

§ 1.

Clausula in bescriptis S. Dataris, n. 78 — 82.

78. In rescriptis ol» causaiu houestam ;

1. A'os igitur eosdem.....el eorum quemlibel a quibusvis

ecclesiaslicis sententiis, censuris et pcenis, si quibus quomodoli-bet innodati existunt, ad effectvm prrtsentium tantum consequen-dum, harum serie absolventes et absuhdos fore censentes.

Hanc vel similem cJausulam omnibus dispensationum rescriptis apponit turn S. Dataria turn S. Poenitentiaria. Ista ab-solutio est ad cautelam, ([ua oratores absolvuntur ab omnibus censuris, ex quibus forte inhabiles sunt ad dispensationem obtinendain. Attaraen datur tantum ad effeclum prcesentium consequendum, i. e. ad banc dispensationem rite acquirendam; quoad reliquos effectus censura pleno vigore ])ersistit. Peye n. 73C, Vecchiotti lib. / § 51.

79. 2. Fed to omni/w, ne a liquid muneris aul prremii exigere vel obi alum recipe re pr cesimp se ris. S. Prenitentiaria point ; Gratis dispensandi.

Probibetur, quominus exsecutor accipiat aliquid muneris aut prsemii, etiamsi sponte sit oblatum , non tarnen sub poena nullitatis. Moderatam autem taxam licet accipere ad compen-sanda expensa Cancellaria; episcopalis. Cfr. N. Rev. th. t. XIX p. 159, PI an chard n.

80. Tn rescriptis ob causain iutamantem :

1. Eosdem.... ab ineeslus reala et excessibus kujusmodi, imposita eis prins propter incestum kujusmodi, arbilrio tuo, pm-nilenlia salutari, hac vice dumlaxal, in forma Ecclesia con-sueta , in utroque foro auctor Hate Nostra absolvas.

Heec absolvendi potestas datur, si incestus in supplica est ullegatus aut matrimonium invalide est contractum in gradu probibito; atque longe dirt'ert ab absolutione generali, de qua n. 78. Quamvis jure communi poense sententiae latne in incestum statutae amplius non sint, forte in aliqua dioecesi jure particular! vigent. Quum autem a S. Sede dispensatio non

— 80 —

concedatur, nisi prius absolutio a pocnis sit iujpertita, ideo datur facultas absolvendi (¹). llequiritur una tnntum absolutio extra sacramentalera confessionem in foro externo impertienda, quae valet pro utroque foro, externo et interno, sed ipsam peccati labem non affioit (²). Concedi debet in forma Eccle-ftifp, cousuela, i. e. secundiiui fonnain Hitualis Romani. Cfr. F eye n. Gas par ri n. 369, Téphany n. 268 —

273 {³).

Itnponenda est pncnitentia salutaris, arbitrio exsecutoris de-terminanda pro diversitate delicti, personarum , circurastantia-rum et temporum. Rei ff. n. 342, F eye n. 742.

81. 2. Prolcm susceplam, si //ua sit, et suscipiendam. legitimam nunliando.

llnec clausula additur in casu copulae habitïe vel ejus sus-picionis et matrimonii invalide contracti. Ratio est, quod pro-les nnta ex parentibus, inter (juos existebat impedimentum dirimens , non legitimatur solo subsequenti parentum matri-monio, neque ipsa dispensatione, sed tantum distincto actu

¹

Haec absolutio juridica, licet ex se nou sit reservata, concedi debet, a S. Sede; nam causa ad Sedem Apostolicam deiata pnr appositionem manus Poutifinis tota ad eaui traliitur atque inferiori superior! nulla po-test,as in ea remanet. Corrad us lib. Fill cap. TI n. 12, Lelimk. n. 819 ai 4.

²

Forum externum est. illud in quo tractantur causa; in ordine ad externam gubernationem Eeelesia;. Forum internum, in quo jurisdictio exereetur in mente hominis ubi est conscientia, duplex est: forum pn-uitent ia; sen sacramentale, si intervenit absolutio sacramentalis, et extrasa-cramentale, in quo aliqnid geritur sine Sacramento Poenitentia;, nti si quis extra Sacrameutum absolvitur a consuris. L. Ferraris V. Forum n. 6'2.

S. Pie n i te n t i a r i a respondit, 4 Jan. 1839, „clausulam ... non esse iutelligendam de sacramentali confessione et absolutione a peccatis , sed tantum de absolutione, qua poena sen censune illae relaxantur et dispen-sationis obstacula removentur, ideoque esse exsequendam extra Poeniteu-tise tribunal.quot; Vide Cailland n. 115. Eadem S. Con^regatio 27 April. 1886 respondit, verlia in utroque foro ahsolvas ita inteiligenda esse, nt requiratur una tantum absolutio in foro externo impertienda , qua; valet etiain pro foro interuo. Vide N. He v. th. t. XIX p. 142 IV.

³

Verba: ahsolvas in forma Ecclesia consueta exigere videntur pra;-sentiam oratorum et obligationein imponere utendi formula Kitualis Ro-maui. Solet autem scripto concedi in ipsis litteris dispensationis; quae praxis legitimari videtur ex consuetudine et ob incommoda preecipue in amplis dioecesibus oriunda. PI an chard n. 217, Zitelli p. 82 FI, Feye n. 755.

superioris; quare delegatus debet expresse legitimate prolem jam susceptam. Legitimatio effectum quoque habet, si post illius exsecutionem uterque aut alteruter oratorum ante ma-trimonium moritur , non autem si oratoi-es a matrimonio de-sistunt. Proles adulterina semper a legitimatione excipitur.

Nota. Quod additur : et snscipiendam, est abundans ; nam pioles suscipienda vel iiascit\iia post siiblatum impedimentun! est naturalis et per ipsiim snbseqnens inatrimonium legitima-tur ; proles vero nascitnra ex matrimonio valide , in ensu ex matrimonio contracto post sublatnm impedimentum, est legi-tima. Nihilominus delegatus clausulnin observare debet etiam in iitteris dispensationis ob cansam honestam , in quibus po-nitur ; Prolem suscipiendnm exinde legitimam denuntiando. Cfr. Corradus lib. VII cup. VII n. 73, lib. VIII cap. II n. 27 sq. , Re iff. n. 358, F eye n. 7-tO, Oasparri n. 371, T é p li a n y n. 276 , 277 , Plane hard «. 199, 220 ij., D e Angelis Pr al. jur. can. lib. IV tit. XVII, Appendix ad T r. de m a t r.

82. 3. Rem oio , quatemis ad sit, scandalo, prasertim per separationem tempore tibi beneviso, si fieri potest.

Praescribitur ante fulminationem dispensationis remotio scan-dali, si adsit; quare non requiritur, quando peccata non sunt publica aut scandalum jam est reparatum. Modus scandali re-parandi praecipuus et prseferendus est separatio a cohabitatio-ne; non prohibetur tarnen quominus alii modi adhibeantur, qui prudenti Ordinarii judicio sufficiant ad scandalum aufe-rendum. S. Poenitentiaria tl April. 1886, 12 April. 1889. Cfr. N. Rev. th. t. XVII p. 524 sq., t. XIX p. 142, 624,^. XXI p. 505 , J o d e r p. 313 , 314, P ey e n. 741.

Nota. Parochus in suppiica dispensationis ob eausam in-famantem Ordinario indicet, si adsit scandalum, atque si dif-fidat separationem absque majori malo perfiei non posse. Ob-ligationes diffieiles averti etiam aliquando possunt ; si nempe parochus curet , ut jam ante supplicationem pnblice constet , oratores delicti sui pcenitere ac sincere ad Denm conversos esse ,

6

potest tuta conscientia testari, scandalum non amplius existere. Ita N. Kev. t h. t. XXI p. 505, 606.

§ 2,

CLAÜSÜL4: IN RESCH1PTIS S. PcENITENTIARlJS. N. 83-95.

83. In rescnptis pro foro externo :

1. Erogala ah eis aliqua eleemosyna in pauperes arbitrio ejus-clem Ordinarii juxla eorum vires taxanda.

Hebc clausula ponitur quando causa est infaraans. Ad vale rem non exigitur, ut eleemosyna erogata sit ante dispensatio-nis exsecutionem, mode ab oratoribus promittatur. S. P ce n i-tentiaria 11 Junii 1859 apud Téphany n. 292 et Planch a rd n. 249. „ Imo si Ordinarius ob oratorum pau-pertatem eorumve malam voluntatem hanc clausulatn pristerire satius duxerit, id remittitur prudentise ejus arbitrio et con-scientise, ut edixit S. Poenitentiaria 11 Nov. 1890: quod est contra doctrinam passim receptam.quot; Ita Gasparri n. 375.

84. 2. Pr re via alsolutione .... a censuris et patnis ea-clesiastieis...., et ah incesins reatibus cum. gravi, vel congrua, vel gravi et diulurna, vel gravi el longa pmnilentia salulari.

De ista absolutione vide n. 80. „ In pnjefinienda poeniten-tise qualitate, gravitate, duratione, etc., quie dispensantis aut delegati arbitrio juri conformi remittuntur, neque severitatis, neque humanitatis fines esse excedendos, rationemque haben-dam conditionis, aetatis, infirmitatis, officii, sexus, etc. eorum quibus poena irrogari injungiturquot;, respondit S. Poenitentiaria 8 April. 1890 (N. Rev. tb. I. XXII p. 505). Cae-terum generatim poenitentia gravis solet ab auctoribus haberi per aliquot menses recitatio Roaarii semel, bis vel ter in heb-domada, jejunium semel in hebdomada, confessio menstrua, quotidie Sacro assistere. Poenitentia habetur unius anni,

diuturna trium annorum , perpetua totius vitse. Cfr. Lig. n. 1143, Feye n. 751, Van de Burgt n. 79, Plan-

— S3 —

chard n. 492, Tephany n. 262, 302 , 317, Scavini n. 605, Lehmk. n. 820 ad b.

Uti ipsa absolutio non est sacramentalis, ita etiarn poeni-tentia intelligitur distincta a peenitentia sacramentali.

85. 3. Pravia oratorum separations ad tempus Ordina-rio benevisum ; vel : Prcevia, si Jieri po-isit, separatione per tempus tibi benevisum, reparato tamen scandalo.

Clausulse sufficienter satisfactum est, ita ut dispensatie ex-secutioni raandari possit, si oratores per tempus ab Ordinario prsescriptum quoad thorum et habitationem separati remanse-rint, quaravis se inviserint, ituo inhonesta, non tamen inces-tum commiserint. — Id constat ex responso S. Pceniten-tiariae 4 Febr. 1884; in quo etiam dicitur, Ordinarium ab injungenda separatione abstinere non posse, etiamsi oratores jam vivant separati. Cfr. n. 82, Feje n. 745, N. Rev. th. t. XVI p. 228.

Nota. Si tamen, uti etiam hisce uitimis annis qnandoque legitnr in resoriptis S. C. de Pr. P. , ponitur antiqua clausula : Interdicto quovis trad a (familiari) per tempus sibi benevi-sum , iujungitui- non tantum separatio a there et cohabitatione, sed etiam omnia interdionntur quae opposita sunt fini, qui in interdicendo quocumque tractu quaerilur, nempe oratorum re-sipiscentia aut scandal! reparatio (S. P oe n i t e n t i a r i a 1 Julii 18 59). Hinc merite solet oolligi per clausulam illam prehiberi etiam omnem familiarem conversationem , v. g. visitationes , amica'colloquia , dicit F eye n. 745. Cfr. N. Rev. th. XVI p. 209 sq. , Planch a rd n. 260, Téphany n. 296.

86. In resoriptis pro foro interno :

1. Audita prius ejus (vel eorum) confessione..... in foro

conseientim et in actu confessionis sacramentalis tantum et non aliter (aut in sacramentali confessione tantum).

Sub poena nullitatis dispensatie fulminari debet in tribunali poenitentise, audita orateris confessione, etiamsi paulo ante sit confessus aut venialis tantum cnlpse sibi conscius sit; S. absolutio autem non neoessario requiritur. S. Poenitentiaria

— 84 —

19 Martii ISSé, 4 Jan. 1839. Attamen si poenitens dispo-situs non sit et in prsesenti disponi nequeat ad absolutionem accipiendam , confessarius debet una cum absolutione a pec-catis differre dispensationis fulraiiiationem, nisi forte aliqua necessitas suadeat dispensationem accelerare. Ita S. P oe n i t e n-tiaria apud Carrière n. 1168. Cfr. Reiff. n. 457 sq., Feye n. 749, Van de Burgt «. 77,Gasparriw. 381, Planchard 483 sq. , Zit el li p. 87 , 88 , Tephany n. 313, T r. de matr. p. 401, 402.

87. 'Z. Sub lala vel remota occasions proximo,.

Hsec clausula ponitur in dispensatione super affinitate ex copula illicita , v. g. inter oratorem et oratricis sororem vel matrem. Occasio voluntaria physice deseri debet, necessaria autem verti in reinotam. Si poenitens occasionem relinquere nolit, confessarius dispensationem exsequi non potest. Multi istam clausulain habent pro vera conditione, eo saltem sensu ut poenitens vere sibi proponat occasionem deserere; saepe autem per ipsum matrimonium occasio aufertur. Cfr. Reiff. n. 462, 463, Planchard n. 514—516, Tépbany n. 314, F eye n. 750, T r. de matr. p. 402.

88. 3. Ah inceslu et excessihus hujusmodi absolvas hac vice in Jorma Ecclesia; consuela; vel : A quihusvis sententiis, censuris et poetiis eccle-viasticis oh pramissa quomodolihel incur sis.

Hsec clausula tribuit confessario facultatem , hac vice absol-vendi a prsedictis , licet aliunde eam potestatem non habeat. SufRcit forma Ecclesia consueta ante absolutionem a peccatis. Si poenitens a peccatis absolvi nequeat et urgeat dispeusatio-iiis exsecutio , omissa absolutione a peccatis, pnemittitur ful-minationi sola absolutio a censuris et poenis. Ista absolutio semper danda est in tribunali poenitentiae, atque conferri etiam potest, quamvis post supplicationem copula iterata fuerit. Fey e n. 750 , Zi te 1 li jo. 88 , 89, G aspa r ri «. 383, Téphany n. 316.

89. 4. Injuncla gravi pcenitentia salutari etc.

— 85 —

De diversa poenitentia vide n. 84. Aliquando additur: ac confessione sacramentali .... singulis mensibus, ut, minimum sem.el, aut quoties tibi videbitur; quo casu eonfessio menstrua, poenitentiae addenda, injungi debet per tempus prudenti con-fessarii arbitrio determinandum, habita ratione conditionis, Eetatis, sexus, etc. S. P oen i te n ti a r i a 4 Ja7i. 1839. ('fr. Ben. XIV his tit. eccl. 87 n. 37 , F eye n. 751. Auctores monent, ajquum esse ut ordinarie eonfessio menstrua impo-natur per sex menses (F lane hard n. 493); dicit autem Gasparri n. 385 rigorose loquendo sufficere, si per duos tantum menses prrescribatur (N. Rev. th. t. XXIV p. 541). Poenitentia injungenda est utrique aut alterutri parti, prout utraque aut alterutra pars culpabilis est.

90. 5. Quodque in pauper es faciant aliquam eleemosyuam. Est admonitio, ut exsecutor poenitentera ad eleemosynam

elargiendam adhortetur, sed non est conditio, uti clausula «. 83, ubi ponitur erogata. Ita Zitelli 89 , 90, G asparri n. 386, Joder/). 270.

91. 6. Et aliis, qucR in jure f uerint injungenda. Cujusmodi sunt reparatio scandali et datnni, remotio occa-

sionis proximae, etc.

92. 7. Üummodo impedimentum occultum aut omnino oc-cultum sit. Vide n. 14.

93. 8. Dummodo alind non obstet canonicum impedimentum. Impedimenta quoque prohibentia ad valorem exprimenda

sunt. Vide n. 24.

94. 9. Ita quod hujusmodi ahsolutio et dispensatio latori in foro judiciario nullatenus sujfragetur.

Quare dispensatio sic data valet tantum pro foro interne ; atque si impedimentum postea fiat publicum, quamvis matri-monium in conscientia maneat validum, nova dispensatio pro foro externo impetranda est. T r. de mat r./3. 403, Zitelli p. 92 , L e h m k. n. 821 ad amp; , P 1 a n c h a r d n. 406 gasparri n. 390.

— 86 —

95. 10. Prasenlibus post earurn exseculionem sub exeom-municalione lata sententim a te combuslis vel laniatis, it,a ut nullum ear urn exempt um exsiet, neque eas latori restituas; quod si restitueris, nihil ipsi prcesentes litter a suffragentur.

Injungitur sub poena excommunicationis combustio vel lace-ratio litterarum statirn facienda, i. e. intra triduum post ex-secutionem vel saltern post matrimonii celebrationem; ratio est, ne peccatum occultum unquam fiat publicum. Non pro-hibetur tarnen , quominus confessarius pro sua vel aliorum in-structione litterarum textum transcribat et conservet; expedit tarnen ut diem et annum omittat. Litterse contra vetitum dis-pensato restitutie non nocent dispensationi sed ipsi nihil suf-fragantur ad probandam pro foro externo impedimenti dispen-sationem. F eye n. 753, Gasparri n. 391, Planchard n. 538, Van de Burgt n. 82, Tephany n. 321, Zi-tell i jo. 92 , 93.

Nota. Clausulie resciipti S. Poenitenliarise pro foro interno ponuntur etiam in rescripto Episcopi pro foro interno. Quas clausulas explanatas vide n. 101 et in Resp. ad Q. B. p. 437—443.

ART. III.

De arceptalione dispenNatiouis. n. OO.

90. An, a quo et qnomodo dispensatie acceptan-da est ?

R. 1. Dispensatio, quamvis peti possit inscio eo, in cujus gratiam postulatur, generatim effectum non produsit nisi acceptetur ab eo cui concessa est. Excipiuntur tamen quidam casus dispensationum in radice.

2. Si impedimentum utrique parti commune est, v. g. con-sanguinitas, affinitas, cognatio spiritualis, crimen, et utrique notum , accipienda est ab utraque; si uni tantum cognitum est, v. g. affinitas ex copula illicita, sufficit, si ab ilia sola acceptetur , nisi dispensans jubeat etiam alteram partem eer-

tiorare. Van de Burgt n. 87, Planchard n. 309, T é-phany n. 442 sq., 494.

3. Acceptari potest explicite aut implicite. Acceptatio im-plicita est, si utraque vel alterutra parte conscia dispensatie fuit petita. Vide alios casus in Van de Burgt n. 88. Cfr. Feye n. 715, Gasparri n. 398.

Nota. Dispensatie recusals postea potest acceptari, et, cir-

cumstantiis non substan tialiter mutatis, etiara fulminari. Feye

«. 730.

ART. IV.

De fiilmliiatlonc* diMpensatloiiln. n. Hf —IOS.

97. Quotuplex est potestas dispensandi ?

R. Duplex : ordinaria, qute alicui corapetit ratione mu-neris, officii vel dignitatis suae, et delegata, ()uam quis acce-pit ab eo qui habet potestatein ordinariam.

Potestas delegata iterum est duplex: delegala a jure, quan-do ex juris communis delegatione aut ex consuetudine in perpetuum est concessa, non immediate personoe, sed muneri vel dignitati; hsec vocatur ordinaria vel quasi-ordinaria {n. 156); et delegata ah homine, si collata est a superiore , facultatem delegandi habente.

Delegata ab homine est aut per modum gratia , quando data est potestas generalis dispensandi in aliquibus impedimentis , aut per modum commissionis , si collata est in gratiam alicujus personee determinatse , quacum dispensandum est , v. g. si E-piscopus a R. Pontitice , aut confessarius ab Episcopo vel S. Pontifice accepit facultatem vel mandatum dispensandi super cer-to impedimento personae particularis, cujus relaxationem petiit.

98. An facnltas delegata potest subdelegari ?

R. I. Affirmative, si est facnltas delegata a jure seu quasi-ordinaria.

2. Coramuniter aftirraatur, si facultas delegata est ab ho-

— 88 —

mine per modum gratise, uti sunt Episcoporum facultates quin-quennales. Aliqui tamen id negant, nisi (quod fieri solet) sub-delegandi potestas expresse fuerit concessa. Ita sentiunt C a r-rière n. 1102, Comp. n. 331 ad 2, Feye ti. 632 c), N. Rev. t h. i. XIX p. 86 sq., Z i t e 11 i p. 5] XI, T e p h a n y n. 146, 147, Lehmk. n. 793.

3. Negative, si est ab homine per modum commissionis, seu quando mera dispensationis exsecutio delegata est, nisi specialis subdelegandi facultas alicui facta fuerit.

Explicatnr. Eegulfe genernles quoad potestatem delegaudi vel subdelegandi sunt: lquot; Delegare potest, qui habet potestatem ordinariam , item qui habet quasi-ordinariam seu dele-gatam a jure, quia ejusmodi potestas annexa est dignitati vel officio. Lig. lib. I n. 190, 193, lib. VI n. 1125. — 2quot; Potestas vero delegata ab bociine tantum subdelegari potest : a) quando boe expresse concessum est; b) quando est ad universal! tatem causarum aut a principe seu a Papa, ac simul delegatio facta est tanquam per officium ; non vero si electa est persona propter suam peritiam vel industriam , aut si ei committitur alicujus causas exsecutio. Lig. lib. VI n. 566, Elenchui quasi, ref. IV. Auctores, qui affirmant, facultates quinquennales, etiam sine expressa concessione , subdelegari posse , id deducunt ex regula general! , quum hie agatur dc delegate ad universalitatem causarum vel saltern de delegate principis. Dicit autem Feye n. 633 c) : „ Negandum existi-mamus, quia ex meute potius Sedis Apostoliese, quam ex general! aliquo principio hac in re procedendum est; quoties autem S. Sedes subdelegandi facultatem vult concedere, earn sol-licite exprimit in indultis.quot; Quod attinet ad textum Ben' XIV Const. Aposlolicum ministerium § 11 (Bull. t. X p. 208), qui objieitur contra sententiam negativam , dicitur in N. Rev. th. I. XIX p. 96 sq. , huic sententiae non obesse.

Nota. Verificatio precum potest semper delegari. Cfr. ,i. 71 (**).

99. A quo et. qnomodo fulmiuatio dispensationis pro foro externo perflci solet ?

B. Ordinarius noster dispensationes fori externi , turn quas ipsemet concedit, turn quas a S. Sede impetravit, per se ipse fulminare consuevit; verificationem autem precum com-

— 89 —

mittit parocho sponsfe. Quare comperta precum veritate (¹) et adimpletis obligationibus ante fulininationem forte adimplen-dis, Ordinarius ipse dispensationem scripto in absentes fuhoi-nat; decretum fulminationis mittit ad parochum , qui verifica-tis precibus oratores instruit de concessa dispensatione et de obligationibus impositis. Parochus decretum Episcopi conservat in archivo parochiali; rescriptum vero Romanum asservatur in archivo episcopali. Quibus adimpletis parochus procedit ad proclamationes et nelebrationem matrimonii, illudcjue cum dispensatione contractum esse inscribit in libro matrimoniorum secundum formulam Eitualis Romani Tit.: Forma deseribendi conjugalos. Van de Burgt n. 85.

loo. q ufpnam in ipsa fulminatione delegatus servare debet ?

R. Fulminatio fieri debet scripto. Delegatus expressam mention^m facit delegationis Apostolicse , cujus tenor inseri-tur, verificatione instituta, pra:mittit absolutionem generalem ad cautelam (de qua n. 78) et absolutionem ab incestu cum pcenitentia, imponenda si causa est infamans («. 80); deinde declarat, se tanquam Sedis Ap. Helegatum dispensare, expres-sis verbis dispensat cum determinatis personis super determi-nato impedimento, atque insertis clausulis et observatis iis , quffi ex indulto, rescripto aut stilo S. Sedis requiruntur, pro-lem legitimam declarat secundum dicta n. 81. Decretum est

¹

„ Ipso iudultario dispensante, verifioatio consistere solet in testi-monio una cum supplioatione transmisso et accuratius suppleto si tempus suppetat, vel solo una cum niorali eertitudino de permanente precum veritate, si novo examini faciendo tempus desit.quot; Fey e «. 755. Cfr. «. 74.

Ad qutesitum : „Ulruni sufflciat ponere duos actus seu decreta, scilicet primum actum seu decretum, quo parochus seu alius delegetur ad verificationem causarum ; secundum actum seu decretum, quo sponsis sive per exsecutorem sive per alium impertiatur absolutio, et imponatur pcenitentia, scandalum rcparandum injungatur, dispensatie concedatur, et proiis legilimatio : et quidem ita, ut dispensatio et legilimatio con-cessa intelligatur sub conditione quod sponsi prius absolutionem obtinue-rint et reparaverint scandalumquot; ? Respondit S. Pcenitentiaria 27 April. 1886: „Sufficere, ita tamen ut dispensatio, et legitimatio prolis ab ipso tantum exsecutore effici possit.quot;

— 90 —

in numero plurali seu fulmiratio fit in utramque partem si impediraentum utrique est commune; est vero in numero sin-gulari si impediraentum unam tantum afficit. Cfr. F eye n. 755 , Gasparri n. 397 et t. II p. -löé, Planchard n. .'105 sq., 316, T é p h a n y n. 488 sq., 578 sq., G i o v i n e t. I p. 647 sq.

Formula dlgpeiiHatioiii» vl indiilll pro foro extcrno al» Ordinario In Torma tfratio.sa conceMSflp.

Wilhelmus van de Ven , Dei et Apostolicse Sedis gratia Episcopus Buscoducensis.

Dilectis Nobis in Christo .... [scribunlur nomina vera ora-lorum el locus parockiat, uhi hahilanC) salutera in Domino.

Juxta facultates die 29 Maii 1892 a SS^rao D^no Nostro Leone PP. XIII ad quinquennium Nobis concessas, tenoris sequentis :

„ Dispensandiquot; .... ( 'mseruntur facultates quinquennales) ').

Vos, in quantum opus est, a quibusvis excommunicationis et interdicti, aliisque ecclesiasticis sententiis, censuris et pce-nis, a jure vel ab hotnine quavis occasione vel causa latis, si quibus quomodolibet innodati existitis, ad effectum dumtaxat prffisentium consequendum ²) [necnon ab incestus reatu, si causa est infamans; quo casu eliam pmiitentia imponitur~\ ³) harum serie absolventes et absolutes fore censentes , vobiscum , tanquara Sedis Apostoiicas Delegatus '), ob causam vel causas a vobis expositas, videlicet .... {inseruntur causa, ob qua.i dispensatie concedilur) dispensamus super .... [allegalur impe-dimentum publicum) perraittimusque , dummodo mulier rapta non fuerit, et si rapta fuerit, in potestate raptoris non ex^;.s-tat '), ut eo impediraento non obstante, inatriraonium inter vos, servata forraa Concilii Tridentini , rite et legitime con-

') Vide k. 169. ^J) Vide n. 78. ') Vide n. 80.

trahere , in eoque postmodum libere et licite pertnanere pos-sitis, prolemque suscipiendam legitiinaii) fore nuntiantes. [5» causa est infamans : prolemque susceptacn sive suscipiendatn legitimam nuntiantes] (¹).

Datum Buscoduci.....

101. Qucenam observanda sunt in fnlminatione dis-pensationis pro foro conscientiap ?

R. Episcopus fulrainationem delegare solet confessario, qui earn viva voce perficit. Ceteroquin observandte sunt regu-\ee tradilee pro fulminatione dispensationis fori externi (w. 100).

Formulii fUsponwationiM indultl pro foro inferno ah Ordinario ronft'MMai'io dcletfatflp.

Wilhelmus van de Ven etc.

R^do Dⁿ⁰.....

pro sequenti casu in Confessarium electo, vel cuicumque Sa-cerdoti in Dicecesi Buscoducensi approbato a pcenitente in Confessarium elige.ndo salutem in Domino.

Juxta facultates.....(Vide «. 100).

Tanquam Delegatus Sedis Apostolicae , Tibi per praesentes potestatem facimus et tribuiraus ') , quatenus , si ita est ²), uti in Epistola tua dd. hisce annexa

exponitur, diet (os oratores aut dictum oratorem aut dictaru oratricem), audita prius (eorum aut ejus) sacramentali Confes-sione ^) , ac sublata occasione proxima , si qua adhuc exis-tat cum diet peccandi ⁴), a quibusvis sententiis,

censuris et poenis Ecclesiasticis , quas propter priemissa quo-modolibet incur , incestu et excessibus hujusmodi

absolvas hac vice in forma EcclesisB consueta ⁵), injuncta inde ei pro lam enormis libidinis excessu gravi poenitentia saluta-ri ®), ac Confessione Sacramentali peccatorum suorum singulis scilicet mensibus, vel quovis bimestri, ut minimum setuel,

¹

Vide n. 81.

pro tempore ad arbitrium tuum peragenda '). — Demuni , dummodo impediraent praefat occult

aliudque canonicum nou obstet irapedimentum , et duminodo muiier rapta non fuerit, et si rapta fuerit, in potentate rap-loris nou existat, cum super impediment

, ut matrimonium cum et uterque

inter se , pr?emissis non obstantibus, rite et legitime contra-bere et in eo postmodum libere et licite manere valeant, ob causatn vel causas expositas , scilicet

misericorditer dispenses ^). PrEeterea Tibi facultatem facimus prolem susceptam , si qua sit, dummodo concepta non fuerit ex adulterio , et suscipiendam exinde, legitimam declarandi ⁰).

Hsec omnia in foro conscientia? , et in ipso actu sacramenta-lis Confessionis tantum et non aliter neque ullo alio moco peragantur ^,0), praesentibus quoque post exsecutionem lacera-tis aut aliter destructis ¹').

Datum Buscoduci.....

Nota. Super hoc casu R. V. ipsamet dispensat in sede confessionali ³).

Explicantur clausulap ; ') Dispensatio fori interni, in forma commissoria data, immediate dirigitur ad confessarium, qui earn nomine oratorum petiit. Ut autem obvietur difficul-tatibus quae oriri possnnt si alteruter aut uterque orator alium elegerit confessariuni, faeultas dispensationem exsequendi in-super datur nnicuic|ue sacerdoti in dioecesi approbate, a poen'-tente pro hac vice in confessarium elii;endo (n. 68 , 70).

²) Per verba „ Quatenus , si ita estquot; significatur requiri , at exposita sint vera, neque post supplicationem mutatio sub-stautialis aociderit. Quandonam ob vitium oommissum ant mu tationem snpervenientem dispensatio exsecutioni dari non pos-sit, vide ti 105 srj. Insuper nova inqnisitio de veritate ex-positorum fiat post aceeptum refcriptum («. 74).

³) Nisi fulminatio fiat in sedu confessionali ac post audi-tam confessionem (non vero post absolutionem) dispensatio pst invalida (n. 86).

— 93 —

Occasio deseri debet physice aut moraliter; secus dis-peusatio fulriiinari nequit (« 87).

⁵J Confessaiius pcEiiitentem absolvere potest ab omnibus poenis , qure obstare possunt quominus dispensatie ipai rite ap-piicetur («. 88, 80).

⁰) Injungenda est poenitentia pro crimine, ex quo irapedi-mentum orluni est, gravis. Qusenara hie intelligatur gravis, vide n. 84. Poenitentia ista, distincta a poenitentia sacramen-tali, impouenca et acceptanda est ante fulminationem ; secus dispensatio non valet (Rei ff. n. 464, Planchard n. 490).

') Msec poenitentia a priori diversa etiam nt vera conditio ante fulininationem injungenda et acceptanda est. In quantum temporis confessio liujusmodi peragenda sit, dependet a prudent! confessarii arbitrio («. 89).

⁸) Confessarius , si requisita adsunt, dispensationem neces-sario exsequi debet. Dispensatione vero in unam vel utramque partem pro impediment] diversitate fulminata (« 103) , partes , prwmissis non obstantibus , dnmmodo res sit occulta aliudque impedimentum non obstet, possunt matrimonium more solito contrahere et postmodum conjugum instar publice co-habitare, donee res manserit occulta n. 92—94.

⁹) Vide n. 81.

¹⁰) Vera conditio est, ut omnia pixemissa in confessione sacramentali peragantur. Absnlulio et dispensatio tantum in foro interno snflragantur n. 94.

¹') Vide n. 95.

De his clausulis consnlas Resp, ad Q. B. p. 437—442,

102. Quoniodo coufessarius , accepta liujusmodi dele-gatione pro foro interno, dispeusationem fulininare debet ?

R. Omnia peragenda sunt in confessione sacramentali; idque requiritur ut vera conditio.

Confessarius verificat preces , sen a poenitente qunerit de singulis quie exposita fuere, num vera sint; quae si itasunt, ipsi indicat obligationes suscipiendas, quibus susceptis fulmi-nat dispensationem (¹). Si coiuperit vitium aliquod substan-tiale, aut si poenitens obligationes non vult suscipere, absti-

¹

Si simul obstat impedimentum publicum, communius dieitur, dis-peusationem fori conscientiic fulminari posse, dispensatione fori externi nondum impetrata vel fulminata; multi tamen tradunt confessarium dispensationem exsequi non posse nisi fulminata dispensatione fori externi, Fcye n. 751. Cfr. n. 64 Nota, Gasparri n. 402.

net a fulminatione donee vitium erit sanatum aut poenitens obligationes susceperit. Quia censurarum et incestfts absolutio dicitur faeienda in forma Ecclesia consueta , eaque ante ab-solutionera sacramentaiem in ista forma datur, non opus est earn postea repetere. Confessarius itaque veriöcatis precibus , audita peccatorum confessione, impositis et a poenitente sus-ceptis specialibus obligationibus prseter consuetam satisfactio-nem sacramentaiem, utitur his forraulis:

Do minus nosier Jesus Christus te absolvat et ego auctoritate Ipsius le absolvo ab omni vinculo excommunicationis et inter-dicti in quantum possum et tu indiges.

Deinde: Ego te absolvo a peccatis tuis , in nomine Fatris et Filii et Spiritus Sancti. Amen.

Fassio Domini nostri Jesu Ckristi , etc.

Insuper , auctoritate Apostolica (aut Reverendissiini Episcopi N.) mihi specialiter delegata , dispenso tecum super impedimenta (vel; iynpedimentis, quae in specie allegantur) ut eo non obstante (vel : iis non obstantibus) cum viro (vel: multere], cui nubere intendis, matrimonium pub lice, servata forma Con-cilii Tridentini, contrahere, consummare ac in eo remanere h-cite valeas. Eadem auctoritate prolem suscipiendam (vel : sus-ceptam et suscipiendam) exinde legitimam fore nuntio et declaro. Tu nomine Fatris et Filii et Spiritus Saudi. Amen.

Si ob poenitentis indispositionem absolutio a peccatis dari nequit, ac nihilominus dispensationis concessio necessaria vi-detur («. 88), eadem adhibeatur formula , omissis : Deinde : Ego te absolvo , etc. , ac Fassio Domini nostri etc.

Nota. Hcec fulminatio viva voce perficitur; et quamquam nihil obstat quominus confessarius formulam ex scriptura le-gat, poenitenti formulam scriptam dare non licet. F eye n. 756 , Gasparri n. 401, Zitelli p. 105, 106.

103. Qiiomodo fulminatio perjlcienda est, si iinpedillieil-tum utramque partem afflcit ?

R. 1. Si impedimentum utrique commune ortum est

— 95 —

ex unius tantum culpa , v. g. affinitas ex copula illicita, si sponsus fornicatus est cure sorore spons®, fulminatio fit in solara partem culpabilem. Proinde sufficit ut una ilia confes-sarium adeat , atque alteri, si impedimentum ipsi innotuerit, dispensationem impetratam et fulminatam esse manifestet.

2. Si irapedimentum utrique commune ortum est ex culpa utriusque , v. g. crimen, dispensatio in utramque partem fulminari debet; non quidem ad auferendum impediraentnm (id enira sublato in una eo ipso sublatum est in altera parte, cfr. 7L. 16 Nota), sed ad clausudas de pcenitentia etc. utrique applicandas , quas non convenit ab una tantum parte exigi , ubi communis est culpa. Necessarium tamen non est ut idem confessarius ab utraque parte eligatur. Si diversum elegerint confessariuin, prior confessarius post fulminatam dispensationem in suum pcenitentem litteras dispensationis clau-sas tradat poenitenti, ut comparti porrigat, quae similiter eas-dem litteras in se exsecutioni dari facial per suum confessa-rium ; cujus tune erit , confecto negotie , litteras lacerare. S. Poenitentiaria 15 Nov. 1748. Cfr. T r. d e ra a t r. p. 4ü3 , 404 , Vecchiotti V. 111 p. 280 , P ey e n. 757 , P 1 a n-chard tt. 475, 537, Zitelli p. 106, Gasparri n. 402.

Observandum , fulminationem per diversum confessarium fieri non posse, si rescriptum dispensationis directum est ad determinatum confessarium, sed tantum si facultas dispensandi delegata est confessario ex approbatis ab Ordinario , aut sa-eerdoti a poenitente in confessarium electo vel eligendo (n. 68). Cfr. Van de Burgt n. 85.

— 96 —

Uitput li.

De dispensationum vitiis. n. 104—119.

ART. I.

De niodla, quibus diNpensationca vltiari pONSiinl. n. 104—1IO.

104. Quibus modis dispeusatio vitiari potest ?

R. Tribus modis: suhreptione, si reticetur vuritas, ob-repiione, si narratur falsitas, et mutalione substantia li, quae dispensatioiiis supplicationi supervenit.

105. Quid generatim. ista yitla efflciunt ?

R. 1. Subreptio, obreptio aut mutatio substantialis cau-sarum aut eorum, quae ex jure , consuetudine vel stilo Curiae ad valorem exprimenda sunt, seu quibus notis dispeusatio aut omiiino non fuisset data aut non in tali forma (i. e. cum aliis clausulis vel limitationibus), dispensationem reddit inva-lidam , sive bona sive mala Jide contigit. Ratio est, quod omni dispensationi subintelligitur clausula: Si vera sint exposita.

2. Subreptio, obreptio aut mutatie eorum, qufe ad valorem non sunt exprimenda, seu quibus notis dispensatio fuisset con-cessa eaque in eadem forma, ex quorumdam sententia dispensationem quoque invalidam reddit, si contigit mala Jide, nem-pe consilio dispensationem ita facilius obtinendi. Haec sententia nititur declaratione Innocentii III ex cap. XX De rescrip-tis. Cfr. Van de Burgt n. 89, Vecchiotti lib. ƒ § 52, Tephany n. 458, Zitelli p. 23, 27 , 50 IV.

106. Quatnam practice dispensationem iuvalidam reddere censenda sunt ?

R. Ordine, quo supra tradidimus, quae in libello sup-plici exponenda sunt :

1. Ratioue personaruia : Error (¹) in oratorum nomine

¹

Nota, errorem non tantum supplies; sed etiam rescript! attendeu-dum esse.

aut cognomine, quamvis de persona constat; non autem solus error litter» vel syllabse neque nominum transpositie aut unius nominis omissio, si orator plura nomina habet, modo nullum dubium sit de persona («. 19).

Nota. Error in reliqnis aratcnim qualitatibus vel circum-stantiis dispensat onera per se non facit iiritam. Per accidens tarnen potest exhide invalida fieri , prascipue si ejusmodi cir-cumstantia pertinet ad causam dispensationis. Ita si oratricis aetas superadulta ut causa allegata est , eaque 24!^um annum non complevit ; aut si reticitum fuit , oratricem esse viduam («. 35); item quandoque si causa fuit angustia loei, et fe-mina non est honest® farailise (». 34) ; item si religio non est expressa, quum una pars sit acatholica.

107. 2. Ratione loci: Error in dioecesi, cujus Ordinarius litteras testimoniales dedit vel preces Romam transmisit; ratio est, quod eo casu dispensatio committeretur Ordinario, cui Sedes Ap. earn minime delegavit. Error in loco originis vel domicilii dispensationem non vitiat, nisi causa dispensationis fuerit loei angustia.

108. 3. Ratione impedimentoniiu; De errore in im-pedimenti specie infima, linea, gradu , multiplicitate et numero consule n. 22—26. Prasterea observandum , ejusmodi errore dispensationem irritari , licet in solis litteris Romanis occurrat, imo si aolummodo delegatus in fulminatione aliud impedimentum exprimat.

Nota. a) Non nocet valori dispensationis, si omissa est arbor genealogise, neque ai plura expressa sunt impedimenta quam revera existunt.

b) De multiplici ajfi.nilate : Si post petitam in affinitate ille-gitima dispensationem copula habetur cum alia persona, com-partis consanguinea in primo vel secundo gradu , novum oritur impedimentum et dispensatio vitiatur, sive copula patra-tur ante sive post fulminationem , modo committatur ante ma-trimonium. — Si affinitas orta est ex copula licita , in prae-cedenti matrimonio habita cum conjuge defuncto, non est

— 98 —

necesse exprimere eopulam fornicariam cum eodem conjuge ante illud matrimonium patratain. — Neque requiritur, ut expri-raatur , copulatn fornicariam cum eadem compartis consangui-nea pluries habitam fuisse ante pelitionem dispensationis. — Neque si post petitionem seel ante fulminationem cum eadem consanguinea repetila fuerit, quia idem censetur impedimen-tnm. — Si vero cura eadem consanguinea reiterata fuerit post fulminationem, plures cum Sanchez lib. VIII disp. XXIV 7i. 8 et Cor rad o lili. VIII cap. V n. 38 dicunt, novam opus esse dispensationem , quia nova orta est affinitas. Ex sen-tentia autem S. Alphonsi n. 1140 probabilius non requiritur nova dispensatie, „quia, ut dicit , affinitas jam subiata est per dispensationem quoad hunc effectum contrahendi matrimoniumquot;; atque in confirmationem suae sententise adducit responsum S. Poenitentiarise 21 Sept.. 1752. Vide hac de re Van de B u r g t n. 91 ad 5 , T r. d e m a t r. 4 0 5 , K e y e n. 717, Sea vini n. 600, Lehmk. n. 813 ad 3, G as-pa rri n. 704. Qui auctor concludit; „ Stante hac controver-sia . . . . rursus recurratur pro dispensatione ad cautelam , si agitur de matrimonio ineundo; si vero de inito, standum est pro ejus valore, donee S. Sedes aliud non declaraverit.quot; 109. 4. Ratioue causarum.

De divisione causarum in tinales et impulsivas vide

n. 32.

Qnu casu causa falso allegata reddit dispeusatioiiem luvalidaiu ?

R. 1. Si una tantum causa finalis fuerit allegata; etiamsi alia vere sufficiens, sed non exposita, existat.

2. Si duse vel plures causae finales expressse fuerint, certo invalida est quando causa vere existens non est sufficiens seu finalis; quando ex iis una finalis veie existit, aliie autem falso allegatae sunt, disputatur.

3. Si dubium est, utrum causa falso allegata sit finalis an impulsiva , similiter in dubio sitne causa finalis vera an falsa.

— 99 —

atandutn est pro valore dispensationis; Lig. n. 1133, lib. I n. 185. PrEestat in dubio, de quo ad 2 et 3 , Ordinarium consulere.

4. Si causa impulsiva est falsa, non officit valori dispensationis, quando bona Sde addita fuerit; si vero malafide, ex quorumdam sententia dispensatie est irrita in pcenara doli (n. 105 ad 2). Cfr. V a n d e B u r g t w. 94 2° , T r. d e m a t r. p. 373, 374, Feye n. lib, Gasparri n. 353 (3), Flan-chard n. 293, N. Rev. th. /. XIX p. 154.

5. Si vero causa finalis, bona utriusque partis fide allegata, deprehenditur falsa coulracto matrimonio, nuptiaj communius habentur validae. Carrière n. 1116, Comp. n. 244 cum C o r-r ado lib. VII cap. II n. 27, De Just is lib. Ill cap. Ill n. 68. [dein tarnen non videtur admittendum , si causae falsi-tas detegitur post dispensationis fulminationem ante matrimonii celebrationem , quamquam in eo casu partes non raro in bona tide relinquendse erunt. Feye n. 726, 729. Cfr. Van de Burgt n. 94 D), Planchard n. 346.

110. Quo tempore causae allegatie debeut existere/¹ R. 1. Certo existere debent eo memento quo dispen-satio fulminatur, aut quo in forma gratiosa conceditur; unde eo tempore puella debet esse superadulta, vel proles super-stes, si causa allegata fuerit aetas superadulta vel legitimatio prol is.

2. Probabilius debent existere eo inoraento quo dispensatio conceditur in forma commissoria, seu quo delegate datur fa-cultas fulminandi.

3. Probabilius non requiritur, ut causae existant eo memento quo dispensatio petitur, modo adsint quando conceditur. .Hinc causa astatis superadultse allegata valet, si puella 24^um annum expleverit eo memento quo dispensatio datur , quamvis eam «tatem non attigisset quando supplica missa fuit.

4. Neque videtur requiri , ut causa persistat pest fulmina-tam dispensationem , quia tunc impedimentum jam sublatum

— 100 —

est. Ita De Justis lib. Ill cap. I n. 82, Reiff. n. 227, Lig. n. 1132. Hinc celebrari solet raatrimonium casu quo causa allegata fuit mulier vidua prolibus onerata aut legitima-tio prolis, si proles post dispensationis fulminationem sint mortuse. Cfr. Van de Burgtw. 94,Tr. dematr. jo. 374, 375, Fey e n. 727 , Carrière n. 1122 , Comp. n. 241 , Tephany n. 426 sq.

A.RT. II.

De modo quo vltia corrigiintnr. n. lit—f f«.

111. Quibus modis yitia dispensationis corrigi possunt ?

R. Per litteras Pet inde valere-, saepe autem requiritur nova dispensatie. Super causa finali falso allegata generatim non dantur litterae Perinde valere. F eye n. 729 cum Cor-rado lib. VII cap. II n. 52.

112. Quid sunt, litter a Perinde valere/

H. Sunt littera; Sedis Ap. aut Episcopi, quibus sanatur vitium prions dispensationis, atque declaratur litteras nulliter obtentas valere perinde ac.si ab initio rite ac valide fuissent impetratie. Quando post acceptas litteras Per inde valere dete-gitur aliud vitium, nova sanatio petenda est; litterae, quibus ha!c conceditur, vocantur Per inde valere super alio perinde valere. Reiff. n. 361, 362.

113. Allega diversos casus, in quibus Titium dispensationis sanari debet per litteras Perinde valere , nit per novam dtspensationem.

R. 1. Vitiata dispensatione fori interni :

a) Vitio occulto, generatim petuntur pro solo foro interna litterae Perinde valere. Casus sunt: Impetrata dispensatione super impedimento occulto affinitatis ex copula illicita, con-fessarius comperit cum eo simul extitisse impedimentum oc-cultum criminis ; aut impetrata dispensatione super impedimento occulto criminis, detegit illud non fuisse bene expositum, vel

causam allegatam non rite expressau» fuisse.

b) Vitiata dispensatione fori interni, quia cum impedimento occulto simul existebat impediinentum publicum, quod confes-sarius ignorabat : petenda est dispensatio fori extend super impedimento publico, si nondum petita sit, atque pro foro in-lerno littersc Perinde valere, in quarum supplica exponi debet impedimentum occultum et publicum («. 64).

2. Vitiata dispensatione fori externi :

a) Vitio publico aut saltern in foro externo sanando («. 59), convalidatio petitur pro solo foro externo.

b) Si cum impedimento publico existebat impedimentum occultum, super quo dispensatio nondum est petita, pro solo foro interno postulatur dispensatio super impedimento occulto, ac simul exponitur impedimentum publicum et additur super boe dispensationem pro foro externo jam petitam esse («. 64).

3. Impetrata dispensatione fori externi et simul fori interni:

a) Si reperitur omissum esse aliud impedimentum publicum, petuntur pro foro externo litterse Perinde valere, in quarum supplica utrumque impedimentum publicum exponitur; atque etiam pro foro interno expostulantur litterse Perinde valere» in quarum libello supplici exprimuntur omnia impedimenta publica et occulta (n. 64).

b) Si detegitur aliud impedimentum vel vitium occultum , petuntur pro solo foro interno litterse Perinde valere. Van de Burgt n. 96, Feye n. 729.

114. An Episcopus dispensationem vitiosam con-valldare potest ?

R. Affirmative, si ipsa dispensatio ab Episcopo est con-cessa, et res, ob quam vitiosa est, ejus potestatem non exce-dit. Non potest autem sine speciali facultate convalidare dispensationem a S. Sede impetratam, licet Episcopus istam dispensationem concedere potuisset aut res detecta ejus potestatem non excedat [n. 80 in Nota *). Hisce tamen non ex-

— 102 —

cluditur quasi-ordinaria Episnopi potestas dispensandi in ur-gentissima necessitate, de qua n. 157 sq. Cfr. Feve n. 72M, Planchard n. 851 sq., Tephany n. 503.

115. Quomodo conficienda eü supplica , qua petautur Utter or Perinde valere ?

R. Memoratur dispensatio jam impetrata, repetitur suh-stantia prioris supplicse, exponitur causa nullitatis et petitur convalidatio. Van de B u r g t n. 96 , Planchard n. 297 , Feye n. 729.

Formula ml |ie(ciMlH8 litterai» Per inde «alere (¹).

Illustrissime ac Heverendissijue Dotnine,

Ab Illustrissima Keverentia Vestra die...... dispensatio

benigne concessa fuit ad instantiam hanc:

Joannes.....

Causfe fuerunt : ]. ?etas oratricis etc. (InnerUur prior supplied v. g. secundum formulam I n. 58).

At bona fide in instantia reticituui fuit, cunsanguinitatis gradum esse duplieem, ut patet ex arbore annexa. Vel-. Ex-pedita instantia supervenit .... [Indicatur quid superneneril). Vel-. At una ex causis, bona fide allegata, non existit. [Quo casu allegetur alia causa , aut pelatur dispensatio vel convalidatio ob unam tantim causam. Vide n. 109).

Quare humiliter supplicant lllustrissirase Reverentife Vestrse, ut obtentas dispensationis revalidationern concedere dignetur, perinde acsi Veritas in instantia tuisset expressa. [Quandoque opus erit novam dispensationem petere; vide n. 113).

Instituta diligenti etc. n. 58 et 6 7 Formula /, p. 59 et 69.

Nota. Confessarius, acceptis litteris Perinde valere, negotium reassumit, et servata litterarum forma procedit acsi m illis contineatur delegatio dispensandi in casu ut nunc est expo situs, et oratores eum ab initio ita expressissent. Feye n. 729.

¹

Quaudonam revaiidatio a S. Sede peteuda sit, vide n. -14,

— 103 —

116. Quid agendum, si, fulniinata el acceptata dls-pensatione, exoritur noTiini impedinieutuni ?

R. Antequam tnatrimonium contrahi potest, dispensatie petenda est super novo hoc impedimento. Necesse autem non est in supplies mentionem facere impedimenti jam sublati; tunc enim non duo sed unuin tantum impediraentum matri-monio obstat. Undo si quis, fulminata dispensatione in forma gratiosa cum tacitu acceptatione super impedimento consangui-nitatis, contrahit ante nuptias affinitatem cognoscendo spon-sse suae sororem, satis est, hujus solius affinitatis mentione facta, dispensationem itnpetrare. Sanchez lib. VIH dist. XXIII n. 4. Quid censendum sit, si post fuhninatam dispensationem super afBnitate copula iteratur cum alia aut eadem compartis consanguinea, vide n. 108 Nola b). Cfr. n. 24 Explicatur 2 c), p. 27, 28.

Notn. Quando delegatus post dispensationis exsecutionem deprchendit, fulminationem f'uisso invalidam ob non observa-tam mandati foimam, v. g. quia omisit absolutionem orato-rum, causam reassumere potest el denuo exse([ui. Fusius F ey e u. 735 , Planchard». 347 sj., Z i t e 1 li /?. 109,110.

ART. 111.

He aj^endf ralioiu* qiiamlo vitia corrigl nt'f|iieiiiit.

II. 119 -119.

Pran. De parochi et confessarii obligatione praepediendi matrimonia, quibus obstat impediraentum dirimens aut impe-diens, vide n. 5, T r. de matr. n. 32, 62, Sanchez Ill disp. XV n. 11, Lugo De matr. disp. VIII seel. XIII ti. 208, Lig. n. 1002, Ben. XIV De Syn. Dicec. lib. 11 cap. I ll n. 6, 7.

117. Uncle provenirc potest quod inipedinientum ante nuptias solvi nequiti'

K. 1. Ex eo quod nuptiis obstat impediraentum absolute indissolubile.

2. Quia obstat impedimentum, in se quidera solubile, sed

quod tempestive ante matritnonium dissolvi nequit.

118. Quid agendum ministro sacro, si nuptiis ohstat im-pedimentum absolute indissolubile ?

R. 1. Si utraque aut alterutra pars est in mala fide seu sihi conscia impediraenti, ministri sacri est, quantum per sigil-lum sacramentale licet, inatrimonium impedire. Casus erit, quando, sive impetrata sive non impetrata est dispensatie, de-tegitur irapedimentum ligaminis, consanguinitatis in linea recta vel in primo gradu aequali lineie collateralis, aut affinitas in primo gradu aequali lineee recta; ex copula licita («. 4).

2. Si utraque pars est in 6ona fide et concurrunt quatuor conditiones, possunt multorum judicio in bonafide relinqui, consulto tamen Episcopo, si per tempus licet (¹).

119. Qiiomodo agendum est, si matrimonio obstat impedi-mentum aid viiimn dispensationis, quod tempestive dissolvi aut corrigi nequit ?

Contingere potest, ut omnibus ad nuptias prseparatis pa-rochus aut confessarius pridie vel mane nuptiarum detegat impedimentum dirimens aut vitium substantiale dispensationis, ita ut tempus recurrendi ad Episcopum desit. Quid in tali casu agendum ?

B. 1. Quando impedimentum aut vitium est publicum vel sine gravi incommodo manifestari potest, publicato impe-dimento aut vitio, matrimonium omnino differendum est, donee dispensatio aut vitii sanatio fuerit obtenta. Lig. n. 1001.

2. Quando autem impedimentum natura et cognitione est occultum atque sine gravi incommodo manifestari nequit, vi-dendum et annitendum est , si nuptiae sub infirmitatis prae-textu vel alio quaesito titulo possint diff'erri sine obloquio ,

¹

Bjusmodi casus, quamvis rarissitnus, accidere potest, in consangui-nitate et affinitate, si a) utraque pars versatur in bona fide, b) impedimentum est omnino occultum, c) nullum adest manifestationis periculum , et d) monitio noxia judicatur. Casus eogitari potest, ubi frater et soror naturales, progeniti ox fornicatione, quam pater patra vit cum diversis fe-minis, matrimonium inire volunt; item si viduus vult contrahoro cum matre aut Alia naturali sua; prions uxoris. Cfr. Van de Burgt n. 98 et ?i. 1.

— 105 —

scandalo et infamia , donec recursum fuerit ad Episcopum. Hie enim in hujustnodi rerum angustiis non soluni litteras Apostolicas sanare , sed etiam dispensare potest super quovis impedimento, quod S. Sedes relaxare solet (ra. 158).

3. Si vero inatrimonium absque scandalo et diffamatione differri nequit, supponi possunt nupturientes versari in bona aut in mala fide, seu impedimenti vel vitii conscii aut inscii.

a) Si sunt in bona fide, ex multoruin sententia possunt in hac bona fide relinqui , iisque matriinoniura mere permitti; deinde quamprimum irapetrata dispensatione vel vitii sanatione renovent consensum aut, si necesse sit, obtineatur sanatio in radice {n. 138).

b) Si uterque aut alteruter est in mala fide :

^) Alii dicunt, parochum aut confessarium simili mode quo Episcopum dispensare posse ex principio : uhi eadem est legis ratio, eadem est juris dispositie. Sed htec opinio fere commu-niter rejicitur.

P) Alii censent, impedimentum vel vitium in ejusmodi casu necessitatis cessare, ideoque matrimonium valide et licite con-trahi; idque posse declarari a parocho vel confessario. Eorum ratio est, quod tunc lex impedimenti fit nociva, seu quod finis legis cessat in contrarium. Monent tamen iidem auctores, ut, ad majorem securitatem et ad salvandam reverentiam Eccle-sise legibus debitam , dispensatio aut sanatio in radice obtineatur, idque si fieri possit ante matrimonii consummationem. Ita Pignatelli et Roncaglia apud Lig. n. 613, qui di-versis locis banc sententiam referens nullibi earn improbat (¹).

¹

In Horn. ap. tract. XVl n. 114 ait: „ Imo dicunt, et quidem uon sine fundamento, Rone, et Instructor prsefatus cum auetoritate Pignat. quod, cum in hoc casu lex impedimenti reddaturnociva, posset parochus aut alter confessarius prudens declnrare talem legem non obligare.quot; Cfr. tract. XPIH n. 81, tract. XX n. 57. In Praxi conf. n. 8; „Et si adi-tus ad Episcopum esset difficilis , et nullo niodo posset evitari gravissi-mum periculum infamise aut scandali, retulimus (lib. VI u. 613) sententiam Auctoris . . . qui ait non improbabile esse, imo tutum in praxi posse parochum vel alium confessarium declarare, quod lex impedimenti tunc non obliget, atque cesset, utpote potius nociva quam utilis.'' Cfr. etiam n. 84. In libro Conf. des gens de Camp. cap. XV 11 n. 32; Dicunt probabiliter Pign. et Hone, legem ecclesiasticam hoc in casu non obligare;

— 106 —

t) Alii dicunt, impedi men turn matriraonii dirimens nnn-quam in casu particnlari cessare quatenus est lex irritans, qni-dem vero quatenus est lex prohibens. Ideo consent in casu necessitatis perraitti posse externam matrimonii simulationem, ita tarnen, ut sjionsi promittant, se abstenturos esse ah omnibus qua; solutis sunt illicita; ac dispensatione iliico obten-ta consensus renovetur. In hac matrimonii simulatione isti auctores veram Sacramenti simulationem non agnoscunt, quuin, deficiente materia et forma contractus, desit ipse contractus ideoque etiam Sacramentum. Kt docet S. Alphonsus, ex coin-muni sententia, posse, si interest aliquod impedimentum dirimens , ad evitandum grave damnum aut scandalum saltern sine gravi culpa celebrationem matrimonii sirnulari. Cfr. Lig. lib. VI n. 62, How. ap. trad. XVIII n. 29, Exam. Or din. 7i. 17. Aliqui insuper volunt, ut matriroonium tunc externe contrahatur cum interna conditione petendte dispensationis, quo melius simulatio Sacramenti evitetur.

Quia dispensatio brevi tempore, siepius ipso die nuptiarum obtineri poterit, videtur prastare ut agatur secundum senten-tiam ultimo loco ad y) memoratam. Moneatur itaque utraque pars, si est impedimenti conscia (secus una tantum pars cui impedimentum est cognitum , v. g. in affinitate ex copula illicita) ut abstineant ab omnibus qua; non conjugatis illicita sunt, ntque obtenta dispensatione renovent consensum. Quando autem dispensatio iliico obtineri nequit, et timor est ne ab illicitis non abstineant, aut alia gravia obstant incommoda, prudentius forte erit sequi sententiam ad ?) relatam

ISola. Hie casus, qui perplexua vocari so let, rarissime eve-niet confessario, qui curara habet, ut nupturientes in confes-sione, regulanter octo diebus ante matrimonium instituenda (Sjn. 1) i (E c. p. 56), totius vita? peccata exponant. Cfr. V an de Hurgt n. 99, Peje n. 640 — 648, T r. de matr. p. 412 — 415, P 1 a n c h a r d n. 548— 552, Vecchiotti y. HI p. 259, Joder p. 28S , 286 et alios ad verbum Casus per plexus.

— 107 —

PAR© II.

DE MATRIMONII] INVALID!) EJUSQUE KEVALIDAITONE. M. '120—154.

Preen. „Non modica difficultas est in revaliclando matri-iDonio, ([iiorl nulliter contractuin fuit. Maxime prudentes sint parochi at confessani in explorando impedimento, quocum con-nubiuin celebratura fuisse opinantur, ne forte conjugibus pro-dant nuliitatis arcanum , quod insciis celari debet ad iliud saltern tempus, quo dispensatio impetrata vel vitium sanatuni fuerit. Itaque occurrentem ejusmodi casuin non omittent Ordinarii judicio accurate proponere , et quid agendum sit ab ejus cousilio expetere.quot; Syn. Uioec. p. 60.

Cftput I.

De agendi modo general! in matrimonio invalido.

n. 120-124.

120. Quienain circa matrimonium invalid um distingue 11 da sunt ?

R. I. Matri uaonium potest esse dubie aut certo invali-dum. I. Invaliditas est occulta aut publice nota , vel timor est ne bievi mamfestetur. 3. Impedimentum , quod matrimonio obstat, est solubile aut indissolubile. 4. Conjux uterque vel alteruter est in bona aut in mala fide, etc. F eye n. 595. Ahquis hie dicitur in mala Kde , si novit nullitatem matrimonii aut de ea fnndate dubitat; in bona fide autem , qui putat matrimonium suum validum esse.

121. (jua'iiam remedia adhiberi poxsunt, si matri-niouiuui est in valid inn ?

R. 1. Conjuges nonnunquam in bona fide reliiujui pos-

— 108 —

sunt. Z. Separentur tantum a thoro, seu perrnittatur ut tan-quam frater et soror cohabitent. Id tamen fere nunquam ex-pedit ob periculum incontinentise. 3. Separentur a vinculo, seu obtineatur declaratio nullitatis; cui tamen raro locus erit. 4. Revalidetur matrimonium.

Quodnam ex his raediis magis conducat, dependet a cir-cumstantiis turn impedimenti turn conjugum ; sed medium ordinan'uuj, si impedimentum est certum et solubile, erit matrimonii revalidatio. In casu difïicili consulatur Ordinarius.

122. Quid agendum est, si matrimonium est dubie inralidum

R. 1. In dubio positivo de valore matrimonii contract!, si inquisitione facta dubium perseverat, generatim judicandum est in favorem matrimonii , turn pro foro externo turn pro foro interno. Lig. n. 907, Hom. ap. trad. XVIII n. 36, 37. Vide casum in dubio de valore Baptismi in Tr. de matr. n. 92 p. 348, 349, Van de Burgt n. 130. Quandonam in dubio matrimonio actus conjugalis sit illicitus , vide T r. de matr. n. 47 et Lehmk. n. 842—844.

2. Si poenitens de valore sui matrimonii movet dubium fundatum , confessarius ei generatim veritatem aperire debet. Si vero motivum allegat infundatum , confessarius , quamvis judicet matrimonium esse invalidum , respondeat non esse hac de causa dubitandum , eumque ordinarie in bona fide relin-quat; nam ex monitione gravissima sequi solent incommoda. Cfr L i g. n. 616 et A n n o t. in T r. d e m a t r. 184, 185.

123. Quomodo agendum est, si matrimonii nnllitas est certa et publica ?

R. Statim partes separandse sunt a thoro et cohabita-tione , ut scandala et peccata evitentur. Separatio a cohabi-tatione hoc casu provisorie propria auctoritate fieri potest; il-lico autem recurratur ad Ordinarium (T r. de matr. n. 56 p. 192).

Peinde si impedimentum est solubile et nihil aliud obest.

— 109 —

petatur dispensatie ad revalidandum matrimoniura. Separatse maneant usque ad tempus revalidationis; si vero separari no-lunt, tarnen peti debet dispensatie , idque in supplica indi-cetur. — Si autem impedimentum est indissolubile, procu-randa est declaratie nullitatis; item quandoque si impedimentum est quidem ?olubile, sed gravia incommeda ex revalida-tione praevidentur, v. g. ob animorum discordiam , eb divor-tium civile verisimiliter futurum. Generatim tarnen, si impedimentum est dispensabile , partes tenentur matrimonium re-validare, prsecipue quando jam proles existunt. F eye n. 596 , Joder p. 247 sq.

124. Quid agendum., si invaliditas est certa sed occulta ?

R. I. Si utraque pars est in mala fide, separari debent saltern a thoro , atque illico petatur dispensatie. Separatie a cehabitatiene plerumque nen est facienda ; seandala enim et infainia inde erirentur, quum pro veris conjugibus habeantur. Periculum tamen incontinentia , quod ex cohabitatione exis-tere nescitur , quantum potest alio mode removeatur. — Si matrimonium revalidan nequil , rare permitti poterit ut tan-quam frater et soror cehabitent; sed consulatur Episcopus.

2. Si una tantum pars est in mala fide , hsec fere semper alteram partem de nullitate matrimonii celare debet ob gravia incommoda, quae ex manifestatione plerumque sequuntur. Debet tamen quomodocumque actum conjugalem ab altera parte petitum declinare, v. g. praetextu sanitatis, itinere instituendo; et si nullo modo copulam etc. effugere potest , ipsam de nullitate monere. Statim autem petenda est dispensatio , nempe dispensatie simplex, si parti inscise, impetrata dispensatione, nullitas aperiri potest; secus sanatio in radice {n. 130). — Si impedimentum est indispensahile, invaliditas matrimonii al-teri parti significari debet; raro tantum casu permitti potest ut convivant tanquam frater et soror , atque ordinarie nullitas debet declarari.

sunt. 2. Separentur tantum a thoro, seu perraittatur ut tan-quam frater et soror cohabitent. Id tamen fere nunquatn ex-pedit ob periculum incontinentia. 3. Separentur a vinculo, seu obtineatur declaratie nnllitatis; cui tamen raro locus erit. 4. Revalidetur matriraonium.

Quodnara ex his raediis magis conducat, dependet a cir-cumstantiis turn irapedimenti turn conjugum ; sed medium ordinan'um, si impediraentum est certum et solubile, erit matrimonii revalidatio. In casu difficili consulatur Ordinarius.

122. Quid agendum est, si matrimonium est dubie in validiim ?

R. 1. In dubio positivo de valore matrimonii contracti, si inquisitione facta dubium perseverat, generatim judicandum est in favorem matrimonii , tum pro foro externo turn pro foro interno. Lig. n. 907 , Hom. ap. trad. XVIII n. 36, 37. Vide casum in dubio de valore Baptismi in Tr. de matr. n. 92 p. 348, 349, Van de Burgt n. 130. Quandonam in dubio matrimonio actus conjugalis sit illicitus , vide T r. de matr. n. 47 et Lehmk. n. 842—844.

2. Si poenitens de valore sui matrimonii movet dubium fundatum , confessarius ei generatim veritatem aperire debet. Si vero motivum allegat infundatum , confessarius , quamvis judicet matrimonium esse invalidum, respondeat non esse hac, de causa dubitandum , eumque ordinarie in bona fide relin-quat; nam ex monitione gravissima sequi solent incommoda. Cfr. Lig. n. 616 et Annot. in T r. d e m a t r. /gt;. 184, 185.

123. Quomodo agendum est, si matrimonii millitas est certa et publica ?

R. Statim partes separandas sunt a thoro et cohabita-tione , ut scandala et peccata evitentur. Separatio a cohabi-tatione hoc casu provisorie propria auctoritate fieri potest; il-lico autem recurratur ad Ordinarium (Tr. de matr. n. 56 p. 192).

Peinde si impedimentum est solubile et nihil aliud obest.

— 109 —

petatur dispensatie ad revalidandum matrimoniuno. Separatae raaneant usque ad tempus revalidationis j si vero separari no-lunt, tarnen peti debet dispensatio , idque in supplies indi-cetur. — Si autem impedimentum est indiissolubile, procu-randa est declaratio nullitatis; item quandoque si impedimentum est quidem soluhile, sed gravia incommoda ex revalida-tione praevidentur, v. g. ob animorum discordiam , ob divor-tium civile verisimiliter futurum. Generatim tarnen, si impedimentum est dispensabile, partes tenentur matrimonium re-validare, praecipue quando jam proles existunt. F eye n. 596 , Joder p. 247 sq.

124. Quid agendum., si inTalidltas est certa sed occulta ?

R. 1. Si utraque pars est in mala Jide, separari debent saltern a thoro , atque illico petatur dispensatio. Separatio a cohabitatione plerumque non est facienda ; scandala enim et infamia inde orirentur, quum pro veris conjugibus habeantur. Periculum tarnen incontinentiae , quod ex cohabitatione exis-tere noscitur , quantum potest alio modo removeatur. — Si matrimonium revalidari nequit , raro permitti poterit ut tan-quam frater et soror cohabitent; sed consulatur Episcopus.

2. Si una tantum pars est in mala fide , haec fere semper alteram partem de nullitate matrimonii celare debet ob gravia incommoda, quae ex manifestatione plerumque sequuntur. Debet tamen quomodocumque actum conjugalem ab altera parte petitum declinare, v. g. praetextu sanitatis, itinere instituendo; et si nullo modo copulam etc. effugere potest , ipsam de nullitate monere. Statim autem petenda est dispensatio , nempe dispensatio simplex, si parti insciae, impetrata dispensatione, nullitas aperiri potest ; secus sanatio in radice {n. 130). — Si impedimentum est indispensahile, invaliditas matrimonii al-teri parti significari debet ; raro tantum casu permitti potest ut convivant tanquam frater et soror , atque ordinarie nullitas debet declarari.

— no —

3. Si utraque pars est in bona fide , et impedimentum so-luhile, quaraprimum petatur dispensatio ; partes autem ple-rumque relinquantur in bona fide, donee dispensatio fuerit obtenta. Ex monitione enim magna saepe mala sunt timenda , v. g. quod peecata hucusque materialia Hent fonnalia , quod vir, intelligens se liberum , uxorem relinquet, quod alias nup-tias inibunt in damnum prolium. Petatur autem dispensatio simplex , si aft obtenta utraque pars de matrimonii invalidi-tate moneri potest; sanatio in radice , si una tantum pars moneri potest; sin neutra pars neque postea quit raoneri, relinquantur in bona fide. — Si impedimentum est indissolu-hile, generatim in bona fide relinquendse sunt. Cfr. Peye n. 597 — 599, Van de Burgt n. 102, 103, T r. de matr. n. 93, Aertnijs n. 657, 658, Gasparri n. 1121.

— Ill —

(iT A put II.

De modo revalidandi matrimonium. n. 125-145.

NOTITIA GENERALIS.

De cansis nullitatis et de modia revalidationis. n. 125 et 126.

125. Quanam causte invaliditatis malrimonii Kic dis-tingueudfe sunt ?

R. Qu amvis oumia impedimenta dirimentia ssepe redu-cantur ad uiuim , scilicet inhahilitatem per sonar um; ubi agitur de raatrimonio revalidando, attenditur ad quatuor conditiones , qute in matrimoniali contractu requiruntur. Unde pro diverso conditionis defectu distinguitur invaliditatis causa triplex : 1. defectus consensus j 2. inhabilitas personarum ob impedi-menluin dirimens, etiam ob impotentiam; 3. defectus formae Tridentinfe. Cfr. A n n o t. in T r, de matr. p, 170, 171.

126. (^uid est inatriinoiiiani revalidare; et quotu-plici modo perfici potest ?

R. Est matrimonium ex integro denuo contrahere. Quia autem matrimonium est Saeramentum, sequitur, curandum esse , quoad potest , ut eo momento quo matrimonium validator, partes, aut saltern pars revalidationis conscia , sint in statu gratiee.

Modus est triplex; 1. Consensiis renovatio privata seu clan-destina ab utraque vel ab una tantum parte. 2. Consensus renovatio in forma Tridentina, seu coram parocho et testibus. 3. Sanatio in radice, qua una vel quandoque utraque pars solvitur a consensus renovatione, ac matrimonium una vel utraque parte inscia redintegratur acsi ab initio fuisset vali-dum \n. 135 sqï). Qui convalidandi modus adhiberi debeat in triplici invaliditatis causa, exponitur in tribus articulis.

A KT. r.

De revalldatlone matrimonii invalldl vx defertu conHenNus. u. 123.

Pran. Ad legitimum consensum requiritur, ut quis li-bere, interne et externe consentiat in substantiam matrimonii. Variis itaque raodis iste consensus excludi potest, v. g. per Actionem, errorem, metum, amentiam ; item si apponitur conditio substantise matrimonii repugnans. Cfr. An not. etc. p. 100, 101.

127. Quomodo revalidari debet matrimonium, quod invalide contractum est ob defectum consensus.''

R. 1. Si consensus defuit in utraque parte, debet utra-que consensum renovare; nam sine mutuo consensu nullus contractus potest existere.

Si defuit in una tantum parte , ex communi et veriori sen-tentia (Lig. n. 1114, Horn. ap. tract. XVIII n. 80) satis est, ut ista sola consensum renovet, dummodo altera pars consensum non revocaverit. Ratio est, quod ad valorem contractus non requiritur consensuum simultas physica, sed suf-ficit moralis; quae adest, si consensui unius non revocato (i. e. antea pra;stito et nunc quidem prseterito sed virtualiter per-severanti) accedit consensus alterius (T r. de matr. n. 34 114). Consensus autem unius virtualiter perseverat quamdiu compartem ut legitimum conjugem tractat, seu quamdiu consensum positive non revocaverit, quamvis habeat interpretati-vam dispositionem non consentiendi, si matrimonii nullitatem cognosceret. Nihilominus quum agatur de Sacramento, prsestat certo, ut etiam altera pars consensum renovet, si absque gravi incommodo de matrimonii nullitate certior fieri possit. Magna tamen ssepe obstant incommoda, v. g. timor ne turbetur pax domestica, ne diffametur pars quae tempore nuptiarum consensum non dedit, ne pars inscia non possit adduci ad consensum denuo praestandum.

— 113 —

2. Si invaliditas est occulta, sufficit ut utraque aut una pars consensum externe renovet privatim seu clandestine. Signum tarnen externum nunquam deerit; nam consensus exprimi potest non tantum verbo, sed et facto, v. g. voluntaria coha-bitatione, copula habita animo consentiendi in matrimonium. Expedit tamen, si commode fieri potest, üt consensus reno-vetur coram parocho vel confessario.

Si invaliditas est puhlica et partes adstringuntur decreto Tridentino, consensus pranstari debet coram parocho et testi-bus [n. 14.4). Cfr. Lig. I. c., Ben. XIV lnst.it. eccl. 87 n. 62 sq., R es p. ad Q. B. p: 465 .. V a n d e B u rg t «. 105— 109, Tr. de matr. p. 854—356, Peye n. 760, Aert-nijs n. 661, Lehmk. n. 825, Joder jt). 202 sq., Gas-parri n. 1141 sq.

ART. II.

De revalldatione matrimonii invalidi ex inhabilltate perNOiiarum. n. I9S—13i».

NOTITIA GENERALIS. N. 128—130.

128. Quid semper requiritur, ut matrimonium ex inhabilltate personarum invalidum revalidetur ?

R. Requiritur: 1. Ut partes consensum naturalem in debita forma dederint, eumque non revocaverint. 2. Ut in-habilitas sit ablata aut remotione causae, v. g. ligamen per mortem conjugis, aut dispensatione. Etenim si impedimen. tum nullo modo auferri potest , matrimonium revalidari ne-quit. De defectu autem consensus naturalis vel ejus revoca-tione actum est in articulo 1°; de defectu debitae formse dicetur in articulo III⁰.

129. Au requiritur reuovatio cousensils , ut ejus-modi matrimonium, sublatu impedimento, revalidetur ?

R. Ex natura rei non videtur exigi saltern a parte iin-

8

pediraenti ignara; per se tarnen ex positivo, Ecclesia voluntate requiritur in dispensatione simplici [11. 131). Non requiritur ex natura rei, ut pars impedimenti ignara consensum renovet, quia consensus ab initio prtestitus fuit verus et naturalis, at-que, ut supponitur, virtualiter perdurat; erat quidem ineffi-cax ad producendum contractum matriinonialem, quia obstabat iinpedimentum; at, quum non fuerit revocatus, persistit, ideo que amoto impedimento evadit efficax, atque producit matri-monium quando pars impedimenti conscia suum consensum praestat. Hoc confirinatur ex eo quod Ecclesia dispensat a re-novatione consensus in sanatione in radice, etiam quandoque in simplici dispensatione. Ben. XIV Const. Elsi mairimo-nialis § 7 (Bull. I. XI p. 258), Instit. eccl. 87 n. 80, Lig. n. 1115, Hom. ap. trad. XVIII71. 81, Van de Burgt n. 1116, l'eye n. 764, Gasparri n. 1130, Lehmk. n. 825 (2), D ■■ A n n i b al e n. 483 , Tr. de mat r. p. 357, 358.

Nota. Isti auctores requirunt tarnen consensus renovatio-nem utriusque partis, si agitur de impedimento juris naturalis vel divini v. g. ligaminis. Pu Uit autem Gasparri n. 1137, consensum, qui non obstante impedimento ligaminis perdurat, atnoto impedimento malrimonium constituere, si Ecclesia velit a consensus renovatione dispensare.

130. Quotuplex est tlispensationum geuus ad re-validandum matriiiionluni irritum ex impedimento juris ec-clesiastici ?

R. Quum impedimenta ecclesiastica potestati voluntati-que Ecclesite subsint, ac consensus naturalis perseverare sup-ponatur, etiam a superioris dispensantis voluntate dapendet, utrum matrimonium revalidetur sola remotione impedimenti an insuper requiratur consensüs renovatio unius aut utriusque partis.

Unde duplex est dispensationuin genus: 1. simplex dispen-satio, qua per se exigitur consensus renovatio ab utraque parte; 2. dispensatio seu sanatio in radice, qua consensus re-

— 115 —

novatio unius aut utriusque per se remittitur, ac tolluntur omnes effectus qui ex matriiuouio invalido secuti sunt, acsi ab initio fuisset validum.

§ 1-

DE REVAU3ATI0NE PER SIMPLICEM DISPBNSATIONEM.

N. 131 — 134.

131. Ah fulminata dispensatione debet utraque pars cousensum reuovare ?

R. Affirmative ex voluntale Ecclesice, etiam in casu quo una pars est nullitatis inscia. Ecclesia enim , nisi aliud in dispensatione particulari sit statutum, ex jure communi vult, ut, remoto etiam impedimento, consensus non fiat efficax, nisi novus consensus exprimatur (Ben. XIV Instit. eccl. 87 n. 08); prseterea in rescripto dispensationis simplicis additur clausula: Malrimonium cum eaclem mullere et uterque inter se de novo secrete contrahere valeat. Cfr. Lig. n. 1115.

132. An pars igoara debet certior reddi de nulll-tate matrimonii , antequam novum consensum preestat ?

R. Sententia communior et probabilior affirmat, matrimonii invaliditatem debere cognosci ab utraque parte, non autem causam invaliditatis. Ratio est, quod qui putat matri-monium suum validum esse, non potest novo actu voluntatis in novum contractum consentire seu habere intentionem effi-ciendi matrimonium. Prseterea certioratio expresse requiritur per clausulam : Dicta muliere (vel viro) de nullitate prioris consensus certiorata. Hsec autem est vera conditio. Ben. XIV I. c. n. 67 sq., Lig. I. a, Attamen S. Poenitentiaria nostris temporibus banc clausulam mitigavit addendo : Et quatenus lime certioratio absque gravi periculo fieri nequeat, renovato consensu juxta regulas a prohatis auctorihus traditas.

Dicitur : non tarnen causam. invaliditatis; nam causam ma-nifestare nullius necessitatis est , imo periculis plenum , si

causa est peccatum; quare ponitur clausula: Dicta muliere cle nullitate prions consensus certiorata, seel ita caute ut latoris delictum nunquam detegatur.

133. Quomodo pars inscia de matrimonii nullitate debet certior fieri et consensum reuoyare ?

R. 1. Modus quo reapse prsestatur novus consensus, independens a priori, crimen absconditur et pars inscia certior redditur, est hie: Pars conscia dicat alteri: Quando matrimo-nium celehravi, non dedi verum consensum; peio renovemus consensum. Vel: Dixit viihi confessarius, matrimonium nostrum non esse validvm; renovemus consensum. Si altera pars se para-tam exhibet, dicat raaritus: Accipio te in uxor em. Uxor vero: Accipio te in maritum. Hspc omnia sitie mendacio dici possunt; nam verus consensus appellari nequit, qui rite prsestitus non est. Ben. XIV Instil, eccl. 87 n. 73, 78. Hie modus de se semper adhibendus est; verum, quia saepe sine periculo fieri nequit, alii modi ab auctoribus indicantur, scilicet:

2. Dicat: Aug or scrvpulis de valore nostri malrimonii, ideo-que pro men consolatione ad pacandam conscientiam denuo con-sentio in matrimonium et accipio te in conjugem. Vein idem in me facere? Si altera pars annuit, utrimque habetur novus consensus a priori independens.

3. Dicat: 8i nullum, esset nostrum matrimonium, tamen te acciperem in conjugem et revera accipio; nonne etiam tu similiter facis ? Si altera pars inde dubium suscipit de valore matrimonii et assentitur, novus habetur consensus in utraque parte, conditionatus quidera sed tequivalens absolute.

Si in rescripto requiritur, ut pars ignara certioretur seu certa reddatur de nullitate matrimonii, duo posteriores modi non videntur posse adhiberi; nam quamvis consensus dici pos-sit sufficiens et a priori independens , in secundo modo eoque magis in tertio pars inscia dici nequit nullitatis matrimonii certior fieri; summum redditur dubia.

134. Quomodo agendum , si primo modo memorato pars

— 117 —

inscia certior fieri neqidt, quia grave lualuni tiniendum sit/'

Grave malum hie timendum est, si prfevidetur, compartem dissensum potius quam consensum daturam esse, aut earnquot;ad-ductum iri iu pessiraam suspicionem erga coiijugeiii vel in scandalum.

R. I. Si res moram patitur, petat coufessarius a S. Sede aut ab Episcopo (¹), ut remittat couditionem certioratioms et dispenset in radioe; ])ars autem consuia copulam sub aliquo prastextu evitet. Ejusmodi dispensatione irapetrata et fulmina-ta, satis est ut sola pars conscia consensum renovet v. g. coram confessario, aut per copulam habendam animo consensum renovandi, imo per factum cohabitationis.

2. Si copula cum comparte tamdiu evitari nequit „censetur S. Sedes relaxare prtefatam conditionem .... cum tunc sit mo-raliter impossibilis.quot; (Ijig- 1117). Consensus igitur reno-vetur, quantum iieri potest, utendo uno ex modis n. 133 indicatis, aut sola copula animo conjugali perficienda.

Nola. Coufessarius, ut ejusmodi difficultates praecaveat, ante petitionem dispensationis diligenter inquirat de disposi-tione compartis. Si infamiara vel scandalum timet, id indicet in supplicatione atque petat dispensationem in radice. Cfr. Van de Burgt n. 118, T r. de m a t r. /gt;. 359 , F e j e n. 762, 763, Gasparri n. 1132.

§ 2-

J)e revalidationk pkr sanationem in radice. n. 135—138.

135. J. Quid est sanatio in radice. 2. Quinam sunt ejus ettectus ?

II. Ad l^ura Est dispensatio impedimenti dirimentis, quae

¹

Episcopus noster liabet facultatem sauandi in radice, si a renova-tioue consensus timetur scandalum, casu quo matrimonium est invalidum ob irnpedimentum occullum affinitatis illicitae. Cfr. n. Iü7.

— 118 —

sanat radicem matrimonii (i. e. consensum ab initio vitiose seu inefficaciter prsestitum) non tantum in futurum, sed quoad ef-fectus productos etiam in pneteritam.

Ad 2^um 1. Tollit impedimentum. 2. Sanat consensum ab initio inefficaciter prsestitum sed perseverantem. 3. Insuper retroagendo operatur in prseteritum et fictione juris (¹) delet efFectus (i. e. illegitimitatem prolium) quos matrimonium in-validum produxerat.

Unde dicitur operari in futurum ex mme, i. e. efficit, ut matrimonium a momento sanationis sit validum vi consensus antea dati et perseverantis; et operari ex tune, i. e. non quod efficiat ut matrimonium invalide contractum valide initum sit (quod enim factum est infectum haberi nequit), sed quia fictione juris quoad efFectus censetur initum sine impedimento dirimenti, ita ut proles plenissimo jure fiat legitima, acsi nata asset ex matrimonio jam ab initio valido. Id docet Ben. XIV Const. Etsi matrimonialis § 7 (Bull. I. XI p. 259): „Per earn (dispensationem in radice) non fit, ut matrimonium, milliter contractum, non ita fuerit contractum, sed effectus de medio tolluntur, qui ob hujusmodi matrimonii nullitatem ante indultam dispensationem atque etiam in ipso matrimonii contrahendi actu producti fuerunt.quot;

136. Quomodo sanatio in radice differ! a simplici dispensatione ?

R. 1. Sanatio in radice a neutra parte requirit renova-tionem consensus, nisi aliud statuatur; sed simplex dispensatie renovationem ab utraque parte exigit, nisi contrarinm in-dulgetur.

2. Sanatio in radice babet vim retroactivam, i. e. effectus

¹

„ Fictio juris est legis adversus veritatem in re possibili aoexjusta causa dispositio. Unde natura fietionis juris in eo cousistit, ut esse fiu-gatur quod revera non est, licet esse possit, in ordine ad aliquem juris effeetuni ex justa causa inducenduni.quot; Reiff. lib. I tit. U n. 176. Quaro dicit Craisson Manuale jur. can. n. 5738: „Fictio juris est indubitatse falsitatis assumptie ad inducendum ex justa causa aliquem effectum sequi-tati naturali non repuguantem.quot;

— 119 —

laatrimonii invalidi ut non secuti considerantur, unde per se prolem antea susceptam legitiinat; in dispensatione vero sim-plici proles non legitiinatur nisi per specialem deciarat.ionem aut per subsequens matriraonium. Vide An not. etc. p. 235.

137. Quainam nolanda sunt de couseusiis renovatione , si matrimonium sanatur hi radice ?

R. 1. Consensus renovatio ssepe a neutra parte exigi-tur, interduin ab una parte, prsesertim si inalae fidei fuerit tempore celebrationis matrimonii, et si parata sit consensum renovare. Quando renovatio prtescribitur, ad valorem perfici debet; secus certe utilis est.

2. Si consensus a neutra parte exigitur , matrimonium sanatur in radice per ipsam sanationis fulminatiunem; sin unius partis novus consensus praescrijitus est, sanatur eo momento quo post fulminationem consensus renovatur.

3. Si plura matrimonia in globo sanantur, a neutra parte renovatio consensus exigitur. Cfr. u. 138 ad 4.

138. (Juas couditioues requirit sauatio in radice ?

R. I. Ut consensus vere matrimonialis fuerit tempore

celebrationis matrimonii ab utraque parte datus, nec postea revocatus. Hsec conditio ex rei natura postulatur: consensu enim deficiente, deficit radix, qua: sanetur; — consensu dato, postea tamen revocato, deficit nunc consensus; matrimonium autem sanatur ex nunc.

2. (Jt partium conjunctio non fuerit manifestus concubina-tus, sed ab initio habuerit formain (speciem seu figuram) matrimonii , qua pro veris conjugibus habitte fuerunt. Species extrinseca matrimonii generatim consistit in eo quod partes consensum exprimunt in forma subslantiali. Unde in locis, ubi non viget lex clandestinitatis , nuptine habebunt speciem matrimonii, si mutuus consensus de se validus clandestine ex-pressus fuerit, licet ob impedimentum dirimens esset invalidus. In locis vero decreto Tametsi subjectis aderit species matrimonii, si hujusmodi consensus datus fuerit in forma Tridentina.

— 130 —

Nol a. Ista conditio non est essentialis. Hinc nonnunquatn sanantnr raatriinoniii mere civilia, dummodo consensus vei'e matrimonialis sit praestitus, et scandahim auferatur vel non oriatur, v. g. qnando utraque pars legi Tridentinse subjecta est, et una aut monere nequit, aut non potest adduci ut consensnm in formn Tridentina renovet, in matrimonio tarnen vult permanere, atque scandalum aul non orietur, quia in loco, ubi nunc sunt, publice habeutur pro conjugibus et occultum est clandestinitatis vitium, aut avertitur per convalidationis factse divulgationem. Keye p. 793.

3. Ut uiatrimonium tempore contractus priraitivi fuerit in-validum ex solo impedimento ecclesiastico. Nam matrimonium ab initio nullum ob impedimentuui juris naturalis vel divini v. g. ligamiuis, quod deinde mortuo conjuge cessavit, in ra-dice sanari nequit, quia Ecclesia super hujusmodi impedimento dispensare non potest, ideoque neque dispensationem per fic-tionem juris retrotrahere ad initium matrimonii.

4. Ut adsit gravis et urgens causa; qualis erit: a) Si nul-litas matrimonii, uni parti nota, non potest sine periculo gravis incommodi alteri manifestari, v. g. si oritur ex impedimento occulto affinitatis illegitimse (¹). b) Si nullitas utrique parti nota est, et una pars adduci nequit ut aliquo modo consensum renovet in forma Tridentina (vide Not am ad 2), attamen consensum non revocavit et in matrimonio permanere vult. c) Si utraque pars est impedimenti inscia atque moneri nequit, aut quia periculum est, ne nullitate cognita ab in-vicem discedant, aut quia nullitas orta est ex culpa Ordinarii , parochi vel confessarii. In hoe autem casu, si nullitas provenit ex culpa aliorum , S. Sedes aliquando conjuges in bona fide relinqui jubet, aliquando sanat in radice in forma gratiosa , aliquando dat Ordinario indultum sanandi matrimo-nia in singulis casibus, pro quibus ad ipsum recurretu'-. Cfr. de sanatione in radice Sanchez lib. VIII disp. VII n. 4,

¹

Hoc casu dabitur aut sanatio in radice et parti impedimenti con-scite ssepe imponetur consensus renovatio, aut dispensatie simplex et re-mittetur conditio certiorandi alteram partem.

— 121 —

Ben. XIV hist it. eccl. 87 n. 80, Syn. Dime. lib. XIII cap. XXI n. 7, Res p. ad Q. B. p. 506, Van de Burgt n. 119, Tr. de matr. 419 sy., Ban gen III p. 157 sq., Feye n. 765 sq., Gasparri n. 1148 sq., Aertnijs n. 662, 664, 637, Gury t. II n. 901 sq., Vecchiotti V. HI p. 377 sq. , Fjehmk. n. 828 sq.

No la 1. Animadvertil Gi ovine t. I § 332 « 3/a 617: Quodsi impediraentum de facili publicum reddi , aut saltern conjugi iguaro lapsu temporis enuntiari possit, uon satis con-sulitur ejusmodi conjugura et prolis necessitali petendo dis-peusatioiifnj in radire in foro tantum conscientire, (piae in i'oro fori suffrngari ncquit. Quare in laii eventu neeessuin est, ut impetretur sanatio in radice valitura quoque pro foro ex-terno; et tunc opus est, ut confessarius sunm poenitentetn impedimeuti conscium raoneat, ut rem secrelo patefaciat pro-prio Antistiti, qui ita se gerere potest , ut res adhuc iKnota maneat.quot; etc. C'fr. Feye «. 7 73.

2. Sanatio in radice aliquando conceditur uno conjuge de-functo ad legitimandam prolem. Veruin eo casu non est pro-prie matrimonii sanatio, sed solum prolis legitimatio per dis-pensationem legis irritantis uli ex lunc. Gasparri n. 1151, Feye )i. 767.

A. RL'. 111.

rcvnlidatiour inatriiiionii invalidi v\ clofeetu forinif'. it. 1.1» -145.

139. Quomodo revalidari debet matrimonium sola causa clandestiuitatis iuvalidum ?

K. Si partes subjectEe sunt legi clandestiuitatis, de se utraque consensuin renovare debet conmi ])arocho vel alio sacer-dote legitime deputato et duobus testibus secundum ritura Ri-tualis Romani; idque publice aut occulte, prout nullitas matrirao-nii est publico, aut occulta. Ratio est quia in priori casu scanda-lura est auferendum , in posteriori vero casu scandalurn prseca-vendum et fama partium servanda. Cfr. Resp. ad Q. B.480.

1-10, Quid agendum , si nullitas est publica, et utraque vel altendra pars consentit ad renovandum consensum coram pa*

rocho, sed renuit pevgere ad ecclesiam ?

R. Conjungendi sunt in alio loco, v. g. dotni suee, in domo parochi; attaineii si nullitas matrimonii est notoria, revalidatio fiat pubiice, v. g. adsint graves testes , per quos revalidatio divulgetur quantum ad scandalum amovendum ne-cesse est. Ex licentia auteui Ordinarii convalidatio secreto fieri potest, raodo scandalum alia ratione removeri possit, et quam-pritnum removeatur. Id constat ex. declaratione Cötv/. Caprara n. 7. Cfr. Van de Burgt n. 110 et Moser p. 194.

Nota. Quamvis catholicorum matritnonia ex praescripto Syn. Dicec. j). 60 in ecclesia celebrari debeant, aliud permittitur ob causam urgentem. Vide A n n o t. etc. p. 83 Ad 4^um.

141. Quid agendum, si una aut utraque pars nullo modo consensu in renovare vult coram parocho

R. 1. Si una tantum pars renuit, annitendum, ut con-sensum det per procuratorem aut saltern per litteras. Si ne-que eo adduci potest, esperimentum faciendum, num dispen-satio in radice impetrari possit. Card. Caprara l. c. n. 10,11.

2. Si utraque pars abnuit, matrimonium revalidari non po-test, quum ab Ecclesia in tali casu dispensatio non concedatur.

142. Quid agendum confcssario, qui delegit matrimonium occulte inoaliduw es.se oh irnpedimentum clandestiuitatis ?

K. Inducat partes, ut consensum renovent secreto co-ram parocho et duobus fidis testibus. Si vero nolunt contra-here coram parocho cui nullitas ignota est, volunt autem coram confessario , iste petere debet ab Ordinario facultatem assistendi illis nuptiis cum duobus Hdis testibus. Quid de inscriptione ejusmodi matrimonii ? Vide n. 145 ad, 2 Cfr. Resp. ad Q. B. p. 481.

143. (juomodo revalidari |gt;otes1 matrimonium ex clan-destinitate inoalidurn , si partes non adstringuntur lege Tridentina ?

Casus est : Pars catholica et alia hccretica clandestine matrimonium inierunt in loco, ubi raatrimonia mixta clandestine

— 123 —

contracta sunt invalida , v. g. in Belgio; postea domicilium vel quasi-doinicilimn acquirunt in loco , ubi decreto Tametil non ligantur, uti in plerisque locis patriae nostrse.

R. Impetrata dispensatione super religione mixta, con-sensum renovent coran) parocho. Quamvis de se illicite, pos-sunt valide consensu in renovare inter seipsos turn verbis turn factis, etiam sela cohabitatione vel copula maritali, modo ejus-modi actus fiant animo matrimonii celebrandi vel consensus renovandi.

Eevalidari quandoque potest per sanationero in radice. Cfr. Van de Burgt n. 110 —115, Gury t. II n. 892 sq. , Gasparri n. 1146, Lehmk. n. 824, Tr. de matr. p. 353 Q. 1°, Aertnijs n. 665, 666.

141. Quaritur generatim , num forma Tridentina obser¹ vari clebeat in revalidatione matrimonii.

R. 1. Si utraque pars tempore revalidationis (*) Huhji-citur legi Tridentina; et matrimonii nullitas est publïca, de se consensus prsestandus est ab utraque parte publice coram parocho et testibus. Ordinarius potest tarnen permittere, ut omis-sis publicationibus consensus renovetur secreto coram parocho et fidis testibus , modo deinde per prudentem divulgationem scandalum auferatur. Gfr. n. 140. Quid, si non subjacent legi Trid. ? Vide n. 143.

2. Si matrimonium jam celebratum est in forma Tridentina et ejus nullitas est occulta , consensus inter solas partes secreto renovandus est (Ben. XIV Instil, eed. 87 n. 62 6q.). Quem ut rite prsestent, opportune instruuntur ; imo, si facile fieri possit , interdum utiliter consulitur, ut eum renovent saltem coram confessario. Cfr. n. 127 , Feye n. 776 , Lig. n. 1110, 1112, Gury t. 11 u. 898, 899.

¹

Agitur liini de matriiiiouio, quod revalidatur siuo dispeusatione, v. g. (|iiod tuit. invalidnni ob defectum conseasiis, vel ob nou observa-tani forniam Trid., turn de matrimouio , quod revalidatur post l'ulnüna-tionem dispensationis, uecessaria; ad aufereudum impedimentum.

— 124 —

Nota. Utrum nullitas sit publica an occulta, dependet ab impcdimento quod matrimonio ubstat. Observandum tarnen , super impedimcntis natnra sua publicis, contracto matrimonio sfepe dispeusari pro foro interno. Cfr. n. 14 et 59. In dubio, utrum impedimentum sit publicum an occultum , item si ti metur ne occultum postea innotescat, tutins saltem est, ut revalidatio fiat in foro externo. Cfr. n. 138 Nota 1, p. 131.

145. Quid observandum (le iuscriptioiie niatrlmouii revalidati in libro matrimoniorum ?

R. 1. Si inatrimonium antea celebratum fuit in forma Trid. et nullitas fuit publica , inscribitur cum dispetisntioiiis men-tione, die et anno ac parochi et testiuin nominibus in con-sueto libro et additur simul relatio ad priorera inscriptionern, cni priori inscriptioni adjicitur in raargine revalidatie peracta (¹). Quando matriraoniura in alia parochia invalide contractura fuit , hujus loei parocho convalidatio significanda est, ut earn in suo libro adnotet. Si nuptiarum iuvaliditas fuit occulta, nihil est notandum. Feye n. 775 , 778 , Gasparri n. 1050, Joder 199, 200.

2. Quando inatrimonium , nondum conlractum in forma Trui., in ea forma publice celebratur, consueto naodo inscribitur; quando autem secreto revalidatum est [n. 142), parochus vel alius sacerdos delegatus ad Ordinariura mittere debet conjugii scriptum docuraentum cum annotatione loei, temporis, nomi-num conjugum , suiipsius et testium, ut inscribatur in libro matrimoniorum secretorum. Cfr. An not. etc. p. 230.

¹

Nota in margine adjeota concipi potest his verbis: Uic ... jmblicc convalidatum est hoc inatrimonium, quod fuit, nullum ob impedimentum .... Vide in hoc rcgistro p. . . .

— 125 —

(CApilt 111.

De supplica dispensationis ad convalidandum matrimonium. n. 146^148.

146. Qucmam observanda snnl in supplica , qua pefilur convalidatio matrimonii per simpliceiu dispensatio-nem ?

R. 1. Petenda est dispensatio pro foro externo aut iti-terno, quandoque pro utro(jue foro, prout luatrimotiii invali-ditas est publica vel occulta , aut publica et occulta siraul (si nempe validitati obstat impedimentum publicum et impe-dimentum occultum). Eudem pro diverso foro exprimi debent quie Part. I Sect. l^a cap. II et III sunt enumerata.

2. Varise circumstantice sunt addendse. Matrimonium ; a) sit-ne contractum bona fide saltern ex parte unius, an cum scien-tia impedimenti j b) num prsRinissis denuntiationibus aut saltern iis dispensatis et in forma Tridentina (¹); c) num spe facilius dispensationein obtinendi; d) num sit consummatum, idque mala fide saltern unius partis [n. 25). Num proles sit suscepta. Num partes etiamnunc sint in bona fide.

3. Quantum ad impedimentum quod validitati matrimonii obstat: quodnam et quale sit; Tiuin in eo jam dispensatum (*), et quare dispensatio fuerit invalida ; attendatur simul , num forte matrimonio invalide contracto supervenerit aliud impe dimentum.

4. Quod attinet ad causafi sen motiva, qute pro matrimonio revalidando allegSri possunt , vera causa est ipsa re^alidatio matrimonii bona fide et publice servata Tridentini forma contracti , quia ejus dissolutio vix fieri potest sine publico

¹

Juvat addere pro foro ext.eruo, quo die matrimonium sit ceiebra-tum aut dispensatio anterior noncessa.

— 126 —

scandalo et gravi damno praesertim feminae [n. 43) ; item le-gitiraatio prolis , matrimoninm civile jam initum , periculum incontinentise aut concubinatus.

5. Insuper parochus aut confessarius advertat, mm utra-que pars sine scandalo vel alio gravi incommodo consensum renovare queat. Quodsi non possit, petat simul , ut consensus renovatio uni parti remittatur, aut sanatio in radice con-cedatur. Van de Burgt n. 120, 121, F eye ra. 677, 678, Joder /gt;. 195 IV.

147. Qumnam. observanda mnt , si pelüur sa initio ill

radice ?

R. Prreter enumerata n. 146 exponendura est:a)num verus consensus tempore celebrationis matrimonii datus sit et etiamnunc perseveret ; b) num conjunctio ab initio habuerit speciem externam matrimonii; c) num partes sint in bona fide; atque d) utrum ab utracjue an ab una tantum parte renovatio consensus peti nequeat. De hisce autem , quae , ut sequitur ex conditionibus n. 138, sunt sanationi in radice spe-cialia, ssepe satis constat ex casus expositione; quare tune ne-cesse non est, ea expresse repetere. Van de Burgt «.122 c), Gasparri n. 1161.

Formiilee fliApeiisatioiniui ad coiivalitlaiidiini iiintrimoniiiiii. n. I-AS.

I FORMULA

peiendcR dispensationis simplicis pro foro externo , matrimonio bona fide contracto et consummato.

lllustrissime ac Reverendissime Domine ,

Petrus Beuk, natus in Berkel, Eetatis 27 annorum , et Maria Catliarina Den , nata in Enschot , tetatis 26 annorum , parochiani mei , prsemissis proclamationibus et nullo detecto impedimento {aul dispensatis proclamationibus) die 20 Maii anni 1892 in facie Ecclesiae matrimonium bona fide celebra-

— 127 —

runt, illudque eadem bona fide consuimuarunt, ac prolem inde susceperunt.

Obstat vero iinpediraentum consanguinitatis in gradu ((uarto lineae collateralis, uti ex schemate adjecto patet; (|Uod quum partibus hodie innotuerit, matrimonium ejusmodi convalidare cupiunt. {Aid : Obstat vero impedimentum affinitatis illicitae in secundo gradu , ante eorum matrimonium plurimis ex raeis parochianis notum , ortum ex copula fornicaria oratricis cum con-sobrino oratoris habita; super quo dispensatio petita non fuit).

Quare humillime Illustrissimce Reverentiae Vestrse supplicant, ut vi Indulti Apostolici dispensationem super hoe im-pedimento una cum legitimatione prolis ipsis concedere dig-netur, ita ut valeant matrimonium denuo in facie Ecclesiae contraliere.

Causae sunt: 1. matrimonium civile initum; 2. prolium le-gitimatio ; 3. scandala et damna gravia evitanda. Cfr. n. 43.

Orator possidet etc. n. 58 p. 59.

II FORMULA

petendtr dispensalionis simplicis pro foro externo, matrimonio mala fide contracto et consummato.

Illustrissime etc.

Petrus etc.....in facie Ecclesiae celebrarunt matrimonium

conscii, quod inter ipsos erat, impedimenti consanguinitatis etc. , illud mala fide consummarunt , indeque prolem susceperunt, atque in putato matrimonio hucusque perseverarunt; illa tamen peccata non corainiserunt animo facilius dispensationem impetrandi.

Quare humillime etc.

— 128 —

III FORMULA

petenda dispensationis simplicis pro foro interno, malrimonio bona fide conlracto.

[llustrissirae etc.

Titius et Bertha, dicecesis Vestrre snbditi, luatrimonium invalide contraxerunt; nam obstat impedi men turn criminis ortum ex copula inter oratores viva Titii uxore habita cum prorais-sione matrimonii data et acceptata et machinatione solius Titii in vitara uxoris, cujus mors inde secuta est. Matrimonium prnemissis denuntiationibus in facie Ecclesiie bona fide ob ig-norantiam juris contraxerunt et consummarunt, indeque pro-lem susceperunt. Impedimentum est occultum, nec adesi; ma-nifestationis periculum.

Quum vero sine gravi scandalo et infamia separari non possint, neque dispensatie ob periculum incontinentise difiwri, donee S. Sedes dispensaverit (¹), Illustrissimse Reverentise Ves-trse humillime supplicant, nt sublato per dispensationena im-pedimento, et legitimata prole, renovatione consensus matrimonium convalidare valeant.

Causae sunt etc.

IV FORMULA petendee dispensationis in radice pro ioro interno.

Illustrissime etc.

Titius et Bertha, dicecesis VestrsR subditi , cum vero et sin-cero utriusque consensu, qui etiamnunc perseverare asseritur, pramissis proclamationibus matrimonium in facie Ecclesi» contraxerunt et consummarunt. Matrimonium autera est invalidum ob affinitatem illicitam primi gradus lineas collateralis, ortam ex copula fornicaria Titii cum sorore Berthae; cujus impedi-inenti Bertha prorsus est inscia. Impedimentum est omnino

¹

Vide de Ordinarii potestate iu hoc casu n. 158.

— 129 —

occultum, neque adest manifestationis periculum. ₉

Orator, tnatrimonium convalidare oupiens , fundate timet, ne putata uxor, si ab ipsa utcuiuque consensus renovatie peta-tur, aam praestare renuat; aut saltern ne pax domestica ob violentas suspiciones [vel: neerbos compartis mores) gravissime perturbetur.

Quare orator, exoptans in gratiam Dei redire, coiapartem gratiarnm matrimonii participem reddere et numerosam sobo-lem legitiinare, Reverentise Vestcae humillime supplicat, ut sanationem in radice memorati matrimonii concedere dignetur.

Omni qua par est etc.

V FORMULA

pelendce dispensationis simplicia aut in radice pro foro interno , matrimonio invalido ob invalidam dispensationem.

Beatissime Pater ,

Titius et Bertha , catholicse fidei cultores , obtenta ab Or-dinario pro foro externo dispensatione super impedimento af-finitatis liciUe in tertio gradu linese collateralis, matrimonium in facie Ecclesiae praemissis publicationibus bona tide contraxe-runt et consummarunt indeque proles susceperunt. Matrimonium autem fuit nullum , quia simul obstabat impedimentum occultum affinitatis illicitae in secundo gradu lineee collateralis ortee ex copula fornicaria, quam Titius habuerat cum con-sobrina Berthaf;. Titius, demum peccatum suum confessus, ob ignorantiam juris est etiamnunc in bona fide circa invalidita-tem sui matrimonii; Bertha vero peccatum, quod omnino occultum est, prorsus ignorat. Quia veruui dederunt cousensum, quem non revocarunt, et pro veris conjugibus habentur, at-que si a Bertba consensus renovatio exigatur ditt'amatio Titii et perturbatio pacis domestic® timendte sunt, humillime Sanc-titati Vestrae supplico, ut sublato impedimento et legiliinatis prolibus matrimonium revalidari queat, remissa Berthse con-

9

— 130 —

jeusüs renovatione [anl-, suijijiico, ut sanationem in radice meinorati matrimonii concedere dignetur ea ratione ut neutri impouatur obligatio consensum renovandi).

Omni qua par est etc.

— 131 —

Citpuf IV.

De exsecutione dUpensationis ad revalidandum matrimonium. n. 149—154.

Pr een. Ut dispensatio ad matriinoniuin coiitrahenduui ex-secutioni detur, quatuor requiruntur actus, scilicet: veriöcatio precum , adiiupletio clausulamm , dispensationis acceptatio ejus-que fulminatio [n. l'l). In revalidatione -autein inatrimoiiii praeter quatuor istos actus generatim consensus renovatio ab utraque aut ab una parte exigitur.

149. (^uomodo exsecutioui dauda est dispeusatio simplex pro foro exteruo ?

R. Hsec dispensatie solet in fonua gratiosa dari ab Or-dinario, qui decretum fulminationis parocho mittit. Paro-chus post precum verificationem et clausularum adimpletio-nem, nuntiat partibus dispensaticnein concessam, easque mo-net, ut antequani consensutn renovent, confessionem institu-ant; deinde (praemissis publicationibus, nisi super iis sit dis-pensatum) consensum prtestant publice coram parocho et tes-tibus. Cfr. n. 144. Tandem matrimonium inscribitur in libro publico. Cfr. n. 145.

Nota. An nuptise, si jam benedictae sunt quuiu invalide contrahebantur, iterum sunt benedicendfe ? Affinnat Aertuijs n. 666 cum Catalani, quia tales nuptiae nunquam revera benedictae fuerunt; negat vero Sanchez lib. FlI disp. LXXX1I n. 26, quia benedictio propria non respicit nuptias sed fertur in personas in quibus manet , ut patet ex aeoundis nuptiis, quas muiier contrahit. Ita quoque De Herdt t. III ti. 275 cum Cavalieri. Si consensus secreto in forma Trid. renovatur, benedictio nuplialis certo impertiri nequit. Cfr. F eye n. 766, Gasparri n. 1130 in calee, T r. de tuatr. p. 362.

150, (juuiuodo exsecutioui datur dispensatio simplex pro foro iuteruo ?

— 132 —

R. Confessarius, accepts delegatione fulminandi dispen-sationem, preces verificat; adimplet clausulas rescript!, vel curat ut adimpleantur ab utraque parte (quandoque ab una parte tantum, si ab altera parte nullitatis inscia consensus non renovetur); absolvit a censuris et peccatis; fulminat dispensa-tionem (¹). Instruit pcenitentem , quomodo consensus renovetur inter utramque partem [n. ll-i), aut quomodo a parte nullitatis inscia impetranda sit consensüs renovatio, aut quomodo sola cohabitatione vel copula animo in matrimonium consentiendi nuptiaj inscia comparte convalidentur [n. 133, 134.). Convalidationis nulla' fit mentio in libro matrimonio-rum, nisi quando nuptise fuerint invalidee ob clandestinita-tem. Quid hoc casu agendum sit, vide n. 142, 143, 145. Cfr. Van d e Burgt n. 124.

151. (^uaeuain prsestauda sunt pavocho aut confes-sario quoad sauatiouem iu radice?

R. 1. Fro foro externa. Accepto rescripto , parochus, verificatis precibus et adimpletis clausulis, ssGpe debebit unam {quandoque utraraque) partem de sanationis concessione cer-tiorem reddere. Si una pars insuper consensura renovare debet, ipsam moneat, quoad potest, ut prius confessionem insti-tuat quam consensum iteret, ac quomodo eum praestet. Qui-bus adimpletis convalidationem inscribit in libro matrimonio-ruin consueto [n. 145).

2. fro foro interno. Accepta fulminandi delegatione , confessarius, post verificatas preces et adimpletas clausulas, si una pars consensum debet renovare, ipsam hortetur ut prius

¹

Confessarius utilur hac formula ; ... _r.,

Dorainus nosier .... Deinde : Kyo te ... . Pussio Domini. . ■ . Vide n. 102. Insuper, auctoritale ApostoUca (aut: Reverendissimi Ejiiscopi N.) mi hi specialiter delegata, dispenso tecum super impedimento (vel: impedi-mentis, qua allegantur) quo (quihus) liyatus (ligata) matrimonimi nulliter contraxisti, ut ïuemorato impedimento non obstante (memoratis impedimentis non obstantibus), denuo Tnatrimonium cum tua putata conjuge (tuo putato conjuge), renovato consensu, contrahere, consummare ac in eo remanere li-cite possis. Eadern auctoritate prolem susceptam et suscipiendam exinde le-gitiman fore nuntio et declaro. In mmine Patris etc.

— 133 —

*51—5^

confiteatur, et falminata dispensatione (¹) eamdera instruat, quomodo consensum renovet illico in sede confessionali aut saltern quamprimuni poterit, comparte etiara rite disposita. Q.uodsi alteri parti, (jitamvis matrimonii nnllitatein noverit, consensus rerovatio fuerit remissa {n. 138 ar/4), exigi solet, ut ipsi convalidatio prudenter nuntietur, ut sciat se in legi-timo matrimonio versari. F eye n. 7 7 2. Quando a neutra parte consensus renovatio exigitur, sanatio utraque inscia perfici-tur (²); fiat tarnen, quantum potest, si utraque pars in statu gratim supponitur. Van de Burgt u. 125, Resp. ad Q,. B. p. 509 -sq.

152. Formula dispensationis ab Ordinario confessario delegala: pro forc» interno ad revalidandum matrimonium. Adji-citur explicatio clausularum, qu;e conveniunt cum clausulis, quibus utitur S. Pocnitentiaria.

Wilhelmus van de Ven etc.

R¹¹quot; D^no ....

pro sequenti casu in Confessarium electo, vel cuicumque Sa-cerdoti in Dicecesi Buscoducensi approbato a pcenitente in Confessarium eligendo salutem in Domino.

Juxta facultates etc.

Tanquam Delegatus Sedis Apostolicae, Tibi per prsesentes potestatem facimus et tribuimus '), quatenus, si ila est ²), uti in epistola tua dd. hisce aunexa exponitur,

diet audita prius Sacramentali

Gonfessione ³), ac sublata occasione proxima, si qua adhuc

¹

Formula ad sanaudum iu radice post absolulionem a censuris et peccatis (vide n. 102): Insuper auctoritate Apostolica (aut: Reverendis-simi Episcopi Aquot;.) mihi. .specialiter concexsa, matrimonium a le contractum cum N. in radice sano, prolemque susceptam. et suscipiendam legitimam declaro. [n nomine Pains, etc.

²

Adhiberi potest hseo formula ; Ego auctoritate.... A. et N. ah-sotvo ab omnibus poenis el censuris in ordine ad prassentem gratiam impe-Irandam. Conjugium ab iis nulliter contractum in radice sano, prolemque etc.

Nota. Si delegatus prolis legitimaüouem omiscrit, niliilominus proles tam suscepta quam suscipienda est legitima; non enim agitur de dispensatione simpliei. F e y o l. c.

— 134 —

peccandi ⁴), a qui-

busvis sententiis, censuris et poenis Ecclesiasticis, quas prop-

ter prfemissa quomodoiibet incur

sibus hujusmodi absolvas hac vice in forma Ecclesiae consue-ta ⁵), injuncta inde ei pro tam enormis libidinis excessu gravi poenitentia salutari ⁰), ac Confessione Sacraraentali peccatorum suorum singulis scilicet mensibus, vel quovis bimestri, ut minimum semel, pro tempore ad arbitrium tuum peragen-da '). — Demum , dummodo impediment praefat

occult , et matrimonium prsemissis denunciationi-

bus in facie Ecclesia? sit contractum (a), et separatio sine scandalo fieri non possit [i) aliudve canonicum non obstet impedimentum , cum , et comparte de nul-

litate matrimonii seu prioris consensus certiorata, sed ita cau-te, ut delictum a comparte nusquam detegatur (c), super impediment , ut matrimonium cum et uterque inter se, absque testibus et novis proclamationibus, ad vitanda scandala, prsemissis non obstan-tibus, rite et legitime contrahere (d) et in eo postmodum li-bere et licite manera valeant, ob causam vel causas expositas, scilicet misericorditer dispenses ^). Prseterea Tibi facuitatem facimus sanandi matrimonium in radice, si a consensus renovatione timeatur scandalum (e); nec-non prolem susceptam , si qua sit, dummodo concepta non fuerit ex adulterio, et suscipiendam exinde, legitimam declarandi ⁹).

Hsec omnia in foro conscientia;, et in ipso actu Sacramen-talis Confession is tantum et non aliter neque ullo alio modo peragantur ^ln) , prtesentibus quoque post exsecutionem lacera-tis aut aliter destructis ¹').

Datura Buscoduci ....

JS'ota. Super hoc casu R. V. ipsamet dispensat iu sede confessionali ³).

— 135 —

ïxplicantur clausulae : Notatas mimeris 1 —11 enu-cleatas vide n. 101.

(a) Ad revalidandum matrimoniiitn sine testibns et procla-mationibns, tanquam vera conditio requiritur , ut putati conjures, decreto Tametsi sul)jecti , ante in forma Tridenlina matrimoniura celebrarint. Quodsi non teeerint, dispensatio ejnsmodi est insufficieus ; ideoque ilind in supplica expiimen-dum est («. 139 ^y.)-

(A) Intelligitnr separatio a nohabitatione ant saltern a tboro in perpetuum. Ista separatio a confessario injungi debet, si fieri possit sine scandalo. Quum autem ex separatione coha-bitationis scandalum oriretur, et cohabitntio ut frater et soror adducere soleat perirulum ill(^,OIitine!ttiit^, , confcssavius in ra-rissirno tantum casn obligatus erit separationem experiri ante-qnam dispensationem exsequitur. Sanchez Wi. VIII tiisp XXX IP n. fiO, I)c J nst is lib. I cop. VIII n. 178, Re iff. n. 470, Ben. XIV Inslif. eecl. 87 n. 60, Feye n. 752 , (jasparri n. 1131, Lehnik. n. 822.

(c) In liac dispensalione simplici vera conditio est, lit com-pars de nullitate matrimonii raoneatur, non tamen de criminc sen causa nnllitatis («. 132). Qnando vcro sine gravi incom-inodo certiorari nequit, petatnr sanatio in radice; aut urgente necessitate consensus rcnovelur quantum circumstantiie sinnnt saltern a parte nnllitatis conscia (t/. 133, 134). In hoc ipso autem rescripto Ordinarius noster ejusmodi casu contingente spontc dat facultatem sanandi in radice. Cfr. ad lilt. (e).

((/) Sequitur, ut, si matrimonium ex sola persouavum in-liabilitate est occulte invalidum , utraque pars de se consensum denuo dcbeat prsestare , sed tantum clandestine (w. 144 , 1 50).

(e) Ut evitetur difficultas, de qua «. 134 ar/2 , exsecutori simul datur facultas inatrimonium in radice sanandi, ,si cou-sensfts renovatio sine gravi incommodo obtincri nequit et, cse-terfe adsunt conditiones, de quibus it. 138.

153. Ex quibus aansis invalidii esse potest niatriniouii revalidiitio ?

11. 1. Ex vitio, coiuinisso in supplica. Vide 104 — 110, 146, 147. Causa falsa bona fide exposita, sicut ex com-muniori doctrina non nocet efficaciai matrimonii bona fide con-tracti («. 109 R. 5), ita neque obstare videtur etticaciue con-vaiidationis bona fide peractse.

2. Ex mala dispensationis obtentse exsecutione. Vide n. 149—152.

— 136 —

S. Ex mala matrimonii revalidatione. Vide n. 128 , 131 — 134, 137, 139.

154. Qiioniodo vitia reTalidationis corriguutur ?

K. 1. Si matrimonium invalidum est ex prima cansa, secundum tradita n. 111 sq., de se obtinend» sunt litterae Perinde valere, aut nova dispensatio, aut utraque simul; qui-bus impetratis matrimonium revalidatur.

2. Si ex secunda causa, nova et recta dispensationis ful-minatione atque iterata matrimonii revalidatione. Cfr. n. 116 Nota.

3. Si ex tertia causa, nova et recta matrimonii revalidatione.

Attamen ob incommoda, quae ex iterata matrimonii revalidatione oriri solent, plerumque Hagitatur sanatio in radice. In supplica repetitur prior instantia, aperitur convalidationis vi-tium, et exposito motivo postulatur sanatio, atque matrimonium partibus insciis revalidatur. Van de Burgt n. 126, 127.

— 137 —

PARS III.

DE EPISCOPORUM POTESÏATE D1SPENSAND1 ET DE MODO OUO AH 1PSIS UISPENSAÏIO PETEN D A EST. N. 1S5-173.

155. Ati Episcopi possunt dispensare in impedimentis matrimonii ?

R. Episcopi jure jiroprio et ordinario dispensare iie-(]ueui)t in impedimentis matrimonii. Ratio est quod impedimenta canonica sunt leges Ecclesiae generales, in quas per se nihil valent Episcopi, quippe qui S. Pontifici et concilio ge-nerali sint inferiores. Attamen facultas dispensandi iis in mul-tis casibus conceditur, idque duplici mode : scilicet aut a jure seu ab ipsa lege ex S. I'ontificis expressa vel tacita volunta-te , (|U£e facultas quan-ordinaria (quandoque ordinario),

— aut per expressam delegationem («. 97).

15lt;gt;. In quifjus impedimentis dirimeiltibus Episcopi dis-pensare possunt jure quasi-ordinario

R. I. In impedimentis ecclesiasticis dubiis sive juris sive facti, turn pro matrimonio contrahendo tuin pro matrimonio contracto ; (imo in dubio juris multi dispensationem non requi-runt, eo quod impedimentum tunc non adest ï r. de matr. n. 66 p. '243, 244). Ita communiter statuitur ex regula ge-nerali: Episcopum, quando dubium est, num casus indigeat dispensatione, in qualibet Ecclesiae lege declarare posse dispensationem non opus esse vel ad cautelam posse dispensare. Lig. lib. In. 190, lib. VI n. 902: „ Cceierumquot;, I)e Privi-legiis n. 55, Horn. ap. tract. II n. 51, 57, tract. XX n. 55.

Nota. Si impediraentum liujusmodi, super quo Episcopus-

dispensavit, postea certurn apparet, lion oportet novara dis-

*

peusationem impetrare, quia dispensatio data impedimentnui abstulit. Ita G a s p a r r i ».407 cum D'Annibale §498(26).

157. II. Si jam publice et bona fide contracto matri-monio detegitur impedimentum occultum, super quo R. Pontifex dispensare sol et, ac simul urget necessitas. Potestas Epis-copi hoc in casu dispensandi desumitur ex tacita S. Pontificis voluntate ab urgentem necessitatein.

Ut Episcopus jure quasi ordinario dispensare valeat, bse re-quiruntur conditioues : 1. M.AU'wnomam s,\ï puhlice contract urn , i e. in facie Ecclesiae, prasmissis denimtiationibus aut saltern iis disptnsalis. — 2. Sit hona fide saltern unius partis cou-tractum, oria ex ignorantia juris aut facti circa existeutiam impedimenti — 3. Ut impedimentum sit nccullum sensu n. 10 sy exposito. üisputatur vero, uum Episcoptts dispensare pos-sit, si impedimentum natura sua publicum per accidens sit occultum; practice abstineat, dicit Gasparri ». 408. Cfr. F eye n. 569, 570. — 4. Matrimonium sit consummatum ; quod de se prsesumitur. — 5. Urfleat vecessitas statim dispensandi eo quod neque putati conjuges sine scandalo vel infamia separari possunt, neque dispensatio ob periculum in-coutinentipe differri (¹); dispensatio autem S. Pontificis illico obtiueri nequit. Cfr. Ben. XIV De Syn. Dicec. lib. IX cap. II n. 1 , Reiff. n. 15, Uig. n. 1123 , 1124 , Feye n. 634, Scavini n. 584 ad 2, Planchard n. 560, Aert-nijs n. 622, T r. de matr. 409 .vy.

158. III. Si matrimonio contrahendo: 1. obstat impedimentum occultum [n. 157 ad 3), in quo S. Sedes dispensare conmevif, , et simul urget necessitas , ita ut matrimonium sine magno incommodo aut scandalo vel infamia differri ne-queat donec Romam recursum fuerit. Potestas Episcopi in hoe casu nititur praesumpta S. Pontificis voluntate ob spiritualera fidelium necessitatem.

¹

Auctores cum S. Alphouso requirunt, ut pseudo-conjugibus impedimentum sit notum. Quare dicit Feye; „Neque habet Episcopus potestaten) , quando uterque adhuo est in bona fide; tunc enim in liae sunt relinquendi, donec Sedis Ap. dispensatio fuerit procurata.quot; Huie doctrina' adversatur N. Rev. tb. t. XXII p. 330 sy. , quia Ben. XIV inter conditiones non enumerat periculum iucontinentite.

— 139 —

Duo casus hujustnofü necessitatis D. D. afferunt: 1. Si quis morti proximus matrimonium vult inire ad legitiinandain pro-lem, aut ad auferendutu periculura peccandi cum concubina vel ad hujus honorera reparandum. 2. Si detegitur iinpedimen-turn, quando omnia ad matrinjoniutn parata sunt, ita ut sine scandalo et partium infamia nullatenus possit difFerri. Cfr. Ben. XIV l. c. n. 2, Lig. n. 613, 11 22 , R e i f f. «. 63 , F eye n. 635, Van de Burgt n. 131 W 3°, Z i t e 11 i ^ 47, G a s p a r r i tt. 409, T r. de in a t r. 411, S c a v i n i

n. 584, Pianchard n. 445.

Nota. Dispensatio, quani Episcopi in duobus ultimis casi-bus jure quasi-ordinario concedunt, valet tantum pro foro in-terno-, quare si impediuientum postea fiat publicum, nova pro foro externo a R. Pontifice obtinenda est. Ben. XIV. I. c. Raro tarnen locus erit potestati Episcoporum quasi-ordinarise in hisce casibus ; solent enitn in urgenti necessitate amplio-rem habere facultatem expresse delegatam.

159. IV. Insuper ut morituri qui juxta civiles tantum leges sunt conjuncti aut alias in concubinatu vivunt , in fa-ciem Ecclesife rite copuiari et propria; conscientia; consulere valeant, — S. S. Leo XIII concessit locorum Ordinariis facultatem dispensandi jvgi'otos iu grayissinio mortis periculo constitutos, quando non suppetit tempus recurrendi ad S. Se-dem, mper irnpedirnentis ecclesiasticis quantumvis ptiblicis, ex-cepto S. Prenbyteratus Ordine et affinitate Unea recta ex copula licita proueniente. Ita ex Litteris S. C'. Inquis. 20 Fehr. 188S (N. Rev. tbéol. t. XX p. 122). Ordinarii istam facultatem delegare possunt ecclesiastiese personae sibi benevisse, ac habitualiter parochis, i. e. iis qui actu curam animarara exer-cent. Ita S. Offic. 9 Jan. 1889 et 23 April. 1890. Cfr. N. Rev. tb. t. XXIp. 370, t. XXIIp. 490, t. XXIV p. 47 iq.

160. In quihus irnpedirnentis prollibeutibus Episcopi dispensare possunt jure quasi-ordinario ?

R. Episcopi potestate quasi-ordinaria, ex consuetudine

a R. R. P. P. approbata, in suis dicecesibus relaxare possunt impedimenta impedientia, quibusdam exceptis. Dispensare nera-pe nun valent: 1. in sponsalibus, quamvis de iis aliquando declarationera dare possint (T r. de matr. n. 20); 2. in voto ingrediendae religionis stricte dictfe , neque in volo castitatis perfectfe, perpetuie et absolutfe; 3. in religione mixta; 4. in solemnitatibus nuptialibus tempore feriato proliibitis. Ben. XIV De S/jii. Dime. lib. IX cap. II n. 1 , F e y e n. 613, Van de Burgt u. 133, Tr. de matr. p. 406 , 407, Plan chard n. 443 sq., Joder p. 56.

161. An Episcofius jure quusi-ordinario dispensare potest in impedimentis matrimonio supervenientibus ?

R. Ejjiscopus dispensare potest, sed soluimnodo ad petendam dehUum conjugale, super impedimentis affinitatis et cog-nationis spiritualis stante matrimonio contractis; item super voto castitatis, etiam perpetuse, emisso post matrimonium (quidam tamen excipiunt, si votum nuncupatum sit ex mutuo consensu et necessitas non urgeat); imo contracto matrimonio super voto castitatis perpetufe emisso ante matrimonium , sed iterum solmnmodo ad matrimonio licite utendum. Quum ))ro hisce casibus Episcopi stepius liabeant facultateni expresse de-legatara , raro potestati quasi-ordinarise locus erit. F eye n. 613.

1G'2. In (pnbus impedimentis Eplscopus noster dispensare potest vi facultatis expresse delegatie ?

Pr ten. Praeter potestatem quasi-ordinariam, de qua n. 156 —161, plerique Episcopi a S. Sede speciali donati sunt potestate delegata, sen habent speciales facultates dispensanai in aliis quoque impedimentis, qure facultates dicuntur quiu-quennales, quia singulis quinquenniis renovari solent. In se-quentibus enumerantur speciales nostri Episcopi facultates. Ob-servandura, Episcopum ejusmodi facultatibus seu indultis con-cessis pro uno tantum foro, non posse uti pro altero; si au-tem absolute datte sunt, comprehendunt utrumque forum, externum et conscientias. Gas parri n. 430.

— 141 —

R. I. „ Dispensandi in tertio et quarto simplici et mixta tantum, nednm cum pauperihns, sed etiam cum nobilihus et di-vitibus in contrahendi^ necnon in contractu.quot;

Notn 1. Intelligitur terlins et. qiiaitus gradus aonsangui-nitatis el affivitcHs. Frye n. 6Ï4 ad I , T r. de ir a t r. p. 408, N. Rev. t h. t K.V p. 58 *(] ■

2. Vi hujus facnltntis Episcopus dispensare potest in gradu tertio Rgt;c)iiali , in quarto a;quali et in (|Uarto tangente tertinm (non auteiTi in tertio vel qnarto tangente sectmdnni ant pri-ninrri) , etiam qnando consanguinitas ant affinitas est multiplex , sive hoc provenit ab uno sive a mnltipliei stipite (S.

S. Officii 1!) Jnnii 1861, 10 Junii 1875, S. Poe uiten tiaria 18 Jan. et 20 April. 1883); attamen non po-test , si nupturientes ligantnr consanguinitate siuinl et affini-tate (S. P oe ii i t e n t i ar i a 18 Jan 1883 , S. C. S. Officii 2 Julii 1884), Cfr. Gasparri n. 427, 428, Feye n. 614 ad 'i , u 630 ad c) el d), Plan c h a r (i n. 106, T é p li a n y n. 159, T r. de m a t r. p. 408, N. U e v. t h. t. p. 52 iy., p. 663 sq., I. XX p. 38.

Ifi3. It. „ Dispensandi pariter in impedimentis dirimentïbus consanguinitatis et affinitatis nsque ad secundum gradum. inclusive sive dupiicibus sive simplicibus et wixtis, dnmmodo nullo modo attingat priwum, lam in matrimoniis contractu quam in contrahiendis, non solum cum catholicis nat is, sed etiam cum il Us qui ab keeresi vel injidelitate convertuntur, dnmmodo tamen utraque pars catholicam religionem projiteatur.quot;

A o la. Haec facultas exponitur in N. Rev. th. t. XF p. 658 sq., t. XX p. 38 , 39 UI, IV, p. 45 sq. Cfr. Feye n. 614 ad 4, 625, Gasparri n. 418.

164. II [. „Dispensandi super impedimento publica hones-talis justis ex spon.saiiJjus proveniente.quot;

Nota. Videtur justis poni pro juititiee. Ista facultas com-prehendit matriiponia tain contracta qnani contrahenda. Feye n. 615.

Itto. IV. „ Dispensandi super impedimenta criminis, neutra tarnen conjugum mackinanté^Hic restituendi jus petendi dehi. tum amissurn,quot;

— 142 —

Nota. Inteiligitur de solo impedimonto criniinis, orto ex adiilterio cum piomissione iniitrimonii, ita ut neutra pars machinata sit mortem allerutrius coujugis; coinprebendit au-tern matrimonia tam contracta qnam contrahenda. F eye «. 615. Ofr. T r. de m a t r. n. 82.

16H. V. ,, Dispensandi in impedimento cognationis sprr 'Uua-lis, pr/pj.erquam inter levantem et levatum.quot;

Nota. Hsec facultas , qufe respicit. raatriinonia tam contracta qnam contrahenda , comprehendit cognationem ortam sive ex Baptismo sivc ex (Jonfirmatioiie (S. 1'. Inq 2 Julii 1884 in N. Uev tti. t. XX /gt;. 39, 40). Qnaravis expresse sola excipiliir cofjnatio spirilualis inter patrinum vel matrinam et prolern baptizatam, multo magis excipienda est cognatio inter baptizantein et prolem baptizatam. S. I'oe n i t e n t i a r i a 10 Maii 187« declaravit ; „lu prs?fatis litteris sub nomine levanti» venire patrinum et matrinam. Episeopns vero vi IIIr-rnm in impedimento cognation is spiritnalis potest tantum di?-peosare inter patrinum ct matrinam cum patre et. matre bap-tizati.quot; Cfr. Planchard n. 114 ran? 3 , N. Ro v. tb. t. XIV p. 530 , F eye n. fi 1 5 , T c p h a n y n. 158.

167. VI. Pro solo foro interne:

Dispensandi in matrimonii^ tain contractu qnam contrnhen-dis super impedimento occulto primi, necnon primi cum seemtdo et secundi gradus af fin it at is provenientis ex copula it licit a, non solum, in tinea collaterali sed, etiam in linen recta, dnmmodo certc constat alterum. ex coutrahentibns esse non posse alter ins filium, et quando agatur de matrimonio cum. dicto impedimento jam contraclo , cum facultate etiam s a n a n d i i n r a dice, si a consensus renovatione timeatur scandalum.quot;

168. Quoinodo facultas dispensandi interpretand a

est ?

R. 1. Facultas sen mandatum dispensandi cum persona determinata est strictfe interpretationis. Cor rad us lib. /// cap. VI n. 76, 77 , He Justis lib. I cap. IT n. 2, l,ig. lib. In. 187.

2. Indulta a litem S Sedis, sen facultates dispensandi gene-rales , quales suut quinqnennales, late iiiterpretandffi sunt, ul

— 143 —

communiter dicitur. Ex quo principio deducitur, ejusmodi in-dulta per se continere facultatem auferendi omnia , quae dis-pensationi obstare possunt. Quare Episcopus vi indnlti dis-pensans potest absolvere a pcenis et censuris, quae valori dis-pensationis obsistunt, legitimare prolem susceptam , excepta tarnen adulterina, convalidare dispensationem a se invalide concessam. S. Pcenitentiaria I ■Julii 1859, 14 Julii 1881, Plane hard n. 97 sq., 150, Gasparri n. 429, Tépha-ny n. 164.

Attamen etiam indulta suos limites habent, et interpretanda sunt ex praxi et meute S. Congregationis, a qua emanarunt. Hinc:

a) Indultum generale pro foro interno non extenditur ad forum externum, et vice versa, etiamsi unpedimentum per accidens aliis sit occultum (Feye n. 624); irno si post concessam dispensalionem impedimentum evadit publicum , matri-monium quidem valet, sed dispensatio pro foro externo est obtinenda. Indultum autem absolute datum comprehendit utrumque forum. Gasparri n. 430.

b) Sine speciali indulto Episcopus dispensare nequit in ira-pedimentis diversis sive dirimentibus sive impedientibus in ea-dem persona cumulatis, quainvis super unoquoque seorsum sumpto dispensare valeat. ld constat ex innltis S. Congr de-cisionibus. ('fr. F eye n. 630 e), n. 707, Zitelli p. 105, Gasparri n. 428, Téphany n. 166, Plane hard n. 461 , 462, qui speciatiin addit, Episcopuin ea facultate carere etiam in casu quo unum impedimentum est publicum, alterum vero occultum. Vide etiam Planchard n. 128, 129, N. Hev. th. I. XIF p. 623, L XV p. 38 sq. et p. 653 sq. (¹).

¹

Planchard in N. Rev. t,h. t. XV p. 655 dicit; Quoniodo agendum est, si iutor nupturientes existit, impedimentum publicum et occultum , quando Ordinarius vi indulti super iis seorsum sumptis quidem dispensare potest, non autem habot facultatem dispensaudi super impedimentis in eadem persona cumulatis ? Ordinarius utique dispensare potest super impedimento publico; qu» tarnen dispensatio erit uulla propter impedimentum occultum, sed hujus nullitas erit occulta quia ipsuni

— 144 —

IVoster antein Episcopus specialem accepit potestatera , qua facultatibus dispensandi ipsi tributis super quihusdam impe-dimentis dirimentibus singulatim sumptis, uti potest, quando duo vel plura sinuil concurrunt, accedentibus tarnen justis iisque gravilius causis et in urgentioribus casibus, pro quibus tempus non suppetat recurrendi ad S. Sedem.

c) Si cum impedimento, sive dirimente sive irapediente, in quo dispensare potest Episcopus, concurrit aliud, pro quo requiritur dispensatio S. Sedis, eo ipso Episcopus privatur sua potestate dispensandi super priori illo impedimento , et omnium impedimentorum relaxatio a fSede Apostolica impe-tranda est. Fd sequitur ex regula, quod omnia impedimenta in eadem supplica exponi debent. Cfr. Feye n. 631 , 707, Gaspar ri ?i. 428 (¹), Téphany » I 66, Zitelli /gt;. 51 X, N. Rev. th. t. XV p. 656 sq., T r. de matr. /gt;. 409. Excipiuntur tamen denuntiationes. Feye I. c.

Alias consecutiones vide apud auctores citatos.

169. An in diupensalionihus ephcopalibns observaudm ed stilus Curlje ?

R. 1. Quando Kpiscopus dispensat vi facultntis tm, tenetur sequi stilum et regulas curiie Romause. L tide in supplica omnia exprimenda sunt qunc exponi debent quando dispensatio petitur a iSede Ap. [Inslr. S. C. de 1'r. F., de qua n. 18 Nota, et S. Poenitentiaria I Junii 1858); item servanda sunt quae jure particulari in Syti. Dioec. p.

¹

Qui auctor ait,; „ Suppone oratorem ligari dupliei inipodimento, et ab allero Episcopnm dispensare posse, alteruni vero esse K. P. reser-vatum ; suppone. Sedem Apostolicam in impedimento reservato dispcasasse, ct. dein notum fieri impedimentuin non reservatum. Episcopus vi indulii nequit. ab hoc dispensare, sed rursus petonda est dispensatio in impedimento reservato seu revalidatio coneessae dispcnsationis, exprimendo iu instantia circumstantiam de ulriusque impedimenti coucursu.quot;

— 145 —

58 et 59 prsescribuntur. Cfr. F eye n. 630 f), Van de Burgt n. 135, T r. de matr. p. 415, 416, Gasparri n. 422, Planchard n. 315 sq., Téphany n. 153, 361. Insuper Episcopus servare debet speciales elausulas, quae in indulto adjiciuntur, idque sub poena nullitatis, si additur clausula irritans. Ita v. g. in indulto Episcopi nostri iegitur; „ Hae vero dispensationes (de quibus n. 162, 164, 165 et 166) non concedantur, nisi cnin clausula, dummodo muiier rapta non fuerit, et, si rapta fuerit, in potestate raptoris non existat, et in hujusmodi dispensationibus declaretur expresse illas concedi tanquam a Sedis Apostoliese delegato , ad quem effectum etiam tenor hujusmodi facultatum inseratur, cura ex-pressione temporis, ad quod fuerint concessse, alias nulla sint.quot; Cfr. Feje n. 632 a), 697, Gasparri n. 423, Planchard». 111 , 1 12, Téphany n. 149 , 150 , L e h m k. n. 794 ad 2),

2. Si vero Episcopus dispensat jjotestate quasi-ordinaria, certo expedit stilum et praxim S. 8edis sequi ; communiter autem traditur sufficere ut observentnr quae jure communi praescribuntur, nempe ut exprimantur impedimenti substantia et circumstantice, qu« dispensationem reddunt difficiliorem vel eam potestati Episcopi subtrahunt. Feyew. 697, Gasparri n. 411, Planchard n. 546, Téphany n. 362, T r. de mat r. p. 416.

170. Cum uiiibus persouis Episcopus potest dis-peusare?

R. 1. Episcopus potest tantum dispensare cum suis dicecesanis, i. e. cum iis qui domicilium vel quasi-domicilium habent in dicecesi , et cum vagis , qui in dicecesi actu mo-rnntur.

2. Si indultum nou exprimit contrarium , dispensare potest cum dioecesano extra dioecesim degen te. Quando autem in indulto additur : „ Utendi eisdem facultatibus in locis tantum sua) dioecesisquot;, requiritur, ut is, quocum directe dispensaturj

tempore quo dispensatio conceditur, in dioecesi commoretur. S. Offic. 2 Mail 1877, 19 Jan. 1881. Cfr. Zitelli p. 51 IX, l¹ e y e n. 629,GasparriM. 420, L e h in k. w. 794 ad 1, Planchard n. 109, 110.

171. An necessaria est. utriusque Episcopi dispensatio, si paries ad diversas dioeceses pertinent?

R. Si impedimentuin est relativum seu utrique parti commune, certo suffiuit dispensatio a]terutrius Episcopi, quan-do dispensatio datur vi indulti Apostolici; idem quoque vide-tur, quando Episcopus dispensat ex potestate quasi-ordinaria. Vide n. 16 Nuta.

Nota. Si uiiii pars est vaga et altera alibi domiciiium hahet, potest Episcopus, cui vaga subjicitur, dispeiisationem concedere, ut dicit Giovine t. I p. 6 1 : „Si agatur de vagis, Episcopus, cui illi subjiciunt, cuui iisdeni dispeusare potest vigore Indulti. Quodque procedit , quauivis tantum ip-scrum unus vagus foret. Isto enim soiuto ab impedimeuto , concomitanter habilitatur quoque alter.quot;

172. Au Episcopus mas facilitates dispensandi alteri delegare potest ?

R. Facultates, quas habet jure , delegare

potest, non solum pro casu particular!, sed etiam generaliter pro omnibus casibus, qui occurrunt. Giovine t. I. p. 625 sq., Pey e n. 638 ad 3 , G as p a r r i n. 407 , 408 , S c a v i n i n. 584 (2). Facultates autem expresse delegatus non potest subdelegare, nisi ejusmodi potestas ipsi sit concessa, uti facta est nostro Episcopo quoad facultates quinquennales tum pro foro externo tum pro foro interno, de quibus «. 162, 164 — 167. Cfr. n. 98.

173. Quibus modis indultuin dispensandi expirat ? R. 1. Per lapsum temporis. Episcopus facultatem dispensandi subdelegare nequit ultra torapus sibi positum ; neque facultate sibi subdelegata uti qnis potest ultra tempus Episcopo statutum (Feye n. 617); potest tamen causam tempore

— 147 —

nondum elapso inceptaiu, seu re non amplius Integra, deter-rninare. F eye n. 632 «/), Gasparri n. 421.