l lt; c_

VOORLOOPIG RAPPORT DER HUYGENS-COMMISSIE

AAN DE

KONINKLIJKE AKADEMIE VAN WETENSCHAPPEN TE AMSTEEDAM.

Uwe Commissie bestaat thans uit de Heeren:

Bieeens de Haan, Voorzitter,

Grin wis,

Van den Berg,

Bosscha,

Lorentz, Secretaris,

Van de Sande Bakhuijzen,

J. A. C. Oudemans,

Campbell en W. N. du Rieu.

Het voorloopig onderzoek vooral omtrent de briefwisseling van Ciikistiaan Huygens is nog wel niet afgeloopen, maar is toch reeds zooverre gevorderd, dat Uwe Commissie in haTe laatste vergadering tot het besluit komen kon, om daaromtrent dit voorloopig verslag uit te brengen.

De HuYGENs-verzameling, berustende aan de Universiteitsbibliotheek te Leiden, is zeer uitgebreid en belangrijk: zij is door het lid Bierens de Haan onderzocht, ten opzichte van genoemde briefwisseling. Daarbij werden gevonden in:

portefeuille met brieven in minuut van Huygens.....420

portefeuilles met adversaria, aan Huygens. . . 119

minuut-brieven van Huygens..............56

portefeuille met brieven aan hem.......79-4

waarbij noch brieven van hem.............12

---------- ^ _ _| RIJKSUNIVERSITEIT TE UTRECHT

( 433 ) 2

portefeuille met familie-brieven van Huïgens......398

en aan hem..................143

nog andere portefeuilles brieven van Huygens......86

en aan hem..................114

Hierbij dient te worden opgemerkt, dat de genoemde familiebrieven ten deele ook over wetenschappelijke onder

werpen handelen.

In het Stedelijk Archief ter stadhuize van Amsterdam worden gevonden brieven van Huygens ......12

en aan hem...................56

In de Bibliotheek der Koninklijke Akademie van Wetenschappen worden gevonden brieven van Huygens..............................5 -|- 2

en aan hem ...............4-1-6

Het lid Campbell vond in het Museum West-rheennianum, brief aan Huygens....... 1

Het aantal brieven, in ons land aanwezig, zoude

derhalve bedragen, van Hüygens...........991

en aan hem...................1237

Mogelijk evenwel zal men nog hier of daar een brief kunnen opsporen; waartoe de noodige maatregelen reeds beraamd zijn.

Wat de briefwisseling aangaat, die buitenslands bewaard wordt, heeft het lid du Rieu in Duitschland voorloopig niets gevonden. Het lid van de Sande Bakhtjijzen vond

in Italië en Frankrijk:

Accad. del Cimeuto, van Huygens..............4 -j- I

Florence, aan hem............... 4

Observatoire de Paris, van Huygens............8

aan hem...................10

Bibliothèque Nationale, aan Huygens..... 9

Het lid Bierens de Haan vond in Engeland:

British Museum, van Huygens..............12

88

( 434 )

Royal Society, van Hüygens aan hem..........

Het verder onderzoek naar de brieven, die zich buitenslands bevinden, zal nog moeten worden voortgezet; waai toe zich allicht dit jaar wederom goede gelegenheid zal voordoen.

üit hetgeen tot nu toe in dezen is gedaan, bleek echter reeds genoegzaam, niet alleen de groote uitgebreidheid van de briefwisseling van Hüygens, maar evenzeer haar wetenschappelijk gewicht; immers, veel bevattende, wat men in dezen tijd aan geleerde tijdschriften zoude toevertrouwen. Ook bevatten deze brieven — wegens den boogen maat-schappelijken stand van Hüygens zelf en van andere leden van zijn geslacht — veel merkwaardige bijzonderheden, van algemeen zoowel als van meer bijzonder karakter. Uwe Commissie rekende liet dus van liet koogste belang, deze brieven te doen drukken.

Verder meende Uwe Commissie eenparig, dat tot goed verstand der brieven van Hüygens, die aan hem noodzakelijk zijn: als te zamen een geheel uitmakende, en op elkan-dei verwijzende. Alleen langs dezen weg kan men een juist en zuiver beeld verkrijgen van Hüygens in den lijst van zijnen tijd; van een man, die toen reeds door zijne tijdgenooten algemeen vereerd werd als iemand van geheel ongewone gaven, als een heros.

Hoezeer reeds nu belangrijke zaken werden ontdekt, is het voor het voorloopig gedeelte van de taak Uwer Commissie noodzakelijk, die geheele briefwisseling aan eene nauwgezette studie te onderwerpen. Op die wijze alleen zal het mogelijk kunnen zijn, een voorstel te doen omtrent aantal en omvang der brieven, wier uitgaaf wenschelijk is; en evenzeer omtrent den vorm, waarin dit zoude behooren te geschieden.

Maar daartoe is het een volstrekt vereischte, die brieven in duidelijk afschrift te bezitten, en vóór zich te hebben.

( 435 ) 4

Enkele zijn reeds afzonderlijk hier en daar uitgegeven, en deze behoeven natuurlijk niet gecopieerd, slechts gecolla-tionneerd te worden. Maar bij de overigen is voor het gebruik meerendeel een duidelijk afschrift een noodzakelijk vereischte. ■ |

Daar zulk overschrijven tijd en geld kost, stelt Uwe Commissie aan de Akademie voor, haar nu reeds daartoe in ||

staat te stellen, en daaromtrent het volgende besluit te i

nemen — nog geheel afgescheiden van de later te behandelen vraag omtrent de wijze van uitgeven zelve —:

1°. de Commissie kan voortgaan met de voorbereiding van de uitgaaf van de werken en briefwisseling van Chius-tiaan Htjygens;

2°. op de Begrooting van 1884 wordt daartoe aan de Commissie een crediet van f 600 geopend.

Namens de Huygens- Commissie:

D. BIERENS DE HAAN, Voorzitter.

H. A. LORENTZ, Secretaris. ' j

RAPPORT

VAN DE

H TJ Y G E N S-C O M M I S S I E.

(Uitgobraclit in de quot;Vergadering van 20 November 1884.)

Na U een jaar geleden een voorstel omtrent de bewerking van de uitgegeven werken en de briefwisseling van Christiaan Huygens gedaan, en van het door ons gevraagde en voorloopig door U toegestane subsidie, later, bij Besluit der Algemeene Vergadering, slechts een gedeelte ontvangen te hebben, zijn wij met goeden moed aan het werk getogen-

Het stond bij ons vast, en deze overtuiging werd onder den arbeid steeds bevestigd, dat het vóór alles noodzakelijk was, eerst een afschrift der briefwisseling te verkrijgen, vóór dat er van eene bewerking daarvan sprake kon zijn. Wij begonnen met één schrijver daarvoor aan het werk te zetten, maar reeds in het begin van den zomer moest dit aantal tot vier worden uitgebreid, omdat het verschil in taal en de soms zeer niteenloopende moeielijkheden van het handschrift telkens eene verdeeling noodzakelijk maakten. Wegens onze geringe geldmiddelen was het zeer gelukkig, dat wij bijzonder goed mochten slagen, terwijl ons lid du Rieu ons met zijne groote ondervinding in deze goede diensten bewees.

Onder dankbetuiging vermelden wij de medewerking, die wij mochten ondervinden van den Heer Govi, Hoogleeraar te Napels, die op enkele, ons onbekende, uitgegeven brieven van Huygens ons heeft opmerkzaam gemaakt, en ons verder behulpzaam wilde zijn bij het onderzoek in de Italiaansche

1

( 2 )

bibl iotheken; maar inzonderheid die van den Heer Ch. Henry, Bibliothecaris der Sorbonne. Deze heeft ons mededeeling gedaan van al wat hij, bij een vroeger onderzoek in Frankrijk en Italië, aangaande geschriften en brieven van en aan Hoygens had gevonden; waardoor wij zijn te weten gekomen in welke verzamelingen, vooral It; Parijs, zich tal van die stukken bevinden, en ook (hetgeen van niet minder gewicht is), welke verzamelingen hij reeds vruchteloos had doorzocht. Daarenboven heeft hij ons de afschriften van een 30-tal brieven van en aan Hoygens, die hij vroeger vervaardigd had, belangeloos afgestaan; vele van die brieven waren ons nog niet bekend.

Een rijke bron voor onze kennis van hei; wetenschappe-lijk leven van Htiygens heeft het lid van de Sande Bak-huyzen, tijdens zijn verblijf in Parijs, gevonden in de onuitgegeven Régistres de Mathématiques et de Physique de 1'Académie de Paris, welke de Notulen der Akademie-zit-tingen van den aanvang af bevatten. De tijd ontbrak hem om al de deelen dier Registers geheel door te lezen, maar bij een gedeeltelijk onderzoek vond hij reeds een 57-tal groo-tere of kleinere stukken, rapporten en berichten, van en over Huygens.

Van belang zijn ook de verkorte Notulen van de zittingen der Royal Society, in hare History by Th. Birch. Gedeeltelijk is dit werk door van de Sande Bakhuyzen doorzocht, evenals het Journaal van Constantijn Huygens, waarin op een 100-tal plaatsen van Chhistiaan wordt melding gemaakt. Zie Bijlage A.

Onze staf van schrijvers leverden ons tot nu toe 722 brieven van en 598 aan Huygens. Maar deze afschriften moesten nu gecollationneerd worden.

Behandelen wij eerst de brieven van Huygens, met uitzondering namelijk van zijne briefwisseling met zijne broeders, die nog niet is afgeschreven. Ons stonden ten dienste, voor een deel, een boekdeel met gedeeltelijke apographa, een aantal minuten van de hand van Hoygens zeiven (gedeeltelijk met korte opgaaf van den inhoud), en een trouwens klein aantal van de brieven zeiven. Vooral waren de

( 3 )

minuten, die overal in den rijken schat, aan de Leidsche bibliotheek aanwezig, moesten worden opgezocht, van veel waarde, ook omdat zij dikwerf aan het hoofd een korte opgaaf der stof bevatten, die Hüygens schijnt opgeteekend te hebben, voordat hij zijn brief begon. Het lid Bierens de Haan belastte zich met dit onderzoek en dit collation-neeren, en op eenige brieven na is deze arbeid nu afgeloo-pen. De hier aanwezige verzameling bevat in vier folio portefeuilles, 640 brieven van Huygens, behalve 38 brieven zonder adres, doch met datum; en 44, waarbij én adres én datum geheel ontbreken. In Bijlage B vindt men opgeteekend, hoeveel brieven er aan ieder geschreven zijn en over welken tijd zij loopen. Het zal straks onze taak worden te trachten, die 82 brieven zonder adres aan hun werkelijk adres terug te brengen, en, waar mogelijk, hun datum te bepalen; bij een zeker aantal hunner was hem dit reeds gelukt.

Wat verder de brieven aan Huygens betreft, met hunne collationneering hielden zich de leden Loeentz, van de Sande Bakhuyzen, du Rieu en Bierens de Haan onledig; er werden tot dus verre 467 brieven nagezien, waaromtrent men in Bylage C het noodige vindt opgeteekend.

Gestadig gaan wij voort met het doen afschrijven en het collationneeren van het afgeschrevene,

In ons vorig Rapport werd melding gemaakt van enkele reeds uitgegeven briefwisselingen, en toen de meening uitgesproken, dat die alleen te collationneeren zouden zijn. Maar het is noodzakelijk gebleken voor onze latere rangschikking der brieven, daarvan ook afschriften te doen nemen. Tot vermindering der kosten is echter voor oud aangekocht een exemplaar van de uitgaaf van Uylenbrolk's »Exercita-tions enzquot;; het exejnplaar is uit elkander genomen en de brieven van Huygens bij de overige opgenomen. Deze zijn echter eerst met de oorspronkelijke minuten vergeleken. Al was dit werk, ook wegens het dunne drukpapier, niet gemakkelijk, het bespaarde vrij wat kosten. Evenzoo is de gt; Huygens et Robeuvalquot; van Ch. Henry gebruikt.

Had deze arbeid van collationneeren zijne vele bezwaren, er was ook eene lichtzijde aan verbonden: want telkens

1*

( 4 )

stootte men bij het zoeken naar de minuten op belangrijke stukken. Zoo werd bijv. in een Rapport van Huygens aan de 0. I. Comp. omtrent de reis van een schip naar de Kaap de Goede Hoop — waarbij zijne horologiën zouden beproefd worden als middel tot lengtebepaling op zee — gesproken over eene kaart, waarop met drie verschillend gekleurde lijnen de uitkomsten dier proefnemingen waren geteekend. Deze kaart werd in het Archief der 0. I. Comp., te's Gravenhage berustende, nagespoord, doch te vergeefs. Eenige dagen later in de Adversaria nazoekende, kwam niet alleen deze kaart, in verschillende vormen nog wel, voor den dag, maar werd ook het daarbij behoorende Scheepsjournaal van Joh. de Geaaf zelf gevonden.

Nu wij het een en ander omtrent het verledene hebben medegedeeld, mogen wij nog eenige beschouwingen over de toekomst doen volgen.

Thans toch zijn wij in staat om, hoezeer slechts bij grove benadering, op te geven welken omvang de uitgaaf van de werken en brieven van Huygens zoude beslaan. Nemen wij daartoe als maatstaf de uitgave van de Oeuvres de Laplace 1876 enz., dan bevat eene volledige bladzijde van dat werk 1880 letters. Dit zij dus onze normaalbladzijde.

Verder bevatten gemiddeld iedere bladzijde bij de afschriften der brieven 37 regels X 36 = 1332 letters.

de Opera Reliqua van Huygens . .1750 »

de Opera Varia....... 1890 »

Nu bevatten de afschriften der 722 brieven van Huygens 1396 bladzijden: dit geeft voor het geheele aantal, begroot op 2500 brieven, 4800 bladz., dat is naar de vermelde maatstaf........... 3420 normaalblz.

De Opera Varia tellen 776 bladz., dat is 778 normaalblz.

De Opera Reliqua 315 226 -f- 184 — 725 bladz. druks. Bovendien in denzelfden vorm uit de Acta Eruditorum, de Mémoires de l'Académie, de Philosophical Transactions, het Journal des Savants nog 162 bladz., dus tezamen 887 blz., (j. .............. 827 normaalblz.

( 5 )

Waarbij nog zouden komen uit de Hégistres de Mathe-matiques et de Physique de l'Académie, uit Birch, History of the Royal Society, uit het Journaal van Constanïijn

Huygens enz., nog wellicht.....100 nonnaalblz.

derhalve te zamen bij raming . . . . 5125 normaalblz.

De kosten, aan zulk eene uitgaaf verbonden, gaan — wij behoeven het wel niet nader te betoogen — de krachten van de gewone, reeds zoo zuinige, inkomsten van de Kon. Akademie van Wetenschappen te boven, en wij zouden met reden aarzelen haar daartoe een voorstel te doen. Liever bepalen wij ons tot het volgende voorstel: dat de Akademie hare Commissie den wetenschappelijken arbeid late voortzetten; dat deze derhalve voortga met het in orde brengen van de briefwisseling van Huygens ; deze daarop aan een nauwgezet onderzoek onderwerpe, en daarvan gebruik make tot het vinden van de beste wijze om de geheele uitgave voortebereiden; dat echter de Akademie zich niet inlate met de voor haar te drukkende uitgaaf.

De conclusie, waarmede wij eindigen, luidt dus:

1°. dat de Akademie voortga met haar subsidie voor de wetenschappelijke bewerking der briefwisseling en werken van Christiaan Huygens;

2°. dat zij hare Commissie machtige om maatregelen tut de uitgave daarvan te nemen onder dien verstande, dat de wetenschappelijke bewerking aan de Akademie verblijve.

Amsterdam,

29 November 1884. Namens de Commissie;

D. BIEPuENS DE HAAN, Voorzitter.

H. A. LORENTZ, Secretaris.

B IJ L A G E A.

LIJST VAN STUKKEN YAN ChK. HÜYGBNS TIJDENS ZIJN LEVEN UITGEGEVEN EN NIET OPGENOMEN IN DE OPERA VARIA EN DE OPERA RELIQUA.

In »Mémoires de 1'académie royale des sciences depuis 1666 jusqua 1699.quot;

Tome X, page 341. Extrait d'une lettre de M. Huygens. Ook opgenomen in het Journal des scavans. Tome II, page 532.

In het «Journal des scavans.quot;

Tome I, page 106. Extrait de deux lettres de Londres et de la Haye, touchant l'usage des pendules. (De eerste brief is opgenomen in de opera varia pag. 211, de tweede niet).

Tome II, page 532. Extrait d'une lettre de Mr. Htjygeks a l'auteur du journal 18 Mars 1669. Ook in »de Mémoires de 1'Académie (zie boven).

In de »Philosophical transactions.quot;

Vol I, page 98. Uittreksel uit een brief van Huygens over de vervaardiging van lensen.

Vol IV, page 925. Summary account of the laws of motion communicated by Mr. Che. Huygens in a letter to the R. S. and since published in French in the Journal des scavans 18 March 1669. (In het kort wordt hierin mededeeling gedaan van hetgeen in H's brief voorkomt, met verschillende opmerkingen van den uitgever der Phil. Trans.

( 7 )

Vol. V, page 2093. On tlie appearance of Saturns ring in 1670.

Vol. VI, page 3026. Letter on some observations made at Paris on Saturn's ring. An extract of a letter written at Paris. Nov. 7, 1671 by Mr. Chr. H.

Vol. VIII, page 6119. Letters between Mr. Huygens and Mr. Slusius about an optical problem. (Gedeeltelijk opgenomen in de Opera Varia pag. 759, voor het grootste deel niet).

Vol. IX, page 90. His thoughts of Mr. Hooke's observations for proving the motion of the earth. Extract of Mr. Chk. H's letter to the publisher 15 May 1874 from Paris.

Vol. X, page 443. Experiments on the airpump by Papin, directed by Huygens, as appears in the Discourse, printed at Paris 1674.

Vol. X, page 477. Experiments made on the airpump upon plants together with a way of taking exhausted receivers away from off the said engine tryed by the same persons mentioned in N⁰. 119.

Vol. X, page 492. Experiments on the preservation of bodies Continuation of the experiments by Hugens and Papin.

Vol. X, page 542. Experiments on animals in the air-pump by Hügens and Papin.

Vol. X, page 544. Promiscuous experiments in the air-pump by Hugens and Papin.

Vol. VII, page 5027. An attempt to render the cause of that odd phenomenon of the quicksilver remaining suspended far above the usual height in the Torricellian experiment. Extract of a letter to the author of the Jo urn. des Sc. 25 July 1672 (korte mededeeling der proeven in de Opera Varia pag. 769 beschreven, benevens beschouwingen van den uitgever der Phil. Trans.)

In de »Acta eruditorumquot;

1691. Pag. 281. Ohejsï. Hugenii dynastae in Zulichem. Solutio ejusdem problematis.

1694. Pag. 389. Excerpta ex epistola C. H. Z. ad Gr. G. L.

B IJ LAGE B.

VOORLOOPIGE LIJST DER BRIEVEN, DOOR CBR. HÜYGENS GESCHREVEN.

( 9 )

( 10 )

(11)

( 12 )

B IJ L A G E C.

LIJST VAN TOT DUSVERRE OVBROESCHREVEN BRIEVEN AAN CBR. HUYGENS.

Aantal. Brieven aan Huygens.

1 S. Alberghetti. 5 Auzout.

2 P. Baert.

1 W. Balie

2 E. Bartholinus.

4 Bayle. '6 Bellair. 1 Bertet.

3 A. Boddens.

1 Borchese. 42 Bouillaud.

2 R. Boyle.

3 G. Breretou. 1 Brienne.

1 de Brion.

3 H. Bruce.

5 Brunetti.

lt;5 H. Bruno.

12 de Oarcavy.

1 des Cartes.

1 Cassagnes.

6 Cassini.

(14)

( 15 )

(1«)

Aantal. Brieven aan Huygens.

2 H. Stevin.

7 A. Tacquet.

1 Tschirnhans.

1 Vallot.

1 Varignon.

3 de Vaumesle.

5 Vegelin van Claerbergen.

1 D. de Volder.

3 de la Voye.

1 J. de Wit.

GESCHENK

VAN

Prof. J. A. C. OUDEMANS.

lt;gi augustus 1900.

' '•S'ixi 'SIZ', C't/i ^5tX5

DEEDE RAPPORT

VAN DE

HUYGENS-COMMISSIE.

(Uitgebracht iu du Vergadering vau 27 Juni 1885).

Sedert ons laatste rapport van 29 November 1884 is er door onze Commissie veel belangryks te vermelden.

Met het nemen van afschriften en het collationeeren daarvan werd geregeld voortgegaan, en dit mag nu als bijna afgeloopen worden beschouwd. Daaronder komen voor o. a. eene verzameling brieven, aanwezig op het Stedelijk Archief te Amsterdam. Van een verblijf in Londen op het einde van 1884 maakte ons lid Bierens de Haan gebruik om de minuten en copiën, die wij hier te Leiden bezaten, te vergelijken met de oorspronkelijke, die er op Burlington House (bij de Royal Society) en op het British Museum aanwezig zijn. Hij collationeerde 12 brieven, en nam volledige afschriften van 12 andere; tevens bevond hij toen, dat er nog een 70-tal brieven overbleven, om afgeschreven te worden. Na eenige mislukte pogingen slaagde men er eindelijk in, om 3 brieven te laten afschrijven: de uitslag was echter ten opzichte van juistheid en kosten niet geheel bevredigend, en de som, als minimum gevraagd voor het afschrijven der overige brieven, was zoo hoog, dat uwe Commissie besloot haren Voorzitter te machtigen, om zelf afschriften te gaan nemen. Daarvoor meende hij ongeveer tien tot twaalf dagen noodig te zullen hebben tot het afschrijven van 68 brieven: maar hij heeft met het nazien en collationeeren zeventien dagen noodig gehad, om 72 brieven af te schrijven, waaronder

( 2 )

stukken, die anders allicht aan het oog zouden ontsnapt zijn ; de oogst bevatte dan ook 195 folio bladzijden schrift, benevens 20 bladzijden folio met aanteekeningen. Van die zeventien dagen werkte hij er slechts een in het. British Museum, de overige in Burlington House. Dat het hem niet ontbrak aan gelegenheid tot het opmerken van merkwaardige bij-zoaderheden, is u gebleken uit eene korte mededeeling in uwe Afdeeliug 25 April jl.

Toen allengs de brieven van Chuistiaan Huygens waren afoesehreven, bevonden zich daaronder een 140-tal zonder

O '

adres, soms zonder datum. Was het voor een 60-tal minder bezwaarlijk, ze met het passend adres ie voorzien, bij de overige 80 stond de Heer v. d. Sande Bakhuyzen den Heer Bierens de Haan getrouw ter zijde. En het mocht hun, soms slechts na langdurig heen en weder zoeken, gelukken alle, op 2 na, tot hun adres, of tot hun datum, en meermalen, waar beide ontbraken, ook tot beide terug te brengen. Zij vonden tot hunne geruststelling een bewijs voor hunne nauwkeurigheid in het tweemalen voorkomen van het feit, dat een op die laatste wijze gedetermineerde brief reeds in de verzameling gevonden werd, van geheel andere zijde daarin opgenomen, met gelijkluidend adres en datum. Dit feit trouwens, dat wij van vele brieven zoowel de minuten alsook de copie bij het oorspronkelijke in handen kregen, is dikwerf voorgekomen.

Thans zijn beide Heeren nog bezig bij brieven van Chris-tiaan' Huygüns aan bekend adres, maar met onbekenden datum, dezen laatsten vast te stellen, hetgeen dan evenzeer uit den inhoud of uit de verdere briefwisseling moet worden opgemaakt; in den regel slagen zij daarin naar wensch.

Dergelijke arbeid voor de brieven aan Christiaan Hüy-gexs moest nog tot later worden uitgesteld.

Ook hier kreeg men te doen met brieven zonder onder-teekening, en soms zonder datum. Ten opzichte der eerste soort was de dadelijk aangewezen weg het vergelijken van het meer ol minder sprekend handschrift. Deze leverde goede uitkomsten, en er konden zelfs meermalen brokstukken van brieven (die de 4 eerste bladzijden slechts bevatten) tot vol-

( 3 )

ledigheid worden gebracht. Toen echter dit middel was uitgeput, moesten weder de inhoud en de byomstandigheden tot richtsnoer strekken ; maar dit hielp ons hier, tot nog toe althans, niet zoo volledig, als wij dit straks konden vermelden. Dan, zooals gezegd werd, deze arbeid is nog niet afgeloopen; wij moeten eerst de geheele wederzi]dsche briefwisseling nauwkeurig vergelijken; en deze methode zal ons zeker nog veel doen vinden, wat thans nog onbepaald moest blijven.

Wij kunnen nu echter reeds de lijsten leveren voor de beide soorten van brieven van en aan Chu. H., meer nauwkeurig dan zulks in de voorloopige lijsten kende geschieden, die bij ons vorige Rapport gevoegd zijn. Zie de Bijlagen A met 1234 brieven van en de Bijlage B met 1374, brieven aan onzen Huygens.

Daaronder komen voor geheele reeksen van belangrijke briefwisselingen.

(4)

3°. Andere vreemdelingen.

daat, ten gevolge van ons laatste Rapport. Ten opzichte van het tweede gedeelte daarvan, om maatregelen te nemen tot de uitgaaf van onzen arbeid, herhalen wij hier, hetgeen u reeds vroeger is medegedeeld, dat de Hollandsche Maat-schappij der Wetenschappen te Haarlem besloten heeft die uitgave op zich te nemen, niettegenstaande de aanmerkelijke kosten, daaraan verbonden, wilde deze een vorm verkrijgen, die waardig was te achten aan de zaak, en aan de persoon, dien het hier geldt. Wij kunnen daarbij voegen, dat men reeds een eind wegs gevorderd is met de voorbereidende maatregelen; dat de druk en het papier zullen toonen, wat men in Nederland op dit gebied goeds kan leveren, aangezien dit is toevertrouwd aan onze meest beroemde deskun-

( 5 )

digen; en dat wij in dit najaar met het drukken hopen tè beginnen.

Voor dien tijd evenwel is er nog veel te doen. Wij moeten lijsten maken van alle brieven naar alphabetische volgorde, en daarna die brieven chronologisch rangschikken. Dan moeten zij met aanteekeningen en verwijzingen worden voorzien, genoegzaam om den draad der briefwisselingen te kunnen volgen. En daarop moeten dan wederom klappers worden zamengesteld, om in deze briefwisseling den weg te kunnen volgen, en te kunnen vinden wat men noodig heeft.

Intusschen kunnen dan door de verschillende leden onzer Commissie de bijzonderheden worden verzameld, noodig voor de wetenschappelijke bewerking der door Chrtstiaan Huy-gens uitgegeven geschriften.

Daar het lid Bierens de Haan vooreerst genoeg werks zal vinden in het ordenen der briefwisselingen zelve, en het maken der verschillende aanteekeningen daarbij, heeft uwe Commissie den Heer Korteweg uitgenoodigd zich bij haar te voegen, en mocht zij het genoegen smaken hem in haar midden te zien plaats nemen.

Uwe Commissie hoe langer hoe meer overtuigd van het gewicht der taak haar opgedragen, en geslaagd zijnde in het bijeenbrengen van een materieel, meer dan gewoon belangrijk in velerlei opzichten, hoopt hare beste krachten te wijden aan het volbrengen van die taak; het stichten van een monument onzen Christiaan Huygens waardig; een beeld van zijn verheven werkkring in de wetenschappelijke ontwikkeling der zeventiende eeuw.

Amsterdam, 27 Juni 1885.

D. BIERENS DE HAAN, Voorzitter. H. A. LORENTZ, Secretaris.

li IJ L A G E A.

( 7 )

( 8 )

( 9 )

( io )

B IJ L A G E B.

( 12 )

( 13 )

( U )

( 15 )

( I» )

GESCHENK

I Prof. J. A. C. OUDEMANS.

AUGUSTUS 1900.

VIEEDE RAPPOET

VAN DE

HUYGENS-COMMISSIE.

(Uitgebracht in de Vergadering van 25 Mei 1889).

Nu eerstdaags het Tome II van de Oeuvres et Correspon-dance de Che. Huygehs in het licht verschijoen zal, wenscht Uwe Commissie daaromtrent eenige mededeelingen te doen.

Het eerste Deel liep over de jaren 1637—1656, het tweede loopt over het tijdvak 1657—1659, het volgende zal de jaren 1660—1662 moeten bevatten.

Het eerste Deel hield 365 brieven en nog 18 in het Supplement.

Het tweede Deel hield 387 brieven en nog 20 in het Supplement; dus 740 te zamen.

Hiernevens leggen wij U over eene lijst van de personen die in deze Correspondance voorkomen, in zoo verre zij door Huygens of aan hem geschreven zijn. Bovendien zijn er nog 110 andere brieven, die niet tot een dezer beide soorten behooren. Deze lijsten hebben wij opgemaakt voor het eerste en voor het tweede deel afzonderlijk, en daarop voor beide deelen te zamen.

De tweede kolom bevat de namen der briefschrijvers, de derde en vierde kolom het aantal brieven door Huygens aan hem, en door hem aan Huygens geschreven. Daaruit blijkt, dat door sommige personen niet aan Huygens is geantwoord, en eveneens dat Huygeks sommige personen niet beantwoordde. Behalve deze uitzonderingen nu blijkt uit deze lijsten, dat er bij velen der genoemde personen brief-

( 1« )