--- ———*

Vak 157

DE JENEVER

Een woord tot het Volk.

l. iKiF.GKVKN DOCH!

eene Sossniissie van de Vereeniging „Hrbeiterwohlquot;.

VERTAALD DÜOll C. A. WILLEMSE,

Direct^ar van het I'ost- en Telegraafkantoor (e Hengelo (O.)

Met een voorwoord

VAN

Dr. A. M. A. J. ARIËNS.

ZESDE DUIZENDTAL.

ph ! ..,_r v ■

o ij ik na aa i.,

G. Bill'GGE.MAN, 1X1 KI.

INHOUD.

Voorwoord.

1. Kan men den jenever ontberen.

IT. De moorddadigheid van het jeneververbruik.

Naamlijst der afdeelingen.

Regiement van het Kruisverhond.

Reglement van de Maria- 1

VOORWOORD,

Gaarne voldoe ik aan het verlangen van den sehrij-ver der volgende bladzijden, om zijn werkje met een paar woorden bij het publiek in te leiden.

Het eenige doel, dat hij met zijn arbeid beoogt, is: goed te stichten, het volk bekend te maken met den waren aard van den alcohol, die oogenschijnlijk soms een vriend mag zijn, maar in waarheid zijn bitterste vijand is.

Zulk een edel pogen te bevorderen is een aangename zaak en — voor wie het kan — een dure plicht.

Vraagt men mij. of de degelijkheid van den inhoud gelijken tred houdt met den adel van het doet, dan durf ik gerust met een volmondig Jaquot; antwoorden.

De Jenever is een vertaling van de Duitsche brochure Der ^clmaps, uitgegeven door de katholieke vereeniging „Arbeiterwohlquot; waarvan de bekende Rijksdagafgevaardigde dr. Fr. Hitze secretaris is. Al de volksgeschriften die van die zijde verschenen zijn, munten uit door eene zakelijkheid en bevattelijkheid, welke ze bij katholieken en niet-katholieken de hoogste waardeering hebben doen vinden» Ten bewijze kunnen strekken de verbazende oplagen dier werkjes Va)i „Der Schtuipxquot; is oulangs reeds hef zevende tienduizendtal aaiKjekondiyd.

Een andere en zeer voorname vraag is, of de schrijver niet wat vèr gaat met niet slechts het onmatiiie gebruik, maar ze'fs elk gebruik van sterken drank, ook in kleine hoeveelheden, als verkeerd voor te stellen.

Ik twijfel er niet aan, of velen zullen terstond met hun antwoord klaar staan, „/eer zeker — zullen zij ,zeggen — dat is overdreven. Ook hier bad de „gulden middelweg bewandeld moeten worden. Men

INHOUD.

Voorwoord.

I. Kan men den jenever ontberen.

II. De moorddadigheid van het Jeneververhruik.

Naamlijst der aideelingen.

Reglement van het Kruisverhond.

Reglement van de Maria-Verccnüfmy.

VOORWOORD.

Uaarue voldoe ik aan het verlangen van den aehrij-ver der volgende bladzijden, om zijn werkje met een paar woordeu bij het publiek in te leiden.

Het eenige doel. dat hij niet zijn arbeid beoogt, is: goed te stichten, het volk bekend te maken met den waren aard van den alcohol, die oogenschijnlijk soms een vriend mag zijn, maar in waarheid zijn bitterste vijand is.

Zulk een edel pogen te bevorderen is een aangename zaak en — voor wie het kan — een dure plicht.

Vraagt men mij, of de degelijkheid van den inhoud gelijken tred houdt met den adel van het doel, dan durf ik gerust met een volmondig Jaquot; antwoorden.

Dc Jenever is een vertaling van de Duitsche brochure Der Schnaps, uitgegeven door de katholieke vereeniging „ Arbeiterwohlquot; waarvan de bekende Rijksdagafgevaardigde dr. Fr. Hitze secretaris is. Al de volksgeschriften die van die zijde verschenen zijn, munten uit door eene zakelijkheid en bevattelijkheid, welke ze bij katholieken en niet-katholieken de hoogste waardeering hebben doen vinden» Ten bewijze kunnen strekken de verbazende oplagen dier werkjes Van „Der Schnwpsquot; is onlatif/s reeds het zevende tienduizendtal aainjekondigd.

Een andere en zeer voorname vraag is, of de schrijver niet wat ver gaat met niet slechts het onniaiii'ie gebruik, maar ze'fs elk gebruik van sterken drank, ook in kleine hoeveelheden, als verkeerd voor te stellen.

Ik twijfel er niet aan, of velen zullen terstond met hun antwoord klaar staan. .Zeer zeker — zullen zij „zeggen — dat is overdreven. Ook hier had de ,gulden middelweg bewandeld moeten worden. Men

IV

„had geen onthouding, maar matigheid moeten aan „prijzen, al was liet alleen maar uit een praetisch „oogpunt.quot;

L)eze uitspraak moge op het eerste gehoor de ware schijnen, — in de werkelijkheid heeft zij geen grond. Neen, juist uit een pvaclisch OOjlpunt moet onthonding als het eeuig ware middel van bestrijding der onmatigheid opgewekt worden.

Voor duizenden immers is het yebruik de naaste gelegenheid tot mtsbruik. Dat voor dezen de onthouding een wet moet zijn, ligt voor de hand. En evenzoo ligt het voor de hand, dat het een zeer praetisch middel zal zijn om vele uuakkcn tot dien noodzakelijken stap te bewegen, wanneer vele sterken hen daarin voorgaan.

Maar bovendien, afgezien van het „ergerlijke misbruikquot; waarvan de „kennelijke staatquot; eeu uiting en kerkerstraf met zelden het gevolg is. bestaat de onmatigheid als algemeene maatschappelijke kwaal. Het gebruik van alcoholische dranken heeft zulk een omvang gekregen in alle rangen eu standen: het brandende vocht rooft zóóveel schatten, verwoest zóóveel goeds in de lichamen, de geesten en harten van honderdduizenden, dat men feitelijk staat voor eeu groote maatschappelijke ellende. Men krijgt eene ijealcoho-liseerde maatschappij. Wie dat niet inziet en de ontzettende gevolgen daarvan niet bevroedt, is inderdaad onbekend met het abc van het alcoholvraagstuk.

Welnu, dat buitengewone euvel moet genezen worden, en het zal niet genezen worden zonder buiten (jew one middelen. En eeu der noodzakelijkste buitengewone middelen is de onthouding — als protest en als prediking — beoefend door een Bond van aaneengesloten, overtuigde personen.

Een goede drankwet zal nog meer uitrichten, ik wi' het sraarne gelooren. Wanneer bv. het aantal

O O

V

drankhuizen tot een minimum beperkt en de verkoopers tegen een vast salaris aangesteld werden, zoodat de drijfveer van de eigenbaat ophield; wanneer aldus met krachtige hand het mes in den wortel gezet werd, — o ja, dan zou evenals in Noorwegen de matigheid hier een heorlijken triomf kumien behalen. Maar nooit komen dergelijke wetten tot stand, waaneer er geen krachtige volksbeweging ten gunste daarvan vooraf bestaan heeft, waimeer met uame de Oï////omi!ïm/ zich niet baan gebroken heeft izi dichte rijen.

Er is (/een ontkomen aan. Onthoudhuj voor velen 'is een noodzal.elijl. heid geworden. Dat leert de ervaring.

\ andaar, dat zoovele leiders van werkliedenpartijen in binnen- en buitenland tot de onthouding zijn overgegaan.

^ andaar dat die groote kenner van het volk. kardinaal Manning, met zooveel kracht de vaan van het Kruisverbond {Leatjue of the dross) verhief en in zijn laatste oogenblikken nog de klacht kon slaken: ,0 had ik toch vroeger de noodlottige gevaren van bet alcoholisme nagegaan!quot;

Vandaar dat een van America's grootste bisschoppen en patriotten. Mgr. Ireland van 8t. Paul in Minnesota, niet slechts luid zijue stem verheft , tefien de ondeugd der onmatigheid, die ell: uur van den dag de zielen en lichamen van tallooze slachtofj'ers verwoest en die, meer dan elke andere maatschappelijke zonde, ellende hreni/t over de Kerk en hare kinderenquot;, maar tevens de onthoudiuy als middel aanprijst.

Maar wat vooral indruk op ons moet maken is het woord van Paus Lko XITI. elnu. deze groote ziener, wiens scherpziende blik in de kennis van onzen tijd aan vriend en vijand bewondering afdwingt, schreef vóór jaren reeds aan den zooeven genoemden bisschop van St. Paul, dat hij de verbintenis, om zich geheel „te onthouden van bedwelmende dranken alle aan-

VI

„beveling waardig achtte.quot; Eu verder; „dat het volstrekt „niet betwijfeld kan worden dat een zoodanig besluit „een eujenl jk en werkdadiy (jeneesmiddel is voor dit „buitengewone euvelquot;. ') Nu onlangs bij gelegenheid van het congres te Bazel, heeft /. H., zooals uien weet, zich op niet minder krachtdadige wijze uitgelaten.

Waar stemmen opgaan van zoo hoog gezag, daar mag de zaak der onthouding door ons katholieken wel als een goede en degelijke zaak betracht worden; en wie nog twijfelen mocht, of die uitspraken wel voor ons vaderland kunnen gelden, behoeft maar even de begrooting van financiën in te zien, om bekeerd te worden.

Gelukkig is de beweging tot onthouding van sterke dranken ten onzent geen onbekende meer. In den loop van het laatste jaar is, in navolging van kardinaal Manning's Leaijue of the Cross, een KniisverLond opgericht, dat van zijne leden de verbindtenis vordert, zich van sterken drank ■te onthouden. De snelheid, waarmee dit genootschap zich op tal van plaatsen vestigde, mag als bewijs gelden, dat het nnt der onthon-ding reeds in vele kringen begint ingezien te worden. ¹)

¹

Het Kruisverbond bestaat thans reeds in versclnllende plaatsen. Al deze regimenten (en de vele die er nog bijkomen) zijn tot een groot leger vereenigd. Een der krachtigste voorstanders dor beweging is ongetwijfeld de Zeor(rel. Heer Dr. F. Banning re Nijmegen, voorzitter van het Kruisverbond aldaar, wien ik bij deze mijne buide breng.

Onder onze niet-katholiekc landgenooten bestaan sinds jaren reeds verschillende bloeiende onthoudersvereenigingen. Herinnerd zij slechts aan de Ned. Vereen, tot afschaff. van sterken drank en die der Christ. Gcbeeloiithouders. (Jok bestaat er eene Ncderl. Onderwij zei's-Propaganda-clnb (voor drankbestrijding) welke bijna 350 leden en den heer Th. H. van de Wonde onder huar verdienstelijke hoofdmannen telt. Welk een gezegende invloed van deze laatste club kan uitgaan, ligt voor de hand.

VII

Eeue instelling van gelijke strekking, maar op eenigs-zius andere leest geschoeid als het Kruisverbond, is de Mat 'iavereeniijüuj, Mat'ujheiclsyeuootschap tot wering van het (jebruik van sterken drank bij R. K. Meisjes en Vrouwen. In een schrijven van den 19 October 11. aan den ZeerEerw. lieer H. J. de Jong. pastoor te Delden en deken van Oldenzaal werd het Reglement van dit Genootschap door Z. D. H. Mgr. H. van de Wetering goedgekeurd en met aflaten verrijkt.

Dat zijn verblijdende feiten. Zij doen mij vast vertrouwen, dat de volgende bladzijden een bijzonder welkom onthaal zullen vinden.

Ik hoop meer dan riat. Ik hoop dat zij bekeerlingen zullen maken; dat zij vele zwakken /uilen overhalen om met een forsehen ruk hunne ketenen te verbreken en vele sterken om ter liefde Gods en tot heil van hun zwakkeren evenmensch een edelmoedig voorbeeld te geven

Dat /,ou voor den schrijver de schoonste belooning zijn voor zijn arbeid, — de eenige, die hij wenscht.

Enschede, 14 December 1895.

Dr. ALPil. ABIËNS.

IsOaamp;rdc JSczcr.

Versmaad dit boekje niet en lees het van A tot Z door. Het is wel klein en nietig van uiterlijk, maar wat er in staat, lieeft voor n en de uwen zeer veel waarde.

Den inhoud zegt u de titel. Het is gericht tegen den jenever, dien duivel die zooveel nadeel aan ziel en lichaam toebrengt, aan huisgezin en maatschappij.

,Dan hoop ik, zegt gij wellicht, dat het boekje bij allen die het noodiy hebben, een goed onthaal moge vinden. Ik kan het wel missen, want ik ben God dank, geen jeneverdrinker. Ik drink ook wel mijn borreltje als anderen, maar ik weet goed, wanneer ik op moet houden, en nog nooit heeft iemand mij dronken gezienquot;.

Welnu, dan zijt gij juist mijn man 1 Voor oude, verstokte dronkaards schrijf ik niet. Om dezulken van het drinken af te brengen, worden krachlujer middelen vereischt. Mijn geschrift is bestemd voor verstandifie lieden die luisteren willen naar een goed, welgemeend woord, en met eigenzinnig vasthouden aan eijjen meeninquot;' en vooroordeelen. Ook heb ik het

O O

oog op de jeugd, die helaa'j het meest aan de verleiding is blootgesteld.

„Maar zoo gij dan niet tegen dronkaards en hartstochtelijke jeneverdrinkers schrijft, welk doel hebt gij dan toch met dit boekje? Of wilt gij den jenever geheel zien afgeschaft V Dat zou toch dunkt mij, stellig te ver- gaan. Weet gij dan niet dat de jenever, matig gebruikt, voor eeu groot aantal menschen eea

9

zeer nuttige, ja vaak een onmisbare drank is, een drank die vooral den v'erl.man moed en kracht tot den arbeid geeft?quot;

Daar hebben wij liet al! Gij uieeudet dat dit boekje voor u niet noodig was en nu bemerk ik eerst duidelijk dat het ook u van nut zal zijn. Xeem het dus maar moedig ter hand en reeds op de eergt;te bladzijden zult gij het verlangde antwoord ontvangen.

I. Kan men ien jenever ontberen?

I. Is de jenever een voedings-en versterkingsmiddel ?

Gij meeut dat jenever een geschikt umldel is om het lichaam, zuchtend ouder deu last des arbeids, te versterken, ,/oo'n glaasje, zegt gij. doet mij hij het werk goed: het geeft mij uieuwen moed eu nieuwe krachtquot;. Dat de jenever moed geeft eu tot werken prikkelt, zal ik zeker niet ontkennen. Ik weet zeer «•oed dat hij door zijn invlaed op de zenuwen eu door den door hem veroorzaakten snelleren bloedsomloop cour h'oi'tcii lijd /(('/.//('WO';/van atmattiug wegneemt, maar even stellig weet en beweer ik dat hij aan het lichaam in werkelijkheid tjecu L inchl verleent. Hij werkt op het lichaam zooals de zioccji op het vermoeide paard. Het arme dier door de slagen opgewekt, verzamelt de nog voorhanden krachten voor een overmatige inspanning, maar ten koste van zijn reeds uitgeput lichaam.

Zoo ook drijft de jenever deu werkman tot grootere werkzaamheid aan, maar wee hem die dit bedriege-lijk opioekl.'iii;i*rnidcld vertrouwt: hij zal mettertijd ook de schadelijke gevolgen daarvan ondervinden, ja, „de jenever of brandewijn is een ware hcdric^cc voor deu armen manquot;, zooals een ervaren arts zich uitdrukt.

11

„en wie dezen voor geenea waarschuwt is zijn beste vriend, (leen beschouwing' heeft de zucht naar drank meer gesteund dan die van zijne voediïKjskracht. geen beschouwing is lt;jevaarlijl:er en heeft het welzijn der annei'e volksklassen meer schade berokkend dan die welke den jenever een vocdiugsrniddd durft noemenquot;.

Was het waar dat de drank kracht tot werken gaf, diiij zou men dit toch stellig reeds lang overal hebben opgemerkt, waar zware arbeid te verrichten valt, zooals in fabrieken, smederijen en mijn werken. Men kwam integendeel overal tot de ervaring dat juist die werklieden die (jeeu sterken drank gebruiken, veel sterker en gezonder zijn, veel zorgvuldiger werken, het langer uithouden en in elk opzicht meer vertrouwen verdienen dan hunne medearbeiders die meenen dezen drank niet te kunnen missen.

In 1840 en later reisde een braaf priester, Seling genaamd, door de steden en dorpen van Noord-üuitschlaud, om groot en klein te waarschuwen tegen den jenever. Door zijn woord en voorbeeld aangespoord, beproefden vele duizenden of het dan ook niet ging zoude)' jenever. En zie, de proef slaagde uitmuntend. Reeds kovt daarna verklaarden velen, met tranen in de oogen, hoe gelukkig zij wareu, omdat zij van dezen dwingeland bevrijd eu geheel andere menschen geworden waren. Toen gaven naar aanleiding van wat de onvermoeibare Seling deed, vierduizend Europeesche en Amerikaansche r/mees-heereti de schriftelijke verklaring af, dat de jenever niet voedt en versterkt, maar als een heete koorts de voorhanden krachten opwekt en overspant en deze langzamerhand steeds meer verzwakt en eindelijk geheel breekt.

Zooals ge ziet komt het er maar op aan of men bet eens (uil Beproeueti. Wat anderen konden, kunt ook gij, misschien nog beter en gemakkelijker dan

12

zij. Natuurlijk is alle he)/in nioeielijl:. en het zal u in de eerste dagen eu weken wel wat ongewoon voorkomen uw borreltje te moeten missen. Ook zal uwe standvastigheid bij verschillende gelegenheden op een zware proef worden gesteld. Maar houd moed ! Keu Duin toch laat zich niet zoo licht uit het veld slaan, en zooals het spreekwoord zegt; den moedige helpt God !

De poging ééns gelukt zal ook elders een rijke helooniitf/ vinden, wijl gij er ook veel door bespaart. Met het geld dat gij dagelijks zoudt hebben uitgegeven voor den drank, dien gij volstrekt niet 'noodnj hebt, kunt «'ij u een massa echte voedingsmiddelen of huishoudelijke zaken koopen. die onmisbaar zijn, in welke huishouding ook. Ook kan met deze op het drinken uitgespaarde gelden, nog zoo menige oude rekening worden betaald, of kunnen schulden afgedaan worden, die gj ondanks uzelf maken moest, vooral in die dagen toen de kindereu nog klein of ziekelijk waren, en alle verdiensten geheel en uitsluitend uit uwe handen moesten koraen. Tk zal mij nader verklaren.

Als gij alle dag voor slechts 3 cent verdrinkt, bedraagt dit ongeveer elf gulden in het jaar: voor 6 cent is het reeds 22 gulden. Voor deze 22 gulden kunt gij u ouder anderen aanschaffen :

1. 50 pond ham of spek.

2. 60 „ rundvleesch.

3. Een half vet varken.

4. 70 pond vet.

5. 40 , boter.

6. 45 , braadworst.

7. 80 , bloedworst.

8. HO dozijn eieren.

9. 8 mud aardappelen.

10. 80 roggebrooden van 10 pond.

13

11. 110 wittebroodon van 8) 2 pond.

12. oO pond koftieboüneu.

13. 300 liter zoetemelk.

14. 250 pond booueu of erwteu.

15. 250 , rijst of meel.

10. 20 mud steeukoleu.

17. 5 a 60U0 turven.

18. 3 a 400 stuks witte kool.

li). 40 el stof voor kinder- en vrouwen kleeding'.

20. Uen tweeslaaps ijzeren ledikant met matrassen,

peluw en twee kussens.

21. Een kleed, met mantel en hoed.

22. Een zondagspak voor werklieden.

23. Kosten voor ziekenbus en begrafenisfonds.

24. Vijf paar schoenen voor volwassenen.

25. Zeven of acht paar kinderschoenen.

26. 75 paar klompen.

27. 100 el Haaksbergsch linnen.

28. 2O0 el ongebleekt katoen.

29. Een kachel met toebehooren.

30. Een kleer- of legkast.

31. Twee maanden huishuur.

32. Een dozijn mooie stoelen.

33. De volgende huishoudelijke artikelen: kolen

bak met schop, 2 ijzeren potten, 1 ketel, 1 koekpan, 1 vergiet, 12 schotels en borden, 1 dozijn vorken, messen en lepels, 1 emmer, 1 kuip, 2 inmaakvaatjes, l strijkijzer, 1 lamp, 1 koffiekan, 1 koffiemolen en 12 kopjes. Een heele voorraad is het niet zoo V Hoe gelukkig zou menige huismoeder zijn als zij met die 22 gulden ter hand eens een nummer mocht uitkiezen.

En toch als het heilige feest van Kerstmis nadert of liet leest van den heiligen kindervriend St. Xico-laas, dan wordt het goede hart van den armen huis-

14

vader zeer pijnlijk, tot bloedens toe getroffen. Want, o zoo gaarne zou hij zijne kinderen een nuttig geschenkje aanbieden, en de liefde en de zorgen zijner brave vrouw beloonen! Een warm kleed voor den ■winter zou haar toch zoo goed doeu. Zij laat het hem aan niets ontbreken: uit haar eigen mond spaart zij om hem goed te kunnen doeu, en zelfs de lieve, arme kleinen kunnen van deze besparingen voor het welzijn van vader medespreken. Hoe zou het er echter nu uitzien, alsook de vader eens spaarde, wel niet op de noodige voeding, maar op dien (jeheel en al overbodii/eu drank, en als hij day die bespaarde penningen ongemerkt op zijde legde, en die met Kerstmis of 8t. Xicolaas in blinkende goudstukken aan zijne vrouw ter hand stelde?

2. Is de jenever een behoedmiddel?

Misschien dacht gij bij het lezen van het vorige hoofdstuk: ,Xu al brengt een borrel dan eigenlijk ook geen kracht aan. hij doet mij toch dikwijls veel goed. Bij Lomlc verwarmt hij. bij hitle verkoelt hij, en voor hen, die in vochtige natte plaatsen moeten werken of in ongezonde huizen wonen, of zich in moerassige streken moeten ophouden, is hij toch wel degelijk noodig en onmisbaar.

Dat hebt gij waarschijnlijk door anderen hooren zeggen, waarde lezer, maar kunt gij dit uit eigen ondervinding bevestigen? De hand op het hart: heeft de jenever u nooit werkelijk verwarmd? 11: geloof het niet. .Ta voor een oogenblik heeft hij u de maag en de ingewanden verhit, maar hoe lang duurde het of gij werdt weder koud. ja zelfs kouder dan te

voren 'r¹ (jij hebt het kurtstojidige gevoel vau wuraite voor echte Hchaainsivarmle gehoudeu.

Hoor eens wat ervaren geneesheeren daaromtrent leeren. Echte lichaamswarmte, zeggen zij. komt niet voort uit een voorbijgaande prikkeling der maagzenuwen, maar uit gezonde voeding, regelmatige spijsvertering, tliiike beweging, warme kleeding enz. De jenever behoort echter niet tot de voedingsmiddelen, en bewerkt ook geen goede, regelmatige spijsvertering. Daarom, zoo spreekt een geleerd oreneesheer, veroordeelen allen, die de zaak van nabij hebben bezien, het gebruik van jenever tegen de koude. Zoo jenever tegen de koude beschutte, zouden toch zeker iiialrozen en reizigers, die hoog op de koude ijszee hunne ontdekkingstochten hebben tfemaakt en noy

o o o

steeds maken, dezen drank met voorliefde gebruiken en hem als onontbeerlijk roemen. Maar juist zij behoeden zich in den regel het meest voor den jenever, ja de meesten van hen drinken zelfs geen droppel. Hun voornaamste dranken zijn thee en koffie. Zelfs de ti'ali'jschvdliners, die onder veel moeite en ontberingen hun gevaarlijk beroep uitoefenen, onthouden zich geheel van bedwelmende dranken.

De oflicieren en geneesheeren bij de inariiit' verzekeren bijna eenparig, dat de manschappen zonder jenever veel gezonder blijven in de koude streken of in het. gure jaargetijde, dan wanneer zij drinken. Het is niet onbekend, dat juist in den WDiter de plotxe-linije xterffievcillen bij de jeneverdrinkers voorkomen. Deze ongelukkigen meenen zich juist door den jenever het best tegen de koude te beschutten en betalen hun dwaling niet den dood. De eerstbevrorenen, die de officier van gezondheid, Schulz, te Osnabruck in den Russischen oorlog te zien kreeg, waren juist de op den brandewijn verzotte Kozakken, gekleed in eeu drieduhbeleti pels, waarin zij niet bevroren zouden

lö

zijn, hadden zij geeu sterken drank gedronken. Hebt gij ook niet gehoord dat koning Karei III van Zweden op zijne krijgstochten 4000 man verloor door bevriezen. Juist omdat deze arme stakkers dachten zich door brandewijn tegen de snerpende koude te kannen vrijwaren. Hebt gij uwe ouders of grootouders nooit hooren vertellen, hoeveel Franschen in de ijsvelden van Rusland met de jeneverflesch in de hand verstijfd zijn? Neeu, mijn waarde, .jenever baal niet tegen koude, maar ook tegen warmte helpt hij niet.

Was de jeuever werkelijk een behoedmiddel tegen den invloed der hitte, dan had men toch in de wanne landen zeker reeds lang zijn nut, of liever zijn onmisbaarheid ingezien en verkondigd. Maar 't is juist andersom.

Volgens de berichten van vertrouwbare personen en het zeggen van ervaren reizigers en geleerde geneeskundigen werkt juist de outhouding van sterken drank als het zekerste middel tegen de vele ziekten, die door de hitte ontstaan, vooral tegen de gevaarlijke, doodelijke koortsen. In Ejuptt' en in de ongezonde streken van het gloeiende Afrika waren juist die soldaten, die (jern jenever gebruikten, het ijezondst en het (jeschikst. Men gaf hun meestal thee en koffie te drinken. Het gezondste leger, waarin ik ooir diende, schrijft een voornaam Engelsch officier van gezondheid, bezat geen droppel jeuever, ofschoon het bij de Kaffers, bij nat en ruw weder, zonder teut of eeuige beschutting was, en aan de vermoeienissen van den oorlog blootgesteld. Hij telde zelden meer dan een zieke op de honderd soldaten, niet enkel gedurende den oorlog, maar ook bij het einde daarvan.

Als dan zelfs in het brandende Afrika de jenever (jeen behoedmiddel is, maar zelfs nadeelig werkt behoeft men toch waarlijk hier te lande, waar de hitte

17

frp verre na uiet zoo drukkeud is, deu jenever uiet voor onoutVjeerlijk te houden. Eu als in de iilas-blazerijen — zooals Seliug vertelt — de arbeiders de afmattende hitte beter konden verdragen sedert zij geen jenever meer dronken, dan i.s het toch buiten twijfel dat de jenever eveniniu uoodiij is op ijzergieterijen, bij veldarbeid enz. Verstandige boeren hebben dan ook reeds lang koffie in hunne kruikjes naar het veld meêgenomen. Daarmede wordt hun dorst het best gestild : zij kunnen er ongehinderd een dachtigen teug uit nemen, zonder te moeten vreezen dat het hen in het werk zal schaden. Integendeel, koffie is een voortreffelijk middel ter opwekking en juist daarom zoo goed, wijl liet geen enkel der slechte gevolifen van alcohol bezit.

De zoo vaak gehoorde uitdrukking ,zonder jenever kan men niet werkenquot; houdt al evenmin steek. Met eenigen goeden wil gaat het wel en ook wel goed, beter zelts dan met sterken drank. Hoe bewerkte men dan vroeger de velden hier te lande, toen de jenever nog onbekend was, of toen men hem nog niet zooveel gebruikte als tegenwoordig ? Hebben toen de menschen misschien uiet in het zweet huns aanschijns gewerkt V Bestond er toen geen hitte, geen koude, geen boos weer V Moesten er toen geen akkers bewerkt, geen koren, tarwe en andere veldvruchten gezaaid, gemaaid, ingehaald en gedorscht worden'? Alles zonder jenever! En de bouwwerken .lan uit vroegere eeuwen, die prachtige kerken, stadhuizen, kasteelen, kloosters en massieve hnizen in de steden, de flinke, zware boerenhoefsteden op het land, bij dit alles zijn vele zweetdroppelen gevallen, maar werd (jecu droppel jenever gedronken

*Tij meent dat jenever beschermt tegen vocht en nattigheid, of wanneer men in moerassige plaatsen verblijft enz. Naar het oordeel van beroemde ge-

9

18

neesheereu is hier juist yei'ii jenever aau te raden, om ziine bijzondere werking op bloed en zenuwen. Daarom ook waarschuwde liet congres van geneeskundigen in liet hertogdom Oldenburg de bewoners van de zoogenaamde „Marschen' (moerassige landen) op zeer dringenden toon tegen het gebruik van alcoholische dranken.

,Brandewijn was vroeger, schrijft een geleerde dokter ook in het oog van vele geneesheeren, een behoedmiddel tegen menige ziekte en nog menigeeu valt het zwaar deze door en door dwaze zienswijze over boord te werpen. lgt;e eenige werking van brandewijn bestaat in liet opwekkeu der zemweu, met daarop volgende vermoeidheid. Zoodra deze is ingetreden, wordt ook het lichaam meer ontvankelijk voor eiken invloed van buiten, en kan dezen minder weerstand bieden, 't Is juist daarom dat bij alle hcsnii'l-telijke ziekten in den regel de jeyievcrdrinkcrx en de dronkaards het eerst en liet heftigst worden aangetast.quot;

Üit kunt gij zelf ook opmerken, al^ g'ij bij zulk eene ziekte, b.v. cholera slechts even oplet. Ik ken eene plaats waar cholera heerschte, en waar in den beginne er velen stierven. Onder hen die bezweken, waren meer dan luwe d-crdoi jeneverdrinkers.

Een beroemde professor in de geneeskunde zegt: „Als ik mocht dan zou ik in tijden van cholera op elke herberg of eiken .jeneverwinkel laten schrijven „hier verkoop! men eliolero.quot;

Toen in een groote stad in Schotland de cholera heerschte. stierven er van de honderd aangetaste jei.e-verdrinkers eoi-eti-iieijen Ii'j-

In de jaren van 1831 tot 1867 stierven in Pruisen 360.000 menschen aan de cholera. De meeste ster/-(jevallcH kwamen daar voor. wajr de meeste sterke drank werd gedronken.

19

Dit zijn feilen, waarde lezer, die tot nadenken nopen. Eu nn nog een woord over het drankgebruik in zekere fabrieken, werkplaatsen enz. die deels door de daar heerschende lucht, deels door de grondstotfen, die min of meer vergiftige bestanddeelen bevatten, schadelijk voor de gezondheid zijn.

Als het nu, zooals wij gezien hebben, door de geneeskundige wetenschap en ervaring is uitgemaakt, dat sterke drank het lichaam voor het oogenblik even opfrischt, maar het later des te meer verslapt; dat het weerstandsvermogen van liet lichaam op den duur vermindert en het lichaam ontvankelijk maakt voor allerlei nadeelige invloeden, dan volgt er toch van zelt uit dat overal waar men een schadelijke inwerking op de gezondheid te vreezen heeft, er geen slechter en minder aan te bevelen middel bestaat dan juist sterke drank. Dat allen dit toch inzagen en er naar handelden ter wille hunner dierbare ifo-zondheid.

De meeste arbeiders iu de mijnen, vooral in de kolenmijnen, het grootste deel reeds als knaap, drinken dagelijks na het werk hun „potjequot;, om zich, zooals zij zeggen, te vrijwaren tegen de gevolgen der iuge-ademde slechte lucht en het overvloedig ingeademde kolenstof. Denkt gij nu werkelijk dat ilit den arbeiders goed kan doen ? Hoe komt het dat bij zoovele mijnwerkers reeds zoo vroeg eene algemeeue lichaamszwakte zich openbaart en allerlei ziekten zich vertoo-en, die hem voor den tijd zwak en ongeschikt maken om te werken V Zie deze arme lieden maar eens aan, hoe vroeg zij reeds een lichaam met zich meeslepen als men anders slechts bij afgeleefde grijsaards vindt. Het is wel waar, de arbeid in de mijnen is uit zich zeil reeds afmattend en doodend, maar wees er zeker van dat de arbeid langer en beter was uitte-houden als niet het lichaam van velen door het drank-

20

o-ebrmk was verzwakt en daardoor ongeschikt gemaakt om de dagelijks terugkeereude vermoeienissen te verdragen. . .... . ..

Juist de mijnwerkers en andere dergelijke aroeiders

moesten in hnn eigen belang eigenlijk volstrekt geen sterken drank gebruiken: juist zij moesten een groot credeelte van het geld dat zij kunnen missen, aan Troede voeding uitgeven, ten einde hun lichaam te versterken tegen de inwerking der nadeelige dampen en den inspannenden arbeid.

3. Is de jenever een geneesmiddel ?

Deze vraag te stellen en te beantwoorden, waarde lezer, houd ik voor zeer belangrijk.

Mij dunkt, ik hoor u al opwerpen: maar zuil dan de jenever werkelijk tot niets can nut zijn ■ ^ie mijzelf toch al zoo dikwijls door een glaasje, vooral een sterk bittertje, genezen, en daardoor kosten dokter en apotheker uitgewonnen. Wat zal ik daarop antwoorden? Ja en neen — juist zooals men de zaak beziet. Welnu dan, eerst zeg ik — ja: bterke drank is somtijds, op voorschrift van een bekwaam

neneesheer een geneesmiddel. Er zijn gevallen dat sterke drank met goed gevolg tegen in- of uitwenuige kwalen wordt toegepast, evenals andere geneesmiddelen

nit de apotheek. , , n „

Vroeger vond men den sterken drank alleen m de

apotheken, en hij mocht slechts op voorschrift van een

dokter worden afgegeven. , , , . _u.,

Toentertijd was hij algemeen bekend onder den naam Jevensivater\ later noemde hem bet ^olk doodswaterquot;. Men had dien drank m de apotheken

21

moeten laten. Sedert men hem vrij mocht verkoopen, heeft hij onheil op onheil gesticht. Van toen at' willt;ie een ieder zich bij jenever genezen: tegen maagpijn, bij koude, bij hitte, bij droefheid, bij vreugde, om te waken, om beter te werken enz. enz. In groote en kleine couranten ziet men nu nog loftiutingeh op mcuKjbitler. 7ezondheids[1 ittei■ en andere nog mooiere namen, in prachtige fleschjes met bonte opschriften en prentjes wordt hij tot op het kleinste boerendorp aan den man gebracht.

Op tentoonstellingen wordt hij bekroond en verwerft hij medailles. In éen woord, sterke drank is een alle-mans dokter geworden, een nieuwe Dr. Eisenbart, van wien het liedje zingt dat hij op zijn manier alle kwalen zeker geneest. Op die wijze zijn er vele drinkers gekon.en, en zonder het te bemerken of het te willen weten, zoetjes aan stille drinkebroers geworden. Tn dezen zin, dat is: in de hand van eiken or.ervaren leek. is de sterke drank stellig geen geneesmiddel en met de ervaringen der geneeskundige wetenschap beantwoord ik de bovenstaande vraag met een krachtig : neen. Ik zeg ,met de ervaringen der geneeskundige wetenschapquot;. Want reeds vóór 40 jaar waarschuwden 3000 Europeesche geneeslteeren den sterken drank niet als geneesroiddel te gebruiken, zonder voorschrift van een dokter, en de geneesheeren uit Oldenburg (waar toen zooveel gedronken werd) gaven een openlijke verklaring af, waarin men leest dat in bijna elk geval sterken drank, in het gewone leven als geneesmiddel gebruikt, bepaald nadeelig is, en vooral bij maagkrampen, oprispingen, koliek en koortsachtige aandoeningen. Nu kom ik op de tegenwerping die gij ma.iktet en die men van zoovelen te hooren krijgt: Ik heb mijzelf toch al zoo dikwijls door een borrel opgeknapt en gevoelde mij dan dadelijk zooveel beter. Mijn antwoord is: tegen te spreken is

22

het niet dat somtijds, eu wel voor het oogenblik, een sterke borrel bij zekere ziekten verzachting aanbrengt, ook bij hierboven genoemde. Dat zeggen ook de ge-neesheeren, uiaar zij leeren on.s er ook bij dat zulke scherpe dranken die het slijmvlies der maag en der iucewanden zoodanig prikkelen, op den duur de kwaal erger maken, omdat zij het lichaam meer ontvankelijk maken voor dat soort van ziekten en tevens een grondige genezing tegenhouden.

Ee^n hooggeplaatst ambtenaar vertelde mij: ,in het jaar 1830 begon ik met mijn maag te sukkelen en 'nam daartegen als huismiddel brandewijn. In het begin dronk ik sleclits weinig, en dan voelde ik verzachting. Mettertijd moest ik steeds meer nemen, wilde ik nog eenige leniging gevoelen en zoo namen gedurende 'zeven jaar mijne kwaal en mijn drinken steeds toe, zoodat ik op het punt stond een dronkaard te worden en aan een maagkwaal te sterven. Daar viel mij, gelukkig, een boekje over de matigheid toevallig inquot; handen. Toen ik het gelezen had, nam ik (teen droppel brandewijn meer; mijn kwaal genas en na dien tijd ben ik steeds volkomen gezondquot;.

Een boer beproefde zijn maagkwaal door sterken drank te genezen. Ofschoon hij telkens een voorbijgaande verzachting bespeurde, werd de kwaal tocli allengskens erger. Hij sprak er eens met zijn dokter over en half wanhopig riep hij nit: ,Och dokter, ilc yaf de helft van mijn hofstede, ah mijn maatj maar weer in orde wasquot;. Daarop antwoordde de dokter; „dat behoeft geen halve hofstee te kosten: drink van af heden geen sterken drank meer, dan hoop ik u spoedig vau die kwaal te genezenquot;.

De boer heeft niet meer gedronken en de dokter heeft zijn belofte volbracht.

Maar zou nu zoo'n glaasje vóór het aten niet heel goed zijn om eetlust te krijgen? Dok daarop moet

een dokter tot antwoord geven : dat sterke drauk, vóór het eten genomen, grootereu eetlust geelt, kan niet worden tegengesproken, ja hij zal zelfs geeuwhonger veroorzaken, een honger als van een paard, maar deze is meer nadeelig dan nuttig en werkt de spijs-verteering tegen. Die vreeselijke en kunstmatige eetlust gaat spoedig over, en hoe meer dit opwekkingsmiddel wordt te baat genomen, hoe eer de ware eetlust vermindert, tor. eindelijk alle eetlust verdwijnt. Sterke drank is dus Juist een goed middel om het tegendeel te verkrijgen van wat men meent te zullen vinden. Men wil eetlust bekomen en iwrllexl hem stilletjes aan : men wil de maag sterker maken en verzwakt haar : men wil de spijsvertering bevorderen en bederft haar, want de maagsappen worden zoodanig i'fntn.dei'd dal zij huiuii'. uploHwndc LrochJ i'crliitzen.

Op deze rii andere gronden had dus een oprechte vriend van den werkman volkomen gelijk, toen hij schreet : ,Weg met dien gevaarlijken kwakzalver!quot; Laat ons weer de middelen gebruiken, die eenparig door de geneesheeren worden aanbevolen en die gedurende dnlzcud jaar hunne goede diensten hebben bewezen. Inderdaad heelt de almacht, wijsheid en liefde des Scheppers een onmetelijk grooten en kostbaren schat van a'aarai'hlif/r geneesmiddelen in de ons omringde natuur verspreid. Zij biedt ons in overvloed. en immer door met nieuwe vruchtbaarheid, de talrijke I,'ruiden, de verwarmende, verzachtende thwbloeseiHS en hoe zij verder mogen heeten. de geschenken van den Hemelschen Huisvader, opdat wij er ons mede versterken en er ons aan laven en ons voor een deel althans van liet lijden genezen, dat het verblijf en de arbeid in de natuur, die nog altijd onder den vloek der erfzonde znclit. gebracht heeft.

Nog op een ander punt wil ik wijzen. God heeft het ifdRthjeh; (/ritan en de aardappeh'/i op onze velden

24

uiet düi'u rijpea, opdat wij er sterken dronk uit zouden bereiden. Daarom is het te begrijpen, wat oude boekeu ons zeggen ; .dat toen uien voor het eerst be^on uit het koren Jenever te stoken, de brave boeren luide morden en klaagden, daar men het heerlijke koren in een drank ging omzetten, die mensch en dier razend maaktquot;.

Vatten wij nu, waarde lezer, het hierboven gezegde in het kort samen ; als sterke drank geen voedingsmiddel is. als hij het lichaam geen kracht schenkt, als hij den werkman zonder groote nadeelen zeker niet voor langduriger arbeid kan bekwaam maken dan ieder ander werkelijk voedingsmiddel, als hij ons lichaam niet behoeden kan tegen nadeelige invloeden, als eindelijk zijn hooggeroemde geneeskracht als _T]niis~ tniddcV niets dan bedrog is, dan kan men hem toch in den vollen zin van het woord een volkomen orei lolli'icit drank noemen.

II. De moorddadigheid van het Jenevergebruik.

Uit hetgeen ik u tot nu toe heb medegedeeld, waarde lezer, zult gij hoop ik tot de overtuiging zijn gekomen dat de jenever een recht onnutte eu zeer wel te ontberen drank is. Daarom is het ook weggeworpen geld. dat irij aan sterken drank uitgeeft; gij kunt nwe zuur verdiende centen waarlijk beter gebruiken.

De jenever is niet eakel een drank dien men best miscsen kan, maar daarenboven een zeer schadelijke drank, die tot op den huidigen dag onnoemlijk vee! kwaad in de meuschelijke maat.schai)pii heeft aangericht. Als wij slechts oppervlakkig de vernielende uitwerking konden overzien die de sterke drank in maatschappij en huisgezin te weeg brengt, hoe talloos vele offers hij reedj aan gezondheid en menschenle-vens heeft geëischt, hoeveel welvaart en huiselijk geluk hij heeft vernietigd, hoeveel kwaad en misdaden hij reeds heeft veroorzaakt: als wij hem op zijn wegen konden volgen, des daags en des nachts, in herbergen en op straat, in fabrieken en woningen, als wij hem konden bespieden hoe listig hij zijne slachtoffers weet te vangen en steeds vaster aan zich te ketenen, om hen niet weer los te laten vóór hij hen een vroegen dood ziet sterven of in de gevangenis of in het krankzinnigengesticht heeft binnengeleid: als wij met één woord het duivelsche werk van dezen boozeu verleider, was het slechts voor één enkelen dag. konden waarnemen, hoe zouden wij vol schrik terugdeinzen en ons met ontzetting van dezen gruwel afwenden.

Helaas! znlk een overzicht is niet mogelijk, en toch is het weinige dat wij zelveu zien of wat geleer ■ de en ondervindingrijke geneesheereu, zielzorgers, rechters en anderen, die het volksleven van nabij gadeslaan, dagelijks te hooren krijgen, reeds zóó afschrikwekkend. dat wij met hen den dag zouden zegenen, waarop wij den sterken drank uit de maatschappij konden verbannen.

De verderfelijke gevolgen van het jeneverdrinkeu vindt gij in 't kort saamgevat in de volgende versregels ; Ziekte en te vroege dood,

Naakte arinoê, bitt're nood.

Zonde die hier nederdrukt,

Eens den mensch zijn heil ontrukt.

2(5

Zie en oordeel uu zelf met Jeu volleu ernst vau eeu eerlijk man of ik te veel vau u verlaug als ik aan het slot van het volgende hoofdstuk u dringend kom vragen ; ,Onthoud n ran sterken drank !quot;'

I. „Ziekte en te vroege doodquot;.

Als sterke drank dikwijls, of met een zekere reijel-tnatifiheid, gedurende langen tijd wordt gebruikt, vooral echter, wanneer hij vaak met orerdnad wordt gedronken. legt hij bij vele ineuschen de 1,'U'iii voor pijnlijke en lastige ziekten, die veeltijds slechts met den dood eindigen: hij brengt den ziehti'CUlnIfi/ gemakkelijker en eerder tot ontwikkeling;, en maakt ten slotte de (jeneziuij van ongesteldheden moeiIijkdi', ja dikwijls onmogelijk. Zóó luidt eenparig het oordeel van alle bekwame geneesheeren eu het is ook heel gemakkelijk dit te begrijpen.

Een boer liet iu de weide zijn jeneverflesoh vallen eu deze viel stuk. Keu paar dageu later komt hij die plek weder voorbij, eu zie, zoover de jenever gevloeid had. was het gras verdord, dat toch zooveel weerstandsvermogen bezit tegen hitte eu koude, vochtigheid eu droogte. ,() zoo, zei de-verstandige boer, als de jenever in de natuur reeds zulke verwoestingen aanricht, hoe zal het er dan in mijn maag en in mijn lichaam vau binnen wel uitzien: die zijn toch niet zoo taai als dit gras? En hij heeft zijn levensdagen geen droppel jenever meer gedronken !

Zet men een hond jenever voor, dan schudt hij met schrik zijn kop eu loopt hard weg. Een konijn dat bij wijze van proef dagelijks een eetlepel jenever

27

werd ingegeven, besweek reedlt; ua weinige dagen ouder de hevigste krampen. Als gij een waterdroppel ouder een vergrootglas beziet, dan zult gij in dezen enkelen droppel eenige honderden diertjes lustig zien rondzwemmen. Breng onder het vergrootglas dan een droppel jenever, eu gij bespeurt volstrekt geen leven; hier heerscht de dood. En vermeng nu den droppel jenever met den waterdroppel. Wat ziet gij tiaar? De arme diertjes, pas nog zoo vioolijk eu opgewekt, beginnen eeusklaps angstig rond te zwemmen; hun lichaam krijgt stuiptrekkingen: nog een korten strijd en het leven is er uit.

Hieruit kuut gij de natuur van den jenever kennen, eu het u verklaren hoe ieder schepsel een natuurlijken afkeer vau jenever heeft.

Vooral voor het meuschelijk lichaam is sterke drank een verderfelijk vergif, hij is de oorzaak vau een lange reeks van ziekten: maag- eu ingewandsziekten, ziekten vau het hart, de lever, de nieren, van het strottenhoofd eu vau de luchtwegen, van de hersenen, van de zintuigen eu van de huid en verder vau al de verschillende 'zielsziekten. Hoeveel pijn en last. kommer eu ellende kau reeds nca énkele dezer ziekten teweeg brengen V Hoe wordt niet het meuschelijk lichaam er door misvormd eu geknakt, het schoonste kunstwerk in (Jods zichtbare schepping, „de tempel des H, (ïees-tesquot;, zooals de Apostel zegt.

Laatst zag ik acht gekleurde platen waarop de men-schelijke maag getrouw werd weergegeven, aangetast door de verschillende ziekten die het jeneverdrinken bij velen veroorzaakt.

Ik geef u de verzekering dat deze maagafbeeldiu-geu in den hoogsten graad afschrikwekkend waren, zoodat zij. die deze gezien hadden, dien dag van walging niet konden eteu. Ja, konden de jeneverdrinkers hunne eigene maag eens zien, veleu van hen

28

zouileu het vervloekte drinken wel voor goed vaarwel zeggen, 't I.-- jammer dat de meesteu dezen ouherstel-bareu sc hat in zijne beteekenis voor het geheele lichaam en het leven des lichainns eerst dan begrijpen, als het te laat is.

Toen Sc li ii lt;i eens eeji zieken dronkaard bezocht en hem afvroeg of hij mi ook inzag dat zijne ziekte te wijten Mas aan den drank, antwoordde deze diiftig.

kunil niet van het drinkiii. hel howl dat ih cv niet (jcvoeu hij lt;iclt;ji'teii helquot;. Selivij antwoordde hem o]gt; kalmen toon; .dut yij zoo weinig gegeten hebt, komt juist van het drinken. De drank heeft u langzamerhand de gezonde spijsvertering ontnomen eu allen eetlust doen verdwijnen. Ik zal het duidelijk maken, let eens goed op. Als wij brood in den mond nemeu. wordt het spoedig bevochtigd door het speeksel dat zich binnen in den mond uitstort en vooral dient i m de spijsvertering te helpen bevorderen. Komt het brood in de maag. dan gebeurt daar hetzelfde; ook uit ile wanden der maag komt een vocht, maagsap geheeten. en dit bewerkt de spijsvertering. Hoe kan nu de maagwand goed maagsap afscheiden, als hij zelf geheel ontstoken is en bedekt met dikke bloedaderen. met zweren ot zwart geronnen bloed V

De juistheid dezer verklaring springt toch ieder duidelijk in het oog. „Maar, zult gij opmerken, ei zijn toch zooveel jeneverdrinkers die er mf.ar wat gezond uitzienquot;. De schijn bedriegt, mijn waaide! Een geleerd geneesheer waarschuwt hiertegen en zegt: „men⁵ moet er zich niet door laten beetnemen dat men bij veel jeneverdrinken er nog tamelijk goed kan uitzien eu weinig of geen hinder aan het lichaam gevoelt. Zelfs bii een zoo schijnhaar gnnstigen toestand kan reeds 'het (jrootste levensgevaar voorhanden zijn, zooals ik ook reeds dikwiils heb moeten ondervinden. Meerdere mijner patiënten stierven ptotwlifUj

29

op een leeftijd van slechts 30 tot 40 jaar. Zij hadden van hun drinken ook niet den minsten last gehad, of ergens pijn gevoeld. En toeh vond ik de itiwen-di(j)' oiyauen '-éer onMokm. Het is dus dwaas en erger om het jeueverdrinken zóó lang te willen voortzetten, tot men zelf' de nadeelen er van met cifjen ziel. -Inist door den drank wordt de gevoels-ziu bijna geheel verstompt. Wie das — zoo beslnit de humane geneesheer — dikwijls eeu borrel drinkt, zal goed doen dit nateiaten, wil hij niet vroegtijdig sterven: zijn ernstig streven moet zijn om zijne reeds twijfelachtige gezondheid te herstellen door den sterken drank ijeheel en ul te mijden quot;

De ontelbare lichaamskwalen gaan nog gepaard ruet de zielesmarten, niet alleen voor den jeneverdrinker zelf, maar ook voor zijne naaste en verdere bloedverwanten, die in hem moeten medelijden. In den volksmond wordt dit lijden zoo teeffend uitgedrukt: zorcr en kominer. angst en nood en de verdere kwel-

rs o

lingen door „ncKjels dan de doodkisl.quot; En de H. Schrift vraagt in het boek der Spreuken: ,voor wie is wee? voor wiens vader is wee? voor wie zijn de twisten, voor wie de kuilen, voor wie de wonden zonder oorzaak, voor wie de oogen met tranen gevuld? Is het niet voor hen, die verwijlen bij den wijn en er immer op uit zijn bekers leeg te drinkenquot;. 1 )

Kon ik u eens in die ontelbare ziekenkamers brengen. waar men menigmaal het allernoodigste mist, waar dag en nacht zuchten, klagen, huilen en ijzige jammerklachten allen slaap verbannen en de nabestaanden smartvolle uren doorbrengen. Kon ik n eu allen, die een deelnemend hart bezitten, eens in de hospitalen der groote steden binnenleiden, om u aan

1) Spreuken Salomon's XXUI ; 2it, 30.

30

te tooneu op welke vreeselijke, gruwzame wijze de „drankduiver zijue slachtoffers pijnigt eu huu arm lichaam teu grave sleept. Schokt het u niet tot in het binnenste van uw hart den eenigen kostwinner van veel kinderen zich te zien rondwentelen op zijn sterfbed, gefolterd door gewetenswroegingen, of een jongeling, in de schoonste levensjaren te zien wegkwijnen. Het is helaas, maar al te waar wat de beroemde matigheidsapostel Pater Matthew in zijn tijd zoo dikwijls zeide: , De bedwelmende dranken doen meer kwaad aan de gezondheid en hel leven, dan pest, hongersnood rn alle oinievallfn in de natuur.'''¹

De verbazende sterfte, als gevolg van het drinken, kunt gij het duidelijkst waarnemen bij de ongelukkige oorspronkelijke bewoners van Amerika, Afrika en andere werelddeelen.

De stam der Sack- en Fuctis-indianen verminderde van 80,000 tot 2000 zielen in tien jaar tijds. De hoofdoorzaak hiervan was het „vuurwaterquot; (d. i. de sterke drank) dat de blanken huu gebracht hadden. Daarom vermaande een oud opperhoofd der Kansa-Indiauen de jonge mannen van zijn stam, bij elke gelegenheid: Drinkt nooit het verfiiftijie vuurwater der blanke mannen, want de booze geest heeft het gezonden om ons uitteroeien.quot;

Eu een hoofd der CJiippiwoli-1ndianen in New-Foundlaud sprak tot dén Engelschen minister: ,Wij waren eens zeer talrijk eu geheel Boven-Canada behoorde on~: wij leefden van de jacht en de visscherij. Maar de blanken, die tot ons kwamen om met ons handel te drijven, leerden onze vaderen _vvuurwo.!erquot;' drinken ; dat heeft ons arm en ziek gemaakt en vele van onze mannen gedood, lol we zeer wevnigen zijn geworden.quot;'

Doch niet slechts bij de wilde volksstammen vinden wij deze groote sterfte, ook in de beschaafde landen

der uude en nieuwe wereld heeft men, zooals eeu geleerd schrijver zegt, „opgemerkt dat sedert deze verhittende drank werd ingevoerd, de sterl'le der tneti-scheu af- eu hunne slerflf is toeyenomeu.quot; Het komt, echter ook wel eens voor dat jeneververslinders oud worden. iV^aar dit zijn groote uitzonderingen op deu resrel en deze nitzonderiii^en vinden hunne verklaring in eeu bijzondere gesteldheid des lichaams, of in andere geheel hij zonde re omstandigheden. Het sterke eiken-hont houdt het onder den drup ook langer uit dan het wilgenhout. En dan, hoevclen dezer drinkers zijn eerst begonnen met drinken toen zij onder waren, dikwijls een gevolg van allerlei treurige en noodlottige gebeurtenissen. Zooveel is echter ook zeker dat zij, die tot in hoogen ouderdom eeu flinken borrel dronken, zonder dien borrel nog veel oude)' zouden zijn geworden, en dat zij dus met het drinken hun leven nog aanzienlijk hebben verkorl. Üat de on IInjii-din/j van alcoholische dranken het zekerste middel is om oud te worden, hebben de iii.actlsehdpjiijen mor If.vensverzeli'eriiKi, vooral in Engeland, ondervonden. Het aantal overledenen van de bij deze maatschappijen verzekerden, die zich onthielden van sterken drank, beliep percentsgewijze nog niet de hel ft van hen die drank gebruikten. Xiet enkel door veelvuldige ziekten brengt de drankzucht lichamelijk lijden, kommer en te vroegen dood aan, maar ook nog door de doodelijl:e venelt;oidilojoi. bij twisten en oneenig-heden : door de zoo dikwijls voorkomende onoeliiLhen die dronken werklieden, vooral voerlui overkomen ; dour de gevallen waarin aangeschotenen den weg missen en in den winter ellendig het leven er bij verliezen, als zij verdrinken, uitglijden of van een hoogte storten enz., om niet te spreken van de zelfmoorden. Drankzucht brengt zie Iele en le vroegen dood niet slechts aan de drinkers zeiven, maar ook nog middelijk aan een

tallooz.e .menigte menschen van eiken leeftijd, kunne

en stand. _gt; a

Reeds de prihlc jcuijd moer daaronder lijden. Van 97 kinderen die geboren werden uit dranklievende ouders, bleven slechts veerlieu zonder gebreken en een engelsch geleerde beweert, na lange waarnemin-o-en, dat in den regel al de ziekten, die uit drank— zueht voortkomen, zich tot in het derde en vierde geslacht voortplanten, en teu slotte als het drinken voortduurt, tie jjeheele nakomelingschap doet afsterven.

Pastoor Bötther die zich vele jaren aan de matigheidsgenootschappen wijdde en door zijne geschriften met «^oed gevolg werkzaam gt;vas, schrijft in zijn hand-boekcover de matigheid dat in zijn tijd te Londen de helft der kinderen die geboren werden, reeds in de eerste drie jaar stierven, tengevolge vau het jene-vcrdrinkeu der ouders, en SelitKj schrijft: ,ik keu de Gemeenten waar om de zeltde oorzaak bijna de helft der kinderen voor hunne volle veertien jaar bezwijkenquot;. Dronkaards veroorzaken nog op andere wijze „ziekte en te vroegen «lood.'' /ij laten zich door hun zIg— dimden drift totruivheden en taithaudelbujea vervoe-ren, waaronder vooral de nabestaanden en zij die van hen persoonlijk afhankelijk zijn, verschrikkelijk veel te verduren hebben. Deze lastige, verdrietige wezens geraken ook dikwijls m toorn, zonder dat zv] diouken zijn. Er zijn ook nog menschen die als zij nog maar zeer weinig jenever gedronken hebben, reeds in den hoogsten graad knorrig en twistziek worden.

.1 ene verdrinkers zr|u meestal lociiitvoiiwaud en ijoct-zucht'u 1- '/ij voelen het dat men niet van hen houdt, dat men voor hen uitwijkt, dat men een hekel aan hen heeft. Vandaar de gruweldaden, ja zelf» moorden, die lt; lik wij Is uit den haal en de ijverzucht der drinkers voortspruiten. Mannen die drinken, zijn in

:33

den regel baatzuchtig eu verteren, zooals de H. Öchrift zegt, ,de ingewanden hunner kinderenquot;, dat wil zeggen : zij laten hen gehrek lijden aan de alleruoodig-ste voeding en kleeding, als zij maar kunnen drinken. En als de kinderen honger en koude lijden, wie telt dan de ontberingen der moeder'? Is het dan te verwonderen dat in zulke huisgezinnen ziekte en te vroeqe dood htm intrek nemen?

.Ziekte en te vroege doodquot; zijn eindelijk in zooverre de gevolgen van bet drinken, dat door de schuld van dronken lieden of van aan den drank verslaaide mensehen een aantal sterfgevallen en vooral ongelukken met doodelijken afioop jaarlijks in alle landen plaats bebben. Hoeveel ongelukken op de spoorwegen? Hoeveel menschenlevens hangen niet af van een stationschef, conducteur, remmer, wisselwachter eu andere beambten? Wee de duizenden die zich dagelijks aan hen moeten toevertrouwen, als het droukaards zijn! Hoe dikwijls is niet brand veroorzaakt door de nalatigheid van personen aan den drank verslaafd, aan wie het opzicht over fabrieken, gestichten en andere groote gebouwen is toevertrouwd? Juist de zoogenaamde „stille drinkebroersquot; zijn hier bet gevaarlijkst. Hoe kunnen dezulken ooit bet groote verlies aan menschenlevens verantwoorden door hunne schuld ontstaan bij brand of ontploffingen en andere dergelijke gebeurtenissen? Menige fabriek staat daardoor maanden of minstens weken lany stil en bonderdeu arbeiders worden daardoor broodeloos.

En dan de gevaren te water, als de kapitein, of rie stuurman, de machinist of de stoker stille drinkers zijn! Op de zeeschepen veroorzaakte de sterke drank reedo zooveel ongelukken door het vergaan van schip en manschap, door stranding of door brand, dut de verzekeringsom voor schepen, die geen ster-

keu drank aau boord hebben, aanmerkelijk lateer ia

⁰⁰ Vreeseliike dingen omtrent het verderf dat de sterke drank m' ziel en lichaam aanricht, weten ook de kruizen te verhalen aan de publieke wegen en straten oüo-erieht; die kruizen die in hunne stomme taal zoo krachtig spreken tot het christelijk hart. lm dan vraag ik; als reeds een enkel zoodanig ongeluk vooi den o-etrotfene zelf verschrikkelijk is, en voor zijne bloe« -verwanten de bron van zware bekommeringen hoeveel ellende en smart ligt er dan met in al de voorkomende ongelukken te zamen opgesloten ^ En wie draag, van dit alles de schuld V De jenever

Laat mij alvorens dit hoofdstuk te sluiten, nog een paar woorden zeggen over den sterken drank H S de hoof doorzaai: der zoogenaamde zielsziekten. ^^iet^ wereld kan mij zoo treurig stemmen als het bezoedel van een krankzinnigengesticht, inderdaad, als men met wist dat al die ongelukkigen die daar zijn, ^ooi-herstel. öf voor de veiligheid van zich /elven ot \ai anderen dag en nacht streng moeten bewaakt wo™. onze medemenschen zijn, zon men denken, ledeloo . woedende dieren in menschenkleedmn voor zich te zien. Wie heeft den koning der schepping zoo vei-nederdV Wie heeft het evenbeeld Gods zoo misvormdj Wie heeft dit vreeselijk ongeluk hij deze beklagenswaardige schepselen veroorzaakt V Bij velen heeft

de ienever gedaan. , , i

Deze feiten heeft men voor het eerst en het duidelijkst erkend in die lauden, waar bet jeneverdrinken zich het meest ontwikkeld heett, namelijk m Ameuka en in Groot-Brittanje en Ierland.

Uit Amerika meldde men reeds m het begin dezer eeuw dat een derde van al de krankzinnigen m e groote hospitalen waren gekomen door ^d™^ukr?V^^^kh In het jaar 1851 sprak een hooggeplaatst fcngelsch

oo

ambtenaar op grond vau eeu twintigjarig, uauwkenrig onderzoek, als zijne overtuiging uit, dat meer dan drie vijfden van de gevallen van krankzinnigheid in Amerika en Engeland ulleen te wijten waren aan onmatigheid, en vooral aan het drinken van jenever.

Van de 5721 verpleegden in de Schotsclw krankzinnigengestichten waren volgens opgaaf der genees-heeren 10(10 jeneverdrinkers. Het getal zou echter nog grootcr zijn als men hen meetelde bij wie de ziekte onder medehulp van sterkeu drank zich had ontwikkeld.

Het Richmonds-hospitaal iu de hoofdstad van Ierland ilt; voor de Iwlfl gevuld met personen die door den drank krankzinnig zijn geworden. De eerste dokter aan de groote gevangenis te Plötsensee bij Berlijn zegt dat in Pruisen een aanzienlijk deel der krankzinnigen door den drank hun verstand verloren.

In Berlijn is het derde gedeelte van alle gevallen van krank zinnig he iel bij de arbeidersbevolking te wijten aan het jeverdrinken. Bijna een derde der krankzinnigen in Silezië en het Rijnland zijn door drinken zoo ongelukkig geworden. De jeneverdrinkers veroorzaken niet slechts hun eigen ongeluk, maar ook in vele gevallen nog dat van hun nakonic-Ungen.

In een groot gesticht waar 300 waanzinnige kinderen werden verpleegd, waren 145 kinderen van jeneverdrinkers. Een Fransch geleerde houdt staande dat de in de krankzinnigengestichten der steden verpleegde kinderen gewoonlijk voor de helfl van drankzuchtige ouders afstammen.

Als reeds een enkele dezer zielsziekten zoov eel kommer en leed, zooveel tijdelijk nadeel, zooveel verlies aan eer en goeden naam in haar gevolg heeft, welke gruwelijke ellende zouden wij dan te zien krijgen als wij met éénen blik al deze ziekten konden overzien.

36

En als ik dan denk aan de arme kinderen in die huizen aan wie zelfs de onschuldige vreugde der kindsheid meestal ontzegd is, dan gaat mij een hui-ve.rbuj door de leden bij de gedachte aan de verschrikkelijke verantwoording en het gruwelijke lot dat talrijke huisvaders wacht. Want ook deze kinderen hebben een onsterfelijke ziel en zijn (rods lievelingen : ook zij hebben hunne beschermengelen die het aanschijn der Hemelschen Vaders aanschouwen, en deze engelen zullen eens als aanklagers optreden voor den rechterstoel des Allerhoogsten.

2. Naakte armoê, bittere nood.

Overal waar de onmatigheid heerscht, voert zij armoede en ellende met zich, evenals het lichaam zijn schaduwbeeld. Wie zooals ik, verklaart eeu ervaren man, een lange reeks van jaren aan het hoofd van het armwezen eener tamelijke groote stad heeit ge-?,taau, en verplicht was de oorzaken van den achteruitgang op te sporen, heeft de ervaring opgedaan dat er van de tien oorzaken van de armoede negen moeten geweten worden aan den jenever. En dat ook .roed te begrijpen. Het huishouden van de meeste kleine burgerlieden kan op den duur de contante betaling voor jenever niet uithouden.

Als iemand dagelijks voor slechts zes cent jenever drinkt, dan kost hem dat jaarlijks meer dan acht rijksdaalders. En bleef het nog maar bij deze zes tenten! In werkelijkheid wordt in vele gezinnen dagelijks voor twaalf, achttien, dertig en meer centen opgedronken. En nu spreken wij hier nog niet eens

O t

van de eigeuüjke dronkaards. Welke sommen deze dagelijksehe verkwisting beloopt, kan uit de voigeutie tabel blijken.

Eu nu vraag ik u. hoe kunt gij als fabrieksarbeider, daglocmer, beambte of kleine koopman eene som van twintig, dertig en meer guldens uitgeven, voor

38

iets, dat o-ij volkomen missen kunt, zonder de aller-noodzakeljkste dingen te moeten ontberen V

Hoe kunt gij deze som missen, vooral tegenwoordig, nu de levensbehoeften grooter zijn geworden en de strijd voor liet dagelijksch brood zooveel zwaarder ?

Hoe zult gij als huisvader uw vier ot' zes kinderen voeden, kleeden, opvoeden, als gij om zulke sommen u niet bekommert? Als alle uitgaven voor een groot gezin — en hoe velen zijn er niet — moeten bestreden worden uit het dagloon van vader of moeder, uit de geringe inkomsten van een ondergeschikt beambte, uit de opbrengsten van een zwaar belast of duur gepacht boerderijtje, of uit de armzalige winst van een klein handelszaakje, dan is meer dan gewone spaarzaamheid uoodig en een buitengewoon flinke huisvrouw om dat klaar te spelen zondamp;ï schulden te maken. Waar echter de jenever of sterke drank in huis de baas is, of waar hij een stuk van het dagelijksch inkomen opeischt, daar gelukt zoo iets niet zonder zich in schulden te steken. Maar als er nu njg van vroeger dagen niet-afgedane schulden bijkomen, zooals dit in vele huisgezinnen het geval is, dan wordt het een wanhopig werk uit de schulden te geraken. Men zinkt steeds dieper en dieper den afgrond in en bittere nood is het natuurlijke en onvermijdelijke einde.

Deze bittere nood, als gevolg van het jenever-drinken, komt somtijds op een verschrikkelijke wijze voor den dag. In Noord-Amerika hadden de Hacken Fuchs-Indianen zich zoo arm gedronken, dat zij in den harden winter, in plaats van brood, met hunne kinderen boomschors moesten eten. Vóór het optreden van den beroemden matigheidsaposfel P. Matthew kenden de meeste kinderen in Ierland sinds lang geen brood meer. Als de lersche moeder 's morgens hare

kinderen wekte, had /.ij reeds voor ieder ilrie groote aardappelen klaar, of gekookt, of op liet vuur gebakkeu. Eén van de/,e at het kind als ontbijt op, de tweede stak uet in den zak voor middagmaal in de school en de derde werd zorgvuldig door moeder bewaard voor avondeten. Ik weet van een .jongen, dat de arme moeder, wijl vader schier alles verdronk, hem de boerenhuizen in de naburige dorpen liet afloopen om aai'dappi'lschilh'u voor tie ijell te balen. Maar van deze schillen leefde niet de geit, maar de moeder zelf met liare kinderen. De vrouw van een jeneverdrinker, die dikwijls met hare kinderen honger leed, ging nu en dan naar een medelijdenden slager, om den weggeworpen afval, die toch niet verkocht kon worden, op te rapen. Somtijds wierp baar de slager nog een stuk been toe. Eens komt die vrouw v.-eder in den winkel en zoekt dezen keer niet naar utval, maar bekijkt lan? met verlangen een groot stuk vleescb. Eindelijk vraagt /.ij; ,Hoeveel zou dit stuk Mei kosten?quot; Barscb antwoordt haar de vleesch-liouwer: ,Och kom, hou me nu toch niet op, dat koop je toch niet. Daar heb je een stuk been!quot; .En toch wil ik het koopenquot;, sprak de arme vrouw, de oogen vol tranen: ,vroeger, toen mijn man nog dronk, konden wij geen vleeseh koopen, maar thans, Ood zij dauk, is bet anders geworden. Mijn man drinkt (jeen, droppel jenever meer: hij is lid van het iiiali'ilieids'ietioolsehaj) geworden: alles wat hij verdient, brengt hij thuis, en hij verdient ;;ooveel, dat wij nu kunnen leven en ook een stuk vleeseh koopen.quot;

Met het jeneverdrinken gaat meestal gepaard een druk t.roeyloopcn. Dat veel en lang in de herbergen zitten is echter een gevaarlijke gelegenheid voor bet .-ipeleu en xrhnld maken, en hieruit ontstaat dat drukkende geldgebrek en die bittere afhankelijkheid.

40

die zooveleu reeds, die vroeger in goeden doen waren of ten raiu.ste gxied konden leven, langzamerhand tot den bedelstaf hebben gebracht. Als er geen sfeld meer is en de kastelein of winkelier niet langer borgen wil. dan neemt de jeneverdrinker elk middel te baat om aan zijn lievelingsdrank te komen. Hij draagt het eene stuk huisraad na het andere de deur uit, dan beddegoed, kleedingstukkeu, tot zelfs de noodzakelijkste kleertjes voor de kinderen. De landbouwer geeft het eene land na het andere voor een spotprijs in pand of verkoopt met beetjes de veldvruchten uit zijne schuur, tot er niets meer te halen is. De schoenmaker verkoopt voor Jiah'en inkoopprijs zijn voorraad leder, de kleermaker het hem toevertrouwde laken, de wever het ter aflevering gereed gekomen goed, menig handwerksman zelfs zijn onmisbaarste gereedschappen.

Het is haast niet te gelooven, maar toch waar, wat in het dorp A. in Pruisen verleden jaar gebeurde. Een arme vrouw lag op haar uiterste; de volwassen zoon, een onverbeterlijk dronkaard, kwam aan het sterfbed der moeder en greep net eenige dek van de arme oude vronw, die bevend van konde daar nederlag, weg. om het in een naburig dorp voor jenever te gaan verkoopen. De ontaarde, dierlijke zoon stierf korten tijd na zijne moeder in dronkaards-waanzin.

De duivel in de hel kan moeieiijk wreeder en slechter zijn dan zulke verdierlijkte menschen. Eu deze menscheu zijn niet zoo op m/,s slecht geworden : bij velen waren er jaren noodig voor zij zoover waren.. Velen van hen zijn met een borreltje begonnen en zijn zoetjesaan op het hellende pad gekomen.

Vooral bij de he.voikiïiii ten jilalteu landt' kunt ge de jenever-ellende recht duidelijk waarnemen. Daar is er biiv. een. die vroeger tien morgen land bezat;

11

mi is hij een bedelarme dagiooner. Een andere liad een mooi boerenbedrijf met twee paarden, in zijn stal stond prachtig vee, zijn akkers waren voorbeeldig' bewerkt: thans dient hij als knecht op een boereu-hotstede en zijn kinderen, die vroeger betere dageii hebben gekend, zijn knecht en ondergeschikt, evenals de vader.

In het gehncbt X. kwam op een werkdag eene weduwe om in liet matigheidsgenootschap te worden opgenomen. Onder heete tranen vertelde zij aan dea pastoor, dat het erve schuld vrij was bij den dood van haren man : dat zij echter, toen /ij weduwe was, zich had overgegeven aan sterken drank en, laiii/zaam aan, de boederij geheel .in hareit voorschooV de kroeg bad ingedragen en verdronken, lu een zeer vruchtbare streek van Oldenburg werden eens van de nciicii eigen boerenhoeven achl verkocht, tengevolge van het jeneverdrinken der eigenaars. In een dor]) in Hannover kwamen alle boerderijen om dezelfde redenen under den bamer. Te H. verdronk en verspeelde een boer zijn bofsteê eu bovendien nog 20,000 daalders contant geld, waardoor hij met de zijnen lichamelijk en geesteliik in de grootste ellende geraakte. Niet ver daar vandaan verdronk en verspeelde een grondbezitter zijn huis en 40,000 daalders geld ; hij stierf iu het gekkenhuis.

De uitgaven aan bet buffet zijn oorzaak van nug andere verliezen. Wie zal het nadeel berekenen, dat ontstaat door verlies aan lijd. aan kracht, aan lust tot den arbeid, aan alles wat aan arbeid verloren gaal en wat verwaarloosd en bcschadiud wordt.

Wie telt de uren die de drinker - niet enkel op blauweninaandag — in de kroeg zoekt maakt ? Eu uit dit kroegloopen volgt als van /.elf het leeyhopen. Het is hem veel gemakkelijker in de „gezelligequot; herberg te zitten, onder een glaasje en bij kaartspel.

dau ingcspauuen te arbeiden eu in het zweet zijn.s aanscbijns zijne beroepsplichten te vervullen. Dit komt vooral voor bij handwei'kslicden die in den sterken drank him talent, hunne vlijt, hun (joeden naam en hun Idandisie verdrinken. Men hoort dan de menschen verdrietig zeggen; Jammer, hij is anders zoo'n bekwaam werkman, maar die vervloekte .jenever bederft hem. men kan niet meer op hem aan, en ook zijn werk wordt er gebrekkiger op. Wij moeten wel naar een ander werkman omzienquot;.

,Toen wij veertien jaar geleden huwden • zoo deelt de vrouw van een schoenmaker mede — had-den wij huis en hof en 600 daalders geld. Mijn man dronk echter eiken dag /mee slokjes : meer kon hij er niet verdragen. Maar ook dat was voor hem nog te veel. Hij werd steeds onpleizieriger eu slordiger, ook bij zijn werk. verloor den eenen goeden klant na den anderen, beging daarbij in zijn kwade bnien allerlei domme streken, geraakte daarbij in allerlei geschillen en processen, zoodat hij na zeven jaren geen cent meer bezat. Eindelijk hield hij deels vrijwillig, deels door nood gedwongen, met drinken op, en zoo zijn wij na vele jaren zoetjes aan tot een weinig welvaart gekomen .

„Naakte armor, biltere noodquot; vau vele gezinnen voert van zelf tot verarming der tjemeeuieii. Er zijn vele plattelandsplaatsen die groote sommen voor armengeld moeten opbrengen en een aanzienlijk deel dezer armoede is te vinden in eii/en schuld.

Het betreft meestal onderstand te verieenen aan vroegere jeneverdrinkers die, ongeschikt tot werken, broodeloos zijn geworden, alsmede hunne gezinnen, en in bet bijzonder hunne nog onmondicje kinderen.

In enkele gemeenten vindt men opvallend veel waanzi))rti'ieii. die om grooter onheil te voorkomen op kosten der gemeenten in krankzinnigengestichten

43

moeten worden verzorgd. Bij een groot deel dezer ongelukkigen draagt middelijk of onmiddelijk de jene-uer de schuld. In een dorp van 600 zielen moesten jaarlijks 000 daalders armengeld worden opgebracht. Daarom zal een Engelselie geschiedschrijver wel gelijk hebben als hij schrijft: .er zijn streken die het begin barer armenbelasting kunnen stellen op den tijd toen er de herbergen zijn verrezenquot;.

In het armenhuis te Philadelphia iu Noord-Amerika waren destijds 4000—5000 armen per jaar. die uit de gemeentekas moesten onderhouden worden, alleen door den drank tot den bedelstaf gebracht. Van de 1996 schooiers in die stad waren er 1790 die door het drinken tot die ellende waren afgedaald.

lu de Amerikaansche stad Salem waren van de 3000 verzoro'den in het armenhuis 290U jeneverdrinkers.

O ^ quot;

Toen echter in deze stad de i nul KJ heid-^i'nootschappen eenige jaren gebloeid hadden, nam de armenbelasting met oidr vijfden af. Xu ik juist over matigheidsgenootschappen spreek, wil ik nog even er het volgende aan toevoegen. Toen in den winter van 1860 op 1861 iu Londen strenge koude en groote werkeloosheid heerschte, vermeerderde het aantal uit de stadskas verzorgden zéér sterk. Het bereikte het getal van 130,370 personen. Maar van de 7947 handwerkslieden en arbeiders die lid waren van de matigheidsgenootschappen was er niet één die ondersteuning-was komen vragen.

Ook de Staten zeiven zijn aan den drank schatplichtig en zuchten onder dezen last. Volgens ambtelijke opgave kostten dertig jaar geleden de bedwelmende dranken, en op de eerste plaats de jenever, aan de inwoners van Engeland, Schotland en Ierland GO millioen pond slerlinij, dat is zevenhonderd en twintvj iinllioen (/alden. De verliezen aan geld e:i geldswaarde, waarvoor minstens een even hooge

44

som kun wordeu aaugenomeu, zijn hierbij nog niet eens meegeteld. Anders kreeg men een totaaJ cijfer van veeitien honderd 01 veertiij ruil Hoen grilden ! Deze som is lieden ten dage gestegen tot eene ontzettende hoogte. Gij zoudt er van duizelen als ik u dat cijfer opgaf.

Waarlijk! met deze som was toch iets beters te verrichten. Men kon er veel gebrek en bittere ellende door lenigen en een groot deel van de zoogenaamde sociale kwestie zon er mede opgelost kunnen worden. In Unitschland is liet nog wel niet zoo enj als in Engeland, maar toch in elk geval reeds erg. Ook bij ons wordeu ontzettende sommen uitgegeven aan armen-, zieken-, werk-, gevangen-, tucht- en gekkenhuizen. En het grootste gedeelte dezer gelden komt ook bij ons ten goede aan de jeneverdrinkers, d. w. z. aaii dezulken, die middelijk of onmiddelijk door den drank in deze inrichtingen zijn gekomen. Vooral kunnen de tuchthuizen en gevangenissen bij ons over de jeneverrampen een vreeselijk treffend woord mede-spreken. zooals ik n in het nu volgende laatste hoofdstuk zal aantoonen.

3. „Zonde die hier nederdrukt,

Eens den mensch zijn heil ontrukt!quot;

Üe drankzucht is in eiken vorm een afschnwelijk kwaad. Zij misvormt in den mensch het heerlijke evenbeeld (rods en maakt den mensch gelijk aan het redelooze dier. Hoe meer hij vervalt in dit kwaad, hoe meer de mensch verdierlijkt wordt. Geen drank

45

iu overdaad gebruikt, verlaagt den uienseh zóu zeer, maakt bem zóó jemeen en zóo liederlijk iu de oogeu van anderen als «Ie jetieuer. Daarom zijn ook bij geen ouinatigheid de zonden en (jruiuelot zóó talrijk en zóó algemeen als bij hot onmatig gebruik van sterken drank. Van een oprechte en goed gemeende levensverbetering kan bij de ongelukkige aan deu drank verslaafden geen sprake zijn, als zij niet vierkant niet het drinken ophouden. Bij een Indianenstam in Noord-Amerika arbeidden eenige ijvervolle missionarissen langen tijd tevergeefs om liet Christendom ingang te doen vinden. Zij begonnen toen met alle kracht en welsprekendheid tegen het „vuurwaterquot; te prediken, en dit hielp. Nadat de arme wilden moedig den drauk hadden vaarwel gezegd, werden zij op eenmaal nieuwe mensehen. Hun opperhoofd sprak toen tot de missionarissen; ,Toen wij nog vuurwater dronken, vervlogen al uwe woorden in deu wind; nu is het anders geworden; al uwe woorden blijven nu hier rustenquot;, waarbij hij op zijn hart wees. Wat hier gezegd is. raakt niet enkel de Indianen. maar geldt ook voor alle andere drinkers. Zoo lang de dronkaard zijn hartstocht niet overwint, is hij tot alle kwaad in staat. Geen gebod is hem heilig; hij staat werkelijk elk oogenblik gereed elk gebod te overtreden aU het zijn drinklusten in den weg staat.

Hij zondigt tegen het eerste gebod; grj zult geen vreemde goden nevens .Mij hebben.quot; Want zijn buik is zijn godquot;, zouals de apostel Paalus zegt, .en zijn maag zijn altaar.quot;

Hij veracht het tweede gebod, want de afschuwelijkste godslasteringen hoort men uit dep mond eens dronkaards, en liod alleen weet van hoeveel valsche en lichtvaardige eeden de ,drankduivelquot; de oorzaak is. Niet laug geleden stond iu een der dagbladen,

46

dat ergeus vier persouen wegens valsclien eed eu verleiding daartoe voor het gerechtshof waren veroordeeld. Zij hadden voor een ellendigen borrel den afschuvvelij-ken meineed op hun geweten geladen.

Hoe zon nu de dronkaard den Zoiidafj heiligen ? De Zon- eu Feestdagen toch zijn voor hem dagen van woeste uitgelatenheid en afschuwelijke uitspattingen. Het is nog niet lang geleden dat publieke bladen uit Bochem het bericht bevatten: ,de jeneverpest neemt steeds toe en vordert voortdurend meer offers aan huiselijk geluk, gezondheid en leven. De betaal- en de Zondagen zijn de dagen waarop de politie hier het meeste te doen heeft. De meeste vechtpartijen met messen eu revolvers, ruwheden en bloedige twisten vallen op deze dagen voor.

Talloos vele personen bedrinken zich alleen en uitsluitend op de Zondagen.

En het vierde gebod dan in het huis van deu dronkaard V Waar is daar de liefde en de eerbied-? Is het te verwonderen, dat daar de kinderen den vader de gehoorzaamheid weigeren eu nauwelijks van hem nog iets willen weten ? Met tranen van bittere smart in de oogen vertelde een jong mensen nog in latere jaren: toen hij kuaap was, kwam zijn vader dikwijls 's nachts dronken thuis. Dan werd moeder ge-stooten, geslagen en geschopt. Eens werd moeder zoo schandelijk mishandeld, dat zij bloedde. Toen is zi] met hare kinderen in pikdonkeren nacht, onder naamloos leed naar haar geboorteplaats gevlucht.

Een ander kind, jongeling geworden, en ondanks het slechte voorbeeld zijns vaders door den goeden Ood en zijn beschermengel van het kwaad bevrijd gebleven, verhaalt het volgende: Als moeder 's avonds om 8 uur vermoeid uit de fabriek kwam. dan moe.-it zij voor vader deu maaltijd bereiden eu dezen bewaren tot hij tusschen iü eu 11 uur dronken

47

thuis kwam. Gewoonlijk was hem het eteu niet goed genoeg eu dan sloeg hij haar paars en blauw. Was het eten naar zijn zin eu gevoelde hij zich prettig gestemd in zijn roes, dau moest onze 58jarige moeder niet hare door arbeid en ouderdom stram geworden ledematen voor hem staan dansen, tot hij op zijn stoel in slaap viel. Eu dan hadden wij eeuige uren rust, wij kiuderen althaus. Moeder zal wel meuigen droevigen eu hangen nacht doorleefd hebben; hare oogeu waren 's morgeus rood geschreid. Op eeu avond, ach ik vergeet het nooit, kwam vader weder beschonkeu thuis. Hij vond niets op de tafel klaar staan, want onze arme moeder lag op haar uiterste. Woedend viel hij op de stervende aan, schold haar uit voor eeu lui beest, trok haar het bed uit en sliu-gerde haar tegen den harden vloer, waar zij dei: (jeest 'ja

Als het vierde gebod aan de kinderen verbiedt hunne ouders iu hun hart te minachten of' te verachten, met spot over hen te spreken, zich over hen te schamen, of' hen ruw eu stug te bejegenen, hoe sterk moet dan niet het ijeloof, hoe groot de liefde tot God en hoe heldhaftig de deugd van een kind zijn dat onder zulke en dergelijke omstandigheden eu ondervindingen het vierde gebod van (rod uog in eere houdt! Eu welke gruwelen grijpen uiet plaats in vele gezinnen als de volwassene en aankomende zoous laat in den nacht beschonken thuis komen en dan hun wrevel luchten tegen de ouders, broeders eu zusters!

Wanneer wordt het vijfde gebod erger eu dikwijlder overtreden dan in den toestaud van dronkenschap? De drank maakt de menschea beestachtig wreed, twistziek en hatelijk als eeu bezetene. Wanneer speelt het. mes de hoofdrol? Is dit meestal niet dau als de goedhartige en verdraagzame werkman

48

in zijn roe.-, wordt betrokken in eene vechtpartij in de kroeg ?

De gerechtsdienaars van alle landen kunnen daarover duigen raededeelen die dc haren te berge doen rijz-en, en gij zelf /.ijt daar ook wel eens getuige van Geweest, ^leen toch met dat zulke misbandehngen, verwondingen en doodslagen slechts bedreven worden door verstokte dronkaards, of drinkers reeds Jaren aan den drank verslaafd. De ondervinding leert integendeel dat vooral vele jongelieden die anders een bedaard en ordelijk leven leiden, zich zelveu en anderen en vooral hunne nabestaanden, daardoor vreeselijk ongelukkig maken, dat zij bij bijzondere gelegenheden als kennissen, jaarmarkten, veilingen, verkoopingen, fecslvergaderingen en andere samenkomsten, jenever gaan drinken, iets waaraan zij volstrekt niet g-ewoon zijn, althans niet in die hoeveelheid. Menigeen is door vihi glas jenever of brandewijn een moordenaar geworden. Gij kunt het gelooven of niet, maar de feiten zijn daar om het te bewijzen. Slechts één enkel voorbeeld wil ik aanhalen.

Eeu rijke boer bad een eenige zoon, braaf en goed van karakter a's zijn vader. Eu deze zoon had een trouw vriend, van dezelfde geaardheid. Cree)l van beiden dronk sterken drank. Op een zekeren dug reden zij samen naar de paardenmarkt heen. Daai wordt een koop gesloten en nu laten beiden zich verleiden met den koopman een borrel te gaan drinken. Kort daarop wordt een van ben verdrietig gestemd; eeu onschuldige grap var den andere wekt zijne gramschap op, en er komt twist en gekijt. Beide verlaten de tapperij, worden buiten handgemeen, en nog voor dat goedgezinde mannen bet kunnen beletten, ligc de eene door meerdere messteken doode-Hjk gewond op den grond. Twee uren' later was hij een lijk.

49

Toen Seling in het Oldenbargsehe tuchthuis te Vechta eene predikatie hield over de matigheid, kwamen van de 120 boeven, waarvan eenigen geketend, er 81 naar het altaar en legden daar plechtig, de oogen vol tranen, de belofte af geen sterken drank meer te zullen drinken. Allen bijna, volgens hunne eigene verklaring, waren misdadigers geworden door den sterken drank. Als de priester eenigen van hen 's avonds bezocht, verklaarden de meesten met zichtbare ontroering: „Die zeker wil zijn nooit in het tuchthuis te komen, beware zich voor den sterkeu diank. Want al zal hij nog zoo matig eu zeldzaam drinken, hij kan er toch niet op rekenen, dat hij niet eens bij de een of andere ijelegenheid zooveel zal gebruiken, om een misdaad te begaan. De beste opvoeding, ja het heiligste voornemen kunuen hem dan niets batenquot;.

Over het zesde en het negende gebod wil ik uit passenden eerbied voor u hier zwijgen, tenminste geen enkel voorbeeld aanhalen uit dien afschuwelijken poel vol vuilnis en bederf. Dit echter staat vast; geen drank kan den mensch zoo sterk tot de liederlijkste uitspattingen van dierlijke lusten en wreedheid aanzetten, dan de sterke drank. Wat ik reeds gezegd heb bij het vijfde gebod over lichamelijke mishandelingen eu dergelijke wanbedrijven, namelijk dat jongelieden en huisvaders, die tot nog toe braaf eu onbesproken van gedrag waren, door een kleine hoeveelheid jenever vaak ongelukkig werden, dat geldt vooral tegenover het zesde gebod. Dat is een hoofdstuk dat eiken vriend der jeugd het hart doet bloeden eu hem de tranen uit de oogen perst. Was de sterke drank de wereld uit, dan was de verleiding en de gruwelijke ontucht ook voor een groot deel verdwenen.

Ook slaat de dronkaard geen acht op wat het zevende en tiende gebod behelzen. Hij is een dief, eeu dief Tan zijn eigen geld en van dat van anderen, eeu dief

4

50

van den kostbaren lijd, van de hem geschonken aramp;^d.s-krachten en van de hem toevertrouwde talenten , een dief ten slotte van den (joeden naam en van zichzelt èn van zijne familie. Dat de dronkaard, en vooral de jeneverdrinker, zijne tong niet in bedwang houdt en daardoor ontelbare zonden bedrijft tegen het achtste gebod ligt voor het grijpen. Reeds de oude heidensche wiisgeeren hielden het voor onmogelijk, dat iemand, die dronk, zich kon onthouden van onvoor'/ichtige uitdrukkingen. Van daar dan ook dat boosaardig geklets met al zijn kwade gevolgen: haat en vijandschap in de familie', oneenigheid en ijverzucht m het huwelijksleven, doortrapt boosaardig verraad en hoe verder de

liefdeloosheden meer mogen heeten.

Dus kan men het in volle waarheid getuigen: er bestaat geen misdaad waartoe niet de jeneverdrinker in staat is, als hij door den jenever verhit en opgehitst wordt. Dan gelijkt het of een duivelsche geest m hem is crevaren. Hier vallen mij onwillekeurig de woorden te quot;binnen, die eens een beruchte struikroover, moordenaar en brandstichter, vanaf het schavot tot ^,ie toeschouwers richtte, met het gelaat naar de valbijl en ziin geestesoog op de naderende eeuwigheid:

Bewaart u toch voor den sterken want hij

is het bloed van satan. Ja, satausbloed!quot; En omdat het „satansbloedquot; is, bewerkt het ook zoo n grenzelooze ellende. Het is dat rampzalig zaad der hel waaruit duizende en nog eens duizende misdaden als kwade

vruchten geboren worden. • n ; 7

In Noord-Amerika komen drie vierden, m hngelana drie vijfden tot drie vierden, in /weden bijna drie. vierden van alle misdaden op rekening van den ster ken drank. In Ierland is bijna elk vergrijp een onmiddellijk gevolg van het drinken.

Als dit volk — zoo sprak m 18b8 de hoogst-«■eplaatste ambtenaar in Ierland — van dit kwaad

51

was bevrijd, zou geeu enkele misdaad voor de rechtbank meer te behandelen zijn.quot;

\ an de tien moorden in de Vereenigde Staten van Noord-Amerika hebben er negen hun groud in de onmatigheid, meest in het jeneverdrinken, Van de Ö90 wegens misdaad veroordeelde kinderen waren er over de 400 afkomstig uit gezinnen van jenever-drinkers, en van de 2421 gevangenen te Philadelphia waren 2020 verslaafd aan den drank.

In Holland zijn drie vierden van alle misdaden wegens aanranding van personen en een vierde van vergrijpen aan den eigendom, uitsluitend het gevolg van den sterken drank.

In Duitschland is ook de drank de hoofdschuldige van de 'wisten, vechtpartijen, beroovingen, doodslagen en moorden. Ik had dus wel gelijk boven dit hoofdstuk de woorden te plaatsen: „Zonde die hier neder-■drnkt. Eens den mensch zijn heil ontrukt.quot;

En konden wij nu eens met één blik al die zonden overzien!

Konden wij alle 'vanen opvangen die de jenever doet schreien, tranen van angst eu bitteren nood. tranen van hartverscheurende ellende eu diepen kommer, tranen van den waanzin en de wanhoop, tranen der vreesdijkste smarten aan lichaam en ziel waarlijk wij zouden over den breeden tvalevxtvoorn die dan gevormd zou worden, verbaasd staan.

\ loeide al het bloed samen waarvan de sterke drank de schuld draagt, dan zou een ontzettende bloedzee ontstaan, die naar den hemel om wraak riep! Een huiveringwekkende berg van doodshoofden zou voor onze oogeu oprijzen als wij de schedels tot éénen hoop verzameld zagen van allen, die middellijk of onmiddellijk als offers van het jeneverdrin--ken zijn gevallen.

Het lijden dat den jeneverdrinker hier in dit leven

wacht, is echter niet

de kwellingen die hem ^emamaa^ ^ _zalig.

Want ook daar is er vooi he ₀ hartstocht

^heid' f 'Zd⁰tó Teblquot; 'Oquot; «»lt;!• «cteistoel moei vaarwel gez _{0 eeu} nieuw, alles uog over-

verschijnen. Daal tren _meu_

treffeud een wee to 0.

quot;STertê in geheel »i»e ontettende beteekem, «I

quot;Ttebof, ^{1,1 th,}'^{M ei}°'

^dig^en- , , ,i_raT1l- een in het algemeen overbore

Als de sterke d ^k een m^ _onde_rScheid ge-

drank is, voor alle me werkelükheid een door

vaarlijk eu voor z⁶⁶¹' ^ _{U1 tle} volstrekte

ea Aoov verderfelijke A _{noolt eeu}

X» S::ⁿ^ Z daardoor voor tijd en eeuwigheid verloren te gaan.

Onthoudt u dus 'J^^hed,. ■ _{toch ze}ker uiet on-quot;'r/foS W^ïel-zóó .«« «1= -f» ■'»-

u^0g overal heerlchende vooroordeel, als zou de

geheel-onthonding de ^^-.^d^en onwaarheid.

deeU ons Se.ing

_BOnder de _i;⁰¹0snabruück in de vereemgmg

mede, die ik hui laoO—2000 geweest zijn, aan

opnam, zullen er ^wd . ' L^ ^er moeihik viel,

wie de outboudtog m quot; _voTd_en er zich na-

Maar rij bleven slanmast.g en gevoel

derhand zeer (joed bij • Matthew publiek te

De Ieren waren, ^ zooals J_{oowel h}et

Londen verklaarde, to ^ _{den drauk ver}.

meest verdrukte, T ^he _dbodeniquot;. Men kon geen

slaafde volk op o s _mi_nsfens éen van hen was twee Ieren bijeen zien, ot minstens

53

dronken. Daarentegen kon uien na het optreden vau P. Matthew reeds 2D0000—300000 mannen verzameld zien, onder welke men nauwelijks één of zelfs niet éen aantrof, die iets bedwelmends gebruikt had. Een Duitseh geleerde die destijds Ierland bereisde en zich overtuigen wilde van de standvastigheid der onthouders, bood velen die met hem in aanraking kwamen, sterken drank aan, maar onder de 40 was er slechts één die het glas aannam. Ook bood hij aan zes gewezen drinkebroers die hem met nat en kil weder over het Turkmeer roeiden, brandewijn aan. maar te vergeefs; inplaats van te driuken, schilderden zij in aan-grijpeade taal hun vroeger ongeluk af, en roemden zij op hun tegenwoordig geluk, door de (jelieel-onthoudhifj verkregen.

Toen van de circa 000.000 Poolschsprekende Boven-Sileziërs, die meest allen dronkaards waren geworden, in den tijd van één jaar bijna 500.000 plotseling en geheel den drank verzaakten, meende een gezaghebbende arts. Dr. Lorinser in Oppeln, dat dit onmogelijk goed kon gaan; toch bleken, zooals hij zelf na een nauwgezet onderzoek toegaf, zijne bezwaren ongegrond en werden in (jeen enkel geval bevestigd.

ïot op heden blijft de matigheidsapostel Fitzeck in dankbaar aandenken bij de Sileziërs.

Zoo blijken alle voorwendsels en beweegredenen die aangevoerd worden ten gunste van het drankgebruik, niet steekhoudend te zijn. Bij deugdelijk onderzoek verdwijnen zij als nevel voor de zon.

Dus, mijn waarde, heb moed en stel uw vertrouwen op God! Neem een moedig besluit: verzaak den ve'^--leidelijken drank! Geen droppel jenever kome meer over uwe lippen. „God helpt den moedige!¹'

Reeds menige drauklustige heeft hein grootmoedig verzaakt en is daar goed bij gevaren. Wat duizenden anderen konden doen, zouden wij dat n'et kunnen?

54

Zullen wvi nog langer de vriendschap aanhouden mefc dezen boezen geest, die reeds zooveel verderf en ellende over het menschdom heeft uitgestort, die reeds zoovele slachtoffers in zijne valstrikken heeft gelokt Of zijt ere er dan zoo zeker van, dat hij ook u met in het verderf zal storten? Nu valt het u reeds moeiehjk uw gewoon borreltje er aan te geven. Reeds vaak genoeg heeft hii met u gespeeld, toen het niet bleet bij een blaasje en voor gij het bemerktet u verstand en meuschen-waarde ontstal V Zulk eeu verleider moogt gij met vertrouwen. want heeft hij een vinger, dan wil hij de hand. Zoo menigen Hinken en oppassenden man lieett hii geruïneerd. Wellicht kent gij ze zelf wel in den krinquot; uwer kennissen of vrienden. Vermijd den toover-krinS- eeu booze begoocheling gaat van lietn uit en sleep* u ten gronde. En al meent gij de betoovenng weerstand te kunnen bieden, denk dan aan uwe vrienden en bekenden, denk dan aan uwe kinderen ! Ivuut gij al weerstaan aan de verleiding, zullen ook zu liet kunnen? Men neemt tocli niet onnoodig vergit 111 huis. Men herbergt geen gast die «ns ten verderve wezeu wil Men is niet gesteld op iemand die reeds duizenden belogen heeft, die als vleier en verleider bekend staat. ■Vlleu wien hun eigen welzijn en het geluk van anderen dierbaar is, moeten den sterken drank den oorlog verklaren. Allen aau wie de jeugd en de toekomst van het christelijk volk ter harte gaat, moeten schouder aan schouder gaan staau en zich vereenigen met den

kreet i

weg met den Men drank'

Plaatsen in Nederland waar R. K. Drankbestrijders-vereenigingen zijn gevestigd.

ST. AXXAVEKEKXUJIXG.

(De ouders die hiervan lid zijn, mogen hnnne kindereu beneden 12 jaar geen enkelen alcoholischen drank geven en hen ook niet uitzenden om drank te halen.) Enschede, Oldenzaa!, Sneek.

STATUTEN van het R. K. Matig-heids-Genootschap „Het Kruisver-bond,quot; in het Aartsbisdom Utrecht, onder patronaat van den H. Ber-nardus.

Naam, Doel en Hoofdzetel.

Art. i. Er bestaat in het Aartsbisdom Utrecht een katholiek Matigheidsgenootschap, geheeten „Het Kruis-verbondquot;, hetwelk zich ten doel stelt het drankmisbruik, dat het godsdienstig, zedelijk en stoflelijk welzijn van het volk ondermijnt, krachtdadig te bestrijden.

De hoofdzetel is gevestigd te Utrecht.

Middelen.

Art. 2. Het Kruisverbond tracht zijn doel te bereiken;

1. Door de middelen van godsdienstigen aard, welke de Katholieke Kerk aan de hand doet ;

2. Door de vorming en de weikzaamheid van afdeehn-gen, wier leden zich verbinden, om op eene bijzondere wijze de christelijke deugd der matigheid te beoefenen (^art- 6);

3. Door voorlichting des volks bij monde en geschrifte, aangaande de rampen, die uit het drankmisbruik voortvloeien ;

4. Door het ijveren voor plaatselijke verordeningen en passende maatregelen van overheidswege om het gevaar voor drankmisbruik tot een minimum te beperken ;

5. Door te streven naar de invoering eener betere drafik-wetgeving-,

6. Door gezamenlijk op te treden met andere vereent-gingen voor de sub 3, 4 en 5 voornoemde punten, inzoo-ver de beginselen en het doel van het Kruisverbond zulks toelaten en wenschelijk maken.

57

Afdeeliogen en Leden.

Art. 3. Het Kruisverbond bestaat uit afdeelingen, leden en buitengewone leden.

Art. 4. Om als afdeeling van het Kruisverbond te worden erkend, moet eene plaatselijke vereeniging;

1. minstens 10 leden tellen;

2. deze statuten als de hare aanvaarden;

3. aan het Diocesaan Bestuur kennis geven van de oprichting der afdeeling.

Daarna wordt de vereeniging door het Diocesaan Bestuur als afdeeling aangenomen.

Verkryging van het Lidmuctscliap.

Art. 5. Leden eener afdeeling kunnen worden : katholieke mannen en jongelingen die wonen ter plaatse waar eene atdeeling gevestigd is en den leeftijd hebben, daartoe door het Huishoudelijk Reglement dier afdeeling vastgesteld.

Art. 6. Wie lid eener afdeeling wenscht te worden, moet zich aanmelden bij een lid van het afdeelingsbestuur en zich verbinden om van dat oogenblik af:

а. zich geheel te onthouden van jenever, brandewijn, rum, cognac en voorts van alle dranken, die onder het vergunningrecht vallen, tenzij de geneesheer het gebruik voorschrijft;

б. Gegiste dranken, als bier of wijn, niet anders dan matig te gebruiken;

Hij wordt alsdan als aspirant-lid aangenomen.

Art. 7. Wie gedurende 4 weken een goed aspirant-lid geweest is en van voldoend zedelijk gedrag blijkt te zijn, kan als werkelijk lid worden aangenomen. Dit geschiedt op de eerstvolgende ledenvergadering, wanneer het aspirant-lid zijn naam in het ledenregister schrijft en daarmede in het openbaar de verbintenis hernieuwt, die bij den aan vang van het aspirant-lidmaatschap werd aangegaan.

Het nieuwe lid ontvangt daarna ten bewijze van zijn lidmaatschap een diploma en het insigne dat hij verplicht is zichtbaar te dragen.

58

Verbintenis.

Art. 8. De verbintenis ot belofte, waarvan in art. 6 en 7 gesproken wordt, is geene belofte aan God gedaan en verplicht niet onder zonde. Het is alleen een duidelijk uitgesproken, ernstig voornemen, dat men ter liefde Gods, tot heil van zich zelf en den evenmensch, te goeder trouw en eerlijk wil naleven.

Art. o. De tijd, waarvoor men zich bij zijne toetreding als lid verbindt, is; een half jaar, een jaar of hoogstens

twee jaar. , ..

Het nieuwe lid verbindt zich bij de aanvaarding van het lidmaatschap, om na het verstrijken van den tijd der verbintenis of wel zijne belofte te hernieuwen of wel zijn insigne weder aan het Bestunr ter hand te stellen. ?_J\en-200° verplicht hij zich tot dit laatste, ingeval hij zijn verbintenis niet mocht naleven.

Buitengewone Leden en Eereleden.

Art. io. Buitengewone leden zijn zij, die hun domicilie hebben ter plaatse waar geen afdeeling bestaat, en, na schriftelijke of mondelinge verklaring, dat zij dezelfde verplichtingen als de gewone leden eerlijk willen nakomen, door het Bestuur eener afdeeling of het Diocesaan Bestuur (art. 20) van het Kruisverbond als zoodanig worden aangenomen.

Art. ii. Als eereleden kunnen worden aangenomen zij, die door zedelijken of stoffelijken steun het doel van het Kruisverbond bevorderen.

Afdeelingsbestaar.

Art. 12. liet Bestuur eener afdeeling beslaat minstens uit 3 en hoogstens uit 9 personen, uit en door de leden met volstrekte meerderheid van stemmen gekozen.

Jaarlijks treedt de helft volgens rooster af, maar de at-tredtnden zijn onmiddellijk herkiesbaar.

Art. 13. Het Bestuur vergadert minstens zoo dikwijls eene ledenvergadering ophanden is.

Art. 14. Het Bestuur is in het bizonder verplicht om nauwkeurig te letten op den tijd, waarop de verbintenis

59

der leden ophoudt, en hun alsdan eene gemakkelijke gelegenheid te bieden, om die verbintenis te hernieuwen.

LedenTergaderlngen.

Art. 15. Eenmaal 'sjaars houdt de afdeeling eene al-gemeene vergadering, waarop secretaris en penningmeester verslag uitbrengen en eene commissie van controle, door de leden gekozen, de boeken onderzoekt.

Buitendien hebben algemeene vergaderingen plaats bij de installatie van nieuwe leden en zoo dikwijls het Bestuur dit verder wenschelijk acht.

Verlies van het Lidmaatsehap.

Art. 16. Het lidmaatschap wordt verloren door hen die de verbintenis, aangegeven in art. 6 niet nakomen. Verder kunnen door het Bestuur als leden geschrapt worden ; zij, die in strijd handelen met de beginselen van het genootschap, met den inhoud der statuten ot van het huishoudelijk reglement.

Huishoudelijk Reg-Iement der nfdeelin§ren.

Art. 17. De leeftijd, waarop men als lid kan toetreden; de gevallen waarin en de voorwaarden waaronder men na verlies van het lidmaatschap, opnieuw lid kan worden; de wijze, waarop in de onkosten, — door het heffen van contributie of anderzins — voorzien wordt; het aantal bestuursleden, alsook nadere bepalingen omtrent de inrichting en werking van het Kruisverbond worden door elke afdeeling vastgesteld bij Huishoudelijk Reglement.

Geheelonthouding'.

Art. 18. Indien eene afdeeling van meening is, dat de onmatigheid niet doeltreffend bestreden kan worden, tenzij ook een onderafdeeling van geheelonthouders van alle alcoholische dranken wordt opgericht, is zij bevoegd, om tot oprichting eener dergelijke onderafdeeling over te gaan. Zij behoort evenwel het Diocesaan Bestuur van de oprichting in kennis te stellen.

Diocesane Raad en Diocesaan Bestuur.

Art. 19. Aan het hoofd der afdeelingen staat de Zto-

60

■cesane Raad, bestaande uit de voorzitters der aangesloten afdeelingen,

Art. 20. De diocesane Raad kiest uit zijn midden het Diocesaan Bestuur, bestaande uit 3 personen, die onder elkaar de functies verdeden van voorzitter, secretaris en penningmeester.

Het Diocesaan Bestuur treedt jaarlijks af. De aftredenden zijn terstond herkiesbaar.

Art. 21. Het Diocesaan Bestuur is belast met de regeling der huishoudelijke zaken en voert de besluiten uit van den Diocesanc-n Raad.

Art. 22. Minstens eenmaal 'sjaars houdt de Diocesane Raad eene vergadering, op dag en plaats door het Diocesaan Bestuur te bepalen.

Elk lid heeft minstens éen stem : voor ieder honderdtal leden boven de eerste ioq nog éen stem meer — tot een maximum van 3 stemmen.

Wanneer de voorzitter eener afdeeling belet is ter vergadering te verschijnen, kan het afdeelingsbestuur een plaatsvervanger uit zijn midden kiezen.

Art. 23. De voorzitter is verplicht eene buitengewone vergadering van den Diocesanen Raad te beleggen, wanneer een derde van den Raad het verlangen daartoe schriftelijk aan hem te kennen geeft.

Art. 24. Op de jaarlijksche vergadering van den Diocesanen Raad wordt vastgesteld, op welke wijze door de afdeelingen tot bestrijding der onkosten wordt bijgedragen.

Orgaan.

Art. 25. Het Kruisverbond kiese tot officieel orgaan De Kruisbanier.

Slotbepalingen.

Art. 26. Het vereenigingsjaar loopt van 1 Januari tot 31 December.

Art. 27. Het Kruisverbond wordt opgericht voor den tijd van 29 jaren en 11 maanden.

Art. 28. In deze statuten kan geene verandering gemaakt worden, tenzij op eene uitdrukkelijk daartoe te be-

61

roepen vergadering van den Diocesanen raad en met twee derde der stemmen van de aanwezige leden. Bovendien moet het ledental, door de voorstemmers vertegenwoordigd, twee tierde bedragen van het ledental aller afdeelingen te zamen genomen.

Deze veranderingen behoeven voorts nog de Bisschoppelijke goedkeuring.

Art. 29. In geval van ontbinding van het Kruisverbond, komen de aanwezige baten ten goede van het Centraal Bestuur der St. Vincentiusvereeniging, met inachtneming van art. 1702 Burg. Wetboek; eventueele kosten worden gedekt op de wijze die door den Diocesanen Raad voor de ontbinding wordt aangegeven.

ArT. 30. In gevallen waarin door deze Statuten niet is voorzien, beslist het Diocesaan Bestuur naar goedvinden^

REGLEMENT der Mariavereeniging, Matigheids-Genootschap tot wering van het gebruik van sterken drank bij R. K. Meisjes en Vrouwen.

Goedgekeurd door Z. D. H. Mgr. FT. van de Wetering. Aartsbisschop van Utrecht, den 19 October 1895.

Art. i. De Mariavereeniging heeft ten doel de christelijke deugd der matigheid bij de vrouwen te bevorderen.

Art. 2. Men kan als lid worden ingeschreven, zoodra men de eerste H. Communie gedaan heeft.

Art. 3. De leden verbinden zich:

a. zich geheel te onthouden van alle geestrijke dranken, als jenever, brandewijn, rum, cognac en dergelijke, — tenzij de dokter het gebruik mocht voorschrijven;

b. gegiste dranken, als bier enz., slechts matig te gebruiken ;

c. dagelijks te bidden, zoowel tot eigen volharding als tot uitbreiding en bloei van het Genootschap: een Onze Vader, een Wees Gegroet en het schietgebed: „O Maria, zonder zonden ontvangen, bid voor ons, die onze toevlucht tot U nemeti.quot;

Art. 4. De verbintenis wordt aangegaan voor minstens 6 maanden en hoogstens 2 jaren.

Zij die na verloop van den tijd, waarvoor zij zich verbonden hebben, lid van het Genootschap willen blijven, moeten opnieuw de belofte afleggen.

Art. 5. De directeur van het Genootschap is de ZeerEw. pastoor der gemeente of een ander geestelijke door der. pastoor te benoemen. Hij wordt in het bestuur bijgestaan door drie assistenten, gekozen uit de gehuwde leden van het Genootschap. De assistenten treden jaarlijks af, maar . zijn terstond herkiesbiar.

63

Art. 6. De assistenten worden den eersten keer gekozen lt;ioor den ZeerEerw. directeur, maar later door de leden van het genootschap, die den leeftijd van 18 jaren bereikt •hebben. Tijd en plaats en wijze dier verkiezing worden vastgesteld door den directeur.

Art. 7. De assistenten zijn belast met de zorg om a. aspirant-leden op te nemen;

i. door woord en voorbeeld te ijveren voor den bloei en de uitbreiding van het Genootschap.

Zij vergaderen uiterlijk 14 dagen vóórdat eene plechtige aanneming van nieuwe leden plaats heeft, maken gezamenlijk de lijst der aspirant-leden op en stellen deze tijdig den directeur ter hand.

Art. 8. Wie lid wenscht te worden, moet zich vervoegen bij een der assistenten. Deze zet de verplichtingen der leden uiteen en wanneer de aanvraagster verklaart, dat zij dezelve van dat oogenblik af wil onderhouden, wordt zij ingeschreven in de lijst der aspirant-leden.

Indien zij 4 weken hare verplichtingen goed heeft nageleefd, kan zij als lid worden aangenomen. Minstens 4 maal 'sjaars. t. w. op den 2en Zondag van de maanden Januari, April, Juli en October zal hiertoe gelegenheid gegeven worden, üe directeur kan evenwel, zoo de omstandigheden het wenschelijk maken, de datums veranderen.

Art. 9. De plechtige aanneming als lid geschiedt door den ZeerEerw. directeur in tegenwoordigheid der assistenten. Het aspirant-lid legt alsdan geknield de volgende verklaring af:

beloof aan U, Eenvaarde Vader, en aim de vereeniging, waarvan ik thans lid wil worden, dat ik niet de hulp van Gods genade, 7nij van alle sterke dranken zal onthouden voor den tijd van.....(6 maanden, 10/2 jaar.')

Daarna teekent men zijn naam in het ledenregister onder eene verklaring van gelijkluidenden inhoud als de mondeling uitgesproken belofte en ontvangt van den directeur, tegen vergoeding der kosten, het insigne en het diploma als bewijs van het verworven lidmaatschap.

Wanneer het lidmaatschap slechts verlengd wordt, zal de directeur een schriftelijk bewijs hiervan afgeven, hetzij

64

door eene aanteekening op de achterzijde van het diploma, hetzij door een afzonderlijk hiervoor in te richten formulier.

Art. io. De belofte, waarvan spraak is in art. 9, is geen gelofte aan God gedaan en verplicht niet onder zonde. Het is alleen een duidelijk uitgesproken ernstig voornemen, dat men ter liefde Gods, tot heil van zich zelf en van den evenmensch, te goeder trouw en eerlijk wil uitvoeren.

Art. 11. Jaarlijks op den feestdag van Maria Hemelvaart of in het octaaf van Maria Geboorte wordt eene H. Mis voor de leden opgedragen en heeft een plechtig lof met uitstelling plaats, waaronder eene toepasselijke toespraak gehouden wordt.

Art. 12. Wie niet langer lid wenscht te blijven, moet hiervan kennis geven aan den ZeerEerw. directeur of eene der assistenten.