/A~ /VS'/Q#

#•

Bk

17

I.„

A

ore

^:ïs«gt;

•? .'

;. f

■::: ,;p/' n

. Jf

^«s lt;

Is Sg^t.-¹- •■ -quot;^^/'

■ⁱ*' ^{: v}*^S ■: , , ;

_w Bp

J quot;quot;■VM.

--. V

%é0* -. ■-■-» ■% quot;V-.:. -;■■

l i. ' gt; v-t

7f.lt;

1 J l i H gt;lt; . i S A ! M I IS( ;i 11; j

Metaal warenf a bpiek

ii U TT E NU ERG amp; VAN ZANTEN,

Vest 155—159,

D O R D R F. C I I T.

Bhk Emballage in eiken vorm. Gevernist BHk voor Conservenbussen. Gedecoreerd BHk in verschillende dessins. Reclamekaarfen on Affiches op Metaal

/ .

I

I

J) O k j) !lt; !■ A I i T

Voorheen en Thans.

I G I D S

I X lt;t KZKT K X !•: X vn \ UKK.MDKLI X (; 11X,

./quot;eTBUêTEcT^ 't WIICHEHS I

\\ O S ^ ^ '⁵⁵ .ƒ

V.

BIBLIOTHEEK UNIVERSITEIT UTRECHT

2945 459 6

- cT^-ü -

LITHOGRAPHISGHE

JVletaalwapenfabpiek

HUTTENBERG amp; VAN ZANTEN,

Vest 155—159,

DORDRECHT.

Blik Emballage in eiken vorm.

Gevernist Blik voor Conservenbussen.

| Gedecoreerd Blik in verschillende dessins. |

Reclamekaarten en Affiches op Metaal.

_ _D.lt;©.e _

---

Igt;?

/?/

D O R D R E C 11T

Voorheen en Thans.

GIDS

INGEZETENEN en VREEMDELINGEN,

BEKNOPT OVERZICHT

van

DDI! DR KC HTS (I KSC II I EDEN I S.

1 )(■ stiul Donhvcht wordt avaclit de oudste van Holland te zijn. Omtrent haren oorsprong is evemvel niets met zekerheid te zeggen. .Mogen wij de Oentsche kroniek van St. Bavo gelooven, dan zou zij in 837 door de Xoonnannen zijn verwoest, en moet zij dus reeds vóór dien tijd als markt-of vis-sehersplaats bestaan hehhen. Men neemt aan, dat zij haren naam aan den volksstam dei' Toringers te danken heeft, die er zich in de vijfde of zesde eeuw vestigde. Eerst in liet laatst der tiende en het begin der elfde eeuw begonnen op de plaats van het oude marktvlek zieh weer kooplieden te vestigen en stichtte graal' Duik HI, die zich van de landen aan do Memode had meester gemaakt, er wederrechtelijk oen tol. terwijl hij de plaats met een kasteel versterkte, l it die daad volgde een reeks van oorlogen met de 1 trocht-soho bisschoppon over hot bezit der stad. In 1018 had in de nabijheid van Dordrecht tusschen beide partijen oen slag plaats, waarbij bisschop Adklbom» van Utvecht ternauwernood zich kon redden en Hertog (ioDKiiiioi) van Xedor-Lotharingen. die door den Dnitschen keizer mol de leiding van den krijgstocht tegen Graaf Dime belast was, door den ovorwinnonden Graaf werd gevangen genomen. De vrede, hierop gevolgd, was voor Graaf Dirk gunstig. Onder zijn opvolger Graaf Dirk IV werd om liet bezit van Dordrecht wederom heftig gestreden. De Duitsche keizer Hexdrik' Hl had zich door de Utreehtsche geestelijkheid laten belezen, om haar weer in het bezit der Menvede-landen to stellen en gordde daartoe zelf het zwaard aan. De stad werd door het keizerlijke leger bestormd on genomen en mot hel overige veroverde grafelijke gebied aan don Bisschoppelijkon stool gebracht. Na dien tijd van tegenspoed wist de Graaf in KIK) zijne stad te heroveren. In 10-18 was Dordrecht weer

(iiiis voor Dordrecht ex Omstreken'.

het tooneel van den krijg. Door een ongelukkig toeval, was een tonrnooi te Luik, waarin Dirk n.l. ilen broeder des bisschops doodde, daarvan de oorzaak. J)e, weerwraak der Ia li ken aars oji de Ifollanders bleef niet uit, maar Dirk liet, te Dordrecht gekomen, alle Luiksche en Keulscbe schepen verbranden. Toen rukten de gehoonde bisschoppen in verbond met Dibks aartsvijand, don Utrechtschen prelaat, naar Dordrecht op en verrasten de stad. Dirk slaagde er evenwel in, geholpen door heer (.Ikuard van Putten, de stad te hernomen en na een bloodigen strijd in de straten, den vijand te verdrijven, echter ten koste van zijn eigen leven. (.Moordhoek, 's-Uravenstraat, Huys genaerat JEollant.)

Ook in lOóS—lOillI werd onder Oraal' Fi.oms 1 heel wat hloed om 1 )oi^,drecht vergoten. Na diens dood wist de l'trecbt-scbc bisscho]) in 10(54 zei Is weer van den keizer te verkrijgen, dat Holland aan het Sticht werd gegeven; Godfried de Bultenaar ontving het ais achterleen en zocht er zijn heerschappij tegenover den minderjarigen wettigen Oraal' Dirk V te vestigen. Na Ooderieds dood echter kwam de Oraal', ten man gewassen, aan het bewind en het gelukte hom Holland van de vreemde indringers te bevrijden. Tot 1200 was de stad, die zich meer en meer uitbreidde, en door haren handel wijd en zijd bekend werd, de grafelijke residentie. Van de woonplaats zeil' is evenwel niets te zeggen. In 120o stierf er Graaf Dirk VH, en werd or het huwelijk gesloten tnsschen zijne dochter Ada en den Graaf Vax l;oo\. terwijl het vaderlijk lijk nog boven aarde stond.

De erfstad der graven was toen evenwel een leen van Brabant geworden. N'a den ongeinkkigen oorlog tegen hertog Hendrik 1 moest n.l. graaf Dirk VH een verdrag sluiten, waarbij de eerste wel van zijn aanspraken oji Zeeland afzag, maar Dordrecht en omgeving verkreeg onder voorwaarde, dat graaf Dirk het weer in leen terug zou ontvangen.

's Graven broeder Willem, de rechtmatige opvolger, deed natuurlijk pogingen om zijne nicht Ada, die door hare moeder tot gravin bestemd was, te verdrijven. In dien oorlog, waarin gravin Ada gevangen werd genomen, werd Dordrecht door de Utrechtenaars belegerd en deels verbrand. Nadat Willem I in het ongestoord bezit van zijn graafschap was gekomen, brak voor Dordrecht een tijd van grooten bloei aan. 1 let werd door de graven begunstigd met wijdstrekkende

dins vooit. l)ni;igt;RKlt;'iiT kx ()msti;i;ki;n.

privilegiën, die den grond legden voor den uitgebreiden hiindel en het aanzien gedurende de middeleeuwen. De imd-ste voorrcclitsbrief is van Graat' W'ili.km 1 van 1220 en bevindt zieb nog in half verganeu toestand op het stedelijk archief. Het groote handvest van graaf W'ii.t.icxr II uit den jaro 1252 was een bevestiging en vermeerdering van dat van 1220, maar werd langen tijd voor Dordrechts oudsten voorrechtsbriof gehouden.

De gebeurtenissen der dertiende eeuw waren voor Dordrecht

niet van dien aard. dat wij ze hier uitvoerig zullen ver-halen. l)c voornaamste kerken, kloosters en gasthuizen werden in dien tijd gesticht of reeds vergroot; de stad werd in 1271. met een gracht en gaande weg met steenen muren omringd, om haar de in die dagen zoo gewenschte sterkte te geven. Haar poorters namen ijverig deel aan de menigvuldige heervaarten der graven en verkregen daarvoor menigmaal blijken van 's Cfraven tevredenheid. O. m. werd nadat in 12lt;So door Kloris V de leenroerigheid aan Brabant, die sinds 12011 ten opzichte van Dordrecht bestaan had, was opgeheven, een stedelijk bestuur in het tijdperk van ontwikkeling in vele opzichten van dat der overige liollandsche steden afweek, en waarin de poorters zelf een aanzienlijk aandeel bezaten, n.1. door bun gilden, die. groot in aantal en aanzien, de burgerij vertegenwoordigden. Ook bewerkte Ff-oms V, dat de Stapel der Engelsehe Wol te Dordrecht gevestigd werd, maar dit voorrecht was van korten duur. daar de Engelsehe koning, in onmin met den graaf geraakt, den Stapel naar Brugge verlegde.

Vooral de graven Ja x I en 11 zochten de genegenheid

6 Gids vooh Dojihuei ht ex Omstreken.

der Dortenaars te winnen door liet schenken van nienwe voorrechten, zoo schonk Jan II in 1299 het Stapelrecht, waardoor de meeste handel naar Dordrecht getrokken werd. Dat recht bleef, behoudens enkele besnoeiingen, tot 179quot;) in stand en leverde jaarlijks aan de stad een aanzienlijk voordeel en aan vele handen werk. Eenige jaren later, 18ï5S, ontving zij van graaf Willem ill het Maasrecht, in 1367 van hertog Ai. bukc ut liet Muntrecht, dat in 141S door Jan van Beieren en in 1477 door gravin Maria bevestigd werd, enz,.

De dood van Graaf Flouts V bracht niet alleen Holland maar ook Dordrecht in groote moeielijkheden; de partij van Wolkekd van Borselen. die den jeugdigen graaf Jan T beheerschte, belegerde zelfs de stad, maar kon ze niet dwingen. De daaropvolgende Vlaamsche oorlog bracht voor Dordrecht wederom eene belegering door Hertog Jan van Brabant: ook deze doorstond ze. terwijl nagenoeg geheel Holland reeds in de macht der Vlamingen was gevallen. Met behulp van hoer Nicola as van Putten werd de Bra-bantsche Hertog verdreven en werkte de stad ijverig mede tot de verdere bevrijding van het land.

De regeering van draaf Willem Hl was voor Dordrecht een tijd van onmin. Er werd tussebeu de stad en de overige llollandscbe steden duchtig getwist over het stapelrecht, en de draaf, die Dordrecht soms niet gunstig gezind was. beroofde er haar zelfs tijdelijk van. Kort daarop kwam er een verzoening tot stand, en hergaf de Vorst Dordrecht haar privilegie. Zelfs Kakel V bevestigde het nog in 1040, als uitspraak op de langdurige processen, door andere steden deswege tegen de stad gevoerd. Onder graaf Willem 1V en Margaretua van Heneoouwen' met de daarop uitbarstende Hoeksche en Kabeljauwsche twisten ging het Dordrecht mede niet gunstig. Meestal schaarde de stad zich aan de zijde der Kabeljauwschen. maar hield soms, wanneer liet haar voordeel gold, ook wel de Hoeksche partij. Van 1849 tot bïóö rustte op haar een pauselijke ban wegens een moord in de Groote Kerk gepleegd. Met opoffering van veel moeite en geld werd eindelijk dat interdict opgeheven. De nog ongeschonden pauselijke Intlla plumhcn bevindt zich in't stedelijk archief. Hertog Albuecht van Beueren trachtte, hoewel Hoekschgeziml, de gunst der stad door talrijke privilegiën te winnen, maar kon toch niet verhinderen, dat binnen de

( iins vooK lloüdkiicu r i;n O.msi iiiokicn.

veste llockschou en Kabcljamvsclicn meniuniaal elkander den voet zochten te lichten. Hij regelde in 1867 de gilden, die weldra tot groot aanzien geraakten. Hoezeer hun aantal eerst afwisselend was, is het later op 32 gebracht benevens 9 eoiilreriën: 12 dezer gilden waren belast met de bewaring van een sleutel der IJzeren Kast, het palladium der stad waarin de privilegiën en handvesten berustten. lt; hieenighoid met den Graaf kostte de stad in dien tijd eenige jaren de .Munt. die naar Zevenbergen werd verplaatst, maar in I HliI was zij weer in het bezit er van. In IK Mi werd door de partij der Kabeljauwschen, die toen de overhand had, aanleiding gegeven tut bloedige tooneelen. Zij had in tie Wijnstraat een blokhuis gesticht ter beteugeling der oproerige bevolking, die niet tevreden was over het bewind. 1 let volk. dit als oen inbreuk op zijn rechten beschouwende, trok tegen het blokhuis op, waar de Kabeljauwschen zich verschanst hadden en verjoeg ze of nam ze gevangen, waarna een gestreng banvonnis en verwisseling der regeering volgde.

De regeering van Jacoha van Bkieukn, .Tax van Ukikkkn en Fjlips van Boubgonihk was ook niet bijzonder rustig voor de stad. Onder het bewind der beide eersten werd zij door Jacoha en haar echtgenoot Ja.v van Huaiiant in 1 I1S belegerd, dewijl zij de zijde van Jan van Ukikuk.n gekozen bad» Geen wonder, deze vorst schonk haar in 1418 de meest omvattende voorrechten.

In 1421 trof Dordrecht de ramp van den St. Klizabetsvloed, die haar van Brabant afsloeg, en lang als een eiland te midden der golven deed blijven. Eerst iu KiO,quot;! toch begon men met bet indijken van den polder van Oud-Dubbeldam, waardoor langzamerhand het eiland van Dordrecht ontstond. Met Fiups van Boi'rgondii; kroeg de stad het menigmaal te kwaad, nu eens over de Munt, dan weer over de stedelijke regeering, die in Fiups' oog te democratisch was ingericht. Dat democratisch karakter bezat zij door twee colleges, n.l. dat der Ooede Lieden van Achten en dat der .Mannen van Veertigen, l)e eersten werden na I4Ö2 door do (lilden genomineerd en door den graaf igt;l stadhouder gekozen. Zij werkten mode tot de verkiezing van burgemeesters, thesauriers en heemraden, en hadden toezicht op do politic, justitie, rekeningen en administratie der stad. De Veertigen, door Filips den Goeden in 1450 ingesteld, vormden een college

(■ids voou DonniiEcnT ex O.mstkekhx.

ter verkiezing van schepenen en werden door de (lilden nil een nominatie van den srraaf gekozen. In 14.S(), toen ten tijde van Ma li ia van lïoi'HGONDii; cn Maximii.iaax vax Oostkxiü.ik (!(gt; Hoekscho en Kabeljauwsche partijschappen weer met lievigheid ontbrandden, waren de ILoekschen in Dordrecht meester geworden, doordat de handelingen der tegenpartij niet in alle opzichten eerlijk waren geweest. Maar Jax van Egmoxd wist, geholpen door zekeren schipper-Iax Mattiiijs-zoox, de stad met twee rijssehepen te verrassen, en aan de Kabeljauwsche zijile te brengen, waarna de voornaamste hoofden der lloelcsche partij o.a, Govionr vax ükaimox l' in Den Haag werden onthootd.

Ken ramp van anderen aanI was de verschrikkelijke brand die in hlói een groot deel der stad o.a. ook de (Iroote Kerk in de a sell legde en tengevolge had, dat geen huizen met riet of houten ,.herderen quot;( plankjes) meer gedekt mochten worden. Intusschen kwam tie stad sjioedig die schade te boven en breidde zich steeds nil, zoodat zij bij den aanvang der Kic eeuw bet glanspunt van haar vermaardheid bereikt had. Haar kerkelijke feestdagen mot de schitterende ommegangen ter eere van het II. Sacrement en het Heilig Hont, ingesteld in 1 Ió8, trokken duizenden toeschouwers; haar handel, haar welvaart stegen met den dag, niettegenstaande de moeilijkheden met de naijverige Hollandsche steden.

Wij zullen hier niet verder uitweiden over de geschillen, waarin Dordrecht tijdens het bewind van Kauki, V. die o. m. de stad in l-VtO en lö4!) zelf bezocht en met groote praal werd ontvangen, wegens het stapelrecht was gewikkeld, evenmin over de kerkhervorming, die in het Dordrechtsche Augustijn en-klooster, afgescheiden van Lithioh, begon (I hn-drik van Zutfen ), ook niet i iver de talrijke vervolgingen om den geloove. Alleen vermelden we, dat in löoS alhier de vreese-lijke terechtstelling plaats had van het huisgezin van Jan Smxdt, de befaamde moordenaars uit de herberg het Ankertje en beschuldigd van i:gt; personen het leven te hebben benomen. Men kan vonnissen en terechtstelling in de beschrijvingen der stad uitvoerig nalezen. Na het begin van den opstand tegen Spanje was Dordrecht, door zijn ligging vooral, een belangrijk punt; geen wonder, dat de Watergeuzen in •Inni 107:2 de stad aan 's prinsen zijde brachten, nadat de Graaf Vax Bossi: in April vergeefs getracht had. met zijn

(llds vool! I)oi!.dl!hl llt I:n omstkkken.

Spanjiiardcn er binnen te konuin. l'ocn ilo stad eenmaal overgegaan was, werd zij een der Ijohverkeu van Hollands vrijheid. De eerste vrije Htateiivergadering werd 1 linnen hare muren gehouden (Augustijnenklooster), l'rins Wn.i.hM vereerde haar menigmaal met e'en bezoek, o. a. in lö'To en 1580; twee zijner dochters werden er geboren: op de Hei ke-poort in i.57(i Louisa Juliana; in het huis de N'ijgelioom (in I.S'.k; at'gebrand) t'jiaulottk Hüaüaxtixa in lösu. Xiettegen-

staande liet levendig*' aandeel, dat de stad .steeds nam in quot;s lands gebeurtenissen, getuige de inneming van lireda (de 7') soldaten waren meest I)ortenaars), de Zwarte dalei te Dordrecht gebouwd en bemand, die bij Antwerpen een aantal schepen veroverde in Nov. HIOO, bleek toch, dat zij niet meer de hoofdrol van voorheen speelde. Amsterdam en liotterda.m wiesen liaar lioven het hoofd, ondanks alle pogingen, om door hare schitterende voorrechten de eerste te blijven. Zij was wel de eerste stemhebbende stad van Holland. doch haar roem als handelsplaats begon te tanen, doordat haar aandeel in den zeehandel jrering bleef.

In KVls en 1619 werd Dordrecht aangewezen als plaats

in Gins voor Dordkechx en Omstbekkx.

voor do Nationale Syaode, maar het antieke gebouw, waar deze gehouden werd, de Kloveniersdoel, is sedert 1857 afgebroken en vervangen door een gevangenis. Van ziekten en andere rampen als watervloeden en burgerkrakeelen kreeg Dordrecht ook thans een ruim aandeel. Zoo stierven er in 1 (537 meer dan 3500 inenscben aan de pest, en was in 1647 en 1651 de stad in oproer over eenige zaken de stedelijke regeering betrelfende. Die oneenigheden liepen voornamelijk over liet verkiezen der Achten, het zitten in den Oudraad, het te zoek zijn van privilegiën, met name het Houten Boek, de belasting op het gemaal en geslacht, enz. Door een concordaat met de Gilden werd voorloopig de rust hersteld. De roem der Republiek straalde van zijn glans ook echter op Dordrecht af; de man, die gedurende 19jaren dien roem uitmaakte, en Kuropa in evenwicht hield. Jan uk Witt, was haar zoon. Toch bleek Dordrecht in 1672 niet anti-stadhoudersgezind te zijn. De benarde omstandigheden, die het vaderland toen beleefde, brachten den l'rins van Oranje aan het roer van Staat en Dordrecht was de eerste plaats in Holland, waar men hem als stadhouder uitriep. De haat tegen de De Wittkx en hunne partij ging er zelfs zóóver, dat het volk de schilderij, ter eere van ('. de Witt door de Iïaex geschilderd, als herinnering aan den tocht naar Chattam in 1667, van hel stadhuis haalde, verscheurde en het hoofd van den Ruwaard aan de galg spijkerde. Toen de regeering gedwongen was het Keuwig Edict van 1668 te herroepen, eischte het opgewonden grauw van den thuis ziek liggenden ('ohxeijs dk Witt, dat ook hij dat zou doen. Hij leekende met v. c. ( vi coactus, door geweld gedwongen). Dit stuk, dat eigenlijk op 't Dordtsche Archief thuis behoorde, bevindt zich thans in hel Tlijksarchief. 't Is mede jammer, dat de woonhuizen der De Wittkx niet beter in eere zijn gehouden. Het zijn thans pakhuizen in de Grootekerksbuurt Xos. 17 en 19 en met hot graf van Jacob de Witt in de Groole Kerk het eenige, dat aan het beroemde geslacht herinnert.

De verdere gebeurtenissen in Dordrecht in de 17° eeuw zijn van minder belang. Alleen vermelden we, dat de stad in 16s.1 niet den Stadhouder Wii.i.km Dl in botsinir kwam over de onregelmatigheden, die bij het nomineeren van de Goede Lieden van Achten waren voorgekomen. De prins

Gil» VOOR DOKDBKOtlT EN O.MSXKEKKN.

wist hierin zijn zin door te drijven onder protest der regeering. De stad nam wel toe in rijkdom, maar haar handel verminderde toch gaandeweg. De weelde der patriciërs verving de energie der 17'^le-eeuwsche kooplieden. Prachtige heerenhuizingen verrezen in hare hoofdstraten; niets werd gespaard, om uit- en inwendig de deftigheid hare triomfen te doen vieren. i)e begrafenissen van burgemeesters en andere hooggeplaatste personen gingen met de grootste pracht gepaard, maar de tijd van geestkracht was, ook in Dordrecht, voorbij: men teerde op den roem der vaderen. Toch is die tijd een tijd van schenken aan kerken en godsdienstige instellingen geweest, zooals nooit is voorgekomen. In alles hing men den .Maecenas uit, ook iu den godsdienst. De (Iroote Kerk en ook de beide andere kerken werden verrijkt met goud-en zilverwerk; de (Iroote Kerk ontving bovendien haar koorhek, predikstoel en regeeringsbanken. Aan andere gezindten werd mede gegund kerken te openen, daar de geest van uitsluiting voor een mildere, eigenlijk een meer onverschillige stemming had plaats gemaakt. Maar daartegenover hcerschtc bij een groot deel des volks een verregaaiido zedeloosheid. Dordrecht was in die dagen berucht wegens lasteren, vloeken, ontheiligen van den rustdag, vergrijpen tegen de zeden, onmatigheid e. d., zoodat een tijdgenoot schreef: „Dordrecht is wel de oudste stad van Holland, maar niet de bestequot;.

De gebeurtenissen tot ITSO zijn weinig belangrijk. We zouden kunnen spreken over de houding van Dordrecht bij het verleenen van hulp aan de koningin van Hongarije Maria Tiikrkhia, over de feestelijke ontvangst van prins Willem, IN' in 1717, over de middelen, die de regenten beraamden. om hij de verandering der regeering. die in 17hS allerwegen plaats had, op het kussen le blijven, over hunne convention, om elkaar de vette regeeringsposten te verzekeren, enz.

Het bewind van stadhouder Wii.i.km V was een bron van moeielijkheden, ook voor Dordrecht. De democratische strooming, die steeds te Dordrecht tegen de familic-rcgeering der regenten bestaan had, begon zich na den ongelukkigen oorlog mot Engeland tegen den stadhouder te richten. Een deel der regenton sloot zich als staatsgezinden bij het volk aan. In exercitie-genootschappen, als De Vrijheid de her-

(.Uns vooi: DiiüDUKriiï kn ( »,ms^,i i;kki:n.

lovemlo Hchutterijon, de Icesclubs, enz. werd de leer der volks-som'ereiniteit gepreilikt, en de regeering, wilde zij aan het roer blijven, moest met den stroom mede. De vorm der regeering gaf door de talrijke colleges, als Veertigen, Achten, vier burgemeesters enz.; aanleiding tot groote moeilijkheden, die in den geest der volkspartij werden uit den weg gernimd. Toen eindelijk de „(Irondwcttige Herstellingquot;, waarvan iedereen den mond vol had, bijna, verkregen was, kwam in ITJS* door de handelwijze der Patriotten ten op-ziehte van 's prinsen gemalin de uitbarsting en was de intocht der i'rniseu en de herstelling van het stadhouderlijk gezag een onvermijdelijk gevolg. Dordrecht moest zich toen eveneens aan den l'ruisischcn kapitein Wixsiv.kkouk overgeven en toestemmen, dat hare schutterijen ontwapend werden. De inval der Franschen in 1bedreigde ook Dordrecht, maar de Willemstad was toen door de heldhaftige verdciliging het keerpunt in hun veldtocht. In 1795 evenwel was de strenge winter gunstig voor een nieuwe invasie, en geleid door een groot aantal gevluchte Patriotten, kwamen de Franschen ten tweeden male over onze grenzen. De meeste plaatsen gaven zich zonder slag of stoot over. Dordrecht, dat nog pogingen had aangewend, om, door de rivier open te houden, de Franschen te weren, moest zich 19 Januari 1795 getroosten do Fransche broeders binnen hare muren te ontvangen. Hare regeering werd gewijzigd, de oude vormen werden afgeschaft, al de groote voorrechten vernietigd en aldus doorleefde zij mede tien wocligon tijd der llataafsche republiek, het koninkrijk Holland en de dagen der inlijvinn' hij Frankrijk. Vooral deze laatste tijd maakte de stad diep ongelukkig. Zij deelde ruimschoots in de algenieene rampen. I laar handel daalde tot nul, hare rijkdommen, werden getierceerd, tal van huizon werden voor afbraak verkocht, en de conscriptie voerde de jongelingen naar de legers van gt;.ai'oleo.v. Reeds in 't begin van l.Slo hadden hier oproerige bewegingen plaats; de huisjes der douanen werden geplunderd, de registers verscheurd en sommige personen waagden het zelfs, oranje te dragen. Doch dit begin van oproer werd onderdrukt. Toen in October 181;! de macht van Napolkon gebroken was, brak ook voor Dordrecht de tijd der bevrijding aan. De nabijheid van Gorinchem, waar een sterke Fransche bezetting las, leverde

(ilDS VOOl! 1 lulllllilj l 11 FA Ü.M ST1! KKKN. 13

echter voortdurend gevaar op. Oen 17™ Xovemlicr verlieten de FVansehe ainlitenaren de stad en Averd de lt; •i'a.nji'vlag' gohescheu, maar den 22^eu kwam de \-ijand terng en Ix^sclioot de stad van den l'apendreiditselien wal. Kr werd toen een verdrag gesloten waarbij de iVansehen weer zonden intrekken en een reqnisitie ontvangen van 100.000 gl. Heeds den volgenden dag trokken zij evenwel weer weg, op de tijding, dat een vijandelijk leger in aantocht was. om den 24^ston terug te koeren eu een geweldig kanonvuur op de stad te openen, die slechts door een paar kanonneer-booten verdedigd werd. Ken gelukkig schot van oen dezer

aan den grond geraakte hooten gelost (men zegt. dat het stuk met een koevoet geladen was) benevens liet manhaftig hijschen der Dordtsehe vlag op den Rie-dijkstoren, door de Kranschen voor oen Kngel-sehe vlag aangezien, deed hen overhaast do wijk nemen. Na dien tijd had do stad weinig last meer van de Kranschen. Gedurende de regeering van ons koningshuis vielen te Dordrecht geen belangrijke gebenr-tenissen meer voor, ol' het moesten die des vredes zijn. Door tentoonstellingen van landbouw, nijverheid ot' kunst hield zij haar goeden naam naar buiten op. Koning W'im.kw II vereerde haar meermalen met een bezoek; ook \\ ii.i.km iii kwam in 1SÓ4 ter gelegonheid eenergroote landbouwtentoonstelling. Ken aantal vereenigingen tor bevordering van welvaart, kunsten, wetenschappen en weldadigheid kwamen tot stand. De stad werd van lieverleden ontmanteld, maar verloor tevens een groot aantal barer beroemdste on moest pittoreske gebouwen, waardoor zij voorheen door de vreemdelingen zoo asiarne bezocht werd. Met waar kannihalisine

Gids voor Dobdrecht ex Omstrekenquot;.

is men in de jaren van 30—70 voortgegaan met het slechten en afbreken van al wat aan het verleden herinnerde. Thans schijnt daaraan door een verecniging |maI en perk te/.uilen gesteld worden. De stad heeft O]) tal van plaatsen een modern voorkomen verkregen, en breidt zich aanzienlijk uit. Haar bevolking, die in de 18° eeuw ongeveer 20,000 zielen telde, is nu gestegen tot ruim 1)5,000, en toont een langzamo klimming. i 'e handel, wel begunstigd door ligging, goede havens, spoorwegaansluiting, enz., maar overvleugeld door dien van Rotterdam en Amsterdam, schijnt zich niet uit den staat van verval te kunnen verheffen. Allerminst zal dat het geval zijn, wanneer de zeeweg van Dordrecht niet in beteren toestand gebracht wordt. De pogingen, daartoe in den loop dezer eeuw aangewend, zijn steeds mislukt. De groote reederijen zijn te niet gegaan. Thans nu de nood hooger geklommen is dan ooit, schijnt men uit ile verbetering van het Hellegat, de uitbreiding der stads'grenzen en «Ion aanleg van groote havenwerken beneden de spoorbrug een herleving van handel en zeevaart te verwachten, 't Is te hopen, dat de kapitalen en krachten, daaraan ten koste gelegd, eemnaal niet nutteloos gebruikt zullen blijken.

II.

RIVIERGEZICHTEN.

De rivier, de schilderachlii^e stadsjre/.iclitou en de wonderlijk selioono antieke geveltjes, ziedaar in het kort datgene samen gevat, waarop de bewoner van de oude Merwestad den bezoeker wijzen zal, die hem vraagt, waaraan Dordrecht bij vreemdeling en landgenoot den roe]» te danken heelt, eene .icliooiir stad te zijn.

De rivieren rondom liet eiland van Dordrecht, besloten tusschen vriendelijke oevers, en steeds schilderachtig gestoffeerd met tal van rivier vaar tuigen, die den Rijn op en af varen of de vaart tusschen Antwerpen en de llollandsehe koopsteden onderhouden. Iiehben ten allen tijde de bewondering der schilders van vroeger en later tijd. uit Holland en het Buitenland opgewekt.

De havens, die de stad doorsnijden, veelvoudig overbrugd en op enkele plaatsen door gewelven overspannen, leveren van de bruggen of uit de steigers en sloppen gezien, schier bij lederen voetstap verrukkelijke kijkjes op.

Kn in alle straten der stad ziet men tusschen de moderne woningen de karakteristieke trap- en topgeveltjes der l-gt;®. Hl⁰ en 17° eeuw oprijzen, die in de kleurige verschijning hunner antieke schoonheid, aan do stad een eigenaardig cachet verleen en.

Zoekt do vreemdeling meer dan dit : hij zal te Dordrecht tal van fraaie straten aantreffen: vriendelijke wandelingen vinden langs beplante singels; hij kan het schilderijen museum, het museum van oudheden, de (iroote Kerk met hare vele kunstschatten bezoeken, op een wandeling door de stad de oude poortjes bezichtigen, een kijkje nemen in de ouderwetsclic hofjes, en van zijne wandeling uitrusten in

Gids voor Dordkecht en Omstreken.

comfortable ingericht»- kolfiehuizpn, restauraties en soeietciten, zoowel in het centrum van Dordt als langs de buitenzijden.

De omstreken der stad bieden bovendien tal van aangename wandelingen aan.

l.ANCIS DE KIVIKi;

(TE vokt).

Kot driehoekige eiland, waarop de stad gelegen is, wordt in bet Noorden begrensd door de Merwede en de Oude Maas, die feitelijk één rivier vormen. De naam Merwede wordt gebezigd voor bet riviervak tussehon Loevenstein en bet Grootboofd; den naam Oude Maas geeft men aan de voortzetting dezer rivier in Westelijke richting. Door den Noord is deze breede stroom, die liet water van de Waal afvoert, verbonden met de Nieuwe Maas die het water van den Rijn langs Uotterdam naar de Noordzee brengt. In bet Westen wordt hot eiland begrensd door de Dordtsebe Kil, oorspronkelijk een gegraven kanaal, waardoor de Oude Maas in verbinding staat met het Hollandsch I )iep. In het Z.-O. stroomt de Xieuwe Merwede, die zich eveneens ontlast in het Hollandsch Diep, dat de Zuidpunt van het eiland bespoelt.

De bezoeker, die per stoomboot aan het Grootboofd te Dordrecht aankomt, vindt voor een wandeling langs de rivier een gemakkelijk herkenbaar uitgangspunt in het monumentale oude gebomv dat de Groothoofdspoort heet. 1'er spoor aangekomen, kan bij zich derwaarts begeven met de tram, die aldaar zijn eindpunt heeft.

De beschouwing van de fraaie poort voor een andermaal bewarend, gaan wij (met het gelaat naar de rivier staande) rechts af, eeu smalle voetbrug over. Van bier heeft men rechts een schoon gezicht op de Voorstraatsllaven.

Wij gaan de voetbrug over, volgen de Menvekade, steeds

Gins voor DonHRKCHT en Omstkeken. 17

langs do rivier, en staan nu wol11ra voor do alVirnrplfiuts

van de Papondreohlsoho \'oerlici(it. Aan do ovcv/ijdo hot (ior|i Papeiulrooht, roohts dicht langs do rivior geschaard, links

is

or verder afwijkende. Heel in de verte, rechts, lt;lo spoorwegbrug luj Sliedreelit.

Voor •'! cents knnnen wij naar Papendreclit overvaren. Aan de overzijde ligt, verscholen onder zwaar geboomte, het koffiehuis van Van oer Ivevh-;, een geliefd zitje, vamvaar men een onvergelijkelijk schoon gezicht heeft op de rivier en de stad, vooral bij avond.

Xa hier even gezeten te hebben, koeren wij met de veerboot terug naar den Dordrechtschen oever, en merken daar nog het oefeningsterrein der pontonniers ..I )o Staartquot; op, door oen haventje van de aanlegplaals der veerboot gescheiden. Xabij die aanlegplaats zien wij de gebouwen van de stedelijke gasfabriek.

Wij keeren terug langs den weg, dien we straks gegaan zijn. komen weder langs de (I root hoofd spoort en vervolgen vandaar onze wandeling in dezelfde richting, steeds het water volgende. Aan liet einde van het (Iroothoofd verlaten wij de rivier, komen langs den mond der Wol wevershaven en gaan vervolgens rechts een ophaalbrug (de Damiatenbrug) over. Hier rechts een aardig gezicht op de rivier, links op do Wolweversbavon. Aan do overzijde der brug volgen wij de rij deftige huizon, waaronder eenigo merkwaardige gevels in barocrpie-stijl, en vindon tenslotte een korte straat rechts, do \ ■ ■Tsteiger. die ons, langs den tuin van do societeit do llarnionio tuit do achterzaal heeft men oen heerlijk gezicht lt;ip hot water) na enkele schreden weder aan den oever der rivier brengt.

Wij wandelen deze kade (de linitenwalevest) tol hof eind langs en hebben voortdurend het gezicht op de rivier en hot dorp Zwijndrocht, aan de overzijde. In de fijne, met waterdamp doorweven atmosfeer, waarvoor het Dordtsche eiland van ouds bekend is, ronden do omtrekken zich af, vloeien de kleuren in een. Het zijn deze eigenaardigheden, welke ons in do schildorijenmuseums en particuliere ver-

({ids voor Dordrecht ex Omstreken.

ziimeliugeu talloozo maleu een ,,Landschap nit de omstreken van Dordrechtquot; of een „Gezicht op Dordrechtquot; doen ontmoeten. Hot is het landschap zooals AKLBERTCrvi» (1620—1691) en .Tax van Goi.tex (1ö96—1(556) het weergaven; zooals nog heden dc grootmeester der Ilollandsche landschapschilders jAcovt maris, en vele Mildere Xederlandsche lamstenaars het met voorliefde schilderen.

Aan het einde van de Hnitenwalevest komen wij aan het Zwijndrcchtsche veer. Een tochtje naar de overzijde kost ons heen en terug totaal -1 ets. Wij hebben vandaar een prachtig gezicht op de stad met de (irootekerkstoren in het front. Te Zwijndrecht kunnen wij ook de merkwaardige groentenkweekerijen bezoeken. Vooral in het voorjaar, als de vruchtboomeu in bloei staan, zijn zij een bezoek overwaard .

Nabij het Zwijndrechtsche veer verlaten wij de rivier en gaan het poortgebouw de Blauwpoort door. Het dateert van 11172 en heeft geenerlei bouwkunstige schoonheid. Rechts de Engelcnburgcrbrag over (hier een mooi gezicht, links op de Nieuwe Haven, rechts op de rivier). W ij bevinden ons nu in de onmiddeUjke nabijheid van de (1 roote kerk, die haar kleurigen toren boog boven het geboomte verheft.

lt; )ver de brug gaan wij rechts al', bereiken straks weer door een antiek poortje (de Katharina-poort) den rivieroever, maar hebben, voordat wij daar zijn, door de poortopening heen een lief kijkje op de rivier. Na de poort te zijn doorgegaan, volgen wij links de llooikade, en hebben mi weer het schilderachtige riviergezicht aan onze rechterzijde. Hier is de aanblik nog treffender, doordat de huizen aan de overzijde schilderaebtigrr gegroepeerd zijn.

Aan het eind der llooikade links om. recht op den (Irootekerkstoren aan, quot;welks eigenaardige architektuur wij van hier goed kunnen opnemen: vervolgens rechts de brug

0 ids voor Dobdrkciit ex Omsthkkks.

(Loiive)jrng) over (hier rechts een mooi gezicht o], de rivier, links op de firootekerk en de Voorstranishaven mot de nog grootendeels antieke achtergevels lt;lor Imizen van dc Voorstraat).

De brug over, zien wij links de Voorstraat, die de stad van hier tot aan het (iroothoofd doorsnijdt, en steeds vergezeld wordt door de schilderachtige Voorstraatsha ven. Rechts gaande, staan wij binnen enkele schreden aan een inham van de rivier, de Bom geheeten,

waar de talrijke henrtschepen.

die hier hunne ligplaatsen heh-hen, een hont en vroolijk ge-zielil ((|ile\eren.

Links gaande blijven wij steeds bet water volgen. \a den hoek te zijn omgeslagen (Kalkbaven) zien wij een opeenvolging van dc bekoorlijkste riviergezichten zich voor onze oogen ontrollen, aan den Zwijndrechtsen oever afgesloten door ccne bonte mengeling van molens, loodsen, werven en huizen, links begrensd door de Spoorweghrng van dc lijn l'nlterdam Dordrecht, rechts verdwijnend achter de kaden en huizen der stad.

Aan het eind der Kalkbaven staken wij onze wandeling. Ook verderop bieden zich nog tal van schilderachtige ge-zichtspiniten aan, maar wij mogen niet te vit afdwalen. Van de smalle voetbrug, genieten wij nog even het sehoone gezicht O]) dc haven, afgesloten door oude gebouwen en hoog

Cjds Yooii Dokdbkoiit ex Omstreken.

gcIxKimte, wiiar Im.ivoii de lt; irootekerkstoren zidi verheft,— en keeren dan langs Kalkhavcn—Bonikade—Voorstraat, naai' het (iroothool'd ot'naar liet centrum der stad terug.

LANGS DK KIVIKI!.

(l'hr stoo.miioot).

Keu toelitje jier stoonibout .langs de rivier heeft het drie-dul)bele voordeel, dat men zieh niet vermoeit, dat men meer op zijn gemak geniet, en dat men het oog heeft op de heide oevers.

Men kan dezchde route, die wij hoven omsclirevm hebben, per boot maken voor 10 ets. Aan het Groothootd, nabij den mond der W'ohvevershaven is de ligplaats der stoombootjes van de reederij Akik Smit. Deze bootjes leggen aan te Zwijudreebl en aan bet eind der Kalkhaven. Ken toehtje van In t gi'ootlioot'd naai' de Kalkhaven. met bet gi-zirhtop de liei'le rivieroevers, levert een groot genot op.

(ilDS VOOR DOKDRECliT KN OMSTREKEN.

III.

STADSGEZICHTEN.

De bekoorlijke stadsgezichten zoeke men in de nabijheid der havens. Vooral de Voorstraatshaven en de Nieuwe Haven zijn in dit opzicht rijk aan schoonheid.

Men raerke hierbij op, dat de achterzijde der woningen, (vooral langs de Voorstraatshavcn) het minst van den mo-(lerniseercnden geest heeft geleden, zoodat vele gebouwen, die aan de Klmatsijilc een modern front hebben gekregen, aan de harenzijdc nog den ouden gevel van een vroeger tijdvak vertooncn.

Wc Voorstnuiltsliavon. Men volgo de Voorstraat over hare geheele lengte, maar begeve zich bij de bruggen en steigers telkenmale zijwaarts af, om vandaar het oog te slaan op het in de diepte vloeiende water, en de grillig geproportioneerde huizen, die er als het ware direkt uit oprijzen.

Aan het Groothoofd beginnende, heeft men van de volgende punten zeer fraaie stadsgezichten.

1. De voetbrug tusschen Groothoofd en Merwekade. quot;2. De brug in de Boomstraat (zichtbaar van Nquot;. 1). Schilderachtig gezicht op de zich hier tot een kom verbreedendc haven. Links en rechts lage kaden met oude huisjes.

3. De Niemvbrng. Naar de rivierzijde zeer fraaie combinatic van water en oude gevels, met een doorkijkje naar de rivier, en beheerscht door den koepel van de Groote-kerksj mm irt.

4. I )e \\ ijnbrug. Links een aanlig kijkje o|i het Scheifersplein. •quot;gt;. liet Schetiersplein, naar de zijde van Xquot;. 4.

(5. De Vischbrug. Aan de eene zijde de overwelving van het Scheffersplein, aan de andere zijde die van het stadhuis, 7. De Ijombardhrug. Aan de eene zijde het stadhuis, dat

(ijds vooit Dokdkecht es Omstuekes.

uit- eu inwcmlig weinig bezienswaardigs beeft. De vestibule is versierd niet gebeeldhouwde eiken betimmering en beschilderde zoldering (beide modern werk). Aan de andere zijde een aardig gezicht.

8. De Pelserbmg. Vooral naar de zijde van de Groote Kerk is het gezicht zeer schilderachtig. Vele achtergevels vcr-toonen nog sporen van oude houtconstructie, als raamwerk, waartusschen de stceneu gevat zijn. '•). Dc Lcuveljrug.

(Sciioone gezichten ook uit de sloppen tusschen '1 en 7 en 8. en vooral tusschen S cn 1'.

Oc Nieuwe Haven. Van het westelijk uiteinile dei' N'oorstraal gaan wij, rechts aan houdende, over de Leuvebrug, langs dun ( irootekerkstoren, naar do Mngclenburgcrbrng en volgen van daar de Nieuwe Haven.

Deze wandeling levert tal van schilderachtige gezichten op. Het water is aardig gestnlleerd door schuiten en visehvlottcn. Naar de i-enc zijde wordt het stadsgezicht beheerscht door de Groote kerk met den hoekigen toren, die uit het groene geboomte oprijst. Een gezicht van de meest schilderachtige werking geniet men van de Roobrug aan het einde der N ieuwe Haven. ('p den hoek bet „Huis met de koppen een oud, geschonden, maar nog fraai overblijfsel van een renaisse-faeade in den bouwtrant van de Groothoofdspoort.

-4 Gids vook Uokdkecht ex Omstreken.

IV.

OUDE GEBOUWEN.

1)(: traaio oude gcvultjes, die aan I )ordre«ht zulk een eigenaardig eaehet veiieeneu, vindt men verstrooid door de geheele stad. In de winkelstraten zijn zij het geringst in getal, omdat de eischeu van den modernen winkelbouw naar men meende niet in overeenstemming zijn te brengen met de inriehting der oude gehouwen. Op vele plaatsen

Iieell men liet vraagstuk opgelost door lie oude gevels van eeu moderne pui te voorzien; elders weer is aan de oude winkelhuizen een geheel moderne gevel aangebracht.

l it het bovenstaande volgt reeds, dat in de meer afgelegen en geringere buurten van de oude stad het aantal antieke gevels het grootst is. In sommige kleinere straten

(ilüS VOOK Dokdueoiit ex O.mstkekkx. 25

(iragen nog bijna uJle huizen de spuren van den bouwtrant der 16^e en 17^c eeuw.

De Vereenigüig tot behoud van Oude (.iebouwcu is sedert eeuigen tijd werkzaam om het slopen van oude gebouwen die dooiquot; arebitcktonische sehoonheid uitmunten, zooveel mogelijk te verhoeden.

In de hier volgende straten vindt men oude gevels in min of meer grooten getale aanwezig, liet hooldelement,

tevens het meest se.hilderaebtige, wordt gevormd door do trapgevels met zwaar geprotileerde vensterbogen en gebouwd van nnidcn baksteen afwisselend metBeutheimerzandsteen. De meesten dezer gevels zijn versierd met koppen, gevel-steenen. sluitsteenen, steenmozaïeken e. a.

Voorstranl. (komende van het groothoofd) In deze fraaie winkelstraat wisselen de oude geveltjes met een groote meerderheid van moderne gevels af. Al voortgaande wijzen wij op de Xos. :i.S (I.), 07 (r.). si (i'.). hM (1.), 1-10 (r.), 146 (l.).

Hiernaast het beroemde Mm it poortje, een schitterend maar een vervallen type van renaissance versiering, waarsehijnlijk door Jacob ('olijx. Voorts Nquot;. '201 (r.), tusschen 207 en 20!) (r.), een zeer fraai miniatuurgeveltje boven een steiger; iets verder het Scheffersplein met het standbeeld van den te Dordrecht geboren schilder Auv Si iiekkek ('1 quot;i'.iö—11SÖ8). Vervolgens Nquot;. 250(1.), 2H'.)(r.), 2X1(1.), :'gt;12(l.), 827{r.).

(irootekerksbiuirt. (komende van de Groote Kerk), Nquot;. 12 (r.), ;!2(r.),; iets verder een antieke deur (r.) met kijkgat, slotversiering, spijkerbeslag, enz,

(iroemiiarkt. li I (r.), 18 (I.). lt; iotliieke trapgevel, .'!1 (1.), 12 (r.). M'ijustniiil. Ken straal vol bouwkundige details uit alle tijden, wij noemen: 118 (r.), een eind verder Dordrechtsch .Museum (schilderijen), vervolgens Xquot;. i)5 (1.), barocipie-facade; Nl (1.) rococo-facade, 80(r.).71 (1.) zeer merkwaardig'geveltje, ■hit (I.), 71 (r.) Links de H.K. Kerk. Vervolgens Nquot;. 59 (1.),

f^BlBUOTECA

--1 COWV.WIiSH^'-^ I'

^ OBD. FBfcT. MlH. ^

2() Gins voor Dokukeciit ex Omstkkkkn.

liet Slccfrovcrjslool. (komi'iulc v;in de Voorstr:iiit) Xquot;.(r.), 2M (1.), .'Kt (1.), 27 (r.). Aan de liiikerhaml etui gebouw met pilaren, het Gereclitshof. Hier stond oudtijds de St. Joris Doelen. Voorts Xquot;. 12(1.), I'S(].). 57 (r.). (gt;:!(r.), enz. In bet begin dezer straat een lage poort rechts, die geleidt naar Het Hof. een pleintje door eenige oude gebouwen omringd; liet merkwaardigste is wel de Heelhaaksdoelen, than» ingericht tot vergaderplaats van het schildersgenootschap Pictura, dat hier van tijd tot tijd tentoonstellingen en kunstbeschouwingen houdt. Door een andere poort bereikt men, langs de Augustijnen Kerk. de Voorstraat weder.

De Meinvslmat. (koiueudc van de Voorstraat). Vooraan links het huis de lierekepoort. eenmaal de verblijfplaats van den Hertog van Ai.va. Voorts Xquot;. 2ó(r.). 18(1.), lt;53 (r.) schoone inozaieken vau zand- en baksteen, lo (r.), 5lt;) (r.), enz.

De Vricscstraat. Xquot;. o (r.). ö(r.). Hechts het poortje van het vroegere Oude Mannenhuis. Voorts Nquot;. ós (1.), ö'J (r.), S() (1.). In deze straat ook het hofje van Sliugelandt.

Vischstraal Uairijnhof. Op den hoek (l.j de W aalschf Kerk. In het begin rechts de merkwaardige oude huizen de Zalm en de Steur. Iets verder links het Post amp; Telegraafkantoor. Xabij het eind der straat, rechts, het oude poortje van het Bagijnhof. Xog verder (reehtdoorgaande) links de Lenghenhof, een gesticht van I7-Vi.

Ook de S|niis1raa1. de Itrccstraal. dlt;' Hicdijk en andere straten bevatten merkwaardige oude gevels.

UK OÜOOTi: KKKK.

(Toogansrskaarton zijn a 25 ets. bij den Koster en in ceniye Hotels .V Hoek winkels verkrijgbaar).

De legende, die rondom zoovele kerken haar lofwerk heett geweven, heeft ook de rijke geschiedenis der Lieve \ rouwe

Uids voor Dokubecht kk Umstkkkkn. 27

of Groute Kerk met hare dichterlijke viiulingen opgesierd. Reeds de stichtiugs-legendo is een bekoorlijk verhaal van geloot' en devotie. De Kerk zou u 1. gestieht zijn door een vrome maagd, wier bezitting even klein als haar geloot'groot was. Slechts drie penningen bezat zij. Maar haar geloofsvertrouwen en vurige begeerte om de Moedermaagd een .monument te stichten werden beloond doordat de penningen zich op wonderdadige wijze vermcnitrvuldiaden. Ternauwernood uitgegeven, bevonden zij zich telkens weer opnieuw in haar bezit.

In de 11'' eeuw brandde de Kerk, die inmiddels een belangrijke uitbreiding had ondergaan, gedeeltelijk af. Zij was in het bezit van een waardevolle rcliquie, een stuk van het heilige hout, door een I gt;ordtsch koopnian ontfutseld aan den ..Sultan van B:iiiylouic , en onder gevaren en wonder-teekenen heimelijk herwaarts overgebracht. Bij den geweldigen brand, die de halve stad in de asch legde, werd al het houtwerk van de kerk vernield, de klokken en kandelaren smolten, het heilige hout echter bleef ongedeerd.

liet feit, dat de kunstige geweifbouw. zooals zij zich b.v. in het Vrouwenkoor vertoont, uit een later tijdperk dateert dan tic vrij eenvoudige zuilen en de onderbouw, is een zichtbare herinnering aan den geduehten brand.

De grootste schat der kerk zijn de Koorlmiikeii van Jan Teuwkx. vervaardigd löhs—iöll. De versiering van deze banken is zoowel smaakvol als rijk: zij munt evenzeer uit door een fijnen blik op de werkelijkheid als door grootc kunstvaardigheid in de uitvoering. Niet slechts de rugleuningen der banken, maar nok de zijstukkeu en zelfs de onderkanten der klapzittingen zijn weelderig met snijwerk versierd.

Hier is het de triomftocht van Keizer Karei V. daar de processie van het Heilige Hout, ginds een keur van tafereel en uit de Grieksche A- Romeinsche Geschiedenis. In de z.g.

(i nis vooK I )()i;igt;K];i ^,ii r kx Omstukkex.

episteJzijik' van liet kuur is Jo gausclie -BijbeLscht' gcschic-ilenis. van A kam rn Kva in het Paradijs tot aan den zege-|iralenden ('hristu.s. iu beeld gebracht. Proleten gaan hem vuuraf, Muzes met de tafelen der wet, Jona door den viseh op het droge geworpen : Evangelisten, Apostelen, Kerkheiligen en Martelaren volgen hem.

Zeer renlislische tatcreeUJes nil het dagelijkseh leven, li.v. vechtende straatjongens en kijvende vrouwen, wisselen lt;le meer ernstige tafereeltjes af; hier en daar ziet men een spreuk of spreekwoord van dien tijil in kunstig snijwerk geïllustreerd, b.v. een tafereeltje ..paarlen voor de zwijnen werpenquot;, „de eene gek kruit de anderequot;, enz.

Tot de kunstschatten der kerk behoort ook het geel koperen hek in roeoco-stijl, dat de afsluiting van het koor vormt en vervaardigd werd door Akimaan Kuans in 1740. Desgelijks de fraaie predikstoel niet zijn marmeren beeldhouwwerk, vervaardigd door As,\irs Fhai kn': voorts het kunstige- uit golvende ranken gevlochten traphek; en de sierlijke bekroning van het klankbord, vervaardigd door ( iKKitrr kk \\'aki,.

Onder ile kostbaarheden iler kerk behooren de drie avonilmaalserviezen. /ij bestaan nit l gouden bekers, 1 groote en 2 kleine gouden schotels, benevens twee dergelijke stellen in zilver, en daarenboven een grootc gouden schenkkan en doopbekken. I)i( kostbare en kunstige vaatwerk is in rococostijl vervaardigd door den Dordtschen goudsmid Dikk Wok en werd bekostigd uit een erflating en een gift in geld. De gouden schaal weegt I¹ ■_gt; Kilogram.

«0 Gids vook Donnui^criT ex Omstrekks.

ondergaan. Relangiijke schenkingen, o.a. van .Mevi'. lt;le Douarièrc v. lt;1. Saxtiiki'vel en Mevr. ^Iar.ioi.ix—Scheffer (lt;le dochter van Ary) stelden de vereeniging in staat geregeld niet het doen van aankoopen voort te gaan.

Oude Kunst. Wij vermelden; Xquot;. 1, portret van ('orns.de Witt door-Ian (!(gt; Itacn, {1(1;!:;—17quot;! ). \o. ó Ferdinand Hol* i) (UilG—1680), ]iortrot van liemzeliquot;; Albert C'uyp*, do beroemde Dordtselie vee- en landsehapscliilder ('1(520—1691) No. 7. landscliap liij avond, en nog •'! andere stnkken ; Jacob (lerritse Cnyp* (vader van Albert), vrotiweportrct; Samuel van Hoogstraten* (1627—1678), No. 13, Dordtselie Muntmeesters. No. ló, portret van Prins Willem 11. No. 16, id. van Prins Willem 111. Xicolaes Macs* (1(532—1693). No. 20, portret van -lacob de Witt: Benjamin ('uyp*,(neef van Albert), (1(512—1(502), de genezing van Tobias: Michiel •lans/. Mareveldt (10(57—1(541). No. 21, portret van Philips Willem, oudsten zoon Willem den Zwijger: .Ian Victor (1(520—]ii72) profetes Anna.

Moilcnic Kunst, .loze!' Israels No. 63, Üoerenbinnenhnis: Jacob .Maris Xo. !K), kind niet katje, twee landschappen; Willem Maris, N'u. '.11. vee aan een plas: Anton .Manve. Xo. ^lt;.i2. diiinlandseba]! met schapen ; Alma Tad erna, X'o. 12quot;), Venantins l'ortiinatus; Johannes Bosboom, twee kerk-intérieurs; Aug. Allelic, No. 85), interieur met tiguur: David Hies, Muziekliefbebberij: F. i.cbret*. Xo. Sö. Stol met schapen. Bernard Koldcwey*. Xo, 71, landscliap, Roland Lary*, Tante Ka bij 't Spinnewiel; Breitner, Dom tiij avond; Xeulmvs, Xo. i)ö, de eerste les: 1 [enriötte Rönner, Xo. 102, katjes; ('h, Uocbnsscn Xo, '.IS. Jacolui van lïeieien bij het lijk van Willem van Arkel; \V, Roelofs No. '-('.l. landschaji: Jan Veth, drie portretten.

SohcflVr-Ardcclinir. De hier aanwezige stukken zijn slechts voor een zeer klein gedeelte voltooide schilderijen van

i) De mot ' geteokeiifle. zijn Dordtselie schilders.

Gids vook J)oi!imEniiT en ()mstkeken. ;!l

Sohbpfrrs eigen hand: grootendeels onafgewerkte stukken, of eo]lien naar zijn werken, vei-vaardigd. Door .Mevr. M aimhi.i n —Schepper te Parijs zijn verscheidene origineele werken van haar vader aan het Museum toegezegd. Wij vermelden van de hier aanwezige:

I Christus op den Olijfberg; II portret van Josuah Revnoldt: III 'Turk: een liggende hond; IV l)e klachten der Aarde (onvoltooid): V ('hristus (quot;onsolator (verkleinde copie van het origineel in het Museum Fodob te Amsterdaiu ; De grootc copiën van den ('hristus ('ousolator en den Christus Hemunerator, o]gt; werkelijke grootte, zijn van de hand van Anv Scitpppphs moetler.

Bceldlioinvwcrkcii. üuste van .lohan de Witt door Artus Quellinus ( KiOO—KWiS). Liggend beeld en buste van Scheiiers moeder door Ary Scheller. Iluste van Arv Scheller door Mevr. Marjolin -Slt;-hener.

11 ET Ml'SR I'M IX DE C ii()( m K H )!• DS1'( )lt; )i!T.

(ToPiriUis- voor vrcciiMlcliimoii «laaclijks a I(gt; et., ('iilnlouiis •J.l cl.)

Behalve om de hoogst belangrijke verzameling oudheden, grootendeels betrekking liebhende op de geschiedenis van Dordrecht, verdient dit museum d(^gt; aandacht om het gebouw waarin het gevestigd is, en om het heerlijk panorama dat men uit den koepel (bet penningkabinet) geniet.

Het gebouw is een der merkwaardigste monumenten der renaissance-bouwkunst. in zijn tegenwoordigen vorm dateert het van KilS. De poortdoorgang echter met zijn ingewik-kelden gewelfbouw is een overblijfsel van een oudere poort. De koepel, eu de door een boog verbonden pilasters aan de rivierzijde, zijn in de ISi*' eeuw aa.ngeliracht.

Aan de rivierzijde vertoont bet gebouw een grooten rijk-

Gids voor DoRrmEfiiT en Omstreken'.

•lom van zandstoonvmiorinfrcn; leeuwen, eartouehes, kopjten. ete., die met do warm roode kleur van den ouden baksteen een harmonieus kleurenspel vormen. Het hoofdelement der rijke ornamentatie is het in relief uitgehouwen beeld der Dordtsehe stedemaagd, gezeten in haren tuin en omringd door de wapens der steden, die in den grafelijken tijd onder de Dordtsehe banier te velde trokken. De landzijde vertoont een rijke renaissanee-foeade met kopjten, obelisken, cartouches en andere versieringen. Uoven den jioortdoor-

gang prijkt het Dordtsehe Wapen ei...... borstbeeld van

een onbekend persoon in Ronieinsche kleederdracht. De koepid draagt de wajiens der burgemeesters, uil den tijd toen dat bouwdeel werd aangebrneht.

De inrichting van de (Iroothoofdspoort tot Museum dateert van 1S94. De verzameling is het eigendom der vereeniging ()iid-Dordreclit. liet gebouw behoort aan de (lemeente.

Wij vestigen de aandacht op de eollectie gevclsteencn en andere bouwdeelen in de vestibule; op de kaarten en platte gronden, belangrijk voor de kennis van de geschiedenis der stad en den vroegeren loop der rivieren; de gezichten op Dordt en Omstreken, enz. Van de schilderijen, platen en teekeningen noemen wij o.a. het opbreken van het beleg van Dordrecht door Jan van Brabant en .lacoba van Beieren: de brand van de Xiemvckerk; de .Nationale Synode van 1(518,'19; Salomons Eerste Hecht door Jan Wouters/, van lt;quot;uyck, die in 1572 als ketter verbrand werd: verscheidene prenten, betrekking hebbende op het leven der de Witten; portretten van beroemde personen; de verzameling schrifturen en drukwerken uit den Patriotten-lijd. enz. Een der kostbaarste stukken van het Museum is de fraaie gebeeldhouwde schoorsteenkap, afkomstig uit den Kloveniersdoelen en 'waarschijnlijk door -ian Terwen vervaardigd. Interessant is oen oude schuurdeur, vermoedelijk door Albert ('uyp beschilderd. Verder bevat het

GIDS VOOR DOHDIiECriT kn O.m.strekex.

De koepel bevat een fraaie verzameling munten, penningen, draagteekens, enz.

voor Doedkecht ex Omstreken.

Van hier geniet men een treffend schoon gezicht op de stad aan de eenc, en do rivier aan de andere zijde. Vooral liet riviergezicht is schilderachtig in de hoogste mate. Rechts do Menvede, tusschen groene oevers besloten, en verlevendigd door tal van Rijnschepen en stoombooten; recht voor den beschouwer de Noord, die tusschen lage uiterwaarden en onder het uitzenden van oen bochtigon nevenarm, zich naar het Noorden richt; links de Oude 3[aas, die, in breede rust voortvloeiend, de vaartuigen draagt die zich naar do zee, naar België of Zeeland begeven.

OVERIGE WETENSWAARDIGHEDEN.

Het ISsinillmis, over de Voorstraatshaven gelgt;ouwd. In 1840 verkreeg liet zijn tegenwoordige gedaante; de schilderijen, die hot vroeger bevatte, zijn naar Dordrecht's Museum overgebracht.

Het Gemeeute-Ardiief, Groote Kerksplein, met een hoogst belangrijke verzameling handschriften, drukwerken, kaarten en tcekeningen, van bet jaar 1200 tot heden.

])i Xioinvlicrk, met gothische zuilen, een eenvoudige maar fraai'' predikstoel, en merkwaardige overblijfselen van oude gcweiflracceringcn.

De AüfruKÜjisc-kcrk in gothischen stijl; mot gebeeldhouwde kapellen en epitafen.

Voorts het poortje van den Arend-Maartcnshof aan de liindrngraeht; het Krankzinnigengesticht aldaar; de Korenbeurs aan de Bonikade; do Botorbcurs in de Wijnstraat, onder het museum; de Boterwaag op het Scheffersplein; de Pontonnierskazerne en het Badhuis aan de Buitenwalovest; het Militaire Hospitaal, Vriesestraat; het gebouw der Levens-

Gijjh voor Doukukcht kx Omstkkkex.

verzekering M'J. Dordrecht, zijnde de vroegere buitenplaats Rozenhof aan de Van Strij-singel: het Ziekenhuis aan Jiet Beverwijckplein; het Gymnasium, aldaar, en de Schouwburg, in de onmiddellijke nabijheid daarvan; de Uuitcn-Societeiten Kunstmin, aan de Sint-.Toriswcg en Musis Sacrum aan den Hurgemeester de Raedt-singel nabij bet station; de Sociëteit Harmonie, aan de rivier (Veersteiger); het Gereformeerd Weeshuis Heth-Kl aan de \\ ohvcvcrsbaven; het Kinderziekenhuis, i^erdinand Tiolsingel' het gebouw der Dordtsche .Bank, Groenmarkt ; de L/uthersciie Kerk, N riese-straat; de Kerk der Vrije Evangcliscne (icmeente, Vrieseweg; de IToogere i'.urgerschool, Nieuwstraat; de Middelbareschool voor meisjes, Steegoversloot; de lïurger-avond-, Ambachts- en Tjandbouwwinterschool, Kromhout; het Hervormd Weeshuis aldaar; het Werklieden gebouw, Groote Kerksbuurt; het Politic-Bureau, Groenmarkt; de Gevangenis, Doelenstraat, ter plaatse waar voorheen de Kloveniersdoelen stond; het Bureau van Gemeentewerken, Kromhout; de Rijks-Artülerie-iMagazijnen, aldaar, de Alge-mee.ne Begraalplaats, fraai beplant en schilderachtig gelegen aan den Dubbeldamschen weg, een kwartier gaans buiten de stad; in de onmiddellijke nabijheid de Israelietischc Begraafplaats; de R.-K. Begraafplaats aan de Noorden of Platte weg, enz.

VI.

Parken, Plantsoenen en Wandelingen.

De ruim aangelegde buitenwijken van Dordrecht zijn rijkelijk voorzien van aanplantingen, die deze deelen der stad tot gezochte wandelwegen maken.

Aan Ie bevelen is een wandelinsr laiiLrs de sintrels, die in

(iriis VOOR OOKDEECHT EX O.MSTUKKEN.

een wijden boog de stad aan de landzijde omsluiten. Van den Noordendijk tot de Hoogt vormen zij een opeenvolging van beschaduwde wogen, bebouwd met villa's of deftige woonhuizen.

Een tweede gordel van wandelingen, buiten do bovengenoemde gelegen, bestaat uit den Burgemeester de liaedt-singel. de Toulonsche Laan en den Groenendijk.

Tusschen doze twee wandelingen liggen de beide parken der stad.

Het jiark Menvestein, gelegen tusschen den Singel enden Groenendijk, is eon aangenaam plekje, waar fraai boog opgaand geboomte afwisselt met een grooten rijkdom van heestergewassen. Met is doorsneden met vijvers, bezit een hertenpark, volières, fonteinen, serre, enz. Dit park was weleer een buitenplaats, en is voor de gemeente aangekocht uit een kapitaal dat in den vorm van rontelooze voorschotten door de burgerij was bijeengebracht.

Gids voor Dokdeecfit ex Ojisïkekex.

Van Menvcpfein gcscln.'iden door den \'riesew('g, ligt hot nog in staat van wording verkecrend Oraiijeimrk, bestemd om in de toekomst met villa's bebouwd te worden.

In het jaar waarin deze (liils het licht ziet, wordt het geheel ingenomen door de Nationale Tentoonstelling van Xijverheid en Knust, uitgeschreven door de vereeniging ..Voor Vak en Kunstquot;.

Afgezonderd van deze twee parken, ligt het plantsoen op het Heverwijekplein, links van den tramweg die van het station naar de stad geleidt.

Vil.

In de omgeving van Dordrecht.

Het Dordtsche eiland is rijk bedeeld met die eigenaardige, vriendelijke schoonheid, welke de bekoring uitmaakt van hot Hollandsche polderlandschap. Hierin ligt dan ook de verklaring van het feit, dat jaarlijks tal van schilders en teekenaars uit alle oorden van Europa en de Vereenigde Staten zich voor korter of langer tijd te Dordt of in den omtrek ophouden, om het landschap te bestudeeren, dat het penseel van zoovele groote kunstenaars der 17^ü eeuw heeft bezield.

Xa den grootcn vloed van 1421 stuksgewijs weder aan de golven ontwoekerd, draagt bet eiland nog de merk-teekencn van deze langzame herrijzing uit den schoot der baren. Die gedenkstukken der voortschrijdende herovering van het verloren terrein zijn de dijken, welke, telkenmale wanneer een nieuwe aanwinst van grond bij het reeds verworven gebied werd gevoegd, werden opgeworpen om den nieuw aangehechton polder tegen de aanvallen van het water te beschermen.

(ilOS VOOR itoRDKKCUÏ EN OmSTBKKEX.

Dc vele dijken die oji deze wijze ontstonden, dragen er (oe liij lt;1111 de sehilderaehtigheid van liet landseliap te ver-hoogen; zij bieden een ruim uitzicht aan en geven afwisseling aan liet terrein. De meeste zijn bezet met zwaar geboomte. Andere zijn langs de hellingen bebouwd met boerenhofsteden en arbeiderswoningen, die door kleine akkers en boomgaarden omgeven, of door zware noteboomen beschaduwd zijn. In de diepte ligt houw- en weiland, afgewisseld door grienden en hakhout, en doorsneden met wegen die met iepen of wilgen beplant zijn.

Het gedeelte van bet Dordtsche eiland, dat buiten de grenzen der stad gelegen is, behoort tot de gemeente Dubbeldam en omvat, behalve liet dorp van dien naam, de gehuchten A\ illemsdorp. Wieldrecht en de Mijl.

\\ ij geven hieronder een vijftal wandelingen op, die aanbeveling verdienen. Als uitgangspunt is het Spoorwegstation genomen. Al deze wandelingen, uitgenomen no. ö, benevens die naar A\ illemsdorp en Rijsoord zijn ook per rijtuig of per rijwiel te maken. De wegen zijn doorgaans zeer goed.

I. (1 uur gaans). Uit het station komende rechts af, tot aan den overweg. De spoorlijn over en vervolgens den Dubbeldamschen weg langs. O.a. komt men voorbij de al-gemecne begraafplaats en de buitenplaats Dordtwijk, vroeger het Torensteedtje genaamd, naar liet 17'' eeuwsche torentje dat ecu der gebouwen versiert. Uier heeft Aclhert Cuyp ecnigeu tijd gewoond. Hij schilderde in den omtrek vee-stukken en landschappen. Voorbij Dordtwijk links de uitspanning Oud-Eyeken donk, vervolgens het dorp. Voorbij de kerk rechts de uitspanning Dubhelstein.

Terug: iif langs denzelfden weg, of langs den Noorden of Platten weg, die men na de kromming van den Dubhel-damschen weg voorbij Dubbelstein aan de linkerhand vindt. Deze weg gaat langs de R.-K. begraafplaats en eindigt te Dordrecht bij het park Merwestein.

(Uns voor Dordrecht ex Omstrek ex.

i I. (i/o uur). Als voren tot voorbij clou overweg i'ij do algemeenc begraafplaats. Aldaar den sdjwog links volgen, die vervolgens in den Kronnnen Dijk en don Groenen Dijk overgaat. De laatste loopt achter het park Monvesteiu langs. Deze wandeling is rijk aan sehoone gezichtspunt-en.

III. i 1¹ j uur). Als boven tot vóór den overweg bij de begraafplaats. Tnsschen do bcgmafplaats en den spoorlijn een weg rechts, die vervolgens tusschon do algeineene en de Israolictische begraafplaats doorvoert. Daarna rechts de uitspanning Rusthoek. Vervolgons een beplante weg rechts. Dozen volgen tot aan don Ouden Dijk. Hier links. Deze dijk, die bier en daar met noteboomen beplant is. houden tot aan een landweg rechts die tusschon do akkers doorloopt tot aan den Zuidendijk. Hier rechts. Men komt inngs de begraafplaats van Dubbeldam, oen lief plokje met hoog geboomte, en door een scliilderaehtigen waterplas van den weg afgezonderd. Steeds den Zuidendijk volgen. Wij pas-soeron de spoorlijn, komen vervolgens langs een bebouwd en mot noteboomen beplant gedeelte en vinden eindelijk rechts don Patersweg. Dezen tot liet eind volgen; dan links, langs do uitspanning Chrispijn; vervolgens den B]miweg, rechts, nemen, die ons binnen een kwartier naar de stad temgvoort.

IV. (1 uur). Den Dnbbeldamscben weg volgen tot voorbij hot dorp. Xa de kromming van den weg steeds den hoofdweg blijven honden tot aan don Noordendijk. Hier links gaan. De weg wordt gesneden door don spoorlijn. Voor men dezen ontmoet ligt links het gehucht „Het Vissehortjequot;. Vooruit aardige gezichten op de stad, achteruit in de verte do spoorwegbrug bij Sliodrecht. De dijk is nagenoeg over zijn goheele lengte beschaduwd.

V. (^:! t uur). Tot aan don Oudendijk denzelfden weg volgen als bij no. o. Op den Ouden Dijk komende slechts weinige schreden links, tot aan de oprijlaan van de hol-

HI

stede Crabbenhof. De laan volgen, voorbij do boerderij met antiek torentje. Aan het eind van de laan een plank over een smal slootje. Aan de overzijde links de kade volgen tot aan een bruggetje, dat op den Zuiddendijk uitkomt. Dien dijk rechts houden , en verder gaan als in no. 3.

VI. (1 uur). Als no. 5 beginnen, maar in omgekeerde richting. Uit bet station komende links tot aan don Spui-Aveg. De spoorlijn over. Langs de buitenplaats Weizicht. Vervolgens langs Crispijn. Daarna rechts den Patersweg

volgen tot aan den Ziudendijk. Dezen dijk links volgen tot den tweeden zijweg aan de rechter-hand. Het punt is kenbaar aan een smidse. I lier groote noteboo-raen. 1 )en weg rechts volgen, ,. ,, ,, steeds rechts aan-

Niuir eeue pliotograpliie vau II. J. lollon.s C.ll/.n.

houdend. Wij komen langs do hofstede Amstelwijk (hier rechts den straatweg naar Dordt, dieii wij laten liggen), gaan steeds rechtuit en zien vervolgens links de buitenplaats Gravenstcin aan den straatweg naar Willemsdorp (dien wij links laten liggen). 'Hechtuit den grintweg volgen tot aan den dijk. Xu rechts. Van bier af wandelen wij langs de rivier de Dordtsche Kil en bereiken, steeds den dijk houdende, vanzelf de stad.

Xaar Willomsdori». De afstand Dordrecht—Willemsdorp is 2 uren gaans. Men volgt den iraaicn Rijksstraatweg, die met hoog geboomte beplant is. Voor de afwisseling verdient het aanbeveling, den terugweg gedeeltelijk langs de rivier

Gids voor Dokdrecht kn Omstkkkkx.

to nomen. Daartoe verlaat men den straatweg' bij het gehucht „De Tweede Tol'' (hot eerste tolhuis van af

Willcmsdorp) en volgt hier links den dijk, die weldra bij den rivierdijk aansluit.

Om twee redenen is Willemsdorp een bezoek waard: ten

Giigt;gt; voor Doedueciit i:n' Om.stiïkkex.

eerste om de iiKlrukwekkc-iide schoonheid van de natuur op deze in tie wateren vooruitgeschoven Zuidpunt van het eiland; ten tweede om dat lt;;rootsche voortbrengsel der menschelijkc kunst, do trroote spoorweghrug over het irollandsch Diep.

De brug is con waar remeuwerk. De afstand van wal tot wal bedraagt ter plaatse van de overbrugging 254(1 Meter, d. i. ongeveer ' ■gt; uur gaans. Door '1 laudhoofden, één aan deze zijde ter lengte van lt;00 Meter, en éen aan de overzijde. van 840 .Meter, heelt men den ie overbruggen afstand tot loOO Meter teruggebracht. De eigenlijke brug rust op 13 zware pijlers, .liet bouwen ervan is een werkelijke triomf der waterbouwkunde. De uit veen- en slijklagen bestaande bodem van het Hollandseb Diep leverde aanvankelijk allerlei teleurstellingen op. Do 10 pijlers aan de zijde van Willemsdorp zijn gebouwd op een gemeenschappelijke onderlaag van beton, bijeengehouden door een kisting van palen. De •'! zuidelijke ] lij Iers wier bouw de grootste moeielijkheden heeft opgeleverd, staan elk op een afzonderlijke fundeering. liet opbouwen der pijlers is geschied door middel van kolossale ijzeren kokers, die boven de oppervlakte van het water uitstaken en waarin de werklieden, nadat bet water er uit gepompt was, hun arbeid verrichtten.

De trotsche schoonheid van het 1 lollamlseh Di-'p met zijne indrukwekkende luchten lokt vele schilders naar hier. Enkelen hebben de sporen van hun verblijf achtergelaten in den vorm van schilderstukken op een der deuren in het hotel en kolliehuis Waterloo, l iet vreeiadelingenboek van dit cat..- bevat tal van merkwaardige betuigingen van bewondering voor de schoonheid van het landschap en . . . van tevredenheid over het verblijf in het hotel.

Kr is ook gelegenheid voor roeitochtjes, visch- en jachtpartij en.

Naar llijsoord. Dit dorp is buiten het Dordtsche eiland

Gids voor Dokdrkciit i:x Omstrekhx.

gelegen. Men bereikt bet, wanneer men, na aan bet Zwijn-drecbtsebe veer te zijn overgevaren, gedurende één unr den bescbadnwden straatweg volgt, die nabij bet veerpiein in den polder afdaalt.

Bijsoord is een behoorlijk plaatsje, dat om deze reden mede door schilders uit alle oorden der Avoreld wordt bezocht. Zij vormen er des zomers een veeltalige artistieke kolonie, die zicb des daags, als bet de tijd van schilderen is, naar alle richtingen verstrooit, maar tegen den avond terugkeert naar het gemeenschappelijk verblijf, bet hotel Warendorf. Op regenachtige dagen wordt er geschilderd in den koepel.

Het hotel Warendorf is lief gelegen aan de kleine rivier het Waaltje, een schilderachtig watertje, dat volop gelegenheid aanbiedt voor het maken van studies tiaar de natuur. De vreemdeling die slechts vluchtig Bijsoord bezoekt, vindt een alleraangenaamst zitje op de galerij, die langs hot riviertje gebouwd is.

Indien men, van Dordt uit, langs den straatweg naar liijsoord gegaan is, verdient het aanbeveling do terugreis te variëcren door een dor volgende wegen te kiezen. Men kan öf langs het Waaltje, over het dorp Hendrik Ido Ambacht naar Zwijndrecbt—Dordt terugkeeren, of wel den straatweg volgen tot waar hij, na zich tweemaal rechthoekig te hebben omgebogen, ecu zijweg rechts beeft, langs welke men binnen 10 minuten het riviertje de Devel bereikt; de wandeling langs dit aardige watertje is vol van de schilderachtigste effecten.

(Jins voor Dokdekoht ks Omstükkkx.

HOTELS.

Hotel Ponsen, (\\. J. Ponsen), Burgemeester de Raadt-singol 17. over het Station. I.ogies en ontbijt vanaf ƒ 3.—. (redurende den geheolmi dag gelegenheid tot Dineeren a ƒ2.— per convert. Zie annonce.

Hotel aux Armes lt;ie Hollaadc, (Leons Pc nnock), ^'ijn-straat 1. hij de aiinlegplaats der Htoomhooten, onder de (Iroothoofdspoort iloor. Table il'hote 2 en ö uur. Pension. /Ae annonce.

üolcl Hellevne,

( P. .1. Boudi er),

Boomstraat 2quot;). bij

iie aanlegplaats der Stoom booten.

Table d'hótc •gt;

uur. Pension bij langei' verblijf. Zie annonce.

Hotel de Polog'iie, (Jac. Schotel J.lizn.), Voorstraat 22ö, in Jict midden der stad. l)ij het Seheffersplein. Diners vanaf ƒ 1.2') cu hoogcr. Aparte Rcstanmtiezaal. annonce.

Hotel Hendriks, Vricsestraat 12. Logies cu ontbijt f 1.25. Diners vanaf /'0.80. Restaurant den gehceleu dag.

1

Bnrgar Logement, (J. Dirksen), Wijnstraat (54, aan de

Tramlijn. Logies en Ontbijt ƒ1.—. Pension per dag /'1.75.

-- ;

lt;ilns VOdT! DOKDRT.Cin' !■;n O.mstrkk i:n.

HKsTArH.Wrs EX ('AFKS.

Allo bovengenoemde hotels.

Central, ('afe-Restaurant, in het midden der stad, met aparte Hestanratiezaal en jrrooten tuin. Xie tumoiirc.

Cafe N'euf. (Verve ij dt) Voovstvaat 19lt;S. Zie annonce.

Cafe ..Zahn,quot; (L. van Dongen), ijnstvaat 1H7. Hc;sta\ivant gedur(!nde den geheel en dag. Zie cuinonec.

riTSPAXMNdEy IX DEN OMTREK.

AVed. C. de Korver, Dnbbeldanischeweg 48, Dovdreebt. Zie tmnoiice. — Oranjelidf. Kvnnnuendijk, Dordrechl. -üiistliork, Achterweg, Dordreeht. Zie anninice. — ihthbel-(iamsi-h Koliielmis, (de livuin), l)ul)beldam. — Ek'keiüloiK'k, Dubbeldam. Zie annonce. — Krispijn, (C. de Bruin), Dubbel-

Gids voou DoiiDKEcrrr ex Omstreken.

dam. — Yoerlmis, (v. cl. Kevie), Papeiidrecht. ■—Teerluiis. Loareiiiriif ..Watwloo,quot; (('. B. lt;lc Korvor) Willomsdorp, 'nj de overbrnfrjtin^ van het 1 lolinmlsch diep. — Koffiehuis Het iiiiiuiiiiiis,quot; (X. F. Bakker), Barendrecht. Zw annonce.

STMJKU'DEUhlKX.

W. •!. Ponsen, Stationsweg 17. — \\. van Twist, Varkenmarkt 4 en Twinti.u'iiiiizen —■ Wed. van Itaiicgooijon, Doelstraat quot;22 en Singel lo;gt;. — Wed. ('. de Korver, Dubbel-damseheweg 4'S — s. Boet, Kromhout lo2. Zie annonce. — !•'. de Korver, Willemsdorp.—• M. J. Kakhuis, Vrieseploin H. Zie annonee.

sociirrj'jrTEN.

Vereenig:In!r ..Kniistniin.quot; St. .Torisweg 40. liet bestuur is samengesteld uit de lieeren:

S. 1 PxiKiis i mn'zitfir' Mu. A. A. Mol.I,. Onder.] oor-

sitfer; 11 vax Brakki.. Secrctari*: A. .1. Lkbret l'ennin;/-incutterI']. !gt;lt;loxi-.x I [zx.: l[rii;i:irr ru-: .ioN(;ir; A. lt;vax ni:x Kteiioom ; üiïtexbogaard, Administrateur.

Do Vereeniging bestaat uit gewone-, buitengewoue-, buitenen dames leden en is voor vreemdelingen toegankelijk bij introductie. De contributie bedraagt voor gewone leden ƒ'10.—, per halt jaar, voor buitengewone leden ƒ11.— per hall jaar voor dames-leden ƒ 10.— per jaar, en voor buiten-leden ƒ12.— per jaar. \ oor de leden worden gegeven in den zomer 2(1 ('oncerten, en in den wilder opera en tooneelvoorstellingen en symfonie-concerten, behalve de soiree's door de Aldeelin-gen te geven, en zijn voor hen zonder entree toegankelijk.

„Het gebouw, bevattende een groote zaal voor circa loOO personen, met volledig tooneel en kleine zaal voor circa 400 met tooneel, wordt aan ondernemers verhuurd tegen de prijzen, daartoe bij den administrateur aan te vragen.

(1 IDS VOOK DOBDKECIfT EX O.MSTKKK KX.

Vereeniii'ing' ..Musis Sacrumquot;, Burgem. do Tlaadtsingel 9.

Bcstwuf: lt;1. \\\ Hoi.lander, \'oorzUtcr\ (i. P. JJeemkr, Vice-1 oorzltleiquot;, A. -1. Kuttex Jr., I'enninginaefitcT', .1. ('. VERirEi.jnKX, S('rirtari*; A. I\i:i;n.EX, 1'. C. dv: Feme.

J)e Vereeniging heeft hure lokalen met aanhoorige terreinen aan den Singel en den Burgem. do Raadtsingel.

Zij stelt zicli ten doel do bevordering van den goeden smaak en liet onderling genoegen, en tracht dit doel te bereiken door het geven van geregelde zomer-concerten, tooneelvoorstellingen, huishoudelijke soiréc's enz., en door bijeenkomsten der leden met hunne dames in de Sociëteit.

Het lidmaatschap bedraagt ƒ 10.— 's jaars, dames-leden ƒ 5.—.

De Vereeniging verhuurt ook hare lokalen en terreinen voor concerten, tooneel voorstel lingen, tentoonstellingen, feestvieringen enz.

..De Vrijheidquot;, Steegoversloot o7. Vreemdelingen vrijen toegang bij introductie. Pachter A. L. Coster.

..Harmoniequot;, Binnen Walevest ( Veersteiger) :•!.

..Ainiehiaquot;, Wijnstraat 131.

«Yi-iendseliai)quot;, Groenmarkt 5 (des Vrijdags voor het publiek opengesteld).

VER VERS( 77INGSLOk'ALEN.

Joh. van Asneren Azn.. Us, Limonade- en Cacaosalon. C. Staal, Melk inrichting. Prinsenstraat 1.

IIADINRICIITIXG.

liiKlImis. Buitenwalevest G.

Tarief: een bad buiten abonnement: «p Zaterdag en Zondag, 60 cents, op andere dagen 40 cents; 20 badkaarten.

48 (lm- voor Doeduecht ex Omstrekkx.

geldig op alle dagen, ƒ 9 —: 20 id., waarvan op Zaterdag en Zondag twee moeten worden afgegeven, f 6.—; 20 id., uitsluitend op Maandag en Woensdag, ƒ4.—, benevens abonnementen voor zomer- oJ winterseizoen of voor het geheele jaar.

S( HOUW BURGEK ENZ.

Kniistiiiiii: zie onder Soeieteiten. — M usis Sacrum : zie onder societeiten. — Seliomrlmrgr, Corns, de Wittstraat. —• Lokaal v. lt;i. Horst : IjC 'zingen, Diversa Sed Una, Nut van 't Algemeen enz. Kermisvermakelijkheden.

Ml'SEl'MS.

Üordreclits-Museum, Wijnstraat. Geopend van 's morgens 9 tot 's middags 4 uur voor leden dagelijks, vreemdelingen 10 cent, voor stadge-nooten (niet leden) dagelijks behalve Woensdag en Zaterdag a 10 cent.

Ond-Dordreclit. Goopend dagelijks behalve 's Maandags. Entree werkdagen 25 cent. Zondags 10 cent. Bevat oude kunst en voorwerpen op de stad Dordrecht betrekking hebbende. Gelegen aan de Groothoofdspoort, met prachtig riviergezicht.

. I ND ERE I NS TELL ING EN. Teekeugenootscliaii ..Plcturaquot; opgericht 1772 Hof Xquot;. 12. Frans

(i ids voor Dordeecht en ümstreicex.

Lkisret, Kcw-Voorzitter ] üas Virnr, Wxrrzittcr; Tikt Hos, Secrrtarü-l'mningmecder; It. La rij ; IIekm grxxkweti;

HiDDE Ntjland. Werkend lidmaatschap ƒ 7.— per jaar. Kunstlievend lidmaatschap ƒ5.— per jaar.

(llds voor Dohdrecht ex Omsteekex.

Dordreolitsche Rijschool. Handel in Luxe-, Hij- en Tnig-paarden. Agentuur Model-Stallen. Geopend van 7—12; 1¹ 2—5 ; 7—'.I nur.

Yorconiffing tot ito ordering' ran den ISIoci y;iii Dordrecht cii Omstreken. A. J. A. de Bossox. Voorzitter.Mu. I'. ■]. F. H. vax de l'iviKRE; Secretaris.

Met de onder-afdeelingen ;

Comité tot verbetering van de communicatie tusschen Dordrecht on de Hoeksclie Waard. Mu. 1'. .1. P. II. vax de Rivjkke, Secretaris.

Comité tot bevordering van bet Vreemdelingenverkeer. J. F. van Oldenborgh, Secretaris.

Hot A'erecniad Armen-, Wees en Xieinv Armhuis. Gesticht voor Weezen en halve Weezen, sedert 1 Mei ]8(gt;7 bewoond. Lange Kromhout 91.

Pleegznsterhuis, Gravenstraat. Zendt Liefdezusters uit, in de stad en naar buiten. In de inrichting zelf bestaat gelegenheid tot opneming van patiënten.

Kliniek en J'olikliniek. voor verloskundige en gynaecologische patiënten van Dr. Geyl. Spreekuren van 12'/2—2 uur. Gratis Spreekuren: Maandag, Woensdag en Vrijdag van 9—11 uur.

Ncd. ISell Telefoonmiintschappij, Groenmarkt ö. Dag en nachtdienst. Puhlieke Stations : Groenmarkt 5, Groothoofd 4. Intercommunaal telefoonverkeer. Internationale dienst tusschen Antwerpen en Brussel. Aanleg en Exploitatie van particuliere geleidingen, telefoonnetten. Electrische geleidingen. Lijn-materiaal.

Spaarbank van het Departement Dordrecht der Maatschappij

tot Nul van 't Algemeen. Opgericht den 5 Mei 1818. Johan de W'ittstraat 2, hoek Bagijnhof. Het dool der Spaarbank is, om aan minvermogenden de gelegenheid te geven, hunne bespaarde gelden op een zekere en voordeelige wijze

Gids voor Dordiikcht i:n O.msteiokkx.

te beleggen. Zitdagen: Donderdag en Vrijdag van 11—12 uur. Zon- en Feestdagen geen zitting.

De Hulpbank houdt hare zittingen in de spaarbank, Maandag van 12—2 uur, Woensdag van 1—2 uur, Vrijdag van 1—2 uur. De eerste Vrijdag in de maand en de voorafgaande Woensdag geen zitting. Verstrekt gelden onder borgtocht.

Uottenlamsche Tra ünvcu-M aal se h ap pij. Pa a r dentram weg. Vrachtprijs: Station—Sebeffersplein-—Groot Hoofd of omgekeerd 10 Cent of 2 Abonnementscoupons. Zes inaandelijksehe personeele abonnementen tegen ƒ 20.—, Maandclijksche personeele abonnementen ƒ3.50. Abonnementen voor schoolkinderen voor 1 maand ƒ l.óO. Deze lasitste abonnementen geven op de werkdagen recht tot bet doen van een rit in iedere richting. De abonnementen gaan steeds in op den eersten dag der maand.

Stoombool reeder ij Fop Smil i Co. IFoofdlijn Rotterdam— Gorinchem. Bij lij non : Gorinchem—I leusden, Dordrecht— 's Gravendeel, Dordrecht—Puttershoek—Weslmaas— Oud Beijerland, Rotterdam—Hoek van Holland. Enkele reis le klasse naar Rotterdam 45 cent, retour 65 cent. Enkele reis naar Gorinchem 1 klasse 45 cent, retour (30 cent.

Stoombootveer (gemeentelijk) op Papendreclit. Tarief enkele reis 3 cent.

Stoombool veer (gemeentelijk)op Zwijiidrcelit. Enkele reis 2 cent.

POSTKANTOOR.

Vischstraat 8.

Geopend op werkdagen van 5.50 's morg. tot 8.50 uur 's av.; voor postwissels van 8.50 tot 2.50 uur; Spaarbank enPost-pakketdienst van 8.50 tot 8.50; Zondag van 7.50 tot 8.50 en van 11.50 tot 1.50 uur. Amsterdamsche tijd.

Bijbmsen zijn geplaatst: Voorstraat bij de Kerkstraat, Steegoversloot bij het Tribunaal, Prinsenstraat, Wijnstraat bij het Museum, Vlak, Vriesepoort en aan het Station.

G^tDS VOOR DOJiDEEOIIT EN OMSTEEKEX.

Dciióthniulrrs zijn: D. \\'. ('ooihoven, Vlak: 11. ('. v. cl. Woft, Voorstraat; F. Schoolenbcrg, Prinsenstraat No. 18; .1. van IV.iikolaar. hoek Aolbert Cuypsinjiiel en H. de Vries, Kt. .lorlsweg.

Lir.htinfi der hrievenbusmi; Werkdagen: 'sm, 6.15, 8.15, 10.45, 's av. 1.30, 3.45, 6.—, 9.15: Zondags's m. G.15 en 11.—.

Bestellingen vangen aan ten 7.35, 10.50 'sm ; 1.20, 4.05, 0.50, 9.30 's av. Op Zon- en Feestdagen 'sm. 7.35, 's av. te 4.05 ure.

Briefport. Tot een gewicht van 15 gram 5 et., boven 15 tot en niet 21)1) gram 10 cent, boven 200 tot en niet 500 gram 15 cent, en voorts 5 cent voor elk gewicht van 500 gram daarboven. Maximum-gewicht 2 kilogram.

Binnen den kring waar zij ter post worden bezorgd (voor Dordrecht : de gemeenten Dordrecht en Dubbeldam, met uitzondering van Willemsdorp, den Rijksstraatweg van daar tot het Wieldrechtsche Voer, en het Prinsessehnis (Oude Veerhuis) tot 15 gram 3 cent; tot 200 gram 5 cent. Boven 200 gram is het gewone port verschuldigd.

Voor het aan teekenen van brieven en andere stukken, zonder aangegeven waarde, betaalt men 10 cent extra.

Gids vooe Dokdeecut ex Omstukicex. 53

Drukwerken. Het jiort bedraagt voor een gewicht van uiet meer dan 25 gram 1 cent.

Ik)ven 25 tot cn met 50 gram '2 cent. ,, 50 .. .. 75 -'I

en voorts elk gewicht van 1000 gram of gedeelte van 1000 gram 2J cents daarboven. Maximum gewicht o kilo. Grootste afmeting 45 c.M., als rol 7quot;gt; cM. lengte hij 10 doorsnede. Op kaartpapier gedrukte stukken, los. d. i. zonder omslag of adresstrook verzonden, mogen niet kleiner dan 9 eM. iu lengte en 6 eM. in breedte en niet grooter dan 18 cM. in lengte en lo iu breedte zijn.

('uuranten. Van 1 tot 40 gram .] cent, van 40 tot 150 gram 1 cent en verder voor elke 50 gram i cent meer.

Monster». Voor elke 75 gram of gedeelte daarvan ^L2\ cent. Maximum gewicht 350 gram, grootste afmetingen 30 cM. in de lengte, 20 in de breedte en 10 in de hoogte: bij rollen 30 c.M. in de lengte en 15 in doorsnede.

Postwüsds. Tot 5 gulden 2i cent. Tot 12.50 gulden 5 cent. Tot 25.— gulden 10 cent. Tot 37.50 gulden 15 ccut. Tot 50.— gulden 2() cent cn verder voor iedere ƒ 25.— of gedeelte daarvan 5 cents honger Boven de /'500.— voor iedere/100.— of gedeelte daarvan 10 cent.

Op verlangen van den afzender van een postwissel, wordt hem, tegen vooruitbetaling van een recht van 5 cent, door liet kantoor van bestemming een bericht der uitbetaling verstrekt.

Postpakketten. Tot 1 Kilogram 15 Ct. Van 1 tot 3 kilogr. 20 ets. Van 3 tot 5 kilogr. 25 ets.

De lengte, breedte cn hoogte mag niet meer bedragen dan 100 centimeter, maximum inhoud niet meer dan 25 d.M^:i.

Rembourspakkctten tot een bedrag /'150.—, uauteekening 10 cents voor elke ƒ100.—-. Het bedrag wordt per postwissel overgemaakt met aftrek van 5 cent voor elke ƒ 12.50 en l ct. voor liet formulier.

Buitenland. Brieven per mail naar Neerl. Oost- cn West-Indië per 15 gram 12a cent, briefkaarten 5 ct. 1'er zeepost, brieven 10 cent. Brieven aan militairen beneden den rang van officier 5 ct. per 15 gr. Brieven naar België 10 cents; naar alle hinden ran Kwropa, .V. Ameril'a enz. 124 ct.

Monstert per 50 gr. 2è ct., minimum 5 ets.

(iin* voott Dokdrecht kx Omsthekex. •»

Druhwerl: voor elke 50 gram -l cent. Naar Neerl. Oosten West-Indie (mail) 2} cent per 50 gr ; (Zeepost) 2 ct. per 50 gr. .Maximum gewicht 2000 gr.

Naar België; dag- en weekbladen 1 et. tot 40 gr.; 2i et. voor een gewicht van meer dan 40 tot 100 gr. en voorts voor elk gewicht van 100 gr. of gedeelte van 100 gr. 2J et. meer.

Orcriye gedrukte stukken voor België: 1 cent voor 15 gram; 2.1 cent voor 15 tot 50 gr. en voorts 2^ ct. voor elk gewicht van 50 gr. daarboven.

TKLKGH A AF KANTOOR.

Vischstraat 8.

Geopend van 's morgens 7.50 tot's avonds 9.50 Amst. tijd; Zondag van 7.50 tot 3.50 en van 5.50 tot 8 50 uur.

Tarief: Tusschen twee Kantoren in verschillende plaatsen : Voor de eerste 10 woorden f 0,25, voor elk tweetal woorden daarboven ƒ 0.03.

Dringende telegrammen kosten de dubbele tariefsprijs.

Buitenland. Duitschland ƒ 0.0(ii per woord.

Denemarken, Frankrijk eu Zwitserland ƒ 0.10| per woord.

Groot-Brittannië en Ierland eerste 5 woorden ƒ0.50, elk woord meer 10 cents.

Luxemburg ƒ 0.08.1 per woord.

Belgie ƒ 0.021 per woord, met een grondtaks van ƒ0.25.

Rusland ƒ0.22.1 per woord.

Oostenrijk, Hongarije en Zweden ƒ 0.12^ per woord.

Malta ƒ0.24.1 per woord.

Griekenland, Europeesch- en Aziatisch Turkije ƒ 0.281 ])cr woord.

Grieksche Eilanden ƒ 0.30.1 per woord.

Bosnië, Her/egowina, Italië, Montenegro, Uoumanië, .Moldavië en Wallachije, Servië en Spanje ƒ0.14.1 per woord.

Bulgarije, Gibraltar, Noorwegen en Portugal ƒ0.16.1 per woord.

Dringende telegrammen kosten driemaal den tariefsprijs.

56 Gids voor Dordrecht ex Omstreken.

Register van Advertentiën.

Advertentie- en ïekst-blfulzijden helibcn beiden eene afzonderlijke ])iigineering vanaf 1.

l'agina 1—l(i der ud\quot;ertentics zijn geplaatst vóór den tekst. 17—'gt;2 „ „ „ ,, in den tekst.

88—14 ,, „ achter den tekst.

Gins voor Dordeecht es Omstuekex.

Gids voor Dordrecht en Omstreken.

Gids voor Dordrkchï ex Omstreken*.

(10 Gids vook Doedeecht en Omsteeken.

lil

DE ZO NI) AOSPgt;0 DE

voor Stad en Land,

Officieel Predikbeurtenlilad voor Dordrecht en Omstreken,

IS

HET MEEST VERSPREIDE EN GOEDKOOPSTE

WEEKBLAD.

Het meost ft-eschikt voor u\vlt;quot; Arlvci*t(nililt;^;ii.

DE ZONDAGSBODE

verschijn/ des ^afercfags mef minstens N cïPagina s en houdt zich -Cmiten alle polil'icfïc beochou ivi uqcn, doch geeft de voornaamste

JJieuHstijdiiig-i'ii vuu Kimion- 011 liiiilcnhiml,

Miirkl I)cricli1cii, Varia, (mz.

ïDe prijs is slechts 2J cent per drie maanden, franco per post üO cent, terwijl in de

WONINGGIDS gratis gelegenheid is eene 7öoning te adcerteeren, totdat ze verhuurd is; met vette letter 10 cent per regel.

Prijs der 'Advertenties:

Van 1—5 regels .»(gt; cent, iedere regel meer 10 eeat, M iiiiiul plaatsing wordt slechts 2 maal berekend.

Vraag en aanbod van dienstbetrekkingen, advertenties voor den arbeidenden stand, liefdadigbeids-alt; i \ ertenties e. d. Avoi'den berekend:

\ an 1—ö regels 30 cents. Iedere regel meer 5 cents.

De UlTGKVER.

COFINs MOFtKS Cz.

(i'i

k Seuze,

Voorstraat 255, DORDRECHT. Groenniarkt 60.

IvlvVA^*

igt; en Handelsdrukwerk.

FABRIEK VAN

3tvd\a 5\.u^^e^sUmpcls.

Voorstraat 255, DORDRECHT, Voorstraat 255.

Boek- en Kunsthandel. ^

® 5 ⁷

A L G E M E E NE LEESIFHICH T II G.

AdvertentiÉireau.

TEEKEN-

EN

SCHILDERBEHOEFTEN.

Terra-Cotta Rrtikelen. I VA 1 • IEI * 11A N1) KIj. BUREEL van

„Qd !ooii?ac|ïkodc'.

----------H AGENTEN van: ---------

Dr Telegraaf, Het Nederlandsch Dagblad, De Rentenier, Het Finanticele Nieuws, enz.

H UITGEVERS van : H-

80UV12NIR VAN DORDRECHT. GIDS VOOR DORDRECHT. liriefkaarten met Stadsf/exichten, enz.

Oudste Fabriek van Eau de Cologne en Varf iunerieën.

OPGERICHT 1819.

J. A. CRAMER amp; O.,

HAac.senE VKEK o, R () T T E I! I ) A M.

ODOL in luxe flacons a 60 cent. ( )D0Tj-TA]SD1^jgt;0EDER, geheel dezelfde bestanddeelen als in ODOTj. Iliiislioud- en Toilctzeei»eii. Drogerijen, Chemicaliën.

In 1896 twaalfmaal hoogst bekroond.

MAATSCHAPPIJ ..NEDERLAND'

Landbouwkundig-, Handels- en Technisch Bureau,

gevestigd te

DORDRECHT.

Directeur: JOHs. DE JONGE.

Telegram-Adees : LANDBOUW DOEDKECHT. Intercommunaal Telephoon 272-170-278.

Détailhandel Groenmarkt 2, DORDRECHT.

Onder Bij kscontröle

levert de Maatschappij alle soorten van STIKSTOF-, PHOSPHORZUUR-, KALI-, MAGNESIA- en KALKHOUDENDE

MESTSTOFFEN voor LAND- en TUINBOUW.

Specialiteit Echt Duitsch Thomasslakkenmeel.

KALKMERGEL MET 90o/₀ KOOLZURE KALK.

Krachtvoeder voor Vetweiderij, Melkvee, enz.

Verstrekt volgens tarief adviezen tot ontginning van woeste gronden; maakt begrootingen van kosten; taxeert landerijen.

Aan de Maatschappij zijn verbonden een practisch Landbouwkundige en een gediplomeerd Tuinbouwkundige en Tuinarchitect en een gediplomeerd landbouwkundige.

Behandelt in haar

LACTOLOGISCH LABORATORIUM

wetenschappelijk de

Zuivelbereiding, Lactologie, Bacterioloyie, ens. Richt zuivelfabrieken in, enz. enz.

Onder leiding van den heer C. J. KRIEBEL.

Desinfectiemiddelen, Sproeimiddelen, Desinfectiemacliines.

Bevordert de

Algemeene deelname in de Onderlinge Hagelverzekering.

Prospectussen, Brochures, enz. kosteloos op franco aanvraag te verkrijgen.

HflT Zie onze grootste étalages op de Nationale Tentoonstelling voor „ Vale amp; 'iBupSP': Jfuni—fffiifïïktAs 1897. Telephoon 79.

O. F

W U C H E N S

('.4

A. MOM,

Voorstraat !gt;, Oor (I ree lit.

W. F. GROESBEEK.

Vriesestraat 8 6. Dor dree lit. C/IOCOLAAD p , rr ,_l ^ , ,,

licvecit zich bcleeltl uan tot leveren ^I:^^T i van prima kwaliteit

h i' i K e ii w i:it k e x. Varkensvleesch en iijne Uleeschwaren.

SWALLOW.

AGGBUS VEEN amp; Co.,

('ylc-Tw ftovtei's. Piifinnintir Tyres.

I IaIMXCVrjET ■quot;). ■quot;)•quot;gt; I'D n7. UOTTEUDA.M.

Oudste Fahvich' van Eau de Cologne en Varfnmerieën.

oi'fiKRTClIT 1819.

J. A. CRAMER amp; C^le.,

] I a an sci ie Ykei; 5, K O '1' T E I! I) A gt;r.

ODOL in luxe flacons a 60 cent. ODOTj-TANDI'OKDEK, goliool dezelfde l)estanddeelen als in

lliiislioud- en Toilctzeeiion. Drogerijen, Chemiealii'ii.

1

In 1896 twaalfmaal hoogst bekroond.

MAATSCHAPPIJ JOBIRL Al Bquot;

Landbouwkundig-, Handels- en Technisch Bureau,

gevestigd te

DORDRECHT.

Directeur: JOHs. DE JONGE.

Telegram-Adres ; LANDBOUW DORDRECHT. Intercommunaal Telephoon 272-170-278.

Détailhandel Groenmarkt 2, DORDRECHT.

Onder Rijkscontrole

levert de Maatschappij alle soorten van STIKSTOF-, PHOSPHORZUUR-, KALI-, MAGNESIA- en KAL KI lOUDEXDE

MESTSTOFFEN voor LAND- en TUINBOUW.

Specialiteit Echt Duitsch Thomasslakkenmeel.

KALKMERGEL MET 90o/₀ KOOLZURE KALK.

Krachtvoeder voor Vetweiderij, Melkvee, enz.

Verstrekt volgens tarief adviezen tot ontginning van woeste gronden; maakt begrootingen van kosten; taxeert landerijen.

Aan de Maatschappij zijn verbonden een practiscli Landbouwkundige en een gediplomeerd Tuinbouwkundige en Tuinarchitect en een gediplomeerd landbouwkundige.

Behandelt in haar

LACTOLOGISCH LABORATORIUM

wetenschappelijk de

Zuivelbereiding, Lactoloyie, Bacteriologie, enz. Richt zuivelfabrieken in, enz. enz.

Onder leiding van den heer C. J. KRIEBEL.

Desinfectiemiddelen, Sproeimiddelen, Desinfectiemachines.

Bevordert de

Algemeene deelname in de Onderlinge Hagelverzekering-.

Prospectussen, Brochures, enz. kosteloos op franco aanvraag te verkrijgen.

Zie onze grootste étalages op de Nationale Tentoonstelling voor „ Vak lt;amp; Kunst' jtini-v August us 1897. Telephoon 79.

O. F. M.

W1J C H E N S

2

NAAMLOOZE VENNOOTSCHAP

2)ordreditscfie Me^inricfiting

GEVESTIGD TE

DORDRECHT.

KORTE KROMHOUT 7, TELEPHOOMUMMER 85.

BESTUUR:

Mr. H. J. M. TIJSSENS, Voorzitter.

JOHs. DE JONGE, Secretaris.

A. C. VAN BRUGGEN, Arts.

Dr. Th. STOOP.

A. J. A. DE BOSSON.

N. R. BARENDREGT, Directeur.

DE DORDRECHTSCHE MELKINRICHTING

stelt zich ten doel het in den handel brengen van Melk en Zuivelproducten, zoodanig behandeld en bereid, dat de, meest mogelijke waarborgen bestaan tegen onzuivere en ongezonde bestanddeelen in haar producten.

Zij heeft haar Inrichting in haren geheelen omvang gesteld onder geregelde, dagelijksche controle der

Maatschappij „Nederlandquot;, Afdeeling Lactologisch Laboratorium, waarvan de Heer C. J. KRIEBEL de leiding heeft.

Het vee, waarvan de melk geleverd wordt aan de Melkinrichting, staat onder Veeartsenij kundig toezicht.

De artikelen, welke de Melkinrichting in den handel brengt, zijn;

ZniYere en tcTens gezuiverde Zoete Melk, ziektekiemvrije Melk, Dubbele Room, Enkele Room, Zure Room, Roomkarnemelk, Taptemelk, Wei, Roomboter, Roomkaas

en verder mengsels, welke op verzoek van H.H. Medici mochten worden verlangd.

W. van Rijswijk Wzn.

Voorstraat 115 en 398 OORDRECIIT,-Telephoonnumm. 22 en 18.

BIERHAND EL

,de Haan en Slentelsquot;, H. J. VOSKUIL,

Nieuwstraat 2.

J. J. SGHROOTS,

Voorstraat 50, DORDRECHT.

ü a n d. e 1 in IBOTEIR, en S I? E BZ.

Prima kwaliteiten. — Concurreerende Prijzen.

r '

UITGEBREIDE COLLECTIE

LANDSCHAPPEN

van

Dordrecht en Omstreken.

GERARD STOOF,

PhotogTaaf,

Bagiphof Bordreolit.

5

Depot van Bredasche Koek.

Brood-, Beschuit- en Banketbakkerij, Depot van Thee.

Fijne Tafelbeschuit • • • • * . ♦ . zonder Honingzoet.

C. A. VAN WESSEM,

Voorstraat aög.

naast de Fransche Kerk.

DORDRECHT. Specialifeif in éPain de cQuxe.

gt;-{gt;-lt;gt;-lt;gt;■lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;•lt; gt;■lt; gt;-lt; gt;•lt; gt;•lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;-lt; gt;-lt; gt;•lt; gt;-c gt;•lt; gt;-lt;

w m

VRIESESTRAAT 50.

I^LEINGOEDBAKKERIJ.

Bekend adres van PRIMA BESCHUIT en FIJN GEKRUID St. N1COLAAS.

gt;-lt;. X gt;-lt; gt;-lt; gt;•lt; gt;-lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;■lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;•lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;.lt; gt;•lt; gt;-{ v«

6

WED. G. DE KOR VER, ïoqemcnt cn Ütallinq.

j-gt; Z) ^ j

„NIEUW - DOf^Df^ECHTquot;,

Dubbeldamsche weg nabij 't Stationsplein, DORDRECHT.

W Zeer geschikt gelegen tot Vee-verToer met de Spoorwegen.

T. Jquot;. quot;V E IR. m IE TT XJ₃

Riedijk II, DORDRECHT.

Blok-, Pomp- en M a s t enma k e r ij.

Speciaal ingericht voor het leveren van

Taarboomen en Riemen.

Concurreerende prijzen.

L. VAN TETTIROBB,

Fabrikant van uiterst snelioopende naar de eischen des tijds bewerkte

BILLARDS.™^

Bekroond op verschillende Tentoonstellingen.

DORDRECHT, Gravenstraat 15.

8

V^:s'..¹,,■■ ■■ ............ ......^ 1^

f quot;v' 'V v ■quot;¹ v ■quot; quot;•'V 'V '1! • «

CORNS VAN K O O IJ,

Coiffeur.

Steegoversloot 57.

Magazijn van Keeren-artikelen en f arfumerieën.

UITSLUITEND PRIMA KWALITEITEN.

HiniiiiiiiiiiniiiiiHiiiiM

ö

M A G A Z IJ N

9

gt;•lt;gt;•lt; gt;-t gt;-lt; gt;-lt; ?•lt; gt;-lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;•lt; gt;•lt; gt;■lt; x gt;-lt; gt;-lt;gt;■lt;gt;•lt;gt;-lt; v-lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;•lt; gt;-t

Cycles „Gladiatorquot;

beste, snelste en duurzaamste.

Eerste klas m a c li i n e.

Cycles „Toreador quot;.

Uitstekende goedkoope machine.

VERKRIJGBAAR IN ALLE HOOGTEN.

•Contractanten voor

Nederland, 3)uitschland en ïndië

G. SILLEVIS amp; C⁰.

AFDEELINCt rijwielen. idoir-zdiribgiit.

Magazijn: VOORSTRAAT 53.

Vernikkel-, reparatie- en verhuurinrichting

LINDEGRACHT 15.

Kantoor: WEESHUISPLEIN 4.

gt;-lt;gt;•lt;gt;-lt; gt;■lt; gt;-lt; gt;■lt; gt;•lt; gt;-lt; gt;•lt; gt;-lt;gt;-lt;gt;■lt; gt;-lt;

10

Cafe „BOLT Equot;,

Bagijnhof 56. DORDRECHT.

== Restaurant. ==

Gelegen in de onmiddellijke nabijheid van Station en Tram.

^ VAN BIB SCHALK amp; VAN DIJL f

M Voorstraat 196, DORDRECHT. 3-

⁷ CD

ea -

^ Boek-, Papier- en Muziekhandel. ?

g KANTOOR- EK TEEKENBEHOEFTEN. =*

—¹ Magazijn van Goedkoope Boeken. =

TELEPHOONNUMMER 71.

11

ft ~

EN GROS. EN DETAIL.

P. DoiiK amp; Zoon

DORDRECHT, BOTTERDAM.

KANTOOR;

KNOLHAVBN 15.

MAGAZIJNEN :

KNOLHAVBN 10, 12, 15, VARKENMARKT 15.

OPGERICHT 1803.

HANDELAARS en FABRIKANTEN in;

Geornamenteerd Spiegel- en Vensterglas.

VERZILVERD GLAS, DAGLICHT-REFLECTORS.

guiten met Ornamenten, Bouquetten en ftosetten.

GESLEPEN DEURPLATEN, RIJTUIGGLAZEN,

GEKLEURD GLAS, BROEIGLAS, GERIBT GLAS en MOUSSELINE GLAS in alle dessins.

Glas in Lood en Gegraveerd Glas. PATRIJSPOORTGLAZEN in alle dikten. SCHEEPSDEKGLAZEN enz.

OBBOGBN GLAS, — QLASVBRZILVBRING, GLASASSURANTIB.

ST OOMGLASSLIJ PERIJ.

__si

J. F. L. OORSPRONG,

RIED IJK 58, DO KI) RECHT.

SPEKSLAGERIJ.

ZEïanclel in Fijne quot;V1 e e s c li -w aren.

DISEUJKS ÏERSCH UESliCHT ÏAEKENSÏLEESCH.

Alles Prima Kwaliteit.

1

B. J. VAN LEER jz*

Nieuwstraat 59, Dordrecht.'

Vraag VAN LEER S BESCHUIT zonder Honingzoet.

Zoute Bollen. Amandelkransjes, Bfoterjanhagel ra

en Koningskrakelingen. Wederverkoopers yenieten flink rahat.

SIGARENFABRIEK „DE HOOPquot;.

Gebroeders BOS.

Ft ID D JU Ft Hl E Ft JK.

YERKOOPERS:

C. HOOGENDOORN Pzn., Hardinxveld.

P. KOONINGS, Werkendam,

F. A. VOLKER, Sliedrecht.

W. VAN DALEN, Papendrccht.

D. KRAMER BRONS, Dordrecht, GrootJwofd.

DE BOSJES 3 Cent Sigaar. FOP SMIT amp; Co. 2^,/₂ Cent Sigaar.

14

DORDRECHT.

Firma Gez. VAN SCHOUTEN,

C. A. van Seventer-van den Kieboom,

VOORSTRAAT 299, DORDRECHT.

DAMES- EN KINDERHOEDEN.

FLUWEELEN, LINTEN.

BLOEMEN, TEEREN, KANTEN, YOILES TÜLLES enz. enz.

15

Van Ouds „DE GROENE WAGENquot;.

Vrieseplein 3, DORDRECHT.

Aanbevelend,

M. J. BAKHUIS.

LinVTOrT^IDES.

II. V L E M M I jST G li,

CAFÉ ZOMERLUST,

HECHTS naast den Hoofdingang der Tentoonstelling.

j.

PRACHTIGE BUITENTUIN.

ALLE VERVERSCHINGEN.

UITSTEKENDE CONSUMPTIE MATIGE PRIJZEN.

(9^quot;

CAF1 NI1VW PAS BÜIT1N,

VRIESEWEG 2, DORDRECHT.

TWEE BILJARDS. - UITSTEKENDE CONSUMPTIE. - BILLIJK TARIEF. Restaurant gedurende den Geheelen Dag.

GELEGENHEID TOT STALLING.

Aanbevelend,

T. KNIERIEM.

16

J. K R I M Jr.

DROGIST.

Grossier in OMËN, VERFWABEN en VEBNISSEJT.

EENIG ADRES Vriesestraat -49—51.

Kunsthandel - Morks amp; Geuze.

17

^ ce ^ 6k

Hotel PONSEN,

tegenover het Station.

Gafé Restaurant, Ecuries et Kemises.

Gedurende den geheelen dag gelegenheid tot 1)1 NEEHEN d f 2 per couvert en spijzen d la carte.

13 O R D R G II T.

Propriétaire W. J. Ponsen.

■^Tquot;

18

ip.njasijn linn ^'ntinuitcitnL

ÏPijnstraat m. ▼-— • • • H^oröri'djt.

Taxateur van Roerende Goederen.

Sint. ^cijatd Sl.lï^n.

0, Monsters van al onze Merken worden op aanvrage toegezonden.

19

Boudier's Hotel „BellGvuequot;

DORDRECHT.

Kan ouds gerenommeerd -Hotel Eerste K-ang voor H. :H;. Handelsreizigers en gamiliën

Met prachtig uitzicht op de rivier de Maas, Merwede en Noord.

De aanlegplaats der Stoombooten en halte Tram.

Luchtige en net gemeubileerde kamers; Glaswarande aan ile Rivierzijde, Koude en Warme Baden, aan het Hotel Fijne Keuken; Table d'Mote 5 uur.

lüllijke prijzen; Pension bij langer verblijf.

Wegens de schoone ligging zeer bezocht door de vreemdelingen; alsook door de 11.11. Kunstschilders; wordt minzaam het reizend publiek aanbevolen.

Conducteur aan het Station.

F. J, BOUDIER,

Eigenaar.

ATELIERS

VOOR

21

Jg OFFIEBnANDEFtlJ.

Thee in Pakjes. Q) (p Suiker en Siroop. KOFFIE, THEE en KOLONIALE WAREN.

6--D

FABRIEK van

KOEK, BflJJKET- en SUIKERWERKEN-

VAN

JAN MORKS amp; ZONEN. V oorstraat, Dordrecht.

134, 136 en 145. —---

VAN NIEYELT amp; Co.

IN

Steenkolen.

Kantoor: Binnen Kalkhaven. Telephoon ld». Bergplaatsen: Handelskade. Telephoon Wé.

Simon van Brakel amp; Zoon.

Voorstraat 1, Hoek Melkpoortje, Merwekade. D O R D R ECHT.

KOFFIE, THEE, KOLONIALE WAREN.

Tabak, en Sigaren.

Telephoonnummer 6.

22

Hotel DE POIiOGflE.

Café-Restaurant.

SCHEFFERÖPLEIX - DORDRECHT.

JAG. SCHOTEL J.Rzn.

BAKKER amp; ZOOliT. — RIDDERKERK.

Telephoon-Nr. 1(gt;40.

Tel egr.-Adres; Uakker, Ridderkerk.

cS? ^A quot;Sb—TS

Speciale Iniohting tot het Maken amp; Eepareeren van Pneumatic Wielbanden.

Meest gelezen DAGBLAD van Dordrecht en Omstreken.

iï-wsïïzm-

Qordrechtsch nieuwsblad,

Abonnement p. 3 maanden f 1.25, franco p. post f 1.65. Advertentiën 10 ets, per Regel. q

23

B. A. FREHE, Voorstraat 339, DORDRECHT.

SPECIALITEIT IN Garneeringen voor Costumes en Mantels.

Fó.. ZB O IR S T IE INT.

SPIEGEL- en LIJSTEN-FABKIKAXT, Voorstraat 331, DORDRECHT. VERGULDE MEUBELEN en GALLERIES.

Imitatie van Bronzen Encadrements in alle genres. HET Alt AT 1 Ë A^r.

Opnieuw Verfoelien nhmede Vergulden van (iASOBXAHKXTKX, PKXDII.KS en l.l STI ItS

24

jquot;. ie³.

MAGAZIJNEN:

S

Dordrecht, Rotterdam, Amsterdam en Londen.

GROOTHANDEL IN:

Linoleums, Vloerzeilen, Tapijten, ® ^ s ^ ^ a a 9 _{@ e} Gordijnstoffen, Tafelkleedeii enz.

x gt;^ gt;^lt; x x x gt;*lt;gt;*lt;gt;*lt;gt;-lt; y^. gt;*lt;gt;*lt;gt;*lt;gt;*lt;

W. van BALLEGOOIJEN.

STALHOUDER.

Doelstraat. Singel 103.

ÏELEPHOONNUMMER 13. TELEPHOONNUMMER 46.

IDOlR-IDiR/BOIEÏT.

X X X x x^x x x^x x^xTx X X^X X X XXX X X X

25

HANDEL IN KOLONIALE WAF^EN. Dordrechtsche Grutterij.

STOOM-MEEL- en SPECERIJENMOLEN.

-5* Alle soorten van Mesting'war-en. VOORSTRAAT 182 — DORDRECHT-

i'? i'ï jiï V'ï V'ï 'Xi ^ i't v'; i't -Xt V'ï V'ï ^'1; i'ï 1 v'; t

AyD\\xv^atvdel.

h. i. Bax è mm,

oxdvedA.

Kantoor: Nieuwe Haven 13.

HDTEl „HEMDUISquot;,

Café-HestauFant.

\^rriesestraat 112. Dordrecht.

Afzonderlijke Eetzaal.

^ 2 billauds.

~S Intorcoiiunuiiiiul Tek'jilioonverkeer No. CO.

27

agazip J. 1. SteioeF.

Wi|nstpaat 94 — Dopdrecht.

H. J. A. STEINER. Bocmkwecker, Tuin-Architect.

Spuiweg nabij het Station.

„CENTRA Lquot;,

Café Restaurant. Bondscafé.

—3 —

FRANCISKANER en PILSENETZER BIER.

Balcon met prachtig gezicht op de Voorstraatshaven, Scheffersplein en Voorstraat.

APARTE RESTAURATIEZAAL.

Sroote prachtige Tuin njet Veranda en Sasfichtversiering.

Uitmuntende gelegenheid tot berging en repareeren van Rijwielen.

28

JOHAH C. PAIJMANS.

BROOD-, KOEK- EN BANKETBAKKER.

DBagijrtliof 30. — IDord.reclit.

VRAAGT mijn alom vermaarde

Pistolets en Magere Mannen.

Voor Kinderpartijen verkrijgbaar: BROODJES in veertig verschillende vormen a l¹/^ cent per stuk.

H. NIJHUIS,

= TO UL ONSCHELAAN 22a.

Stoffcerderij.

J. STERK VAN DE WEG Azn.

KROMHOUT 45. DORDRECHT. SPECIALITEIT in Eigengemaakte Meubelen tegen Fabrieksprijzen.

Zilv. Med. 's Gravenhage 1888. Eekv. Veem. Dordrecht 1888.

Inrichting voor Vceartsenij k unrt ig Hoefbeslag:.

Huis- en Rijtuigsmederij.

Haardea, Kachels, Fornuizen, enz. enz.

ANTON K. MULDERS A^ZN,

Cornells de Ullittstraat 37. 2e huls van af de Man de Wlttbrug, DORDRECHT.

ÏELEPHOON No. 303.

—- Leverantie en lleparatie van Ilijtnigen. —

Zilv. Med. Dordrecht IS'JO. Eekv. Vekm. Breda 1889 en Grootammers 181(4.

-2V»

1 n s111 u u t v an 1)ong*en. HOUTTUINEN 2, DORDRECHT.

Het onderwijs aan deze inrichting bedoelt allereerst algemeene ontwikkeling. Het Instituut is gesplitst in 4 afdeelingen:

De laagste afdeeling (D) in 2 jaarcursussen verdeeld, bereidt voor tot H. B. S., Gymnasium en afdeeling C van het Instituut. Leeftijd gemiddeld 10 tot 12 jaar.

Afdeeling C zet het vroeger gegeven onderwijs op breeder grondslag voort en is insgelijks verdeeld in 2 jaarcursussen. Leeftijd gemiddeld 12 tot 15 jaar.

Na het doorloopen van de afdeeling C worden de leerlingen gescheiden naar hunne bestemming.

In afdeeling B gaan over de jongelieden, die een handelsloopbaan zullen kiezen of ziA in de toekomst aan administratie wijden willen.

In afdeeling A komen zij, die voor eenig examen worden opgeleid als Kadet, Marine, Posterijen, enz.

Kleine klassen : hoogstens 12 per onderwijzer in elke klasse der afdeeling D en C ; hoogstens 8 in B en A.

INTERNAAT. KOSTLEERLINGEN worden aangenomen tot een getal van hoogstens 10. Buiten de schooluren geheel huiselijke behandeling in elk opzicht, en ongedwongen omgang in het gezin.

Prospectus en verdere inlichtingen verstrekt gaarne

De Directeur-Hoofdonderwijzer,

II. J. VAN DONGEN.

Bloemisterij en Bloemenmagazijn

D O R D R E C H T, SteegoversUgt;ot ö~. TELEPHOON 78.

m

3

EXPORT.

A. C. VAN DEN KIEBOOM Jr.,

SIGARENFABRIKANT.

Fabriek; HOUTTUINEN m IC. * ® ® ® ®

© ® ® » IDepót G-roerLmark.t 4S,

EN (r R O S.

30

Pennock's Hotel

AUX ARMES DE HOLLANDE.

E K H S T E R A N G.

Wijnstraat N°. 101, DORDRECHT.

TELEPHOONNUMMER 128.

Table d'hdte 5 vur. DIT HOTEL is

vernieuwd en naar de eischen des tijds ingericht, met net gemeubileerde Logeerkamers, afzonderlijke Eet- en Conversatiezaal, is gelegen aan den tram en in de nabijheid der stoombooten.

Zeer bezocht door H. H. H an delsreizigers, Touristen en ook door H. H. Kunstschilders, waarvan vele fraaie schetsen aanwezig zijn.

KOUDE en WARME BADEN.

2)onkere kamer en Atelier in het hotel,

BILLIJKE PRIJZEN. PENSION.

Aanbevelend,

UEOR PENNOGK.

Eigenaar.

31

C H. VAN WOENSSEL

Accountant en Leeraar.

Bimii van Boeklionding en Administatim Controle.

BORBBECHT.

-y y y y- T' X' y 1 1 quot;T^ T ^{TTTTVTVyiTW,rVYy}^^TTTfyfmm*^TTff

JOH. [J VKII VOORSTRAAT

G-rossier in Garens, Band, Wol, Sajetten.

BESTE A DFtES voor KZOO^LIEDEISr en AT^irTKELIEI^S.

3lt;V.o*^s amp; Seuze - quot;NDooxstvaeA

BOi:iv- en KUNSTHANDEL.

Ruime keuze: llollundsche,Franscho, Duitsche enEngelscheRcislec-tuur, Spoorgidsen, Plattegronden, Stadsgezichten, Schetsboeken enz.

Meubelfabriek.

WED. c. VAN DROOGE.

308, Voorstraat 308.

3'2

P. J. VAJS D It IEL 4- ZOON.

VOORSTRAAT No. 38.

a r c Ii a n lt;1 M - T a i I 1 e n r

yVl AG AZIJN VAN j^ÏEEREN-A.RTIKELEN. riTRUSTINGEX VOOR DE IXDIËN.

AART VAN KAMEN,

SIGARENFABRIEK.

DORDRECHT,

Kantoor FRINSENSTRAAT 23. amp; amp;

P. f§. van Sardenne, Dordrecht.

GOEDKOOPST ADRES VAN ALLE SOORTEN

H U L P M E S T S T O F F E N

onder kostelooze contróle der Rijksliindbouwproefstations,

ALS :

ECHT DUITSCH THOMAS-SLAKKENMEEL, SUPERPHOSPHAAT, SUPERPHOSPH AAT-GI PS, KAÏN IET en andere KALIZOUTEN.

LANDBOU WK ALK, CH l LISA i .PETER, BT.OEM ENMEST, Ammoniak-Superphosphaat, Phosphorzure Kalk als Veevoeder, enz. enz.

„D O R D R E G H Tquot;,

GEVESTIGD te DORDRECHT.

Groedgekeurd bij Koninklijk- Besluit van 10 November 1873, N⁰. 21_ MAATSCHAPPELIJK KAPITAAL:

TWEE MILLrOE_N GULDEN.

, Commissarissen:

Mr. H. A. NEBBENS STERLING, Lid van de Eerste

, Kamer der «Staten-Generaal, Burgemeester van

Mr^E^N^SICKENGA, Lid van den Gemeenteraad ^{t€ I)ordrecht}-van Dordrecht, Directeur der Dordrechtsche Onderlinge Crediet-V ereeniging; '

Mr. J. HEYLTGEE8, Lid van den Gemeenteraad, te Amersfoort.

Mr. E. H. KARSTEN, Raadsheer in het Gerechtshof van Gelderland en Overijsel, Lid van de Provinciale Staten van Gelderland, Lid van den Gemeenteraad te ArnJwm.

Dr. W. KAPTEIJN, Professor in de Wiskunde aan de Rijks-Universiteit, te Utrecht. ' . , .

Z. Ex. K. VAN DER HEIJDEN, Adj. der Koningin m buiteng. dienst. Commandeur M. W. Q., Grootkr. van den Leeuw van Nassau, Ridder der N. L., Oud-Gouverneur van Atjeh, Commandant van het Militair Invalidenhuis „Bronbeekquot; te Velp.

C. J. J. VERBROEK VAN NIEUW-BEIJERLAND, Lid van den Gemeenteraad, Koopman te Dordrecht.

W. H. F. Baron VAN HEEMSTRA, Lid der Prov. Staten van Overijsel, Burgemeester van Deventer.

W. R- A. C. Graaf VAN RECHTEREN LIMPURG, particulier te 's-Gravenhaqe,

Jhr, Mr. -L. H. N. F. M- BOSCH Ridder VAN ROSENTHAL, Officier van Justitie te Dordrecht.

Directeuren:

A. A. COLOMBIJN VAN RAAMSDONK.

S. L. BOERS.

Mr. L. W. A. COLOMBIJN.

S. W. H. M. COLOMBIJN, Adj-Dir.

Bijkantoren: Amsterdam — Brussel — Hamfewrg — Budapest — Genua — Batavia — Curasao en Paramaribo.

Zii-MaiMe Wascl- en Glans-StrpnricM

G. V A N D IJ L,

Bleékersdijk 14, DO II PR ECHT.

Jacobus van Riemsdijk,

Kolfstraat bij de Dwarsgang No. 39.

HANDEL IN FIJNE VLEESCHWAF^EN.

Aanbevelend.

35

p!©-- pi -

WIJNHANDELAAR,

, . Dordrecht.

Dordrecht.

Ti'.-K 1. A US;

qroote spuistraat i3S,

SIGARENFABRIKANT.

MONSTERS op franco aanvraag GRATIS cn^FRAMiO.

H H, BAKKERS!! 1

vraagt steeds T V ouborg,

Ymoij's nieuw •••*♦* ü. i\. uuu ^ ® © © ï6pl)etepd Beamp;cMioet.

Bekroond te Pordrecht 1896

met de

hoogste onderscheiding,

zilveren medaille.

Bordeaux «896: _TT„

EÏIfSéS =™-™-

Vérkrijgbaar;

GÓRINCHEM, Westewagestraat

Alsook voor Dordrecht en omstre-ten bij den Ueér BONS, Kromhout.

-——--

38

J. G. M. A. BOSCH-EVERS,

PHOTOGRAAf en Handelaar in Photografie-Artikelen,

Atelier: VOORSTRAAT 329, DORDRECHT.

Beveelt zich aan tot liet opnemen en reproduceeren va/ri cdle mogelijke PHOTO's zoowel Buiten- als Atelierojmamen.

Speciale inrichting voor Vergrootingen.

BILLIJKE PRIJZEN. NETTE EN SPOEDIGE AFLEVERING. N.B. Bij den aankoop van een toestel wordt gratis onderricht verstrekt.

12 Gezichten van Breda en Omstreken, in keurig prachtUtuujt; j i.zit. Kaart Tan Breda en Omstreken, gekleurd op linnen ƒ1.50 in zakformaat.

Plan van Breda, gekleurd .....................ƒ0,35.

Fotograften -vau Breda en Omstreken,

Cabinetformaat, .............ƒ0,35. — Panelformaat ongekleurd ƒ!,—.

Panelformaat gekleurd ........................ƒ1.25.

Ce^etvamp;e vatv de ^)u\\iets^tua.

Prijs ........................... ƒ 0^5.

Uitgaven van P. B. NIEUWENHUIJS, Breda.

- BI

iMMmsÊÊ

^,f lp p ,

■ 1 37

Dordrechtsche Metaalwarenfabriek

M^lt;/. J. Bekkers amp; Zoon,

DORDRECHT.

——

STOOMFABRIEK van

Huishoudelijke Artikelen

in

Blik, Zink, Koper, IJzer enz.

GEWONE en GEINCRUSTEERDE LAKWERKEN, Kolen-, Furf bakken en. Vuurschermen.

BTJZONDEBE INRICHTINGEN

tot het vervaardigen van

VE R P AKK IN Gr IN BLIK

Als

DOOZEN en BUSSEN

voor Biscuit», Beschuit, Koek, Thee, Cacao, Chocolade, Boter, Margarine, Ingelegde groenten, Vruchten enz.

BOLVORMIGE KAASBUSSEN.

Alles in blank blik, alsook versierd in kleuren.

MACHINALE INRICHTING

ter vervaardiging van

Blikken Poetspommade, PiHendoozen enz. Annonce-Billetten op metaal

in alle op te geven teekeningen en kleuren.

ie.

aBHife

38

Voorstraat 400. F*. BAK F*²¹¹. DORDRECHT.

Magazijn van, Muziek-ïnstumenten.

RUIME KEUZE PIANO'S EN AMERIKAANSCHE ORGELS. Verhuren, Stemmen en Bepareeren. — Eere-JDiplorau Tentoonstelling 18GB —

\É S. IsA. O IfcT a? É.

Wy Voorstraat 345. DORDRECHT.

/sjL Magazijn van Dames- en Keeren-Kandschoenen.

Heerbn-Artikelen.

H. VAN BENNEKOM R^ZN.

Dongenscli Schoen- en Laarzen-Magazijn. JBagijnhof 4, Dordrecht.

Verkoopt alle soorten van SCHOENEN en LAARZEN, tegen scherp concurreerende prijzen.

HANDEL IN

Gedistilleerd en Wijnen,

Eind Ijangendijk B 128, GORINCHEM.

89

STOOMSLEEPVAARTDIENST

„DOKDBECHTquot;.

Directeur :

K. J. DROOGLEEVER,

Merwekade - Dordrecht.

Wijnstraat 75, recht over de Nieuwbrug.

DORDRECHT,

GAS-EN PETROLEÜM-ORNAMENTEN,

Nieuwste Artikelen voor Yerlichting.

——; : 1 : ;-

AANLEG VOOR GAS- EN WATERLEIDING.

Qozdua-i^xindxc^ii £lan(e,y van

SPREEKBUIZEN,

HUISTELEPHONEN,

LUCHTDRUK- EN

ELECTRISCHE SCHELLEN.

Speciaal ingericht tot levering van

GOMPliETE BflDKfllVIEHS

en GLOSET-INRlCHTI^GEji

—— _aji_e p_rjj_2en -

op oanitait ycamp;ied 2gt;i|n daye-Cifo-y in '(iet ^lt;^\Lalt;^azgt;i^v i-n- wamp;iamp;iny te. zien.

4^.

41

Het Koffiehuis van ouds HET RAADHUIS,

TE

BABENDBECHT.

GEHEEL

Gerestaureerd,

wordt Ket geacht publiek minzaam

aanbevolen.

K. F. BAKKER.

42

H. R. AANGEVOORT, Dordrecht.

Yoorstraat 139. — Wijnstraat 62.

Magazijn van Glas, Porcelein en Aardewerk.

I v I 1 - MJ\ l i j J . g!

g 222 VOORSTRAAT, tegenover het Schefferspleln 222, DOBDBECHT. ^

^ —i____

MAGAZIJN VAN ê

Galanterieën, Byouterieën en Lederwaren. |?

HUISHOUDELIJKE ARTIKELEN, NIKKELWAREN. %

3 Zeer lage prijzen. * 'Aanbevelen, f

^ - ' ■ E. L. B L O M. ^ -®

A. VAN LIKSIK yu^rï\

DORDRECHT, Draai 2,

Vervaardigt alle soorten van Vaten en Kisten

TEGEN CONCUREEERENDE PRIJZEN.

Kuiperij en Kistenmaker ij en Fusthand ei.

DRAAI 2. Achterhakkers 24—26.

J H. MEIJER?,

RIEDIJK 36 — DORDRECHT.

, ———-—

©pek slag-er ij.

Handel in FIJNE VLEESCHWAREN en WORSTSOORTEN.

Alles eigen fabrikaat. Hg

Alle artiielen worden met de meeste zorg en onder voortdurende controle bereid. - NETTE BEDIENINö. - CONCURREEREKDST ADRES.. -

43

Finale Uitroeiing

GE BR. DE BRE S,

Nienwstraat 3fi,

DORDRECHT.

Billijke conditiën, zonder iets te beschadigen, door

F. KEMP,

Geïnldegraeht JiO. 13, Dordrecht.

Stipte geheimhouding.

€, 11» H S1.

B o o m k w e eker. Tuin-Architeot.

1= SINGEL 173,

ONGELUKKEN-VERZEKERING.

Verzekert U ^elf en Uwe Werklieden

■ ■ ■ ' ■ . . / , BIJ ' .

JA1 YA1 ELE, Assuradeur,

TOOBSTBAAT 115 rood. VOO-RJSTHAAT 115 rood.

J. G. M. PETERSE,

Banketbakker,

IDOÏtüPlECHIT, quot;Voorstraat 1S34.

-»- ^ *

i lt;r—% * ^—*1 .

W. N. VAN DO OREN,

Houttninen 10 — Telefoon 173.

Verfwaren, Lakken, Vernissen.

alle SCHILDERSBEHOEFTEN en TUBES VERVEN voor Kunstschilders enz.

„DE NIJVERHEIDquot;. »

H. P. KRAMER BZN. J»- Wappetom,

_ „ FABRIKANT JN

Engelsche en Fransche Suikerwerken. Chocolaad) FondantSj Jujubes,

KOEK, BANKET, KLEINGOED ENZ. Toorstraat 146, naast de Munt, DORDRECHT.

--rWater- en _

Ujlev'ering van alle benoodigdkedm voor romp

LOOD- EN ZINK VER WERKER.

-A-anieg voor Gas- ert

Allerwegc Bekroond!

KONINKLIJKE MEDAILLE 1895, Eenige Onderscheiding van dien aard.

A. MIESSEN. - Rotterdam.

LEVERANCIER van

wijlen Z. M. den Koning en van H. M. de Koningin-Regentes.

CACAO

EN

CHOCOLAAD „A. DRIESSENquot;.

De Cacao ,.A. DliIJSSSENquot; verdient uit een yezondheiclkundig oogpunt de voorkeur.

Zie attesten.

De Chocolaad „A. DRIESSENquot; is zuiver — heeft een heerlijk Cacao-aroma en is veel billijker dan buitenlandsch fabrikaat.

Vraag vooral de fijne Merken.

Aio in v e r k r ij g b a a r!