Hij v-uit bovolkiiiK'-H Â«mi IrgtTÂ» in Ã¯ijii Mi-t.ili-n tenlni, ilir met blikuMiK-iKlf wielen

W.it Â«tand lioiidl, waar hij Nchrrnmt. vÂ«r|ileÂ»trÂ«-ii fii Vfrnirlrn. Hij runt, hij vlii'iM, hij rukt, verwaten en vcrwotil,

lie Â«ttMleii naailrrn tlt;it elkamlrr volken, Â«taten .lloorkruiiMen. mengen rieh. Ken/elfile Mtoonikraihl vairt Sleept heel oil' IIh IiÂ«i hiloiu Voorl. en i flelit heel on/r aarÂ«l

Nadat in BelgiÃ«' duor de uitvaardiging van de wet van 1 Mei liS.'U, do eerste stout was gegeven tot den aanleg van een spoorwegnet, waarbij men eene verbinding beoogde tussrhen Antwerpen en Keulen, begon ook hier te lande dat vraagstuk langzamerhand aan de orde te komen. Naarmate men waarnam wat buiten s'lands op dit gebied tot stand kwam, werd men wakkerder en liet men vroegere leeringen lus. |)e benoeming eenor staats-euniniissie in 1 MÃ¶. onder voorzitterschap van A. li. t'Ai.cK, had ten doel, de Kegeering nupens den spuorwegianleg in Nederland. \uur te lichten. Haar rapport den Koning in den aanvang van 18:}() aangeboden, getuigt van eene zeer verlichte zienswijze en verdient nug de meeste helany:slelliug, niettegen-

staande de tijdsnmstamli^licdcii in de vorloopcn 50 jaren geheel gewij/.ipl zijn. liet tut stand komon van een ijzeren \vey tnssehen Amsterdam en Haarlem met hot doel, dien later over Den llaa^ ine! Hotterdam te verhinden, kwam liet eerst in aanmerking. De maatschappij, aan wie de aanleg en de exploitatie daarvan werd toegekend, werd opgericht hij nntarioole acte van s Augustus 18:17 en bekrachtigd hij Kun. Besluit van 4 September daaraanvolgende (Stlil. 08).

Koning Wii.i.km 1, wiens krachtig initiatief onder den toemnaligen regeeringsvorm zich overal deed gelden, waar het de belangen van handel en nijverheid betrof, begreep dat er meer noodig was om den handel van Amsterdam op te beuren en te steunen. Hij wilde dien onafhankelijk maken van de helenuneringen, waaronder de scheepvaart, tengevolge van de afwisselende seiznenen, in verband met de op de waterwegen drukkende tollen en migelden, gebukt ging. (iedurende lange jaren meende men hier te lande, door laag neer te zien op dim Vorst, juist en oordeelkundig te handelen. Altijd wijzende op de linantieele weeÃ«n over Noord-Nederland gebracht. tengevolge van een mislukt politiek systeem, gebouwd op onvervulde \erwachtingen en onderstellingen, sloot men het oog voor do omstandigheden, waarin hij was geplaatst en voor de eigenschappen, die hem tot een inderdaad merkwaardig Hoofd van Staat, stempelen. Het nageslacht zal billijker oordeel vellen, dan tot dusverre werd vernoiiien. Daartoe zal, onder meer, het feit der tot standkoniing van den lihijnspoorweg, eene krarhtige bijdrage leveren. Heeds in lis.'iT begreep Wii.i.km I.

wal destijds zoor onkolon Itosodon, dat do vorliindin^ van Nodorland mol Diiilschland on Middoii-Muroiia door 0011 spoorbaan, 0011 lovonsvraag was vuur ili' Idokomsligo wolvaart dos lands.

Don 2()~'^u'ⁿ i'Vhniari is.'SS bood do Koning don Slatcn-(Jonoraal, eon onlworp van wol aan, onilront âdo nitgifto âvan losrcnton op 0011 godoolto dor schuld ton laste van âdo Ovorzoosclio licziltingon, tol liet doon van voorscliulton âvoor oponltaro werken.quot; ') De hodooldo werkon waren, do droogmaking van do Haarlemmermeer, het vorhotoron van vorschillondo watorwogon in do n()ordolijk(! provinciÃ«n dos lands on hot aanloggen van een spoorweg van Amstorilam o\'or r I ree hl naar Arnhem, mot oon zijtak van l'trocht naar Roltordam. Voor don spoorwegaanlog werd oon boilrag van 15 millioen geraamd. 1 lioromtronl zegt do Rogooring in do Memorie van 'i'oelii hling: ..dal hel haar voorgokomon âis, overoonkomstig hetgeen in nabnrigo landen plaats heeft, âliet belang van handel on nijvorhoid gebiedend vorderen, âdat niets verzuimd worde, haar daarmede to kunnen doen âwedijveren; voorts om door onkostbaarheid en vermeer-âderde snelheid van vervoer, don handel zooveel mogelijk âte bevorderen en tot zich te trokken: on al mocht, afgescheiden van andere nmstandighodon, er geen volstrekte ,.behoefte beslaan tot het aanwenden van nieuwe vervoor-âmiddelen, er in den gegeven staal van zaken, krachtige âbeweegredenen waren, die daartoe noopten.quot;

weinig bijval in de Kamer. .Sommigeii waren wel voor droogniakin},' van de ifaarleminenneer anderen wel voor den aanleg van een spoorweg zeer enkelen daarentegen voor beide. Andere leden, /onder zich bepaald tegen het

vrees niet verbergen, dat het voornemen om die in het Rijk aanteleggen, zijn oorsprong veeleer ontleende aan een zneht om anderen na te volgen, dan aan eene overtuiging omtrent de nuttigheid daarvan, hier te lande. De conmiu-nicatieiniddelen zoowel te water als te land, waren zoo uitstekend ingericht, zeiden zij, dat spoorwegen geheel overbodig waren. Men keurde zelfs het nemen van een proef af, niet wijl een âballon d'essaiquot; in het staatkundig magazijn meestal een schadelijk en onnuttig meubel is, maar uit vrees dat men te zeer de belangen van diligences, stoomschepen en andere middelen van vervoer, zou bena-deelen, die toch steeds goedkooper zouden vervoeren. Men vond daarvan een voorbeeld in Frankrijk, waar de vracht per boot slechts lÃ¶ a Ifi centimes bedroeg en per stoomwagen 4quot;) a Ã¶ii centimes per ton. Ken spoorwegaanleg van Kegeeringswege vond algenieene afkeuring. Men meende de gelden van 's liijks schatkist meer bizonder ten behoeve van een stand te verstrekken, hetgeen onbillijk was. Voor zooverre spoorwegen nuttig en niet onschadelijk werden geacht, wilde men den boiiw en de exploitatie er van, onder zekere waarborgen ten behoeve van den staat, aan particulieren overlaten. lt; lok in Rusland, Oostenrijk, Dnitschlaiid, N'oord-Ainerica, waren spoorwegen door bizondere personen aangelegd. In Hannover was het zelfs wettelijk verordend;

alleen in Bclgii' waren die van rijkswege gebouwd en ge-oxploiti'erd. 1 r nu liad de exploitatie slechts 4quot;/Â« opKe-liracltt, terwijl in landen waar partienlieren zieli \aii die taak kweten, zij veol winstgevender bleek te zijn.

l^ij de staatslieden van dien lijd, bestond omtrent den aanleg en de exploitatie van spoorwegen, nog geen syste-inatisrbe overtuiging. Henc nieuwe niaatseliappelijke krarhl had zich baan gebroken. Wal zou er van worden? lgt;al wist nieinand en bevroedden weinigen. Hieromtrent bestond echter meer eeustemniighcid, dat als locaalvervoermiddol tusschen zekere druk bezochte steden, een spoorwegdienst bruikbaar koude zijn. (leen wonder dal in deze orde van denkbeelden voor het systeem van staatsbanen en staatsexploitatie aanvankelijk geen plaats was. Hier te lande bestond daarvoor ook geen bizondere aanleiding. De natuurlijke gang van zaken bracht mede, dat men het middel van concessie aan particulieren te baat nam. Al had de concessionaris ook geen tinantieele hulp noodig, hij behoefde de wet voor de onteigening, terwijl toezicht van Rijkswege in het belang van veiligheid en orde onmisbaar waren.

Toen den 2^lt;lcn April bs;}8, het wetsvoorstel in openbare behandeling werd gebracht, stond geen enkel spreker op om het liegeeringsontwerp te verdedigen. Ook de minister van FinanciÃ«n was zwak in zijne wederleggingeu. De door hem aangevoerde argumenten waren hoofdzakelijk die, welke reeds in de Memorie van Toelichting waren ontvouwd, en hoewel persoonlijk overtuigd van het, belang eeuer spoorwegverbinding voor den handel met Duitscldand, naast de reeds bestaande waterwegen, vond hij bij de stemming

.slcdils cfii lid, dal in zijn gcvnclt'ii (licnaan^aandi' (lockic, Vroos vour vcrjjlaatsing van den handel, zucht om nog eens nadere ondervinding op te doen en financieelo bezwaren, deden het \velsont\ver|i met 4() teg(^n 2 stonunen vallen.

Toen het bericht van het kamervotmn te Amsterdam bekend werd, was de teleurstelling daardoor teweeggebi'acht, zeergroot. \'an verschillende kanten, niet bet minst door â¢ Ie Kamer van l\iio|ihaiidel en lahrieken te dier stede, werden bij don Koning adressen ingediend om op het tot stand komen van do verbinding van Amsterdam met den Uhijn, door middel van een spoorweg, nadrnkkelijk aan te dringen. Kort voor de indiening van het wetsontwerp aan de Kamer, had de Koning een bezoek gebracht aan de hoofdstad en was door gesprekken met verschillende personen, in zijn niecning daarover zeer versterkt. N'a kort beraad gaf de Koning, aan den aandrang die zoo geheel met zijn eigen overtuiging overeenkwam, gehoor, door de uitvaardiging van het Besluit van .quot;]() April l.s.'is, waarbij âoverwegende âdat de aanleg van een ijzeren spoorweg naar den Rhijn, âbevorderlijk kan zijn aan hel algemeen welzijn en in't bijzonder aan de belangen van den handel, en weiischende âte voldoen aan het verlangen hetwelk Ons, dienaangaande, âbij Ons verblijf in de hoofdstad, nader is te kennen gegevenquot; werd bepaald, dat onder directie van het Dep', van Hinnen-landsche Zaken en overeenkomstig de vast te stellen plannen, een ijzeren spoorweg zou worden aangelegd van Amslerdam over l trecht naar Arnhem, welke laler zou kunnen worden uitgebreid door een zijtak van Rotterdam naar Utrecht en eeno verlenging van Arnhem tot de Pruissische grenzen

I )aarto(' zou fcnc ^rldlccmiif,' wdnlcn gi'opciid van ⁽.i mil linen a 4^I/_Ã%, welke o|) nader to bcpa'cn \viJ/,lt; zou worden geplaatst, met do hopallug, dat voor zoover de inkomsten van den weg, na aftrek van de kosten van otidorlinud der werken, mociiten iilijken ontoereikend te zijn tot betaling van bovengemolden interest, daarin van's Konings wege uit zijne bizondero fondsen zon worden voorzien wordende deze interest van zijnentwege gewaarborgd. Kindelijk werd in Art. 7 van bovengeuooiiKl Itoshiit bepaald, dat lietgeen van de zuivere inkomsten, na aftrek van de kosten van onderhoud, van de interesten en van de teruggave van betgoen krachtens den waarborg in Art. (i aan interesten mocht zijn iietaald, mocht overblijven, zou worden aangewend voor aan de 01)ligatiehonders gelijkelijk naar evenredigheid van ieders aandeel en voor de andere V, deelen lot aflossing bij openbare loting van zoovele ObligatiÃ«n van deze geldleoning niet een premie van 4quot;,, boven het kapitaal, als tot dien koers zou kunnen worden uitgetrokken, ten einde daarna dadelijk tot vermindering van de hoofdschuld der geldleenin^ te worden vernietigd.

(quot;â root en rechtmatig was de geestdrift door voormeld besluit, inzonderbeid bij den Handel van Amsterdam teweeggebracht, zoo als o. a. daaruit bleek, dat toon de leening bij inschrijving werd aangeboden, de (tbligatiÃ«n ver boven pari werden geplaatst (11.quot;)%). Het zou echter nog vele jaren duren, alvorens het groote nut der spoorwegen hier te lande naar waarde zou worden geschat. Wel was de leening niet 's Konings garantie, onder gunstige auspiciÃ«n geplaatst, doch de opgewonden stemming daarover was

sloclits van kurtcn duur. .Spoedig hoorde mon howcrou, dat oen doel van de opbrengst der leening was gebezigd voor andere doeleinden, dan waarvoor die was uitgesehre-ven hetgeen de ontmoediging van lieverlede grooter maakte. De houders der Obligatien i)ogrepen, dat zij onder die omstandigheden op niets meer dan de gewaarborgde renten konden rekenen, terwijl bovendien de vrees algemeen werd gekoesterd, dat do opbrengst van de leening onvoldoende zou zijn tot voltooijing van de uehoelo lijn, in verband met de omstandigheid, dat in het Koninklijk Besluit van 1888 hoegenaamd geen sprake was geweest van liet voorzien in de behoefte aan materieel, iets waarop aanvankelijk nieinand had gelet. lgt;e leestelijke opening van den Spoorweg Amsterdam l'trecht , welke den ()^,lcnMei IMo plaats had, kon de ongunstige stemming niet wijzigen. De opbrengst der exploitatie stelde aanvankelijk aller verwachting te leur, zoodat het algemeen wantrouwen meer en meer toenam. lgt;c Regeering begreep aan zulk een bedroevendeii staat van zaken een einde te moeten maken, waartoe den 22^s,cn October 18-14 de benoeming eener staatscommissie strekte, ten einde de Regeering voor te lichten wat haar in dergelijke omstandigheden te doen stond. In die staatscommissie hadden zitting de Burgemeesters van Amsterdam, Kotterdam en Arnhem, eenige hooggeplaatste rechtsgeleerden, kooplieden en de 1 [oordingenieur K, W. ('oskad, terwijl de advocaat Mr. S. 1'. I.ii'man als Secretaris daaraan werd toegevoegd. Hel uitgewerkte en hoogst helangrijke rapport door den Secretaris opgemaakt, werd in den aanvang van 1840 uitgebracht

en oponlmar gemaakt. Hot maakte ile'stijd.s groote si'iisalie, I lee Is wijl daardoor veel goeds bekend werd, deels omdat veel aan 't lieht werd gebraeht, wal tot dusverre duister was. De Commissie was van oordeel dat de staat, zoowel de voltooiing van den spoorweg met de noodige vertakkingen Rotterdam en l'rnissiselie grenzen, als ook de exploitatie dier lijnen, geheel voor eigen rekening moest nemen: maar dat liijaldien daartegen onverhoopt bezwaren hestondon, een en ander op nader overeen te komen voorwaarden, aan den particulieren oiuiorneiningsgeest moest worden overgelaten. De heschonwingen in dat rapport uiteengezet hebhen blijkbaar geleid tot onderhandeliiigen, tussehen den toenmaligen Minister van Binnenlandsche Zaken en eenige invloedrijke binnen en buitenlandsehe geldschieters, welke tot resultaat lu'bbeu gehad, de bekende overeenkomst van den Di¹'¹'quot; Mei hS-tÃ¶, waarbij de e.\|)loitatie van den ilooi' hen te voltooien Khijn-Spoorweg tot l'ltquot;. December ISltS, onder tal van bedingen aan de daarbij genoemde 7 Concessionarissen werd overgedragen. Deze waren: 10. .1. Kntiio-vi-:n A: Co., (iownii Xi'i'iii;\vs Co., Thomas Wii,son A: Zn., Fma). Hkki'/i'Ts, \\'. .1. ('nai'i.in, M. I'zna.i.i en ('. Dkvaix.

De Concessionarissen verbinden zich tegenover de koninklijke erven van Wii.i.km I, tot het gestand doen van alle geldelijke verplichtiiigeii uit het besluit van ;iO April ls;is, s'oor die Krven voortspruitende. Tegeuo\'er die \'erplichtiiig wordt aan hen overgedragen het recht van exploitatie der lijn Amsterdam Arnhem, in den staat waarin zij tijdens

do overgiftc zich bevond, mot inbegrip van al hot matoriool on allo daaraan ot' daartoe bohoorendo activiteiten niets uitgezondord.

N'ncirts wonl bedongen lt;l:it van di'lijn.Inihnii alzondorlijlv book zon gohomlon wordon, zoolang totdat do obligation van do geldleening a !â¢ millioen gehool zouden zijn afgelost, terwijl oen door den Koning te benoemen Commissaris vÃ³Ã³r de vaslstelling van de balans, van de boeken en bescheiden in/,age zou nemen, ten einde voor de belangen en rechten van de houders dier ObligatiÃ«n te waken (art. I -17) ')â¢

Aan de Concessionarissen werd bovendien Concessie verleend voor den aanleg en de exploitatie van:

1quot;. eene verbinding van den Rlnjnspoor met het Entre-pÃ³tdok te Amsterdam, daaronder begrepen het maken van eene kade of' loswal aan den nieuwen vaart aldaar;

2quot;. de uitbreiding en voltooijin^ van den weg van Arnhem in de richting van Emmerik tot de Prnissischo grenzen;

Mquot;, een zijtak uitgaande van het Station te Utrecht langs (louda tot Rotterdam met twee vertakkingen nabij laatst-genoemde Stad, de eene leidende naar de rivier de Maas de andere leidende tot nahij het Station van de I lollandsehe IJzeren Spoorweg Maatscliappij (art. !â¢). De termijn voor de daarstelling, de voltooiing en het in exploitatie brengen der Spoorwegen wordt bepaald voor de sub I bedoelde verlenging, op 2 jaren, voor de sub. 2 en ;! bedoelde verlenging, op :i jaren, te rekenen van den datum dezerover-

¹ I)c conccssic is te vinden in; âWellen, dccrecten, beslniten en traclaten op den Waterstant in Nederland door J. 1', Hoogaakd.quot; 1850. bi. 530.

ociikonist. \ oor de laatste zou echter de termijn ingaan nadat de aansluit ing niet Pniissen delinit iet'zou zijn gortfgoid.

I'e verlei'iuie ( oiicessie werd door ('olu'essionarissen in eene naainloo/.e x'ennoolse.liap ingeliraclit, welke bi' acte \an â¢ ! .lull Jlt;s4.) ten overstaan \ an den Notaris Air. .1. ('hommki,in te Anisterdain werd verleden. (Â»|i deze inaatsclia]i|iij gingen mitsdien alle rechten en verplichtingen der Concessionarissen over. lieze zijn in iioot'dzaak onverandertl gebleven. Het kapitaal der Vennootschap werd daarbij vastgesteld op l'4 millioen gulden verdeeld in KMIOOO aandeelen van behoudens de bevoegdheid om dat kapitaal naar gelang der behoefte later te vergrooteu. Aanvankelijk werd op de aandeelen gestort /'iiti per aandeel. In den aanvang slaagde de nieuwe Maatschappij niet gelukkig met hare exploitatie. De opbrengsten waren zeer gering en nauwelijks voldoende om de renten der op haar rustende ()bligatieleening a !l millioen, te voldoen. Bij do aanvaarding der Concessie door de Maatschappij was de bouw van den weg reeds tot Arnhem voltooid. De opening der lijn Utrecht Arnhem liud den 10 Mei 1845 plaats gehad. Heeds dadelijk hield het bestuur zich onledig met het projecteeren der nieuwe verbindingen, haai' bij de Concessit' toegestaan. Zij was overtuigd van de juistheid der meening door de .Staatscommissie in baar verslag uitgedrukt, dat de lijn niet pro-ductiel kon zijn, zoolang zij nietdoor verbindingen binnen's-lands en aansluiting aan buiteiilandsche banen, als geheel voltooid kon worden beschouwd.

De nieuw opterichleii Hhijnspoorwe^ Maatschappij, voor een groot deel zaÃ¯neugesteld uit Kugelschc kajiitalisten,

werd door eigenbelang gedrongen, zoo spoedig mogelijk een aanvang te inaktn met de werken, haar liij de Concessie opgelegd, /no doende¹ zon haar aanzienlijk kapitaal zoo knrt mogelijk onvruchtbaar blijven en bestond de kans, door vermeerderde opbrengst, de interest betaling op de negotiatie van m m te dekken. Heeds in October l.S-bquot;) bood de Directie den minister van Binnenhuiclsche Zaken, volgens art. lu der Concessie, een plan aan van de afmetingen en de richting, welke de Spoorweg van t'trecht ovet'Couda naar Rotterdam zon nemen, om daar aan de llollandsche Maatschappij aan te sluiten. Wegens de vele bezwaren, door het Oemeeiitebestimr van Hotterdam tegen de geprojecteerde lijn ingebracht, omtrent het punt van aansluiting der beide maatschappijen, duurden de onderhandelingen tussdien die gemeente, den staat en de inaatschappij ongeveer 2 jaren. Voor de laatste was deze langzame gang van zaken zeer nadeelig. Men leefde nog onder de wet op de onteigeningen van 1S41. die bij gebreke van vrijwilligen afstand de verkrijging van tie noodige tt'ri'einen zeei'moeie-lijk maakte. Terwijl de Maatschappij daarmede bezig was

kwamen nieuwe moeielijkheden het bouwen daarvan verhinderen. Nevens de aansluiting met Hotterdam, had de inaatschappij zich evenzeer beijverd om eene spoedige aansluiting van Arnhem naar de l'rnissiche grenzen te bewerken. Krachtige medewerking tot bereiking van dat doel werd van wege de KÃ¶ln-Mindener Spoorweg Maatscliappij onder-vonden. Heeds in liet jaar 1S44 was haar Concessie verleend, om langs ()bei^-haiisen naar l'iimnerik een Spoorweg aan te

leggen in aansluiting met de llollamlsrlie hanen. De l'rnis-sisdu' Hegeering, hut belang cener liohoorlijkc aansluiting liesellende, sclicfii door eeue spoedige en gunstige regeling der zaak zeer gediend te zijn. In Februari 184(3 werd door de Ingenieurs van het l'ruissisclie en Nederlaiulselie (lou-vernement hel punt vastgesteld, waar de aansluiting aan de grenzen zou plaats hebben, liet Nederlandscbe (iouver-nement meende daarmede zijne taak te hebben volbraeht. (iednreiide IS maanden tnrli, werd vergeel's gewacht op eonig antwoord, te geven op eene uitnoodiging van de zijde der Pruissisciie liegeering aan haar gerielit, om ('nmrnissa-rissen te benoemen, ten einde over de aansluiting te onderhandelen. Toen eindelijk in IMT tot hel aanvangen vim onderhandelingen nopens de aansluiting dezerzijds werd overgegaan, vonden de Commissarissen die totdat oogmerk bij het Koninklijk besluit van (i .luni IMT voor het Neder-landsche Oouvernenient waren benoemd, te Berlijn een minder gereed oor en bleek het , dat de belangstelling van Pruissisciie zijde aanmerkelijk was vertlauwd. De reden hiervan was, dat inmiddels eene verbinding van Pruisen met de Belgische Spoorwegen was tot stand gekomen waardoor het belang van dien Staat om eene aansluiting met de Ncderlandsche havens te erlangen, op den achtergrond geschoven was. De voort vareiidheid door de Belgische Hegeering aan den dag gelegd, gunstig afstekende bij onze traagheid, heeft den Nederlaudschen handel eene zeer gevoelige schade toegebracht. .Nooit hebben wij ous, van den slag toen ontvangen, opgebeurd, fit Kngeland en Amerika vormde zich de stroom der goederen via Antwerpen naar

Duitschlaiul, Ni'di'iiiiiul /nu zeker reu aaiizifiilijk aaiulrel lu'blu'ii Ã¼iiangil, iiulit'ii liicr li' laiulr aausluitiii^i'ii met onze zct'havi'iis tijilig gereed waren geweest. Ue opuierking, dat tic bedding dit' de stroom van liet handels\^rerkeer eciiiuaal uei'int, zeiT imn'ielijk te verleggen is, iimgc niet nieuw zijn, hare juistheid wnrdt dotn^- de ervaring vonrtdurend bekiaehtigd.

De voorwaarden door Pruissen iiitusschen voor de aansluiting te Emmerik gesteld, werden allengs moeielijker te vervullen. Als conditio sine qua non, stelde men van die zijde de vernauwing van het .Spoor tusscben Amsterdam Arnhem, ten einde een doorloopend vorkeer tnsscben de l'ruissisehe en N'ederlandsehe haneu mogelijk te maken. De niaatschappij wilde daar aanvankelijk niet in treden. De onderhandelingen werden mitsdien afgebroken. Kerst den 18 Juli IM-M kwam bet verdrag tussehen de Neder-landsehe en Pruissiselie Regeering omtrent de aansluiting eindelijk tot stand. Dit werd gevolgd door eene overeenkomst tussehen den Staat en de Rhijnspoorweg Maatse.happij, krachtens welke de laatste eene rijksbijdrage van Ã©Ã©n mil-lioen gulden zou verkrijgen, in termijnen te betalen, ter vergoeding van de kosten voor het versmallen van het spoor tussehen Amsterdam en Arnhem en onder voorwaarde, dat zij alle op haar rustende verplichtingen daaruit, en int de acte van concessie voortvloeijendc, getrouwelijk zou nakomen. Bovendien werd baar een subsidie van / MliÃ¼OOÃ¼ toegekend, met bel doel om vergoeding te geven van renten voor kapitalen, gedurende Ã©Ã©n ol' twee jaren door de Maat-schappij te negocieeren. Dit laatste deed de Staat om het geschokte credict dei' .Maalschappij Ie sleunen.

De ojiwiing der lijn Anilieni âKinincrik, lt;'(ii gewichti^c gchcurtciiis in de gcscliicdcnis der M;iatscliiii)piJ, iiad plaats den bquot;) Fcliruari 1850, terwijl de opening van liet direct verkeer met Dnitschland van 20 Ortober l.S.^ti da^toekent.

Do iMaatschappij had zich hij de gesloten overeenkomst tevens verbonden, do lijn Utrecht llotterdam van smal spoor te voorzien. Zij kon daarmede toen een aanvang maken, zoodat ook die lijn den :!(Â» Juli ISÃ¶Ã¶ geopend werd. Intusschen was men het omtrent do plaatsing van liet station te Rotterdam nog niet eens geworden. Wel had in ]iS47 de Regeering daartoe een terrein aangewezen, doch ten gevolge van het tractaat van handel en scheepvaart in 1851 door Nederland met Prnissen gesloten, had zij de verplichting lt;ip zich genomen te Rotterdam een vrij Entrepot te stichten, hetwelk zoo nabij mogelijk den Spoorweg Utrecht âRotterdam zou geplaatst worden. De Regeering bestemde daartoe het gebouw der sedert dien tijd opgeheven Marinewerf, en met hel oog op het beschikbaar zijn van gronden, vroeger voor die werf gebezigd, verlangde zij eene wijziging in de bepaling omtrent de vestiging van het eindstation. Middelerwijl werd aan de Maas een voorloopig station gebouwd en het scheen der Maatschappij geen ernst te zijn, dat spoedig te verplaatsen. Van dat tijdstip heeft zij bijkans 20 jaar met den Staat over de aansluiting met den 1 lollandschen Spoorweg onderhandeld, (ieene middelen of pogingen werden onbeproefd gelaten door de zaak steeds op de lange baan te schuiven om van de nakoming dier verplichting ontslagen te worden.

/.ouden tol liet verleden behooren en plaats maken voor ren tijdperk van bloei en ontwikkeling. De lang telriuge-stelde aandeellionders, die eerst in het jaar 1851 een dividend kregen hetgeen tot in het jaar T.'.t van weinig bcteeke-nis bleef zouden ruimschoots vergoeding krijgen voorde geleden schade. L)e met veel zorg samengestelde jaarverslagen van dien tijd, wijzen voortdurend een beteren gang van zaken aan, die zoo niet dadelijk, toch voor de toekomst goede resultaten belool'de. Was het isolement waaronder de maatschappij gebukt ging, oorzaak dat van bare diensten in den aanvang slechts een zeer beperkt gebruik werd gemaakt de toenemende aansluiting aan binnen-rn bnitenlandsche banen zou den Hhijnspoorweg eene eervolle plaats in het Hurupeesche spoorwegnet doen innemen. Die toename van verkeer, deed de maatschappij wel in aanzien en omvang stijgen, doch tevens werd daardoor de kiem gelegd van een strijd en eene concurrentie tusschen den Khijnspoorweg en de maatschappijen die naast hem in

Omstreeks het jaar 1855 begon het spoorwegvraagstuk bier te lande meer de algemeene aandacht te trekken. Men begreep dat, wilde Nederland niet aan een internationaal isolement worden prijs gegeven, met de krachtige beweging in andere naburige staten op dit gebied waargenomen, i ik lest worden rekening gehouden. Daarbij kwamen de eischen

van het liiiiiinilainisdi verkeer, die zich met kJiimiiemlen iiailruk deden gelden, liet liidjierk der kindsheid onzer spuor-weginrichting zon tot het verliHlen beiiooren. Men hogon het veelzijdig gewicht van hot spoorwegwezen te begrijpen en in te zien dat het vraagstuk hetrellende den omvang en de inrichting er van meer behelsde, dan hel l'eit om een paar uur minder dan vroeger te behoeven, ter aflegging van den afstand tusschen twee centra van bevolking. Dooide eerste spoorweg pnlitie-wet van 180!) blijkt, dat de staat, daarvan bewust, zijne verhouding tegenover de iiiaatschap-pijen noodwendig wilde regelen, zich met belangrijke rechten wapende en gewichtige verplichtingen legde op de schouders der exploitanten. In tal van brochures en dagbladartikelen werd (ie wenschelijkiieid betoogd om zoowel de Noorderals de ZuiderprovinciÃ«n van het Hijk aan het Kuropeesche Spoorwegnet te verbinden. Inmiddels was in 1854 de lijn Antwerpen-Moerdijk geopend, zoodat langs die lijn eene directe comnumicatie met Brussel en Parijs in het leven trad. Aan juin vragen om concessie ontbrak het der Regee-ring niet. Sominigen vroegen daarbij subsidie in geld, anderen een onbepaalden waarborg van renten weer anderen een waarborg van renten under zekere voorwaarden.

De depreciatie van spoorwegl'ondsen op de Londensche beurs ') en de groote speculatiÃ«n die daarin hadden plaats

liÂ» l'.ngcland was de corsle spoorweg van Liverpool naai Manchester reet Is op liel i-inde van IhlU) ^copciui. Aanvankelijk ^ing men langzaam en nn t ^(?-inaligdheid voort, lij] hd Parlement, vooral in het Hooier Huis, waarin de grondeigendom zoowi'! te /eggrn heeft, vonden Â«It- aanvragen om eoneessic geen gunstig gehoor. Dit veranderde in ISMCÂ» nadat dc grondei^'naars geleerd

^'cluul, iiiaakli'ii de Hcgerrin^ huiverig, rcno keuze te doen onder de lairijko aanvragen die gedaan werden.

In betrekkelijk korten tijd waren de toestanden geiieel gewijzigd. Werd in 1 s;-]lt;s liet spoorwegvraagstuk door den Koning en zijne Regeering aan de orde gesteld - het vond toen, zooals wij hierhoven gezien hebben, bij de wetgevende macht een ongunstig onthaal. Thans echter blies de wind niet meer uit Ã©Ã©n enkelen hoek. De pers wijdde aan het onderwerp veelvuldige en veelsoortige beschouwingen. Ook de Staten-Oeneraal namen het spoonvegbelang ter harteen waren als zij op krachtig handelen aandrongen, in deze, het orgaan eencr veldwinnende publieke overtuiging. De vrucht daarvan openbaarde zich in de zitting 1^quot;)7 '58. Door het initiatief' van van 1 Ine veil, van Thorhecke en door de scherpzinnige adviezen van den wakkeren Storm van 's (iravesande later geroepen een zoo werkzaam aandeel te nemen in de regeling en uitvoering onzer spoor weg i n-

hadden.dat zij hun goed tot hoogen, tot ovormntinen prijs, aan de concossionaiisseii vfrkoo|H n konden. In dal jaar verleende het Parlement in Wne zitting, concession viKir nagenoeg IfiOÃ¼ kilometers; Ã©i'n vierde meer dan waarvoor concessie verleend was in de laatste jaren te samen. Daardoor ontstond op hel gebied van handel en nijverheid eene koortsachtige hewegiiiK, die op de heins hare werking deed gevoelen en de siMiorwcgindnstrie gedureixle eonige jaren lielemmerde. Men was daarvan allengs lickomcn, toen hel Parlement van 1H43âlÃ¼ weder in dezelfde feil verviel. In het laatste jaar alleen werd machligin(gt; verleend lot hel aanleggen van 4 A 5000 kilometers spoorweg meer, dan in allo vorige jaren te samen.

Toen barste eene crisis los, grooler en verderfelijker dan die in IHIICt; eene crisis die dc spoorwegnijverheid nog 10 jaren later drukte.

In Amerika /ag men in ISHCi, onder dezelfde omstandigheden, ongeveer hetzelfde plaats hebben, als in Kngrlaiul.

dustrio is de iiidioiiing \aii cru wclsvoonlniclil tot den aanleg van spoorwegen zeer liespoedigd. De vraag ovenwH of men den aanleg van staatswege zou doen plaats helihen, ol' wel dien van particulieren zou ondersteunen, liecl't vele en belangrijke tlehatten in de Kaniers der iStaten-deiieraai nitigelokt, he staatkundige partijseliaiipen maakten er zich meester van, ten einde, naar gelang van liet antwoord door do besturende ilinisters daarop gegeven, de kabinetten aan liet roer, te bestrijden ol' te steunen. Den Minister van Hall is liet gelukt, liet prineipiecle beginsel van Staatsaanleg te doen zegevieren. De in onze geschiedenis beroemd geworden wet van 18 Augustus 1860 (St. 40), wier volledige invoering ons twintig jaren zoude bezig houden en tengevolge waarvan de maatschappelijke huisliouding des lands onmiskenbaar is vervormd, gewijzigd en ontwikkeld, kwam tot stand. Wie onze oeconomische en staatkundige litteratuur met eenu belangrijke studie wil verrijken, wijde aan de wording, uitvoering en gevolgen dezer wet, eene hizondere historische en critische beschouwing, die wij, als liggende huiten uns bestek, thans ter zijde stellen. W ij bepaH'ii ons bij de aanwijzing van die verbindingen welke op den bloei en de ontwikkeling van de Hhijnspoorweg M'i van invloed zijn geweest. Daartoe behooren inzondeiiieid de aansluitingen van de Staatss].....rwegen met Duitschland te Salzber-

gen '), te Venlo en te (ironau, benevens de aansluitingen te Rotterdam (Delltsche poort) en te rtrecht (Malie-

tot l'.xpt. van Staatsspoorwegen beheerd, in gevolge overeenkomst van lil Juni 1664 met de Alinelo-Salzbergen spoorweg Mij.

Met staatsspoorwegnet door liestuurders eenor naain-looze vennootschap hehoerd, zou het Noorden met heb Zuiden des lands verbinden. Door zijne aansluitingen aan de ht'staande spoorwegmaatschappijen zijn ook deze, naar gi'lang de ontworpen lijnen in exploitatie kwamen, in de natuurlijke toename van het goederen en personen verkeer gaan deeleii. De bloei van den Hhijnspoonveg dagteekent ook ongeveer van dien tijd. Zag de maatschappij eonerzijds den hinuenlandschen handel toenemen en haar voordeelen aanbrengen, anderzijds begon, door de aansluitingen te Zevenaar i'ii Knimerik aan de Duitsche spoorwegen, zich een rechtstreeksch vervoer te ontwikkelen over de Nederlandsche havens, dat ilen Rhijnspoorweg zeer ten goede is gekomen. In niet geringe mate heeft daartoe bygedragen do bijeenkomst der Vereeniging van Duitsche spoorweg direction, welke in den znmer van 18(32 te Amsterdam plaats had, die het zegel gedrukt heeft op het besluit om den Rhijnspoorweg in dien machtigen spoorweghond optenemen. De weg werd haar daardoor gebaand tot het verkeer met Zuid-Duitschlaiul en Oostenrijk. De afscliatting van den rijksaccijns op hrandstotl'en in Maart ISfi-t, heeft aan het kolenvervoer eene groote nitbreiding ge^f-ven. De opening in datzelfde jaar van een stoombootdiiaist tusschen Rotterdam en London via 1 larwich, in aansluiting met de Great Eastern Railway lt;'y, legde den grondslag van het vervoer op ingeland en heeft een druk transito vervoer van Knge-land naar Dnitschland vic-e versa in liet leven geroepen.

VorsrlicuU'ric jnrcn licd'l de l^liiJiis|ioiir\vrlt;4 Mij de vniclitrii van dat tooiu'iiicndc vervoer genoten. Naai' gelang eeliter de wet van ISliO liare voltnoiing naderde, traden nieuwe verkeerswegen in het strijdperk om een deel van het vit-voer te erlangen. Tengevolge van de aanfluiting van den .Staatsspoorweg aan den Iiollandsclien weg te Hotterdain, leed liet personen verkeer van Ainsterdam naar BelgiÃ« eene groote se.hade, doordien aan de direete aansluiting met den Hollamtschen weg do voorkeur werd gegeven. Door de geregelde stoomvaartilieiisl van de Maatschappij Zeeland, in aansluiting niet den Staatsspoorweg, Ylissingen-Venlo, werd liet vervoer naar Engeland langs den Hliijnspourweg zeer benadeeld. Do opening van den Ooster spoorweg en zijne aansluitingen te l'trerht (Maliebaan) en te Winterswijk, boden het goederenvervoer een nieuwen weg naar Amsterdam, terwijl tie lijn Venlo-Rotterdam den Hliijn-spoorweg niet minder afbreuk deed, niet 't oog op het vervoer naar Duitsriiland. De uitbreiding, die liet Duitsehe spoorwegnet onderging, werkte de reelitstreeksche verkeei'en en internationale verbindingen wel is waar in de hand, maar opende tevens tnssehen de Xederlandsehe spoorwi'g-maatschappijen eene se-lierpe cuiicurrentie, als direct gevolg waarvan, de vraclitprij/.eii aanzienlijk daalden. Nevens den strijd dien de Xederlandsehe maatsidiappijeu ondi'i'ling \'oer-den, hadden zij weerstand te bieden aan eene sterke con-eurrontic van de biiitenlandsche havens. Wij doelen hier inzoiulerlioid op den strijd, welke bestond t ussc.hen Duilsch-land, Nederland en Helgii', met betrekking tot de havens, werwaarts ieder der staten liet goederenverkeer wilde leiden.

lUiitschland vooral strcctiie naar L't'iKÂ» inrichting van dille-ri'iiticelc tarieven, die aan het vervoer naar zijne Oostzee-havens, in niet geringe mate ten goede kwam. BelgiÃ« deed hetzelfde met betrekking tot Antwerpen, terwijl onze

aandeelrn in de rechtstreeksehe prijzen, hare naar onze havens leidende hanen, trachtten te beschermen.

Ziet men op velerlei gronden, in de eerste plaats als gevolg van de toegenomen concurrentie, het spoorwegwezen in de verschillende Europeesche Staten zij het ook naar verschillende â toch naar vaste stelsels exploiteeren '),

') In Italic zijn de s|gt;oorwcgcn door particulieren yebouwil en later door den Staal overgenomen. In den loop van dit jaar is door de wetgevende macht in dat Kijk, een wetsvoorstel aangenomen, waarbij het geheele spoorwegnet aan twee maatschappijen verpaeht wordt. liet Ã©Ã©ne, het Adriatische net, ziil gepacht worden door de tegenwoordige Zuid-Italiaansehe spoorwcginaatsehajgt;pij, het tweede, het Middellandsche zeenet, zal door een consortium van kapitalisten beheerd worden, die met het Gouvt een contract van exploitatie gesloten hebben. In l'ruissen werd de particuliere ondernemingsgeest voor den bouw van spoorwegen aangewakkerd door den kabinetsorder van 1 H Il' , waarbij een minimum van rente gegarandeerd werd aan nieuw op te richten spoorwegen. In 1871) zijn de inecste spoorbanen door den Staat genaast en worden door hemzelven geÃ«xploiteerd. In Helgic is ook het systeem van staatseigendom en exploitatie gehuldigd. Nadat men van 181U)â 1842 in Frankrijk, verschillende kleine concessien bad verleend, werd aldaar in 1842 de zoogenaamde groote s|x)orwegweL aangenomen, waarbij verdeeling van de taak tusschen het Gouvernement en de particuliere nijverheid, als hoofdbeginsel werd gesteld ; eene verdeeling zoo geregeld, dat de Kegeering zich het leveren van terrein en van de aard en kunstwerken voorbehield, en aan de particuliere nijverheid enkel de aanschaffing van rails en materieel overliet, liet te exploiteeren net is verdeeld tusschen ft groote maatschappijen, die ieder Parijs als uitgangspunt nemende, zich in verschillende richtingen naar de zeehavens bewegen. Frankrijk is hel eenige land, waar van den aanvang af, c ene zeer juiste en verstandige spoor-

Nederland inaakt tot nji den hiiidigcn dn^ in ilii opzicht eciu! geheel eenige uitzondering. Het is niet meer oene gezonde i'oncnrientio, die tusseiien de drie nKuitsciiiijipiJen hier te lande bestaat het is een strijd op leven en dood. J)ie toestand toch bevredigt niemand, zooals de Rhijnspoorweg maatscliappij in haar laatste vorslag bladz. 10 zegt: âliet âpubliek wordt meer dupe van de ennenrrentie, dan dat het âvoordfM-lon trekt uit de wijze waarop zij wordt gedreven, âen do spoorwegondernemingon zien zich genoodzaakt hierbij âverliezen te lijden, die de krachten ontzenuwen, welke da-âgelijks meer en meer van haar worden gevorderd, om den âhandel te steunen, tegenover de steeds toenemende concur-âlentic met het Buitenland.' In de jaarverslagen trachten de maatschappijen elkaar steeds de schuld van dezen stand van zaken toe te werpen. De Hhijnspoorweg -M') vooral is

wij; politiek ^'cvol^ii igt;, In il^ laatste jaren echter !ijn in dat land wetten lot stand fjcliraeht, waarbij, uitsluitend terwille van den Kepublikijnselien re_Beerin|.s-\tÂ»iin, de aanleg van staatswege is verordend van knstKarc en weinigproduetieve lijnen. Met de /es maatschappijen /ijn ten vorigen jarc nieuwe overeenkomsten gesloten cn gewijzigde voorwaarden bedongen. In lOngelaml bestaat ops|gt;oorweg-gebied de vrije concurrentie Ken zeer uitgebreid net is door particulieren aldaar tot stand gebracht. Veel paralel lijnen zijn daardoor gelwmvd, waarvan de aanzienlijke kapitalen op eene voor den handel nuttiger wij/c hadden kunnen gcluvigd worden. Door de couciirrentie gedreven i- men er toe overgegaan, verschillende hoofdlijnen met een groot aantal locaalbnncn te amalgamceren, w aardoor het aantal exploiteercnde maatschappijen aanmerkelijk is verminderd. Volgens den âKconomist ' (Augustus IKSa) bedroeg bet aantal engelsche mijlen spoorweg op ulto. December 18H4 in Kngeland in exploitatie, lSSfi4, waarin een kapitaal is belegd van i'801, (IU,H07.

In geheel Muropa waren volgens het Journal OtÃ¯uiel op ulto. December 1H84 18W33t kilometers in cxploiialic.

daarin /.('er ver. Zij hoschouwt hare zuster iiiaatscliapiiijcii niet als concurreen'iide vennootsciiappen, maar zij ziel in haar vijandelijke krachten, die geen middelen sparen, om haren ondergang te verzekeren. Zij bezigt daarbij spreekwijzen en termen, die, gold het een slagveld, beter gekozen schenen, dan waar eene spoorwegdirectie aan het woord is, en de belangen haar toevertrouwd, met kalm overleg wikt en weegt. Wie toch de navolgende zinsnede leest: âOm in-âmiddels te voorkomen dat er door de coalitie lires werd âgeschoten in de linie van defensie, was het noodig zich âte verzekerenquot; ') enz., zou veeleer meenen een fragment uit eene krijgsgeschiedenis, dan uit een spoorwegverslag te lezen.

liet valt inmiddels niet te loochenen dat do algeineene stand van zaken ten onzent met betrekking tot do spoorweginrichting ontstaan, weinig aantrekkelijkheid bezit en duurzaam wellicht moeilijk bestaanbaar zal blijken te zijn. De beste maehine zelfs is tegen te groote krachtsinspanning niet bestand. Betreurenswaardig is het, dat niet in vroegere jaren, toen wij nog in de periode van wordingen opbouw verkeerden, onder onze Staats- en Hewiiulsmanuen, vooruitziende en organiseerende geesten hebben gezeteld, die zich geroepen achtten, een systematisch geheel ten aanzien van dit zoo veel omvattend vraagstuk te ontwerpen en met redenen omkleed in 'I licht te stellen. T)oor de ver-scliillende wetten heeft men wel spoorwegen hier te lande gekregen, maar een spoorwegnet dat op geen enkel politiek

of oommw.iool stelsel gcbiisecril was. (leen wondor ochtor, dal het aan iiicl velen is gegevon, de eisdien door gi'OOfc staats en inaalschappelijk'e iielangeii gesteld, vooraf te doorzien en voor de toekomst te regelen. Ihiarhij mag liij, die een voergeslaelit ol' nog levende bestiinrslieden veroordeelt, niet vergeten niet de omstandiglieden fe rekenen. Deze gaven ten opzichte van spoorwegbouw en exploitatie aanleiding tot particele voorziening, naar gelang van ontstane wcnselien, belioetfi n en aanbiedingen. '1 Is waar, deze laatste hadden geplaatst tegenover een systtMiiafisch P'ioi daarvoor moeten wijken of daaraan oiidergescbikf worden. Maar bij ontstentenis daarvan, is hot allezins verklaarbaar, (hit concessieii werden verleend als die van l t recht - Ka nipen (Centraal) en die van Ainslerdam-Zntphen (Ooster), \:iii Hoxtel-\\ ezel, van heiden-Woerden, van Xij-nngen-1 ilhnrg en anderen. \'oor het tot stand komen toch van de meeste dier lijnen waren gegronde redenen aan te voeren. Xog np dit oogenhlik woi'dt over het bestaan dier \ et bindingen op zieh zelve, over de twee eerstgenoemden althans, door niemand getreurd. Nieftemin leerde de ondervinding dat zi j do ('osteispoorweg uitgezonderd slechte linantieele gevolgen hadden, tot verlies van nationaal kapi-''^,a' leidden en voor zelfstandige onderneiningen in mededinging niet andere exploiteerenden, ongeschikt waren. In Kngeland heeft de Staat en dit lag geheel in den geest dei hritsche denkwijze en gewoonte zich van inmenging in de spoolquot; vegindnstrie onthouden en haar aan den particulieren ondernemingsgeest overgelaten; maar in dat land wees de drang der beweging den goeden weg van zelve aan.

Do klcinciv niantscliappijcii lichhcii zich ovt'rgcydvi'ii aan de strrktav, terwijl deze laatste op concurreerendo lijnen geineeiic zaak lusbhen gemaakt.

Iloeveel eerbied ik ook lieblie voor de leden der Tweede Kamer Coinmissie, ten wier overstaan de eiKpuMe over den sjjoorwegdienst hier te lande plaats vond,') met de door hen gefbnmileerde conclusie, waarin de wenschelijkheid van hel voortbestaan der drie groote inaatschappijen, met instandhouding van onbeperkte concurrentie wordt uitgesproken, kau ik mij niet vereenigen. De verkregen ervaring schijnt haar niet te rechtvaardigen. De tijden zijn voorbij, waarin aan onbeperkte mededinging op schier ieder terrein van maatschappelijke werkzaamheid, de kracht van een panacee werd toegekend. Grondige waarneming van den omvang van vele onzer hedeiuiaagsche handels en industrieele inrichtingen en den invloed door haar uitgeoefend, van de groote spoorwegmaatschappijen inzouderheid leerde, dat de Overheid met betrachting van den verouderden regel âlaisser faire, laisser passer,quot; niet kan volstaan. Wij hebben hierbij niet het oog op de aan het Htaatsgezag eigenaardig toekmnende policiezorg, maar op de vraag in hoeverre onbeperkte mededinging door nieuwe, tegen bestaande maatschappijen en tusschen haar onderling, is toe te laten in het publiek belang. De ondervinding, antwoord gevende op die vraag, loerde meer en meer, dat men ondenverpelijk niet te doen heeft met neringen, bedrijven en zaken van zuiver particulieren aard die, aan de burgerlijke wet gebonden, voor het

ovorige con eigon sfeer van beweging liehbon en door het staatsgezag ongemoeid worden gelaten. Neen, liet geldt liior veel omval lende ondernemingen haar dienst doende onder loeziclit der Overheid; in liet levon geroejien en gedreven door de kracht van aanzienlijke kapitalen die, gesplitst in aandeelen en sclinldhrieven, het bestondig voorwffrp zijn van handel in den vorm van beurswaarden; werkzaam meteen getal beambten, bedienden on arbeiders, hetwelk een halve eeuw geleden een fantastisch cijfer zou zijn geweest; belast eindelijk met de dagelijksche uitvoering eener taak, waarbij het verkeer met al zijne vertakkingen is betrokken. Wie ziet niet in, dat de kwijning en val van dergelijke lichamen ccne maatschappelijke stoornis zouden scheppen, waarvan a priori het treurige beeld niet kan worden geteekend?

dividenden en tantiÃ¨mes te doen toekomen, maar uil een oogpunt van /nihlici- Iwlan;/ kan de staatszorg in deze tot toezicht en handeling worden geroejien. Voorschriften aan te geven, in welken zin zij regels zal hebben te stellen, schijnt ondoenlijk. Immers met de zich voordoende omstandigheden zal moeten worden te rade gegaan, wat te doen en hoeverre te gaan met de beperking eener onbelemmerde vrijheid en mededinging, opdat de bronnen van bloei en leven voor groote ondernemingen niet worden versperd.

Hier te lande hebben deze beschouwingen, hoewel door het verkeer der jongst verloopen MO jaren bevestigd, weinig ingang gevonden. Op de oorzaak er van werd reeds gewezen. De Wetgevende macht maakte wel is waar spoorwegen en onteigeningswet ten maar ze ....... bet zonder te bon-

wen dp cone wclgfwiktc overtuiging oiutrciil de vcrplicii-tingÂ»'!) op ilt'ii Staat rusteiulc, in het belang iUt vorbiiulingcii \ aii de liooUizetfls van iuuulcl en nijverheid met liuitcnland en iiavens. Terwijl de eene hand hanen en kunstwerken vervaardigde, zells in stille uitlioeken des lands, teekeiule de andere coiuessien aan particuliere personen tor voorziening in img opene vakken en niet vervulde comhinatien.

De Uhijnspoorweg M'i. heeft vele jareu krachtig weerstand geboden aan den tocueinenden strijd. Het sciieen aanvankelijk dat in stede die inspanning haar schaadde, zij daarbij baat vond. Zij werd eene machtige onderneinlug, waarmede ile llegeering rekening had te honden. Eene vriendschappelijke verhouding heelt echter tussc.hon beide nooit bestaan. Steeds in verzet, altijd beproevende zich van de opgelegde verbintenissen te ontslaan en een politiek voerende van loven en bieden, ontbrak voortdurend afdoende z.aiuenwer-kin;,'. Zoo zien wij de maatschappij, niettegenstaande een arrest van het liet van Xoord-llolliind haar tot eene uau-sluiting aan ilen llollaudschen weg te Rotterdam in ISHH veroordeehl had, een jaar later met de Regeering eene transactie sluiten, waarbij zij toezegt de lijn (iouda-'s Huge te bouwen, op voorwaarde dat de aansluiting eerst tot stand zuil komen, wanneer de lijn llotterdam-Dordt , van den Staatsspoorweg, voor het publiek zou geopend worden. Later in 187quot;) weet zij zich van de op zich genomen verplichting geheel te ontdoen dooi* het tot stand komen van de lijn I ,eiden-Woerden toeteze^gen, waarvoor concessie was gevraagd door de lleeren de Bordes en Baron Sloet. l)e Maatschappij was toen in de dagen van haar hoogst en bloei

Zij scliccii opiicnuarlitig en al hare wciisulicn hcvrcdi^l te zii'ii. N irt t cgciist aam li â /i j (â (â iiiTzi jds door den .Staalspoor-weg. anderzijds door den Oosterspoiirweg werd ingesloten, zag zij liet vervoer jaarlijks toeni'ineii iiare inkomsten rekening stijgen en de dividenden tot 7, 8 ja Ã¼% kliimncii. Zij geleek op een jiarvenn die, zijne schatten voortdurend ziende vei meerderen, meent, dat niets hem meer in den weg staal , om tot alles in staat te zijn. En evenals het dergelijke lieden maar al te zeer te beurt valt, zou ook de Maatschappij ontwaren âqu'on n'a pas besoin de tomber de tres haut, pour tomber trÃ©s bas.quot; Het gelukkige gesternte 'lat haar zoolang had beschenen, zou weldra voor haar zijn uitgedoofd.

\ ei schil lende oorzaken hebben daartoe meegewerkt. De toenemende kracht van den I lollaiuischen en Staatsspoorweg is dooi de directie van den Uhijnspoonveg belangrijk onderschat. Zij is altijd voortgegaan op den eenmaal door haar ingeslagen weg en aan de toen gevoerde politiek blijven vast klampen. Meeningen die voor 1870 juist waren, konden dikweit na dien tijd, niet meer als zoodanig gelden, liet vroeger beperkt spoorwegverkeer van Nederland had allengs een zeer belangrijken omvang verkregen. Toen de Rhijnspoor MÃ¼

verkeer, beoogde de If oil. spoor Mu nog slechts lokaal vervoer tusschen Rotterdam en Amsterdam en was de Exploitatie M'i do kinderschoenen nog niet ontwassen. De Directie het oog sluitende voor de nieuwe Spoorwegkaart. vol-Imidde bij de oude routine. Aan betrachting van den ook op haar gebied geldenden regel â{JoUVerner c'est prÃ©voir,quot;

schijnt nii't veel te zijn gedacht. Had zij do gevolgen overwogen, voortvloeiende nit het tot stand komen der verleende eoiK'essien en dei' twee staatspodrwegwetten , door de Wetgevende Macht goedgekeurd, dan had zij die door tijdige maatregelen, althans gedeeltelijk kunnen voorkomen. Hone uitlating zooals die, welke wij op pag. 14 van hot jongste jaarverslag vinden, had dan achterwege kunnen blijven. Wij lezen daar: âDo ondorhaiuloliug welke âmet de Hegeoring over de verlenging der coacossio gevoerd âwordt, Ireolt ten doel om op die wijze hot evenwicht te ,,herstellen tnsschen de drie togen elkaar concureorende âgroote spoorweg ontlonuaningou, hetwelk ton nadeele dor Rhijnspoorwegm'i werd verbroken, door de toegenomen âkracht der M'i tot Kxploitatie van Staatsspoorw. en der âHollandsehe Spoorw. M'i â tengevolge van de aan deze âdoor het liijk met milde hand verstrekte uitbreiding van âspoorweggebied on door het gebruik dat door beidon van âdeze macht word gemaakt, om zich togen den Hhijnspoor-âwog te coalisoeren.quot; Vreemd is het toch, dat de door haar kundigheden zoo hoog geroomde directie van den Hhijn-spoorweg, eerst in hot Jaar 'Â«So tot t besef komt, dat zij van alle kanten is in 't nauw gebracht en o. a. door de diflorentioele tarieven, die de Hxploitatie M'i voor het per-sniionverkeor heeft ingevoonl, genoodzaakt wordt, zich tevreden te stellen mot dikwerf zeer lage aandoolen in de rechtstreoksclie vrachtiirijzen. Had zij hot oor geloond aan de voorstellen haar door de Hxploitatie M'i op het einde

van liSSl godiian liet is toch oen puhlit'k geheim, dat â¢ ie overname ilcr iijncn liaar wcnl aaiigci)0(icii tegen eene rentcgarantic, berekend naar het gemiddelde, dat gedurende een aantal Jaren was uitgekeerd dan had zij een eer-vollen terugtiiel11 gemaakt. Maar neen, zij heeft geineend dat-de toevallige haten vnortvloeicnde uit strenge vorst aardappelen nood tentoonstellingen en andere, haar steeds zonden toestrooinen '). Die inkomsten hadden e\'en\vel geen dunrzamen grondslag. Hij de vaststelling der dividenden echter, werd met de wisselvalligheid der bronnen geen rekening gehouden. Onder den uiterlijken schyn van welvaart, was de Mm reeds toen in een stadium van kennÃ¶ljjkeu achteruitgang getreden. Verlokt door het voorbeeld van de toenemende nitlireiding harer zuster maatschajipijen, kon zij geen weerstand hieden aan de verleiding om haar exploitatie gebied uittestrekken. Want, bevreesd dat de natuurlijke bronnen haar ten dienste, niet meer iu staat zouden zijn, haar bestendig op het bereikte standpunt te handhaven, heelt zij haar heil gezocht in nauwe aansluiting aan onvruchtbare, nauwelijks levensvatbare elementen. Men deiike aan het door baar in llt;S(quot;) gesloten exploitatie contract met de M'j heiden-Woerden en later in 1888, den aankoop van aandeelen ('entraalspoorweg. I)e linantieele

') Onder ilc lijilclijke baten, behoort ook de aanleg van nieuwe wejjen, die lan^e jaien heefl geduuitt. De Mij. vervoerde zand en 11ideir materialen hcslaamlc lijnen om (hiarmcdc nieuwe hanen aan le \Oor aan/ionlijkc

betlragen werden de beslaande wegen geercdileerd waarmede de nicnw aan te leggen lijnen belast werden. ()p zieh zelve l)e.seli()uwd is ir dergelijke handi-lingen niets verkeerds â bet is eehter niet U- loochenen dat zulke baten tot de zeer lijdelijke moeten gerekend wordrn.

resultaten van biMih' liaiuifliiij^oii besproki'ii wij nailci. Sints zij (If/.cii Ircuri^cn wi'K is ingeslagen, /.ien wij jaarlijks hare winsten vennindereÃ¼; de groote uitkonislen van vnor-heen worden verslonden door groolere exiiloitatii'kosten. liet glorierijke standimnt. dat zij ter Amsterdamselie beurze

innam, is allengs gedaald. Van 150quot;/Â» zijn hare aetieu tot diva itoquot;,, gevallen. Welk een overgang in zoo korten tijd!

Wanneer eene naa.mlooze vennootschap gedurende vele jaren schitterende resultaten afwerpt en haren aandeelhouders jaarlijks aanzienlijke dividenden doel toevloeien, dan is het Nederlandseh aandeelhouders publiek niet gewoon zich met den gang van zaken in te laten, tevredengesteld door de verkregen resullateii, is men overtuigd dat het bestuur in goede handen is en dat de iielangon \an aandeelhouders deugdelijk worden behartigd. Men ziet de algemeeiie vergaderingen slecht bezocht het Bestuur is opperinachtig om naar goedvinden te handelen. Dit verschijnsel is ook bij den Hhijnspoorweg gedurende een reeks van jaren waargenomen. Uaarbij kwam dat de tegels en gebruiken op die bijeenkomsten gevolgd, voor critiek, oppositie en gedachtemvisseling weinig aanmoedigend waren. De directie toch was altijd zeker van do overwinning, doordien de rechtsgeleerde raadsman der Maatschappij, ten allen tijde krachtig gewapend ter vergadering verscheen, beschikkende over een aantal stemmen, veel grooter dan viTeischt was, om de weegschaal in de richt ing barer vooi-stelleu te doen overslaan¹). Alle die overwinningen en

zcf^pnilcii, hoc scliittcrciul ook, zijn ten slotte tien aaii-dccllioudcrs niet ten goede gekomen. Veel meer voordeel had de maatseliappij geoogst door toepassing van het âhoor en wederhoorquot;, door verstandige critiek toe te laten en uittelokken en een opreelit overleg met zaakkundige deelhebbers niet al' te sluiten. Dit klemt te meer, daar van de commissarissen der MÃ¼, geen zelfstandig optreden te wachten scheen. Henocnid up voordracht van het Bestuur, leert de geschiedenis, Â«lat Commissarissen na hun optreden zich niet voldoende vrijhielden van den invloed der directie. Wel hehartigden zij de hehmgen der MÃ¼ in de hooge staatsvergaderingen, als zij, wat niet zelden gebeurde, daarvan leden waren, maar van uitoefening van invloed op de leiding der zaken van de Maatschappelijke huishouding zelve, is nimmer gebleken. Niet zonder recht mag men zich hierover verbazen, daar die commissarissen ten allen tijde behoorden tot onze aanzienlijkste kundigste meest invloedrijke landgenooten.

Ware het onbillijk minder goede uitkomsten en mindere baten aan het beleid van het Bestuur toe te schrijven, zonder zich van de juistheid dier meening te overtuigen, evenmin zal het iemand bevreemden, dat bij het steeds veldwinnend want rouwen, het jongste Jaarverslag door velen, vermoedelijk met meer belangstelling dan vroeger,

âvoor zich /.elven kunnen uitbien^eM.quot; â an. Til; âslem^ereehli^ile ileeihehlieis âkunnen zieti duoi andere 'tem^eieeliti^tie tleellieliheiv als ^emaelui^den tloeu âverlc^emvoonli^en.quot; â Ken |iervion kan dus, als ^eiuaellÃ¼^de, ecu i)ulie|Hikl aantal slenuueu ter veiHaderiiij; intbreujjeu. Vergelijk. Kon Ucslnit van IJ jamiari lquot;*?'.¹, Nquot;. a, wijzi^iuj; van de sialulen ik i \ Kspw, Mij.

werd teyoiuootgc/.ion, wijt daaruit do ai of'niet KO^rondhcid der door ..dr Hfursquot; uit^iruktc imlilickc moening, zou worden gekend. Dat ouder die iiifiiwsgimgoii de schrijver di'/.ciquot; redden im'hnordi¹, kan niet ijovri'i'iiidcu. llij niiiaktt dun ook liet bedocldr verslag over iiet dienst jaai is.sl, niÃ©t de daaridjgaande baians, tot onderweri) ecner gezette studie en overweging en welischt ton sintte de resultaten

Wal nu is in 't kort de slotsom der in liet verslag gedane inededeelingen ? Welke i'.oiiclnsien volgen uit de cijfers door ile directie in de balans te boek gesteld? in hoofdzaak wordt medegedeeld (/ie blad/. 1), Â«dat de tnindei âgunstige resultaten te wijten zijn aan een saiuenloop van âdrukkende omstandigheden, welke in den regel slechts bij âafwisseling zich voordoen, om te worden opgewogen âdoor bizondere voordeelen, welke ei' dan gewoonlijk tegen-,over staan en ten andere aan een toestand waarin het âspoorwegverkeer zich thans algemeen hiel te lande hervindt. die zoozeer ten uadeele strekt der daarbij bet rokken âpartijen.quot; Is dit eetie juiste voorstelling van feiten ofligt de wonde dieper en sidinilt daar achter een ziekelijke toestand der maatschappij, die sterker in het licht treedt naarmate de stagnatie op oeconomisch gebied zich meer doet gevoelen.' (mgetsvijfeld hebben de meeste industrioele en (inautieele ondernemingen in 't afgeloopen jaar onder dien druk geleden en de Uhijnspoorweg M'i heeft ilaarop geen uitzondering gemaakt doch de in de laatste jaien dooi de MÃ¼ gevoerde tactiek, heelt aanleiding gegeven tot eene hi/.omlere wijze van adnnnistratie, waarop wij de aandacht

wciischcn Ie vestigen. De Uaiiit.ialrfkciiiiiK zien wij jimrlijks door onvoldoi'iidc aisclirijviiif4 aanzienlijk toeni'iiicii lt;'ii de ('â Ã©ne olili^atic Ici'iiin^ do andere, na kort tiJdsverloo|i opvol-gen. Waren die leeningen steeds uil een oogpunt van deugdelijk linantieel heheer gerechtvaardigd? Beoogden zij altijd zooals zij helioonlen te doen liet seheppeu van rente gevende kapitaalswaarde? Was liet bestendig in acht genomen beding van aflossing der leeningen op den expiratie dag dor concessie - waardoor de mogelijkheid tot conversie werd afgesneden in hot wezenlijk belang der maatschappij? In October '7(1 zien wij de directie eene '5% leening groot :i inillioen sluiten, aflosbaar uitquot;. December 1 MIS. Aangenomen dal destijds, toen Knropa in vlammen stond, eene rente van lt;)quot;/â 'sjaars gerechtvaardigd was, wijl zoodoende eene mislukking der leening werd voorkomen, komt hef echter niet verdedigbaar voor, dat zonder eenige reserve, die zware rentelast gedurende jaren op de schouders der M'i werd gelegd. Werd bij de in .lanuari 1S7lt;i gesloten Ã¶quot;â leening niet eene betaling van rente toegezegd, hooger dan die welke volgens beurskoers der aan-deelen en der vrotgere oliligafien, en den rente standaard in het algemeen, gevorderd scheen? Onmiddellijk na de uitgifte zag men die obligatien reeds met eene premie ter beurze verhandelen. Werd de maatschappij door dergelijke handelingen versterkt, dan wel verzwakt? ')

a Ã¼ 250.000 0Â° ₀ ohli^aticn, uitgegeven /11.85 of Æ ^.UfiiJ.nOO gesloten in October 1870 en uitgegeven in stukken van f 10 en tienvouden daarvan.

Mi it 'st I mi do uil ilr/.r wijzr van huhecr voortAioeiciulo 1ns-leii, in jaren van voorspoed voor de MaatscliappiJ roods lii'/.warond ziju znovool to inooiolijkor zou iiol haar vallou dozo zoo hozwaardo rokoning, in Jaron van minderon omzot fvrn wiiist^'ovond to limidon. \an iiot oono onvol is do diroctio in hot andoro gi-vallon. Do dividondm worden allengs niet moor ^ero^eld naar do zuivere winsten, maar naar die van de met haar coiicureerondo inaiitsehappijon.

De Balans van hot at^olnopon Jaar hohlion wij met aan-daeht nagegaan en de cijlers aan die van vrot^gorejaarverslagen geli iet st. Wij kunnen niet nalaten te getuigen, dat de indruk daarvan zoor ongunstig is geweest, en dat wij do toekomst van den Rhijnspoorweg, op den tegonwoor-digen weg viiurtgaande, zeer dunker te gemnot zien. logen sommige pusten zijn hij ons liezwaren gerezen, die wij meenon niet van belang ontbloot te zijn. Bij het nazien wner bolans zijn liet de doijitouren, die in de eerste plaats onze aandacht verdienen. Igt;e grzaiiienlijki'debi'timsti'ii tm h, vormen do activa waaruit de maatschappij bestaat. Van

h /O.UOO.ÃdU 5Â«/₀ soriclcening venlcell in quot;gt; seriÃ«n vnn / 1.800.000 --uitgegeven in Jiinuari l^TC) in .slukken 120 -Æ600 en /1 JtKl . c /'1 .lÃ¯OO.OOO - A Vquot;,, 'sjaars. Serie A gesloten in ISCiri,

i/ /12.000 000 serieleening A lquot;,, 's jaars. Serie II tot en met K uitgegeven in obligatien van /1200, np diverse data.

/2.400.000 a 1quot; _n 'sjaars in twee serien van/ l.200.t)00 elk gesli)len in IhS.Â», waarvan de eerste serie /. den 2Hquot;i'quot; Juli j.1. werd opengesteld.

de waard'', waarvoor zij op do balans voorkoinoii, lian^t liet dus firootciidocls al, ol deze al dan niet kan lie-

xoiidcii wordi'ii. Zonder don oiscli lo slelliMi, dal de adiva mot (â ono waardo lo hoek slaan, dio /ij bij ovoiiluoclo liquidatio, tijdons hot slniton dor liookcn , zoudon opbron-ongunstige Iijdsoinstandigliodcii kuiinon hiorop van grooton invloed zijn zoo moot men toch zooveel inogolijk de werkelijke waarde dor bezillingeii tratdilen nabij Ie komen. Hoert liet Uestuur dor HliijnspoiirwogmaalsehappiJ zulks in zijn balans IsisIn') bet raiht ? Alvorens die vraag te beantwoorden, wensclicn wij ecnigt! dobelposten kortelijk nategaan. lt; Mis oog valt aanstonds op de oerstepost; Hliijn-spoorweg overnaino a /'1 1 Pi I â¢. Sedorl hel dienst jaar

1853/54 kwam die op de balans voor tot een bedrag van /â ⁽.i.quot;)24542,7(i. Kerst op de balans '84 85 vinden wij die post terug met het bedrag waarvoor zij vÃ³Ã³r 1853 te boek stond. Waarom dat versehil van /l'.ci'.t'.l^t^T quot;.' liet Bestuur zegt dienaangaande in zijn laatste jaarverslag bladz. 12: âVan de rekening âkapitalen tot dokking van lastenquot;, âvoertspruitende uil de artikelen 1 en i der aete van eon-âcessie, (laatste post) werd weder overgcbraehl naar die van âmeerder bedrag dan de Æ UOno'iii. beiiDiuligd voor over-ânamequot; de pn:gt;| van l!)3⁽.t^lt;.(24,47^r', waar ile/.o !lt;â boek stond âvoordat er met de allossing der iHKioiii. oen begin word âgemaakt, gt;'II UK ircilrr h hui* helton rl, nadal de geheele Jeening is afgelost , om âUliijnspoorweg ovei'iiame,' ook âweder op de* balans te doen voorkomen, met bet oorspronkelijk bedrag der / 1147(iquot;)43,7Ã³^:', waarvoor de nmalschappij âbij de overname werd gecrediteerd.quot; Hij eene oppervlakkige

licscliouwiiig schijnt het vrij wel onlicU'clvi'iunul ol'men van twee 11('1 n't IM ist I'ii, ill' ci'iK' tril laste der andere iiu't et'ii zeker iieilrag verhoogt, terwijl het eintlcijler toch lietzelf'ilc iilijtt. Hij (lii'iier onderzoek echter, blijkt ile/.e wijziging in de balans van meer belang te zijn. Wij (lurven toch beweren, dat ile hier aangeliaakle woonleii van de Directie, eene voorstelling van feiten geven, in strijd niet vroegere inedi'deelingen, dienaangaande door haar gedaan. In liet jaarverslag uitgebracht op den 26^sti;n .Umi KS.)4 lezen wij bladz. Ã¶ en (i het volgende:

_;.De inrichting der balans heeft eene verandering ondcr-,.gaan, welke de in het loopende dienst jaar te verwachtcn ,,openstelling der nieuwe wegen voor de exploitatie, noodzakelijk maakte. In de vorige balansen, was onder het

,. 11 â llt;)44(i7.L⁾.'i â¢, welke brvatte niet alleen het bouwkapitaal ..van den spoorweg van Ainsterdani naai Ainhein en di âkosten van het in 1845 aan de Mu overgegeven materieel, âmaar ook hetgeen door de M'i is teruggegeven voor gelden, ,,die uit kracht van den waarborg der rentebetaling van de âleciiing van mm, door den Koning waren voorgeschoten, âtot op het tijdstip waarop de spoorweg onder het beheei âder maatschappij is gekomen. Die post is in de tcgen-âwoordige balans teruggebracht tot op /â¢{Â»524542.7(5, zijnde âhet bedrag voor den aanleg van den spoorweg besteed, âterwijl liet overige ten bedrage van / lli:j(Â»^lt;.Â»24.47, zijnde het terug gegeven voorschot voor renten dei leening, is Ik âgrepen geworden in de laatste post van de debet zijde â(âexploitatie rekening van tien weg van Amsterdam

âAmlii'inquot;), leu b('luii|)(' van / :Mill. 87 . BdVfiidifii lno-âlien ilc haliiiisi'ii dei' cxiildilalic van den spoorweg van âAnistonlain naar Ariihein, welke jaarlijks overeenkomstig âart. 7 der concessie, door 's Konings connnissaris zijn âonderzocht en goedgekeurd, aan dat van 1 Sept. 1845, toen âde spoorweg aan de Mij is nvergegaan, tot I Mei 1851', âtoen zij voor het eerst overwinst heelt geluid en de ge-âheele rente der leening uit de inkoinsteii heeft kunnen âkwijten, de niaatschappij nit eigen middeh'ii heeft verstrekt â/'71 KilU.Ol, tut voldoening van het te kort komende voor âdie rente betaling en tot dekking van den waarborg des âKonings, welke de M'j bij de concessie had overgenomen. âWegens alle die voorschotten heeft de M'j eene vordering âten beloopt van / lMIÃ¶I Ã¶.'M. IS'', die uit de latere overwin-âsten van die lijn moet worden afgedaan. Docli over het âtotaal cijfer dier voorschotten uit hare eigene middelen âverstrekt is de maatschappij gerechtigd tot rentebereke-âning, ingaande van den dag waarop die telkens werden âgedaan , hetwelk dan ook door 's Konings Commissaris is âerkend. Die interessen bedroegen op 1 Mei j.1. / 712075.8!). âen zullen nog steeds toenemen, zoolang de jaarlijksche âoverwinst op de exploitatie van den weg van Amsterdam ânaar Arnhem niet dekt, hetgeen daarvoor telken Jaren, âten bedrage van / KMiunl .;i,s op de afzonderlijke balans âdier exploitatie wordt uitgetrokken.quot;

âAlle deze sommen bij elkaar gevoegd, maken het bedrag âuit van Æ .â ML⁾;!i)(ilt.:i7 â¢ op de balans '5;i54 voorkomende, âwelke som de exploitatie van Amsterdam naar Arnhem âverschuldigd is, en welke alzoo, volgens het bepaalde in

âart. 7 van ZijiU' Ma.ji'sh'its Besluit van April iM'iM, âwaarliij de Irciiing van /'It min. is vastgesteld, uil ilc imcr-den mlto wiiixlcii dicv r.vjihiltdlh nu ut worden if kirden, al-ârornis hd Int roldnen ran itremiÃ«n of tot n/lassin'i ran die âleenhui Iniii irordeti urenieinuni.

Uil ile/e aanhaling lilijkl Â«lus, dat de bewuste post van Æ'l'.ci'.i'.iL' l.47 . Ix^grepeti is geweest in de rekening ,.1'Aploi-tatie van den weg van Amsterdam Arnhem , welke uit de inkomsten hoven de gegarandeerde t' moest weiden afbetaald, alvorens de atlussing kun plaats hebben, znuals die in art. 7 Kon. Besluit. is:is was geregeld. Die allossing van voorschottten is al'geloupen in hel jaar hSHU. Immers in het verslag uilgehraeht op .luni van dat jaar wordt gelezen op blad/.. Il'; âDe Kxploitatie reku van den weg ..Amsterdam Arnhem, sluit nu u/lo-^iiKj run al hare selinl-âdrn ditmaal voor het eerst met een batig saldo, over do

..getreden met den ('omnissaris des Konings, benoemd om âvoor de belangen en rechten van de houders van obliga-,.tiÃ«n der geldleeiiing van 1H88 te waken.quot;

Hoe nu de directie in haar verslag van 18SÃ¶ kan beweren dat het bewuste bedrag van /'li 139924,47, 'lal Â«f'/elost is ,.wed('r te huis behoort,quot; op de Hekt; Khijnspoorwegovei-name, komt ons vreemd voor. Die twet'posten hebben niets met elkaar gemeen. Kvonmin bestaal er verband tusschen het bedrag van /quot; Dt39lt;t24,47 en de laatste rekt! (balans 18Ht/8quot;)) âkapitalen lot dekking van lasten, voortspruilende âuit art. I en 7 der acte van concessie.quot; Die laatste post toch, is ontstaan, zooals het Bestuur in zijn verslag van

1S7U zc^'t , om voor liet vervolg maalregel Ie trcflcn, waardoor de inaatsrhappij in staat inoclit worden gesteld, aan hare verplichting, op eone voor aandeelhoiulers weinig drukkende wijze te voldoen. Had de maatschappij al de overwinsten van de Kxploitatie Aiiisterdam-Ariihein gebezigd om volgens art. 7 van het Kon. Besl. l.s;5.s te handelen, dan waren de aandeelhnuders der Khijuspoorweg M'i gedurende vele Jaren van een dividend van oenige lietecke-nis verstoken gelileven I'e inaatschappij heelt toen een zee - hillijken maatregel gel rollen, zonals dp hladz. I 1 (Jaarverslag IH7lt;)) vermeld slaat, dooi' op de Balans eene Rekening te brengon van âKapitalen tot dekking van lasten, voort spruiten de uit art. 1 en 7 der Acte van Concessie,quot; en deze, door eene van 1 Mei IN70 lol aan hel einde dei-concessie (185(H) doorloopcnde annuÃ¯teit, regehnatig al' te

lussen, âIMo maatregel zegt zij, is omstandig toegelicht in âde Bijlagen, welke met de balans voor do deelhebhcrs ter âinzage wenlen neergelegd en mag derhalve in liet algemeen âdaarnaar verwezen worden. Oenoeg zij het dns, hier sleehts âop te merken, dat de nicuwo last, welke daardoor, te he-âginneii met het loopende lioekjaar, voortaan jaarlijks op âde inkomsten rekening der inaatsrliappij zal drukken, in ârealiteit niet meer zal helmeven te dragen dan ongeveer â/quot; Il'imm KI.quot;

Die gekapitaliseerde annniteit bevatte dus nuk niet het bedrag van /'Immers die som moest reeds afgelost zijn, voordat de gekapitaliseerde annniteit kon nnt-staan. Het kon dus nimmer met een zoodanig bedrag worden verminderd. lgt;aarom aehten wij de bewering van het Bestnnr ongegrond, en moeten or andere motieven zijn, die bet tot een zoodanige handeling geleid hehben. Wij kunnen aan deze wijze van bnekhonding geene andere heteekenis heehten, dan het verlangen mn een dividend uit te koeren. IklOger dan de inkomsten van 't afgeloopon jaar toelieten en zulks te doen, door de rente voor ohligalien en leeningen met ruim 4⁽.t mille te verminderen, niettegenstaande de obligo's dezelfde waren en bovendien de vlottende scbuld /'1-toi'Hl.) booger was dan in bot vorige jaar. lgt;io vc.'nuindering van rentelast is verkregen, door de annniteit van allossing op de laatste tialansrekening te verkleinen, waardoor schijnbaar de inkomst en rekening vermeerderd is, ten nadeele echter van de kapitaal rekÂ«, die met een bedrag van / bezwaard is.

l)eze jiost is niet de eenige op de balans, die onze aandacht getrokken heeft, daan wij de verdere cijfers na, dan

blijkt dut ilc maalscliapiiij reeds sedert verseheideiie jaren oj) een gevaarlijken weg was afgedwaald. De tweede post stelt voor liet niet volgestorte deel van )l)() aandeeleil der eerste kapitaalsvergrooting a /'144 per aandeel =Â«/quot;4.'}2lt;)00 en van 25000 aandeelen der tweede kapitaalsveigrooting a /'204 per aandeel = /'Ã100000. Te samen /'~)5:i2iI0(i i),

De derde post vertegenwoordigt liet aandeel dat de Rhijn-spw. M'i bezit in de lijn Leiden-Woerden. Het staat te boek voor eene waarde van f H02S121gt;,80. Van het kapitaal groot /'iiO(H)(){)(I, verdeeld in lÃ¶OOO aamleelen van /quot;24u ieder, bezit de Hliijnspooi'weg Mm 12lt;Ho volgestorte aandeelen, die tegen eene gemiddelde waarde van / 2;il(,.quot;)(i per aandeel op de balans voorkomen hetgeen de inkoopwaarde voorstelt. Deze echter verschilt van de reÃ«ele waarde zeer veel. Het bewijs toch, dat de aandeelen den parikoers niet waard zijn, blijkt reeds uit het feit dat de Hh\]nspw. Mu bereid is, de aandeelen die nog in handen van particulieren zijn, tegen 70% in te koopen. De lijn beiden-Woerden heeft, sints zij in exploitatie is, voortdurend ongunstige resultaten opgeleverd. Kene jaarlijksche afschrijving van 5% np de inkoop-waarde, ware daarom o. i. niet meer dan billijk geweest.

De post âaandeelen Centraalspoorweg MÃ¼quot; verkeert in hetzelfde geval. Zij komt voor tot eene waarde van /'liMdoiiu.-jri. |)e gescliiedenis van die post is vrij algemeen bekend. De lange strijd tusscheii de drie Nederlandsche spoorwegmaatschappijen gevoerd, over het liezif en de exploitatie van den Centraalspoorweg, is door belangstellenden

met aamlacht yt'Vol^d. Wij zullen ilaanivcr nii't in hrliia-ling treden. De uitslag is geweest, dat de Rliijnspoorweg inaatsehappij door den aankoup van de meerderheid der aandeeleii, zicli de eindlieslissing in deze heeft voorheiioudoii. Welke de VOOnleelell zijn, die (ipwegell tegen de aanzienlijke ull'ers. die zij zieli getroost heelt om eigenares te worden van een zoo groot getal aamleelen, lil ij 11 voor vi'len eene onopgeloste vraag. Wij zullen ons daarin niet verdiepen, maar wensdien slechts het feit te constateron, dat de Riiijnspoor-weg M'i thans KKtdl aandeeleii (do hellt 1) van den ('entraalspoorweg ouder hare iiezittingen telt. âBeati sunt possidentesquot;, kan in deze niet van toepassing zijn, daar de aandeelen gekocht zijn a /quot; 124,Â»gt;â¢'â¢ per aandeel = Â± 50% en zij den MU^sllt;;n April hij liet sluiten der balans ter beurze verhandeld werden a .'iquot;)quot;Â»- quot;e iialans jiost overtreft dus de effectieve waarde met ongeveer I

De thans volgende posten stellen voor, de kapitaalrekening voor constrnctie der verschillende wegen. De hier achter gevoegde staat van halans deliiteuren gedurende de laatste 15 jaren nagaande, ontwaart men op sommige lijnen jaarlijks, eene aanzienlijke toename van de rekeningen van cun-structie kapitalen en onwillekeurig rijst in deze het vermoeden, dat met dezelfde lichtvaardigheid is te werk gegaan, als met de hierboven beschreven valuta. Om in deze echter met wetenschap van zaken te oordeelen, zou inzage van de boeken noodzakelijk zijn. De constructie rekt;, is zeker eene der meest rekbare rekeningen, die op de balans voorkomen. Kene Zeer nauwgezette zifting van tijdelijke en blijvende waarden is noodzakelijk, om niet in bet verleide-

lijk fiivcl te vervallen, van pnslen op k'apitaalri'keiiing te plaatsen, die strikt geiiDmen daaniji niet t'liuis lieliom-eii.

Van overwcgond belang is het daannn, een Juist omler-sclieiii te maken tusschen de kosten van aanleg en con-stnietie der wegen, kunstwerken en gehouwen, en de latei' daaraan toegebrachte verheteringen, die voor een grocjt deel aan slijtage en vernieuwing onderhevig zijn waarop dus eene Jaarlijksrhe afschrijving heiioort plaats te hebben. Wij mogen toch niet vermoeden dat het de bedoeling van het Bestuur zoude zijn, om de constructie rek^ zooveel mogelijk te bezwaren, ten einde eene eventueele naasting volgens art. 14 ') der concessie, aan den staat zoo bezwaarlijk mogelijk te maken. Naar onze bescheiden nieeiiing zou de Hogeering niet gebonden zijn, bij naasting, de door de maatschappij opgemaakte constructie rekening te volgen aangezien de jaarlijksche balansen niet aan hare goedkeuring zijn onderworpen. Kene rechterlijke uitspraak zou in deze waarschijnlijk moeten uitgelokt worden.

art. 11 der concessie luidt aldus Hijaldien hel kijk verklaard heefl, van zijne hevoc^dlu'ld lot naaslin^ Ã¼ehruik le willen maken, /.il hetzelve verplicht en gehouden /.ijn, aan de concessionarissen temy te betalen alle sommen, hetzij aan de daarstelling en de voliooiin^ van den s|)00rwe^ van Amsterdam-Arnhem, hetzij aan de daarstelling en voltnoiin^ der overige geconcessioneerde spoorwegen ten koste gelegd; van het roerende /.uilen daaronder worden begrepen de voorhanden locomotieven Â«mi tie riitui^en van versehillenden aard, tol vervoer van personen en goederen dienende, met Â«le daaraan, onder de goedkeuring der Kegeering, aangebraehte verheteringen, mils /ieh die voorwerpen in tien/elfden goeden staat, als hij den aankoop he vinden; terwijl de overname van al het overige materieel hij weder/ijdsehe taxatie zal worden geregeld.

Dc ivkciiiiigon van matoriocl m magazijnen vt'rkcoivii in lu't/.eltdÂ»' ^eval als de vorige. Ontegenzeggelijk is het materieel (loer het stijgend vervoer in groote mate toegennmen, maar zou het bij eventneelo taxatie wel een liedrag vertegenwoordigen van / .siir)7.lt;s:i2 w.uirvoor het op de balans van issisÃ³ geboekt staat? Hij iedere goed ingerichte spoor-weginaatsehapjiij bestaat een fonds, bestemd voor vernieuwing van den bovenbouw van den weg. Aan dat fonds wordt jaarlijks een zeker bedrag te goed gedaan, totdat het een bepaald maximum bereikt heeft. Daaruit worden de kosten bestroden voor vernieuwing van rails en wat verder tot den bovenbouw behoort, terwijl daaraan ten bate gebracht wordt, de opbrengst der afgekeurde materialen. Waarom bestaat een zoodanig fonds niet bij den Rhijnspoorweg?

Het belegd reservefonds verdient niet minder de aandacht dan de reeds besproken rekeningen. Kvenals op de Balans |ss;{.s4, bestaat dit uit llino volgestorte aandcelcn der Maatschappij heiden Woerden tegen den parikoers -/ 4.)()(Â«M) en 14 volgestortÂ»' aandeeleu Rhijnspoorweg M'i a li!?¹//'/,, /'4l^gt;.s4 'i, te samen /'4()tiL⁾,s4. Dat dit reservefonds niet voldoet aan den eisch eener soliede geldbelt'g-uin^c, behoeft j;een verder beloog, voldoet het echter aan de voorwaarden, gesteld in art. !i4 der acte van concessie, laatste alinea, luidende: âde vaststelling van een toereikend reservefonds, ..ten einde de vennindering van

Kene zeer eigenaardige proeve van administ ratiet Ijeieid ligt nog o|igesioti'n in de post ..ilekening van voorseliottt'ii volgens artt. en in van lu-l exploitaticc-ontraet met de Mij heiden Woerden a /quot;55gt;58:18,9(5N rncliteloos hehbeii wij gezoehl naar lt;le werkelijke waarde van deszen debiteur. 1 lot exploitatie-contract,g(Â«'dgckeiird hij Minist^riei'lebcschik-king van den 2()â¢'^u'^l, November bs75 Xquot;. t;.quot;), bevat in art.'.t en 10 de jaarlijksclie garantie van rente a per kilometer,

door de Uhijnspoorweg M') te betalen en de verrekening van li(;t batig saldo boven dat bedrag; voorts de verbintenis om hetgeen jaarlijks aan liet gegarandeerd bedrag van /'-liiL'ti per kilometer mocht ontbreken, aan concessionarissen uitte-koeren, als voorschot op toekomstige winsten, ter eventu-eele verrekening. In art. 12 daaraanvolgende, liet beding der Rhijnspoorwegmaatschappij om tot zekerheid van terugbetaling der eventneele voorschotten, t'ene eerste hypotlu'ek te mogen vestigen, op de lijn heiden-Woerden tot een bedrag van /quot;20(1000(1, Deze overeenkomst is gemaakt in de veronderstelling diit hel aandeelenkapitaal in handen van part iculieri'ii zich zoude bevinden. Ken voorschotrekÂ«, gewaarborgd door hypothecair verband, ware dan allezins gewettigd. Sommigen stelden zich destijds groote verwachtingen voor van het tot stand komen der lijn heiden Woerden, doch bij liet openstellen der leening bleek, dat slechts zeer enkelen het gevoelen deelden van de Khijn-spoorwegmaat schappij, die het tot stand komen dier lijn had gegarandeerd, /ij was Verplicht Zelve het grootste deel iler leening voor bare rekening te nemen, liet bleek al zeer

spordi^ dat lift puMirk zich niet verbist luul. De lijn heiTt, tot iunUiii nicls dan tclcurstclling ycbaard. lgt;c inkoniKtcn zijn nanwi'lijks tocreik^'iult' lan de i'Xplnitaticknstcn te dekken, en liet is niet te voorzien dat daarin spoedig verandering komen zal. Oe door de l!hiJns|i()or\veg-inaal schappij ge\vaarh(irgde rente vormt jaarlijks op de balans een grootoren dehet post, die door de ti lekoinst igf' hat en moet en wol den afhetaald. Welke die toekomstige haten zijn, is zeer kwestieus! Wart' nn het aandceienkapitaal in handen van parti-e.vilieren, dan zou ti'gcn de hoekliDiiding der 1!. S. M. geen hezwaar knnncn gemaakt worden. Maar wie is de hezittcr.' De 1! hij nspoorwrg-ma at schappij hezit l^'tUd aaiideelen en het reservefonds lu-eft er UXH), te samen dus 14-.j4U stuks, terwijl het gehecle kapitaal nit 1.)()()() aaiuloelen bestaat. 1 gt;(â¢ Khijnspoorwegmaatschappij is dus voor '.bquot;',, eigenares der lijn beiden Woerden. Kn nu ligt het eigenaardige der boekhouding hierin, dat de aandeelen eener maatschappij die ongeveer 1% rente afwerpt, op de halans a pari geboekt staan, terwijl ik' lijn nu reeds met een hypotheek van oUo mille bi'van het nominale kapitaal, bezwaard is. De handeling staat volkomen gelijk met iemand, die zich zelf geld leent, onder hypothecair verband van zijn eigen huis. Strikt genomen, zou de post van .)!â¢.) mille niet meer mogen bedragen dan 8% van het bedrag, waarvoor zij thans te boek staat ^ /'ITTOO. liet overige behoorde afgeschreven te worden. Want wat gebeurt nu? De Rhijnspoorweg-maatschappij boekt onder hare inkomsten de dividenden van de haar behoorende aandeelen beiden Woerden; dat bedrag keert zij zich zelve nit en met de daartoe benoo-

(ligdc gekk'ii, bc/.waail zij hare kaÃ¯iitaalrckcninj,'. Zij dus ('citclijk in van haar kapitaal.

Hebben wij in de vorige hlad/.ijdi'ii gotrae-hf, een uver-/.ic;iil te geven van de opknmst, df grooMieid en den aflit i'i -uitgang van den !ih.i,jiisiÂ«ior\v(!g (Ã¼i li(!l)l)(Mi wij de ivsuUateu van liet jongste boekjaar meer breedvoerig bespinken, wij deden zulks oin meer licht te brengen over den toestand waarin de Maatscbappij zieb bevindt. Geleidelijk sluit zich daaraan de beant woorilin^ der vraa^, wat zal er moeten uebeti-ren na het verstrijken der tegenwoordigi'concessie, hetgeen uit. Deeember I.V.IS plaats heeft'.' liet is bekeiul dal retdgt; sints eenige jaren dooi' het Hestiinr van den Ubijnspoorwig pogingen worden aangewend, om van de Kegeerin^; ecnr verlenging daarvan te erlangen, liet vraagstuk is aan di'orde en tusschen Minister en Kamers in de stukken ter spiake gebracht, llandÃ¶lt de hii'ectie dom' die aanvrage te doen in bc't belang der aandeelhouders'.' Brengt het staatsbelang eene verlenging der concessie mede? Ziedaar twee vragen, waaromtrent de meeningen ongetwijfeld zeer zullen niteen-loopen. Op beide lueenen wij ontkennend te moeten antwoorden. De Rliijnspoorwegmaatschappij heelt als zelfstandige onderneining een deel van hare beteekenis veiloren. Was zij voorheen de hoofdronte \an Amsterdam en Rotterdam naar Duitsehland en naar onze oostelijke provincirai, door de nieuw tot stand gebraehte verkeersmiddelen, is zij

Il;lt Hid iiK'cr. /mi licclt Knttcnlum cciH'tlirt'cli'\ rrbiiiiliiig mi't lift Oosten Â«'li N'oonlcn via Ddnlivchl Kist zij hct onk land's ren laiigcrcn wr^' terwijl het aan vcrsiliilleiulti aansluitingen met Diiilsehland evenmin out breekt. N'enlÃ¼, Winterswijk, Salzlicr^eii, deelon evenzeer als Kmnierik en Zevenaar in het vervoer naar Duitscliland, terwijl de ope-ning der lijn Amersloort Resteren op nieuw don Rliijii-s poor weg een geveeligen slag zal toebrengen. \\ ij zien liem van alle kanten ingesloten worden en liet is redeloos eone rnneurrentie te willen volhondi'ii, die eone al^eheele vernietiging der M'j zal tenge\(ilge hebben en die tevens op het welvaren der zustermaatseliappijen eene \'erdertelijke werking uitoefent. Zal bovendien de He^eering aan de M'i, in den toestand, waarin zij allengs door den loop van jaren is geraakt. en die door overspanning van krachten uitgeput is, voldoende waarbnrgen vinden om haar eene verlenging der coneessie toe te keinien? De Hijnspoorweg M'i, die gedurende vele jaren in een bloeijenden staat beeft verkeerd en in de tinancieele wei'eld boog stond iian^t schreven, is ten^'evolu'e van de tactiek, in de laatste jaren door haar gevoerd, op een zeer gevaarlijken weg afgedwaald. Velen verkeeren nog in den waan dat zij krachtig is en slechts door een samenloop van oinstandighedeii, tijdelijk in minder gunstige oinstandiglu'den verkeert. Heeds nu worden aan deelhebbers balansen voorgelegd, met duister cijferschrift door goede redenen niet toegelicht en de toekomst wordt er niet helderder door, want de ware toestand is verre van rooskleurig. Menc maal schappij die in hare jaarverslagen een verbloemden stand van zaken voorstelt, staat op

ceil ^'lililirri^ luid waai'np men ^emakkrlijk vodrtglijdl, maar ook zt'iT spoedig het cvciiwicht verliest. Men helinel't geen |iessiinist li' /.ijn, mn dergelijke toestanden donker in te zien. De spoorwegharometer is dalende en liet wordt tijd dat de Directie zelve de oogen opene en de meening late varen, dat hare onderneming tegen uchteruitgang is gewaarborgd.

Xaast hel belang van aandeelhouders, staat ook dat van den Staat. Zijn helang brengt dnnkt ons mede, dat van het teneinde loepen der concessie door de llegeering worde gebruik gemaakt om de spoorweg exploitatie hier te lande, naar een vast stelsel te regelen. De meest gewensciite toestand ware misschien de exploitatie van het geheele Wder-landsche spoorwegnet in ('ene hand te brengen, d()ch het is niet waarschijnlijk dat de betrokken partijen daartoe te hewegen znllen zijn. Daarom achten wij eene andere oplossing mogelijk, nl. door in navolging van het Italiaansche systeem ¹), het exploitatie gebied zoo teverdeelen.dat ei-ne maatschappij de verschillende verhindin^en tnsschen de zeehavens en de Dnitsehe grenzen beheerde, terwijl deandeiv het vervoer behield van Amsterdam en Hotterdam naar BelgiÃ«. Kene naasting van den Hhijnspoorweg krachtens art. 14 der concessie zou daartoe noodzakelijk zijn. en het beheer dier lijnen zon aan de Kxpl. nvt moeten opgedragen worden. Ttisschen den Staat en de lloll. spw.m'i zon een vergelijk moeten getrolVen worden, waarbij de Ooster-spw. aan dezen zoude \-erkocht worden, terwijl de lijn Rotterdam

Ro/ciuliial in liiuir ol' in oigciitlom aan de llnllantlsclic M') zou wordni afgestaan. Aan Â«lit- m'i /ou dan levens lid me-degelirnik kunnen gegeven worden van de lijn den Haag Gouda en Kotterdam (iouda via 1 lannelen Breukelen naar Anist erdani. Aan den Slaat spoorweg daarentegen hel inedegehruik van de lijn Dordt Uolterdani. ILet beheei dei lijn Ainersfoort Kesteren, zon onder die omstandigheden natuurlijk aan de expl. ni'i moeten gegeven worden, op die wijze zou een toestand kunnen geboren worden die verre van volmaakt, inisselnon heter zou voldoen dan de tegenwoordige. Verscherping van het staatstoezicht en wijziging in de contracten tusschen den staat en de exploi-teerende maal schappijen zonden daartoe noodzakelijk zijn.

Welke ook de toekomst van den Rhijnspoorweg zij, eene hervorming in den hcstnandi'ii toestand is noodzakelijk, zoowel in het belang van handel en nijverheid, als ook in dar. van liet aanzienlijke kapitaal, hij de maatschappij hc-trokken. Zoodoende zou een einde komnn aan de in veel opzichten vernissende gedragslijn, thans door de m'i gevolgd Acht het tegenwoordige bestuur na zooveel jaien den ganj. van zaken geleid te hebben, zich niet in staat eene ingrij pende hervorming tol stand te brengen, dan zou het over weging verdienen, de vraag te stellen, of de tegenwoordige leden der directie, nog met vrucht en nut in het belang der m'i kunnen werkzaam blijven. Ook de spoorwegwe tonschap heeft middelerwijl vorderingen gemaakt en ge schikte discipelen gevormd

'i Hij liet Ier perse ^aan van dit geschrift namen wij kennis van het /.eer lgt;e-lan^rijk opstel voorkomende in het Oetoher nonnner van den I'.eonomistquot; van Mr. II. Haron van dk.r (Ioks. Deze hijdra^e in onze spoorwe^litteraluur van een man, die door zijne veeljarige ondervinding op spoorweggeh'ed, met kennis van /aken optreedt, zal zeker door velen met belangstelling worden gelezrn. liet doel dal hij beoogt, is de aandacht der wetgevende macht te vestigen op de finantieele resultaten, die voortvloeien uit de thans vigeerende contraclen tusschen den staat en de twee maatsehappijen, die als beheerders der staatsbanen optreden I)ie overeenkomsten zijn gebleken voor den staat, niet voordeelig te zijn. De schrijver wensehte dien toestand voor lu i tegenwoordige te verbeteren door de Kegeuing, die als waker van de belangen der .sehatkist optreedt, een meer direcleu invloed op de wijze van exploitatie te doen uitoefenen en zoodoende het op weelderigen voet ingeriebte personen en goederen \ervoer eenig/ins te temperen. Wij juiehen des schrijvers denkbeeld zeer toe, doeh meenen dat eene gezonde exploitatie eerst dan zal verkregen worden, wanneer hel spoorwegwezen hier te lande, naar een vast stelsel zal zijn ingericht, waarbij concentratie van beheer zooveel mogelijk wordt beoogd. ,

STAAT oKr^'iiomoii quot;'H lquot;'lt; jaarvcrslii?; mui de N. It-S. M'¹ mui Inh-Â»-

2.i'2	1,21
2.54	1.40
2.88	1.19
2.08	1.05
2.8i)	l.i Â»7
2.71	1,(gt;4
2.07	1.()4
2.81	1.117
2.92	1.02
2.70	1.01
2.05	1.04
2.76	U Â»7
2.89	1.()0
2.72	0.99
2.09	1.04Â»
2.98	1.07
2.94	1.( gt;8 1 28'
2.97	1.20
2.85	1.12'
2.67	1.14

88.42 88.41 89.( gt;8 88.10 8-1.82

80.87 8il. 17 38.9'.)

8(1.811

80.88 88.91 80.4quot;)

80.80 40.10 40.44'' 89.45* 42.7o^:'

j.(18'' 41.18'quot;

l.dl'' 89.00

1.08 89.08

1.08 48.7()

1.()()â¢'â 48.05

(1.1)5* 44.08

0.91 45.87

0.90 50.27

is (lat de uitgaven per In-in Ui-

M *â v.-ilKm.liiw J.'r Hxpl. Hoslon tot de Â«mw*Â» Â»h*-. van i i' nnndeK!

95^r' 92 87 ⁵

66 62* 02^r' 84 79^R66^r'

27 ⁵32^r'

51 90 SP 73 â¢^r'

36 42

85 67⁵

26 15⁵92 46 70 70 02

56*

39'

72^{^,}

Rhijn-Spoorweg Overname..........

Aandeelhouders Nederl. Rhijn-Spoorweg-Maatschappij . Aandeelen Spoorweg-Maatschappij Leiden-Woerden. . Aandeelen Nederl. Centraal Spoorweg-Maatschappij

Effecten âde Klompquot;............

Uitbreiding en verbetering van den w^Teg van Amsterdam naar Arnhem............

Constructie Entrepotdok-Lijn..........

â Utrecht-Rotterdam.........

â Arnhem-Pruisen..........

Gemeenschappelijke lijn ZevenaaT-Cleve (Sectie Grenzen-

Cleve).................

Constructie Gouda-den Haag........

â Tramweg den Haag-Scheveningen . . .

â Breukelen-Harmeien........

Rekening Materieel ... .........

â Magazijnen............

â Steenkolen en Cokes . .....

Belegd Reservefonds.............

Rekening Uitgifte der 4 pCts. Leeningen, SeriÃ«n A-F. â ,, â â Leening, â G amp; H.

â â ,, â Serie I . .

' ' ' ' K. .

â¢i n n Â» Â»

Ministerie van Waterstaat, Handel en Nijverheid . .

Nederlandsche Bank.............j

The Union Bank of London, Limd., London, Â£ 1230,4,10. Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen . Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij . . Diverse Spoorwegen (Abrechnungsstelle des Vereins)

Ã. W. Fl. 113,65.

Dividend- en Rentebewijzen op Aandeelen

Dividendbewijzen Leening 1838 .........

Losbare ObligatiÃ«n â 1838 .........

Vervallen verklaarde Aandeelen........

Reservefonds...............

Fonds voor vernieuwing van Locomotieven . . . . ter Amortisatie der Rekeningen Uitgifte 4 pCts.

Leeningen...............

Ondersteuningsfonds.............

Associatie-Cassa......_....... â¢

A. Schaaffhausen'scher Bank-Verein, Keulen, M. 961,80 The North Western Bank, Limd., Liverpool, Â£ 255,9,6. Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij . . . . Spoorweg-Maatschappij Leiden-Woerden. . â¢ â¢ â¢ Diverse Spoorwegen (Abrechnungsstelle des Vereins),

M. 77,843,33

idem idem, Frcs. 248,82

Diversen .................

Exploitatie-Rekening Lijn Leiden-Woerden

Nederlandsche Rhijn-Spoorweg-Maatschappij . . . .

Geldleening a 4%, Serie A...........

â ., 4%, SeriÃ«n B. C. D. E amp; F, elk van Æ 1.200/w.

â â 6⁰/o, van Â£250.000 a/11.85.....

., ., 5%, le, 2e, 3e, 4e amp; 5e SeriÃ«n, elk van/1.200/w â4%, SeriÃ«n G en H, elk van/1.200/m. .

ÃALAJVS ÃEBET

Rhijn-Spoorweg overname...........

Aandeelhouders Nederlandsche Rhijn-Spoorweg-Maatschappij

Aankoop Aandeelen leening 1838........

Aandeelen Spoorweg-Maatschappij Leiden-Woerden . . â Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij

Effecten âde Klompquot;.............

Uitbreiding en verbetering van den weg van Amsterdam naar

Arnhem...........

Constructie EntrepÃ³t dok-lijn.....

â Utrecht-Rotterdam ...

â Arnhem-Pruissen.....

Gemeenschappelijke lijn Zevenaar-Cleve

Verbindingslijn Rotterdam......

Constructie Gouda-den Haag.....

â den-Haag-Scheveningen ,, Rreukelen-Harmelen ....

Rekening Materieel.........

â Magazijnen..........

â Steenkolen en Cokes......

Belegd Reservefonds..........

Rekening uitgifte der 4⁰/₀ Leeningen SeriÃ«n AâF

51 95

Onuitgegeven Obligatie Leening /quot;1.200//Â« Serie C

Verschillende Debiteuren........

Rekening beschikbaar overschot der Exploitatie rekening van

den weg Amsterdam-Arnhem Rekening van Voorschotten volgens Art. 9 en 10 van he

Exploitatie-Contract met den Spoorweg Leiden-Woerden Rekening kapitalen tot dekking van lasten, voortspruitende uit Art. 1 en 7 der Akte van Concessie

- ¹ quot; ' quot; ' â quot; â â ^ ' ' .....quot; ........ .-.. ..... ;;.... ... .- . . ;

.....' - â â . ^ ' . v. â¢gt; â â ..â .â ' ..â¢ -â ............... .....