Niet zelden mochten wij voor oen dertigtal jaren uit don mond van hot volk, in hot bijzonder van de landlieden in Zuid-Limburg, don naam Panna hoeren en thans ni.'. wanneer men wil aanduiden, dat eene zaak zoor oud, een feit tot lang verleden tijden behoort, wordt wol eens gezegd: âdat is uit don tijd van prins Pannaquot;.

Men mag hieruit tie gevolgtrekking maken, dat de herinnering aan dezen veldheer, in genoemde streek, diep in het geheugen van het volk word gegrift.

llaadpltgon wij do geschiedenis dor jaren IfiTS en 79, dan zal hot ons minder bevreemden, dat do tijd, zelfs na drie eeuwen, de herinnering aan do bloedige sporen, door de Spanjaarden in genoemde gewesten nagelaten, niet heeft mogen uitwisschon.

Nadere bijzonderheden aangaande do krijgsbedrijven dor Spanjaarden in deze jaren, voor een deel geput uit niet algemeen bekende en minder geraadpleegde bronnen, wenschon wij langs dozen weg ten beste te geven. Hot behoeft, niet gozegd, dat het gedenkwaardig bolog van Maastricht in ons werkje de voornaamste plaats zal innemen.

Als do meest gewaardeerde bronnen voor do gesebiedonis der eerste helft van den 80-jarigen worstelstrijd liior to lande togen Spanje noemen wij, onder do Nederlandscho schrijvers: Hor, Hoof^ van Metoren, Baudart, de AvcIuvch de la Maison d'O range, door

Groon van Prinstorer uitgegeven, de MÃ©moires anonymes. de Document* hislorique* inrdits conccrnant les troubles des Pays Bas, van Kervyn van Volkaoisboke en verder van Kervyn de Lettenhovo enz.

Onder de vreemde schrijvers: Mendoea, Bentivoglio, Conestaggio, Cabrera, Taxsis, Famianns Strada. De laatste is voor ons onderwerp een dor meest gewaardeerde, aangezien hij voor do samenstelling van zijn werk, vooral gebruik gemaakt heeft, van de aanteekeningon van Cosme Massi, die tijdens de laatste jaren van Parma's verblijf in do Nederlanden, als zijn secretaris fungeerde. Minder bekend is het werk Delia guerra di F land ra van Gesare Campana, loopende van lÃ¶Ã¼'.i tot ItÃ¯iHJ en uitgegeven te Vicenza in 1602. De brieyen van Filips, van Alexander l-'arnese en andere staatslieden, moeren-deels door (lachard uitgogoven, zijn hoogst belangrijk voorde geschie denis van de laatste helft der 16'¹'' eeuw.

Het werk van Dinotlms bevat weinig bijzonderheden, welke niet op andore plaatsen zijn vermeld (Richardi Dinothi Normanni Gonstan-tinati-i de hello eiviU Belgieo Libn VI. BasUeae MDXXCVI).

Als de belangrijkste bronnon waaruit wij hebben geput, verdienen vermelding T. LXXH, LXX11I en LXXIV der CoUeccion de doen-mcnlos ineditos para la Historia de. Espana, bevattende de ge-denksehritlen van zekeren Alouso Vazquez, getiteld: Los sucesos de Flandes y Francia del tiempo de Alejandro Farnese, van 1577 â 1592, in bandschrift bewaard in de bibliotheca national, Sala 1, 132. te Madrid.

(lachard maakt in zijn werk Les hibliothÃ¨ques de Madrid et de l'esenrial 187quot;), reeds melding van dit handschrift, waarvan het eerste gedeelte pas in 1879 werd uitgegeven. In de voorrede van genoemd werk zegt hij: âL'bistoiro dos guerres de Flandre et Franco, du temps d'Alexandre FarnÃ¨se, par le capitaino A. Vazquez, me parait digno do l'attention des Ã©crivaias, qui s'occupent dos Ã©vÃ³no-ments de cotte Ã©poque. L'auteur a Ã©tÃ© prÃ©sent a la plupart des faits (|u'il raconte: il s'ost renseignÃ© pour los autros, auprÃ¨s do porsonnes qui en devaient Ã©tre bien infbrmÃ©es; C3 tiu'il neus apprend lui-mÃªme est un garant de son impartialitÃ³. La description qu'il fait dos mesurs et dos coutumea des Beiges est extrÃªmemont curiouse; olie mÃ©rite-rait d'etre traduite

gewoonten der NcderlanJers, werd reeds in 1875 door Uachard in 'L Spaansch, uitgegeven. De drie doelen van het coiupleto handscliril't, door den markies Do la Fuensante del Valle, te Madrid gei)Ubliee(!rd, beskuit ntim IfiÃU })agina's druks. Men achtte het handschrilt (en tijd lang verloren, Motley laat zich ten minste in dien zin uit. Strada schijnt het gekend te hebben.

Voor velen onzer lezers zal het niet van belang ontbloot zijn, iets naders omtrent dezen Vazquez te vernomen.

Alonso Vazquez word geboren in do omstreken van Toledo, waarschijnlijk to Ocana, eene kleine plaats in de nabijheid van deze stad. Hij diende in hot Spaanscho leger gedurende 39 arhtereenvolgendo jaren en heelt den veldtocht in de Nederlanden onder Panna, vuor een groot gedeelte als vaandrig (alfbrez) in het regiment van D. .Sancho Martinez de Leiva, meegemaakt. Als- zoodanig nam hij, ondiT anderen deel aan het beleg van Maastricht en kan ons dus tot in do kleinste bijzonderheden dienaangaande voorlichten.

In 1584 was zijn regiment weer in Zuid-Limburg in kwartier. Dit blijkt uit het verhaal omtrent een gevecht tusschen Staatsclien en Spanjaarden, begonnen in don nacht van 31 Mei te Simpelveld, waar 3U Spanjaarden, in de kerk verschanst, werden aangovalk-n, en dat don volgenden dag in een dorp werd voortgezet, op twee uur alstands van genoemde plaats, waar Vazquez den aanvoerder, dien hij kapitein Bartolo, alkomstig uit Ãeldern, noemt, neervelde (1),

Dat Vazquez geruiinen tijd in de Nederlanden en vooral in het zuidelijk gedeelte vertootde, blijkt uit de uitvoerige beschrijving, aangaande zeden, gewoonten en gebruiken der bevolking, die aan zijn work vooralgaat.

Als soldaat weidt hij in zijn geschril't vooral uit over krijgsbedrijven en weet met zeer voel takt en kennis veldslagen, belegeringen, enz. tot in de kleinste bijzonderheden te beschrijven.

Strenge onpartijdigheid meenen wij op vele plaatsen in zijn werk to kunnen waarnomon. Hij weet meermalen den Int zijner vijanden naast dien der zijnen te verkondigen en hoe gehecht ook aan l'arma,

(li ln (vnc rhroniok. door pastoor Diddcn na^olaicn, \ indi-n \vij ook nii^,].!i!iL^r ^^rlt; -maakt van de sclionnutsolii}^ in de kerkte Siinpelvt'ld in 1 rgt;S-l, waarin hij per-nMidijk i^ lÂ»el!(ikl\Â«'n .â â â¢â¢wec.i. â \ cniioedelijk wÂ»r(l hel gtiveelil dm Iwrcdm d;i,quot; I.- V'/hn voortgezet.

lioevccl achting hij ook voor hom koosterdo, ontziet iiij hem toch niet, waar (Ut volgens zijn mooning noodig is. In de voorrede, zegt Vazquez onder andoren :

â Daar ik /neer dan vier en hrinlvt jaren na (b n dood ran Panna schreef, behoef da ik hem in yeenen ilecle te ontzien. Hier Itomt noq bij, dat ik nouit zijn huurling, noch zijn laiuhjenoot, noch belannheh-bende was in welk opzicht ook. Als de minste zijner soldaten diende en streed ik onder hem. Xiets kan mij dus weerhouden de waarheid omtrent het (jebcurde in de Nederlanden en in Frankrijk mede te deden

Zijn handschrift is gedateerd v;m Jaen 1 Mei 1614, waar hij destijds als Sar (jen to Mayor de la milicia dienst deed.

Als tweede, minder gebruikte bron noemen wij T. L. en verder T. LXXV der Coleccion de documentos en/, uitgegeven in 1880; de laatste bevat vele onuitgegeven brieven, waaronder een lÃ¼tal door âPannaquot; uit Maastricht geschreven en aan verschillende personen gericht.

Lodewijk do Requosens was d m 5''quot;quot; Maart 157lt;) plotseling overleden on reeds den 8^quot;quot; April ontving 1). .luan oen schrijven van zijn broeder Filips, waarin deze hem mot zijne benoeming tot landvoogd der Nederlanden in kennis stelde. De benoeming tot deze nieuwe betrekking, waarvan hij vroeger zoo aTkeerig was, werd thans met vreugde door hein begroet.

Do roden hiervan lag in een plan. door 1). Juan in overleg met Filips opgemaakt. LÂ». Juan namelijk zou zich in de Nederlanden voor

con aanslag op Engeland voorhoioidon, en in goval van oen gelukkig optreden togen Kiisabetli, koestcrdi' hij do hoop met Maria Stuart in hot huwelijk to treden en zich verder van den Iroon meester te maken.

In een schrijven van JT Mei viTklaart hij zich bereid de landvoogdij to aanvaarden, maar wijst Kilips er tevens op, dat hij hot regent-scliaj) der Nederlanden niet als oene gunst aan zijn persoon, maar als een dienst door hem aan den lande bewezen, opvat.

Vermomd als bc lionde van Oclavio de Conzaga, die hom vergezelde, kwam hij den l^lllt;,n November, den dag der plundering van Antwerpen door do Hpaansche soldaten, te Luxemburg aan.

Roods spoedig moest hij tot zijne gmote teleurstelling ondervinden, zooals uit zijne brieven aan Fillps, Antonio i'ercz en anderen blijkt, ilat hij van do zijde dor Ne lorlandscho bevolking, moeiolijk do sympathie kon winnen, en wat moer is, dat hij niet regeerde, maar geregeerd werd.

Twee belangrijke gebeurtenissun, die aan do komst van D. Juan onmiddellijk vooralgingen, droegen erin de eerste plaats toe bij om den haat tegen de S, anjaarden in 't, algemeen, bij de bevolking der Zuid-Nederlanden te vermeerderen. Dit waren de plundering van Maastricht op 20 October irnfi en het muiten der Spaansche soldaten op 4 November to Antwerpen, bekend onder don naam van de Spaansclie furie.

Alhoewel het niet direct op onzen weg ligt, wenschen wij oen oogenblik stil te staan hij h 't gebeurde te Maastricht.

Francis us do Montosloca, die sedert Ifwii onafgebroken de betrekking van gouverneur to Maasiricht had waargenomen en voortdurend hel vertrouwen der voornaamste burgers had genoten, werd genoodzaakt met zijne twee compagnieÃ«n Spanjaarden naar Wijk af te trekken. Slechts weinige manschappen hieven den toren hij de Brus-selscho poort bezetten.

Do Maastrichtenaren gingen nog verder. Aan Moutesdoca werd hot voorstel gedaan om naar Maastricht terug te keeivn, ten einde onderhandelingen aan te knoopen. Hom zou geen leed wedervaren. Opliet stadhuis gekomen, werd hij evenwel onmiddellijk gevangen genomen. Martinus de Ayala, die hom met 5'.â¢ l)usschutten uit Wijk kwam opeischen, werd door de Dnitsche troepen en deerde burgers genoodzaakt, onverrichter zake terug te trekken.

De graaf' von Kborstein, stond mot zijne vendelen Duitschers aan do zijde der burgers.

Intusschen waren Alonzo do Vargas en Ferdinand de Toledo mot oenige troepen de stad genaderd en bovenden zich op (i uur alstands, loon zij door een soldaat omtriMit het gebeurde niet Montesdoca wer den ingelirht. Zij spoedden zich onmiddellijk stadwaarts on vielen gelijktijdig bij de Brnsselsche jiooit, waar zy door do Spaansche bezetting worden gesteund, en aan de AVijker zijde aan. Hoe dapper zij zirh ook weerden, waren do burgers spoedig genoodzaakt met de Duitscho bezetting tot op het Vrijthof te wijken (I).

Ongeveer 1quot;gt;UU burgers (2) verloren hieibij hot leven. De stad word verder door de Spanjaarden geplunderd en vele huizen werden in brand gestoken. Strada verhaalt, dat do Toledo en Ayala, die van de \\ ijker zijde de stad aantastten, voor eiken soldaat eeno vrouw hadden geplaatst, die bij het overtrekken der brug tot schild waar achter zij schoten, moest dienon.

Antwerpen werd den 4'¹quot;ⁿ November door de Spaansche soldaten nadat zij een opstand hadden onderdrukt, goplumlerd en verbrand, waarbij alleen door het zwaard meer dan 20UÃ burgers het leven verloren, behalve degenen die verdronken en verbrandden.

Het oogenblik was dus voor D. Juan niet gunstig; zijn intrede hier te lande geschiedde onder slechte voorteekenen. Waarschijnlijk zou dit alles niet zijn gebeurd, ware hij (enige dagen vroeger in do Nederlanden gekomen.

Hot gevolg dezer gruwelen was, dat tussehen Holland en Zeeland aan de Ã©Ã©ne en do Zuidelijke gewesten aan de andere zijde eeno overeenkomst, de pacificatie van Lieut (S Nov.), tot stand kwam, waarbij besloten werd de Spaansche troepen gemeenschappelijk uit het land te verjagoquot;.

Den Juan begjn met uit eigen beweging de Spaansche bevelhebbers to Brussel, Antwerpen en andere plaatsen te gelasten, de wapens neer te leggen en uitsluitend verdedigendenvijs op te treden. Zijn bevel luidde: âAlle verdeeldheden moeten ophouden, dit is in ieders belang quot; (3).

Op uitdrukkelijk verlangen van Filips beijverde D. Juan zich met zachthoiil in do Nederlanden te rogeeron. Do wensch van den Koning was hot verleden to vergeten, zooveel mogelijk too to geven en alleon aan don gods lienst streng de hand tc houden. Ook was dit het eenige verlangen, dat I). Juan bij zijne aankomst bezielde. In do eerste plaats volgde hij in deze do ingeving van zijn goed hart en ten tweede strookte de pacificatie dor Nederlanden met zijn plan; dit laatste had hij misschien to veel op het oog.

Dat voorloopig wegens geldgebrek, aan hot hervatton dor vijando lijkhedon niet to donken viel, blijkt uit een brief van 22 November aan 1'ilips, waarin hij klaagt zisll's geon honderd kronen te bezitten, om in eigen bohootlo en in die zijner omgeving te voorzien.

lleeds spoedig bleek het I). Juan, hoe slecht de Spanjaarden in do Nederlanden aangeschreven stonden : hij geeft zijn gevoelen dienaangaande aan Filips'te kennen in de volgende woorden: (I) ,, Helaas! de Spanjaarden zijn hier zoo gehaat, dat de bevolking den naam zolfs verafschuwt. Men wil ze verjagen en Imnno windhonden zelfs niet moer dulden (2). Liever geven zij zich aan de Turken over, dan zich mot ons te verstaan quot;.

Op aanraden van den Prins van Oranje, werd door de afgevaar-dig Ion als eerste voorwaarde aan 1). Juan gesteld, dal de Spaansche troepen hii laud mocstr.n cnialen, vÃ³Ã³r hij zijn verblijf in Brabant zou vestigen.

Deze voorwaarde kon en wilde 1). Juan niet onmiddellijk onderschrijven. Hij had den toestand reeds zoo goed begrepen, dat hij in oen brief aan Filips (3) ais zijn gevoelen meedeelde, dat de vrede alloon te bewaren was, als li ij zich tot don oorlog voorbereidde. Hij verzocht zelfs do noodige troepen gereed te houden en hem zijne vroegere veldoversten te zenden.

1'ilips was van eene an lore meoning en stemde toe in het vertrek dor Spaansche troepen, zo gt; als blijkt uiteen schrijven van 27 Januari, waarin hij zegt; âVoorloopig moet gij alleen aan de bevrediging der Nederlanden donken, de Spaansche trojpen wegzonden en de zaak

(2) I)n(*, inoil. I . 1. quot; 1 Insta los liaii dtÂ» salir (ii) Corrcsp. Philippe 8 .lammri 1DT7.

Men verlangde niet alleen do ontruiming der Nederlanden, maar ook dat do troopon over land en niet por schip naar ItaliÃ« zouden

Hierdoor vervloog voor \\ Jnan het laatste vonkje der gekoof-terde hoop van oen aanslag op Hngeland, waarover hij zijn wrok moeilijk kon verbergen. Hij geoft daaraan in dn volgende woorden lucht: â /Â«il ik. ter wille van die verdoemde Vlamingen, mijne onderneming op Engeland moeten laten varen ? Meermalen heeft mij do lust bekropen de vijandelijkheden plotseling to hervatten, dit volk te tuchtigen, to verdelgen en mij met hun bloed te verzadigen ' (1).

Op 10 Februari deed hij nog een laatste poging hij Filips (2). âIk smeek U, schreef hij, do noodige maatregelen niet langer op to schorsen. Uitstel is do oorzaak van al do onheilen in deze gewestenquot;.

Eindelijk werd den 17^,lon Februari de Gontsche pacificatie door D. Juan bekrachtigd. Te Marche en FamÃ¨no werd het Eeuuig edict, do volgende voorwaarden inhoudende, door hem gotoekend: de ontruiming dor Nederlanden door do Spaanscho troepen binnen 40 dagen, â ilsook dat zij niet ingescheept en voorloopig naar Maastricht gezonden worden; do erkenning van bet rechtaan do Staten, om te bo-schikken over do gelden en de troepen, onder voorwaarde â qu'ils maintiendront on tout et partout nostre sainto toy et religion catho-, lique romaine et la duo obÃ©issanco au Roy nostre Sire quot; (art. 2): de

Spoedig bleek, dat niemand met deze overeenkomst was gebaat, noch do Spaansche troepen, die na t ien jaren in weelde hier to hebben doorgebracht en voor oen groot deel door huwelijksbanden aan Neer-lands bodem gebonden, zonder uitbetaling van soldij, in do laatste dagen van April naar ItaliÃ« aftrokken, noch de Staten die hunno beloften niet konden nakomen, noch do l'rins van Oranje, die zijn invloed door deze overeenkomst sterk zag tanen en zich daarom ook van het eerste oogenblik er weinig ingenomen ineo toonde, noch 1). Juan wiens plannon ten opzichte van Engeland in duigen violen.

lliorop volgde, in do ooroto dagen van Maart, de intocht van D. Juan to Leuven on den lquot;¹quot;¹ Moi to Brussel. In boide plaatsen word hij, tot spijt van den Zwijger, mot geestdrift door hot volk ontvangen, waarbij hot aan pracht on praal, eerbewijzen on oerebogen niet ontbrak. Door zijn aangenamon omgang en innemend voorkomen , wist de nieuwe landvoogd spoedig aller harten to winnen en zich vooral bij hot volk bemind to maken.

Dozo goede verstandhouding was evenwel slechts van korten duur en ontaardde van den kant der bevolking in wantrouwen, ja zelfs in haat. Verdachtmaking w.os de oorzaak van dezen ommekeer.

Men wist zijne handelwijze in een verkeerd daglirht te stellen, waardoor het wantrouwen steeds word aangewakkerd. Door brieven van D. Juan en Escovodo, in Frankrijk onderschept, werd oen schijn van bevestiging aan dit alles gegeven.

(Iroen van I'nnsterer schetst do verhouding, die hieruit ontstond, ais volgt: ..Ses antagonistes dirigÃ©s, encourages par le l'iince d'Orange rÃ©ussiront par les suppositions les plus alarmantes et les plus out ra-gmix sonueons, par des pretentions oxcessivos, dos reproches non mÃ©ritÃ©s, des humiliations, des insultes, des conspirations mÃ¨me, a lo dÃ³crÃ©diter, a paralyser ses efforts, a irriter son amour-propre, a anÃ©au-tir son autoritÃ©, a l'entretenir dans une crainte perpÃ©tuello pour sa libertÃ© ot sa vie; l'emmener enfin a chercher le salut, teto baissÃ©e, dans un coup de dÃ©sespoirquot;, Dit laatste slaat op de inbezitneming in Juli, van het kasteel to Namen.

liet oordeel, door den Zwijger ovor den nieuwen landvoogd uitgesproken, was niet zeer gunstig, liet volgende gezegde zal zeker hot vertrouwen der Nederlanders niet bevorderd hebben : ,,1 let onderscheid tusschen den nieuwen landvoogd en Alva of Eequesens is. dat deze, Jonger on dwazer, minder de kunst verstaat, zijn venijn te verbergen, in afwachting van het gunstig oogenblik waarop hij zijne handen in het blood zal kunnen doopen,quot;

Don Juan inziende dat, niettegenstaande al do eoncessies zijnerzijds gedaan, het hom toch niet mocht gelukken, do gemooderen tot bedaren te brengen en do harten zijner onderdanen te winnen, was ten einde raad. Na al zijne pogingen te hebben zien mislukken, maakte zich de wanhoop als 't ware van hom meester. Hij werd, volgens zijne eigene

verklaring, als speelbal gebruikt. Do eono ving hom op, terwijl lt;Ugt; ainiore hem wegwierp (1).

Aan Filips verzocht hij om uit zijno betrokking to worden ontslagen m' iiuHen hom deze gunst werd geweigerd, Alexander Farnese naar de Nederlanden te zenden om hem eerst ter zijde te staan en later op te volgen, na behoorlijk to zijn ingewijd in do zaken.

Do trouwe Escovedo vertrok op 10 Juli mot dit verzoek naar Madrid , waar hem het staal van don sluipmoordenaar, geleid door den afschuwelijken Antonio Perez, wachtte.

Meermalen herhaalde D. Juan per brief dit verzoek. In een schrijven van 4 October zegt hij onder andoren: dat de Koning hem geen grootore gunst zou kunnen bewijzen dan in dit verzoek toe te stemmen (2).

Voor zijne veiligheid vroezendo, maakte hij zich eenige dagen na hot vertrek van Escovedo, met list, van hot kasteel to Namen meester. Zijno tegenstanders vonden in dit feit een wapen, dat zij met goed gevolg tegen hom gebruikten.

Godurende drie maanden kwam geen bericht uit Madrid, waardoor zijno wanhoop ten top steeg (3). Zijno moedeloosheid ging zoo ver dat hij, hal hom do vreezo Gods niet weerhouden, eon einde aan zijn leven zou hebben gemaakt. Hij wenschte zich het hoofd tegen een muur te kunnen verbrijzelen, zich in een afgrond te werpen, of zijne laatste levenslagen in een klooster te gaan slijten.

Filips schijnt er over gedacht te hebben, D. Juan uit de Nederlanden terug te roepen en het beheer van deze gewesten in handen van Granvelle en Margarotha van 1'arma to stellen. In dien zin liet hij zich aai do (â'uniga, afgevaardigde te Rome uit (4).

Granvelle, overtuigd dat hij in do Nederlanden niet zoor bemind was, wees dit aanbod onmiddellijk van do hand, terwijl Margarotha, om D. Juan niet te beleodigen, do zending niet wilde aanvaarden. Do staat harer gezondheid noopte haar mode dit besluit te nemen.

(1) Correspond. 1'hilippo t. V. Yo undo ontro ellos como pclota on ol jnogo tjnc uno mc to ma, otro mo deja.

Intusschon wist do Zwijgor zicli voor goed vau hot gozag meestor te maken. Don 23^squot;'ⁿ Sojitombor deed liij /ijn intocht to Hrussol, waar tiij door Itot volk vooral zeer werd toogcjuiclit.

De odolon der Zuidelijke Nodorlandon, aan wier lioofd de hulog van Aerschot, waren evenwel niet meer met den Prins dan met den koning van Spanje ingenomen. Zij traclitten den invlof'd van Oranje tegen te gaan, door Matthias van Ãostonrijk naar de \cd(!rlariden te ontbieden. Deze liet zich op het eerste aanzoek overhalen en verscheen op 26 October to Brussel. Door de Staten word do Duitsche Prins als landvoogd erkend.

Zij dachten door deze keuze in staat te zijn, aan Spanje on aan do de ketterij gelijktijdig het hoofd te kunnen bieden. De S' herpzinni^ held van den Zwijger en daarbij do onbekwaamheid van Matthias, moesten al deze schoone plannen verijdelen.

Do Prins van Oranje wist do zaken zoo te regelen, dat hij Matthias op zijne zijde kreeg en het hell in handen hield. Door de Staten werd hij tot Ruwaard van Brabant benoemd. De vorgadomal was bij deze gelegenheid grootendeels door het grauw van Brussel ingenomen, zoodat eono zekere vrees op dit besluit niet zonder invloed zal zijn geweest.

De gebeurtenissen van de laatste dagen, waardoor absohite miskenning van Kilips' gezag in de Nederlanden maar al trdniddijk aan den dag kwam, deden te Madrid besluiten met meer gestrengheid te werk to gaan.

Granvelle drukt zicli in een schrijven van Is October 1577 dienaangaande als volgt uit: âLe Roy lo 28â¢Â° d'Aoust s'estoit rOsoln du teut la clÃ©mence et commandoit que nnllement les Espagnol/, ne retornassent, veullant faire accomplir tent co qu'estoit traictÃ©, pourveu seullemont quo les Estatz observassent co (prilz out promisanx deux pointz de la religion et dehuo obÃ©issanco a. sa Majcsti : niais ayant despuis entendu co d'Anvers et la roste succÃ©dre a reste suvte, ii ha change du tout de deliberation et sVst rÃ©solu aux armos, a mon advis en bien malvaiso saison; et s'enchominent non seullemont les Espagnols, venuz des Pays-d'embas, pour y retourner, mais 3u00 de ceulx do l'armÃ©e do mor, et se lÃ¶vora grand nombro d'llalieus, oultro les Allomans do eheval et de piod que s'apprestent en Allomagno ;

si ost-co quo lo ISquot;¹quot; du moys passrt sa MajestÃ© disoit encoircs que, si ceulx dos Pays-d'ombas so rocougnoissont et qu'ilz accomplissent les deux pointz susdits, oucoires rotiroroit-ollo los armos; et le Signeur Don Joan, voyant que do luy l'on avait prins diffldonce, dÃ©siroit que sa Majestx' envoya aultre personno du sang, et peult-estre y fut allÃ© Madame de Panne, que pour raffection qu'elle ha anx Paysd'embas et au service du maistre, s'estoit oufferte y aller pour procurer accord entre lo Signeur Don Joan et les Estatz; mais je ne R(;ay co que dira maintenant Sa MajestÃ³, quo los Etatz ont appelÃ³ lo Princo d'Oranges et se gouvernent a sa volontÃ³,quot; en/,.

Terwijl men zicli in Spanje op den oorlog met kracht voorbereidde, namen verdeeldheid en wanorde in de Nederlanden steeds meer en meer toe.

Do hertog van Aerschot, begrijpende, dat do strijd tegen do aanmatiging van den Prins to Brussel niet mogelijk was, riep do afgevaardigden van den adel en de geestelijken te Gent bijeen.

Hot vo¹k, door Ryhove en van Hembyze aangevoerd, maakte zich 's avonds van Aerschot en de andere afgevaardigden meester.

Bij het vernomen van dezo tijding spoedde de Prins zich naar Gent, waar hij met geestdrift werd ontvangen. Een hart werd hem aangeboden, waarop hot woord Sinceritas als opschrift was geplaatst (1).

liet volk sloeg te Gent on to Brugge aan 't muiten, waarbij niets word gespaard, terwijl men vooral aan persoonlijkon haat lucht gaf. Winkels cn kerken worden geplunderd en verwoest; personen van aanzien en zelfs vrouwen gevat en mishandeld. Ook in andere steden vond dit vandalismus navolging. Dozo handelwijze werd evenwel door don Prins streng afgekeurd.

Do landgraaf van Hassen maakte bij hot vernomen dezer wandaden de opmerking, dat het boter cn nuttiger ware geweest aan D. Juan te gehoorzamen , waardoor ton minste het leven van vele ongeluk-kigon gespaard zou zijn gebleven en de horvorming minder gehaat. Hij noemt âdie Statten undt Niederlendische henddl ein selzamb olio putridoquot; on beschouwt al hetgeen ten tijde van Al va was gebuurd slechts als oen voorspel van hetgeen moest komen (November 1577).

liet volk word door niots in toom gohoudon, gohoorzaamheid on onderwerping hadden opgehouden te beslaan. Op de ecne plaats liaddcn do Hervormden, op do andero de Rootnschon do overhand, elkander onderling zooveel mogolijk benadeolende en do Spanjaarden een ge-meenschappelijken haat toedragende.

Assonlevillo beschrijft in een brief aan Oranvello den toestand als volgt: â tout so tourne do funs en comble, sans dessus dcssoulz, la religion, l'auctoritÃ© du Roy, en effect tout lo pals pond a un fillo. Les titres du Roy, do Monseigneur rArclÃ¼duc Matthias, defs Estats, sur quoy les adversaires ont prins couleur et pregnent, nesontrien: tout se maisne ou confond par la populace; j'entcnds l'onluro et seulle-ment personnes turbulentes, demandent jecterla religion i t lo Roy par torre, ot ceulz-li seuls commandent, ou bien forcent los aultresquot;.

Den 7^don December verklaarden do Staton-Generaal, dat Don Juan niet langer stadhouder, landvoogd of kapitein-generaal was, maar een vijand des lands.

De staatkunde van den Prins van Oranje had tot don oorlog gevoerd, die tijdens do onderhandelingen met Don Juan was geschorst.

Hiermede was oen zijner wenschen vervuld en reeds in December 1577 werden de vijandelijkheden hervat.

In do kiatsto dagen van December werd nog door den baron de Selles oen brief van Filips, inhoudende gunstige vrodesvoorwaardon, aan de Staton-Generaal aangeboden. Gehoorzaamheid aan don Koning en het behoud van den katholieken godsdienst, waren de eenige voorwaarden, door Filips gesteld. Zelfs Alva schijnt te Madrid den wenscli to hebben uitgedrukt, dat, indien men gedwongen werd de wapenen in do Nederlanden weer op te nemen, dit niet mocht zijn om te kastijden of om wraak te nomen.

Alexander Farnese verscheen intusschen op hot tooneel, eerst als luitenant-generaal, om weldra na den dood van D. Juan als landvoogd der Nederlanden en tevens als opperbevel hebber van hot Spaausche leger op te treden.

Door eene handige kunstgroep had Oranje zich met Matthias weten te verzoenen on werd tot zijn luitenant-generaal benoemd. Als zoodanig deed hij met Matthias zijne plechtige intrede te Brussel op 24 Januari 1678.

jaron. Moord, brandstichting, plundering waron aan do ordo van den dag. Dnizendoit vorloron hierbij hot leven, terwijl aan de overgoblo-venen door plundering en oorlogschatting hot weinige, dat zij nog bezaten, ontnomen word.

De Znidquot;lijke Nederlanden vooral werden aan allo kanten door vreemde troepen doorkruist; afgescheiden van de Spaansche en Staatsolie troepen, drongen aan don oenen kant de Franscho troepen van den Hertog van Anjou, aan den anderen de roofzieke bondon van Johan Casimir, waardoor de plattelandsbevolking in do eerste plaats werd uitgezogen en gekweld, hot land binnen.

Aan wien do schuld van al do ellende, waaronder jaren lang onze verarmde, vroeger zoo welvarende bevolking van stad en land gebukt ging?

De beantwoording van dit vraagstuk laten wij, voor zoover dit nog niet is geschied, aan anderen over.

En, als of de maat des onheils nog niet vol was, bezweken duizenden, die aan het moordend staal, don strop en het vuur ontsnapt waren, aan do gevolgen eoner destijds heorschendo ziokte, ten onrechte door sommige schrijvers met den naam van pest bestempeld.

Don Jnan had zich intusschen naar Marche en daarna naar Luxemburg teruggotrokkon, waar hij de komst der hem toegezegde Spaansche en Duitsche rogimentcn en vooral zijn neef, Alexander Farneso, met ongeduld afwachtte.

Het was ruim dertien jaren geleden, dat Alexander Farnese, na do voltrekking van zijn huwelijk to Brussel met Maria van Portugal, do Nedorlandon had verlaten, toon hij op 5 December 1577 uit Panna herwaarts vertrok. 1 lij aanvaardde do reis 's morgens om 3 uren, alleen vergezeld door den kapitein Pedro do Castro, Pedro Tudesquin, zijn chirurgijn, en don postmeester van Piacenza en stapte in den vroegen morgen van den 17^,lcn December te Luxemburg af. D. Juan, die bij zijne aankomst nog te bod lag, ontving hem in morgengewaad.

Nooit, verzekerde do landvoogd, had hom oen bericht aangenamer verrast, dan dat dor komst van zijn neef, van wien hij in dozen

benarden toestand veel steun verwachtte. De zaken namen na zijne aankomst in do Nederlanden dan ook spoedig eene andere wending.

In hoeverre Panna persoonlijk als een geesol voor onze geteisterde gewesten mag worden beschouwd, kan voor een klein gedeelte opgemaakt worden uit onze mededeeling omtrent zijno handelwijze als veldheer en als overwinnaar gedurende de jaren 1578 en 157!).

Vazquez schetst Panna als volgt: (1) Alhoewel slechts van middelmatige grootte, was hij goed gebouwd en zijn voorkomen deftig, sierlijk en aangenaam. Hij was goedhartig, vroom, waarheidlievend, vriendelijk en bescheiden. Verder rechtvaardig, mÃªedoogend, vlug van begrip en bezield met een onoverwinnelijken moed. Zoo geduldig en toegevend in zaken van oorlog, als bedreven in krijgslisten en streng op het gebied van krijgstucht. Als veldheer werd Panna, volgons hem, nooit door iemand overtroffen.

Het portret, door don veel gelezen geschiedschrijver Lothrop Motley, met schelle kleuren geteekend, is niet in allo opzichten zoo gunstig en in het voordeel van den Spaanschon veldheer. Als tegenhanger van het vorige nemen wij de volgende schets uit zijn werk over (2):

â liij had het hoofd van eenen zwaardvechter, rond, ingedrongen, strijdvaardig, met iets vlugs en slangenachtigs in zijno bewegingen. Zijn zwart, kort afgesneden haar stond borstelig overeind. Zijn voorhoofd was hoog en smal. Voorts had iiij fraaije gelaatstrekken, eenen regelmatig gevormden arendsneus, wijdgeopende, zwarte, doordringende oogen, doch die in hunne uitdrukking iets gevaarlijks en onheilspellends hadden, (âKen fel gesichtquot; zegt Hor.). Hij had een loonschon oogopslag, als van een man, die een' doodelijken stoot zoekt af te slaan of too te brengen; den blik van een' vechter van beroep. Het benedenste gedeelte van het gelaat was door een' weligen baard bedekt, zoodat mond en kin geheel onzichtbaar waren. Hij was van middelbare lengte, wol gevormd on bevallig van uiterlijk, vorstelijk van houding, prachtig en deftig van kleeding. Op het slagveld bezat hij de zeldzame gaaf van zijno krijgers met zijn' eigen' ontstuimigen en ridderlijken moed te bezielen. Hij zelf ging hen steeds voor bij do gevaarlijkste en wanhopigste ondernemingen, en verstond

or zich, ovon a!s zijn oom on zijn koizorlijko grootvader, nitstokend op, om (It ii holdoninood x.ijnnr boroidvanrdigsto volgelingen mot eon doek, eono pluim, een lint, eon juweel te bolooncn, dat hij mot eigen hand van zijne borst nam. (Strada).

in krij^sbekwaamhoid overtrof hij onbetwistbaar zijn voorganger, wions naam door den wereldbol oomdon slag van Lepanto met zoo veol luister was omstraald. Daarenboven bezat hij voel moor bogaaid-hoid om of to volde of in do raadzaal do monschon te besturen. Minder aantrekkolijk en innemend, was hem daarentegen een meer gebiedende toon eigen dan aan zijn bloedverwant. Deftig en afgemeten van natuur, was hij alleen harstochtelijk tegenover don vijand; doch zelden liet hij een' oneerbiodigen blik of vermetel woord ongestraft. Hij was geen plannenmaker of droomor. Hij was geen dolend ridder. Hij /.na geen borgen en zeeÃ¶n overgetrokken zijn, om eono gevangene koningin te verlossen, noch hare kroon zich zelvon hebben pogen op te zetten tot loon voor dien heldenmoed. Eenheid, die alles wat hij gewaar word in Ã©Ã©n middelpunt besloot, on den oorsprong kenmerkte van al wat hij deed of wilde, was eigenaardig aan zijn karakter. Hij begr rp volkomen het work, dat Filips gedaan wilde hebben, en hield zic h verzekerd, dat hij Juist do workman was, dien men zoolang vruchteloos gezocht had. Koelbloedig, scherp, onversaagd, slim, vereonigdo hij de gewetenlooze stoutheid van oenen Condottiore met do vrijwilligo lijdzaamheid van oenen JoznÃ¯t. Hij kon zich in hot vorborgon langs onbomorkto paden voort kronkelen en voortschuiven; en plotseling kon hij toeslaan, of oenen doodolijkon stoot toebrengen. Hij kwam ton volle toegerust, niet alleen om de Nederlanders in het open veld te slaan, maar ook om hun in staatslist de loof af te steken en af te matten in hot spel, waarvan zijn ongeduldige voorganger hot slagtoffer go worden was. Hij bezat do kunst on het geduld, om niot alleen hunne sterkste steden te ondermijnen, maar ook om do gohoiine aanslagen hunner begaafdste staatslieden bedek-lelijk te ondergraven. Zoowel hunne onderhandelaars als hunne krijgers to verstrikken, dat was do taak, die hem was aangewezen.

Het leven van oenen bravo in vredestijd â het vaste plan om in den oorlog gehoolo steden vol schuldoloozo wezens uit te roeion, die in hun boeldonvoroering on kerkelijke plogtighodon andere begrippen koesterden dan Rome voorschroef â dat schoon hem in het geheel

niet onbestaanbaar mot do loor van Jezus. Hot ophangen, vordrinkon, verbranden en slagten van ketters was de wettige gevolgtrekking van zijn godsdienststelsel.

Zijne leefwijze was uiter.-t matig. Hij plagt te zeggen, dat hij slechts at, oin het leven to onderhouden; en zelden gebruikte hij oen maal, zonder drio of' vier reizen van tafel op te staan, ten einde do eene of andere zaak van algemeen belang te Ijezorgen, welke naar zijn oordeel geen uitstel mogt lijden. quot; Tot zoover Motley.

Aan Parma's talenten als veldheer zal voorzeker niemand twijfelen. Dat hij Don Juan als staatsman verreweg overtrof, is eveneens eeno uitgemaakte zaak. In welke mate hij do goede en slechte eigenschappen, hom door gemelde schrijvers toegedicht, bezat, kan voor een gedeelte blijken uit do feiten der beide jaren, waarin wij hom als overwinnaar in onze gewesten stap voor stap volgen.

Do lezer oordeele; wij onthouden ons zoo veel mogelijk van gevolgtrekkingen. Men boude evenwel rekening met tijd on omstandigheden en oordeoio niet eenzijdig volgens onzen negontioiuleneeuwschen maatstaf.

Do landvoogd begon mot Panna op do hoogte te brengen omtrent don toestand in do Nederlanden. Door zijn verblijf in de Nederlanden, was deze niet volkomen onbekend met do Grooton des lands on hunne gezindheid.

Pietor-Ernst van Mansfeldt, verdacht van trouweloosheid tegenover den Koning, was bij D. Juan in ongenade gevallen, zoo zelfs, dat deze zich voorgonomen had, hem te straffen. Panna, hiervan ingelicht, wist hem van zijn besluit to doen afzien en do vorstandhouding tusschen zijn oom en den graaf te verbeteren. De verzoening verwekte eenigszins ongenoegen bij Octavio de Conzaga, den vertrouwde van D. Juan, die naijverig was op den zoon. Karei van Mansfeldt, in wien hij een mededinger voor do plaats van generaal dor cavalerie zag (1).

Up deze manier wist Panna do edellieden des lands aan zich te verplichten en over te halen tot de Spaanschgozinde partij. Teleurgesteld door Matthias, naijverig op den Zwijger, toonden er velen,

als Aorschot, la Muttc, Montigny, Kgmont, do MoIuji enz., zich spoedig onder zijn invloeil moer Koningsgozind.

Nii't ;iileen ais Siaatsmaii, maar ook ais voidlieer, vond Panna sjioodig de geiogeiilicid om zijne taienton to toonon.

Shvj bij GcmbJour'*. Tn do laatste dagen van Januari trok D. Juan met ongeveer 124,000 man uit Namen, liet leger dor Staatschon te gemoet. Dit laatste, door Antoon do Goignics aangevoerd, bestond uit 22,000 meestal ongeoelejulo Nodcriandsclio en DÃ¼itscho soldaten en eenige vendels .Schotten. Hot word genoemd het leger run IsraÃ«l, en mon vertrouwde dat God voor do zijnen zou strijden (1).

De Staatschon hadden bij het naderen dor Spanjaarden den terugtocht aanvaard, maar werden op 81 Januari, in de nabijheid van Gemblours door dozo laatston zoover ingehaald, dat zij hen in hot gezicht kregen, Ã¼p een gegeven oogenblik had Panna uit de verwarde beweging der piokon opgemaakt, dat do vijand, eene liolling afdalende, door oenen moeilijk te boganen weg, waartoe de regen der laatste dagen voel had bijgedragen, trok. Hierop steeg hij onmiddellijk te paard en met Antonio do Olivera, gevolgd door eonigo andere rniters, viel hij, togen don wil van zijn oom, do Staatschon in de flank aan. Door dezen onverwachlen schok ontstond er reeds oene algemeeno verwarring, zoodat de Staatsche ruiterij onmiddellijk op do vlucht ging en haar eigen manschappen vertrapte. Intusschen was do Spaansche infanterie met don looppas toegesneld, en had den vijand in den rug aangetast, waarop eene ware slachting onder do Nederlanders volgde. In minder dan twee uren tijds sneuvelden ongeveer ^lJ,000 der Staatschen (2), terwijl slechts 7 of' 8 Spanjaarden worden gewond.

Panna streed voortdurend in liet eerste gelid, om zich van do overwinning, waarvan hij mot zijn seherpzinnigon blik do kans had voorzien, to verzekeren. Vaandels, artillerie, krijgsvoorraad, alles viel

lil .l.ui \aii Nass.'iu aan ilrii lamlgraaf' van llussrn, Oroon VI. - i;/ AiuIiTcii algt; Cabrera zes dni/oml, 'l'ri.-gt;is spreekt van zovcn

in li an don dor Spanjaarclon daar do Staatschon, voorzoovor zulks mogelijk was, hun hoil in do vlucht zochten.

Dezo verplottoronde nodorlaag wordt voor eon gedeelte aan de afwezigheid der voornaamste aanvoerders, als: Lalaing, Lamotte en Robert tlo Melun, dio te Brussel bruiloft vierden, toogeschroven.

Do (loignios werd door eon Albaneosch ruiter govac en met andere gevangenon naar hot kasteel to Namen gevoerd.

Volo .Staatschon hadden zich in oen huis aan de poort van Gom-blours verschanst, waar zij door do Spaausche infanterie werden aangevallen. Vier vaton kruit, daar bewaard, hadden onder het gevecht vuur gevat, zoodat het huis mot de heele bezetting in de lucht vloog.

Sommige schrijvers, waaronder zelfs Cabrera on Tassis, zoggon, dat goeno gevangenen werden gespaard. Eerstgenoemde voegt hieraan too, dat zij allen werden ciehanqen en er slechts HOO Schotten, door D. Juan, die in hen toekomstige onderdanen zmj, met groote moeite teerden gered (1).

l^Tit hetgeen Vazquez dienaangaande zeer uitvoerig mededeelt, moe-ton wij besluiten, dat do gevangenen genadig behandeld werden en met het betalen van oen losgeld aan do soldaten, die hen gevat hadden, in vrijheid werden gestold, onder belofte, dat zij de wapenen togen den Koning niet moor zouden opnemen. Wij stellen dos te meer vertrouwen in do opgave van dezen schrijver, omdat hij op andere plaatsen ons onbewimpeld meedeelt, dat gevangenen minder mensch-hovend behandeld on over do kling gejaagd zijn. Niettegenstaande in de buurt eon nonnenklooster gelogen was, waar zij hun introk haddon kunnen nemen, brachten 1). Juan en Panna, met de troepen, den nacht in 't open veld door. Zij wildon met do soldaten do ongemakken van den oorlog doelen.

Panna was van gevoelen, dat men na dezo schitterende overwinning zonder uitstel togen Brussel moest oprukken, aangezien do innoming van dozo stad thans met weinig moeite zou gepaard gaan. Dit voorstel word in den krijgsraad door niemand ondersteund, zoodat D. Juan besloot, zich voorloopig to bepalen tot minder gewichtige ondernemingen.

(1) Tassis (IVi bewoert, dat oonifrc gevangenen van do brug te Namen afgeworpen en in dc Maas als honden verdronken werden.

Octavio do Conzaga bezette Leuven met een gedeelte der ruiterij. Verder gaven Gemblonrs, Thionen, Aerschot, Jodegne, Bovines en anclerc kleine plaatson zich zonder veel weerstand aan de Spanjaarden over.

Bdey van Sichnn. â Niet zoo gewillig en gedwee was do bezetting van het stadje Sichein, waarvoor do Spaacscho treopon in Februari verschenen.

Op 17 Februari had D. Juan aan Panna opgedragen, mot een ge-ilenlte van het leger en tien stukken geschut, naar Sichem en Diest op te trekken. Dit bevel werd onmiddellijk ten uitvoer gebracht, zoodat hij reeds den volgenden dag in het gezicht van eerstgenoemde plaats verscheen.

De troepen werden terstond verdeeld en uitgezet, waarna de gewone sommatie tot den bevelhebber der stad werd gericht. Bij gewillige overgave beloofde Parma eene genadige behandeling aan de bezetting, maar voegde hieraan toe, dat, wanneer men het eerste kanonschot van buiten afwachtte, hij voor niemands behoud meer instond. De bevelhebber gaf hierop een weigerend antwoord en verklaarde, dat men alleen voor de kracht der wapenen zou zwichten.

Nog in don nacht sloegen do Spanjaarden de handen aan het werk, zoodat omstreeks middernacht reeds vijf kanonnen geplaatst waren, en tegen den morgen het vuren der batterijen tegenover de Louvensche poort reeds een aanvang nam. Nogmaals liet Parma den bevelhebber tot overgave aanmanen en hem herhalen, dat hij voor zich zeiven en de zijnen op geen genade meer mocht rekenen, wanneer men eenmaal gestormd had.

Het antwoord hierop luidde als de eerste maal en was zelfs uitdagend, zoo niet spottend.

Spoedig hadden do vuurmondon oene bres in den vestingmuur gemaakt, voldoende om eene bestorming mogelijk te maken.

Niettegenstaande de bezetting zich met moed verdedigde, was de stad weldra door de Spanjaarden genomen en aan do plundering overgeleverd. Parma spoedde zich, binnen de vesting te komen, ten einde wreedheden zooveel mogelijk te verhinderen en vooral om to beletten, dat vrouwen en kinderen mishandeld worden, daar de soldaten, verbitterd door de verliezen hunnerzijds, voornemens waren niemand to sparen.

Vnlo aanvoerders der Spanjaarden vonden bij do inneming van Sichein don dood, onder anderen D. Pedro Enriqnoz, kapitein Diogo do Barojas, do kapitein S. Momo Oambarole en Juan, boiden Italianen. Onder de zwaargewonden vinden wij Marco Antonio Simoneta, hoor van Torrichola, die later voor Maastriclit liet leven verloor en in de kerk van St. Mathias aldaar werd begraven.

De bovelhebbor der stad had zich met ongeveer drie honderd soldaten in hot kasteel verscholen. Toen Panna hom tot de overgave aanmaande, wilde hij hier nog niet van hoeren. Maar do soldaten, ziende dat de Spanjaarden do kanonnen op oeno hoogte in,[de stad hadden geplaatst, lieten zoggen, dat zij, niettegenstaande do bovelhebbor weerstand wenschte te bieden, zich op genade aan Panna wildon overgeven. Dozo antwoordde hierop, dat hot oenige wat hij nog kon toestaan, was eono overgave op genade aan de soldaten. De aanvoerder, bekend met hot vaste besluit zijner manschappen stemde toe in eono overgave aan Panna, maar niet aan zijne soldaten. Na eono onderhandeling mot D. Oabriol Nino, die hun nogmaals voorhield, dat, indien zij niet onmiddellijk tot do overgave besloten, er van de toegevendheid van Panna niets moor te wachten viel, worden do poorten van hot kasteel ontsloten.

Op bevel van Panna worden de soldaten in oeno zaal op oeno rij geplaatst en achtereenvolgens als vee afgemaakt, d. w, z., dat men hen neervelde door oon slag mot een zwaren houten hamer of' knots in do slaapstrook aan te brengen (I).

De bevelhebber zou aan do spits van oon der torens zonder uitstel opgehangen worden. Zoo luidde hot bevel van Panna, dat onmiddellijk ton uitvoer word gebracht. Meer dan driehonderd soldaten verloren het leven, en vele anderen, die zich door de vlucht wilden redden, verdronken in hot riviertje do Demor.

Do bevolbobber verzocht Panna om onthoofd to werden, aangezien de strop voor oen edelman to vornedorend is. Toon deze gunst hem werd geweigerd, wierp hij zich van don toren in do gracht, om ton minste aan een schandelijken dood te ontkomen. Door do grooto hoeveelheid water die do gracht bevatte, werd hij zonder oenig letsel

(l! ijiiÃ¼ con iinu grnn inazu les diesen en lus siencs y los iiiiita.son u todos etc. (Vazquez).

to bokornon aan wal gohaald en op niouw naar 1)0von gesleurd. Do strop zou zijn dool zijn. Op hot laatste oogenblik word hem eon biechtvader aangeboden, waaraan hij verklaarde geen behoefte to gevoelen, voorgevende, dat hij zijn laatston troost vond in het voorwerp, dat hij op zijn borst droeg. 11 ierop haalde hij het portret zijnor beminde voor don dag, wierp er oen laatston teodoren blik op, kuste het verscheidene malen on slingerde hot daarna in de gracht. Daarna wendde hij zich tot den beul en verzocht hom zijne taak te volvoeren.

Dozo handelwijze en gestrengheid, zegt Vazquoz, tegenover krijgslieden, die zich hadden overgegeven, kan wreed on onmenschelijk toeschijnen, maar Parma was genoodzaakt om zoo to handelen, ton einde een voorbeeld aan de anderen te geven, opdat de opstandelingen en vijanden der Kerk leerden beseffen, welken eerbied men aan oversten en aan de katholieke vaandels, die niots minder dan het gezag van den Koning van Spanje voorstellen, verschuldigd is.

Died gaf zich ovor na oene korte onderhandeling, waarbij Don Juan, intusschen aangekomen, tegenwoordig was,

Den 2^den Maart werden de loopgraven voor Nyvol geopend. Bij hot bestormen van deze stad had Karei van Mansfeldt, dio pas mot 4,000 Franschen het Spaansche leger was komen versterken, verzocht met do zijnen te mogen voorgaan.

De aanval der Franschen, waarbij dezen honderd doodon en 3UU gekwetsten achterlieten, word afgeslagen. Daarna gaf de stad zich over, onder voorwaarde dat de bezetting met de wapens, maar zonder vaandel, zou mogen vertrekken, waarna zij door Waalsche infanterie werd bezet.

Slechts met groote moeite gelukte het aan D. Juan do plundering dor stad door de soldaten van Mansfeldt te voorkomen.

Na de overgave van Nyvol vertrok Mansfeldt met zijne Franschen naar de Ardennen, waar zij de bewoners zooveel last bezorgden, dat Don Juan genoodzaakt was, deze troepen af te danken.

Bnaumont gaf zich zonder weerstand te bieden aan de Spanjaarden over. Chimny werd door hen met weinig mooito genomen. Na do overgave van laatstgenoemde plaats trok het garnizoen onder aanvoering van zekeren Danlicrrcs en diens broeder in den vroegen

morgen do stad uit. Don Juan gaf bovol aan don kapitein Podro do Tassis, dat liij met ocno afdoeling ruiters hen //mi vergezellen on boschormon. Onderweg worden /ij verraderlijk door do Spanjaarden aangevallen, uitgeplunderd en versc.lioidonon hunner vermoord. Don Juan was over deze liandolwijzo zoo verontwaardigd en gebelgd, dat liij do Tassis tor dood veroordeelde on schadevergoeding aan de beroofde soldaten van Chimay iloeil uitbetalen.

Panna kwam tusschenbeide voor Tassis en verkreeg niet zonder moeite genade voor hom bij 1). Juan, dio ovenwol do daders dood opsporen on straffen.

Intusschon was hot Spaanscho logor in aantal belangrijk vormoor-dord door versterking uit ItaliÃ«, waaronder volo odellieden en vooral door do komst van hot regiment de la Loga, bestaande uit 2600 man, door Lopez do Figuoroa aangevoerd.

Op 13 April word dit oude en beroemde regiment door D. Juan en door Panna tusschon Thionon en Leuven, waar zij hen in do abdij van Linteren hadden afgewacht, mot grooto plechtigheid on algemeene vreugde ontvangen.

Philippeville word na een kort beleg in do laatste dagen van April door de Spanjaarden genomen on bezet.

Intusschon gevoelde zich 1). Juan, na al do doorgestane vonnoeionis en inspanning min of moor ongesteld, zoodat hij bosloot eonigen tijd rust te nemen, en trok met dit dool, vergezeld van tweo compagnieÃ«n Spaanscho soldaten naar Namen.

liet leger word in tweo afdoelingen gesplitst, waarvan do oerste, onder Octavio do Conzaga, naar do kanten van Lier on Aerschot trok, on do andere, do grootste in aantal, onder aanvoering van Panna, op 5 Juni don weg insloeg naar Limburg, met hot dool om deze plaats tot onderwerping te brengen.

Wolken wog Panna volgde, is ons niet juist bekend. T/)ys de Mayerne (1) vermeldt, dat do inneming van hot kasteel Hondo dio van Limburg voorafging. âKn passant par lo chateau de lleudo, zegt dezo schrijver, qui n'ostoit pas moins fort par nature et par artifice, assis sur un rocher, fossoyÃ© do bons fossez, pleins d'eau, ot oÃ¼ estoient cinquanto soldats on garnison pour los Estats, sous deux

corporaux: cetto place lui fut ronduo par un d'icoux, qui ostoit LiÃ©geois, lequol trompa sou compagnon, trouvant moyen do le mottro dehors ot le faire aller a la villo quÃ©rir dos provisions, de co dont ils avaient besoin, avant quo d'estro assiÃ³gez, et lit (ine, sous ombre d'escorte, il emmona 44 do lours soldats, luy n'en retenant que six, etc.quot;

Reeds in den vroegen morgen van don 9^,n Juni stonden de gt;Span-jaarden op oen half uur afstands van Limburg. Parma trad eerst met Alonso Leiva en andere voldoversten in overleg, omtrent hetgeen bij dozo onderneming te doen viel. Volgons hem moest men beginnen met eenigc troepen als voorposten uit te zenden, om do voorstad Dolhain to bezotton. Dit plaatsje was rijk en bood gelegenheid tot huisvesting voor een groot gedeelte van het leger. Dit zou den vijand niet weinig zorg baren.

Algemeen was men^ met' dit voorstel ingenomen. Caspar Ortiz, Alonso do Perea, Vasco do Acuna en Agustino Roman vertrokken met hunne compagnieÃ«n, om dit plan uit te voeren. Zij werden mot een flink haakbus- en muskotvuur door den vijand begroet, die evenwel na een kort gevecht moest wijkon, waardoor het plaatsje in handen der Spanjaarden viel. Het grootste gedeelte der bezetting sneuvelde en do anderen vluchtten naar de stad en naar het kasteol; van hier begon do artillerie te vuren, die evenwel, daar het nog niet behoorlijk dag was, weinig schade aanrichtte. De schrik door dezen plotselingen aanval teweoggobracht, was vooral onder de vrouwen en kinderen zeer groot.

Ondertusschen had Parma met hot overige van het leger do heole voorstad bezet. De troepen waren ingekwartierd en de posten uitgezet. De ligging van het stadje en van het kasteol werd verkend, ten einde te besluiten van welken kant do aanval het bost zou kunnen worden ondornornon. Do artillerie; zou worden geplaatst op oen heuvel, van de stad slechts door een kloin dal gescheiden.

Vooraf werd de gouverneur der plaats door een trompetter tot do overgave der stad aan den Koning aangemaand, ton einde het bloedvergieten van zoo vele onschuldigon en de plundering der stad, indien

zij met goweld dor waponen word gonomnn, zoo mogelijk te voorkomen. Do gouverneur antwoordde, dat hij de stad voor don prins van Oranje en niot voor den koning van Spanje beheerde en zo niet zou overgeven dan aan liom, wiou hij trouw had gezworen. Zijn plan was dus zo to verdedigen.

Panna dood, toen hij dit antwoord vernomen had, zonder tijd to voriiozen , zooveel mogelijk grondwerkers verzamelen, liij wildo do soldaten in dezen steenachligen bodem de loopgraven niet laten delven.

Spoedig was men evenwel genoodzaakt van fascinen en andere hulpmiddelen gebruik te maken, daar met do schop niet veel was uit te voeren. Zij werden hierin, op verzoek van Panna, door Alonso Maitinez de Leiva met do soldaten van zijne compagnie en door zijn bioodei Sancho, bijgestaan. In minder dan drie dagen waren zij zoo verdekt, dat do vijand hen niet meer kon zien en met veel ovei leg waren zi j weldra don rand van de gracht genaderd.

Doze was zoo diep, dat er haast niet aan te donken viel zo te vullen. Daarachter verhief zich oene steile helling, die hoogst moeilijk te beklimmen was. Vastberaden, vertrouwende op hun moed en den goeden uitslag, werden de schanskorven gevuld terwijl do artillerie in den nacht van Zaterdag werd opgesteld, zoodat men op Zondag l i Juni hij het aanbreken van den dag mot kracht do muren begon te beschieten.

Tn minder dan drie uren tijds was do bros waarvan al het puin, dat afviel, in do gracht rolde, reeds klaar. Hot beklimmen der steile en vrij hooge holling was ovenwei, door een fijnen regen, waardoor de voet uitgleed, alsof men over vet liep, nog moeilijker gemaakt.

1 arma gaf aan twee soldaten, die op verkenning waren geweest en hem dit mededeelden, als zijn gevoelen to konnon, dat de voorsten alleen van do gladheid last kondon hebben, en, wanneer do anderen in hun voetspoor volgden, zouden deze dit nadoel niot meer ondervindon, en zonder uitglijden boven komen. Deze bewering werd evenwol niet bewaarheid en spoedig kwam hij tot de overtuiging, dat-de bestorming niot zonder groote verliezen kon plaats hebben, tenzij do vesting door vrouwen of kinderen werd verdedigd.

Dozo moeilijkheden zag men evenwel over het hoofd en do bres werd bestormd. Als teokon voor den aanval diende hot laatste schot van de achterste compagnie. Nauwelijks waren de Spanjaarden

tot den aanval overgedaan oi' de vijand gaf door tockens met do trom en door roepen zijn verlangen tc kennen, dat hij wilde onderhandelen. Panna deed de bestorming staken en vernam, toen do belegerden zich verstaanbaar konden maken, hun besluit, om zich op genade over te geven.

Over dit voorstel was hij uiterst tevreden, te rneer, daar hij wist, dat do stad door oude en goed geoefende soldaten werd verdedigd en hom dus bij de bestorming groote verliezen te wachten stonden. Terwijl sommigen zich met don vijand onderhielden en eenige soldaten zelfs in afwachting dei' voorwaarden, die Panna moest stollen, elkanders gezondheid dronken, waren anderen langzamerhand zonder het minste gevaar tot bij den ingang der bres vooruitgeschoven. Een der Spaansclie soldaten, die hot dichst bij den muur stonden, keerde zich tot zijne makkers, den uitroep aanhollende: Santiago, cterra Espana, clentro, dentro. Daarop drong hij onmiddellijk door tot in de stad en vele anderen volgden hem. Do vijand, door dezen onverwachten aanval verschrikt, ging op de vlucht, zoodat do Spanjaarden hoegenaamd geen weerstand ondervonden en alleen angstige vrouwen en kinderen ontmoetten. Velen waren naar het kasteel geweken.

Panna nam spoedig alle voorzorgen, om wanordelijkheden en plundering te voorkomen en plaatste in do voornaamste straten aanvoerders en andere vertrouwde personen, ten einde dit alles te beletten.

In do stad bevond zich een uitstekend bouwkundige en bekwaam timmerman. Hanzen genaamd, die in Spaanschen dienst overging en gedurende meer dan vijftien jaren, tot aan zijnen dood, onder Panna werkzaam bleef. Bij tal van gelegenheden bewees hij uitstekende diensten en legde eene buitengewone kennis aan don dag.

Nadat Parma zich van de stad Limburg had meester gemaakt en daarbij voorkomen, dat do soldaten eonigo schade aanrichtten, werd meester Hanzen naar het kasteel gezonden om do sleutels uit do handen van den gouverneur op te eischon. Hij vond hom en zijne vrouw zoo verward en met schrik bevangen, vooral omdat zij vreesden, dat hem het zelfde lot als den bevelhebber dor stad Sichem to wachten stond, dat hij geen antwoord wist to geven en besluiteloos bleef omtrent hetgeen hem to doen stond. Na de mododeeling van Hanzen gehoord to hebben, werd Mondragon naar hot kasteel afgevaardigd met de verzekering, dat, indien zij zich overgaven, niemand

icni^ letsel /.on bckoinon. /.ij ^eloofilon tu in op zijn woon] en ondoi'-wic'rpoii zirh. l'iinna gedroeg zich vcnlcr zoo goed!lartig, dat hij nlli s wat zij verlangdon, bewilligde en den gonveriKnir lt; n zijne (rhtgenooto met heleejiIhedcn overlaadde, llij stond de hezotUng toe h' giuin, waarheen zij wilde. Men vond e(jne groote hooveolheid graan en andere mond behoeften en verder haver en gerst., waarmede de Spanjaarden verscheidene dagen in hunne behoeHen konden voorzien.

Panna gebruikte in zijn kwartier liet avondeten mot smaak na deze moeilijke overwinning, die door vele schrijvers, zegt Vazquez, met stilzwijgen wordt voorbijgegaan of'door anderen, alsof zij aan de waai beid twijfelen of aan den roem van dezen dapperen veldheer willen te kort doen, slechts ter loops wordt vermeld.

Na de versterkingen en verdedigingswerken binnen de stad, voorzien van 15 stukken zwaar en veel licht geschut, den overvloed van mondbehoeften te hebben gezien, besolle hij des te meer liet gewicht der overwinning. Ongeveer duizend soldaten gaven zich over. die allen met uitzondering van den gouverneur, die met zijne vrouw naar Aken werd geÃ«scorteerd, dienst namen in het Spnansche leger.

Daar hij gedurende zeven dagen weinig rnst had genoten, was zijn voornemen, eenige dagen hier te vertoeven.

Jn don nacht, terwijl Mondragon sliep, gebeurde het volgende ongeval op het kasteel. Twee zijner bedienden van het depÃ³t, die hij op het slot had ontboden, begaven zich met eene brandende kaars in het magazijn. Ken vonkje vloog op een openstaand vat met kruit, dat vuur vatte. Hierom heen stonden nog achttien gevulde vaten. Dit gaf aanleiding tot eene vreeslijke ontploffing, waardoor het kas teel met alles, wat zich er in bevond, in de lucht vloog. Alleen de plaats in do kamer, door Mondragon betrokken, waar het bed stond, bleef gespaard. Geen steen, geene dakpan, zelfs geen stof, was er op terecht gekomen.

Ken ander geval, dat haast aan het bovennatmuirke grenst, gebeurde ter zelfder tijd. Kene zieke vrouw werd in een draagstoel door vier mannen in de stad, waar zij zich onder behandeling kwam

stollon, gotlragen. Door do stoenon on dakpannon wonion do vior dragers gedood en de vrouw Mcrf niol alleen ongodoord, maar was zei I's door den schrik totaal genezen.

Alexander bij hot hooren van do enl plotling on hot /.ion van hot vuur, snelde met zijn gevolg ter hulp. Hij was vooral hozorgd voor Mondragon on vreesde, dat ook hij was omgekomen, liij hot hooren dor stom van Panna, riep Mondragon, dat hij ongedeerd was en slechts eene ladder en kleeren noodig had, daar de zijne verbrand waren, om uit te komen. Na zicli gekleed te hebben, daalde hij naar lonoden on werd door l'arma, die hem met zijne wonderdadige redding geluk wenschte, met open a.inen ontvangen. Mondragon ver-haalile, dal toen hij bij zijn ontwaken geen dak moor boven zich zag, don blooten hemel aanschouwde, en naast het bod geen vloer vond, om den voet op to zetten, hij niet wist, wat er was gebeurd. Panna ging zich mot oigon oogen van dit vreemde schouwspel overtuigen en beschouwde daarna het behoud van Mondragon des to moer als eene wonderdadige redding. Deze bogal zich naar de kerk, om Clod voor zijn behoud te danken. Panna stelde hem in kennis, dat hij plan had Don .luan eotie belooning voor zijne veelvuldige en trouwe diensten te vragen, en wol hot behoor, als gouverneur, van Limburg.

Mondragon kuste hom do handen voor de eorhowijzing en verzocht niet alleen de goedkeuring van 1gt;. .luan, maar ook die van den Koning te vragen. Panna beloofde hom dit. Roods na 2 dagen ontving hij hot antwoord met do goedkeuring van den landvoogd terug, uit wiens schrijven bleek, dat hij zeer goed op do hoogte was van de heldenfeiten, door don edelman van Medina del Cam po in den oorlog met de Nederlanden verricht. Het gouverneurschap van het land van Limburg was, volgens 1). Juan, de minste belooning, die men hom voor zijn moed, beleid on dapperheid kon toekennen.

Daelhem mot zijn versterkt kasteel was nog in handen der Staal-schen, van waaruit deze hot land doorkruisten en don bewoners in de omstreken veel schade aanbrachten. Aan Mondragon als bewindvoerder der streek werd opgedragen, met een gedeelte van het leger en drie zware kanonnen derwaarts te trekken en zich van dozo plaats meester te inaken.

Terwijl Momlnigon hieraan voldood, trok l'arma naar zijn oom to Namen. Onderweg kwam hom oen koerier tegemoet mot do boodschap, om haast te maken, aangezien do vijand zijnr troepen samentrok en versterking ontving uit don vroomdo, mol hot plan om hem aan te vallen on zoo mogelijk het land uit to drijven, l'arma was ze^r verheugd bij het vornoinen van dit nieuws, daar hij oen natuurlijkon aandrang voor krijgsbedrijven vooldo en niets liever wenschte dan ontmoetingen mot don vijand op grooto schaal, waarin hij Ik'wijzen van dapperhoid zou kunnen geven on aan het verlangen voldoen kon om den Koning van dienst te zijn. Intusschen lichtte hij Mondragon onmiddellijk van een en ander in met het bevel, dat wanneer in 3 of 4 dagen Daelhom niet genomen was, hij het beleg moest opbreken, ton einde zich niet bloot te stollen, om door den vijand te worden afgesneden.

Mondragon begon, te Daelhom gekomen , met eene verkenning, waarbij hom spoedig bleek, dal de plaats veel sterker was dan men veronderstelde, aangezien zij op eono steile rots wa- gebouwd. Niettegenstaande deze klei no toleurstolhng werden do loopgraven geopend on de artillerie gepostoeid, die evenwel weinig eltect deed. De kogels schampten af, zoodat na 300 schoten niot de minste bres in do muren van het kasteel was aangebracht. Om niet langer kruit en lood te vermorsen, gaf Mondragon hevel hot schieten tijdelijk te staken.

I ''i wijl Mondragon hot kasteel rondom inspecteerde om een zwak punt waar men het verder zou aantasten, te ontdekken, ontstond in do loopgraven tusschen de Spanjaarden twist, waardoor zij groot gedruisch maakten. De Ijolegerden dachten niet anders dan dat van dezen kant gestormd word on spoedden zich or heen. Bar. doGibrao, die mot zijn regiment BourgondiÃ«rs in do loopgraven aan den anderen kant stond, hoorde dit alles en veronderstelde, dat de Spanjaarden het eerst zouden binnendringen en dan mot do oor der overwinning gaan stiijken. Hij gal daarom bevel aan de zijnon de wallen te beklimmen. Het gelukte hun zonder voel weerstand to ondervinden, naar binnen te dringen, alles afmakende, wat zij op linnnen weg ontmoetten. Zij spaarden zelfs vrouwen noch kinderen en sloegen aan het muiten zonder dat hun iemand dit belette. Had een BourgondiÃ«r do hoofdpoort niot geopend, dan .zou Mondragon niet geweten hebben , dat hot kasteel genomen was. Met spoot hem zoor, dat zooveel onschuldig bloed was vergoten.

Slnuia vorlÃ¼ialt hot volgondo sclian lolijk foit hij dnzo innoming gr|iltgt;('g(l. De vrouwen liahlou zich in do kerk vorscholmi, du dcxditor van den gouverneur, die gesneuveld was, slechts HÃ¯ jaren oud en algemeen bekend om hare schoonheid, zocht daar eveneens eene schuilplaats. Twwe soldaten, eon Honrgondicr en een Dnitscher, lialden haar nauwelijks ontdok! of hnden wilden zich van haar meester maken. Er ontstond eene foort wedstrijd tusschon de beid¹wellustelingen. De eeno trok haar rechts en dc andere links, elk beproevende den anderen dez' schu ine prooi te ontrukken. In hot heete van den strijd wer 1 hot imisjo of' bij tooval of' met opzet gewond, zoodat zij b'lekt mot bloei ter aarle vi.'l.

Intusscheii kwamen oonige Spaansche sol laten toesnellen, waardoor het meisje een oogenblik werd losgelaten en gelegenheid vond om te vluchten. Hquot;n dor wgt;)istelingen gaf', terwijl hij haar achtervolgde, haar een slag op het hoofd aan do gevolgen waarvan zij eonige uren later overleed. Paul Renaut bad hnr op het laatste oogenblik aan de handen der muitende soldaten ontrukt.

Mondragon liet do dooden b.'^raven en spoedde zich tlt;â¢rll},^, naar Limburg, waar hij zekeren Mondragon, een lid zijner familie, als plaatsvervanger aanstelde en naar Namen trok, waar i). Juan en l'arma hem /.quot;er hartelijk ontvingen.

1) m Juan, vemomun hebbGiide , dat do Staatsolie troe))on weldra groole verstia'king nit Dihtschlan 1 te waidifen haddiai, wensidito met hen slaag-! te geraken, alvorens zij zich in getalsterkte vermeerderd hadden. Het leger vertrok op 20 .luli nit Namen en vertoefde van 22 Juli, geluronde (i dagen, rondom Thionen, in afwachting van geld en krijgsvoorraad, uit. het land van Luik derwaarts gezonden, waarna zj onini Idellijk naar Rymonam vort rokken, oeno plaats tus-sch 'ii Meeholoti en Lier, waar de Sbntschen zich in een versterkt kamp ophieldon, met een leger, dat in aantal dat der Spanjaarden overtref.

l'arma en de oude (: -rvellon s verklaarden zich tegen eau aanval op deze plaats, aangezien de positie van den vijand volgons hen te gunstig was. Don Juin besloot evenwel op 1 Augustus do versterking aan te taston, ui vogt;ral in don vroegen morgen met Panna

uit eoii winiliuolcii 0)i cun liouvel gelegen, de jiosilic quot;ii i Slaatsi he troejien verkend te liebljen. De S|iaiijnanlcn werden door Imnne tegenstanders in eene liin^erlaag gelokt, terwijl dezen veinsden tr wijken. Tot aan den avond weid gevochten, zonder dat de kans der overwinning naai den een' ofanderen kant overhelde. Zonderden helderen blik van l'anna, die op een gelukkig oogenblik de zijnen, tut den altoclit deed besluiten, stond Don .luaii (i|i dezen dag eene gednehte nederlaag te wachten. Van b(!ide kanten sneuvelden vele manseliap-pen, maar de eer van den dag bleef' aan de Staatschen. door den graal'do Bossu aangevoerd, liet gevolg biervan was, dat deze zich van eenige steden als Aorschot, Nyvel en (iemappe moester maakte, terwijl in Henegouwen de hertog van Anjou, Maubenge, Koeulx, Suignies en Havre bezelte.

Nogmaals werden vredesonderhandelingen aangeknoopt, die even wel, zooals later zal blijken, zonder uitkomst bleven.

De vereeniging der soldaten van .lan lt; 'asiinir, ten getale van vijttien duizend met het leger der Staatsi hen, deed Don .luan besluiten naar Namen terug te trekken. In do nabijheid dezer stad werd in een klein dorp. Bonges genaamd, door ('ervellonc een versterkt kamp aangelegd, waarin het Spaansehe leger zirb terugtrok. Den dag voi'ir luinno aankomst aldaar op 1 Ã³ .September werd Don .luan door eene zware koorts aangetast, die tijdens zijn verblijl in Int kamp van dag tot dag verergerde.

ISouges, ec'U klein plaatsje destijds uit negen arbeiderswoningen bestaarde, gelegen op eene hoogte tusschcn Sambre en Maas, had vroeger reeds als toevlncbtsonrd vnor Karei V. door Hendrik II in 't nauw gebracht, gediend.

De. toestand van den uitgeput ten D. .luan, werd er niet beter op, daar de hygiÃ«nische oinstandighelen, waaronder hij gedwongen was te leven niet zeer gunstig w. ren. In een soort vervallen duiventil was hij genoodzaakt zijn introk te nemen. Zijn toestand was up LVS September zoo bedenkelijk, dat Himarez, zijn lijlaits, alle hoop ver loren gaf en hem hiervan iu kennis stelde. I'aler Doraute, zijn biechtvader, later aartsbisschop van Sovilla, bracht hem op oo September do volle bediening.

Don 20quot;¹quot;quot; Soptombor hail 1). Juan con laatston brief aan Filips ^nschrovcn, waarin hij ovor zijne ziekte spreekt. Hieruit blijkt, dat hij zirh zoer ongolukkiu' gevoelde on door den Koning als hot ware verlaten. Dit schrijven eindigt met do woorden â ons loven is in ge, vaar en het oenige, dal wij verlangen, is dit met cere to mogen verliezen

Op den l^ston October omstreeks don middag, blies de overwinnaar van Lepanto op slechts 33 Jarigen looflijd don laatston adorn nit.

iloo bemind door de zijnen hij was, bewijst hot gezogdo van Octa-vio do Gonzaga â dat do steenen zelfs hom boweonden Schatton of rijkdom had hij niet vergaard. Hierop zinspeelde hij nog kort voor zijnen dood, door do aanhaling der woorden uit het book Job: Xudiii egrvssus *hiii (/'â ntrro matrix meae el nuduft revertar illuc.

Zijn lijk word met militaire eerbewijzen, door al do troepen, mot be-tluersde trom en overdekte vaandels gevolgd, terwijl de manschappen de wapens naar den grond gekeerd hielden, van hot kamp naar Namen overgebracht. In do kerk van St. Aubin word zijn lijk don 4'¹''¹¹ October ter aarde besteld. Dit word ovenwel in hot voorjaar op last van Filips naar Spanje overgebracht en in hot klooster van l'arrazes bij hot ivscuriaal, in een grafkolder, grenzende aan dien dor koningen van Spanje, bijgezot. Hiormi io v ildood Filips ten minste aan zijn' laatsten wonsch.

lloods eenigo dagen voor zijnen dood had hij aan Panna, overeenkomstig het verlangen van den Koning, zijn burgerlijk en militair gezag overgedragen. Hot verlies van zijn oom, don spool makker zijner jeugd, had Alexander zoo diep getrolfen, d it hij de eerste nachten slapeloos doorbracht en weinig of geen voedssi gebrnikto.

Zware verliezen heelt het Spaansche leger verder in hot kamp te Bonges geleden. Vole manschappen bezweken aan de gevolgen der destijds in do Zuidelijke Nederlanden heers â hendo typheuse ziekte. Op sommige dagen telde men alleen onder de Spanjaarden ruim drie honderd sterfgevallen.

Cervellone, die sedert kort uit ItaliÃ« in de Nederlanden was geko men, haalde het tegen verwachting dor genoesheeren niettegenstaande zijn boegen leollijd van den dood op.

D, Jnan bezweek waars diijnlijk oveneens aan de gevolgen dor heorsclu nde kwaal, alhoewel door sommigen aan ecno vergiftiging

godachL werd. Zoll's do lijfarts Rmiarcz laat zich in zijn rapport eenigszins in dion geest uit (1).

Panna had i)ij zijn optreden als landvoogd der Ncdoiiandon, na den dood van D. inan, den leeftijd van ongeveer 38 jaren bereikt. Hijua een jaar had hij thans weer in de Nederlanden doorgebracht en was dus genoegzaam in do gologenhoid geweest, om don stand der zaken to bostndeeron, de vijaiidon van Spanje te leeren kennen en dozen naar waarde to schatten.

Dat men van Matthias, die slechts in naam regeerde, niots te duchten had, daarvan was hij overtuigd. Do llortogvan Anjou scheen hem ook niet zeer gevaarlijk. Vooreerst was hem bekend, dat Elisabeth van Engeland diens intrede in do Nederlanden streng afkeurde en verder, dat do Duitschers bet land liever in handen van Filips dan aan de franschon overfjoleverd zagen {â¢i\. 'roch maakte hij zic'n een oogeniilik ongerust over do Waalsobe provinciÃ«n, waarvan Itij zegt: âla principalo eiainto (|ue j'avois, t^stoit ijno les provinces wallonnos el eatholicques no se joignissent et alliassent aux Fran-chois: cola m'a mis souvent on peine et perploxitÃ© quot; t8).

Panna heijvordo zioh iu de eerste plaats om de katholieke gewesten en do outevroden Fdollieden op zijne zijde te krijgen. Dit wist hij met veel takt en overleg te bewerken. Vooreerst overtuigde hij de Walen, dat Oranje hen aan Frankrijk wilde overleveren. Geldelijke belooningen en de uitdoeling van titels, waarmede hij de ijdelheid

van soiiimigon wist to strooien, waron voixlor do middolcn, dio liem veelal deden slngon.

Marnix van si, Alde^on le drukt zich over hot gedrag dor Edolliodeii als volgt uit : â Los voila a choval pour branscator ct ran(;onner lo pays ipii legt; a nou nis ot mis au monde ot so rondro osclavos a I'Mspagnoi pour lui vondro lour propre patrio a beaux deniers, afln d'avoir pour faiio la cour aux dames on par advontmo so marier aver magniliconee hit gozegde mag op sommigen hunner, dio do Spaanseho partij kozen van toepassing zijn. maar zeker niet op alksn.

\'order kwamen hem in dozen ton goede soinmigo misslagen van don l'rins van Oranje, maar vooral de toestand van verdeeldheid, waarin hot land verkeerde. Zoo wildon sommigen don ouden gods dienst behouden, anderen verlangden don nieuwen of beide; do oen was genegen onder het bestuur van don koning van Spanje to blijven, oen ander wonschto door Anjou ot' door Matthias geregoonl te worden.

Terwijl do staatsman 1'arneso zijn slag shog, zat do veldheer niet stil. op hot laatst van Xovember of in do eerste dagen van December verliet het Spaanseho leger hot kamp te Houges, dat slechts door zes compagnieÃ«n infanterie bezet bleef. De gezondheidstoestand dor troepen, waarmede hot, zooals wij zagen, zeer ellendig gesteld was, noodzaakte Panna, niettogonstaando do ongemakken van hot gure jaargetijde, die hem np zijn toeht to waehto i stonden, tot dit besluit. Zij trokken langs den rechter Maasoever noordwaarts en bereikten don vijfdon dag hot stadje Limburg, van waaiuit hulp aan Dovonter dat zich evenwel middolorwijl had overgegeven, zon gezonden worden.

rit do troopenbeweging on al do handelingen van Karneso blijkt, dat hel oenige dool wat hij van nu af sle 'ds beoogde, was, Maastricht to veroveren. Hot gros dor troepen trok vorder tot achter Daelhom en kampeordo na zich behoorlijk verschanst te hebber^ go-durende eenigen tijd tussehun deze plaats en Maastricht. Panna nam zijn introk to Vise, waar hij. zoo als blijkt uit verschillende stukkon. ongeveer eÃ©no maand vertoefde.

Men zijnor brieven aan l'ilips(I) uit deze plaats is godagtookend Ki December, een andere draagt denzollden datum en do laatste is goschroven op 7 .lanuari lÃ¶Tii.

'1 ('ViiMUÂ». ' â¢ mi .-|ilt; ijkI.hii-, d Alcx.indrÂ» l'.irii'-c aveÂ»' l'Iiiliiipc II

in con isdinjvon van 22 Dccrmbor doolt do soci'oÃ¼iris Borti nan d Assonlcvillo niodo, dal ocno siunonkoiiisl van 1'arma mot Hendrik Otto von Soli wart zonbur^'. aI'^ovaardigde van don iHiilschon keizer, to Vise zal plaats liebbon.

Do bekende brief, door I'anna op 1U .lanuari aan do burgers van Maastricht gericht (1) (zie pag, Ã³h, wordt ten onrechte beschouwd als uit IVc.zd geselireven; wij hebben hier waarschijrdijk met oono sehrijffout te doen en moeten Wcz/i lezen, den Nederduitschon naim van Vise. Hot schrijven van Mondoi;a van denzelfdon ilatmn, was eveneens uit deze plaats verzonden.

JSchwarzenberg, de gouverneur van Maastriebt. zegt in een selirij-ven van XXI Januari 1579, aan do Staten gericht: â dnt den vjiatult mlt'rl V]if dacyhen hcnoacrl* mrttcn /nrfoten der/ ran zj/ndrr macht /â v afi/rhrnrkrn m vertrorkrn tiarr Gelderlands, latende aUeenlyck in siinen ouden Irrihcr sekcre (/uantitej/t ran Hnyter* cn knechten, enz.

I it dit laatste stuk blijkt, dat do Spanjaarden omstreeks 15 Ja nuari uit Vist- noordwaarts trokken.

Maastricht was steeds hot mikpunt, waarop Parma zijne blikken gevestigd hield. Voorloopig draaide hij er om heen maar durfde, aliioewel hij op slechts uur alstands met ongoveer twintig duizend man had |iost gevat, don aanval nog niet te ondernemen. De communicatie met de vesting van vorsehillende kanten te onderbreken, diende vooral' te gaan.

Panna besloet in do eerste plaats Kerpon, Krkelenz en andere kleine plaatsen van Duitseho zijde to doen bezetten, ten einde de wegen naar Aken, Keulen en Kleef voor do zijnen open te houden en Maastricht van dien kant af te sluiten.

Mondragon trok op;!! December met ile nood igo troepen derwaarts. Willem de Morodo zegt in een brief (2) op 13 Januari uit Arnhem geschreven, dienaangaande: âOp :ll December vertrokken uit Limburg, ('hristoph de Mondragon als aanvoerder met eenige Spanjaarden; de Floion met een regiment Walen: Jehan Hrentloy met duizend paarden: Frondsberg mot zes vendelen Duitsehers en verder Monies-doca met t^euigi* kapiteins en uianselia|ipon der Spanjaarden, Italianen,

1' Kl'.UV Y N |)K \ â¢ Â»1 K A l'KSHI K I.. I )lt;K^,|IIIIOIltgt; ll lgt;t lt; M'KlUi'S ilM'ditS Â«li' iv' Mriii idoin.

BourgondiÃ«rs on andere natiÃ¶n, zoowol te voet als te paard, moe-voerende 8 stukken zwaar bronzon geschut on dertig a veertig wagens, goladon mot kruit en kogels

Hot spreekt van zolf dat dezo troopenmacht niet alleen bestemd was om hot kasteel Korpen to veroveren, maar ook moest dienen om andere plaatsen in deze strook te nemen on to bezetten.

In do eorsto dagen van Januari verschoon Mondragon voor Korpen. Ongeveer tweo honderd kanonschoten weiden op hot kasteel golost, waarna de bezetting op Woensdag 7 Januari omstreeks 4 ure 's namiddags, tot do overgave gedwongen was. Hot beleg duurde slechts vier dagen.

De bezetting, dio in handen dor Spanjaarden viel, word zonder genade afgemaakt. Do bevelhebber Boelen (1), uit Maastricht afkomstig, werd met don strop gestraft (2),

Hot toeval wilde, dat juist een jaar geleden tlonzolfdon dag op bevel van Boelen de commandant, Bloemaert genaamd, dio in naam van don koning van Spanje, het slot bewaarde, op dezelfde plaats werd gehangen. Deze schijnt aan Beelen voorspeld te hebben, dat hij ook binnen het jaar voor God zou verschijnen, als straf voor do ongerechtigheid, aan zijn persoon gepleegd.

Willem do Merodo zegt in genoemd schrijven aangaande de inneming van Kerpen : âdat kapi. Beien uit een raam was gesprongen, maar in den tuin bij maanlicht werd gevat en goliangen op dezelfde plaats, waar hij een jaar te voren kapi Bloomaert had laten ter dood brengen.

Men heelt Mondragon wel eens, naar aanleiding van zijne handelwijze te Kerpen, van wreedheid beschuldigd. Van Spaanscho zijde wordt als verontschuldiging aangevoerd, dat de bezetting mot zoo

(1) Vazquez noomt. don bcvollicbber Ion nnivclih' l.ttdarico Xosobiu. Boolon had wel onder Lodcwijk van Nassau gediond lt;'n hot goldt dus waarschijnlijk ome omissie van den copist.

(2) Hij was do zoon van Mathins Heelon, Liiiksoh-Sclionl Ic Maaslrieht in 1507, quot;otiuwd mot Klisaboth HcllarmÃ³ lt;lo Connoohl. Heider grafsteoii bovitidt ziob in do kerk van O. 1.. \ . to Maastriohl.

Iioor velo sohrijvei'.s wordt Heelon ton omochte als geboortig to It recht beschouwd.

veel gostrongheid bohandokl werd, dat zij zich voortdurend aan roof en plundering in don omtrok had schuldig gemaakt.

Wanneer wij andere, zeker in dezen onpartijdige schrijvers, raadplegen, schijnt ons, afgaande op hetgeen zij aangaande Boelen mÃªo-doelen, het gedrag van den ouden Mondragon eenigszins gerechtvaardigd.

Do graaf de Nuonar schreef onder anderen in Augustus aan don landgraaf van Hossen hot volgende:

â Ich hab auch von hÃ¶chstgod. ChurfÃ¼rston vorstanden, dasz iro Churf. Cr. Helen gantz auffsetzigh, alszo wen dieselbige inon beym kopff kuenthen kriegen, wÃ¼rden ire Churf. g. inon gewisz henckon laszon, und wher guth dasz ehr gowarnot wÃ¼rde, den man sthett imo nach loib und lobon, dieweil ehr im stitft CÃ¶lln etzlich viohe gonommen und hienwegh gedriobon, und machen esz die gosellen zu Korpon derraassen, dasz CÃ¶lln und JÃ¼lich (die sunst in vielen iiende-lon einander foindt sein) Ã¼ber ime woll einigh sollen werden

Hoe andere tijdgenooten over Beolen dachten, bewijst verder hetgeen MichaÃ¶l Eyzinger (l)ovor hom zegt: â Ms ist in diesor Statt Mastricht oin Burgermoister gewest der hat ein Sohn gehabt, mit seines Vators zunamen Pil (Biel) der war ein behertztor Gesol, mocht sohr wol drincken, hatt wenig wort, und unterstundt dom Kunig das Schlosz Kerpen nicht weit von CÃ¶lln einzunemen, wio es imo daruber den 15 dieses inonats Januarii zu einem newem jar ergangen, das hat er mit seinom grossen schaden erfahren, darm er an die Now Pfort die or aufrichtot gehungon worden, und dio mit ime autf dom Schlosz waren, allo an dio Batim horumb angekniipllt, umb zulehren was da soy, anderer Horren oline einigo Rechton vund bofugten Tittol SchlÃ¶sser vund Vosten einzunemen, vnd mit gewalt vorzuhalton

In eono chronyk der stad Roermond, van .lan van Ryckenroy lozen wij: âÃ¼en 8 January heeft Mens Dragon, des princen van Parma verordente velthoer, dat huys the K'arpen, naor dat hyt met etlieho Spaenjarden endo duylsche regiinenten belegert, oich mit eenige car-touwers beschoten luidde, erouert onde dio soldaten, die daeroji waeren

(1) Nidorl/liKlisclic Hcsi'liiN'iliunf,' uiut liislori.-clior woi.^z ^ostrll and den Hcl^'ischon I.Ã¶won, dor -ibonzchon I'lovinl/.iii, w,-igt; sich ilarinncii /.iigotrngen liat, vom .lar ISj'.lâ1584. â (.'ollcn am Kliein 1584, d. Michai'lom lÃ¼yzingcrum Aiistriacum.

olio doet goslaogen oft doon hangen. Diese haddon sich mit roeven endo stolon op die liaell'solige luydcn ondo die passierende coopiuyden hiss daor aen vast beholpen endo waeren daerom by alien naobueren des orts seer gehaot. Dor capiteyn was einer van Maestricht, Belen genandt, den Dragon ein tyt lanck gelencklich gehalden endo daer naor oick inder porten heeft doon hanghen

Mondragon had bij Waelbeck 5U0 voetknechten en 50 ruiters, die, door zekeren Stupern aangevoerd, naar Yenloo trokken, totaal verslagen. Vandaar trok hij naar Stralen, dat zich onmiddellijk overgaf.

Van oenen andoren kant trok Tassis, kapitein der cavalerie, met do troepen van don graal do Hoenlx door dozo provincie. Bij Venloo gekomen, werd hij door ongeveer 700 man van do bezetting cn (-enige burgers aangevallen, die ovenwol spoedig mot achtorlating van volo dooden op do vlucht sloegen.

Pedro do Toledo, kapitein der busschutton te paard, was met eene afdeoling vooruit gezonden, om het kasteel Blyenbeek, waarvan do eigenaar Schonck op do zijde der Spanjaarden was, tegen de Staalscho troepen te verdedigen. In don nacht waagde hij het niet eenige manschappen de Maas over te steken en eeuo atUeeling reifcr* in het naastbijgelegon klooster (waarschijnlijk St. Agathai ingekwartierd, te overvallen. Na een zestigtal Staatschen geilnotl te hebben, moesten de Spanjaarden voor de troepen, die uit de naburige kwartieren ter hulp snelden, de vlucht nomen.

Na de onderwerping van gonoomde plaatsen, waardoor do gemeen schap van Maastricht met Duitschland, zeer bemoeielijkt. zoo niet geheel onmogelijk was geworden, trok Mondragon zich terug naar do landen van (Jvermaas. Te Limburg ol in den omtrek van Vise zal hij don aanval van het Spaanscho leger op Maastricht, die in de eerste dagen van Maart plaats vond, al'gowacht hebben. Van Duilscho zijde moest hij roods deze plaats in observatie houden on het beleg voorbereiden. De kasteelen van Valkenburg, Wittom en 's-llortogen-rade waren oveneens in handen der Spanjaardnn.

Dat Mondragon in de eerste dagen van februari in Limburg was teruggekeerd, blijkt uit oen schrijven (11 van rarma op 'j Fobruari

1 1 )(K^,niiirnls im'-dils roiirci naiit Ir- tr()ul)lrgt; Â«lo P.'iv.s-l^as, clr.

nil 1 loijthiiizon aan von S( li\vail/ont)in'^ ^orii ht, w.'uuiii liij ilozon df aanhuu'liiii,' van oen troiii|)( tt(H^- m ccii koerier, lussclicn Valkonlmr^ mi la in burg, op wtig naar Maastricht, inoklt. Boilt; Ion zondor paspoort, on op weg naar oen vijaiKieiijk lan i. worden zij voor Mondragon, don gouverneur dozer streek, gevoerd, die na de brieven in hun bezit go-vnn len, goopend te iiobben, deze lor lozing aan l'anna zond. Zij blokon van don Duits bon afgevaardigde afkomstig te zijn, aan wie l'irma een verwijt maakt, het gevergde paspoort niet gevraagd to bobbon.

Hot werk, door Mondragon aan don rechter Maasoever verricht, zou door l'anna van Hrabantscho zijde, waar Maastrirht alleen nog gomeonschnp mot de Staats,hen kon onderhouden on versterking verwachten, ondornomen worden.

I )(â /,(! taak was niet gemakkelijk, aangezien een krachtig en talrijk leger op don linker Maasoever in de Kempen stond, dat hom zonder voel moeite voorloopig don overtocht der rivier kon beletten.

omstreeks 15 .lanuari trok Panna met het gros van het leger met genoemd doel van VisÃ© noordwaarts.

Umtront don weg, dien hot Spaanscho leger insloeg, bestaan ver-schillcndo lezingen. Vazquez, overigens vrij nauwkeurig in zijne vei halen, zegt, dat l'anna to Vise eeno groote versterking en eene brng deed bouwen en hier mot zijn leger do rivier overstak on don weg naar de Ivompen insloeg. Verder, dat Hannibal Altemps zich in deze plaats met 6000 Duitschors bij het Spaanscho leger voegde.

1 it andore gegevens blijkt, dat do opgaven van Vazquez in deze niet vertrouwbaar zijn. Wellicht heeft hij dezen tocht in persoon niot mÃªegemaakt en dientengevolge als de plaats, waar don overtocht geschiedde Beosol mot Wesot (VisÃ©) verwisseld.

of gold hot misschien eon gedoelto van hot leger, zoodat hot eene langs den linker on het andere langs den rochtor Maasoever is getrokken. Ook dit komt ons niet waarschijnlijk voor, aangezien V. van een overtocht to Vise spreekt, die twee dagen duurde, hotgeen alleen het geval kon zijn voor eene talrijke trooponmachl. Ook zegt Schwar-zenberg, gouverneur van Maastricht, dat do Spaanscho troepen naar Ueldorlaml maar niet, dat zij naar Brabant trokken. (Zie pag, 37).

Dut Panna zich roods op 15 Januari in do omstrokon van Eindhoven bevond, is eono onjuistheid, door Vazquez ovonoons vermeld, dio zich gemakkelijk laat weerleggen, zooals uit het vervolg van ons verhaal zal blijken.

Steunende op nagelaten correspondentiÃ¶n, mÃ©moires, en vooral op de mededeoling van Strada, moeten wij aannemen, dat l'arma omstreeks 15 Januari VisÃ© verliet en door Zuid-Limburg den rechter Maasoever trachtte te bereiken, om daar de rivier over te steken.

Terwijl de markies dol Monte do StaatsoliÃ«n zooveel mogelijk met een gedeelte der garnizoenen van Leuven, Diest en Aerschot in Brabant bezig hield, naderden de Spanjaarden de Maas eerst bij Born daarna in do buurt van Echt. Zonder den overtocht evenwel te beproeven, trokken zij meer noordwaarts, waardoor zij genoodzaakt waren eerst eene brug over do Roer, dio op dat oogenblik zeer groot was, te slaan, on bereikten twee dagen later Beesei, waar op bevel van l'arma de overtocht der Maas reeds was voorbereid, door het aanleggen eener schipbrug (1). F.cne compagnio musketiers had sedert eenige dagen enkele huizen op don anderen oever bezet, ten einde do werklieden togen een aanval van don vijand te beschermen.

Francisco ValdÃ¨s trok hot eerst mot zijn regiment naar den overkant, niet de opdracht Weert zoo spoedig mogelijk to bezetten. De Spanjaarden hadden plan eenigen tijd in en om deze plaats te vertoevon.

Een nacht on eon dag hadden do troepen reeds getrokken, toen een hevige storm, vergezeld van sneeuw tegen den avond opstak, zoodat do bootjes en do planken losraakten, tengevolge waarvan enkele manschappen zei I's hot leven verloren. Do bagagewagens, oen groot gedeelte der artillerie en de achterhoede bloven aan de overzijde, totdat do brug hersteld was. Al de troepen, met uitzondering dor manschappen van Mondragon, dio in Limburg bleven, waren den dorden dag overgetrokken.

(1) Alsoc ililt;' Mnosc vast t'i'oot was, windt die schipbrufrli van Dol tot licscl ./elutflit, alwaoi'ilk' tronppim unci'^etofjen ende tscluigcinacl doi' priiin: mit liyimon Uurcmmulo fomun oude ouor Macsr ^etofion syndc, hebben sy Weert intffiumion oude dat huys belegert, enz. (Kronijk der stad Roermond van 15t)2â1038 door Jan van Kijckenroy).

slechte jtnrgotijdo hij ^root water, als het ware in hot gezicht van den vijami, mot zijn leger do Maas ovor to steken. Do Staatschon liaijden hom dit zonder veel moeite kunnen beletten.

Panna hoschikte destijds ovor eon leger van ongovoor 25,000 man infanterie en ruim 8,000 ruiters, ongerekend do troepen van Mondra-gon en dol Monte.

lt;)|) 23 Januari \varen do Spanjaardon in de omstreken van Weert, dat zich roods aan ValdÃ¨s had overgegeven, mot uitzondering der bozotting van hot kasteel, dio niot tot de overgave had besloten. Hannibal Altemps, belast mot do inneming van het slot, plaatste onmiddellijk do artillerie on ging tot den aanval over.

Do bezetting, dozo toolvroidsolon ziende, stelde don 29^8len Januari aan Altemps oene overgave op genade voor, dio hiervan aan Panna kennis gaf met do vraag, wat hom met dozo manschappen te doen stond.

Het antwoord luidde, dat indien zij gewacht hadden, alvorens zich te onderworpen tut do artillerie \vaamp; geplaatst, zij mot den strop gestraft dienden to worden, zoo niet dat hun volle vrijheid zou worden gegeven. Altemps kwam dit bevel letterlijk na en liet do heele bezetting aan do vensters en de hokken van hot kasteel ophangen. Hij was mot dit besluit van Panna te moer ingenomen, omdat hij zich wilde wreken, over hot feit, dat de Majordoom Salazar, door oen schot een oog had verloren.

Vazquez doolt als bewijs van do strenge tucht, die in hot Spaan-scho logor destijds hoerschte, hot volgende feit mede:

Panna had hot plunderen bij do burgers te Weert en in do omliggende dorpen ten strengste verboden. Verschoideno soldaten werden streng gestraft omdat zij zaken haddon ontvreemd. Op zekeren dag persoonlijk do ronde doende, ontmoet hij een soldaat, dio een vrouwenrok wegdroeg. Op do vraag, hoe dit kloodingstuk in zijn bezit kwam, luidde het antwoord, dat hij hot van zijn meester had gekregen. Over dit antwoord was Panna zoo gebelgd, dat hij bevol gaf, den man tot straf voor zijn schelmstuk, op te hangen.

De tucht, zegt Vazquez, werd op deze manier zoodanig gehandhaafd, dat do soldaat zelfs geon korenaar zich durfde tooeigenon.

Omstreeks 24 Januari was Panna hot Staatsche leger roods gaan opzoeken. Dit ontweck stoeds het gevechten trok af naar do kanton

van Ant worpen, achtervolgd Â«loor Octavio do (quot;onzaga mot 1500 S|i;uuisclio on Italiaansrlio ruitors on door don Hertog Frans van Saksen met 4,(in() man paardenvolk, dat do aohlorlioode voortdurend aanviel en do/e veel schade toebracht.

Na enkele tochten aan don linker Maasoever zonder gevolg tegen do Staatschon te hebben ondernomen, schijnt l'arma to 1 leijthuizen oenige dagen zijn hoofdkwartier te hebben gehad.

Zoo blijkt uit eene correspondentio tusschen hom en den graaf von Schwart'/enburg, afgevaardigde van den Duitschen Keizer gevoerd, dat hij op 81 .lanuari zicht te Vncht, aan de M..as, bevond, l'it deze plaats schreef hij aan don gezant, dat hij den brief ontvangen heelt, waarin deze om een onderhoud vraagt en zijne aankomst to Stokheim, op een half uur al'stands van genoemde plaats meldt. Vorder zegt l'arma in dit schrijven dat hij Vncht weldra zal verlaten en hem onmiddellijk er van zal verwittigen, wanneer hij eene plaats, waar zij eenige dagen kunnen vertoeven, bereikt zal hebben.

In een brief van 5 Februari uit Aken geschreven, deelt von Schwart'/enburg, den inhoud van Parma's schrijven aan do Staten mede.

op ,ien 8^Btl'ⁿ Februari schreef l'arma uit lleijtluiizen, dat hij tliar.s bereid was Schwartzenburg daar te ontvangen, aangezien hij rustig eenigen tijd in deze plaats kon blijven, daar quasi het heele leger de rivier was overgestoken.

Omstreeks half Februari had l'arma zijn hoofdkwartier te Kindhoven, waar hij een paar dagen vertoefde en zooveel mogelijk troepen en krijgsvoorraad uit do Kempen verzamelde. Wij bezitten een schrijven van hem aan Filips uit deze plaats van 21 Februari (1).

Van hier trok het Spaansche leger naar Turnhout, waar l'arma in het kasteel zijn intrek nam. Hij had liet plan opgevat de Staat-schen, die zich onder de muren van Antwerpen te Burgerhout hadden teruggetrokken, aan te vallen. De bezetting van Antwerpen weigerde do poorten voor dezen te openen, zoodat zij genoodzaakt waren zich in de nabijheid in genoemde voorstad te verschansen. Panna dit vernomen hebbende, vertrok onmiddellijk uit Tiimhout,

ten einde hun don tijd niet to laten, zich tegen een aanval vorder te vonstorkon.

Intubschen werd i'arma aangenaam vorrast door een vorzook van Maurits van Saksen, dio iiij do Staatschon diende, oia met de zijnen ongehinderd naar Duitschland to mogen aftrekken. ]gt;oor tusschen-komst van diens broeder Krans van Saksen, word deze boodschap aan I'arma, die zo eerst met wantrouwon ontving, overgebracht. Hot gevolg was evenwel, dat Maurits van Saksen, drie dagen later geÃ«scorteerd door twee compagnieÃ«n Spaanscho lanciers, door Juan do Salcedo aangevoerd, mot ongeveer I(),u0() man (1) don weg insloeg naar Duitschland. Zij trokken, volgons Strada, te Tww.W, volgens Vazquez te Lrie (?) do Maas over. C'asimir, die zich op dat oogenliÃ¼k bij Elisabeth aan het Engelscho hof' bevond, ontving eenige dagen later het minder aangename bericht van den aftocht zijnor troepen.

Panna besloot op 22 Februari do Staatsche troepen, die door hot vertrek dor Duitschers belangrijk verzwakt waren, voor Antwerpen aan te tasten. Don 23^s1quot;¹ verschenen do Spanjaarden in het gezicht der stad.

De Staatsche troepen, die zich te Burgerhout teruggetrokken en verschanst haddon, bestonden hoofdzakelijk uit Fransche, Schotsche en Engelscho infanterie, door Morris on de la None aangevoerd.

Do Spaanscho troepen werden tusschen Ranst en Burgerhout in het gezicht van Antwerpen, als volgt, opgesteld :

in het midden vormden do rogimonten van Altomps en Fronsberg een carrÃ©, aan welks bolde zijden Spaansche musketiers, gedekt aan oenen kant door de â reitors quot; onder aanvoering van Frans van Saksen en aan den andoren door de kurassiors van do Tassis. Octavio de Conzaga vormde do achterhoede met een gedeelte der cavalerie. Voorop gingen drie regimenten, bestaande uit uitgelezen manschappen, die last hadden do grachten van Burgerhout te naderen. Links

Vazfiiiez zogt 10,000 ruiters en O.OOO vnctluiochtfii. Vnigons Strmla liad Maurits yÃ¼ coinpugiiioÃ¶n rciters elk vim SÃÃ niaii onder/.ijno lievelon, dii.-- ii iou reitcr.--.

stonden de Spanjaarden, naar den kant der Antwerpwhe citadel onder Lop*! de Fi^ueroa, in lift iniddon de onde Vlaamsche troepen, aangevoerd door Valt K-s en moor rechts de Walen, aan het hoofd waarvan Cl. Hautopenne stond. Aan elk dezer regimenten was eene compagnie musketiers on eenige manschappen, gewapend met bijlen, toegevoegd.

Zij waren van drie bruggen, vooraf klaar gemaakt, om over de gracht to worden gelegd, voorzien.

Panna maakte tegenover do Waalache troepen, waarin hij nog geen volkomen vertrouwen stelde, van don volgenden list gchmik. Hij tuit bood hunne aanvoerders en verzocht deze, tie manschappen te gelas ten, het hemd over do bovenkleo leren aan te t rekken, opdat men ze van de Waalsche troepen, dio bij de Staatschen dienden, zou kunnen onderscheiden. Zoowel de officieren als de soldaten volgden dit bevel op, en, toen zij in het gelid stonden, zegt Vazquez, hail het vee] van oene processie van gewapende geestelijken en kosters, tot groot vermaak van de manschappen der bezetting van Antwerpen, die van tie wallen dit schouwspel gadesloegen.

Van alle kanton werd tegelijk aangevallen en do Staatschen ver dedigden zich dapper. De Spanjaarden vochten aan den linker- en de Walen aan den rechter-vlougel met zooveel geestdrift, dat do Staat schen weldra do loopgraven moesten verlaten en wijken. Do Walen drongen het eerst in de plaats, waarop do Spanjaarden spoedig volg den. Nadat tie infanterie geslaagd was, werd de cavalerie aan den eenen kant door Octavio do Conzaga en aan den anderen, door Parma zelf aangevoerd, tot den aanval gecommandeerd.

Op allo punten moesten de Staatschen, alhoewel zij met wanho pigen meed str den, wijken. Aangezien de poorten van Antwerpen voor hen gesloten bloven, sprongen velen in de gracht, en zochten hun heil in de vlucht.

Plotseling, in het heetst van 't gevecht, verhieven zich do vlammen uit een prachtig landgoed, toebehoorende aan zekeren Ksterque (Stereken) thesaurier-generaal in Spaanschen dienst.

De Spanjaarden beschuldigden de Staatschen. dit goed uil wraakzucht in brand te hebben gestoken, waarop zij hunnerzijds weerwraak namen, door Burgerhout aan allo kanten in brand to steken. Hierdoor ontstond weldra zoo 'n rook, dat de een tien ander, zelfs op een kleinen afstand, niet meer zag.

Voor do Spanaarden la^' hierin eon voordon], on wol, dat zij niot moor zoo hovig aan hot vuur dor artiilorio van do Antworpsohe wallen, dat hun volo schade aanbracht, i)lootgostold waron.

De verwarring was woldra onboschrijdijlv, hierbij kwam nog het hartvorschourond gejammer dor vrouwen en kinderen, dio door schrik bevangen, gehuld in dikke rookwolken, zich verloren waanden.

Panna wist geen raad om zijne troepen verzameld to krijgen, daar vele soldaten tot in de grachten den vijand achtervolgd hadden. Eindelijk door teekens mot trom en trompet gegeven, mocht hom dit gelukken.

Do Spanjaarden maakten zich van al de levonsmiddolon, grooten-deels 'in de kelders verborgen, meesier. Donzelfden dag werd do terugtocht nog aanvaard. In een dorp op anderhalf uur al'stands brachten zij don nacht door. liet grootsto gedeelte der troepen was genoodzaakt, onder den blooten hemel to slapon. Don volgenden dag bereikte het Spaansche leger weer rurnhout.

Panna had in enkele dagen oen leger van ongeveer 20,000 man, (de troopon die naar Dnitschland terugtrokken, moogerokend), onschadelijk gemaakt. Thans achtte hij het gunstige oogenblik gekomen om zijne plannen, ten opzichte van Maastricht, die hij lang geheim had gehouden, en waarvoor hem niets moer in den weg stond, ton uitvoer te brengen.

Alvorens deze streek te vorlaten, wonschen wij een vluchtigen blik to slaan, op don toestand der arme dorpbewoners in do Kempen on vooral in do omstreken van Ant werpen. Burgerhout was, zooals wij zagen, eene prooi der vlammen geworden, de inwoners, die het leven er niot bij inschoten, verloren grootendeels hunne haven en goed.

Dat do bevolking niet alleen van do Spanjaarden maar misschien nog moor van do roofzieke bondon van Casimir en van de andere Staatsolie huurtroopen te lijden had, bewijst ons vooreerst, hetgeen La None zelf', in een brief van 23 Mei 157!Â» dienaangaande zegt:

âLes soldo(s, pour avoir moini de boire, ranronmnt leur hoste et pÃ¼lenl le paÃ¯san, el Ie larcin qu'ils fout, Ie vivaudkr le prend en

paiement de ton vin, et le va vendre nux villes prochaines. (1) âEn hot weinige dat nojÂ» geroolVl kon worden bepaalde zich tol: âaul-cunu meubles, bestial, cloches, metal on harden

Op eone andore plaats zegt La None: â Jc mis venu conduire des gens dr guerre, pour combattre cl non des larcins pour pillerquot;.

lloo verregaande de i)lattelandsbovolking niot alleen door do Spaan-scho soldaten en de Staatscho troepen, maar zelfs dotr hare medeburgers uit do stad beroofd on geplunderd was, loeren ons do beide volgende ordonnantiÃ«n, door don magistraat van Antwerpen, op Maart 1579 uitgevaardigd (3). Wij kozen deze beide stukken uit vele anderen, omdat zij zoo juist don toestand schotsen on aansluiten aan hetgeen voorafgaat.

Geboden onde vuytgeroepen by Joncker Symon van de Worvo Sr hou tot h; Borgeineesteron, Scopenon onde llaedt der stadt van Antworpon, den IX Meerte XV^cliXXlX.

Alzoo ter kennissen van den lieer endo stadt is gecommon dat, naar tvertreck van don vyandon, diverse soldaten, ingesetenon ende poorteren doser stadt, hen hebben vorvoirdert, buy ton onde ontrent desor stadt, eenighe koreken endo huyson aen to stokeno, te rantsoenieren, beroovon ende to spolieron van allo meublon, doeken, huysraet, yser endo loot, ende dat diverse desolvo gorooffde goeden aliiier hebben innegecocbt ende noch dagelycx syn doende, tegbon alle recht, policie onde natuerlycko redenen, soe oost datmon, van wegen als voore, wol scborpolyckon gebiedt oenen yogelyck die alsnlcko gorooffde goeden is ondorhebbende, tzy onder title van coopo otl andorssints, dat hy doselve brenge endo rostituere ter plaetssen ende aen den ghonon daer die behoiren, oft in handen van den Schoutoth oft Onder-Schoutet doser stadt, opto pene van gostrall to worddene als dieven, brantstichtors ende straetschynders. Ghebiedondo voirts dat nyemandt voirtaono hom en vervoirdere dusdanigbe gorooffde goeden inne te coopeno, opto pene van gestraft te worddene alsoft sy desolvo goodon hadden gestolen endo gorooft.

(3) Bulletin des Archives d'Anvors, par P. OÃ¯RMU), t. Ill, n⁰' li()7 A SOS,

Ciobodon ondo viiytgcroepen by Cornoliso van Mansdalo, Ondor Schoutot; Burgoraoosteren, Kceponon ondc Hnido dor stadt van Antwerpen, den IXquot; Meorto 157U.

Alzon liet gemeyn plat lant van aklorhande gedierte van vee endo gevochols, deur de continuele ende lancduerighe tochten, zoo wol vanden ruyteren als andere soldaten, gelegen hebbende op het plat lant endo bosundero deur de spolatio ende roofl' bijde Hpaensscho soldaten ton platte lande nou onlancx godaon, alderhando gedierte van vie endo govochels is grootelyckon vermindert endo ganselycken vernielt geworden: dat oiok den saisoen van hot jonck gedierte ende tveo opte vueden nou is aenstaende, inder vuegen, dat men, achtervolgende alle goede policio ende om to voercomen do grooto gedierte dio gescapen sonde wesen onder do voors. beesten ende vee to comen, van noode is goede ordro ende regio te stollen dat hetselvo soo overhoop ende sonder noot, bosundero in desen aenstaenden grooijendo saisoeno, nyet en worde gedoot, geslagen ofte vernielt, sonder morckolycke oirsake, soe eest datman van 'sHeeren endo van der stadt wogo, gebiet, wol scherpelycken, allen vleeschouders, tavorniers, carbarettiers, tatelhouders, gastwoorders, hoenvercoopers endo allo andere, wie dat sy syn (dien hetselvo bijden Officier endo Magistract nyet en is expressolyck toegelaten), oghoenderhande vee otle govochels to slaene, te dooden noch eonich vleesch oft spyse van vloesch gemaict to vercoopen oft in houro oepono huysen oflo winckele, ol't opter straten te vonten ter stellen, opde verbeurte vanden solven vleossche, pasteijen ondo diergelycke vloeschspyse, ende XXllll guldenen, telcker reyson men bevinden sal contrarie van desen bij hen gedaen te syne, te bekeeren naor ouder costuyme.

Hit deze laatste ordonnantie blijkt duidelijk, dat het zeer treurig met den veestapel en dus ook ook mot do andore bezittingen der bewoners in do omstreken van Antwerpen gesteld moot zijn geweest, om de overheden in de stad tot dozen strengen maatregel te doen besluiten.

Hij het naderen van do lento was Panna er op bedacht, den draad zijnor gelukkige ondernemingen niet af te breken en lang gekoesterde

voornenions ton uit voer to brongen. Hij aiiitto het oogenblik gekomon om in overleg met don krijgsraad, die don 2^,l''ⁿ Maart waarschijnlijk te Turnhout word bijooir-'oroopon, niouwo plannen to licramon.

Hij stoldo in deze vergadering voor zoo spoedig mogelijk Maastricht te veroveren, en wol om do volgende redenon:

Vooreerst werden sedert don dood van Don Juan voortdurend troepen en versterking langs dezen weg aangevoerd, die zich bij de andere opstandelingen in de Nederlanden aansloten, zonder dat men hun dit kende beletten, zoolang do overtocht der Maas langs Maastricht voor hen openstond. Panna achtte hot daarom noodzakelijk, zoo spoedig mogelijk Maastricht , dat hij een fiuarida y Indronera noemde, te belegeren.

Gelet op do weinige troepen, die deze plar.ts bezetten en thans van goenon kant meer bijstand te wachten hadden, zou volgens hem hoogstens Ã©i'ne maand noodig zijn, om zich van devesting meester te maken.

Hen flink garnizoen, zon dan verder den aanvoer van bijstand uit Duitschland kunnen tegengaan en de naburen uit het land van Luik in bedwang houden en deze zoo noodig kunnen tuchtigen. Want de Bisschop, do vele diensten, hem door den Koning van Spanje bewezc n, vergetende, kwam nooit, wanneer de gelegenheid zich aanbood do geveinsde beloften na, dat zijn land en bisdom ten dienste van Spanje stond.

De Raad sloot zich bij het voorstel van Parma aan, in alle opzichten zijn gevoelen detâ¢lende, en zonder tijd to verliezen, werden door de verschillende aanvoerders de noo-lige voorzorgen met het oog op het ontworpen plan genomen.

De Keizer en de Hertog van Terranova, deze uit naam der Vergadering te Keulen, verzochten Parma om een wapenstilstand tot na afloop der bijeenkomst, die hiervan niets wilde weten en vast besloten was, de wapens niet neer te leggen, zoolang men te Keulen beraadslaagde. Te meer daar de l'rins van Oranje zijnerzijds ook niet naliet in andere gewesten, zijne positie te verboteron.

Te Keulen, waar over de vredesvoorwaarden werd onderhandeld, waren vergader 1: de Aartsbisschop van Rossano, als gevolmachtigde van Rome: zes afgevaardigden van den Koning van Spanje met den Hertog van Terranova aan 't hoofd; tie Uraal'Utto von Schwartzon-

burg mot oonigo Jifgovaanligilon van Â«Ion Duilsclien Kcizor; verder do llortog vim Aorschot, do Abt van Marollos, do abt van SI. door-trui, Hucho Aytta, Caspar Sclid/,, do Krios Ag^aous van Albada, do bissc;l)0])i)0n van Koulon, 1'rior on Wurtzburg onz. Do afgovaar-(ligdm konden hot ovenwol niot eons wurden. Het voornamo pant van verschil bloot' do godsdienst. Mot de Waalscho provinciÃ«n, die in de laatste dagen van April hunne afgevaardigden tot ranna, voor Maastricht zonden, wist deze oono at'zoudorlijlvo evoroeukoinst tlt;; treffen. Togenuver hm kon Filips zich vrijgevig toonen; hot verschil van godsdienst stond hier niet in den weg.

Do stad Maastricht was in de eerste helft der llt;)^d'' eeuw niet alleen eono buitengowoon sterke vesting, maar hare burgers genoten tevens oene grooto welvaart, die zij vooral aan do talrijke laken-wevorijon, iirouwerijen enz. te danken hadden, liet aantal inwoners bedroog ongeveer ;â¢!(),lt;hhi (Strada zegt 34,()UU). De sta! besloeg binnen do vestingmuren dezoltde oppervlakte als in 18GU, toen met do ontmanteling een lÂ» -'in werd gemaakt.

Hoods in I werd Maastricht van wallen, ringmuren en grarh-ten voorzien. F.venwel strekte de stad vooral noord- en westwaarts zich destijds niet zoo ver als in If)?;¹ nit. Do muren en bolwerken, die bij ilit beleg dienst deden, dateerden meerondeels uit de eerste helft dor 1 lt; iquot;¹quot; eeuw. (ledcel telijk lies taan deze thans nog en wel tusschen do Pietors en de Tongersche poort, waar zij vrij wol ongeschonden bowaaid zijn gebleven. De buitenwerken daar ter plaatse ook nog gedeeltelijk aanwezig, waren van lateren daturn.

waarschijnlijk door eon inwonor van Maastricht (1) in de twoodo helft dor lÃ¶¹quot; eeuw vorvaanligi, gooit ons een iluidolijlc overzicht van do vestingmuren, bolwerken en grachten, dio voor de verdediging bij het beleg dienst deden. De verschillende poorten en uitgangen, waarvan enkele zooals dc liindenkruispoorl, later opgeheven werden, vinden wij eveneons aangegeven.

Do welvaart was in do laatste tien jaren, die het beleg vooraf gingen, belangrijk achteruitgegaan. De aanhoudende onlusten en do zware militaire lasten, don burgers opgelegd, droegen het hunne hiertoe bij.

Het beleg en do plundering, die daarop volgden, dompelden do burgerij in oene diepo armoede, die zij in lange jaren niet te bovon kwam.

Reeds in do maand November, terwijl het Spaanscho leger, dat later tusschen Daolhem en Maastricht post vatte, noordwaarts trok, werden met het oog op een beleg, dat men mot rasscho schreden zag naderen, do noolige maatregolon genomen.

Tit de raalsnotulen blijkt, dat alle verlachte personen, van wio men verraad duchtte, uit do stad werden gezet. Men maakte zich door het vervaardigen van geschut, 't aanschaffen van kruit en do oefening der burgerwacht tot tegenstand gereed. De landlieden, dio naar de stad waren gevlucht, werden met spiesen en halve spiesen gewapend on onder de kerspelwndel.'ti \vdeeld. Gedeeltelijk arbeidden zij aan do herstelling der vestingwerken.

vol. infol. Kciilcn 15quot;^- âliilS , lirv.'it l\v,v k.-i.-irli'ii vim Miiiislriclit. Do eerste, \v,i;ir'gt;|gt; alle liiquot;iuiinelileii vrij ri.iiiwlieuritr fieteekend/ijn, slell Â«Ir stud in vo^elvlnelil vnrii'. Oil (leze kaÃ¯n-t le/.Â«'n wij : Trcirclinii ail Mo.iniii. urhs, n natiira loei munitio-uih\ts'iui\ ri jiupiili f'i'i'i/t'rtifid, gt;'i i'ilifh://* i'l (itttj)!imi* i'iiiw/iicdt'iitn coUcfjiis tut* hi/is. S/irt'ii'tn p/urhrt Hrhhiin (litanihi (â quot;/ijitnyi'iiii m.i jtonh' nuit/itiflco cujits ironcm dil hm- i'juts ,â i-'iriiinitlcui frii,â ra,rins rl i i/rri/ins ric i). Simon a

Bkli.omontr, ccclcsiw '^i Scytdtii TVfrfcctan. Sdccllnuus^ sua ittduslTio ot petiiocllo itlt;l riviutu acno'ali.tsiiÂ»!' r.r/irrxsitnt, coutulit.

Aan ile/.e kaart is eene lieselirijviiiquot;; \:iii Maastl'ielil tdefievru'fjil.

(Ã¯eiuii'inili^ Simon Â«Ie Hellumnnte, te Hranmont in llenegoiiwen fjeboren cn omstreeks 1571'. tol kapel,lan v ii aris -acrlsia i in de Kerk van St.. Servaas te Maastrii'ht lienoemd, wa-oen uitstekend teekenaar lli.j is di'ii l^-,,quot;\li'i liU.'i nverleden.

Meiie tweede k nirt, VDnrsiidlenili' di'ti |daltcn grond di'r stad, vinden wij In T. 3 van genoemd, n alia-. (inieeiarilini heeft del.....lijke kaart in /ijno Ijesclirijving der

W'aarsi liijnlijk zijn dive kaarten na liei lieley geleek.â jnl, aange/.ien Hellomonto op de rugzijde zegt, dat Â«le stad in den laatsti'n tijd hare privelcgii n had verloren.

â¢Schwarzenberg, tlo gouverneur van Maastricht, schroef don 8quot;^lrnJanuari over do militaire operation van Parma's leger on do daartegen genomen maatregelen, aan don Aartshertog Matthias.

Do magistraat der stad verzocht don lO^alt;n eveneens por brief aan Matthias om gold. Toevallig ontving men to Maastricht op dien dag oen schrijven van Panna uit VisÃ³ on eon ander van Montosdoca, don vroogoren gouverneur dor stad, In beide brieven werden do inwoners dor stad tot gohoorzaamheid on onderwerping aan don Koning aangemaand on hun tevens vorgifl'inis van al hot vroeger gebeurde en teruggave van allo privilegiÃ«n, zooals die ton tijde van Karei V bostonden, toegezegd.

Laatstgenoemde correspondentirm, laten wij volledigheidshalve, in extenso volgen.

â DoerluchtichsLe, hoogebornsto ende vermogensto furst, gonedichsto lieve here. VVy gebieden ons init aller schuldiger gedionstiecheyt tot uwer hoocheyt, die zelve genodigon te weten, dat gisteren in den avont alhier tydinge vuyten lande van tiulick zyn gecoraon, dat de vyandon op Goensdag lestlodon naomiddag omtront vier uren hebben ingenomen het buys onde slot Kerpen, ende dat overmits dat dio gemeyne soldaten dio opt voirs. huys hebben gelegen, int anvallen van vyandon niet en hebben willen vochten, maor achter vuytge-vallon zijn, verlatende hunnen Capitoyn Engelbert Deel, ende die van voirs. vyanden is gevangen geworden ende daer wy verstaen dat int leger van do vyandon die fame loopt, dat zy 't hooft herwaerts ende op deze stadt hobbon zouden, hebben derhalve niot connen on-derlaoton uwe D. hoocheyt hior alt' dienstwilliger meyningo te doen advertentie, biddende dat uwer D. hoocheyt ons gelieve te assisteren by endo met alle zulcken middelen, als die zelve uwe D. hoocheyt tot onsor ende dor landen van herwaerts overo verzekering zullen raotsaem bevinden, ende bosondero geit voor den soldaten, alhier te garnison lighendo, doen ovorsondon, opdat allo desordron en muyterien die gescaepen waren door f'aulto van gelde te ontstaen verniet mogen worden, dat bohoirt ons te verdienen togen uwer D. hoocheyt die (iod almachtig hebbo en zyno heylige hoede.

Nao (1 von dat dozo logonwoiM'di^o wacn'on goscrovon os oon trom-potter alhior voir ilc¹ stad giÃ¯coniiiariort ondo hoott gopntoort twoo brioven oenen by don prinei* van Panne ondo d'andcre by Montc^doca geschreven, daerinecle v.y voiv.uoken mot ons te i-onnnunictgt;ron, go-lyok uwor 1). hoochoyt naordors vuvt /,elver briof'von /uilen vorstaen, dezelve uwor t). hoochoyt besloten overgezonden in de brieven van don superintendent van deze siadt joneher Melehior van Swartzen-berg, ten respect van wolekon belangen andermaol aan uwe D. Hoochoyt onze dienstwillighe bedde dat deselvo (lozer sladsverzoke-ring behertigen wille dat als boven.

Uwer D. hoochoyt dienstioge ondo getrouwe Horgm. gesworen ondo llaedt do stadt Maestricht

Erntfeste, ersame, voorsichtigo, erbare, lieve* bosimdere, wy twy-Iblon niet wat over lange ITW vorstaen hebben die genodiehsten pntatien die van wogen t.'on' Maj. te onso genodiciisten liefve horen den steden en de onderlaten dezer Nederlanden godaen zyn geweest, van don zelvon niet anders afl'heyschonde dan onderhalding der aide Catholischon religion en loystong dor gohoorsaoniheyt, die men zyne Co. Maj. schuldich en plicl lieh is en daertcgon zyne Co. Ma' pro sonteert vergetenisse aller voirgaendt* zaoeken, dingen eiido handelingen en yodeien by zyne aide privilegiÃ«n, gowooiiton, aldon ercumen en gebruyek blyven to laten en traetoren en legeren als by tyden Keyzers Kareis hoichls lofl'lieker milde gedachtenis geschied is go-woest, nu neempt ons worden die wyls u zulks van stonden aon mach vergeven en gebaeren, waromme ghy liever hebt langer in dat allendich, sonhelieh, onrowolick leven te beliorren, besunders mil dat erychsvuk k dat u zoo tracteert, als wy nu v.i sta( n, wilt u beter bedenken en den goeden raedt volghon als Montesdoca u schi'ylt uit onzen bovele en hem destals allenthalven ghelnit geven endo ghy zult ons van wegen Co. Ma. zoo goedelich bevinden dat ghy niet

wyders en zult con non wnnschen noch begeren, n hier mode den al-moghende hoero bevelende.

Montosdoca, de gewezen gouverneur van Maastricht, richtte het volgende schrijven tot do burgers, dat met den brief van Panna verzonden werd;

âEerntfesle, eersame, voirsichtigo, velgunstige lieeron onde goede vrinden, lek hobbo vorstaen den onwillen die ghy hebt met het chrychsvolck daerinne liggende, deshalven ende om de goede aftiectien die uw L. gunsten wel woten dat lek altyd tot den sol ven gedragen ende bewezen hebbe, niet connen laeten aen U. L. gunsten te senj-von om denzelvor voir oogen te leggen dat dit die rechte oerzaeko is om zicli eens vuyt dit onrowick, sorchlick ende elendich leven te maecken ende vry en sich wederomme in die aide vrede en wel-vaert, handel en nering to begeven en te stollen, zoo veel te meer dat 1'. L. Gun. zult hier by de handt hebben den Prince van Parme ende placensie Co. Ma. onses allergenedigsten lieore staet holder en Capiteyn Gnacl die van hot hoochbemmpte Co. Ma. wegen, hier is met o]iperstroeten armen om TT. L. Gun. te ontvangen in zyne Po. Ma. gelioirsaemheyt en uwe alle genedigste tractenient te doen, en wederom in vrede en gerust koen te stellen, als U. L. (iun. voorheen zyt geweest, waertoe ick my erbiede en oprechtieh en getn^u-we midler intercessor ende onderhandelaer te wesen, waeromme als derzelver goetgunner ende vriendt ik IJ. L. Gun. raide deze occasion niet te verliezen noch te laten voorby passeren ende ghy zult myns vierigen Â«noden raedts hun hierover mogen my hoochlieh bedaneken indien ghy dien volcht. Dan dezelve hercompt uyt gemelde myne goede all(x;ti(), en do geens wegens vuyt eonigo pretention of criclis-bevol, zoo U. L. Gun. wellicht zullen vermeynen die ick zal ver-meynen in de stadt te hebben, want zulex alle myne meyninghe niet en is dan alleenlyk zyne Co. Ma. ende zyno IvncoII. in dezen wet-lichen dienst Ie leyslen, ende U. 'L. dun. my altliyt met de waer-heyt bevonden hebben als ze sieh wel zulk ii weten te herinneren neventlick in 't gene iek in myn vortryek van daer versacht hebben, zoo willen die zelve my nu ooek gelooven (Ã¼ide voir gewis iialden

dat oft schoon U. L. Gun. sich nu tor tyt met het voirs. crychs-volck wedoromnio voroenighon en vordraegen, zulx al niet dan go-veynsheyt en sal wozen, on voir woynich tyts tot dat zy haren slacli sim, om dan to gedenken sich uwer meystors te uiaecken en de sich to wreken. Indien U. 1.. G. bedacht zyn mynen raedt to volgen zy mochten dry of' vier gedeputeerden hier by zyn Exⁱ⁰ alf-verdigen endo schicken, om met dezelve op allo genadige conditiÃ«n te handelen, tot verzekering welker uwe gedeputeerde, men van hier oick soo veel gelycko persoenen in do stadt zal schikken, zoowel om dat men my vastliek sal moghen toebotrouwen, U. L. Gun. hiermede den almogenden God bevelende.

Scluvarzenberg deelde den inhoud dezer beide brieven aan Matthias en dus waarschijnlijk indirect aan den prins van Oranje, mÃ¨e. Do Zwijger verzocht op 13 en 14 Januari de Generale-Stoten, nogeenigo compagnieÃ«n naar Maastricht to zenden en toch niet op den begonnen vredehandel to Keulen in te sluimeren. Van den kant der Staten bepaalde men zich tot eeno belofte, die nooit werd vervuld, waarop Scluvarzenberg don 2I^at''ⁿ Januari zijn verzoek herhaalde.

Wij meenen den lozer mot laatstgenoemd schrijven en met het verzoek van den prins van Oranje aan de Staten, ook in kennis te moeten stellen, to meer daar vooral in den brief van Schwarzen-berg reeds vroeger aangehaalde belangrijke feiten vermeld zijn.

âEerweerdighe Edele en zeer voirsichtighe heeren. Ich en can uwo E. dienstwilligher meyninghen niet verhakion dat wy (ons verlaten op do goode vertroostingho ons gedaen op ons voorgaonde scryven om ruyters en knechten tot versterkinghe van dosen garnisoeno en verzekeringho deser goeder stadt Maastricht) met groot verlanghen daer op hebben gewacht maor niet mot allen vernomen, dwelk ons grootelicx verwondert naedemaol dat daor aen zo vele goleghen is, dat daer aen gheon gobreck noch vertreck en mag vallen. Soe veelo te min aengemerct dat don vyandt sedert vyf daeghen herworts metten meestendeel van zynder macht is afgobrocken en vertrocken naor Gelderlandt, latende alleenlyck in zynen ouden legher zekere quantiteyt van ruyters en knechten dio lichtelyck zouden moghen opgeslaghen worden, zo hiore de voorseyde versochto versterekingho voor handen waere. Daer omo zal uwo E. gelieven ons volck van

stomion aen, on zondor oonich langhor vort rock horwaorts to ychiokftsu, wfusr by \vy moghen goodon (lioiist doon, on onsen vyanl kroiicHain, soo wy best zullon konnon of moghon met Gods hulpo. Ich heboto oock tot twoo royson goscrovon om ilo capiteyneu Movinck on Jlsar-(luant ten oynde dat lion bevolon wordo dat sy by huorliodon sollt;latwn coimnon on do zolvo rogeron zo dit behoort oH, dat my commisssio worde goghovon andere to stellen in do plaotsen. Maor daor op on hobbe ich alnoch goono antwoorde, hoewol dat hoochlyks van nowdo is dat daor op in tyts worde version, so oock do voorseydo Maninnmt, Lieutenant noch veiidricx hier on heeft om to commanderen, en do knechten niomandt moor by hen on hebben dan oen sergeant. Kiudo nu compt ons de tydingtie dat de Capiteyn Beien by den vyjiindt omgobrocht is, alzo dat gclyckswils van noode is dat daor op oixli' nantio worde gomaeckt; hot zy om een andoren in do plaats tc stellen oft om de roste van zynon volcko te verdoelen onder damH'o Capiteynon. Maer zo daor somigho by komen wolk 't slot van M*lt;.i them en 's Hortogonrode scandelyck hel)bon opgeghovon en verlatODi en dunct my niet raodsaom do zelve in dienste to behouden so oo-d do borghers zeer daor op smaeden, hen niot goedts vertrouwen¹ io, Ich hobbe der magistraat van Venloo goedts tyts van dor comigt;sto dos vyandts gewaorschouwt ton eyndo dat sy die van (ieldro I^ÃC' meghon, Grave, en 's llortogenbosch met haerlieder an lore gobuefosii, daoraf'oonsgolycx zouden waorschouwen, en onderlingho goede eiiidc scherpe wacht houden, hopende dat daoraon geen goltrock vallen â¢en zal. Wy zyn zeer wol gediont van onsen nieuwe geschutte, mfkior zo des noch te luttel is moeten wy dos meer ghioten daor toe oÂ«iis van noode is moer clockspysen, daertoe zal uwe E; gelieven iniy commissie te geven om die te haolen laeten en aonslaen onder inveii' taris, daermede doson besluytendo biddo ich den almoghendon (i-oil uwe E: in gelucksalighen (regmonte) langho te gespaoron.

Den eerweerdir/Jien edelen wyzen en voirsichlUihen hewe mijne heere de gnneh' Staten dezer Nederlanden.

(1) Dooumcnls historHjiics imVlits concernant los troubles dos Pays-Has 1577_lÃ¼HI,

Hot schrijven van don Prins van Oranje, gericht tot de .Staten en inhon londo hot vorzook om nog oonigo compagnieÃ¶n naar Maastriciit to zonden, luidt als volgt:

Mosaiours. Sur los nieinoiros quo Monsieur lo consoillor Provins ma counicquos do vro part, mo sombloreit, soubz correction do moilleur adoys, come jay co jourdhuy escript a son Altoze, qu'il ost nocos-.sairo donvoyer on diligence socours ;i la villo do Maostricht, ot seroy bion do cost adoys quon y list marcher lo plus tost quo faire se ponrra cini] ou six copaignios oscossois, ot ou oultro, si lennomy viont l'assiogor, quo do bonne houro ou ponso aux moyons do la secourir, car la villo ost de telle consoquonce, quelle moriteroit b'en (pion hasardo uno bataille plus tost quo do la laisser pordre.

Quant a la proposition faicte par Moris^r lambassadour do lempoiour ot la resolution prise do la rosponco a icello il mo sembleroit estre bon, attendu cc quil auroit rapporto du prince de Panne, mais aussy jo seroy dadois sans sarrostor a tollos longueurs, qui pouvont menor apres soy boaucoup do maux, il vous plonst prondie uno bonno resolution ot absolute a la guorro, car si nous dobvons avoir la guerre nous en serous jilus prestz, ot ny a rions qui f'aict avan-cher la paix quo si lennemy nous sent prest/, a la guerre, otc.

In de eerste dagen van Maart werd van Spaansche zijde mot don meest mogelijken spoed alios voor het beleg van Maastricht in gereedheid gebracht. (1) Harlaymont, generaal dor artillerie, werd gelast naar Namen te vertrekken en 48 stukkon zwaar geschut, drie colu-vrienon, 50,000 kogels, vijfhonderd quintalen kruid, die te Luik gereed lagen en verder do noodige goroodschappen voor oen beleg op do Maas in te schepen en naar Maastricht to vervoeren.

Aan Octavio de Conzaga werd opgedragen met eon behoorlijk aantal ruiters, rechts voor Maastricht post te vatton en aan Lopo de Figueroa, met zijn regiment Spaansche infanterie, een regiment Walen en vier compagnieÃ«n cavalerie, de stad van do andere zijde in

zoover! mogelijk N'azqucz. Op plaatsen, waar wij hiervan nfwiJUen, worden do bronnen gecitcord.

to shiiton. Allon kro^on onlor, zooveel mo^olijk mot spood U' hando-Ion. ton ohi'lo nili iiijk oil /, m Â« M.nrt. liet lo_'i(i ini't d 'H noixli^cn kriju'svoornia'l voor li- slml von- â¢ni r I to 1k;I)I)oii.

Pai'ma vorlrok (liquot;i r'quot;ⁿ Maart, waarsclnjnlijk van rurnlumt, mot do rost van hquot;t 1.^'or on iia,l in vier da^on Maastric-lii bcn'ikt.

Hij besloot zijn introk to nomen in hot kastooi I'etorslioim, fcoebe hoorendo aan do fainilio do Mnroijo, op con uur afstands van do stad. Do bozeftinÂ« van hot slot, hi'stnan lo nit gooolondo suMaton, voorzien van vcci krij^svotirrruvl, nntiiaalde do Spanjaardon op gowi'orschoton, waarop dozen zich ijlings terugtrokken.

i'ariiia liet don sloth oer door den kapitein i'odro do Castro aanzeggen, dat indien do toegjing hom niot gewillig werd vtaioend, hij bevol zou geven, hot kastrol te heschieton.

liet antwoord hierop luidde, dat men hen in geonon dooie vreesde, waarop twee iâ orn|)au:niogt;quot;ii van Lu]i â do Fignorna en van Ma'vns de Isaba aangewezen werden, om mot twee kanonnen hoi kasteel te belegeren.

Intusschon was Miguel Mernandos, pator der Josn'ieton, g(iboren to Mora dol Hey bij Tuledo, con goodiiartig on vroom man. do muren van het slot gonadorl. Hij maande do bezetting in naam van J.-C. aan, zich op genade aan 1'arma over te geven en hiermede niot te wachten, tot het te laat zou zijn. Want, was eenmaal do artillerie aangevoerd, dan zouden zij allen hol leven er bij inschioten. Nadat de pator hun tevens had verzekerd, dat niets kwaads hun te wachten st md, besloten zij lot de overgave.

Hot kasteel word ontsloten en onmiddellijk door de Spanjaarden bezet. Dezen, na don slothe'i^- en de soldaten met vrouwen en kinderen in do kerk Ie hebben opgesloten, gingen aan liet plunderen en maakten zich van veel rijkdom en voorraad moester. Wijn, bier en mondboliooften vonden zij in overvloed. Verder eigenden zij zich do paarden, kleeron, meubels on sieraden toe, alles werd meegenomen on to gelde gemaakt. De buit, onder een gering aantal soldaten slechts te verdoelen, was voor een groot getal voldoende geweest.

Dit was een smakelijk voorproolje van hetgeen men in Maastricht dacht te vinden.

1'arma had zich dien dag met do verkenning der omstreken en toegangen tot de stad, en vorder mot do regeling van do inkwartio-

ring dor manschappon bozig gohouden. 's Avonds hij zijno aankomst to Potershoim, golastte hij don slothoor en do soldaten onmiddellijk in vrijheid to stollen. Hij wilde alios nakomen, wat door Hernandes aan do bezetting was beloofd.

Den volgenden dag besteedde Panna nog mot zijno veldoversten aan hot bestudoeren van hot terrein on de verdooling dor troepen.

Alhoewel hot roods Maart was, deed do koude zich nog streng gevoelen, zoodat do troepen zooveel mogelijk op do dorpen werden ingekwartierd. Up verschillende plaatsen werden deze, om do Spanjaarden een onderkomen te ontnomen, in brand gestoken. Hieraan maakte Lope do Figneroa met zijn regiment en eeno compagnie reiters, nadat hot hom gelukt was, verscheidene der brandstichters in handen te krijgen, spoedig oen einde.

Cristobal do Mondragon had met eene sterke afdooling der vreemde troepen, Maastricht van Duitscho zijde, waar do voorstad Wijk ligt, ingesloten.

Wijk was met Maastricht destijds reeds door eeno prachtige steenen brug verbonden. Om do communicatie tusschen do beide logorafdeo-lingen gemakkelijk te maken, zouden twee schipbruggen, waarvan eene beneden do stad tegenover hot dorp Haren en do andere er boven, tegenover Heugem, worden gelogd (1).

Op don linker Maasoever stonden aan do Noordzijde, bij do Hoch-terpoort, een regiment Spanjaarden on LombardiÃ«rs met eenige vendels Dnitschers en Walen onder de bevelen van Lope do Figneroa, Hannibal Altemps on Karei van Mansfeldt.

Panna zelf kampeerde meer westwaarts en had zijn hoofdkwartier, zoo als wij zagen, op het kasteel Potershoim. ValdÃ¨s legerde tegenover do Brusselscha poort. In do buurt der Tongersche poort had Ferdinand do Toledo mot Spaansche troepen post gevat, waarnaast meer naar 't zuiden do Barlaymont, do aanvoerder dor artillerie. Bij den Pietersberg kampeerden Duitscho en Waalscho troepen onder Fronsborg, Fugger en den graaf de Roeulx.

De positie der Spanjaarden vÃ³Ã³r Maastricht wordt ons vooral duidelijk gemaakt, door bijgaande ponteekening vervaardigd waarschijn-

Schipfinjq tegenovertfeuyem. â¢Squot; Pieterspoort.

Ls^fGf piddls der Ouitschers.

Pietersberg.

Acht iware Kanonnen. (1.)

Twee Coluvrienen.

Kwsrtier van Barlaymont. Nierstukken Artillerie. I. Dubbele Kartouw.

J. les stukken ArtiUtri*.

K. Kwartier der Spanjasrcten. L. Spaansche Musketiers en schutten. M. Veertien stukken Artillerie.

Ã¶e Ar tiller ut staat Iwintig passen oan de gracht.

N. Kwartier der Waaische troepen. 0. Priester logement.

R Wijlre_t(Ã¶ud-Yroenhov$njÃ©oor0ct9vio de

Conaqa sn Montesdora mtÃ©Cavlerie betrekken. Q. Spaansch Kwartier.

fi- Waalsch id.

S. Duitsch id:

T. Duitsch Kwartier vanAltemps. U. Spaansch en Waalsch Kwartier. *â¢ Smeermaas.

quot;â¢ Schipbrug by Borgharen.

X. Steenen Brug tusschen Maastricht enWiiJr U. WyA. ^y '

Z. Lzgirphdts van Mondrsgon.

Molcliior Scliwiir/cnbcrg van llnorlcn (1) nam w 'l'chs afwc/.i^lioiil van ilo la N'ouo dc betrokking van gouverneur dn' stad waar.

Het tKsheor dor verdodi^inuswerken was in handen van don kun digon en dapperen Sebastiaan 'l'apyn, een l.otliariiiKor, die met do la None, la Koehelle had verde li-d. Hij was oen uitstekend bouwkundige, die bij do verdediging van Maastricht blijkigt;n van kmule en vindingrijkheid gaf, zoo als men te vonai nooit za'-r. Altijd en overal was lui persoonlijk bij het werk, waanue-ie do laatste dagen sfdcit de Spaniaarden in hot gc/.irht der stad waren verschonen, buitenge-wono spoed werd ¹ gemaakt. l)e soldaten werden hieiiu \ooitdurend door ruim vijfduizend burgers en vrouwen, waaronder zelfs do nonnen uit de kloosters (Vazquez), bijgestaan.

Het lievel was gedeeltelijk in handen van zekeren Manzano, een Spanjaard uit een plaatsje in do buurt van Oeana alkomstig. Hij was sedert vijfjaar in dienst dor Staataclien, en uit het spaanscho leger gedeserteerd. Wegens een moord, door hem Ort. (apizuccbi gepleegd. Men zegt, dat hij niet minder bekwaam en dapper was dan Tapyn.

Reeds in de eerste dagen van hot beleg word in de stad eono regeling omtrent het gebruik der voedingsmiddelen getrollen. De prijs, waarvoor het voedsel voor menschen en dieren mocht worden verkocht, werd vastgesteld. Om de arme, stadwaarts gevluchte buitenlieden te gemoet te komen, werden onbaatzuchtige mannen benoemd, die hunne belangen zouden behartigen. Andoren werden aangesteld, om tegen behoorlijken interest en vaste verzekering geld bij de kooplieden op te nemen. Spoedig gingen van den kant der boeren evenwel klachten op, dat zij tegen den gesteldcn prijs geen voeder voor hun vee konden machtig worden, waarop onder de ambachten en overheden oenigen gekozen werden, om de huizen te onderzoeken en den aanwezigen voorraad op te teekenen (i).

Intusschen zaten do Spanjaarden buiten do stad niet stil. Voor eerst werden de schipbruggen, waarlangs beide afdoolingon in

II Do familie v.ni Schwur/.'iilicig \ in .â¢â â¢n si-lnM vmi la/.imi' \ iel'zilvivn palm

pn 'li l, In lm ........lifantlt;gt;nml.-ii Kil Â«.-la.-ln kwam in .llt;- W'¹' irnw uil KimIm Ii-

land in Limburg Kon tak der Nodorlnndscho Schwnraenborgon, tÃ³ bulk woonachtig, a. M titlt;-l vuil i.'1-aaf. Mi-li-lii..i- S.-liwar/..-iilgt;.-rÂ«,du- wij al.- yuiv.Tii.'iii- van Maas-Irii lil li'iTfii ki nni'ii. ln-woiindi' lirl land^ncl Smn- i- bij IIcimIi ii. (.1. IImikts Hi t li'riilu'f i n di- loi'iii'ii van \ alki nlnirtr 1 ^s.n,

dlli'cn voetvolk en cavalcrio, maar /.i ll's zwaar ^oladon wagens en kaÃ¯iomirn ca' ovitIh-ch komlrii ln kk(!i). .SoidaUtn liiclilcn bij dozen ar-In id Voortdiirond do wai lit, tonoindo do liO.iotliny, dio moormali'ii bij uitvallen het werk tramp;obtte to verniotigGn, hierin te verhinderenÂ»

Do llt;xgt;|Â«raven, waarlangs di' 1Â»-lepâ¢raars de stad zoo dklit niogolijk /.ouden kunnen naderen, om zoodoendf! den vijand do ^ele^iMiboid tot verdere versLerkiiig der stad Lo ontnonum, werden aan allo kanten goopond.

Viei loilcn worden aan do Brabantsclu; zijdo aangelegd, w.'uirvan bet oerste bij don IInnnonburg, waarlangs do Joker naar de stad vlooit; oon ander op coiin boogte tegenover do Tongorscbo poort; iiot dorde tegonovur bot bolwerk van St. Sorvuas en bot laatste bij do Boschpoort, tegenover de kerk der ridders van de Duitscho orde.

lloewd do pionniors, door Mansreldt nit Luxombnrg ontboden, nog niet aangekomen waren, sloegen do soldaten in navolging van l'arma, de bandon aan t werk. /,ij voordon graszoden en aardo aan en sloegen palen in don grond niet zoo veel ijver en goeden wil, dat binnen twee dagen deze versterkingen klaar warend). In elk dor lorton was plaats voor verscboidone eompagiiieÃ«n. Zij waren vierkant, door wallen en gracditon omringd en van vier bastions met do noodigo balterij(;n voorzien. Dozo forten waren vooral tegen den vijand, die van buiten kon komen opdagen, gericht.

Op den anderen Maasoever werden door Mondragon eveneens twee forten gebouwd, waar do troepen, die in de dorpen lagen, bun intrek namen.

1 .n ma wond lo zieb tot 1 edro do Montesiieea en 1'tâ¢ ri 1 inand van Toledo, die bolden langen tijd in Maastrkdit hadden vertoefd, ten einde van bon te vernemen aan welke zijde do vesting bot zwakst was. Dezen schonen ovor deze quaestie nooit to hebben nagedacht en wisten dionaangaando goeno inlichting te geven.

Parma on Corvollono nionivlcn nvt i 'ii aanval van ili'n kant 'Kt Buschpovrt to inoiten lioginncn. Dit ^r Kvltc w. rÂ»l quot;loor lion als lift zwaksto punt bosc.liouwil. Daar kwam bij, liat df viT-lcili^iiiurs workiTi ila;ir tor plaatse iliclit bij ili' Maas waren ^ele^en, zeolat Mendragon tijilens don aanval van don andiron never de boluilp/.ani'' han I kon biodon.

Mon zou ovenwei eerst hot oordetd van Barlavmout, die nog ni^l uit Namen aangekomen was, afwachten.

lÃ¯ij zijne aankomst bleek spoedig, dat dc/.i' een ander gevoelen was toegedaan, en wol op de volgende gronden :

Vooreerst verklaarde hij zich tegen oen aanval op gomoldo plaats, omdat het terrein tusschen do Maas en do Hos- hpoort zeer laag was gelegen en daardoor, in geval van regen, aan overstroomingen bloot-gestold was. Daar kwam nog bij, dat di'zo vlakte het meest open lau', waardoor de mansohappon aan hquot;t geschut dor vesting hier moor dan op ieder an lero plaats blootgesteld zouden zijn.

Hom kwam do kant dor Tongorscli â¢ poort moer gesohikt voor, een gevoelen, dat door do meeste aanvoerders word gedoeld, l'arma rnaalcto haast met den aanval, omdat hij vreesde, dat do vergadering, te Keulen gehouden, tot oeno overeenkomst en reu wapenstilstand zou leiden. VÃ³Ã³r dien tijd wille hij in hot bezit van den sleutel dor Noordelijke en Zuidelijke Nedorlandon zijn.

Do aanval werd voornamelijk gericht togon oen fort, het oude (il Viejo) genaamd, dat tussolum de PietiTs- oude 'l'ongorsiiio poort was gelogen. Deze toren bevond zich in do buurt van een bastion, dat puntvormig uitliep. Een muur in don vorm van een elleboog liep van gomelden toren naar do Tongoracho poort.

Hen voordeel, dat een aanval aan dezon kant dor vesting opleverde, was, dat do wegen aldaar brooder en sonmiige zolls hol waren, zoodat zij voor loopgraven als het ware dienst koudon doen en do soldaten dekken.

Do Spaansche infanterie, die bij dit beleg hot meeste dienst dood, word Ixjlast met het opwerpen van verschansingen, van de Tongor-sche poort naar rechts vooral tegenover gemelde plaats.

Up liquot; Maart word door l'arma aan Francisco de Agnilar, Caspor Ortiz on Sancho Lidron bovol gegeven, mot hunne compagnieÃ«n Spaansche soldaten, genoemd lort iian tb taston on, wanneer dit in

hunno hamlon moclit vallon, hot to vorstorkon on niets to sparen om in hot. bozit orvan to blijvon.

liitnssction hail Tapyn het vol^ondo middel, om do soldaUn lii burgors to dsvingon mot mcor liardnekkighoid to vecliten en van eeno ovor^avo aan do Siianjaardon al to sohrikkon, vorzonnon on ton uitvoor gobraolit. Twintig Spanjaarden, dio vmir hot lieleg in hunno handen waren govallen, worden mot don strop om den hals on eon gowioht aan do voeten in de Maas geworpen. Hij wist, dat oone dorgelijko wroodhoid, op do hunnen geplooid, de toegevendheid van Spaanscho zijde, deed ophouden en dat eeno geduchte wraakneming, wanneer de gelegenheid zich aanbond, niet zou uitblijven.

Kon dergelijk geval, zegt Vazipiez, deed zich iti 1574, ten tijde van Lodowyk de Koiiuosons voor. Zekere kapitein, Santa Maria go naamd, een (lasconjei', gouverneur van (Judewater, deed in den nacht verschillende heiligonbooklon s] ottendorwijzo op de wallen plaatsen, om de Spanjaarden te verbitti run.

Toon Tajiyn het plan der Spanjaarden ontdekt had, deed hij do wallen zoo spoedig mogelijk voorzien van geschut en den toegang tot het lort wapenen en veisperren, waarna hij onverwachts de Spanjaarden aanviel. Van beide kanten word mot leeuwenmoed gestreden en veel volk verloren, liet gelukte den Spanjaarden, met veel moejte hut punt, dat zij verlangden te veroveren: maar togen de overmacht der artillerie, die van de wallen vuur gal', waren zij niet bestand. De drie aanvoerders besloten eenparig tot don aftocht, vele dooden en gekwetsten achterlatende.

Barlavmont had den la^t nntvangen, om het ravelijn met acht stukken zwaar geschut aan te tasten, maar had zich tot drie bepaald eu met deze nog maar zoo Hauw gevuurd, dat het ofl'ect onbeduidend was, zoodat zij weinig of geen schade aanrichtten (I).

Volgons do verklaring van Tapvn, na do overgave der stad afgelegd, was do uitslag van dezen aanval voor Ixmle partijen van de grootste bet eekenis. Hadden de Spanjaarden onmiddellijk met meer kracht, z.'oals bevolen was, aangetast, dan had do bezetting der si i l onmogelijk he' fquot;rl meer kunnen bereiken en voor degenen

1 ; 1 M. . Tt In'^i iiiMi 'ti \ Miquot;!:'.!! \ ) 1 hi' k, li Ir -i-liit I,ii . .p ilr .ladt en srliuot'-n In cf al- :WMI ('llUl'Irll n]gt; ccili'll knul. 'A/â -,/, Â«â¢/{ ,S7 .S'rTÂ»vrlt;f.v. uit dl vurznmoling

dio hol roods liozot haddon, waro do tern^toclit naar do atad ovenoons ondoenlijk f-'owoosl. |)(gt; ovorgavo zon, volgons Tapyn, oniaiddollijk don dag van don oorston aanval liolibon inooton volgen, of', wannnor hij zijnerzijds boproofd mocht hebben, hot lort te vordodigon, zou hij waarschijnlijk het grootste godeolto zijnor strijdmacht hierbij verloren liebben.

Do reden, waarom Harlaymont met zooveel lauwheid, waaruit een niet te overzien nadeel voor de Spanjaarden voortsproot, handelde, was hot gevolg van eene veete tusschen hom en graaf Guide S. Ooorgio, een Italiaan, uit MontHn'rat afkomstig. Doze Jonge edelman, een nog onbedreven maar zoor dapper krijgsman, was do vrioml en gunsteling van rarma, dio veel vcrirouwen in hom stelde en hem mot het overbrengen van bevelen belastte. DL alles had den naijver van Barlaymont opgewekt, die zich overtuigd hieKl, dat vele der bevelen, door Guido overgebracht niet van Panna, maar van hom zelf kwamen.

Nog gaf Panna do hoop niet op, langs dezen kant de stad te winn n, en liet daarom bet fort op nieuw beschietcn. Door Pedro de Castro word Harlaymont het bevel ovorgcbradil, twt'e coluvrienen op wne hoogte te plaatsen om uit deze en acht andere stukken met allo kracht den ingang der versterking to beschieten, terwijl hij tevens de mansc happen klaar zmu houden, om in den namiddag storm te loopen. l'it bet antwoord van Darbym ut aan de Castro bleek, dat hij niet overtuigd was, dat dit bcwl van Panna kwam, maar veeleer van CnÃ¼do. Desniettegenstaande verklaarde hij aan liet bevel te zullen voldoen.

Do Castro, die hot wantrouwen van Parlavmont bemerkte, verzekerde hein, dat hij van niemand anders dan van Panna deze opdracht bad gekregen en verzocht hem verder Cini lo veer oen getrouw en eerlijk ondeidaan te houden, in wiens nadeel hij nooit het minste vernomen had.

Had Harlaymont den vorigen dag sle'hls traag lalen vuren, do tweede maal geschiedde dit nog lauwer, zoodat, de acht vuurmonden aan den mantel der versterking slechts onbeduidende schade aan-braebten.

V'gt;'(rzquot;ker zonde Panna, Harlaymont voor zijne ongehoorzaamheid en verkeerde handelwijze in dezen, gestraft hebben, ware hij niet door

don Koning hierin vorhiiKloi'il. Dozo liad zu li 'lil redit tegenover c ielliciirn en gezngvoen'mie porsonen nit do Vlafunsche Staten alleen vijorbohoiulen. Door l.ot'goven'lln'i'l in geval van overtrGdingop, meende hij dozen des te moer aan /.ieli to binden, DU was do reden, waarom ranna zieli onthield van slrallen. MoeriiiaUÃ¼i gebeurde liet dat hij gedwongen was, genade aan |iersoDen nil het land te sohenken, die ruiinschoots eene lieslrailing verdienden, en oono genadige behandeling in geenen deelo waardig waren.

Barlayinont was in elk geval een der ridderlijkste en meest geziene porBonon van het land en daarbij door de Siianjaarden zeer bemind. Hij vellt;! andere gelegenheden onderseheiddo hij zich in dienst van den Koning door dapperheid.

Afgunst alleen had hom in deze grove fout, waarvan hij onge-tw ij fold do nadoelen niet had brekend, tegenover i'anna, wiens vriend hij zich noemde, doen begaan. (Vazniiez).

Tapiin, na zich overtuigd te hebben, dat do batterijen slechts weinig schade aan de versterking hadden aangebracht, gaf bij het naderen van den nacht aan zijne soldalen bevel, om hetgeen vernietigd was, te horstellen.

aanval en het overleg en de degelijkheid, waarmede zij duur Tapijn werden aangevoerd, Ie hebben gadegeslagen, dat van zijnen kant niet alleen niet kraeiil en gewi ld, maar ook mot overleg moest gehandeld worden. Van don kant van SI. IVter werden mijnen en ovens gegraven en verder loopgraven aangelegd, lerilinand van l'oledo kreeg bevel, om met zijn regiment Spanjaarden hierin behulpzaam to zijn, Uok op andere plaaisen werd mei hetzelfde werk eon begin gemiakl, onder anderen aan St. Anlonins, door hot regiment van Lopo de l'igneroa en aan d- 1 irnssolsehe poort door Francisco de VaIdes mol Waalsche en iMiitsche reuimenten.

Ale\ ind'T was overal hij en om de anderen aan te sporen sloeg hij, gelijk de ininsle zijner soldalen of arbeiders, de bandon aan hot werk, bij hot uiigraven dor mijnen. Voortduren 1 zond hij brood, kaas i !i bier aan do inijnwerkers om hen bij dit zeer vermooiendo werk op te wekken en aan Ie moedigen. Dikwijls evenwel ontbrak hom voor oen en ander hot noodigo geld. In deze Itenarde omstandighoden

ontzag hi) zich niet dit aan zijno kajiitoins to vragen en wanneer tiozo ook in goklverlogonhoiil waron, verzoclÃ¼ hij hm, hunne kettingen on ju woelen at' te staan, die als onderpand voor geld naar Luik werden gezonden. Met al zijne kloinooden en hot zilverwerk, dat hij bozat, had hij evenzoo gehandeld, en dit alles, om te voorkomen, dal do soldaten hunne posten en vaandels verlieten. Velen van dezen, alhoewel niet aangewezen, om in de loopgraven werkzaam te zijn, boden zich hiertoe vrijwillig aan, alleen om in do versnapering, dio hen daar wachtte, te kunnen doelen.

Up 20 Maart waren twee mijnen en eon oven klaar, en terwijl do manschappen voor de hestonning geposteerd waren, werden zij on Ier het vuren mot tweo rduvrionon van do hoogte en twaalf kanonnen in do vlakte, aangestoken. Hot ettert, door de ontplulllng Ie weeg ge-bracht, was onbeduidend, zelfs werd het boklimmen er nog door bemoeielijkt. De oorzaak lag hierin, dat men op deze plaats zandgrond of omgewoelde aarde had (1).

Deze teleurstelling baarde I'arma veel zorg en gaf hem veel stof lot nadenken, zoo /.'â¢lis. dat, ware hij niet bovreesd geweest aan zijn goeden naam als veldheer te kort to doen, hij van zijn besluit zou teruggekomen zijn, niet, dat hij de hoop, om Maastricht te veroveren opgaf, maar in hot belang van zijn leger, dat gebrek had en waarvoor hij hot noo ligo niet wilde rooven of bodelen. /ejfs het geld om in do noodige inondbchoellen te voorzien, ontbrak en hij zag geen kans om zich dit spoedig te versi ludlen. D iar kwam nog bij, dat hij den vijand had loeron hoogschatten. N'iennnd verseheon achter de wallen of vertoonde zich op do muren met piMatjos, zooals dit gewoonlijk gebeurt bij dergelijke gelegenhod n. Kene volmaakte stilte heerschte overal, lietge(,'n voor hom als bewijs gold, dat gewerkt werd, en, dat men binnen d ; mureti vast b sloten ha l, liever te sterven dan zich over te geven.

il) quot;27) Moert. HfbbCMi dit-Spao^niari- stvr .lapjici-np di. f;i.l ^osclintcn, sno dat ZV quot;|gt; ilc/cft fIM'iM' .'(l- lâ¢ H)0 -rlilli'l lli'l)!Â»'!! â¢It'll, ril .'illi' il.i''U^rÂ«'ll k (Â»ft 3

in/iol allai'in ^Â«'inaorkt. I',n di.' .sfililai'tcn im-t (lu- but'^r^rs rn Iimn-licdi-n \v;i rrn s Ti' wclift-Mioot en uien Â«'yt Â»i;it quot;|Â» dir Â«I.K'r -n ^Â«'schoot''!! syn geweest inccr

al- 11000 gt;Â« liiM't : fii IicMmmi trosclioh'ii met Â« l.Â» .ten waoLfiMiiIi' 1'} pond.

IJl M' rrl \\;i .illann, fiidc Â«Ie \ yandt ii iiici-iid n iK- stiult niiitrcut U uren savondts ui lf iM'incii, inacr in.u'slrii \v\ckeii iin'l ^rnotc -eilanden endÃ¼ bllt; ven meer als 50o. '^'hroniek van St. Servaagt;i.

Zijn inooil en vastberiulonhciil krc^rn woor dr overhand, zoodat liij, al dozo niooiolijkliodon over 'I hoofd zii'iidc, zijno inaiiS( liaii|K'ti liogon aan te moodigon on luin do innoniing als ^cinakkclii!: af to selilldoron, voor^(;v''ndlt;â dat dn vijand onmogelijk tcL'rii zijij.- dappen: krijgslieden liostand was.

Op zekeren da^ in do vorsrhillcndo kwartieren do ron ito doondo, vernain hij, liij Francisco do Val irs grkoincn, dat nira zich in dit goleolto haastte, oni twi'o inijnen te laten ontploll'en. i'^ze werdon naniolijk door do belegerden, di. oene tcgonmijn, uitmondende in die der Spanjaarden, hadden aangelegd, aangevallen. Na een kort geweht wist de vijand van don volgenden krijgslist gebruik te maken. Do opening was met oono zware plank afgesloten, die zij na oenquot; u'roote hooveelheid kokond water uitgestort te hebben, plotseling verwij-dorden. Dozo gloeiende stroom ontlastte zich in de mijn der Spanjaarden, lie do wapenen lieten vallen en, na hevige brandwonden bekomen te hebben, ijlings de vlueht namen. De boleg'Tden namen onmiddellijk de plaats in, die zij verlaten hadden.

In de andore mijn werd aan !â opening oone groote hoevecilhoid groen hout opgestapeld en vervolgens in brand gestoken. Deor middel van orgelpijpen uit de st. s Tvaaskork bliezi'ti zij den rook naar binnen, waardoor de Spanjaardeti. legen dez slikkende damp'ti niet bestand, gonoulzaakt waren, hunne positie te verlaten.

Panna was woedend over dez â krijgslist van Tapyn, waardoor hem do kans op slagen in dezen ontnomen w. rl. De vhuhtenle soldaten sprak hij ovenwei goedig toe, hun zeggende, dat hij niettegenstaande dezen tijd(dijkeii tegenspoed, vermeende met de wapenen in de hand moer te vermogen, dan de vijand met al zijne kunstgrepen, en wanneer, vervolgde hij, het hun gelukt is, onze mijnen hierdoor te veroveren, men zal zo voorzeker den volgenden dag weten te herwinnen. De soldaten verheugden zich, deze taal uit den mond van hun aanvoerder te vernemen, daar zij niets vuriger wenschten dan de wapens mot don vijand tquot; meten.

l'arnia gaf bove! in den naeht, eenige zware planken van boven van schietgaten voorzien, klaar te maken. Tien Spaansehe soldalen uit do compagnieÃ«n van nrtiz, de IViva en Nuniv. do i'alen gekozen, werden gelast, in den morgen twe- aan tw. e erno plank naar de mijn, dio men verloren had, 1Â« dragen. Achtei de planken werden muske-

tiers guplaatst, dio door gomoldo oponinycn vuurdon. I'.lkc i)lank was levens door vier pieken vergozekl. In de mijn gekom-ii. viel do vijand hen aan, maar word van aeliler dozo gt;cliiliirii ncergevold. Die liet waagdoti naderen, werden door de piekoniers atgemaakt. Boven den grond werd eveneens tussc.hen de l*â¢legerden op do wallen en do Spaansclie soldaten in de loopgraven, zoolang als noodig was, orn do mijnen van Spaanscho zijde weer te bemiiditigen, yovochlcn.

Umstreoks den middag van don volgenden dag doden do lielegerden onverwachtÂ» oenen uitval tusschen do Brnssels. lu' on de St. Antonins poort, langs do Krnispoort, niel 001) man voetvolk, waarnaast ongeveer (iO ruiters langs do Bosclipoort onder aanvoering van Tapvn en met zooveel woode, dat zij door de loopgravi ti niet tol staan gt biaelil worden en dozo zolls g(!d(^oltelijk verwoestte,n. Aangezien do Span jaarden ia do rust of aan 't eten waren, werden zij verrast en waren dus totaal ongewapend on niet in staat weerstand te hioJon, /. aider verzet, als hot ware, werden zij door don vijan I atgomaakt.

Do kapitein Pedro do Guzman wist alleen, door twaall soldaten gevolgd, waarvan do moesten zonder wapenen, zich oenigszins te verdo ligen. Ilij sneuvelde, omringd door vele vijuivloii, allen getrnilen do ir zijne hand, en do oonigon die iiij dezi'ii uitval hloven.

farina, die, terwijl dit alios voorviel, aan gone /.ijdo van de Maas was, snelde zoo spoedig mogelijk toe. Na de aanvoerders gehoord te hohbon, bleok hem, dat zij allen al'svezig en aÃ¼' den diseh van (vtavio de Conzaga in hel kamp der cavalerie! vereeni.u'd waren geweest.

Hierdoor was hij zoo getrollen, dat hij zijne aandoening niet, kon Verlier.'' U. â n. na hevel ueg.-veii te ludihaii om de ;^esnoiivoldon Ie begraven, ging hij op een aardhoop zitten, omringd door vijl en derti'-r aanvoerders, mei (lahriel iV rvolione aan zijne zijde, hangen tijd

bleef hij sprakeloos zitten, totdat Pranoisco de ValdÃ¶s naderde, wiÃ³n hij opgewonden toevoegde: of het een geschikte tijd was om buiten zijn kwartier te gaan eten en zijn post te verlaten. Deze antwoordde eenigsdns vrij, dal, toen do Ivoning hem zond om onder i'armu's bevolen te dienen, deze wol wist, dat men met twen verminkte

annon niot kan vechten, en dat hij alleen gekomen was, om hom mol zijn raad, indien hij dien vurlangdo, hij te staan Vorder, dat hij oenige dagen geleden, op hot s'oordool om eenige kanonnon op een bepaald pnnt te plaatsen, gewezen had, oen raad, waarnaar niet geluisterd on waaraan geen gevolg was gegeven.

Panna stond op zoo toornig, als men hem nooit zag, Valdcs toevoegende, hoe men van iemand, die zijne manschappen tegen den vijand niot weet te Ix'sehoimen, kan verwachten, dat hij de artillerie zou weten te bewaken. Verder, dat hij het alleen aan de vele en truiiwo diensten te danken had, dat geeiie strengere maatregelen tegenover hem genomen werden. Val li s maakte eone diepe buiging en verwijderde zich. Hij toonde in deze, zegt Vaziiiuz, welke achting en gelioorzaamheid men aan zijne meerderen verschuldigd is.

Francisco ValdÃ¨s was een zeer ervaren en knap krijgsman waarvan de geschritlen, die zich vele minder bodrovenen, ten nutte maakten, getuigen. Vooral aan den Sargoilo manor, eono betrekking, die hij zeil' langen tijil waarnam en die tot de meest gewichtige en nuttige van het krijgswezen behoorde, leert hij, hoe deze zijne plichten moet vervullen.

Dat de Spanjaarden niet in staal waren om den vijand tegen to honden, wis evenwel niot zoo zeer het gevolg van onwaakzaambeid en wanorde in de loopgraven, als van het gebrek aan brandende lonten, waardoor het oogonblikkelijk gebruik der haakbussen onmogelijk werd. De schuld in dezen hg minder aan den kant van de soldaten of van hunne aanvoerders, dan aan de regeering, die onder dergelijke omstandigheden zieh meer spaarzaam dan vrijgevig toonde en dan nog aan het weinige, dat zij gal', strenge voorschriflen omtrent het gebruik toevoegde.

Hij het beleg van Maastricht was men niet in staat do noodige hoeveelheid lonten, het kruit en andere krijgsbehoellen aan (o schaf-ten, zelts niet de soldij geregeld uit te betalen. Door gebrek aan geld, om het streng noodzakelijke aan te schallen, een gebrek, waarin niet kon worden voorzien, stelde men zieh aan eene zoo schandelijke nederlaag, als wii gezien hebben, bloot.

Van dit i ijquot; 1stiji af werd dan ook bij de velschillende belegeringen in de Nederlanden gezorgd, dat genoeg krijgsvoorraad in de loopgraven en in hel kwartier der artillerie voorhanden was, en werd doze

bovi'i't'sil, zooals voor Maastricht, dal hnn voorraaii voor moei' ilrin-goiuli' geloeiinhcdoii te km't /: u sriiict.on, waren ook waakzamer on liiuMen do lonlcn aan 't liramlcn. Mm Ihckl voor Maastricht kruit, lont i'ii luod in ilc bus en in don zak, I imvr, daar men vertrouwde, dat do vijand hot niot durldo wa^m dc i'ii)]i^ravon am to vallen.

Ooen grooter vijand, zo^rt Vaziiuez. van don soldaat dan eene ovi-rdrovon gorustheid, dir iiier, zooals wij zagen vum gevolg had, dat d.' vokiovorsti'ii uozanionlijk liiinno kwartim ii vorlioton on liij Oct. do Cmizaga ton oton gingoii. I''¹ ^anvoorder heott niot moor recht om /.ijn post to vnrlaten, dan de niiiisto dor soldaten. Zij had-don dan ook allen oono urovero be: is|iiiig voriliond dan dio hun was too^odiond. Valdi s, dio zo untving. In-tan! ',lt;â¢ voor allen. De hosclieldo-no vrijheid t'.'i waannodo hij ranua antwuorilde, koninorkto zijnon moei. De soldaat doet zich hot h-st koiui- n. algt; Hink on bewust van de diensten, die hij bowozwi hoi'lt, wamioer hij oiiliowiinpold zijn gevoelen durlt niton togoui vki' dongoii'¹!;. dio hlt;an bolooiii'ii ol strat-ten kan quot;.

Do b 'li'gordon horhaaldoii hnnii â uitv;. n on stro Ion daarbij nu t onvorsaag Ion inooil. Tiij â â 'i dozia' goli.'_'. iiiir Irn vi iioron de Span-j;iard â¢ i z.-lls meer dan 200 man, waar-m lor de kapitein A. ('avalca, van h'.'t rogiinent van I. ipo du Kiguorlt;gt;.i, die. nog goon 14 dagen aan hot hoofd zijnor oompaguio stond (1Â». Hij word mot een stoon aan den hals in do Maas geworpen.

De loopgraven waren intusseliou van alio kanten bijna voltooiden nadordon de grachton. Xonivd aan St. Antniiins vorkoia'den zij inden b sten slaat, znudat mon lioslmit aan (lc/'ai kant do gniuto hostor-uiing te Ix'iiroevon. lirvojon word.-n g.vov n, om do gracht hlor zoo voel inogolijk dro.ig to niakoii. Tolkons, wanntor do wacht optrok,

dl op l Xpril dodun do Stnnleclio bij eon ullval ccno Â«clians sprlngon waarbij

â¢J April, \\ O i'i (li'ii pi i| i.'l-l¹ a â¢ 'â i M'i'i :â ( ui'I'|m ii, uimlal liij hu't

klapprii wiMr. ilali Â«1Â« J ni'l' n- /ijn a:iii::Â« liquot; nlni i'in ssi irki-n ;h n ilii- l alt. ((.iir. St. SiTVaa

(i|. \| i )1. ; .Harm : . wn â¢ op t lii.iw.i.k \ I. ii- ui.li l'i.i ii' i r lir-

I.....; ( , ,, . \ .i. U gt;1 ^i /. u. -lr; all V .-li ma- l. i ll /i.Ml \.'li imil \\r\ 12

werdon takkobossen tnÃ¶e daarhoon govoord, door degonen, dio het lot daarvoor aanwvi^, IÂ»ii _'i srliiiM' uid /ondt-r ^rool ^fvaar, daar do wallen allijl van veol g(!S' hui waron voorzinn, cu dn wadit, dio op ofaftruk, V'i gt;ral int mikpunt ^'k^/on word.

AanlMii 1 â in! word i-r it'-v â¢â¢liion. van lu ido zijdon werd den iran sshen dag dooi govuurd. Men maakte by dit bolog van hulpmiddo len en kunstgrepen gebruik, tot dusver nooit gezien. Zoolang hot bolo^ duur lo d. i. ont voer viquot;i inaandon, leg io inon do wapens niot uil d(i hand ; mijnen on i^viimijn ai werdon ge lolvon, pikfiikkols on hrandeiido kransen worden van de wallen niet veel bolumdigli'-id go-slinger I. Mon voclit man ¹ -en man. bijna aaiiliondend. zoowol ondor don grond als on do wallen â n in de graehton. Voet voor voet, mot do waponon in do hand w i l hol torn in. dat uien wildo bczotten, veroverd, om dikwijls morgen weer to wrliezeii, wat van daag mol, voel lilooIvorgieion gewonnen was. Allij l waakzaam, voortdurend op de boon, liet mon geen oogenblik verloren gaan. Do belegeraars toonden zieh volhardend, do iiel ;c,- leu halsstarrig. Hel ge\Mlg hiervan was, dal roods op dil i:j islip vele mans,-happen bij hot beleg van Maastricht hun grat gevon Ion ba lden. Als bewijs, dat hot bij de Maastrichtonaron nioi aan m^:l,mquot;ⁿ ontbrak, die b-i -evaar durfden trotseeron diont het volgende f.nt: In do eerste dagen van April waagde het zekere Wiiiein de Riddere, Kapitein der bussohutten met zeven ol'ae.ht andoren in ' en Iviiljo o;. do Maas dom' de vijandelijko gele leren |o dringen, na twee Spaans: dio sohiM wae.hten gedood lo hebben. Do dorde sehildwa 'hl maaklo alarm, waardoor slechts oon dor Staatscben het loven v rloor. De andia-o wisten to ontsnapigt;en on kwamen behouden te Antwerpen, waar zij om bijstand voor do bolegordon gingen vragen (1).

Den T'¹'quot; April worden de aanvoer Iers dor Spanjaarden bijeengeroepen, om bun ie kunnen modedeelon, dat zij voor don volgenden dag alles in gereedheid moesten brengen, de loopgraven aan de graeliten :iansluiten, de mijnen en ovens geladen bobben on de artillerie geplaatst.

Do solikitcn zon moil cr van verwiltinon, dat tot do al^omoono lio-stormin^, voor don vnl^(gt;iidon d:i^ besloten was. Allen waron mot diL besluit van Parma zoor in^onoinen. Aan do kajiiteins on andoro of-tiidoiTii word last ^o^ovon, hun post niot to vorlaton, aan do sjlda-ton, dat /â¢ij in hun kwartier mooston blyvon.

Weldra was men van allo kanton druk in do weÃªr, met do voor-boroidin^ voor hotboon don volronden d;i^^r inoost plaats lioblwii. Do wapens wordon ^oportst en n:\i;o/,ion, do plniinquot;n on andero sioradon

voor iion dag gehaald en klaar gemaakt. Sommigen gingen biechten, anderen dacliton aan hun b'stamont, allen waron hoogst tovrodon, met hot vooruitzicht, dat zij mot do vijanden dor kerk weldra slaags zouden norakisn. (Vaz(iuoz).

Aan iodigt;r word do post, diÃ¼i hij zon innemen, aangowozen. Do goneesheeren wordon van het noodigo voorzien on do hospitalen in geroodheid gebraoht. Vooi do biechtvaders, om do soldaton in don doodstrijd bij te staan, word ook gezoigd.

(.hÃ¯tavio do Omzaga kroeg bovol bij hot aanbreken van don dag do cavalorie op do parado plaats (pl:i/,a do anna) to doen verzamolon.

Panna maakte oenigo haast met de bestorming, omdat hij meende to weton, dat binnen weinige dagen, hulp voor do bezetting zou komen opdagen. Mr was nainonlijk eono duit door do Spanjaarden gevangen, mot een brietje en lor den rechter vleugel, waarop vermeld stond, dat vÃ³Ã³r 15 April op hulp van buiten kon gerekend worden.

Den volgenden morgen was de cavalerie, zoowel als do infanterio, by hot krieken van don dag roods op de boen, vol verlangen om zich woldra mot den vijand te moten.

in do eerste plaats werd de gracht aan don kant van St Antonius (Boschpoorl) door middel van takkokosson droog gemaakt, want zoolang deze niot was govu'd, kon men tot do bestorming niot overgaan. Um dit werk gemakkelijk te maken, deed Mondragon van do Wijker zijde de stad aan de Hosclipoort hevig besohieton (1),

Men trachtte vorder op twoe plaatsen met twintig kanonnon eone bros to schieten, waarvan cone in do nabijheid der Tongorsche on de andere :uin do Boschpoort. Na twee en oen halt' uur waron do

lit. Apiil went hi-h-ImI.-Â» v.-m .1.- Hlt; quot;-li nam- tl.' f'lir. Sl. SorvanÂ»

Panna lii'l tusschon ilo tweo liattirijon post govat, tenoindo lift i ll'ivi, door hen trwoeg gobradit,, te kunn.'n ga.ji-slaan.

Het Spaansohe leger stond verder als volgt in slagorde opgostold: Aan ili^ Boschpoort, Lopo do Flgueroa met hot oudÃ© Lombardische ri'ginmnt. liet roginmnl van l-Vam i- -i Valdt-s, /.--s rDinpagnic-'ii van Hannibal Altemps, verder Ouitschors, BourgondiÃ¶rs en vijt can-pagnleÃ¶n Walen. Deze waren alten zooveel mÃ³geiyk vooruitgeschoven. De acht overige afdeelingen van Altemps stonden in Uogorde bij het fort.

Voor den aanval op d-- 'rmigersebe ])oori waron Ixisteind liet re-giniont van l-'erdinand de Toledo, zes eoinpagnierni van Kronsherg en de Duits hors, door de Haiiavmont aangevoer-1. Iv-no afdooling der Dnitsciiers van Fn^gor had op een al'stand hij bul fort post gevat.

In do stad, waar men op de hoogte was van hetgeen er zou ge-beuren, '.venl ook niet .stil gez-'ten. leden-en, kinderen zelfs niet uitgezonderd, sloeg de handen aan bet werk, vooral op de punten, waar de aanval word verwacht. Tapi.jn voerde het bevel aan de Bosch-poort, die hij als het zwakste punt bi schouwde. Hij de Tongerscho-poort, was het bevel in bandi-n van Manzano, die in bekwaamheid, 7.(xt als wij hoorden, voor Tapyn niet onderdood.

Tapvn herinnerde don soldaten, dat de l'rins van Oranje bun do stad had toevertrouwd en dat zij den eed van trouw, dien zij hein gezworen hadden, moesten gestand doc-n. Als voorbeeld ter navolging wees hij bun op dc standvastigheid der burgers en boeren en op den moe i der vrouwen, die de voirkeur gaven aan den dood boven bot leven als overwonnene. V--rder, dat eendracht ouder de bezetting oen hechter bolwerk togen den vijand is. dan do sterkste vestingwerken. â Deze innemers van dorpenquot;, zeide hij, âdie tegenover ons staan, zullen hier geduchter weerstand ontmoeten dan te Potersheim. Do drooggemaakte grachten zullen weldra met hun Moed worden gevuld quot;.

Door een aanstaand kapitein, belast met het onderzoek der grachten, werd bericht, dat dezo genoegzaam droog waren, terwijl oen andere, door Valdcs uitgezonden, het tegendeel beweerde. Panna verbaasd over de tegenstrijdigheid der beide inlichtingen, wilde per-

soonlijk 7,it'll (iintroiil ilon bu^taivl doi- gradUon sa;in ovortuigon, â¢.va.uU'gen dn Kna l /.icli stork verzotte, draal' i â uido do S. (ioorgio helastto zich met de vorkoimiM-' en ljooi.lschaiito woidra, dat voor don aanval alios in orde was.

Panna dood volgons onder rowoonto eerst oen Â«cbod on droog zijne ondornomin^ aan tied o|gt;, waarna hot toeken voor don aanval door tronnnolslag on trompot^esohal went gegeven. Do vuurinondon zworen on ondor het aanrooiieii van Santiago, don patroon van Spanje, word de strijd aanvaard en storm goloopon.

Bij do Boschpoort word de hres hot eerst bestegen door eon korps vrijwilligers, dat hoofdzakelijk nit jongo Italiaanscho odelliedon, onder aanvoering van Fabio l'arneso, don neef' van Alexander, bestond. Mansloldt b id hen aan het regiment van Figneroa toegevoegd. Ondor deze onderscheidden zich vooreerst de graat do Noftl en Antoon Simoneta (1), die boido oji den wal gokoinen, doodelijk worden go-trutten on op de plaats bloven. Fabio Farneso on met hom do markies do Malaspina, ruiiiga en Srhiaftinate hadden zich, niettogen staande bijna al lumno makkers reeds gesnoiivold waren, door do vijandelijke gelederen oenen weg gebaand. Zij waanden zich reeds overwinnaars, toen zij plotseling ondor eeno hagolbni van steenon als het ware worden bedolven. Malaspina was onmiddellijk een lijk. Farneso. aan het hootd gewond, streed nog steeds oven dapper mot oen bebloed aangezicht, maar viel eindelijk door oen nuisketschot in oen been getroffen.

OnmiddeU\)k snoldon Karei Caravantos .gn Agulllar Alvarado, belden Sjniansohe Kapiteins, alsmede do (Jninones, vaandrig van ValdÃ¨s, Karei Bonzo, Antonio Meiitovato, Flatninio Delphino, Machiavelli on Arrighotto, allen vrijwilligers, to hulp, en bondon den strijd opnieuw aan. Allen, mot uitzondering van Alvarado, Machiavelli en Delphino, moesten hot mot den dood bokoopen.

Do regimenten van \ aides on Lopo, lieten zich eon oogenblik afschrikken door don hovigen weerstand, dien do bolegorden boden.

(1 Di' grafsteen vim A, Siincmcla lioor vim Jorriphotn Is nog In ilc kork van Si. Manillas |₍gt; Miiagt;tililil aanvM/.ig.

Weldra liadilon zij ovonwi l hunnn knolhUiodiKlioid horwonnon, waarna zij in gesloten gcledrnui over (ld iininhoopcn, die de gradit op-vuldon, storm iicpoii. i'anua, aan wiens hlik niol.s ontsnapte, beval onmiddellijk, dat zij zich inrer zonden verspreiden, teneinde de een den ander niet in den we^; zon staan en bovendien minder aan het vijandelijk vuur blootgesteld zou zijn.

Hij do 'fongersohe poort ging het niet voel beter. lgt;o Duilschers en Walen, die den reebtervlongel uitinaakten, hadden, zonder het regiment van Toledo al te wachten, don strijd aangebonden.

Manzano had in bet front een groot aantal musketiers geplaatst, waarachter, verdekt, eonige stukken met spijkers, kettingen en ander schroot geladen, waarmedo eene waro verwoesting onder de Spanjaarden werd aangericht.

Van Spaansclie zijde onderscheidden zich bier vooral Sancho Martinez de Lei va, die het vorige Jaar zijnen broeder Alonso opgevolgd zijnde, mot zijn keurkorps van Spanjaarden zich een weg door do vijandelijke gelederen trachtte te banen.

Parma was overal, om do zijnen aan te moe ligen. De Spanjaarden maaktan van de volgende kunstgroep gebruik, waaraan zij hunne overwinning bijna te danken hadden.

Aan den eenen kant werd bericht, dat ValdÃ¨s met de zijnen de stad wa.s binnengedrongen en aan do andere zijde, dat do Lope de Figueroa hierin was geslaagd: op eene and-to plaats werd verteld, dat Ferdinand van Toledo de vijandelijke gelederen bad verbroken. Dit valscbe gerucht vond geloof en moedigde de belegeraars aan in don strijd. Do vijand bood evenwel weerstand met eene ongeÃ«venaarde doodsverachting. Ilior word mot den degen, ginds mot do piek gevochten. Tal van dapperen bedekten weldra bet terrein rondoinde bres.

De Spanjaarden wonnen voot en koesterden reeds do hoop, weldra in het bezit der vesting te zijn, toen plotseling in de (lank van uit een bastion een moorddadig tlankvuur vati artillerie en musketten werd geopend, hetgeen eene engeloolelijke verwoesting in de Spaansclie gelederen aannebtte.

Hot werd voor de Spanjaarden spoedig duidelijk, dat Tapvn van de volgende krijgslist, had gebruik gemaakt.

Eon toren, ivchts van do loopgravon nan ilo Bosch poort gelogen, waarnil tijilons hot bolag goon onkol sdiot \v:ilt; golnst, hlcok thans bohoorlijk voorzien tt zijn van innskrtton, kloino kanonnen on do noo'ligo amnnilio, din voor dm dag dor liostorniing wan n i)0\vaard. tip (gt;('n gogovon oogonhlik wrrdon dan ixÂ»k do .S|Â«inj:iardi'ii van hior nit als hot waro woggevoogd. 1'arina iiad don toron voor oen inot aanlo govuld Imlwork gohoudon.

'I'apyn bowoos wederom oen ervaroti krijgsman to zijn, die krnil en lood voor betoro gclogenhodon wist to spariii.

N'iottogenstiian lo dozon onvorwachtrn togonspood, boklominoii do Spanjaarden tooh mot doo isvorachting de wallen, en namen tolkons woor ilo plaats in van vrienden, dio al strijdende waren bozwekon.

Do belegerden overgoten hen mot kokend water, rolden zware stoonon naar beneden, slingorden hnn brandende voorwerpen naar 't hoofd en lieten karren of wagens van do wallen leopon, waarvan do raderen tor zijde voorzien waren van laniro, .soherpo ijzeren priemen, waarin de Spanjaarden worden gevat on or door verscheurd.

Trotsch op hunno overwinning vertoonden de bologorden zich ongedekt op de mnron, en daagden met ontplooide vaandels bnnno tegenstanders ten strijde nil. Velen werden door hot gosclmt der SiKvnjaardon neergeveld, torwijl andoren, onnÃ¼ddoliijk de plaats dor gesneuvelden woor innamen. Allen streden mot loonweninood en V(Kiral do Ixxirou, dio do wallen mÃªe vordodigilon. braehton den schrik onder de tiologoraars. Mei dorschvlegols gewapend, waren zij in staat, op een afstand dood wi verderf te verspreiden. Togen de kracht hnnnor gestaalde spieren waren do schedels hunner tegenstanders niet bestand. lgt;o Spanjaarden, opgewekt en vol vunr, streden zoo hardnekkig, alsof niot hot minste gevaar voor hen bestond.

Panna, getroffen door do dapporhoid on koolbloodighoid dor Inzetting on van den anderen kant de zware verhezen der zijnon over-denkondo, gaf aan sommige aanvoerders bevel, om terug te trokken. Hij was overtuigd, dat do Spaanscho eor en goe lo naam, niettegon-staande do overwinning voor bon onmogelijk moor to behalen was, do zijnen beletten aan don toruchtocht to denken, zoolang hot bevel hiervoor niot was gegeven.

Volgens anderen (Strada') zon men l'arma niot dan mot voel moei¹,o fjt den terugtocht liobb. n kunnen do n boslniton, on dit zou zonder

tiol onteig, (i;il hij vd'ir den ouilen Coi vollono had, waarschijnlijk niet zijn golukt. (i('iioi'iiult! sihrijvia' /.egt een liriofvan i-'ilips, in latorn jaren to hebben geiozon, waarin Â«leze Panna lot nifer voorzichtigheid in het vervolg aanmaando.

Bij den tornchlocht gal' do Spaansche artilleiie weer vnur, len einde do Maastrichtenaren t(! U'letten, zieh op de wallen Ui vertoo-non on do wijkondo troepen van daaruit to treilen.

Vele Spanjaarden hadden zich achter de artillerie en de schanskorven verscholen, teneinde togen het vuur v:ui de wallen beschut lo zijn. Eeno grooto ramp stond hen hier te wachtten.

Kon vat met kruit, dat tusschen vele anderen bij de artillerie stond, had vuur gevat. Hierop volgde eeno ontploflintr. die aan velen onmiddellijk het leven kostte. Anderen liepen hulpeloos met brandende kleotloren rond, rolden zich op den grond ol' sprongen in do rivier en in do gracht en trachtten onder angstgeschroi don dooJ te ontwijken.

Dinolkus zegt, dat de ontplofllng ontstond, doordat soldaten hunne kruitfleschjos vulden, terwijl zij de brandondo lonten onder den arm hielden.

In de meer vermelde Chroniek van St. Servaas lezen wij aangaande dezen merkwaardigen dag: â .s aprilis, goensdiigh tusschen 2 en 3 uren, naer don middagh hebben do Spaegnaerts dat bol-weick bestormt, soo dat (zij) ons volk hebben algeslaogen aen die Blossen (Boschpoort), :i stormen, en aen do Lenciilen (Tongersiho poort) oock sik; veel ; soo datter mier als 20ÃU gebleven svn. Ãn hun cruyt is aengegaan en syti wel 4UÃ gebrant; en sy hebben geschoten van dio eerste ure aen, tot dat sy stormden op die stad en meer als 40,000 schuot (deden) en in menschon verloren hebben 10,000

Dit laatsto cijfer moeten wij als eenigzins overdreven beschouwen. Volgens Dinothus sneuvelden: van do Spanjaarden elt oversten van naam en vijl'vaandrigs; van de Italianen werden dertien oversten gedood en elf gewond. Het getal der gesneuvelden iu het gehool won't door dezen schrijver op ruim drie duizend geschat.

Volgens Vazquez Ixidroog hot aantal gesneuvelden der Spanjaarden alleen 700 Hunner beste soldaten. Behalve de hierboven reeds vermelde aanvoerders noemt hij onder do gesneuvelden, Uarcia llurta-do Mendoca, vaandrig der compagnie van Sancho Martinez do Loiva eu den graaf Guido de S. Qeorgio.

Aan Ut' Bosch poort oiulcrschoi Mi' /.iili vooral iio kapii-in A. Jfo-jia, brocdor van 'ion Markies do ia liuanlia, liic zoo dapiKT strffd, dat rondom hein do gmnd met lijken was bodokl on wrldra io lcr voor iiom week.

Nilt;'l minder ondoi'schoidde z'K'ii Antonio do (,'uni^a, kapitoin di r haaksrhutton hij het regimont van Vaidrs, die mot /.ijno mans(h;i|i-pon op de wallen man aan man slrcod. Mindolijk trol hom een kogel, die tot, do nioron doordrong, l'anna Hot hom oniniddollijk naar zijne oigon tont vervoeren en aldaar verzorgen. Ver Ier gaven blijken van dapperheid do kapitoin Alonso del ('aslillo van Burgos en onder do mindere oHicioren, de vaandrig, 1'odro Sansihtolian, die op drie plaatson zwaar word gewond, Jnan l'ologrin, l-'rancisco do Escames, Tristan Lo|)ez do Luna en vole andoren.

l'anna bokonde lator bij dit belog twoo zaken to hobb -n geloerd. Vooreerst. dat bij een beleg moor van inijnw gt;rkors dan van soldaten gebruik moet worden gemaakt. Vorder, dat bij eeno gewiehtigo onderneming, ilo aanvoerder zich persoonlijk van don toestand der zaken moot ovortuigon.

Dit laatste sloeg op hot feit, dat do graehton aan do Boiichpoort by do bestorming niet genoegzaam gedempt en vooral niet overal gelijkmatig gevuld waren, waardoor de ovortoeht voor zijne manschappen zeer werd boinooiolijkt.

Hij beging zijnerzijds oen â grove font door den toren, waaruit do vijand eeno onnoemlijke schado in de llank aanrichtte, niet vooraf door beschieting onschadelijk to hebben gemaakt.

Onder don indruk dor gobeurtenisson van den dag, stond l'anna blijkbaar aangedaan en bedroefd nog laat in den nacht voor den ingang zijnor tent. Bij deze gelegenheid richtte hij tot zijne veldoversten om hom voroenigd, de volgende aanmoodigende woorden: Verwondert u niet te veel over deze nederlaag, want win onzer,

die vroeger aan den oorlog deelnam, heeft geen grootoren tegenspoed gekend. Maakt 11 doze les ton nutte en verliest ze vooral in betere dagen niet uit hot gohongon, opdat gij u na eeno behaalde overwinning niet te hoogmoedig toont en z lodo.mdo do vmchlen or van verliest. Laten wij God danken, die naast den arb'id ons de ge-wenschte rust schonk on tovens hopen, lat zoo volo dapperen, die

in zijn naam, vuur oom! rcchtvaardigo zaak i n voor zijn heilig goloof .strydon, iluur zijnmi liijstand don vijand zullon woton to kastijdon. Troost u dus en vertrouwt op ceno rochtvaardigo wraakneming. Ik van mijnen kant zal n, niorlit hot mij uuk hot lovon koston, stoods tor zijde staan, (lij van uwen kant, dio uwo plichten mot nauwgezetheid helit vervuld en zuuveel blijken van daitpnrheid hebt gegeven, zult ook niet in gislire'ce blijven, het werk mot al don gouden wil, die u altijd koumerkto, te hi'i vatten quot;.

Doze woorden verwekten on lor do aanwozigen oeno algomoeno geestdrift. Zij b'jankten liun aanvoeilor vuur de hartelijko woorden on legden do plechtigo kilolle at, stonds alles te zullon in hot werk stollen, om Maastricht machtig to worden.

Middernacht werd Parma ^nwaarschuw 1, dat Â«le Staatschcm mot kracht, de vestingwerken herstelden en zich versterkten, zon Ier dat men hun dit belette. Onmiddellijk word hiorop aan de artillerie tot vui'en last gegeven. Hel otlert hiervan was evenwel onbeduidend, zoodal do belegerden, don h quot;len n icht hun werk voortzetten. Zij sluogon zware palen in don grond, waartuss. hon aardo word opgevuld.

Don vulgouden morgen kon men overzien, wat do belogerdon hor-steld en geinankt haddon, hetgeen aller verbazing wekte en Panna veel stol' tut na lonken gal'. Te meer, daar zijn leger gebrek aan manschappen en aan den meest umnisbaren krijgsvoorraad had.

Tapvn, zegt Va/.ipioz, gat' nogmaals de bewijzen oen kundig veldheer te zijn, die nvt zooveel voorzichtighoid, overleg en bedrevenheid, handelde, als men tot dusver nooit zag.

Niet tegenstaande, zegt hij verder, hij een vijand van ons heilig geloot was, kan ik t gt;'h niet nalaten, /. n dikwijls de golegenhoid daartoe zieh a mbie ll, |.- Iierhalen, dal hij eeuwigen lof en Â«ior waardig is. T' 'gen zijne kimde was do mieht van onzen Vorst allinm bestand.

DÃ³ krijgsraad word bijeen geroepen om to beraadslagen over hetgeen na dezen inisiiikten aanval Ie do n viel. Panna verzocht aan ieder, zijn gevoelen unbewimpoM mee te dooien, en bij het nemen van een besluit O' l en de belangen van don Koning alleen in acht

te nomon. Vorder woos hij op do grooto rmilcolon, (Uo in dit lincholijk en gowirhtii; oogonblik uit oon ovorhaastig on verkeerd besluit kondon voortvlooioii.

Do loden van den krijgsraad s( horsten Inin oordeel lang oji. Over-wi'gendi' do bohool'tigo (inistandigheden, waarin bet loger verkoordo en hot geringe vooruitzicht op goldolijkon bijstand uit Spanje ; vorder, dat hunne strijdkrachten roods boiangrijk verminderd waren en zoo vele dapperen voor Maastricht den dood vonden, aarzelden zij lang in het nemen van oen besluit.

Sommigen waren van oordeel, dat om gemolde redenen, hot opbreken van 't beleg wonsobelijk zoude zijn.

Andoren, dat nog dienzelfden dag eeno tweede, krachtige, algo-meeno bestorming moest worden beproefd, alhoewel zij zich niet ontvoinsden, dat men do rest van het leger er aan ging wagon. Door uitstel zou, volgons hen, aan do bologenlon tijd en golegenhoid tot versterking gegeven worden, waardoor de moeilijkheden dos to onoverkomelijker en do kans op slagen voor hou des te geringer zou worden.

Panna antwoordde op dit alles, dat, wat betrof het opbreken van 't, beleg, dit met zijne oer en den goeden naam van zoovele dapporon, waaruit zijn lquot;ger bestond, niet overeen to brengen was.

Aan eoiie nieuwe bestorming viel voorloopig niet to denkot), aangezien kruit en lood voor do artillerie ontbrak en dit uit Laxemburg moest worden aangevoerd.

Hem kwam bet voor, dat men Intusscbon moest overgaan tot het opwerpen van een platform, waarop eonige stokken artillerie gcplaaist konden worden. Dit reuzenwerk zou tegenover de Brussolsche poort verrijzen.

Hierdoor kon vooreerst bot droogmaken dor grachten gemakkelijk worden gemaakt. Men zou de wallen kunnen naderen en verwoesten, maar vooral zou de arlillorie van dezo hoogte in slaat zijn de Ix'zetting te beletten aan do halve maan to werken, die achtor de vestingwerken, aan de Hrusselscho poort, /.ooals aan Panna bekend was, werd vervaardigd. (1)

liinnon lt;iÂ« Msting /al ^odaclit hcblfcn, nadat van Spaansrlir /.ijdo een bo^in mot het platform was gemaakt.

Waarom Panna thans den aanval togen dozo poort richtte, oen dor sterkste punten, zooals wij zullen zien, is ons niot recht duidelijk. Do oeni^o roden kan zijn, dat hier spoediger, dan op eenigo andere plaats, inet het platform oene hoogte, van waaruit mot do artillerie, de stad kon bestreken worden, was to bereiken.

Voor do Brusselscho poort hadden dio van Maastricht oen groot bolwerk, dat puntvormig uitliep, opgeworpen. Hot was van eeno borstwering, waaruit zij gedokt konden schieten, on verder omgeven door eene gracht tor diepte van eeno halve piek.

Binnen dit ravelijn bevond zich eeno tweede versterking, eveneens door eene gracht omgeven, dio met do eerste door middel van eeno brug in verbinding stond. Dit zou als toevluchtsoord dienen, wanneer men uit de eerste stelling moest wijken. Eeno brug leidde verder over de gracht naar do poort. De Brusselscho poort word door oen groote en vier kleino torentjes beschermd.

Dit alles, alsook do ligging van genoemde halve maan, wordt ons duidelijk gemaakt door bijgaande teekening (3), waarvan hot origineel in hot aivhief te. Marburg wordt bewaard. Hot word door een soldaat, die aan het beleg deelnam, vervaardigd, en aan don landgraaf van Hessen met vroeger vermelde teekening aangeboden.

Do eenige reden voor een aanval op deze plaats moet dus alleen worden gezocht in do vcrheriiu^ van hot terrein, waarvan do Spanjaarden voor de oprichting van hun platform gebruik maakten.

Do meeste leden van den Raad waren van oordeel, dat de uitvoering van dit plan veel bezwaren zou opleveren en zeker niet in zoo korten tijd, als Panna veronderstelde, uitvoerbaar zijn. Het word alleen door Cervellone en den kapitein l'edro do Paz, een man van veel ondervinding, goedgekeurd.

Onmiddellijk ging men aan den arbeid. Ton einde de soldaten afgemat door hot langdurige being, zooveel mogelijk te sparen, werden vele boeren uit het land van Limburg en Luik als grondwerkers ontboden. In afwachting hunner komst, namen do troepen do spade en hak ter hand, in navolging van het voorbeeld, hun door Panna en andere aanvoerders gegeven, en maakten een begin met het work.

Vooreerst werden rondom de stad van den oenen tot don anderen Maasoever, aarden wallen opgeworpen, waar tussclion van Brabant-scho zijde elf on van (.len Wijker kant vijf forten verrezen. De ver-

vaardiging van doze vordedingsweiicon had vooral ton dool, alle hoop op bijstand van buiton aan do bologordon te ontnemen. Do Spanjaarden konden zoo noodig met achterlating van hoogstens 3 a 4000 man den vijand tegemoet trekken.

Hot platform werd gemaakt uit gevlochten, mot aardo gevuldo schanskorven, die op elkander gestapeld en met palen bevestigd werden. De vrouwen der Duitsche soldaten hielpen vooral aan de vervaardiging der manden, liet was vierkant mot eenigszins afgeronde voorvlakte. Elk der vlakken was llÃ¶ voet breed en 130 voet hoog, en aan den achterkant eenigszins hellend.

Toen do gewenschte hoogte bereikt was, worden drie stukken artillerie en twee dozijn dor moest bekwame Spaansche musketiers op het platform geplaatst. Van hieruit kon men vooreerst tot in de stad vuren en verder de bezetting gemakkelijk beletten op de wal-muren te verschijnen en er te werken.

Corvellone zond aan Filips oeno teekening van dit volbrachte reuzenwerk, dat de algomeene bewondering opwekte.

Reeds in do eerste dagen van Mei waren de Spanjaarden met dit alles zoo vor gevorderd, dal zij den aanval kondon hervatton.

Intusschen hadden de Spanjaarden nog getracht zich van hot eiland St. Antonius moester te maken, teneinde van daaruit do stadswallen aan don au leren kaot to kunnen beschiotm. Zij out-scheepten or eanige soldaten, die m alle haast aarden borstweringen opwierpon. Maar, voor zij m ?t huine vorschansingen klaar waren, worden zij mot zulken regen van houwitsers bezocht, dat velen der ontsohoopten omkwam m en do overigen genoodzaakt waren op do vlucht to gaan (1).

Wi j wensidi mi den draa l van ons verhaal hier oen oogonblik af to brekon i'n een vhvditigen Ijlik te slaan op hetgeen onder voormelde bedrijven in do laatste dagen van April en aanvang Mei intra mums gebeurde. Het ligt voor de haal, dat zich langzamerhand gebrek aan nnnsdiappon en tevens aan levensmiddelen binnen de stad deed gevoelen, in dit alles zoo veel mogelijk to voorzien en do

vooiii union voorraad zoo lang inogolijk to rokken, was do plicht der aanvoerders.

Cfogovons (Uonaangianile vin ion wij vooral in do raadsnolulon van dien tijd, waaruit wij eon on an Ier hier iaton volgen.

Don ISquot;¹quot;quot; April was do laatste tijding van don llovo in do stad gebracht door oen ruitor, dio voor zijne inooito mild word beloond. Toon begon inon aan allo burgers van iedoro kwaÃ¼Uit, jong on oud, gehuwd on ongehuwd, don last to geven, zich to Iaton vinden onder hunne rospectiovo vondels, de bohoonijlfo wachten on andoro dionston bij dag on nacht waar to nom;n on, zon lor verlof dor ovorheid, zich niet van hun vaandel to vorwijdoron, op strallb âvan dry dagen in dm luider te water ende te broede gcranfieii i/ezet te worden en tiog te staan tot arbitrale correctie quot;.

Ook besloot mon van do koopliodon on andoro geldbezitters twoo duizend gulden brabantsch op te nomen tegen lÃ¼ ton honderd, ton laste van do stad. Xauwolijks acht dagen later ontvingen de magistraat en super-intondoiit Scbwar/,onberg volmacht van de (ionoralo-Staten , van don aartshertog Matthias on den Prins van Oranje om geld to slaan uil oonige matorio, ton einde daarmods do âpiinnniers eu mynieraquot; to botalen, onder bolofte aan do stad van later schadeloos gesteld to worden.

Don 28^slquot;ⁿ April word diensvolgons besloten, drie geldsoorten van rooi koporen munt to slaan, hol oorste on nvosto van 2, hot tweede van 1 on het derde van Vs stuivor brab., mot ('X pressen bovelo van Z. Kxcollentie on do (lenoralo Slaton, aan oon iogolijk, van wat stand of kwaliteit hij moglo zijn, op to leggon, dit geld tot nader order aan to nemon en daarvoor to vorkoopon on te leveren spijs on drank, laken ou lijnwaad,, en wat mon vordor bonoodigd hoeft, alios âop pene van arbitrale correctiewel verstaande dat â bij al zoo de beloften dor (lenoralo Staten niot werden nagekomon, zooals mon hoopte on vertrouwde, dio voors. ponningen ;uin degenen, die zo ontfangcu haddon, ten laste van do generaliteit en corpus dezer stad ingewisseld zouden wonion.quot;

Daar de moestors van den 11. Geest geen niiddolen meer bezaten om do armen te ondorhonden, kregen zo toostoinming, om twee kelken der kapel te vorpandon.

âDon 17 Mey, copore yokl goslagon met consent van 1IH. Staoten, daolers van 24 stuyvers, van 10 stnyvers, van f 2 â 0, van 12 stuyvors, van 8 stuyvors, van 2 stnyvers on Vs slnyvor om Oio bergers, arboidors en soklaoton, huyslioilen, carabiens etc. te betalen.

Daer waoren nog 5 vendolon pionniors van hnysliodons aangeno-inon oni to werekon. Nor-h 7 vondolun opgericht, Nodotlantse knechton van huysliens, ilio liovor vechten soudon togen,s den vyant door desperatio quot;.

Den 4'^l''ⁿ Mei word aan do beide dekens van liet vleeschhouvvors-gilde, benevens aan do stadsdienaren gelast, oin onderzoek te doen in alle huizen en stallen, waar zich vee bevend en dil op to schrijven. De gemeene burgers klaagden, dat ze, reeds moor dan een Jaar, aan de soldaten don kost hadden gegeven en dit niot langer kondon uithouden, vooral nu allo neringen en handvvorkon stil stonden. Dien tengevolge werd aan allen, vier stuivers daags voor inkwartiering, per man toegekend.

De nood steeg voortdurend in do stad. Den 15''^on Mei word in den Raad een verslag door de oversten der vijl' korspelcoinpagnieÃ«a ingediend, met do betuiging, dat zij onder hunne vendelen veel arme en schamele lieden hadden, wien 't in den togonwoordi^en tijd aan middelen ontbrak om zich te voeden. Daarom doden zij hot voorstel, aan elk der compagnieÃ«n, ten getale van 120 man, zoodanig on ter-houd te verschaften, als men aan de opgenomen vroemdo buitenliedon verleende. Schwarzmberg en de (rodoputo^rden van den Kaad stemden daarin toe met die beperking, dat dezo bijstand alleen zon worden verleend aan de â arme cn mate quot; gezellen en dat de lijken, die zich bij do compagniern bevonden, onder de viquot;r gezworene broederschappen zouden worden inyo loeld. Woderkeorig zouden do armen, die onder de broodorschappen mochten aangetrofteii worden, tot de vijf voormelde cornpagnioiTi oveigaan.

Den meesteren der _n sfriiiiticlsc/'* ' op do belwerken, nii't name (in 11 is van Kanne, Janus hensiT., l'etrr van Kanne en l/'iis Lenson, ga!' men uit hooi'le der tciinuroordific dicrlc en om 't werk dor lortilicatitin te bevordiuen, dagelijks tii'ii stuivias bral).

Daar hot bekend was, dat do brouwers hooger bier brouwden dan van 0 stuivers, werden degenen, die hel daarop staande verbod overtraden, bedreigd, dat zij, behalve de gestelde boete, ook hun brouw-

kotol zouden vorbouron, on zulks lor vervaardiging van grof gosclmt. Evonoens word don 22 ^^r'i bovolon, dat allo, die roggo, tarwo of ander graan, boven hun behoorlijken nooddrull bozat/jn, do zolders mooston oponzotton, do proeven tor markt zendon en het graan voor den onlangs bopaaldcsn jirijs verkoopon. Daarvoor moesten zij zoowol koperen geld, als zilveren- en gouden penningen in betaling aannemen.

liet moei, dat op den â sjnker 't onzrr L. Vrouwe lag, werd aan do bakkers voor 24 gld. do inaidor (2ii2 pond) verkocht, ten einde de gemoonto mot brood to kunnen gerieven.

Eiken nacht ontstaken de belegerden takkobossen op do kerktorens om aan hunno bondgenooten don nood, waarin zij verkeerden, bekend te maken. Lang bloef de hoop op hulp van buiten bij hen bestaan, dio later ovenwol bleek vruchteloos te zijn geweest.

liet bolwerk voor do Brnsselscho poort werd in do eerste plaats aangetast. Do bezetting hieruit te drijven was niet zeer gemakkelijk. Het werd zoo dapper verdedigd, dat do Spanjaarden, alhoewel zij do buitengracht mot rijs en aarde aangevuld haddon, gedurende do hoelo maand Mei vorgoefs poogden, dezo versterking machtig te worden. Ton langen laatste hebben zij door hardnekkig voort te stormen en de afgematte strijders door vorscho troepen to vervangen, de bezetting doen wijken.

Mot bolwerk word door hen aan hot front vernietigd, terwijl do bezetting in dit werk zelfs modohiolp, alles verwoestende, naarmate zij terugtrok uit vrees, dat do Spaanjaardon or eene goede schuilplaats in zouden vinden. Zij trokken zich langzamerhand terug van hot eerste en het tweede retranchement on eindelijk achter do vestingmuren (1).

Alhoewel, mot groote vorliozon, haddon do Spanjaarden eindelijk do walmuren bereikt. Zij hadden den grond voet voor voet onder heiligen weerstand van do bezetting moeten innemen. Veel bloed werd bijderzijds vergoten en dag en nacht als hot ware, zonder do

( D 25 Moy was nlarns fiissolion gt; fii uren quot;s avonts quot;p lilt; t bolwerk van Twccn-borfjrn (ni'ussi'lsi'licpiKprt .

i;('i Mi'\, wi (iri'i)in alarm np di ii ikh ii, macr s_\ ui hcliben ilal bolwork niet kiinin ii innometi.

Den I'S Mrv, liobbon ilr Spnonacrt.- bot vooisi lnwen bolwork doon gt;|irin{,'oii.

wapens of do schop uit do liatul te i ^'on, gevochton. Iloo good do St;iatschen wis ton to treilen, howijst ons, dat kapibai Itongifo op zokeren dag op hot plattorm, achter een schanskorf staande, doodo lijk door een musketschot in een oog word getroffen.

i'arma was to nicer in zijne, overtuiging bevestigd en andoren thans mot hem, dat men zonder het platform, waarschijnlijk go-noodzaakt zou zijn geweest, hot beleg op to broken.

Aan (Caspar Ortiz, den aanvoerder der pinnniors, word thans go-last, mot zijne lieole compagnie den grooton toren aan do stadspoort aan to tasten, zich ervan moester te maken en verder de vesting-werken aldaar to ondennijnon.

Dit gelukte slechts met grooto opoffering, aangezien de belegerden, toen men begon to boren, de Spanjaarden moedig aanvielen, die zoo veel menschon verloren, dat het aantal dooden degenen, dio werkten, weldra overtrof. Niettegenstaande dit alles eindigdon /ij mot de belegerden er uit te drijven en zich van don toren meester te maken. Bovenop werden stellingen opgericht, waarop zij een groot aantal musketiers plaatsten, die de straten in de stad schoon voogden, en vele soldaten en werklieden, die ze doorkruisten, neervolden.

Do mijnwerkers hadden intusschen ook t wee mijnon klaar gemaakt, die in jn don volgendon dag zou laten springen. Casp. ()rtiz, lt; 'on/.aio do Sa ya vod ra on Alonso Alvarez gingen mot vele soldaten van hunne compagnie, na zich van den toren moester te hebben gemaakt, ver mooid en warm oen middagdutje in do mijnen doen. Zij vermoedden niet, dat do vijand bezig was mot het delven oener tegenmijn onder de eerste, waarlangs zij de andere zoehten. Na haar gevonden to hobbpu, staken zij zo in brand (4 Juni) mei bet gevolg, dat alles, wat er iu was, in duizend stukkon vloog, en kapitein Alonso Alvarez, die op oenigon afstan i van de andoren aan den ingang der mijn go-bloven was, alleen met twee gebroken ribbon er het loven afbracht. Het verlies dezer kapiteins, die bij Panna hoog in aanzien stonden, word door hem zeer betreurd (I).

Voor de plaats van opperman (sobreslante) door den dood van Ortiz opengevallen, waren, als of het eeno eerebolrekking gold, vole liet-h'bbors. Alonzo do l'erea, afkomstig uit Madrid, werd belast met

hot toezicht op do mijnworkors, on Juan Nunez van Paloncia, niot minder goed krijgsman, met hot bovol op don toren, welke iiij dag nocli nacht vcrliot. iiij liet aanhoudend door do nuiskotiors van cie stcigors vuri'ii, om iedereen, die in do straten van do stad zich vor-toondo in'cr to vollen. Op zokeren dag kwam lief Nnnoz voor, dal de snldnbr. oonigszins Hauw le work gingen, waarom hij op de steigers klom. .ruist vieloii oonigo busschoton dor bologorden van Ã³on jiost, rechts van den toren, mot dit gevolg, dat do kapitein doodelijk werd getroffen.

Don volgenden dag worl Panna gow(!zen op do groote nadoelen, die do vijand van dozen post uil to woog bracht. Onmiddellijk werd IVdro do Vallejo opgedragen, don kapitein Amador do la Abadia mot tion pieken on tien haakbuBsou van zijne compagnie ter verovering van genoemde stelling uil te zenden.

Alhoewel hij zijn uiterste bi-st deed, mocht hot hem niet gelukken, zich van genoemd punt moester to maken. 11 ij sneuvelde mot drie zijnor manschappen. Do andoren trokken terug en Vallejo, die van achter de manschappen aanmoedigde, viel, getroffen in den rug.

â Hij was do eerste, die in dozen oorlog door vriendenhand werd gotroltbn en wel door oen zijnor oigoiv soldaten, bij wie hij, wegens zijn minder beminnelijk karakter, niettogenstaando hij in zijn dienst oen zeer ervaren en bekwaam soldaat was, niot best aangeschreven stond. Niels is moeilijker voor oen kapitein generaal dan het doen eener goode keuze der mindere oflicioren on vooral van don sargento-mayor. De laatste dient vele goede eigenschappen te bezitten Vooreerst moet hij beminnelijk, vriendelijk en bovendien bekwaam en ervaren in zijn vak meer dan dapper zijn, daar hij meer te leiden dan zelf uit te voeren hooft en daarbij met mensohen te doen heeft, die voor oen hard woord gevoeliger zijn dan voor eeno verwonding. Mist do aanvoerder de genegonh-id dor manschap;ion. dan is hij blootgesteld aan hetgeen wij hier hebben zien gebeuren quot;.

hitusschon wonnen do Spanjaarden voortdurend terrein, nietto.en-staande den geduchten weerstand d Â«r bozetting, die van zeer eigenaardige hulpmiddelen gebruik maakte, om ben te weren. Zij slingerden de belegeraars mol vrij voel zekerheid steenon naar hot hoofd, wierpen gevulde bijenkorven in hun midden of overgoten hen met

kokend wator on bijtondo stott'en. Mnkolo malon lioton zij zware stconen van do wallen rollen, wiiarmodo zij voel schade ondor de .Spanjaarden aanrichtten.

poort naar mdit.s tot tcigonovor don toren van St. Servaas on naiU' links 150 passen van do poort, werd do gracht onder handen genomen en droog gemaakt. Dit werk word hun gemakkelijk gemaakt door do bezetting van do torons hij do poort, die do belegerden van

Daarna' werden de wahnnren aangetast, ondermijnd en op drie plaatsen verwoest. Niet ver van St. Sorvaastoron stortte woldra een groot stuk muur in elkander, zoodat do Spanjaarden mot geringe moeite do wallen kondon bostijgen en zich er op versterken. Do vaandrig Camillo Manelli plantte do Spaans he vlag op don muur, waarvoor l'arma hom eeno goudon ketting schonk on later aan hot hoofd van -oono compagnie Walen van '.200 man, stelde.

Panna gelastte nu, dat mon oonigo artillerie met do hand op do vestingmuren zou plaatsen, om de halve maan te boschioton. Hij zelf en vele edellieden en aanvoorders trokken aan do touwen, waai-mede de stukkon naar bovon werden gehaald. Barlaymont, die bij deze gelegenheid do noolige bevolen gat', werd doodolijk door een schot getrotl'en. Zijn dood werd in het leger zeer betreurd, want hij was door elkeen zoor bemind. Afgezien van do fout, die hij beging, door den ingang van hot ravelijn te flauw aan te taston, had hij zich in vele andere gelegonhoden onderscheiden.

Toen de artillerio op de vestingmuur was opgesteld, deden de belegerden nog hun best om eon stuk gordijn te verdedigen, dat evenwel spoedig in handen dor Spanjaarden viel, zoodat zij zich achter do halve maan moesten terugtrekken. Dezo was zoo sterk en werd zoo krachtig verdedigd, dat, ware zijniet door de musketiers, op den toren geplaatst, bestreken, dan zou zo waarschijnlijk onnoembaar zijn geweest.

Op de wal werden redouten, van schietgaten voorzien, opgeworpen, die groot voordeel aanbrachten. Op zekeren dag werden van daaruit meer dan honderd Staatschen en vijl hunner aanvoel dors gedood. Zelfs Tapyn, op wion zij al hunne hoop gevestigd hadden, werd verwond, hetgeen onder do belegerden niet weinig ontsteltenis

to weeg bracht. Maar do/.o, ^ostoun l door zijnon onovorwinnelijkon mood, Hot zich op oon draagstoel naar do halvo maan vooron, waar hij do zijnen tor vordcdi^ini; ;uininoodigdo.

Van Spaansclio zijde wurdl Ix^veord. dat moni^oen dii^ den mood verloren luid en zich niet behoorlijlc vordodi^de, door zijne hand, met eene halve piek gewapend, getroffen vicd.

Don ir)'¹quot;quot; Jnni zag men vÃ³Ã³r Maastricht hot zeidzaino feit, dat oen itrng was aangelegd voerende van do nitnionding dor loopgraven tot op de walmnron. Hierlangs werden veertien stukken zwaar gev schut naar de vestinginmir overgebracht en l)i(nquot;uit niet veertig pon-dors op do halvo maan gevuurd, om deze te vernielen of' de bezetting er ton minste uit te drijven. Noch hot een noch hot ander mocht gelukken.

De muur dor halve maan was zoo sterk, dat men geen bres kon schieten, en den vijand te doen verhuizen gehikte evenmin.

l'arma, overtuigd van hot weinig oti'oct, door hot geschut teweeg-gebracht, besloot, mot de spade zich langzamerhand oon weg te banen, den vijand voortdurend nauwer in te sluiten en op het gunstige eogenblik tot do bestorming over te gaan.

Intusschen was ook oone poging aangewend, om do stad te ontzetten. Circa 4000 ruiters en een honderdtal compagnieÃ«n voetknechten, onder lan van Nassau en den graaf van llohenlohe, waren komen opdagen, maar waagden het niet eens. Panna aan te tasten. Do KVulsche ondorhandelingeii gaven ook niet de gewenschte resultaten. Do wapenstilstand word door l'arma geweigerd on het voorstel der Keizerlijke Commissarissen om do sta l over te geven op voorwaarde van wapenschorsing, word op den i':! Juni van de hand gewezen.

Dat de stad nog niet geheel was uitgeput, blijkt uit de prijzen, die op 15 Juni werden vastgesteld en afgekondigd als volgt:

â t vat rogge kost 4 gil. quot; stuivers; 't vat beste tarwe, 4 gld, 5 st.; het kleine vat haver .'JJ st.; het vat b -ste erwton, 4 gld. 5 st.; honderd pond hooi, 5 gl.; 1 maat draf, U) st.; honderd raap koekor., i) gld.: de kan smalt, -2 gld.; holland.-die kaas 10 st.; 'r pond kaarsen, 14 st.; oud spek 15 sf.

Daar de bakkers in hunne weigoring, om voor den gemoonen man te bakken volhardden, daar zij ook het koperen geld niet in betaling wilden aannemen, werden nanielijk do comniissiemoestors op den

24^9,e Juni (laatste raadsnotulon) gevolmachtigd, om :iit die huizon, waar '/.ij wisten dat rogge en tarwe aanwezig was, de helft, ot' min el meor volgons hun hoschoidon oordeel, te doen wegvoeren naar het algemoono coinniissiohuis, en daar onder zekere hiertoe aangewezen bakkers te vcidoolcn. l)it brood moest aan do commissieleden uitgeleverd worden en door dozen aan don gemeenen man verkocht of uitgedeeld worden. Ãok word voormoldo commissie gemachtigd, om dongonon, die â brouwgoetquot; bezaten, hot vervreemden daarvan to vorbiedon: zij moesten lui overleveren aan daartoe aangestelde personen en dit tot den prijs, door do commissarissen, naar advies dor marktniocsters, bepaald. Om dit to bowerkstelligen worden benoemd: Claes van llaolen, Lambrecht Revniers, Vaos Philippens en Jan Coumens. Deze moesten de woningen van alle bakkers en brouwers visitooron, volgens opdracht dienaangaande gedaan mot voorweten van den krijgsraad. Nng werd verboden, tot nader beschikking van den Haad, voortaan gobranden wijn of stijt'sol to maken.

Vorder bepaalde de Raad, dat men aan burgemeesters, gezworenen en raadsleden hunne gewone gagie en raadskogol en aan do secretarissen Wynants en Coonijnx, nog tien dalers boven hunne gagie zou betalen. Daar men dit jaar geen â gedinxrechlm quot; had gehouden en derhalve do secretarissen weinig geproflteerd liadden, schonk men hun ter gemoet kenning elk twaalf dalers.

Vermits door 't overlijden van Ghilis van Kanno do post van â dciiUwerkmei-skr quot; in het â let der steinmrlser* quot; was opengevallen, werd in diens gewichtige betrekking, Janus T.onsen aangesteld.

Aanval van -'â¢/ Juni. â Don dag van St. Jan meende de Spanjaarden to moeten vieren, door een aanval te wagen, waaraan zeven kapiteins mot hunne compagnieÃ«n deel namen.

Do halve maan was vooral aan den linker kant naar St. Servaas toe, ondermijnd en zoover verwoest, dat men over do puinhoopen zich oen weg kon banen.

De belegeraars deden hun uiterste best, om binnen te dringen, maar door den hovigen weerstand , dien de vijand bood, mocht hun dit niet gelukken. Ook niet aan don kapitein Augustin de Herrera, die verder dan do anderen voornitgedrongen was.

Door Tapijn, alhoewel gewond mot veel overleg en takt aangevoerd, verdedigden do belegerden zich zoo dapper, dat do Spaansche

overmacht togen hen niet bestand was, hetgeen de soldaten ten koste van hun bloed moeston ondervinden. Do opstandelingen schenen, naarmate zij grond verloren, met meer moed te vechten.

Parma begroep, dat nutteloos bloed werd vergoten en beval den terugtocht. De .Spanjaarden hadden zware verliezen geloden en de Maastnchtonaren slechts onbeduidende.

Tot overmaat van smart had Panna, waarschijnlijk tengevolge van vermoeienis en overspanning, eeno zware koorts opgedaan, die hein, tegen zijn zin, noodzaakte zich naar bed te begeven. Toen bij den volgenden dag zich wilde kleeden, kon hij en mogelijk op do been blijven en was genoodzaakt zijn kamer te houden I lij gal'evenwel nog de noodige bevelen, alsof hij niet ziek was, en verzocht (iabriel Oervellone geen oogenblik den vestingwal te verlaten, waar aanhoudend werd gewerkt.

Do kwaal verergerde voortdurend, zoodat de genee.-dieeren weirdg hoop op herstel koesterdon. Zijn toestand verwekte veel zorg in het gehoele leger, en, aangezien hij zeer bemind was, waren allen zonder uitzondering door dit bericht diep getroffen.

Don derden dag, d. i. op 27 Juni, word bevel gegeven, dat niemand over het gevaar, dat hem bedreigde, mocht spreken. Dit nam niet weg, dat hij toch niet kon rusten en zich van alles op do hoogte liet houden.

De Spanjaarden waren roods binnen de vestingmuren en hadden een groot gedeelto van do halve maan verwoest, toen Panna, omstreeks 2G Juni, aan do bezetting neg deoveigavo der stad bij capitulatie liet auibi s Ion. Volgons Stra la luid Ie zijn voorstel:

Dat hij vol bewondering was voor den heldenmoed en de staiuV vastigheid, door de belegerd' n aan den dag gelogd, ondanks zoo veel ontberingen en 't verlies van zoo vele dappere verdedigers, wier getal tot 400 was geslonken. Daarenboven had hij liever eeno ongeplunderde stad voor den Koning bewaard, dan deze overgeleverd in handen van verbitterde en wraaknemende soldaten. Wachtte men de bestorming af, dan was hij zelfs niet bij machto do gruwelen te beletten, welke de overwinnaar, volgens het krijgsgebruik dier dagen, zich mocht veroorloven. Hij bracht den Maastrichtenaren verder onder de oogen, dat het weldra met hen gedaan zou zijn, en hunne pogingen tot verdediging vruchteloos zouden blijken.

Hoc groot tie nood hinnon de vesting ook was, toch bleef do bo-zetting volharden. Zij verklaarde liever te /uilen sterven dan eonig verdrag met Panna to sluiten.

Welli ht lag haar nog te versch in het geheugen, hetgeen met do bezetting te Sichem en to Weert was geschied. Wij zien niet in, waarom men anders met de verdedigers van Maastricht zoude gehandeld hebben, na oen beleg van drie en een halve maand, dat aan duizenden der Spanjaarden hot leven had gekost.

Het is mogelijk, dat de bedoolingon van Panna thans oprecht waren, maar dat de belegerden hem wantrouwden, is zoor good to verklaren.

Toon de zaken, volgens Corvollono, zoover als noodig voor do bo-stornhng gevorderd waren, werd de krijgsraad don 2S^ston Jnni bijeengeroepen. Panna deelde aan zijne veldoversten mede, dat (iod hem de gezondheid had ontnomen op een oogenbiik, dat hij hot minst kon worden gemist. Maar op den goddelijken bijstand vertrouwende, achtte hij het toch noodzakelijk, op den volgenden, d. i. den St. Pioter on St. Paulus dag, de algemoone bestorming nogmaals te wagen. Hij, dio do poorten des hemels ontsluit, zon hun de poorten openen van Maastricht, dat zij in geen vier maanden aan de vijanden der Kerk hadden kunnen ontrukken.

Hij verzocht den bovelhebhers niet langer uit te stellen en nog in den nacht, alvorens naar hunne kwartieren terug te koeren, do troepen zoodanig te verdeolen en uit te zetten, dat men bij het krieken van den dag met den aanval kon beginnen. Dit alles zou zoo stil mogelijk geschieden, ten einde bij do bezetting geen argwaan te wekken.

Terwijl de aanvoerders deze bevolen ten uitvoer brachten, hadden eenige Spanjaarden in den avond nog don strijd aangebonden en waren zelfs tut in de stad doorgedrongen. Zij werden evenwel spoedig met groote verliezen door do belegerden er uit gedreven. Bij deze gelegenheid sneuvelde van de Duitse,hers, dio meehielpen, kapitein Adolf Vaz ; kapitein Jorg lloinald verloor oen oog en werd nog door oen schot zwaar gewond.

Do Spaanscho infanterie links on do Dnitsdio on Waalsclio rechts quot;|)n⁽'sloi(i, hiovon tioii lioolon nacht onilor 'io \s^r:i]iciis, st¹ â ' Is voir don arm val gorood.

Aan oen Spaansoh soldaat, Aloiiso, (larria li nn in ^cnaain I, goljo-ron to Cuonea, on behoorondo tot do compa-niio van Alonso do Peroa, was opgedragen, in don nacht achter eono rodouto op dsn wal post to vatton, hotgoon hii trouw nitvoorde. Door hot wachtwoord te herhalen, trachtte hij do belogordon onder d(^gt; wapons on uit den slaap te houden, op lat, wanneer zi j tegen den morgen vonno ad, don zachton inorgenslaap gcwioton, men lien gemakkelijk zot: kunnen overvallen (1). Hierin slaagde hij nitnomend.

lgt;ij liet aanbreken van don dag was hij zÃ³Ã³ zcki r van zijn zaak, dat hij, zonder oonig bovol af'te wachten, besloot van do gologenheid, die (gt;od hom aanbood, gebruik to maken. Na zich er van overtuigd te hcblien, dat de Spaansche troojien op hun post (^n klaar waren, riep hij ze te wapen door hot aanheflen van ilon kreet; â Cierra 1'iSpana, Santiago ! I crzclldi'r tijd sprong hij van do redoute in do giae'nt en viel, door vele andoren gevolgd, do bezetting onbeschroomd en dapper aan. De Dnitschors on Walen volgden weldra dit voorbeeld.

In don slaap overvallen, van allo kanten gelijklijdig bestormd, waren do belegerden niet in staat dezen schok te weerstaan. In do oeiste verwal 1 ing verloren do Maastrichtenaren den moed, die hen steeds had bezield, en vluchtten.

1'0 Spanjaarden richtten intusschen oene gruwelijke slachting aan â¢dies atmakendo wnt zij op hunnen weg ontmoflten. l)o herinnering aan hetgeen zij gedurende dit lange belog to verduren hadden en aan de vele vriendon, die zij hierbij verloren, bad hen in blinde woede ontstokon, zoodat zij mot wreelheid ie werk gingen en zelfs vrouwen noch kinderen spaarden.

Dozen, in de huizon achtervolgd, zochten zich te redden, waarheen zij konden. Volon sprongen uit do vensters en vielen dan op straat weer in ban len van soldaten, die hen afmaakten. Anderen verborgen zii h in do kcldeis, e 11 de sclnik was zei) gioot, dat sommigen

(IH'iira que eogiÃ³ndolos A la mannna fatigiulos, al Ãdmpo do goznr lt;1 sabroso sucinÂ» Â«lol alba, dar sohiv rilÂ»Â»-, i /gt;.

zich loven 1 in de tuinon bogrooven. Hot was, zegt Vazquez, een dag van yonvlitikheid, en hot aantal gesncuvoMon was zoo groot, dat aan d 'ii ingang der brug alleen moer dan twoeduizend lijken opeengo-stapeld lagen.

liartvcrsi-heurendo tooneelen werden aan allo kanten waargenomen. Vele moeders vonden den dood met hunne teedoro kinderen in de armen, dezen omhelzende, aangezicht togen aangezicht, nl'hen aan hare berst drukkende, lagen zij, overdekt mot wonden, langs de straten. Ueene der vrouwen, die aan 't herstel dor verdedigingswerken hadden geholpen, ontsnapte aan do wraak dar Spanjaarden.

Kn toch wisten de vrouwen op een gegeven oogenUik de mannen nog tot don strijd aan te moedigen, waardoor de vijand op het Vrijt hol'vooral een krachtigen weerstand ontmoette (1). Hier sneuvelde do Duitsche kapitein Wolf, waardoor alle medelijden van don kant der belegeraars een einde nam.

Ieder, die iu hunne handen viel, word vermoord, zoodat een on-bos-hrijflijk bloedbad werd aangericht. Overal lagen woldra lijken langs de straat en zelfs hier en daar ongelukkigen, die nog niet opgehouden hadden te leven, mot afgesneden ledematen. De soldaten waren meest allen naar Wijk govluc.lit, alsook vele gegoede personen, die, zooveel zij kondon, met zich voerden.

In Maastricht gaven zich slechte 4000 personen over, die onder betaling van oen zwaar losgeld in vrijhoid worden gesteld.

Toen alle weerstand had opgehouden, sloegen do soldaten aan het plunderen, waarbij zij grooten rijkdom buit maakten. Door sommigen wordt deze op meer dan ecu millioon gouden dukaten geschat. Van do gevangenen kregen zij groote sommen golds en andere zaken van waarde.

Zokoro Alonso do Soils, geboren to Ocana, die later kapitein onder do bevelen van den vice-koning van Napels werd, ontdekte Manzano op oen zolder onder hot dak. Do Spaanscho soldaten vroegen verlof hem te mogen kastijden, waarin word toegestemd. Hem werd gevraagd wolken dood hij wenschto to sterven, waarop hij ten antwoord gaf: âAls soldaatquot;. Hij werd door zijno laudgonooten door do spiesen gejaagd.

Tapyn had zich met eenigo soldaten, zooals wij zagen, naar Wyk toruggetrokkon (I) en do brug gedeeltelijk afgebrokfii, oinlat do Spanjaarden lien hier niet zonden kunnen volgen. Hij den vijand daar nog eenigen tijd het hoofd to kunnen bieden, maar begreep weldra, dat de positie oidioudbfuir was. en stelde daarom aan l'arma eono overgave op genade voor. Hij werd voor de onderhandeling naar Octavio do ('onzaga verwezen, Deze gaf bevel, zwdi te verzamelen in de kerk te Wijk, waar de gevangenen verdeeld en hun schattingen opgelegd zouden worden.

Ondertussohen had Mondragon de stad van do andere zijde met kracht aangetast; zijno soldaten verlangden hunne handen in het bloed dor opstandelingen te doopen.

Conzaga verwittigde hem hierop onmiddellijk, dat do stad aan den Koning was overgegeven en de bezetting in Wijk eveneens de wapenen had neergelegd. Hierop dooi Mondragon don aanval staken, hetgeen niet wegnam, dat zijne manschappen do wacht, overrompelden en do voorstad binnendrongen.

Do belegeraars toonden in Wijk meer dorst naar geld dan naar bloed, zoodat zij zich van alles, wat zij konden grijpen, moester maakten. Behalve eenigo franse,hu en Kngvlsrhe soldaten, en do boeren vooral, die in Wijk weerstand boden, werd iedereen gespaard, tegen betaling van een losgeld naar vermogen.

Vele ongeregeldheden en de buitengewone wreedheid tegenover do inwoners worden wel eens op rekening dor afwezigheid van Purina bij do inneming gestold. De wanorde werd neg bevirderd, doordat Mans-leidt en Uctavio de Conzaga, aan wie het opperbevel lijdelijk was opgedragen, niet in de besto verstandhouding samen leefden.

Campan t verhaalt, dat Schwarzenberg, als kok vermomd, in een bootje op de Maas is gevlucht. Algemeen wordt evenwel aangenomen, dat hij bij de laatste bestorming met de lans in do hand het leven verloor. Zulks werd door zijne echtgenoote am l'arma bevestigd. Het lijk zon in de verwarring niet erkend en met de overige in do

Maas zijn goworpm. Zijne leengoeileron to Sciiinveld on liot huis Stnivcr kwamen in 1580 in andoro handen.

Scbastiaan Tapyn wi-nl wagons zijn manhaCtig gedrag on zijno kundo, op bevel van l'anna, gespaard en naar het kasteel te Limburg gevoerd, waar hij korten tijd daarna aan de verwonding, tijdens hot beleg bekomen, overleed. Anderen btnvoren, dat hij, voor oen venster staande, door een geweerschot word gedood.

Bij een onderhoud met Karneso deelde hij oenigo bijzonderheden omtrent hot beleg mede. Onder anderen wees hij op do grooto be-teekenis van den eersten aanval bij do Tongersche poort, waarvan wij vroeger reeds melding maakten. Vorder, dat tijdens hot beleg van den kant der Staatschen ongeveer tweeduizend gesneuvelden door eenen kogel in hot hoofd getrolt'en waren. Vazquez voegt hieraan toe, dat dit niet to verwonderen is, aangezien do Spaansche bus-schutten, die aan hot bclou' deelnamen, tot do bekwaamste en meest geoelende van dien tijd behoorden. Velen, zegt hij, ook wanneor zij de wacht niet hadden, trokken met hunne haakbus gewapend, naar do loopgraven), en wanneer zich iemand op den muur of voor eone opening vertoonde, ontsnapte hij nooit, zÃ³Ã³ zeker waren zij van hun schot.

Kon paar op zich zelf eenvoudige verhalen, maar toch niet zonder botoekenis, door Vazquez opgetookend, wenschen wij hier in te lasschen.

Op zekeren da;^ voerden 25 soldaten der bezetting oen zwaren steen van het Vrijthof naar do wallen. Door oenen kanonskogel ge-t rollen, sprong do steen waardoor drie soldaten werden gedood en do overigen armen en kienen braken. Do schrijver noemt dit eene strall'c (iods voor de heiligschennis die werd gepleegd. Het was namelijk een der zerksirenen van het kerkhof van St. Servaas, die mm nlle naar (b traliÃ«n, had f/arnrrd.

Twee vrouwen, van wie do eene Lutliersch en de andere Katho-II'k, droegen eene mand met aarde naar do wallen. Onderweg bad de laatste in slilto en maakte daarbij gebruik, bij wijze van rozenkrans, van een touw, voorzien van knoopeu.

Ktnisklaps werd zij door een kanonskogel gel rollen, terwijl do katholieke vrouw ongedeerd bleef. Do schrijver voegt hieraan toe, dat

men hot geval alb oen womlor kan beschouwen, tiaar do luoht'lrnk toch op zoo korten afstand voldoende was, om ook do andere vrouw to doodon.

Na kennis te hebben gemaakt met hetgeen door Vazqnoz in hoofdzaak aangaande dn inneming van Maastricht werd npgeteckond, achten wij het noodzakelijk in 't kort na to gaan, wat andore schrijvers uit het laatst der !()''quot; en liet begin der 17''quot; eeuw, over deze merkwaardige gebeurtenis zeggen. Langs dezen weg zullen wij trachten het onze bij te dragen voor de oplossing van het veel besproken vraagstuk: Of de dad na dc inncinini/ in nvt nUzonihriiKj

Under do oudste Nederlandscho schrijvers, die zie.h mei dit beleg hebben bozig gehouden, noemen wij in de eerste plaats tl van Motoren, (gob. 1535 te Antwerpen en in 161- te Londen overleden). In zijnu HistoriÃ«n drr Xcilcrlandru rn haar nuhurm oorhKjen, verhaalt hij aangaande do inneming der stad: âdat don 2quot;.Â» Juny des morgens vroegh, op S. Tieters dagh, i'onigo soldaten van buyten ovor do bovestingo gemerekt hebben, dat do wacht genuegli overvallen ^vas van slaop. \\^ra(;rdoor dat i'anna, in allo stilhevt, syn vokk aon allen zydon dodo opklimni'm, en alsoD de Ãtadt endo Wacht vorra-schendo, doden sy al wat hen vooriuam, nochtans vindende tot veel plaotsen grooten wederstand, onek van Vrouwen, waerom dattor oock voel vorslaegen werden, (iroote vliuht gest-hiedo van daer na do Brugge op Wyrk, daer sukken gedrangh was, dat zy inalkaudo-ren in 't water drongen met wyl' en kindl, endo vele solve insprongen. in Wvck was geenderhaiulo provisie, waerom {als do eerste furie of doodslagh gepasseert was) sy haer oock opgegevBii bobben. Ettelyeke soldaten (|uamen daer oock noeh van. Den ingenieur, Mas-tiaan Tajipin, wert het leveu om syn svelenheyt gegt;ehoMken, en seor gequetst zgt; nde, wti'dt genezen, doch daer na van den Keyzer bo-goert tot synon dienst, weit by in een veynster doorschoten. Do gouverneur Swartsenbcrgh van lleile blief'daer inedi! doodt. Alsoo wordt Maeslrielit, nadat gt;y 1 maenden Udegerf was gowecst, gewonnen, een van de slandvastighsfe, en strydiKiorÃ¼Ui in 'l wederstaon (na klyuon middel die zy hadde), van al do vorige gewonnen steden. Zwiert is de Stadt geheel vergaeti : want daer {/ecu driquot; ianukrt

bonjirs over bleven, die nainaels noch wech trockon, in welckcr plaotso voel I/iiykonaors iiKiuamen. Blyft als noch een geheel verwoeste Stadt, als daor meest soldaten 011 Clarnisoonen in syn, welcke daerna do lego lluysen verbranden door annoodo en ghebreck van Brant hontquot;.

Christkum Bor (1559- 1035) zegt in zijn Oorsprongh, hegin en vervolg der Nederlandxche Oorlogen, dat â seer weinig borgeren zyn over gebleven, sommige zeggen van drie of vierhonderd ton hoogsten

/'. ('. Hooft verhaalt in de Neder land se he HistoriÃ«n, verschenen in 1642, waarschijnlijk in navolging van do beide vorige schrijvers, ongeveer hetzeltde. âWant. zegt hij. van schaars viorhondert burghors, die 'r alquaamen, vertoogh het moeste doel; ende 't geen wederom de stadt eeniglizins bevolkte, was oen zwerm Luiker Waaien quot;.

Ondor de schrijvers, die tijdens het beleg leefden, behoort verder Dinothus(l). In zijn werk: dr bello civili Bclgieo, nitgogevGU in 158lt;i, schildert hij de inneming als volgt:

â Eenigo Spaansche en Dnitscho soldaten kropen over hot puin van den verwoesten muur en klommen op den wal. Van daar namen zij met oplettendheid waar, hoe het in de stad toeging, on zagen, dat de wachten en posten, uitgeput door nachtwaken en aanhoudende inspanning, meorendeols in diepen slaap gedompeld waren. Dit werd dadelijk aan Panna moegedeold. Hij beval,dat, zoo mogelijk zonder gedruisch, de vijand op verscheiden punten to gelijk zou overvallen worden.

Terwijl dus trom en (luit zwegen, stormden de belegeraars do stad binnen. Zij doodden de sc.hildwaiiiton, oversc.hrodon de verdedigings werken en drongen tot het binnenste dor stad door. De soldaten en burgers boden te vergeefs weerstand. Eon groot bloedbad werd aangericht; kinderen noch vrouwen werden gespaard; gedurende drie uren maakten do overwinnaars allen, die zij ontmoetten, af. Naderhand word aan de gevangen soldaten en burgers toegestaan, zich door een losgeld vrij te koopen.

(li Uirliard Dinoth i/rlÂ». re ('dtitances i,gt; in I.V.M) tr Moiithrllianl quot;vcrioK'n. Als a;m-handel-diT luM vciriiiin^ was liij gciionilzaakl, /ijn lainl te vc-i lalcn uil trok naar Straats-l)U Ig.

Volgens S/racla snciivoldcn lijilcns do 1 inaandi'ii van lu't beleg lt;S,()0() personen, waaronder mi/cvi iTon vrdinvrn.

Op don dag dor inneininn verloor eon prooi ;iantal door hel zwaard of door verdrinking in do Maas liet loven.

Campana (L') sciiotst den toestand a!s vol^'l : .. de wreedheid dei' overwinnaars was oninenscholijk ; vrouwen, grijsaards noch kinderen werden door hen gespaard. Straten, pleinen en lunzen waren niet lijkon govuld en het bloei stroomde op sonnnigo plaatsen. Velen vonden don dood in do Maas, en onkelen, wien het gelukte door zwemmen don anderen oever te bereiken, wer len door de soldnien van Mondragon algemaakt. Do stad, vroeger zeer rijk, bleet laii-' n tijd verwoest liggen en bijna zonder inwoners (([nasi distrntta di habitatori). Later werd zij door Luikenaars bevolkt quot;.

''osme Massi, de secretaris van 1'arina, sehreei', (lat op den da^^rdor inneming 4,000 personen worden gedood, van wie velen in de huizon.

In de bekende Mnnoin - anoin/ni)* sur les tronliles des Pass-bas 15G5 1080 vinden wij in T. IV een liarlversclieinvnd talereel van do inneming van Maastrieht goteekend, waarvan wij een gedeelte overnemen: âLos vaineus se retirÃ¨rent en eombattant a Wvek, uii s'l'taiont sauvt's pen auparavant les lemmos et les enfants. A\ ary levi li^ pont, ils Ã©taient d(^;eidi'- de teiiir bon et de se dÃ©tendl'e jllsipiau dornior, ainsi ipie les soldats ipii sTtaient i'etiri's dans rr^udise. Mals dans 1 apresdinor ils so rendirent par composllions de vie san\'e, com mo lirout anssi con x dv leglise ;i la niiNTieorde des enneinis ipn tnerent et, massaei'erent tons ceox (piMls troiix'aient dansles nies et plnsiours dans les maisons. La plupart des pavsans, ipii se di' rondaiont tanl (prils ponvaiont, ayant anssi donnÃ© lo plus de travail aux eimomis durant le siege, do sorto (pie eo premier jonr de la

(1) Historia dolln guorm di Piandra, 1048. dool H. I pag. Slt;t0quot;che privn quasi int in .-iinciil*' lt;1 li;ilÂ»itatori /

priso un grand nombro ot lo plus de paysans furont tuÃ©s. Tics mos Ã©taient couvertes do corps morts, trois, quatre ot davantage Tun sur l'autre. Mrmo los blessÃ³s ct tnalados couchÂ»'Â« dans lour lit, furont massacres. D'autros bion munis d'argont furont ransonnÃ³s. 1'lusiours s'Ã©tant jeti's dans la Mouso taut hommos qu) fommos, ijui so lais-saiont tomber ot sautaiont avoc lours enfants on bas des murailios, dont boaucoup so noyÃ¶rent ot so rompuront bras ot jambos. Los torcos ot violoments do femmos ot jonnes Alios no manquÃ¶ront ot autres tyrannies que los onnomis barbaros usnrent vors los pauvres do dedans, jusi]u';\ marchor sur lo ventre dos fommos ot enfants ot los taillor on pieces, ('n enfant fut mis ot crii'¹ au plus ott'rant, ot un autre porcÃ³ d'une lance on pique ot devo on I'air. Cas piteyablo ot lamentable ot plus inlftmo d'avoir ainsi laissÃ³ ot aban lonnÃ³ tout lachement los valoureux dt'fcnsours do Maostricht on proio ot on boucherie, sans los avoir socourus on auouno maniÃ¶ro, ni tiiit donuor une soulo alarmo aux ennomis durant lo siege do I mois. Lo moyen do socours y ent iHi' si I'on avait procedc do bonno foi ot sans dissimulation. Commo le pouplo disait, on avait dÃ©montri' clairomont n'on avoir la volont('' ni euro, mais bion do piller, raspinor ot volor l'un d'un cÃ³tÃ© et l'antro do l'autre.

Plus do 4,000 homines Ã³taient morts do blessures ct do misÃ¨res or ville, trois capitainos dos dits soldats morts, Coone, Drunicq ot Jochuim, lo eajiitaine Bastion blasse ot prins, lo capitaino Tolleneer trouva moyen d'i'chapiKir, li^ dit gouvoriKiur, Waisbourg iiris, lo capi-taiuo Morguaux 6tait en Klandro ot autres sortis en commission d'un cÃ³tÃ© et d'autro pour solliciter lo dit socours a (|Uoi ils no pouvaiont parvenir quot;.

Schrijvers van latoron tijd als Bachiene, Merkes, Arend, Motley enz. loeren ons niets nieuws aangaande do innemmg van Maastricht. Zij bepalen zich tot naschrijven van hetgeen vermeld is in eerst-gonoomdo bronnon.

Reeds in 1865 gaf do Moor Habots in zijne aanteokoningon (I) op hot werk van do Lonarts â opkomst en voortgang der stad Maastrichtquot; het middel aan de Innd om do onjuistheid der bewering van sommig! sclirijvors, aangaande de iidirelr. uitmoording der stad, to

ho wijzen. Do/.o hooggevienlo schrijvor, die do gosohiodonis van Lim burg als hot waro hoeft opgebouwd, zegt op geinolilo plaats: â Kop ieder, die nieuwsgierig is om to zion, lioo sc.haanileloos men in doze zaak mot do goschiodenis van Manstrichl is to weik gegaan, kan ziob des wegen met ons overtuigen door do i'i viel registers der vier parochii'n open te slaan, die op het stadhuis rusten. De registers der parochiekerk van st. Maarten to Wyck beginnen in October 15⁽.)0, die van St. Jacob den 20 Mei 1507, Â»dio van St. Nicolaas den 24 Junij 1581 on die van St. Catharina in Augnstus van hetzell'd(gt; jaar. Hot oudsto doopregister dozor laatste parochiekerk bog int twee jaren na hot beleg dor stad door l arma en eindigt in Augustus 15 )1. Do aanhef van dit register luidt: Soquuntur nomina susceptormn post mortem Dni Qorardi Zoegm's in Augnsto 1581. Van de I:iii2 namen, die. zich op de alphabetisdio tafels van dit register bevin len, troffen wij vier namon van Spaanse,lion en til van Waalsrhen of FranschiMi oorsprong. Al do overigen zijn N'ederduil se he en gelijken op do namon dor menigvuldige Limburgsclio iamiliÃ«n, die nog he lm binnen en buiten do stad wonen, indien men nu in aanmerking noemt, dat Maastricht voor de helft behoorda aan don vorst-bisschop van Luik en dat het verkeer der stad mot do naburige Walen zeer groot was, dan moet men verwonderd zijn, dat het getal vreemde eigennamen er zoo buitomnato klein was. Wij besluiten uit ilit weinige: 1quot; dat Maastricht niet bevolkt is geworden door een zwerm Luiker Walen: 2quot; dat Mnastricht niet een' tijd lang woest en oen nest van Spaansche soldaten gobloven is, maar dat er weinig tijds na de verovering door Panna een zekere welstand in de stad is teruggekeerd, aangezien do fluctuatie van den burgelijken stand zeer aanzienlijk was en het gemiddeld getal geboorten in de parochie van St. Catharina alleen, van Augustus 1581 tot Augustus 15'J1, por jaar de som van 136 ovortroflquot;.

De weg, door den lieer Ilabets aangewezen, word tien jaren later door don ivrw. lieer Haakman vervolgd en heeft tot een resultaat geleid, waarvan wij een kort overzicht laten volgen (1):

1) /\f* l'uhlirulfoiis d' !quot; S'itti'li' /i ist i f ,1,, s h l.i nihni'/// ISHÂ» T MIL llrl

Koboorten mot 30 vcrmonigvuldi^l. Hierdoor vorkroog uien l)ij benadering do volgende cijlers: In do (woo parochiÃ«n van St. Nicolaus en St. Matthijs loefden in 1582 ongoveor 5880 inousclien : in 1583 waren or .quot;V.Mit: in 1581 roods (5330. In het jaar 15!)8, waarvan voor hot eerst de drie doopboeken, dns dat van St. Jan bij de vorigen, gebruikt knimon worden, bedi'oeg liet aantal inwoners in dozo drie parochieCn, Wijek dus niet medegerokond, 11010.

De vraag is nu, of deze inwoners ook vreomdon waren, Luiker-Walen. die in de ontvolkte stal na het bolog zich haddon noergo-zet? Als liet meost eenvoudige en afdoendu bewijs, dat deze bewering, doer sommige schrijvers geopperd, geneel onwaar is, kan gelden, dat men in hoofdzaak dczclfdr nanirn vÃ³Ã³r en na hot boleg vermeld vindt. Under anderen do loden van den Haad, do gildemeostors, de stadsboden, bestuurders van liefdadige gestichten enz. zijn dezelfde als na het beleg. Verder oefenden in hoofdzaak dezelfde bakkers, bierbrouwers, wijnkoopors, vleeschhouwers, na hot beleg als er voor hun beroep uit in do stad.

Aangaande het ^etal inwoners, d it Maastricht na het beleg nog telde, meouen wij uit de gegevens, hierboven vermeld, do volgende conclusie te kunnen trekken: Wanneer in de parochieÃ«n van St. Nicolaus en st. Matthijs in 15S2 ong-vo', r 5880 inenschen vvoondon, dan mogen wij veronderstellen, dal de parochie van St. Jan, die met beide vorigen ongeveer in zielental gelijk stond, 21)40 parochianen tolde. Volgens deze; berekening zou het aantal inwoners in 1582 be-dragon hebben 5ssÃ¼-j-j'.M0=8820 v.)or Maastricht, zonder Wijk. Hot aantal bewoners van Wijk schatten wij op de. helft, al zoo op 1-170. Wij m loten e\'enwel in aanmerking nemen, dat in Wijk niet zoo veel burgers sneuvelden uls in Maastricht.

Wij meeneii voor de heele bevolking, mol inb'grip van Wijk, het ronde cijfer van elf a twaalf dui/ond te mogen aannemen.

Vazquez, de eenige ons bekende schrijvor, bij hot beleg tegenwoordig, zegt, dat ongeveer 4nt.)U burgers in Maastricht zich overgaven en tegen betaling van een zwaar losgeld in vrijheid werden gesteld. 1)(! bewoners van Wijk en degenen, die uit Maastricht derwaarts vluchtten, zijn natuuiiijk niet hieronder begrepen.

burgers vÃ³Ã³r hot beleg do stad haddoii voiiaton, en dat liet aantal dezer nog al bodi lidend was, blijk I nit hrt lirv-l, vervat inliet lÃ¯irdon-(roneraal, dat wi; laten volgen. Hierin wordt ^oxe^d, dat doHcnon, die uit de stad zijn vertrokken, binnen eene maand na de afkondiging in hunne bui/,on inoeston torn^kooivn, op verbemie der Vdor-do(ilen, hun door het |)ardf)n ^'scliunki'ii. Il' t schijnt, dat zelfs n.'i het beleg zich vele burgers met ter woon elders liehhen t^aaii vi stiuen.

Wanneer wij nu bel aantal inwoners vinir liet helc^ op .1(1,(100 stollen, dan zou hieruit volgen, dat het getal der sladitotlcrs nog het schrikbarend cijfer van 17 a 1Ã¶,0()0 ijereikt. Laten wij ni' t vergoten, dat dezen niet allen door het zwaard of in de Maas omkwamen, maai dat velen aan de gevolgen der toen heersrliende kwaal bezweken. De schadelijke hygiÃ«nisrhe invloediMi tijdens het beleg zullen tof de verbreiding der ziekte voel hebb ai bijgedragen. Den dag der inneming sneuvelden ongeveer 4,000 personen, liet, afbreken der brug aan don Wljkorkant, op hevol van Tapyn, droeg er veel toe bij laatstgenoom I getal te vermeerderen.

Men koestorde weinig hoop voor bet behoud van l'arma, wiens toestand van dag tot: dag verergerde.'Poon Don Pedro de (Jast ro hem met de inneming van Maastricht in konnis stelde, gat hij hoegenaamd geen toekon van tevredenheid en bleef volkomen onverschillig. De zaken dezer wereld trokken hem niet moer aan. (Migemerkt , zegt Vazquez, hield hij zich met bet onderzoek van zijn geweten bezig, waarna hij verzocht zijn biechtvader te ontbieden, daar bij gevoelde dat do kwaal hem onderkreeg. Onmiddellijk werd aan zijn verzoek voldaan. Vol godsvrucht sprak hij eene generale biecht en vroeg daarna vergiffenis aan al wie hij ooit mocht beleedigd hebben.

Do geneesheeron gaven hem in overweging om, indien bij nog iets tot heil zijner ziel of ten dienste van den Koning wilde ten uitvoer brengen, dit niet langer uit te stollen.

Den volgenden dag ontving hij de volle bediening, waarna hij zich, alhoewel zwak on vermoeid, zeer getroost en gelaten toonde.

Monilragon, voor wicii hij eono buitengc^vono gonegnnlioul on aihting, wegons zijne dojipiTl cid on groot(* vorilionstcn, govooMo, woul lgt;ij hom ontboden, llij vovzoebt dozen nnnr Spanje te voitiekki'n en tuin den Koning te boudst li:i|ipi'ii, hoe het mot do znken in do Nederlanden was gestold on liem vooral omtrent de innoming van Maastricht in te liuhton.

In eon schrijven, door Mondragon overgebracht, waarschuwde hij Fiiips o[) zij no hoede to zijn voor do hooiden in de Noilerlandon, die, onder den schijn van onderwerping, slechts do gunstige gologenheid afwachtten om vijandig tegenover Spanje te kunnen optreden. Alexander raadde hem vorder van de kra.ht en don invloed dor wapenen gebruik te maken om hun ontzag in to boezemenon hen tot onderwerping te dwingen. Volgens hem moest do Koning van eeno edehnoodigo behandeling in deze gewesten geen heil verwachten, aangezien men over 't algemeen met ondankbaren te doen had.

Na het vertrek van Mondragon nam de koorts zoodanig in hevigheid toe, dat hij don volgen leu dag b 'gon to ijlen, llij sprak over allerhande vroom le zaken, hield zich mot knj^slv hij ven bozig en vroeg onder andore aan do Tassis on Gaspar de lloblos, baron do Velli, wat zij in zijne kam t de Ion, o!' zij niot wisten, dat do Waal-sche en Ã¼uitsche troepen aan het vechten waren, waarom zij zo niet gingen scheiden. Opvallend is het, dat hij in zijne ijlende koorts waarheid sprak en op datzelfde oogenblik de soldaten van deze beide natiÃ«n handgemeen waren, wegens oude voeten, die tusschen hen bostondon. Waren deze beide aanvoerders niet tusschen beide gekomen, dan zouden zij zich beiderzijds veel schade toegebracht hebben, aangezien elk der partijen moor dan drieduizend man sterk was.

(iediironde moer dan twintig dagen bleef bij in denzolfden toestand. Voortdurend was hij, zelfs in zijn slaap, met militaire zaken bezig. Dikwerf noemde hij suldaten bij hun naam on gaf bevelen om aan

Door do geneesheoron reeds opgegeven en door het Spaansche legei betreurd, wilde hot toeval, dat hij in een aanval van delirium door een sprong in het bod zich geheel bloot maakte, waardoor men oene groote zwarte pestbuil op zijn rug ontdekte. Hierop worden de go-noesheoren onmiddellijk ontboden. \ ei wondei d en tevens vei legen, du ziekte, die alleen aan dit absces haar ontstaan te danken had,

niet gokcml to liebbon, juiasttcn zij zich dit to opnnon, waardoor eono bolangrijicc iioovocliicid kwndo sajiiion :.iiii naar buiten ontlastten. Ihmno overtuiging was, dat. wannocr doze liaanl niet was ontdekt, do zieke geen twoe dag(!n meer liad goleeld.

Van dat oogenblik nam l'anua langzaiiKtrhand toe in betorsoiiap, hij word verder kalm en bedaard on zijn geest weer heldor. Spoedig drong hij er op aan van verblijf to venmdoren on gal' zijn wensch te kennen zich in Maastricht te willen huisvesten.

Twee dagen na dien, d. i. op 23 Jnli, vierde het Spaansche leger mot eono wapenschouwing het herstel van zijn aanvoerder. Twintigduizend prachtig uitgodoschto manschappen, zoo wel cavalerie als infanterie, werden in goed geordende escadrons opgesteld. Door den buit, bij de plundering van Maastricht gemaakt, waren de troepen in staal zich oene buitengewone, weelde; to veroorloven.

Tarma werd door zijn bedienden tot op de binnenplaats van het kasteel gedragen, waar al de kapiteins van het leger, in de volgorde, waarin zij hem zouden dragen, opgesteld waren, (iezeten in een karmozijn lluweelen leuningstoel, voorzien van damasten gordijnen, werd hij eerst door acht kapiteins van het oude regiment van Ferdinand de Toledo tot in diens kwartier god rage n; van daar door acht anderen tot in het kwartier van Francisco de ValdÃ¨s en verder dooide kapiteins van Lope de Kigueroa, zoodat hij achtereenvolgens al do kwartieren, ook die der vreemde natiÃ«n, bezocht.

Rondom don draagstoel, waren al de vaandels, ten getale van meer dan driehonderd, geschaard. Er naast gingen Octavio do Conzaga, Fodro de Toledo, markies van Villafranca en de andere veldoversten in rangorde opgesteld. Terwijl de artillerie op de wallen en in do stad vreugdeschoten over het zoo zeer gewenschte herstel van Parma loste, werd door de infanterie en de cavalerie een goed geslaagd spiegelgevecht op de wapenplaats gehouden.

Vele soldaten, die hun aanvoerder reeds dood waanden, verlieten hunne posten, en gingen voor den draagstoel om hem met gepasten eerbied in hot aangezicht te zien.

De troepen gingen intusschen voort, onder het spiegelgevecht en do muziek hmmo vreugde te betuigen, tien prachtig schouwspel vertoonde zich aan het oog. Twintigduizend rijk uitgedoschte mannen was alles, wat men kon verlangen. De buizen dor chovaux-legers hadden onder anderen oene waarde van 400 kronen. (Vazquez).

Ali'xamlor, ncÂ« or^r zwak, vooMo zich wcMra vormocid 011 gal onlor ln't s)iii'u'i'l'-'i'Vi'dit tr stakrii en In in iloor ilc bivs, waarlangs do stad ^('iiniiii'ii was. naar Maastricht te dragen. [)(; kapitoins van allo vcgi^-inenten, die zich acht om a. lit allostcii. belastten zich hionnede.

Aan drii ingang der lires si on leu -'4 veldoversten hem al' te wach-t,.|) met den tnionlieniel van St. Servaas. I'arnia was hierover oeni'-'s/.ins hoos, lierispte hen. vragende, waar zij oud-gedienden dezo gekheil hadden geleerd, en verzocht den hemel in de kerk, waar zij hom haddon weggehaald, te laten terng he/.orgon.

Iv'iii-'s/.ins verlegen gaven zij ten antwoord, dit bewijs van eerhied aan den d.-i|gt;igt;iTgt;teii dor voldheercn voor de behaalde overwinning vei'sc.linldigd te zijn en slechts te handelen in navolging van hetgeen to Heme gein quot;arde, wanneer een overwinnaar er zijn intocht hield.

isij .ten ingang der stad werd l'arma door Montosdoca, als gouverneur der jilaats. begroet en vorder op de schouders zijner kapiteins tot in zijne wnning gedragen, strada zegt, dat Alexander, vergezeld van de geestelijken, zich naar do kerk van St. Servaas begaf, om God voer zijn herstol en voor do overwinning, op do Staatschen behaald. te belanken. Pe intocht had plaats onder algomeen (?) gejuich en vrengdebetoon, alliorirel de irrinitfi- hurffm, die in leren gebleven waren, hieraan (jem deel namen. (Vazquez). Want nooit, voegt deze schrijver hieraan toe, werd eene stal door do soldaten zoo geplunderd en vei woest als Maastricht.

Alexander bloei' gednrendo rnim acht maanden, d. i. tot Maart 158U in Maastricht. Hij had zijn intrek genomen in de Proostdij, het tegenwoordige klooster der zusters van liefde (I). Vazquez verhaalt, dat hij zich vennaakto met do soldaten van uit zijn venster in hunne spelen en verinaken gade te slaan, die allen de zakken ge vnii| rii geen 1 'i'i'k hadden aan geld, waai mede zij luhtvaaidig om-Hpningeii. Zoo zag men bij het dobbelspel oen hoed vol daalders en mondstukken in e.ais opzetten, hetgeen volstrekt niet zeldzaam was, zoodat zich niemand er over verwonderde. Aan do toekomst werd in deze oogenblikken niet godai lil.

,1 , In liet vcrmelili' Imml.-'ln il'l vaiiSt. S.tvxi- l.'Zi'ii wij ; â¢â¢ S:) Jul. Ijiix l'iir-

_I|)l._|l,_i, 'i'i'iiiiiiplMii :i'- Ki i/ic :i|iigt;ni;iiii niifiibim inliquot;i\It l i m rraciiiKiliira liiilulavil .

On eono andere plauU wordt gezegd : gt;gt; 13 -lanuori 1580 Cardinali* de Oroesboek opus i.ro.t, vmil Ttaji'i'lhui mi quot;livia ivi l'p-- l'arim'ii..igt; .â¢( -iiiimI ivinint Uil

Wij vormoltlon doze bijzonderheden als oon bewijs, dat do Spanjaarden zicii in Maastri lil van ongoloofelijke schatten moostor maakten.

Do iHizutLing, die in de laatste maanden van 1579 in do stad achterbleef, bestond uit: drie vendelen Spanjaarden, drie vendelen Duitschers en zes vendelen BourgondiÃ«rs (1). Eenige troepen waren op do dorpen in don omtrek ingekwartierd en het moerendoel was naar do kanton van Mecholen, 's IJortogenbosch, Nijmegen en Venloo vertrokken.

Desidorius Sostich, raadsheer van Brabant, word door Panna ontboden om hot stadsbestuur te regelen en do middelen om den handel te doen herloven aan de hand te geven. Dit zou in overleg mot don bisschop van Luik geschieden.

Reeds den 27^8Un Juli kwamen do raadsheeren Sestich en Vuesels met oe n voorstel voor don dag, waarvan de strekking vooral was, do verhouding tusschen soldaten en burgers te verbeteren en weder-zijdsche rechten te doen eerbiedigen. To dien einde zou bepaald moeten worden, dat geen soldaat in oono woning der stad zijn intrek mocht nomen, zonder billet van do fouriers des Hots. Wie aan dozen oisch niet had voldaan, moest binnen 2-t uren na do publicatie dezer verordening het betrokken huis verlaten. De rechten der ingekwartierde soldaten tegenover hun gastheer, worden nader omschreven. In geval van onoenigheid tusschen soldaten en burgers zou door een raadsheer van Brabant en een auditeur-generaal recht gesproken worden.

Panna had zich in den loop der maand Juli tot do Spaansche afgevaardigden te Keulen gewend, om hun gevoelen omtrent de regeling der zaken te Maastricht te vernomen. Hun advies, gotoekend door do Longueval, Foncq en Assonleville, werd den 8'^,''ⁿ Augustus uit Keulen naar Maastricht verzonden (2). Genoemde afgevaardigden drukten den

;2) Archives ihi rnyimmcdc Hclgiqiu!, Collection des papiers d'Htat, carton nquot; 4') p. 111.

wensch uit, dat zoo spoedig mogelijk eenigo vorm van justitie aan de stad zou worden gegeven. Zij achtten het tevens wenschelijk, dat de stad onder tvn prins gebracht werd. â (Conviendroit bien (si fut possible) qu'elh' fut n un prince sext, re (/ne Sa MajestÃ© et er* pre'-deWsxeur* out phtsimrs fois tnsrhÃ© d'obteuir, et mmble que presente ment tn eoniuncture. est bonne) Do bisschop van ljuik zou voor dezen afstand eeno billijke schadevergoeding ontvangen, â {quelque honeste n'coinpenso) Zij wezen op hetgeen de stad aan Spanje had gekost en nog kosten zou urn ze in haren vorigen staat te herstellen, daar zij quasi geheel was verwoest.

Do rehabilitatie der burgers, mot uitsluiting van slechts enkelen, diende zoo gemakkelijk mogelijk te worden gemaakt.

Als voorwaarde zou golden, dat zij, bij het in- of uitgaan dei-kerk, l'anua een request aan don Koning aanboden, hunne schuld bekenden en vergifl'enis vroegen.

Aan de afwezige en andere burgers (et aultros, montionnÃ©s en nos-dictes lettres derniÃ¨ros) zou door een bevolschritt gelast worden In de stad terug te keeren.

Do vernieuwing der privilegiÃ«n moest uitgesteld worden, zoo lang de rust en 't welzijn der stad dit vereischten. Ten opzichte van het recht der 2.⁽3 ambachten voor do keuze der magistraten, zoude men zich voorbehouden hot stadsbestuur voorloopig te regelen, zooals do belangen der burgers dit vorderden.

Daar men echter de stad niet zonder justitie en politie kon laten en het aantal burgers om magistraten en rochtspersonen uit mensehen van zekere qualiteit te kiezen te gefing was, zou men, in afwachting van den terugkeer der uitgeweken burgers, commissarissen, door Zijne Excellentie te benoemen, kunnen aanstellen, zonder aan de bisschoppelijke rechten te kort te doen, (sans prÃ©iudice du droict do mi indict Seigneur de LiÃ¨ge).

De huizen van voorname personen, door soldaten ingenomen, moesten binnen !24- uren ontruimd en ieder zou naar zijn rang ingekwartierd werden. De burger zou den soldaat, zoo als in den tijd des Keizers, alleen verschuldigd zijn : een bed voor twee personen, vuur en licht, zonder moer. â Semblablement comme il n'y a riem qui a plus mo-lestr ii traraillÃ© le bonrrjeois nc que le face plus discontent, sinon te service qu'il a fallu donnrr au soldarl, vostre Eccellencc feroit bien

prequant connidÃ©ralion au piO ux estat de eest* villi¹, la spoliation drs Incus et rneubles du bourywis, et consequammcnt sa pouvrete de litniter ij/ie Ie service den au soldart sera seullement tel lt;iue du temps dr fru l'emperrur Â«'est permis, as*aioir un het pmr deu.r soklarts aree la Inmiere et feu de I'koste, et non unit re chose, faisant cesser tonics ultericnres molestations contra If Iminjeois on habitant dit diet MastriclU, cc ijue nous est advic, se pourroit faire com men-che.r promptonent l'ordre reijuis en la dictc villcquot;.

In eon iiasclirift vorzochtwn do tifgcivaardigdon l'anna nogmaals do zaken zoo spoedig mogelijk lo regelen, in het belang der voornaamste steden van Artois, lienegomven en Lillc, dio de wol voor de vervaardiging van sorgiOn en andere kleedingstukken uit Maastricht trokken.

Den l()'^l,n Augustus werd een Pardon-Cieneraal, door den Koning van Spanje aan de inwoners van Maastrielit gegeven, afgekondigd, luidende als volgt: (1)

â Alsoe het eenen yogelyck kenlyck onde openkier is, dat dose onse stadt van Maestricht, borgers ende inwoondors deiquot;selve, do wapenen togen ons met vliegende vaendolon aengeaonion, ende soe hardneckelyck in hare bose ende ijuado opset, voornemen ende rebellie gebleven ende gepersisteerd hebben, dat sy met hulpe ende assist(!iitie van de verinaerste ende booste kotters, undo verleyders dor gemeyno ruste ende welvaort, Godes ende onso vianden tegen ons ende onso Staet alderhande vyantscJio wereken aongoricht endo moer andere afgryscholycke ende versaeckelicke feyten bedreven hebben, sonder sich oit onder dese onderdanicheyt te willen stellen, noch oock ons erkennen voer hacren nalnerlyi:ken prince undo oversten heore, sulex dat wy tonsen groeten loedwoson genodicht syn geweest do voors. stadt mot force endo met crarht van wapenen onder onse voorscroven onderdanicheyt t(! brongen. I-Jndo hoewel dat, desen achtervolgende , allo de burgers endo inwoonders dorselvo baerblyckelyck gevallen syn int crimen van laesae majestatis endo ovorsulex lyff ende goedt verbeurt hebben soe int gonerael als int particnlier, hebbende voorts de voors. stadt verdient om tot exempel v.m andere

1 ii ili' VolhyUitua van ''nlli lli', eriu'vinzamoling vnn Â«livorse stiikkon, in hot rijUsarcliirl'nanwo/.if;, Doel 111, paj,'. V'.Ht.

godomaiitoloort ondo muort'n cmlc vosten afigoworpen to syn, jac gohool oingfkoort, ^tTasoiTl onilo gedomoliftort to wonion, dos nochtans nwt willondo ilacilcgons gobniyeken voordoi'o strcngiolioyt omlo riu'inir, nia^r van onso ingoboorno goothoyt. gonado endo barmher-tich' Vl ,S')0 isl dat wy, by deliboratio van onson socr lieven endo soit b â minden neve den Prince van l'arma omlo van Plaisance, sta itliuud'r, (iouvornour omlo ('apilain-Oonerai!! van deso onso i'lrf-nodorlandon, endo by advise van onson soor lieven ondo getrouwen dien van onson raio van State ondo Secreten: endo volgontlyck by euivn ad vis-? hobbon wy vergeven ende goroinitteert: vorgovon endo remitteron vuyt onsor sondorlingor gracie by doson allen don bnrgo ren on lo inwonndoron van onso voorsc.ievon stadt alsnlck misbrnyck, schuit en ie misdaet, dacriniK? sy dooi- haero lÃ¯ibollio gevallen souden mo^gt;n syn. behoudens nochtans dat in dewo grade ondo pardon nyot lieg rep''ii on sullen syn, dio porsoonon bior navolgende, als geweest hebbende hoolVden (nide anthouron der voorschreven rebellie, te woten: 1. Claes van 1 Innlen, kapitein en li l van den krijgsraad. 2. Paos van P-T. â¢'!. Antlionis ('autenborgh, I. (iemrd Vrients, kapitein, lid van don krijgsraad. 5. (iysbrecht r.'). â¢gt;. Nicolans Weerls. 7. Jan Philippons de (Judo. 8. Joos Enionts. 9. Jacob Oorschot, notaris. 10. Nicolaas Rnysch. 11. 'rihnannus Vranckon. 12. Jan Vinck. 1Jacob Molden. 11. I.anrons van don Bannolh. 15. Larabertus Noetstock. Pgt;. Michiel van V'leock, in IÃ¶7.s liurgemoosU'r en hoold der handboogscbuÃ¼'rs. 17. Peter van Vioock. PS. An Iries Onwerx. p.i. Michiel Smoockscho r. 20. Poter Bouwons. 21. Jan Vorliors. 22. Hendrik P)Ocker. 23, Servaos Voelen. 24. Jan linytors, 25. Reinior Pquot;yni rs. 20. Hendrik Pavnians. 27. Nelis ileesen. 28. Servaos Krayon. 2.1. Tiol Krayon. 30. U nait (ierrits Vrients sono. 31. Jan van Buo tenakon. 32. Hendrik van lloostolt. 33, M^r Paulns Wynandts, secretaris Ier stad, 31. Jan lluvs-h. 35. Simon Nagolsmith. 30. 1 ley nier Xooteman. 37. Matthias van Haert, 38. (loossen Passari. 39. Peter Sieenb icker, 10, llondrik Peerboom. 41, Thys Nvsmans. 42. Matthys Pre lericx. 13. Adolf Spiosnieecker. 44. Poter Steenmetser. 15. Jan van Petorsom. 10. Horman Schoonmaoker. 47. Dirk van Broo. 48. Jan Lonson. 49. llondrik llamaekors. 50. (lorard Nys. 51. Willem Verlies alias Boen. 52. Thomas June kor. 53. Willem Witmeker. 54. M^r Mat-thous van der Plaschen. 55. Peter Bocx. 50. 1 lensken. 57. Jonckor Jan van Bun. 58. Hendrik Nootboem.

Sullen oock in doso voorscliroven KrÂ«iÃ¼o nyot boKropcn syn allo ininisiiTs en piv lkanlon van dn valsdio ri'ligio quot;Midc ^cit probecnlo omlo tiiogdono die van hun Consislorii' eiido vcrgadoringo gowffst syn, fiult! gcnoralyck allo andoren, tlio sith iiebbon laten vinden ter prodicatio van de !â¢:â tt-rs ende horotyeken, allo de wolfke wij vrr claert liebben endo verclaoren mits dcsen gevallen te syn int voois, crimen van laosae majestatis ende lyll'ende goo-ll vei boui t te hebben, wel verstaende nochtans dat, indien eenige van dogeene di-- de voors. predication ordinaerlyc-k gehanteerd hebben, hun aen on so moeder de boylige Koomscht! C'atbolycko Keirk endo aen ons willen versoenen ende roconcilioren ende voortaen binnen Maostriidit oft in eenige stadt van onso voois. Krfl'nedorlandon coinon woonen, onÂ» aldaer te leven als goede Catholycken ende getr uiwe ondersateii, sullen 'tselfdo mogen verthonon aan houro ordinarissen. l']ndo daornao by requeste :ien ons ofte aen onsen voorschreven novo den prince van Panna, om (doselt'do requeste met de absolutie van den voorscrevon ordinaris gosien synde) hun voorts daei'op tquot; gunnen ende vorleenen onso voorscreven gracio endo genaode; ordinocremio endo bevelende wel oxpresselyck allen dongoenen, die begrt'pen syn ender deso unse voors. gracie onde jegeriwoordichlyck absent unde vuyt desor stadt syn, dat sy aldaer in hour huyseu wedorkeeren om aldaer to woonen, soo sy plar.hten, endo dat binnen een maent nao de publicatie van dose, ton waore nochtans dat sy tienigo wettige oorsaocke hadden van nyet to moegon ruemon: in welcken gevalle sy goliouden sullen worden sulicx by requeste te kennen t'! geven, endo binnen den voornoemden tyl doshalve te doen blyken. op iicne van vnytgesloten te worden van onso gracie. I ^;e velen de voorts aen onse lisealen endo allen andere onse otllcioren t n le amptlieden, endo dien van 'HistÂ» vasallen ende hoeren van onsen landt: ende hertoi hdom van Braiiant oude van Overma/o, dien dit aengaon sal, dat sy diegoone die begrepen syn ouder dose onso gracie. laten golirnikon ende genieten van allo houro onroerende goederen, mitsgaders oock van houro roerende en haellolyko goederen die sy van soldaten van onsen voldtlegor gor.msonneenl sullen hehbeu s-mi Ier hom oen'ehsints t-m-ders.ieekon, ende bocommerent 'sy aen lytl oil aen goedt ende ten oynde dat van deso onse vmrs. graeio ordonnantie ende gebodt nyomant ignorantie sonde moogon pretenderen, ontbieden oude litjvolon

\vy dut gliy torstoiul, ondo sonder verbreek dosolvc doon kondigen, vnytroepen onde publiceren binnon deser onser voors. stadt Maastricht, ter plaetse daer men gewoon is vuytroepinge onde publicatie te doen. Ende tot onderhondinge en observantie van dio, procedeert, onde doet procederen logons do overtreders ondo ongehoorsame by executie van do penen boven verhaolt, sonder eenige gunst, dissimulatie ofte verdrach dos to doone mol deser aonclovet, geven wy IJ volcomon macht, autoriteit ondo sunderling bevel, ontbieden ende bevolen allen ondo eeno yegolicken, dat sy V 'tselvo doon ornslelick verstaen onde obedieron, want ons alsoo gelieft. Gegeven in onse voors. sladt van Maoslricht onder onsen Oontro seg(gt;l bier opgodruckt in placate den lU'^len dach van Augustus 157!).

De bisschop van Luik deed evenwel zijne rechten op een gedeelte der stad gelden. Don IS¹'⁰quot; Augustus werd door zijn afgevaardigde oen memorie aan do .Spaansrhe deputatie te Keulen overhandigd. Hierin was hot verlangen uitgedrukt, dat eon zaakgelastigde van Luiksohe zijde bij die des Konings zou toegelaten worden, ton oindo politie on justitie in Maastricht to rogeion, met inachtnamo van dos Bisschops rechten. Vorder, dat hot edict van den iO^den dor maand in suspensie zou worden gehouden, als ook do benoeming van Monlesdoca tot gouverneur der stad. Deze was gehouden aan beide prinsen den eed te zweren.

N'a do noodigo onderhandelingen kwam don 29^,t''ⁿ October oono overeenkomst tusschen do afgevaardigden van beide hoven tol stand.

Filips had in de maand September roods zijn verlangen te kennon gegeven, dat do vreemde troepen do Nederlanden zouden verlaten. Door gebrek aan gold kon de achterslalligo soldij niet worden uitbetaald en viel dus ook aan do afdanking dor huurtroepen vooral niet te donken.

Do Duitschers werden intnsschen ontevreden on dreigden in opstand te komen. Wij vermeldden roods, dat drie Duitscho com pa-gnioi'n binnen de vesting lagen. Velo anderen waren op do dorpen in den omtrek in kwartier. Samen haddon zij hel plan opgemaakt, de stad te overrompelen. Ininno soklij met geweld te eischen on daarna ontslag uit den dienst to nomen.

licht. Hij liet do wallen zoo spoedig mogolijk horstollon en flood nog zes compagnieÃ«n Spanjaarden binnen do vesting komen. In een onderhoud met do aanvoerders Altemps on 1'olwoiler, wist hij dezen '//){) voor zich te winnen, dat zij beloofden niets te zullen sparen om den smoulendeu opstan 1 te onderdrukken.

Do troepen stelden zich schadeloos door de dorpen in den omtrek ter doge te plunderen en hot weinige, dat de boeren no^ bezaten, te rooven.

In deze dagen werd ook het klooster te lloog-Cruts door de Spaan-sche soldaten in brand gestoken, zoodat niots dan vier muren bleef staan. Als voorwendsel gold, dat de Staten dor landen van Overmaas daar hunne vergaderingen hadden gehouden.

In do eerste dagen van hot jaar 1580 was te Maastricht roods een nieuw bestuur gekozen, zijnde:

De bisschop van Tjiiik had in eeno ordonnantie van 16 Januari 1580 to kennen gegeven, dat hij het noodzakelijk achtte in Maastricht â te stellen endo oprichten eene yoede, vaste ende stedige forme van administratie van Rechte ende Justicie ende van Poticie

Don 2}^{s, n} Februari ontving Aloxan lor uit Spanjo 400,000 dukaten, om do troop 'n uit to botalen on deze zoo spoedig mogelijk de Nederlanden te doen verlaten. Octavio do Conzaga zou do Spaansche en Italiaansche troepen naar ItaliÃ« geleiden, waar hun nog eon gedeelte dor achterstallige soldij zou wordon uitbetaald.

In do hiatsto dagen van Maart waren deze regimenten reisvaardig. Panna deed zo Zaterdag Maart, daags vÃ³Ã³r Palm-Zondag, in een open veil bij VisÃ³ vorzaimlon, waar hij een hartelijk en roerend afscheid nam van zijne keurbenden, die zoo zeer aan hem gehecht waren. Don _.quot;^lcquot; April boven I zich do Spaanscho bevelhebber, zonder troepen als hot war.;, te Namen, dat hij ruim een jaar to voren met 2Ã¼,0Ã¼U uitgolozon soldaten had verlaten.

Om den toostand te schotsen, waarin stad on land in do eerste jaren na do oorlogswoolingon van '7U vorkoorden, bepalen wij ons tot aanhalingen uit documenten dor stad Maastricht van dion tijd M).

In October 1580 word rondgetrommeld, dat men aan de huizon niet meer mocht breken on den soldaten of hunnen vrouwen voor hout, lood of' iets dergelijks geen koopgeld mocht govon.

Do hurgemeestors en schepenen klagen andermaal aan don Graaf do Rooulx, die in Maart 1581 in do stad kwam, dat do burgers niet in staat zijn de aanwezige 150 ruiters te onderhouden, en zoo in do â brokinge en demolitio dor huizen quot; niet wordt voorzien, de stad woldra desolaat zal worden. Zij wijzen er vorder op, dat do soldaten in do omliggende dorpen do veldvruchten vernielen en hot vee doodon en zoodoende landbouw en veeteelt onmogelijk maken. Zij klagen â dat allorhand vreemd volk do leego huizen vernielen en schonden door deuren, vensters, lood daarvan weg te nemen of ten minste den soldaten do behulpzame hand bieden en hot gestolene keepen

In een suppliek van October 1581, door do stad aan 1'arma gericht, wordt nogmaals geklaagd, dat do stad niet in staat is hot talrijke garnizoen to onderhouden, daar do burgerij geen neringen of trntijkon moer bezit on jaarlijks 6,000 gulden aan de vestingwerken moet Ixi-talon. Nogmaals wordt do klacht aangaande hot afbreken der huizen herhaald. Panna antwoordt don b'¹'quot; November uit Doornik, dat hij deze baldadigheden krachtig zal bedwingen.

Hot volgende jaar worden, tot twee reizen, afgevaardigden uit Maastricht naar 1'arma gezonden, om hom mot do armoodo dor stad in kennis to stellen en te wijzen op het dreigend gevaar, dat, in geval geen verandering in den toestand kwam, moor dan de holtl dor rostoorendo burgers de stad zou moeten ruimen on zij hot woinige.dat zij nog bezaten, in den stook zouden moeten laten. Volo burgers waron roods naar Luik, VisÃ©, Tongeren, Maoseyk en andere plaatsen verhuisd.

In oeno instructie, waarmede do stadsschepen Johan Criockolman, en do vice-proost van .St. Sorvaas, in 1584 naar Panna worden gezonden lezen wij (2);

Missivenboclun, wminn vrHaircMi, door M.'itrislrulrn aan l'arum op^rzomlon, vordot' tie recosson lt;Ugt;r coiniiii.-sarissciidi'cisi'iirs on ili rwds vccincldo collcrtanon. ('â !) MissivoiibÃ¼ck uquot; It.

.... â Ende doss al niet tegenstaondP /00 moot dese stad noo-li allo wookon do leoiiingo voor de soldahMi opbrongoti, on eonsdools by taxation onder do enno Ixji'^crio colloeteren, nm t,o verlmedon do dosordren en insolontiÃ«n, die apparent /yn tnsselion den soldaten en borgers te gobuoron : want do soKlaton andorsints /.ouden don cost by don Iwrgers willen heblien, tic woleke niitt-; des godnorigo intostino oerloogÂ© ende ipiado neoringe, don sc.haemelon cost voor ben on luuino armo wyfls oude kinderkyns niigt;t connen gewinnen, als al notoir.

.... Dezen geconsideriort, hadden voiiioopt eeniglisins van huoron lasten te inoogen worden gesoullagiort, het wol.-k tot noch toe nyot en is geschiet, inaor zyn waersciivnolick geadvortoort hoe dat by zyne Altozo is geordiuoert, dat don Rodri^o de ('astro niet zvno cornette lanciors zoude binnen 'leze stad! conunon logir'ron, hotwok'k niet moegoliek en is to doeno, mits dat zoo volo schoono en eensdeels de boste hnizen dezer stad zyn afgebroken en geruinoort, on no^ daegelyks goruineort worden, zoo dal er ^'oen linizon genoeg te vinden zyn om d'iuliggondo sokiaton van logis te accommoderen : to moer aengezion (lie cancollerio van Brabant mot haoro supnoesten. door ordonnantie van Zyne Altozo, zyn gelogcert in ;'pnigo van de principaolste hnyzen van der goestelykheyt en andere treftelycke burgers der voors. stad.

D'welck noch moer mineer! de totaio mine on dosolal io dozer arme stadt, mits dat nyot alleen door die voorgaendo miserie, maer to meer duer dezen nieuwen nenstaendo belasting dor nivtors canseort, dat do troftelicke borgers en inwuners daoruil z\'n vertrokken on noch meer daogolycks sullen vortrekken en elders gaen woonen, bly-vonde alzoe deze stadt van alle goede borgerio godenudeort.

.... Kndlt;i is ile vuyterlieko noodt dor ormen stad! gonouch apparent, alzoe om oenigo som me jao van cleyne importantie lot secours van de soldaeten op te bringon, is \'an nooden dat de gobeelo ma^is-traet geociaipoorl zy goheole wecken, en noch en connen zv nauwollek dezelve formeren enz.

Deze aanhalingen achten wij oen afdoende bewijs der diepe armoede waarin Maastricht in do eerste jaren na bol bolog was godoinpold.

Dat de Spanjaarden bij do plundering zich van schatten meester maakten, vermeldden wij hiorbovon reeds. Ais overtollig bewijs dione

hot volgondo foil : In de maaml Nfaart 1580, tijdens hot vorblijf 'l(^r Spaansclio troopon to VisÃ³, halt;l oon soldaat do vronw van ocn '/ijncr makkers op oene afgelogon plaats vorm oord, tonoindo zich van havo bezittingon, lt;lio niot minder dan 800 dukaten en velo juweelen bedroegen, mooster te maken. Dit alles was uit Maastricht afkomstig, waar do buit door ongeveer twintigduizend rechthebbonden werd gedoold

Aan het slot van bovengenoemde instructie is omtrent den toestand op het platto land gezegd: â oick zor dat mil* de. continuele wjtte-ringe die geschiet hy de. convoijcn die alte loeecken hier ovcrcomme die dorpen int ronde (il*oe :t/ii brdorren datter rgeen voederinge noch haver meer is te vinden

Wij wonschon ons werkje to eindigen mot eeno aanhaling uit do beschrijving van Havonsius, van don toestand in Zuid-Limburg.

âIn het begin van 1580 bezocht Mndanus (do eerste bisschop van lloermond) hot land van Valkenburg en vond er alles op do treurigste, wijze verwoest en vernield. Tn oen der volkrijkste dor^n, waar zich vroeger meer dan duizend strijdbare mannen liovonden, waren er nu geen dertig of' veertig aanwezig; zoo erg hadden de pest en het zwaard or do bevolking gedund; om niet to spreken van de talrijke menigte lieden, die, wegens de naliijheid van het oorlogstoonoel, door honger en ellende waren omgekomen. Do goede bisschop hooft de overgebleven schapen zijner kudde verzameld, getroost, onderricht en hun mood in liet hart gesproken; liij heeft do kerken, die ontheiligd waren, op nieuw ingewijd, en waar de pastoors, predikers en biechtvaders ontbraken, hoeft hij andoren, zooveel doenlijk, ontboden, opdat zij gedurende den Vasten en den l'aaschtijd er hun ambt zouden kunnen uitoefenen; want men vnrgete niot, dat vele pastoors heinde en ver waren gevlucht, terwijl intusschen hunne goederen en hun huisraad waren uitgeroofd gewordenquot;. (1)

(1) (loscliiMlenis vmi liet Bisdom Hoprrmmd, !â¢ li, p ir.'i, ,1. Halicts IS'.io,

Onlangs vorschoiuMi in Duitschlainl dertig pholo lithograpliioon, voor-stollciulo onkolo morkwaardige foitcu uit den Spalt;aiiscii Nedeiiaiidschon oorlog. Zij hoginnon mot don slag bij Tirlcmont in 1518 on eindigon mot do verovering vaji Rijnberk in 158!.Â». Do platen zijn vervaardigd naar do oorspronkelijke koperetsen, gegraveerd door W. Haur, Joan Miel en anderen.

Van vijf dezer tcekeningon, voorstellende ixslangrijke gebeurtenissen iu ons werkje vermeld, wenscheu wij ten minste do verklaringen hier in te lasschen. Zij kunnen als bevestiging of als aanvulling onzer medodeelingen dienen.

a. De stad Limburg, b. Do voorstad van Limburg, e. Ninio een tribuun, door Alexander Farneso, tor verovering der voorstad vooruit-gezonden, schermutselt mot Limburgers, die hom togen stormen. (/. De overwonnen Limburgers ijlen naar de voorstad, e. Do Spanjaarden, met de Limburgers strijdend, bemaehtigon eindelijk de voor stad. /'. De Limburgers vluchten naar de stad. g. Limburgers, welke uit do stad den hunnen ter hulp snollen, h. Het leger van Alexander Farneso, dat op een heuvel tegenover do stad was gesteld. /. Men trompetter wil do Limbtirgers tot overgave overhalen. A*. Kanonnen, welke van den heuvel do stad beschieten. I. Ken in schuinseho richting tot aan de stadsmuren getrokken verschansing. gt;/;. Alexander Farnesc do arbeiders aanspelend, n. De T.iinbargers, dio op dt; mureii strijden, o. Men deel der muren, door do Spaanscho kanonnen verwoest. //. S; aansehe soldaten, die zich gereed maken de stad aan to grijpen, q. Ken Limburgscho trompotter, tot Alexander Fanvse go-zonden, iiKjt verzoek om toelating van gezanten, r. De gezanten der Tiimburgers, welke tot Alexander gevlucht z;jn, willen do stad ever-geven.

S/ag hij Geniblon.e of Bovez onder den .stadln'mder Dun Ju an van Oosleiirijlt'. I jI.S.

a. Do stad Namen. b. Hot dorp Bovez. e. do stad (ioiubloUK. d. Klein gevecht tusschen eenige conUiriÃ«n van Don .luan en do

Staatschoii. (\ Aloxandor Karncso maakt zich ^orooJ do gracht to ovcrscliiljilcn, wi'lkr hij zijn strijdors had gntoond. f. Do mot slijk en water gevuidc grachten door do ruiterij mot moeite doorwaad. (j. hansknociiten onder bevel van Alexander grij|ien don vijand in de flank aan. //. Slag lusschon do troepon van Don Juan en do StaatsoliÃ«n. i. Conzaga, bovolhobljor der rniterij, voort zijn eskadronnon t''n strijde, /.â¢, l)(jn Juan van Oostenrijk stolt zijn soMaton in slag-onlo. f. Troepen door don prins ten strijde gezonden, m. Zijne reserve-tmepen. Â«, Do ruiterij dor Staatschen wijkt en brengt verwarring in do slagorde van het voetvolk, o. Voetvolk door eigen ruiterij ti rneer-geworpen. p. Vluchtende ruiters.

TerHyroeping ran hel Katholiek leger bij Rimenal onder stadhouder Don Juan ran Oosten) ijk.

a. lÃ¼monat, een dorp dat door de terugwijkende Staatschen is in brand .L'rstoken. h. Do stad Meohelen. c. Hot leger der staatschen tusschon hot bosch on de rivier, d. Do rivier de Denier, e. Slag tus schon do Staatschen en de troepen van Don Juan. f. De graal van Hossn moedigt de zijnon aan. g. Norrich, een Engelsch hooldinan, bestijgt, nadat twee paarden onder hom doodgeschoten waren, een derde. h. Lieht.^ewapende Schotten, die strijden. /.Alexander i'arnoso beveelt de terugroeping van zijn volk. /;. Alpheus Leva roept een deel van zijn volk torug. /. Een doel van het voetvolk vormt oen kring en trekt zich terug in hot bosch. m. Do Spanjaarden verwachten hun volk in hot bosch. n. Oct. Conzaga roept do ruiterij terug. o. Do raitors trokken zich in het bosch torug. /gt;. lUiitereskadron, dal di n vijandelijkon aanval doorstaat, terwijl do hunnen zich terugtrok k'cn. q. llnlptroopon, welke onmiddellijk daarop uit hot leger worden gezonden, r. Don .luari van Oostenrijk toont pralend zijn legor.

a. Do stad Maastricht, h. De Maas. e. Do hertog van Panna aanvaardt, om een bolwerk op te richten, hot eerst het werk van een

graver. lt;i. Do door kanonnen boschoton stad wordt mot oon dubbelden aanval bestormd, r. Boeren , die zich under do verdedigers vermengen, drijven met dorsciivlÃ¶gols de aanvallers terug. f. Vrouwen verstrikken de aanvallers door hot werpen van tonreepen. r/. De boscliuttingstroepen doen een uitval, grijpen de Spaansclie soldaten en gravers aan en wijken, h. De hertog van Panna zendt zijn volk, als het kruit do mijnen ontbrandt en ofschoon het door,den rook bedwelmd zou worden, toch daar doorheen, nadat iiij hetzelve op verschillende wijzen had gewapend, i. Hot lijk van don hoofdman Diego Urtiz (Ortiz), die door do kracht der mijnen in de hoogte is geslingerd en mot aarde overstelpt, wordt na meerdere jaren op wondere wijze gevonden (in 1624), k. Mansl'old wordt in het vuur gezonden en door mededeelingon van eeno verdichte zegepraal, stort bij de aangevallenen moed in, /, Do hertog van Panna neemt don halfdooden Fabio Parnese, zijn bloedverwant, en andere gewonden op on troost hen.

n. Do stad Maastricht, h. Het halvemaanvormig toevluchtsoord achter de stadsmuren, c. De eerste huizon der stad door een aarden wal te verdediging voorzien, d. Drievoudig bolwerk gewoonlijk Panna genaamd, r. De brug van het bolwerk Panna niet kannonnen doorschoten, f. Pon met platform voorzien massief gevaarte wordt tegen Panna opgericht. ;y. De Panna wordt veroverd, h. Do hertog van Panna laat eeno brug over de grachten slaan en kannonnen op do roods veroverde muren, tegen het halvemaanvormig toevluchtsoord, oprichten, /. Het wordt bestormd en veroverd, k. Nadat de verschansingen voor do huizon veroverd zijn, wordt de stad ten laatste ingenomen. 1. De rebel Manzan, (of Manzano) oon Spaansch hopman, wordt gedwongen door de; spitsen dor lansen te loopeu, ?n. De hertog van Panna nog altijd ziek, wordt hoog op oen zetel vorhoven in do stad gedragen, n. Feestelijke intocht der soldaten, welke don hertog begeleiden.

â '

â â

..... â â â â â â¢â â â .â¢ â â â â¢ â â â â â 'â â â 1- â â

â¢. . ,. .. ... ......,,.

.......

, . ' â¢ ......

V. . ...'.. â¢ ...

, â ' ' . '