Öo( 6-2(6^

VOOR GESCHIEDENIS DER RIJKS-UNIVERSITEIT

if utrecML

/ \

OVEEZICHT

VAN DE

I]sr 189 8.

UNIVERSITEITS BIBLIOTHEEK UTRECHT

B IJ LAGE'

VAN HET

VERSLAG OVER DEN LANDBOUW IN NEDERLAND

OVER

1896 en 1897.

3D E R ID E STXJ^S:.

VA-V

te 's gravenhage,

bij GEBR. BELINPANTE. 1899.

VOORWOOED.

Meermalen werden door ons in den laatsten tijd aanvragen ontvangen om opgaven betreffende den stand der arbeidsloonen, bij den landbouw, de veehouderij en den tuinbouw.

Wij hebben hierin aanleiding gevonden , tot hot instellen van oen uitgebreid onderzoek bij Land- en Tuinbonw-Maatschappij en en volkomen vertrouwbare personen omtrent dit onderwerp.

Voor een zeer groot gedeelte zijn de hieromtrent ingekomen mededeelingen verkregen van de Afdeelingsbesturen der verschillende Maatschappijen en van Vereenigingen van Landbouw, Tuinbouw en Veeteelt.

Waar wij het wenschelijk hebben geacht, is door ons de bron van de opgave medegedeeld.

Er mag op het feit gewezen worden , dat uit het onderzoek voldoende blijkt , dat de loonen veelal verband houden met plaatselijke omstandigheden on uitgaven voor levensonderhoud , huurprijzen van woningen en land enz., waaromtrent een groot verschil in de verschillende streken van Nederland bestaat.

Ons bestuur meent, dat het resultaat van dit, ons eerste onderzoek, hetwelk als een proef beschouwd moet worden, van genoegzaam belang is om ter kennisse van het algemeen te worden gebracht. Wij hebben de eer Uwe Excellentie deze bouwstoffen als bijlage van het Verslag over den Landbouw III^d0 stuk hierbij aan te bieden.

Hen, die ons bereidwillig hunnen go waardeerden stoun tot het verkrijgen van de navolgende opgaven hebben verleend, betuigen wij hierbij gaarne onzen dank.

Het Dagelijlcsch Bestuur van het Nederlandsch Landbomv Comité:

H. F. BULTMAN, Voorzitter.

Mr. A. fERF, Secretaris.

VEEBETERIN GEN.

Bladz. 2, Ie kolom, regel 4 van boven staal: Haren (Euvelgunne), moet zijn: Noordelijk (Euvelgunne). „ 3, laatste kolom achter regel 9 van onderen nog te voegen : Opgave van de Afdeeling Meeden. ,, 4, le kolom regel 2 van beneden staal: Eenrum (Pieterburen), moet. zijn : Eenrum [Pietersbure»),

INHOUD.

Bladz.

Loonen voor mannen pep week C«ast werk]).................... 2

In den zomer: a. die kost noch inwoning genieten, op:

1. Zandgronden: veehouderij on landbouw.

2. Kleigronden: veehouderij en landbouw.

8. Veengronden: veehoudery en landbouw.

4. Tuinderijen en kweekersen.

b. die wel kost, doch geen inwoning genieten, op:

1. Zandgronden: veehouderij en landbouw.

2. Kleigronden: voehouderij en landbouw.

3. Veengronden: veehouderij en landbouw.

4. Tuinderijen en kweekerijen.

In den winter: a. die kost noch inwoning genieten, op:

1. Zandgronden: veehouderij en landbouw.

2. Kleigronden: veehouderij en landbouw.

3. Veengronden: veehouderij en landbouw.

4. Tuinderijen en kweekerijen.

b. die wel kost, doch geen inwoning genieten, op:

1. Zandgronden: veehouderij en landbouw.

2. Kleigronden: veehoudery en landbouw.

3. Veengronden: veehouderij en landbouw.

4. Tuinderijen en kweokerijen.

Loonen voor vrouwen pep week in guldens (vast werk)............. 26

In den zomer; a. die kost noch inwoning genieten, op:

1. Zandgrondon: veehouderij en landbouw.

2. Kleigronden: veehouderij en landbouw.

3. Veengronden: veehouderij en landbouw.

4. Tuinderijen en kweokerijon.

b. die wel kost, doch geen inwoning genieten, cp:

1. Zandgronden: veehouderij en landbouw.

2. Kleigronden: veehouderij en landbouw.

3. Veengronden: veehouderij en landbouw.

4. Tuinderyen en kweekeryen.

In den winter: a. die kost noch inwoning genieten, op:

1. Zandgronden: veehouderij en landbouw.

2. Kleigronden: veehouderij en landbouw.

3. Veengronden: veehouderij en landbouw.

4. Tuinderijen en kweekersen.

h. die wel kost, doch geen inwoning genieten, op:

1. Zandgronden: veehouderij en landbouw.

2. Kleigronden: veehouderij en landbouw.

3. Veengronden: veehouderij en landbouw.

4. Tuinderijen en kweekeryen.

Bladz.

Loonen van knechten pep jaar, in guldens en emolumenten.............38

Knechten, die kost en inwoning genieten.

1. 20 jaren oud of daarboven, op ;

a. Zandgronden : veehouderij en landbouw.

h. Kleigronden: veehouderij en landbouw.

c. Veengronden: veehouderij en landbouw.

d. Tuinderijen en kweekerijen.

2. Beneden 20 jaren oud, op ;

o. Zandgronden : veehouderij en landbouw.

h. Kleigronden: veehouderij en landbouw.

c. Veengronden; veehouderij en landbouw.

d. Tuinderijen en kweekerijen.

Loonen van meiden per jaar, in guüclens ere emolumenten ... ......50

Meiden, die kost en inwoning genieten.

1. Boven 16 jaren oud, op;

a. Zandgronden ; veehouderij en landbouw.

h. Kleigronden: veehouderij en landbouw.

c. Veengronden: veehouderij en landbouw.

d. Tuinderijen en kweekerijen.

2. Beneden 16 jaren oud, op:

«. Zandgronden : veehouderij en landbouw.

ö. Kleigronden: veehouderij en landbouw.

c. Veengronden: veehouderij en landbouw.

d. Tuinderijen en kweekerijen.

Loonen voor mannen per dag in guldens laswerk, met en zonder kost.....72

1. In den winter, als: Arbeid binnens huis.

Dorschen met vlegel of kneppel.

Werken op het land.

2. In voor- en najaar, als: Gewoon landwerk.

Zwaren arbeid, als slootschieten, enz.

3. In don zomer, als: Vloden.

Maaien van gras.

Zichten van graan en zaad.

Hooien.

Binnenhalen van graan en zaad.

Dorschen op het veld.

4. In den nazomer, als: Aardappelrooien.

Suikerbietenrooien.

Laden van aardappelen en bieten.

Loonen voor vrouwen per dag in guldens loswerk, met en zonder kost en emolumenten 96

1. In den zomer, als; a. Wieden.

h. Zichten en snijden van koren en zaad.

c. Hooien.

d. Binnenhalen van graan en zaad.

e. Dorschen op het land.

2. In den nazomer, als: a. Aardappelenrooien.

h. Suikerbietenrooien.

c. Laden van aardappelen en bieten.

Arbeidsloonen per week in vlasserijen te Rijsoord per huisgezin..........108

a. Zomerarbeid.

h. Winterarbeid.

AEBEIDSLOONEK

9

Loonen voor Mannen per wlt;

IN DEN ZOMEE. (Vast werk.)

Groningen. Slochteren {Schildwolde) .

3

er week, in guldens, over 1898.

DEN WINTER. (Vast werk.)

rf.

Die wel kost doch geen inwoning genieten.

Vaste arbeiders worden hier zelden aangetroffen. De arbeiders willen vrij zyn om aan het turfgraven deel te kunnen nemen.

Deze vaste arbeiders zijn alleen om den derden Zondag vrij, dus min of meer als knecht werkzaam. Hier zijn echter ook vaste arbeiders, die gedurende het zichten van het graan en het aardappelenrooien per Vs HA. graan of per rij aardappelen betaald worden — deze verdienen zomer en winter f 0,75 a 0,80 per dag. Winterloon wordt betaald gedurende 3 maanden.

Zichten van graan en aardappelen rooien uitgesloten.

IN DEM ZOMKE. (Vast werk.)

ö

03 ö O)

O

DEN WINTER. (Vast werk.)

d.

Die wel kost doch geen inwoning genieten.

Sub h en d. Behalve hot hier genoemde loon genieten deze arbeiders nog het grasgewas van do wallen en 6 A. land om aardappelen te verbouwen.

Arbeiders bedoeld ondor sub b on d wordon hier niet gehouden. In dezen omtrek zijn bijna uitsluitend kleine boerderijen aanwezig.

Bovendien krijgen do arbeiders des winters voldoendo hooi en stroo, in den zomer gras voor een koe en een hokkeling. Tijdens het inhalen van het koren wordt do volle kost gegeven. Voor het zichten van het graan wordt f 8,50 per HA. betaald.

Het ressort der Afdeeling Beerta van het Genootschap van Nyvorheid omvat do gemeenten: Beerta, Nieuwe-Schans, Winschoten, Finsterwolde en gedeeltelijk Midwolde. Hoewol het verschil in den loonstandaard in deze verschillende gemeenten niet zeer groot is, hebben nevenstaande opgaven hoofdzakelijk betrekking op de loonon in de Dollartpolders. Vaste arbeiders genieten gewoonlijk boven hun loon emolumenten als; het gras van do wallen van slooten en zwetten, het recht van aren lezen, eene kleine hoeveelheid stroo en kaf, onz., enz. Het gras van de wallen wordt grootendoels door de arbeiders gehooid en vertegenwoordigt voor een onkelen arbeider eeue waarde van /■ 25 a /' 50. Alleen tijdens het inhalen van granen en zaden genieten do arbeiders by sommige landbouwers den vollen, bij andoren den middagkost. Het inhalen duurt gewoonlijk 3 a 4 weken. In daghuur is het loon meestal / 0,10 per uur. Als het werk aanbesteed is, stijgt het loon tot f 0,15 per uur. De opgave voor zomerloon omvat het tijdperk van 1 April tot 1 November, die van het winterloon van 1 November tot 1 April.

De arbeiders bedoeld onder sub b en c wordon hier zeer weinig gehouden.

Omvat de gemiddelde loonen onder de Afdeeling Appingedam van het Genootschap van Nyvorheid. Veehouderij of landbouw wordt niet afzonderlijk gedreven.

Bedrijven gemengd. Emolumenten als; vleesch van gestorven dieren, aard-appelenvorbouw voor de halve opbrengst. Dit heeft alleen betrekking op de arbeiders bedoeld ondor sub b en d.

Boven het opgegeven loon worden nog emolumenten genoten. De bedrijven zijn gemengd, zoodat niet voor elk afzonderlijk is op te geven. De gegevens omvatten het gebied van de Afdeeling Loppersum van het Genootschap van Nijverheid.

De opgaven sub a en c zyn genomen naar arbeiders, die wel vast werk hebben, doch zichten en maaien in aangenomen werk verrichten. De opgaven onder sub b en d zyn genomen naar arbeiders, die bijna nooit aangenomen werk verrichten.

Bovendien genieten deze arbeiders nog als emolumenten; een schaap in do weide, 100 roeden aardappelenland, waarvan do helft der opbrengst, eenige honderden knollen een paar zak gele wortelen.

Omvattende de Afdeeling TTithuizermeeden van het Genootschap van Nijverheid.

Idom Afdeeling Middelstum en Kantens. De boerderijen zyn voor '/ü veehouderij en voor -/a gedeelte bouwland, van daar geen verschil in loon. Aangaande arbeiders sub b en d wordt gezegd dat een dezer (de eerste) veelal nog eenige emolumenten geniet, o. o. een deel van de gestorven dieren en aren lezen van do gerst.

Voor sub a en c de zomer op 4, de winter op 8 maand gerekend. Voor sub b en d do zomer en winter elk op 6 maanden gerekend.

Zoowel de arbeiders onder sub a on c als onder sub b en d mogen aren lezen en krijgen eenig aardappelland, dat zij moeten bewerken, be-poten, schoonhouden en rooien. Do opbrengst aan aardappelen wordt dan om do helft genoten, do andere helft is voor den boer.

Met kost werken hoofdzakelijk do vasto arbeiders en des zomers ook de lui die van elders, tijdens den drukken oogsttijd, komon. Vaste arbeiders genieten boven hun loon nog de vryheid om 10 a 20 are aardappelen te verbouwen op land van hun werkgever.

Sub a. f 7,—■ wordt betaald aan flinke mannen van 1 Moi tot 1 November.

Vaste arbeiders op kleigronden genieten in de bouwstreek boven hun loon ('s zomers /'7 en 's winters ƒ 5), vrije woning, wat tuingrond, schaapsweide, gras der landwegen, gebruik van paarden voor bewerking van eigen grond, turf- en mestryden. Zomers tijdens het oogsten/'10,— a/■ 12,—per week.

3,-

N lt; DEN WINTER

4—

II

g genieten.

Loonen sub a en c gerekend naar een werkdag van 10 uur. Arbeiders sub b en d. Deze moeten, behalve 10 uur arbeiden, des morgens de inwonende werklieden wekken en des zomers behulpzaam zijn bij het melken.

De loonen zyn gerekend per 10 werkuren. De meeste vaste arbeiders genieten emolumenten, als; verbouw van aardappelen, melksohaap in de weide, het recht om aren te lezen, enz. De landbouwers, die den arbeiders veel voorrechten geven, laten ook wel minder verdienen dan hiervoren is opgegeven. Slechts weinig boerderijen zijn hier aanwezig, waarop uitsluitend veehouderij wordt gedreven; de loonen zijn daar even hoog. Vaste arbeiders op kost komen hier weinig voor. Waar zij aanwezig zijn wordt voor don kost /'0,35 a /quot;0,40 por dag afgetrokken.

De vaste arbeider geniet boven zijn loon nog emolumenten als: een schaap het geheole jaar in de weide, Vi HA. aardappelland enz. Ook bij ongelukken, afmaking of overlijden van vee wordt de vaste arbeider het eerst bedacht. Verder zijn er nog, die bovendien een schaap hebben, waarvan de voordoelen om de helft genoten worden tusschen boer en arbeider, soms ook een of twee geiten. Ook is de huur van de woning dikwijls geringer, dan voor anderen hot geval zoude zyn, enz.

4,50

Omvat do Afdeeling Sneek van de Friesche Maatschappij van Landbouw

Kleigrond als gemengde grond opgegeven.

Sub a en c. Bovendien in den hooitijd nog 4 weken kost bovendien. Sub b en d. In de omgeving van Deersum genieten slechts enkelen kost bij don boer. Uit nevenstaande blijkt dan ook dat er voor de voeding, vergeleken by do vaste arbeiders slechts f 1,50 per week overschiet.

Sub a en c. Komt hoogst zelden voor.

Sub a en c. In den hooitijd f 6 por week. Op de zandgronden behoort veehouderij en landbouw meest bij elkander. Vaste arbeiders die wel kost, doch geene inwoning genieten, komen zeidon voor.

Op de zandgronden behoort veehouderij en landbouw meest by elkaar. Dat vaste arbeiders wel kost, doch geen woning genieten, is zelden het geval

Sub l) en d. In tuinderyen en kweekeryen worden 's zomers noch 's winters vaste arbeiders gehouden, die wel kost, doch geene inwoning genieten.

Vaste arbeiders, die wel kost, doch geene inwoning genieten, komen alleen des zomers voor. Gemengd bedrijf.

De arbeiders genieten op de kleigronden en in do veehouderij en bij den landbouw zomers f 0,B0 en 's winters f 5 per week plus vrije woning. Voor de arbeiders onder sub h en d is do arbeidsduur per dag negen uren.

Sub a on c. Emolumenten worden genoten, als: oen schaap in het land, aardappels of land daarvoor en geheel of gedeeltelijk hetvleesch van uit nood geslacht vee. Bij bijna allo boeren krijgen de vaste arbeiders des morgens een boterham met koffie, overigens hebben de boeren geen arbeiders meer geheel of gedeeltelijk op den kost.

IN DEN ZOMER. (Vastwerk.)

Haskerland (Joure).......

Schoterland en Engwirden {Gcrsloot cu Het Meer)........

Drent e.

9

IN DEN WINTER. (Vast werk.)

Die wel kost doch geen inwoning genieten.

Opgegeven door het Bestuur der Afdeeling West-Dongeradeol der Friesohe Maatschappij van Landbouw. Van arbeiders met kost wordt in deze streek geen gebruik gemaakt.

Arbeiders die wel kost, doch goene inwoning genieten, komen hier zeer weinig voor.

De opgaven omvatten do Afdeeling Borlikum van de Friesche Maatschappij van Landbouw. In deze afdeeling komen geen zand- en veengronden voor, terwijl het geven van kost zonder inwoning nergens of byna niet moer gebruikelijk is.

Hub a. Gedurende 4 weken in den hooitijd wordt genoten f 8,— met den kost of f 11,— zonder don kost per week. In den regel krijgen vaste arbeiders bij don veehouder 's morgens en 's avonds thee en brood. Arbeiders, die wel kost, doch geen inwoning genieten, komen hier zelden voor en dan alleen op zeer afgelegen boerderijen.

Opgaven uit het Noord-Westen van Friesland, omvattende de Afdeeling Barradeel der Friesche Maatschappij van Landbouw. Sub a on c. Mot inbegrip van emolumonten, als; gebruik van eenigen tuin- of bouwgrond, schapenvooder enz. Het zomerloon wordt 8 maanden, winterloon 4 maanden genoten. Vaste arbeiders, die wel kost doch goor. inwoning genieten, komen hier bijna niet voor; evenzoo is geen weekloon bekend van vasto arbeiders, met kost doch zonder inwoning, by tuinderijen on kweekeryen.

Gedurende don hooitijd mot kost.

Gedurende den hooitijd (circa 6 weken) met kost.

2,50

Vaste arbeiders komen hier zelden voor en dan alleen gedurende den zomer.

Sub a. Op zandgronden worden hier weinig vasto arbeiders gehouden; voor de enkelen is het loon f 4,— a f 5,— per week. Sub h. Op zandgronden worden alleen voor enkele dagen vaste arbeiders aangenomen, b. v. bij den hooioogst.

Opgaven uit den kring dor Afdeeling Deventer van de Geldersch-Over-ijselsohe Maatschappij van Landbouw. Sub a 1 on c 1. Mannen werken 's zomers 12 uur, 's winters 8 uur en verdienen f 0,08 a /■ 0,09 per uur. Veengrond komt hier niet voor.

Opgaven van de loonen voor Enschede, Lonneker en omgeving. Sub a 1 en c 1. Veehouderij en landbouw gaan hier samen. Sub a 4. Gemiddelde loonen voor zomer en winter. Sub b 1 on d 1 komen des winters minder voor dan des zomers. Sub amp; 4 on d 4 komen niet voor.

Do arbeiders onder a en c komen hier weinig voor. Enkele boeren houden oen vasten arbeider en betalen dan het gewone daghuur. Dit is van; 1 November—22 Februari f 0,60; 22 Februari—1 April f 0,70;

é

10

IN DEN ZOMEE. (Vast werk.)

^{= =}

ii

DEN WINTEB. (Vast werk.)

d.

Die wel kost doch geon inwoning genieten.

V

12

1 Q

J O

DEN WINTER. (Vast werk.)

d.

Die wel kost doch geen inwoning genieten.

-

Geldende voor de Neder-Betuwe. Bovendien hebben de arbeiders nog aardappelenland (± 100 Hoeden) kosteloos in gebruik. Ook zijn er die f 5,— per week verdienen, zonder aardappelonland. Enkeion hebben f 5,— met bedoeld land.

Arbeiders bedoeld onder sub h on d worden hier niet gehouden.

De loonstandaard is in Beuzichem en Beesd ongeveer 25 pCt. lager dan in Kuilenburg.

De boerderijen zijn gecombineerd, zoodat de loonen niet afzonderlijk zijn op te geven

Geldt voor de Bommelerwaard. Arbeiders sub h en d worden slechts by uitzondering gehouden.

Geldt voor Maas en Waal. Arbeiders sub h en d, komen hier niet voor.

In den hooitijd loopen de loonen tot — per week. Arbeiders sub benri worden hier niet gehouden.

Zand- en veengrond is hier niet aanwezig. Sub a 4 en c 4 alleen in tuinderijen. Vaste arbeiders, die wel kost, doch geeno inwoning genieten, komon hier niet voor.

Do bedrijven onder sub a on c genoemd, worden alhier gemengd uitgeoefend. Vaste arbeiders die wel kost, doch geen inwoning genieten, komon hier niet voor.

Vaste arbeiders, wel kost doch gcone inwoning genietende, komen hier niet voor. Opgaven uit den kring van do afdoeling Wijk-bij-Duurstede van het Gennootschap voor Landbouw en Kruidkunde te Utrecht.

De opgave geldt voor Mijdrecht en Tarnen a/d Amstel. Op veengrond verdienen, zoowel in de veehouderij als in den landbouw, de vaste arbeiders des zomers f 7,50 en des winters ƒ 6,50 per week, en hebben hierbij vrije woning en 50 roeden tuingrond voor groenten en aardappelen, zoodat woninghuur gerekend wordt op ^l^O per week, Opgaven uit den kring van do afdoeling Mijdrecht van het Genootschap voor Landbouw en Kruidkunde te Utrecht. Vaste arbeiders hebben hier op de veengronden (veehouderij) 's zomers en 's winters f 7 per week benevens vrije woning en 6 a 7 A. aardappelen. Vaste arbeiders die wel kost, doch geena inwoning genieten, zyn hier niet.

De loonen op zand en klei staan hier gelijk.

De opgaven golden voor de afdoeling Schermereiland van do Hollandsche

Maatschappij van Landbouw.

De opgaven gelden voor den kring van do afdeeling Knollendam, Marken-

Binnen e. o. van de Hollandsche Maatschappij van Landbouw.

Voor Sub h en d zijn voor sommigen do loonen iets minder.

Opgaven uit den kring der afdoeling Houtrijk en Polanen der Hollandsche Maatschappij van Landbouw. In do bouwstreek op kleigronden genieten de vaste arbeiders in den zomer zoowel als in den winter/■ 8,75 a/'9,—, inclusief aardappelen, vrij wonen en melk; op do veengronden in de veohouderijstroek eveneens 's zomers en 's winters /'S^O met vrij wonen en melk, alles per week.

14

IN DEN ZOMER. (Vast werk.)

Aalsmeer en omstreken. .

Idem..........

Amsterdam en omstreken. .

Amsterdam........

Diemen en Watergraafsmeer

Weesp.........

Hoorn en omstreken . . .

Medemblik.

Opperdoes . . . Twisk.....

DEN WINTER. (Vast werk.)

d.

Dio wel kost doch geen inwoning genieten.

genieten.

Sub a 4 en c 4, Do loonen varieeren van fl tot ƒ 9 In den zomer en van fQgt; tot /quot;9 in den winter, naarmate de mindere of meerdere bekwaamheid. Vaste arbeiders in tuinderijen en kweekorijen, die wel kost, doch geone inwoning genieten, komen bijna niet voor. Ongehuwde tuinarbeiders zijn, op enkoio uitzonderingen na, allen zoons van inwoners der gemeente en hebben huisvesting enz. bij hunne ouders. Gehuwden hebben natuurlijk eigen huishouding en wonen meestal in de nabijheid van den patroon, zoodat er bijna niet of geen arbeiders zijn, van welken leeftijd ook, die kost en inwoning bij hun baas genieten.

Men vindt hier gemengde gronden (zwarte grond met klei). Vaste arbeiders bedoeld onder sub h en d komen hier weinig of niet voor.

Opgaven uit don kring der afdeeling Amsterdam en omstreken van de Nederlandsche Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde.

Vaste arbeiders, met kost zonder inwoning, komen in den winter niet voor. Alleen in den hooibouw (ongeveer 6 weken) wordt aan arbeiders het loon Sub b 3 uitbetaald.

Opgaven uit den kring der afdeeling Weesperkarspel der Hollandsche Maatschappij van Landbouw. Het komt hier weinig voor, dat vaste arbeiders wel kost, doch geen inwoning gonioten. Alleen gedurende den hooityd heeft zulks wel eens, gedurende zes weken ongeveer, plaats, doch dan heeft het geen invloed op de loonen.

Opgaven uit den kring der afdeeling Enkhuizen c. a. dor Hollandsche Maatschappij van Landbouw. Sub h en d. Op de kleigronden gonioten vaste arbeiders, in de veehouderij zoowel als in de bouwstreken, des zomers f 8,—, des winters f 6,—. Onder den kost is hot middageten niet begrepen, alleen quot;s morgens en 's avonds koffie en boterham.

Opgaven uit den kring der afdeeling Wij denes en omstreken van de Hollandsche Maatschappij van Landbouw. Sub a 2 en c 2 Somtijds worden eenigo emolumenten genoten. Sub h 2 en d 2. Hier worden dezelfde loonen genoten als bij a 2 en c 2, de kost eve.iwel bestaat alleen in enkele sneden brood na de melktijden en bij hot houden van eeu paar rustpoozen.

Vaste arbeiders, die kost noch inwoning genieten, ontvangen in do bouw-streek op kleigronden f 0,10 per uur, 's zomers en 's winters; bij afwezigheid wordt geen loon uitbetaald. Ook in do tuinderijen en kwee-kerijon wordt door dezelfde categorie arbeiders hetzelfde loon genoten, in dezelfde tijden.

Opgave uit den kring van de Land- en Tuinbouwvereeniging „do Eendrachtquot; te Medemblik. Do gronden zijn hier in hoofdzaak zavelgronden, waar bedreven arbeiders in het ronde jaar /quot;7,— a fS,— per week verdienen, zonder kost of inwoning. Arbeiders die wel kost, doch goen inwoning gonioten zyn hier niet.

Nevenbedoelde arbeiders genieten ook wel f 0,10 por uur.

Opgaven uit den kring van de Land- en Tuinbouwvereeniging „de Eendrachtquot; zijnde het waterschap „Do Vier Noorderkoggen.quot; De „Vier Noorderkoggenquot; bestaat in hoofdz,iak uit zavelgrond, soms meer of minder zeeklei, veen of zand. De goede arbeiders zijn grootendeols voor vast aangenomen tegen een loon van f ü k f 7, met eenige emolumenten, als melk, woning, tuingrond enz. Men mag dus het loon stellen op f 7 per week, enkelen der bekwamen f 8, en bij bouwland of veehouderij gelijk. Voor den landbouwer zijn deze gemakkelijker te krijgen dan voor den veehouder, waarschijnlijk met het oog op don vrijen zondag. Vaste arbeiders, wel kost doch geen inwoning genietende, komen hier niet of zeer weinig voor.

Sub a 2 en c 2. Per uur f 0,10 maakt per jaar ongeveer /'340. Aan den arbeider bij de Veehouderij (sub b en rfj wordt gedeeltelijk kost verstrekt. Maar daarvoor moet hij dos Zondags een belangrijk deel van zyn rust missen om de koeien te melken en te voederen. Arbeiders, die wol kost, doch geeue inwoning genieten, hebben per jaar bij do veehouderij dus ongeveer f 400, bij den landbouw /' 340 tot f 380; dezo laatsten kunnen daarentegen de zondagsrust geheel genieten.

17

DEN WINTER. (Vast werk.)

= =

d

Die wel kost doch geen inwoning genieten.

18

IN DEN ZOMER. (Vast werk.)

a.

Die kost noch inwoning genieten.

9,-

7,-

19

DEN WINTER. (Vast werk.)

d.

Die wel kost doch geen inwoning genieten.

20

IN DEN ZOMER. (Vast werk.)

Die wel kost doch geen inwoning genieten.