-

. - .' • ' : ' ' quot; ' .. ' ¹

■■■' f • •

.

..' -.v;

gt;- quot;v ; r

■•■ .• • - '• -V ■ V ï r • X

■ /

v . ■ •' • • • quot;

.. .'■■■' •' •;V • ' ■■ -gt; • ^: - : ■ .

. - ^: v ^ ¹

V': • -

B IJ DRAGEN

TOT DE

STATISTIEK TAN NEDERLAND.

Uitgegeven door de Centrale Commissie voor de Statistiek.

VI.

Overzicht van den loop der koop- en pachtprijzen van landerijen in de jaren 1882 tot en met 1896.

rijksuniversiteit utrecht

Gedrukt bij Gebes, J. amp; H. van Lanoenhuysen , 's Gravenhage.

I HST IE! O TJ ID.

Bladz.

Inleiding.............................I

Tabellen............................. 1

Tabel 1. Provinciesgewijs overzicht van de publieke verkoopingen van landerijen met eene oppervlakte van 5 of meer Hectaren naar de

landbouwstelsels in 1882—1896...............2

quot; II. Provinciesgewijs overzicht van de geregistreerde verhuringen ^ ' ^M

van landerijen met eene oppervlakte van 5 of meer Hectaren naar de

* landbouwstelsels in 1882—1896............... 32

» III. Algemeen overzicht van de publieke verkoopingen van landerijen met eene oppervlal;te van 5 of meer Hectaren, gesplitst naaide provinciën, voor ieder jaar afzonderlijk en gemiddeld voor de drie vijfjaarlijksche perioden 1882—1886, 1887—1891 en 1892—1896. 62

» IV. Idem, geregistreerde verhuringen enz...........64

» V. Algemeen overzicht van de publieke verkoopingen van landerijen met eene oppervlakte van 5 of meer Hectaren, gesplitst naar de landbouwstelsels, voor ieder jaar afzonderlijk en gemiddeld voor de drie vijfjaarlijksche perioden 1882—1886, 1887—1891 en

1892—1896 ...................... 66

» VI. Idem geregistreerde verhuringen............72

• VII. Gemiddelde k o o p p r ij /, e n over vijfjaarlijksche tijdvakken voor

het Rijk in totaal, en gesplitst naar Veehouderij en Akkerbouw . . 78 » VUL Idem, gemiddelde h u u r p r ij z e n .............79

INLEIDING.

Terwijl in de vroegere «Verslagen over den Landbouw» omtrent de koop-en huurwaarde der gronden slechts fragmentarische of globale opgaven werden gedaan, en in 1880 de mededeelingen omtrent de voornaamste publieke verkoopingen voor het eerst in eene tabel werden verzameld, is dit onderwerp in volgende verslagen meer regelmatig en volledig behandeld.

Over het jaar 1880*werden de opgaven betreffende de publieke verkoopingen en verhuringen, door den Directeur der Rijkslandbouwschool ondershands van het Bestuur der Registratie ontvangen, in het Landbouwverslag afgedrukt, doch nog niet op eene voor het geheele Rijk eenvormige wijze. Ingevolge aanschrijving van den Minister van Financiën dd. 18 October 1882 zijn echter, voor het eerst over dat jaar, op daartoe vastgestelde formulieren door de ontvangers van het recht van successie geregeld verzameld zoowel de koopprijzen (bijgevoegde lasten inbegrepen) der in het openbaar verkochte, als de huurprijzen (insgelijks met inbegrip van lasten) der volgens de tafel der huurcontracten n⁰. III verhuurde, ongebouwde eigendommen, beide voor zoover zij of: o. bouw- of weiland, bosch-, veen- of heidegrond zijn, en eene grootte van minstens 4 Hectaren hebben; of b. voor tuinbouw, warmoezerij, bloem- of bloembollenteelt bestemd, of boomgaard of boomkweekerij zijn, en eene grootte van minstens 1 Hectare hebben.

Volgens art. 191 van de Algemeene Instructie regelende het beheer, de boekhouding en de verdere verplichtingen van de ambtenaren van de registratie, de successie en het zegel, worden op de zooeven genoemde tafel der huurcontracten n⁰. III geboekt alle geregistreerde huurcontracten van onroerende zaken, in den kring van ieder kantoor gelegen. Zijn de zaken niet door kadastrale of andere kenmerken aangeduid, zijn zij eigendommen van den Staat of gedeelten van gebouwen, of zijn landerijen voor minder dan een jaar verhuurd, dan wordt de boeking nagelaten. Zoowel openbare als onderhandsche verpachtingen worden derhalve daarin opgenomen, de laatste echter alleen wanneer zij worden geregistreerd.

De aldus verzamelde gegevens nu werden in de Landbouwverslagen over 1882 en volgende jaren geregeld in extenso afgedrukt, voor ieder perceel afzonderlijk, doch gegroepeerd naar de landbouwstelsels, volgens de indeeling, die ook voor andere statistieke gegevens in die Verslagen wordt gevolgd.

Men heeft hier derhalve te doen met geheel betrouwbare gegevens, geput uit akten, op de juistheid waarvan nog bovendien in het belang der kadastrale boekhouding en van de heffing der registratierechten toezicht van regeeringswege wordt gehouden.

Onderhandsche verkoopingen zijn zeer terecht niet in de opgaven opgenomen, omdat bij deze niet altijd voldoende zekerheid bestaat, dat de in de akte vermelde koopprijs met den werkelijk betaalden overeenstemt. Bij de verhuringen behoefde deze overweging niet te gelden, eenerzijds omdat bij het zooveel lagere recht (evenredig zegelrecht) de prikkel tot ontduiking minder is, anderzijds omdat deze acten juist gesloten worden om gedurende

VI

4

den geheelen huurtermijn het bewijs van den bedongen huurprijs te kunnen leveren. Niet geregistreerde verhuringen komen slechts bij uitzondering ter kennis der administratie.

De Centrale Commissie voor de Statistiek, van oordeel dat dit uitgebreide in de Landbouwverslagen verzamelde materiaal eene belangrijke bijdrage kon leveren tot de kennis van de voorwaarden, waaronder een zoo voorname tak van volksnijverheid als de landbouw wordt uitgeoefend, besloot tot eene bewerking daarvan over te gaan, ten einde zoodoende eenig licht te ontsteken, omtrent den loop der koop- en pachtprijzen der landerijen ten onzent.

Zij had daarbij het voorrecht ook van de gegevens over de jaren 1894, 1895 en 1896, welke nog niet in druk zijn verschenen, kennis te kunnen nemen. Zoodoende omvat het tijdvak waarover het onderzoek zich kon uitstrekken de 15 jaren 1882—1896, die weder tot drie vijfjaarlijksche perioden konden worden vereenigd.

Bij de bewerking heeft de Centrale Commissie gemeend alle perceelen van minder dan 5 Hectaren oppervlakte buiten aanmerking te moeten laten, omdat bij deze het al of niet aanwezig zijn van gebouwen geacht moet worden een te grooten invloed op den prijs uit te oefenen Voorts moesten enkele andere perceelen naar aanleiding van onduidelijkheid of onvolledigheid der opgaven worden weggelaten. Eindelijk zijn buiten beschouwing gelaten twee perceelen heidegrond, in 1883 in Noord-Brabant verkocht, het eene groot 17.832 Hectaren tegen gemiddeld 22^fl cent, het andere groot 8375 Hectaren tegen 19⁵ cent per Hectare. Deze beide perceelen, die voor de onbelangrijke koopsom van ƒ5600 werden verkocht, hadden te zamen eene oppervlakte van 26.200 Hectaren of bijna het dubbele van de oppervlakte die anders gemiddeld per jaar in het geheele rijk is verkocht. Waren zij in het onderzoek opgenomen dan zouden zij op de cijfers voor het jaar en voor het vijfjarig tijdvak waarin de verkoop voorviel, een storenden invloed hebben uitgeoefend.

De uitkomsten van het onderzoek zijn in de achterstaande tabellen als volgt verzameld. In de eerste plaats zijn de gegevens betreffende de koop- en betreffende de pachtprijzen voor ieder jaar afzonderlijk getotaliseerd, met onderscheiding naar de provinciën en naar de landbomvstelsels in onderling verband. (Tabel I en II).

Vervolgens zijn de cijfers voor het Rijk in totaal zoowel voor de koop- als voor de pachtprijzen voor ieder jaar afzonderlijk en voor de gemiddelden der drie tijdvakken 1882—1886, 1887—1891 en 1892—-1896 gerecapituleerd, eenerzijds gesplitst naar de provinciën, (Tabel HI en IV), anderzijds naar de landbouwstelsels (Tabel V en VI).

Eindelijk zijn nog de eindcijfers voor het Rijk in totaal voor ieder jaar afzonderlijk en voor de gemiddelden der drie tij dvakken verzameld, alleen gesplitst naar de beide hoofdtakken van het landbouwbedrijf, veehouderij en akkerbouw (Tabel VH en VHI).

In al deze tabellen is telkens medegedeeld, zoowel het aantal perceelen als hunne gezamenlijke oppervlakte, omdat uit een statistisch oogpunt voor de beoordeeling der waarde aan een gemiddelde te hechten de kennis van den omvang der waarnemingen, waaruit het gemiddelde is afgeleid, van veel belang is te achten.

Gedurende het behandelde tijdvak in zijn geheel genomen omvat het materiaal cjemidddd per jaar:

wat de verkoopingen betreft 786 perceelen ter grootte van 13.563 Hectaren (of gemiddeld per perceel 17,25 Hectaren) met eenen koopprijs van ƒ 11.769.535;

wat de verhuringen betreft 1668 perceelen ter grootte van 34.706 Hectaren (of gemiddeld per perceel 20,81 Hectaren) met eenen jaarlijkschen huurprijs van ƒ 2.074.745.

Enkele cijfers mogen in den meest beknopten vorm een overzicht geven van de uitkomsten van het onderzoek.

VII

Gedurende het geheele vijftienjarige tijdvak vindt men dus eene doorgaande niet onbelangrijke daling der koopprijzen, zoowel bij veehouderij als bij akkerbouw.

B. Gemiddelde pachtprijzen.

Dus ook bi] de pachtprijzen eene doorgaande daling, alleen bij den akkerbouw in het laatste vijfjarige tijdvak door eene geringe stijging vervangen.

Splitst men de cijfers voor akkerbouw nader, naarmate die op zand- of op kleigronden wordt gedreven, dan komt men tot de volgende uitkomsten.

vin

Wat de gemiddelde koopprijzen betreft blijkt dus de daling bij den akkerbouw op zandgronden belangrijk grooter te zijn geweest, dan bij die op kleigronden; terwijl de daling der pachtprijzen, behoudens kleine verschillen, bij beide grondsoorten gelijkmatiger was. De trouwens niet belangrijke verhooging van de pachtwaarde der bouwgronden in het algemeen in het laatste vijfjarig tijdvak, waarop zoo even werd gewezen, blijkt thans hare oorzaak te vinden in eenige stijging bij de zandgronden, terwijl bij de kleigronden de daling aanhield.

Over het geheele behandelde tijdvak met gebruikmaking der hierboven medegedeelde verhoudingsgetallen den betrekkelijken loop der koopprijzen met dien der pachtprijzen vergelijkende, vindt men voor alle landerijen in totaal bij de koopprijzen eene daling van 10,29 pCt., dus eenigszins grooter dan bij de pachtprijzen (5,72 pCt.).

De verschillende hoofdtakken van het landbouwbedrijf onderscheidende , blijkt echter de verhouding zeer uiteen te loopen. Bij de veehouderij is de daling voor de koopprijzen 11,59 pCt, voor de pachtprijzen 9,27 pCt. Bij den akkerbouw op zandgronden voor de koopprijzen 22,18 pCt., voor de pachtprijzen slechts 6,17 pCt. Bij den akkerbouw op kleigronden daarentegen voor de koopprijzen 6,53 pCt., voor de pachtprijzen 7,55 pCt.

's Gravknhagk , Augustus 1897.

Namens de Centrale Commissie voor de Statistiek,

W. A. VAN VERSCHUER, Voorzitter.

C, A. VERRIJN STUART, Secretaris.

TABELLEN.

Provinciesgewijs overzicht van de publieke verkoopingen van landerijen met

r

Tabel I.

eene oppervlakte van 5 of meer Hectaren naar de landbouwstelsels in 1882.

4

Ppowinciesgewijs overzicht van de publieke verkoopingen van landerijen mei

5 Tabel I {vet'volg).

met eene oppervlakte van 5 of meer Hectaren naar de landbouwstelsels in 1883.

G

Ppowinciesgewijs overzicht van de publieke venkoopingen van landerijen met een

i

7 Tab hl I {vervol;/).

eene oppervlakte van 5 of meer Hectaren naar de landbouwstelsels in 1884.