■ v.-

V

'

■■W'

..

.' -'V- , ^; ■ /rr

'

^w

'

■

■

• ïm:-*

- r ■ ■ lt; ; .. ' ■ '

.

. ■ - • ¹ ■ , '.. -

.

lt;

gt;

; • l'

\ ;.

■lt;, C-

»

,•: ,-■••• / •;. ü. ■- . • '''* ■ 'y\. quot; .,' .''

.

₁

- ________

J7. ^

BIJDRAGEN

TOT DE

STATISTIEK VAN NEDERLAND.

lilgegeven door de Centrale Coniniissic voor de Slalistiek.

VIL

STATISTIEK DER STERFTE IN DE JAREN 1891-1895 VAN MANNEN VAN 18 TOT EN MET 50 JAAR, MET ONDERSCHEIDING NAAR HET BEROEP, DEN LEEFTIJD EN DE DOODSOORZAKEN.

/O'' ^x ■gt; '■ Nv

/Ch}' ^w- :figt;⁴v^/'' A

\t , : 'quot; ^{: 1} ,

's GRAVENHAGE, (iEli 1!. BEMJJFAJiTK.

1898.

INHOUD,

Bladz.

Inleiding.......................... I—IV.

Tabel I. Overzicht van de sterfte in de jaren 1891—1895 van mannen van 18 tot en met 50 jaar met onderscheiding naar het beroep, den leeftijd en de doodsoorzaken............. 1—94

, 11. Lijst van beroepen, waarin bij do beroepstelling van 1889 18—50 jarige mannen werden geteld, doch waarin in de jaren 1891—1895 geen sterfgevallen in den genoemden leeftijd plaats vonden, met vermelding van de sterkte in iedere leeftüdsgroep volgens de beroepstelling ... ..........95—102

, III. Overzicht van de sterfte van mannen van 18 tot en met 50 jaar met onderscheiding naar het beroep, den leeftijd en de doodsoorzaken in die beroepen (resp. beroepscombinatiën), welke bij de beroepstelling van 1889 ten minste 1000 beoefenaren in den genoemden leeftijd telden..............103—120

, IV. Verhoudingscijfers van de sterfte van mannen van 18 tot en met 50 jaar, met onderscheiding naar het beroep, den leeftijd en de doodsoorzaken, berekend uit tabel III........121—129

E R R A T A.

4, n⁰. 13, Fabr. van dakpannen , vooorlaatste kolom, slaat: 278, Ires: 287.

G, , 23, Photografen, ouder kanker, in de eerste leeftijdsklasse en in het totaal, slaal: 1 , /ws; ,

20 , _B 94, slaat: Daaiers, lees: Draaiers.

49, , 236. moeten de cijfers in de kolommen „Andere ziektenquot; en „Totaalquot; met elkander verwisseld worden.

85, vóór het laatste beroep, slaat: 220, lees: 420.

86, nquot;.423, slaat: kunstenaars, Iets; kunstenmakers.

101, „ 278 , staat: Directeuren Staatsloterij , lees : Debiteuren Staatsloterij.

INLEIDING.

Spoedig na liare oprichting werd, door den toennialiyeu Minister van Binueulaiidsclie Zaken, liet gevoelen der Centrale Commissie voor de Statistiek gevraagd omtrent oeue bü dit Departement in bewerking zijnde statistiek der sterfte in verband met de beroepen. Bij circulaire nl. van den Minister van Binnenlandsche Zaken d.d. 22 November 1800 was, naar aanleiding van een voorstel gedaan door de Inspecteurs van het Geneeskundig Staatstoezicht, aan de gemeentebesturen ojigedragen, in het vervolg nauwkeurig de beroepen en middelen van bestaan op de maandstaten (resp. kaarten) betreffende de sterfte in te vullen en daarbij zorgvuldig te letten op het volgende:

, f/. van alle personen, die eenig ambt, beroep of bedrijf uitoefenen, worden zóo nauwkeurige opgaven verstrekt, dat niet alleen er uit blijke, in welk vak do overledene werkzaam was, maar ook welken bijzondere werkkring hij daarin vervulde en met welk bepaald soort van werk hij zich daarin bezig hield ;

L van 'alle personen, die tijdens hun overlijden ambteloos of zonder 5êrbeJ * oi bedryf , doch dit vroeger niet geweest waren, worden de inliclitingen omtrent dit vroeger beroep of bedrijf als sub a opgegeven:

c. werden Ijjdens het overlijden of vroeger meer dan één ambt, beroep of bedrijf uitgeoefend, dan worden alle sub a en b bedoelde opgaven slechts betreffende het hoofdberoep , d. i. dat, waarbij de overledene het meeste belang had, verstrekt, onder bijvoeging der letter (N);

lt;/. verder moet bij elk, die niet als hoofd van een gezin leeft, tevens worden opgegeven het ambt, beroep of bedrijf van het hoofd, dus hier twee opgaven, of slechts één, als de overledene zelf geen ambt, beroep of betrekking had.quot;

Daarna werd door den Minister over de samenstelling eener statistiek der sterfte in verband met de beroepen , volgens de gegevens verkregen naar aanleiding vau deze circulaire, het advies gevraagd der Inspecteurs van het Geneeskundig Staatstoezicht en, na hare oprichting, van de Centrale Commissie voor de Statistiek.

Het door de Commissie ter zake uitgebracht advies is uitvoerig vermeld in haar jaarverslag over 1892 en 1893, opgenomen in de Slaalaconranl van 18 en 19 Maart 1894 n°. 65.

In dit advies, waarmede de Minister zich geheel heeft kunnen vereenigen, werd aanbevolen proefsgewjjs met de bewerking der over de jaren 1891 en 1892 verzamelde gegevens eenen aanvang te maken. De uitkomsten daarvan zouden dan aanleiding kunnen geven de vraag te overwegen, of het wenschelijk ware ook voor latere jaren op dezelfde wijze het onderzoek voort te zetten.

Deze uitkomsten werden door den Minister ter beschikking der Commissie gesteld, en door haar, voor zooveel betreft de in het geheele rijk gestorven mannen van 18 tot en met 50 jaar, in die beroepen welke bij de beroepstelling ten minste 1000 beoefenaars tussehen genoemde leeftijdsgrenzen telden , en met onderscheiding naar den leeftijd en de doodsoorzaken, gepubliceerd als aanhangsel bij nquot;. G der Maandcijfers. Zij gaven der Commissie aanleiding den Minister te adviseeren om ook over de jaren 1893—1895 de gegevens te doen verzamelen. ') Immers voor het berekenen van verhoudingsgetallen waren de cyfers bij de meerderheid der opgenomen beroepen nog te klein. En om, door middel van combinatie der cjjf'ers van verwante beroepen, dit bezwaar te kunnen ondervangen, voor zooveel mogelijk, scheen het geraden eerst de cijfers over meerdere jaren te verzamelen, ten einde bij liet maken der combinaties rekening te kunnen houden

') Haar deabetraffend advies is vermeld in het jaarverslag der Commissie over 1890, opgenomen in de lt;SV«a^s-cowant van 2 en 3 Mei 1897. nquot;. 102,

II

met de nit die cijfers zelf blijkende gevaren, waaraan de beoefenaars der onderscheidon beroepen meer byzondor zijn blootgesteld.

De Minister heeft zich ook mot dit advies kunnen vereenigen en de gegevens over de jaren 18''3 —1895, nadat de verzameling en bewerking daarvan voor de onderscheidene provinciën aan het Departement was voltooid, ter beschikking gesteld der Commissie.

Deze gegevens worden, voor het geheele rijk verzameld, hierachter afgedrukt, en wel in totaal over de vijfjaren waarover zich het onderzoek heeft uitgestrekt (tabel 1). Het kwam toch voor niet van voldoend belang te z\ju om, waar de cijfers bij de meerderheid der beroepen zoo klein zijn, de gegevens over ieder der vijf jaren afzonderlijk te publiceeren.

De tabel vermeldt alle beroepen, waarin in de jaren 1891—1895 mannen van 18 tot en met 50 jaar gestorven zijn, in de volgorde waarin deze beroepen in de nitkomsten der beroepstelling van 1889 zijn gerangschikt.

Gelijk reeds bij de publicatie in de Maandcijfers der gegevens over 1891 en 1892 werd medegedeeld, zijn de genoemde leeftijdsgrenzen gekozen, omdat in den leeftijd van 18 tot en met 50 jaar zich de invloed van het beroep op de sterfte overwegend doet gelden. Een onderzoek naar den invloed van het beroep der ouders op de sterfte der kinderen is vooralsnog niet in te stellen, daar in de beroepstelling, welker uitkomsten bij dit onderzoek zouden moeten dienst doen, met de gezinnen geen rekening is gehouden. En wat de bovengrens aangaat, deze werd betrékkelyk zoo laaggesteld, omdat met het vijftigste jaar eensdeels ouderdomsziekten optreden, die met het uitgeoefend beroep niet oorzakelijk samenhangen, en anderdeels na dien leeftyd talrijke verwisselingen van beroep plaats vinden , niet zelden wegens ziekten of gebreken in het beroep ontstaan , waardoor een bezwaar, dat aan deze statistiek wel steeds zal kleven — dat nl. in sommige gevallen bij den dood een ander beroep werd uitgeoefend dan dat, hetwelk tot het ontstaan van de ziekte, die den dood veroorzaakte, aanleiding gaf—, in ongewenschte mate zou worden vergroot.

Dat alleen mannen in bet onderzoek z\jn betrokken , is een gevolg van de overweging, dat bij de vrouwen in den genoemden leeftijd de invloed van het geslachtsleven sterk op den voorgrond treedt, waardoor in de statistiek een storende invloed zou worden gebracht, die met den invloed van het beroep op de sterfte geen verband houdt.

De in deze tabel aangenomen leeftijdsgroepen zijn dezelfde als waarin de 18-50-jarigen in de beroepstelling zijn verdeeld.

Eu wat de doodsoorzaken betreft, zijn die ziekten, welke inden regel bij kinderen voorkomen (zooals mazelen, roodvonk, kinkhoest), en enkele andere, voor deze statistiek van minder belang, niet afzonderlijk vermeld. De ziektevormen, op de thans bij de sterftestatistiek in gebruik zijnde lijst vermeld onder nquot;. 7 en 8 (typhus, febris typhoïdea en aanhoudende koorts), 23 en 24 (hart- en vaatziekten, rheumatismus, arthritis en organische hartgebreken , aneurysma), 26 en 28 (diarrhoea, dysenterie en acute ziekte der spijsverteringswerktuigen), 6 en 30 (waterzucht, scheurbuik en ziekten der organa urogenitalia), zijn voorts gecombineerd. Deze ziektevormen toch zijn ten nauwste aan elkander verwant, zoodat bü de invulling der doodsoorzaken door de geneeskundigen niet steeds de gemaakte onderscheidingen scherp in het oog schijnen te worden gehouden.

Nevens de cijfers betreffende de gestorvenen, zijn in deze tabel ook vermeld de cijfers der voor ieder beroep in de betrokken leeftijdsgroepen bij de beroepstelling van 1889 getelde mannen.

Gelijk uit deze lijst blijken kan, hebben in sommige beroepen sterfgevallen van mannen van 18 tot en met 50 jaar plaats gehad, zonder dat bij de volkstelling dit beroep bleek te worden uitgeoefend door mannen in den genoemden leeftijd. Dit feit wijst op enkele bezwaren , welke aan deze statistiek kleven en niet konden worden weggenomen.

In de eerste plaats dit, dat de opgaven van de sterfgevallen op andere jaren betrekking hebben dan de opgaven betreffende de beroepsbezetting. Immers dc 18 -50-jarigen die in de jaren 1891—1895 stierven , behoorden tot de groep der personen , die op 31 December 1889 12 — 48 jaar oud waren. Het kan dus zeer wel voorkomen, dat by de beroepstelling geen 18—50-jarigeu in een beroep werden geteld, doch wel b. v. 12—18-jarigen, waarvan enkelen in de jaren 1891—1895 als 18—50-jarigen stierven; terwijl het omgekeerd ook mogelijk is, dat alleen 44—50-jarigen werden geteld, die bij hun dood in de jaren 1891—1895 de leeftijd van 50 jaar reeds overschreden hadden.

In de tweede plaats wordt de statistiek gedrukt door het feit, dat de beroepsaanduiding voor de beroepstelling en voor de sterfteopgaven geschiedde op verschillend tijdstip en door verschillende personen. Het eerste maakt, dat de overledenen tusschen

Ill

beroepstelling en overlijden villi beroep kunnen zijn veranderd. Het laatste, dat, ook al is dit niet geschied , het beroep der overledenen op beide tijdstippen verschillend kan zijn opgegeven, hetzij dat hetzelfde beroep anders is genoemd, hetzij dat het oordeel omtrent hetgeen uls hoofdberoep moest worden beschouwd uiteenliep.

Wat dit laatste punt betreft, moet worden opgemerkt, dat het uitblijven vau sterfgevallen van mannen tusschen 18 en 50 jaren in sommige beroepen inderdaad naar alle waarschijnlijkheid slechts was toe te schrijven aan het feit, dat het uitgeoefend beroep bij de beroepstelling anders werd genoemd dan bij don dood.

Zoo werden , om enkele voorbeelden te noemen, by de beroepstelling 2596 mannelijke veefokkers van 18—50 jaren geteld, terwijl in de jaren 1891—18.*5 geen enkele veefokker van 18—50 jaren stierf. Het vermoeden ligt voor de hand, dat de veefokkers bij hun dood als veehouders of landbouwers zijn opgegeven eu dus met dezen gecombineerd moesten worden. Evenzoo stierf inde genoemde jaren geen enkele koetsier (heerendienst) van 18—50 jaar , terwijl toch in 1889 2072 zoodanige koetsiers geteld waren. Ook hier moet worden ondersteld, dat bij den dood van koetsiers (heerendienst) als beroep alleen het woord koetsier was vermeld, zoodat zij waren geteld bij de overige overleden koetsiers, die als „huurkoetsiersquot; in de statistiek zijn aangeduid. In deze en dergelijke gevallen achtte de Commissie dan ook combinatie met verwante beroepen geraden.

Is reeds om de hier genoemde redenen eene geheel zuivere vergelijking der cjjfers van de gestorvenen en der beroepsbezetting niet mogelijk, ook het feit, dat sedert de beroepstelling in de beroepsbezetting wijziging kan en in vele gevallen zal hebben plaats gehad . hetzij doordat het totaal der beoefenaars toe- of afnam, hetzij doordat de verhouding der leeftijdsgroepen in het totaal zich wijzigde, bemoeilijkt eene zoodanige vergelijking.

In tabel 11 volgt hierachter een lijst van de beroepen, in welke hij de beroepstelling 18—50-jarige mannen voorkwamen, doch geen mannen vau dien leeftijd in de jaren 1891—1895 stierven. (1) Zoowel in deze tabel als in tabel I is in een afzonderlijke kolom het nummer vermeld, waaronder tie beroepen in de tabellen III en IV zijn opgenomen.

Tabel III bevat de absolute cijfers van gestorvenen en beroepsbezetting voor de beroepen of door combinatie vau beroepen verkregen beroepsgroepen, voor welke , naaide meening der Commissie, de verzamelde gegevens reeds thans in staat stellen verhoudingsgetallen te berekenen. De Commissie heeft gemeend geen andere beroepen (resp. beroepsgroepen) in deze Ijjst te kunnen opnemen dan die, welke bij de beroepstelling ten minste 1000 beoefenaars van 18—50 jaar telden, daar anders de cijfers te klein werden om voldoende waarde tc bezitten.

Voorts heeft zij gemeend voor bet berekenen van verhoudingsgetallen de beide leeftijdsgroepen van 18—22 en 22—24 jaar te mogen vereenigen, daar behoud der aan de beroepstelling ontleende onderscheiding dezer groepen haar voor het doel van de tegenwoordige statistiek onnoodig voorkwam.

Wat nu de gemaakte beroepscombinatiën betreft, zij het volgende opgemerkt.

Het streven der Commissie is er op gericht geweest, de hygiënisch verwante beroepen zooveel mogelijk te vereenigen. Zij is daarbij te rade gegaan met hetgeen elders op dit gebied is geschied, en met den büzonderen aard der beroepen , en de gevaren waaraan zij dientengevolge hunne beoefenaars meer bijzonder bloot stellen, blijkend uit de thans verzamelde cijfers. De Commissie kon zich zoodoende niet binden aan de classificatie der beroepen , bij de beroepstelling van 1889 in acht genomen. Hij het maken toch van deze hebben hoofdzakelijk economische overwegingen gegolden, niet hygiënische; niet zelden zijn dan ook thans beroepen uit verschillende beroepsklassen gecombineerd.

Nevens deze overwegingen, en de bovengenoemde betreffende de mogelijkheid of waarschijnlijkheid van verwisseling der beroepsaanduiding bij beroepstelling en sterfteopgave, hebben bij enkele beroepen nog andere omstandigheden tot combinatie geleid. Zoo bij n'. 8, boekdrukkers en letterzetters Deze beroepen zijn zeker in hygiënisch opzicht zeer verschillend , zoodat op zichzelf beschouwd combinatie voor deze statistiek ongeraden zou zijn. Intusschen bleek, dat bij de beroepstelling tegenover 1659

(1) In 25 beroepen, welke bij de Ijeroepstellino- werden geteld, zijn noch destijds mannen van 18 tot en met 50 jaar werkzaam bevonden, noch had len daarin sterfgevallen van mannen in den genoemden leeftijd plaats in de jaren 1891—1895.

IV

boekdrukkers van 18—50 jaar niet meer dan 2765 letterzetters in den genoemden leeftijd waren geteld, een verhouding derhalve tussehen beide beroepen van nog niet 1:2. Dit kwam dermate onwaarschijnlijk voor, dat het vermoeden rees dat een aantal letterzetters zich heeft opgegeven als typografen, wat bij dit beroep niet ongebruikelijk is, en zoodoende — aangezien de algemeene benaming .typograafquot; in de beroepstelling niet woidt vermeld — als boekdrukkers in de uitkomsten der beroepstelling werd opgenomen. Deze overweging moest leiden tot combinatie van beide beroepen.

Bij de houtbewerking is getracht de bewerkers van zacht en van hard hout gescheiden te houden; vandaar dat b. v. de n^os. 13 en 21 niet werden gecombineerd.

De aardwerkers (nquot;. 17) zijn van de polderwerkers (nquot;. 18) gescheiden gehouden , omdat de eersten, belast niet het werk der fundeeringen voor huizen en dergelijke, werklieden zijn die, in de plaats waar het werk geschiedt, leven in hun gezin , en niet zooals de polderwerkers van werk tot werk trekken.

De verveners zijn met de turfgravers en -stekers vereenigd (nquot;. 34), omdat uit het feit, dat in 1889 naast 454 turfgravers en-stekers van 18 —50 jaar 7560 verveners stonden , blijkt, dat met de laatsten niet de ondernemers van verveningen, maar veenarbeiders zijn bedoeld.

Waar intusschen combinatie niet om eene der genoemde redenen aangewezen scheen, en waar twijfel bestond of beroepen wel als hygiënisch verwant mochten worden beschouwd, zijn de beroepen niet in de percentagerekening betrokken, of zijn de cijfers voor de onderscheidene beroepen afzonderlijk gelaten. Ongeveer een derde der in tabel 111 opgenomen nnminers betreft dan ook beroepen, welke niet met andere zijn gecombineerd.

In tabel IV zim ten slotte de uit tabel UI berekende verhoudingsgetallen vermeld, en, wgl

1quot;. het percentsgewijs aandeel der verschillende leeftijdsgroepen in het totaal der 18—50 jarige beoefenaars van de onderscheiden beroepen;

2°. de verhouding der sterfgevallen binnen de grenzen van ieder beroep tot het totaal der beoefenaars daarvan ;

3quot;. dezelfde verhouding voor iedere leeftijdsgroep afzonderlijk , en

4'. de verhouding in ieder beroep der gestorvenen aan de verschillende doodsoorzaken tot het totaal der in het beroep werkzamen.

De eerstbedoelde verhoudingscyfers kunnen dienen om in het licht te stellen , of opvallende sterfteverhoudingen wellicht in abnormale betrekkelijke sterkte der verschillende leeftijdsgroepen hare verklaring geheel of ten deele kunnen vinden. Het belang der andere bovenbedoelde percentages schijnt geen toelichting te behoeven. Percentages te berekenen voor de sterfte, naar leeftijd en doodsoorzaak gecombineerd , kwam der commissie niet aanbevelenswaardig voor, daar hiervoor de beschikbare getallen naar hare meening veel te klein zijn. Wie voor eenig beroep deze verhoudingsgetallen mocht wenschan te berekenen zal in de absolute getallen de daarvoor noodige gegevens kunnen vinden.

Het zal na al het bovenstaande wel haast onnoodig wezen er nog eens nadrukkelijk oi) te wijzen, dat de thans gepubliceerde statistiek met omzichtigheid moet worden geraadpleegd. Aan het materiaal, waaruit zij is samengesteld, kleven toch bezwaren, welke oorzaak zijn, dat aan de uitkomsten, waartoe zij heeft geleid, niet steeds onvoorwaardelijk geloof mag worden gehecht.

Dat de Commissie des ondanks besloot tot de publicatie over te gaan, vindt zijn grond in hare meening, dat deze statistiek bij oordeelkundig gebruik reeds thans op verschillende punten over den invloed van het beroep op de sterfte ten onzent in niet onbelangrijke mate licht ontsteekt, en bovendien aanleiding kan geven tot verder onderzoek, waar opvallende sterfteverhoudingen de aandacht trekken.

Namnns 'Je Cenlrale Comnmie voor de Slnlülicl;,

A. KERDIJK,

Onder-i'oorzitler.

C. A. VERRIJN STUART,

Secretaris

TABELLEN.

Tabel I.

Overzicht Van de sterfte in de jaren 1891—1895 van mannen van 18 tot en met 50 jaar met onderscheiding naar het beroep, den leeftijd en de doodsoorzaken.

Tabel L

DOODSOORZAKEN.

(De cijfers, tusschen haakjes geplaatst, duiden de nummers der doodsoorzaken aan, bij de sterftestatistiek gevolgd.)

Tabel 1.

DOODSOORZAKEN.

(De cyfers, tusschen haakjes geplaatst, duiden de nummers der doodsoorzaken aan, by de sterftestatistiek gevolgd.)

Tabel I.

DOODSOORZAKEN.

(De cijfers, tussehen haakjes geplaatst, duiden de nummers der doodsoorzaken

bij de sterftestatistiek gevolgd.)

aan.

15.

Tabel 1.

Tabel I.

Tabel 1.

|