/ZÉ- ap~^

••.jyCT⁵, gt;quot;^r ll

'ak 87

xxLUkJuvx uGF A-fiSjRitj

uo.Q.r en na da

Hervorming

B. P. VELTHUYSEN,

KAPELAAN.

©v ercjednih / uil de STieuwe Vselbode. • nn — Q DRUK.

V rv^ay ^

/„bL.ul'-C I V.tK

de Hervorming.

Nu weer het jaarfeest der H. Stede te Hasselt nadert en velen in de omstreken het plan hebben gevormd, om naar de bevoorrechte plaats ter beevaart te trekken, zal het ongetwijfeld zeer welkom zijn eenige bijzonderheden te vernemen omtrent de viering van Hasselter Aflaat gedurende de Middeleeuwen en de pelgrimstochten door onze Vaderen tijdens de vervolging, in zooveel angst en vreeze, te midden van zooveel gevaren, gehouden.

Over de indrukwekkende processie, welke tijdens de middeleeuwen jaarlijks, op Zondag onder het octaaf van

2

het H. Sacramentsfeest, cluizende pet grims naar het stadje lokte, zijn' i het stedelijk archief voor ons enke gegevens bewaard gebleven. Welblijl hieruit, met hoeveel plechtigheid d ■ heerlijke feest gevierd werd, doch w kunnen het niet anders dan betreurei . dat zoovele bescheiden verloren gegaan zijn en de diplomen van het stedelijk * archief te weinig bijzonderheden be vaten, om van de treffende plechtigheid 'j eene beschrijving te kunnen ontwerpei:, welke ook maar in bescheiden mate op 't volledigheid zou kunnen bogen.

Om de godvruchtige weetgierigheid V van parochianen en pelgrims toch eenigs-zins te bevredigen, zullen wij hetgeen de stadsrekeningen, keuren en ander-bescheiden omtrent het feest behelzej; in verband brengen met eenige van elders ons bekende bijzonderheden aai'■ i gaande de wijze, waarop in ons vade land, voordat de storm der Reformat over de aloude Kerk van St. Willibroi losbrak, de processiën van het H. S crament gehouden werden. Behouder

3

kleine, vaak onbeduidende afwijkingen toch hadden deze „omgangenquot; overal dezelfde volgorde en gebruiken ; in hoofdzaak waren zij door de algemeen geldende kerkelijke voorschriften geregeld.

Geen wonder dat de poorters van het stadje het heiligdom, waar Gods Almacht en Liefde zoo dikwijls en op zoo verheven wijze tot hunne Vaderen gesproken had, op hoogen prijs stelden, kosten noch opoffering spaarden, om de glorie van hun Vaderstad met de heerlijkste kunstwerken op te luisteren en het hooge feestgetij der H. Stede te vieren met eene plechtigheid,welke ter nauwer-nood haar weergade vond. Immers in de H. Stede bezaten zij een heiligdom, dat voor de vermaardste bedevaartsplaatsen in ouderdom niet behoefde onder te doen. Zondert men Rome, Jerusalem en Compostella uit, dan zal men moeilijk eene bedevaartsplaats vinden, welke met authentieke bescheiden kan aantoonen, dat haar oorsprong verder ligt dan de veertiende of hoogstens de dertiende eeuw. „Les titres authenti-

4

ques, zegt Lacroix in zijn heerlijk werk : Le Moyen-Age (Chap. Vie Religieuse), des principaux pélerinages en dehors de ceux de Rome et de Jerusalem remon-tent presque tous aux treizièmes et quatorzièmes siêcles; il en est d'ante-rieurs sans doute, mais dont l'origine quoique attestée par la tradition, ne repose peutêtre pas sur des actes in-contestables.quot; Welnu de H. Stede bestond blijkens tal van diplomen, welke in het stedelijke en parochiale archief te Hasselt berusten, reeds in het begin der 14 eeuw, doch allerwaarschijnlijkst rees zij reeds een eeuw vroeger uit hare grondslagen op ; zij is dus een der oudste bedevaartsplaatsen van geheel Europa.

Bij het naderen van de jaarlijksche feestelijkheid was het anders zoo stille stadje op eens een en al bedrijvigheid, 't Stedelijk bestuur droeg zorg, dat de straten en pleinen zorgvuldig gereinigd werden. In de stadsrekeningen vindt men telken jare deze of soortgelijke aanteekeningen: „Gegeven ij mannen die 't marckt ende bij den hilligen Stede

5

. die straete schoene gemaeckt hebben,

) mit ij bessems gekoft, anderhalve stuver

_e brabans, i butken ; gegeven die straete schoene te maeken bij den hilligên Stede

^ ij stuvers current.quot; Op het plein dat

₃. de St. Steffenskerk en het stadhuis om-

_e ringt, het kerkhof der H. Stede, waar

_e de altaren werden opgeslagen, op welke

j. * onder de processie de zegen met het H.

3. Sacrament gegeven werd, zag men de

_e quot; stedelingen en de kerspellieden van Rou-

_;e veen en Staphorst (S. A.) druk in de

_)r weer, om overal versieringen aan te

,_s brengen ; de gevels der woonhuizen wer-

■_e » den in feestkleed ij gehuld en overal rezen

■0 schoone eerebogen omhoog. Bij de „Enk-

^ en Veenepoortquot;, op de H. Stede en

[0 overal in de Stad, waar op last der

[0 stedelijke regeeringen eerebogen en ver-sieringen waren aangebracht, werden

I0 op den vooravond van het feest wacht-

rd posten uitgesteld, die zorg moesten dra-

^ • gen, dat geen moedwillige hand de ver-

,0 sieringen schond en, bij het naderen van

,_n een af ander onheil, de burgerij moesten

j_e waarschuwen. Zij ontvingen daarvoor.

6

behalve eene ruime geldelijke belooning, v(

van stadswege zoolang zij dienst deden ge

spijs en drank, zooals blijkt uit deze hc

telkens in de stadsrekeningen terug- he

keerende posten : „Betaelt iiij tonnen lij

byrs verdroncken bij den genen, die op ve

onser aflaet die enckpoirte verwaerden, aa

ende iiij stuvers brabans voir en vyren- Dj dell van en ham. Gegeven van eten * Zi

voir die enckpoirte, die die poirte int en

aflaet verwaerden. Gegeven den ponte- te

niers op t aflaet voir die veenpoirte de

V quaerte koyten (bier) verdroncken. st

Gegeven Hendek Damminck van dat tij

hee tveer in t aflaet mede verwaerde en

en t geldt help boeren V stuvers bra- ze

.bans.quot; ni

Reeds op den vooravond van het feest ge wemelde de stad van vreemdelingen, - zn

onder welke vele genoodigden uit de O¹

geestelijkheid der omstreken en de leden de

van „Ridderschap en Stedenquot; van Ove- op

rijsel. Onder degenen, die jaarlijks het de

feest door hunne tegenwoordigheid op- in

luisterden, behoorden de stadhouder van do

Overijsel, die het patronaat over de „I

7

vermaarde kapel uitoefende ; hem vergezelden meestal de drost van Vollen-hove, de drost van Arkelsteyn en de heeren van Hackfoirt. Van de geestelijken ontbraken bijna nimmer : de abt van het klooster Dickeningen, gelegen aan de Eeest, op de scheiding tusschen Drenthe en Overijsel; de proost van Zwartewater-convent tusschen Hasselt en Zwartsluis ; de prior van den Agnie-tenberg en eenige Observanten of min-debroeders uit Kampen, die blijkens de stedelijke rekeningen, steeds bij de plechtigheden de feestrede hielden. Van heinde en verre, tot zelfs van over de grenzen, kwamen de pelgrims in bonte menigte aan ; in die dagen van levendig geloof telde men de bezwaren niet aan zulk een verren tocht verbonden. De Overijselaars, die jaarlijks hunne Gel-dersche naburen ter H. Stede zagen opgaan, namen op hun beurt jaarlijks den pelgrimsstaf ter hand en trokken in lange rijen naar het beroemde heiligdom van St. Cunera te Ehenen. Uit het „Liber Diversorum van David van Bour-

gondiequot; fol. 358-359 (zie Provinciaal Archief van Zwolle) blijkt dat deze bedevaart acht dagen duurde en de pelgrims van alle kanten maar bovenal uit Overij-sel in grooten getale kwamen opdagen : „Soemen jairlix die heilige joncfrou tsanct Kimera nut die lande van Over-ysele ende anders versuect, comende doir die Veluwe, soa maken wy omme der pelgrym wille op onsen lande over die grijft ene brugge achte dagen lanck.quot;

Met kanongebulder en klokgebeier werden de feestelijkheden geopend; reeds vroeg in den morgen stroomde het vrome volk naar het heiligdom, om de stille missen bij te wonen en met innige godsvrucht tot de H. Tafel te naderen.

Onder den plechtigen Hoogdienst leverde het priesterkoor der kapel een schilderachtigen aanblik op; daar zag men de benedictijner monniken van Dickeningen en het St. Marienconvent bij het Zwartewater in hunne zwarte pij met lange wijde mouwen, de reguliere kanunniken van den Agnietenberg in zwarte kap en tuniek van helder

9

wit laken ; de observanten van Kampen in het eenvoudige bruine habijt der arme volgelingen van St. Franciscus, hun lendenen omgord met het ruwe koord ; de seculiere geestelijkheid in toog en ro-chette gekleed, of in alben en koorkappen van goudbrocaat en veelkleurige zijde uitgedoscht, en daar tusschen, op de voor hen bestemde eereplaatsen, de stadhouder met zijn gevolg, sommigen in blinkende wapenrusting anderen in sammeet of damascaat gekleed.

Onmiddellijk na den hoogdienst ving de „triumfante omgangquot; aan. Jeugdige klerken uit het fraterhuis te Zwolle, met „hunne clerckscrunen versch geschoren,quot; plaatsen zich twee aan twee voor het hoog-altaar, om de hymnen en andere liturgische gezangen te into-neeren. Hunne kleeding was die der diakenen : eene lange tot op de voeten afhangende albe en daarover een roode tunicaal, „in gehoechnisse des rootbloe-dighen lydens ons liefs Heeren Jesu Christi.quot; In eene witte dwaal, welke van den hals tot op de borst neerhing,

10

droeg ieder hunner een schild, waarop pi

de werktuigen van 's Heeren lijden ston- hi

den afgebeeld als : de geeselroede, de te

kolom, de doornenkroon, de hamers en Sf

nagels, eene „stock waaraen een spongie gi

ghenagheltquot; was en aan welks boven- h(

einde „een canne of vlesch met edicquot; of

hing. De laatste klerk droeg „aen een dc roden stoc, na die manier eens banniers, ♦ di

dat Sudariumquot; of Zweetdoek des Hee- v( ren. ¹ se

Zoodra de eerste tonen van het „Ve- or

xilla Regisquot; weerklonken, zette de luis- H

terrijke stoet zich in beweging. Voorop fe gingen de stadstromslager en trumpers, ,, (n

gevolgd door eenige „spoelluydenquot; uit ge

Zwolle. Onder een karmozijnen hemel, sc

gedragen door eenigen uit de Schepe- li:

nen der Stad, volgde de „hillighe kruis- v(

dragherquot; : een subdiaken in albe en dal- g£

matiek. Na hem kwamen verschillende d(

groepen uit de leden der gilden en broe- d(

derschappen of memoriën. De eereplaats hi

werd ingenomen door de broederschap d(

van het H. Sacrament „op Sunte Mar- k

gareten-dach 1408 bij rade sommigher g(

11

priesteren ten love des eerweerdighen hilighen Sacraments ende zonderlinghe ter armen behoeftquot;' in de kapel ter Heilige Stede opgericht. Elk broederschap of gilde had haar eigen vaandel, en voerde het beeld van haar patroonheilige mede, of deed dien door een jongeling of jonge dochter uit hun midden vertegenwoor' digen. Onder de burgers van Hasselt bevonden zich „de huyslieden ende inge-setene van Euvene, Staphorst ende dair-omme langes heen in de marcke van Hasselt, (die) der processiën met den fenlin (vaandels) gelijck andere burgeren (moesten) volgen ende van den schuiten gemonstertquot; werden. Achter de burgerij schaarden zich de pelgrims uit de omliggende dorpen en steden. Tusschen de vele groepen van burgers en bedevaartgangers bewogen zich scharen van kinderen, met gulden vleugels op de schouders als engelen toegerust, spelende op hakkeborden en cymbalen, terwijl anderen als duivelen verkleed, met schrikkelijke „grijzenquot; of mommen voor het gelaat en met lange stokken gewapend,

12

de opdringende menigte dwongen om wa ordelijk voort te gaan. ral Aan het eind van den stoet zag men „n reien van zingende schoolknapen, ge- del volgd door de seculiere en reguliere kle geestelijkheid in plechtgewaad, en daar vo: achter een schare van boetelingen, met du brandende waskaarsen in de hand en scl gehuld in lange witte kleederen, die „ eei het gansche lichaam bedekten. „t( De indrukwekkende stoet werd ge- tel sloten door den celebrant die het hoog- ' zaï waardig Sacrament droeg. Hij was ver- /■ scc gezeld van den abt van Dikeningen, heden proost van het Zwartewater kloos- va ter, den prior van den Agnietenberg, Ier den pastoor van het kerspel Hasselt, de de provisoren en de vier vicarissen der za{ H. Stede. Naast hem liepen de vier • ha burgemeesters der stad, wien de eer was rir voorbehouden om den troonhemel te dra- de gen, waardoor het H. Sacrament over- de huifd werd. De priester, die het H. Sa- ne: crament droeg, was gekleed in eene rijk quot; str met goud en zijde overstikte albe, waar- tel over het pluviale hing. Zijne schouders lui

13

m waren bedekt met een kostbaar hume-rale, in welks uiteinde de voet van den

in 'i „monstransquot; gewikkeld was. — Onmid-

e- dellijk voor het H. Sacrament gingen de

fe klerken met de lijdens-werktnigen ; hen

ir volgden koorknapen in sierlijk gebor-

et duurde kleederen, met zilveren altaar-

m schellen en wierooksvaten, omringd van

ie ,, eene breede schaar van priesters met „toir-caerssenquot; in de handen, welke beur-

:e- telings met de klerken de kerkelijke ge-

g- zangen en hymnen zongen, „nadat die

sr- ri' scoelmeijsteren dat ordineerden.quot; Onder

n, het bulderen der kanonnen en het gelui

is- van de klokken der kerspelkerk, kapel-

g, len en godshuizen trok de processie door

it, de rijkversierde straten der stad. Overal

er zag men groen en bloemen met kwistige

er • hand en op smaakvolle wijze ter versie-

as ring aangebracht; de heiligen-beelden in

a- de gevels der huizen, bij de poorten, op

gt;r- de bruggen der stad, onder de baldakij-

a- nen aan de schraagberen der kerken,

jk quot; straalden in het zachte licht van on-

r- telbare waskaarsen, welke men, om den

rs luister der plechtigheid te verhoogen,

14

overal had ontstoken. Na de voornaamste eei

straten te zijn doorgetrokken keerde de _; dei

processie naar de H. Stede terug, waar vo

de plechtigheid met het zingen van den be;

Ambrosiaanschen lofzang en den Zegen mc

met het hoogwaardige Sacrament beslo- op:

ten werd. hu

Na afloop van de processie werd aan on

allen, die bij den omgang eenige diensten ♦ bu

bewezen of de plechtigheid met hunne de

tegenwoordigheid hadden opgeluisterd, Gê

op stadskosten geld of wijn uitgedeeld. sp „Mijn genedige heerquot; (de Stadhouder)

ontving, 4, een enkele maal, „doe hee vi

hyr was mit synre geneden luydenquot; 25 . zi]

taken wijn ; de drost van Vollenhove ve

vier, die van Arkelsteijn en de heeren „g

van Hackfoirt twee taken. Ook de pre- sl;

laten, die in den „omganckquot; waren ge- m

weest en de voornaamsten der dienst- zi.

doende geestelijkheid werden met een w

geschenk vereerd : de abt van Dickenin- re

gen en de pastoor der stad ontvingen ,_J li

elk twee taken wijns ; de proost van , v;

het Zwartewater-convent drie, en de ob- oi

servanten van Kampen moesten zich met ' R

15

een „taekequot; tevreden stellen. Gedurende den namiddag werden allerlei openbare volksvermakelijkheden gehouden. Dan bezocht men de koek- en speelgoedkra-men, welke rondom het Stadhuis waren opgesteld, dan kwamen de schutters in hunne blinkende harnassen te zamen, om naar de pagegaai te schieten. De burgerij schaarde zich om de „spoelluy-denquot; die met den „meyster organist, in Geert Krijtts huys, vuer die schutters spoeldenquot; en daarvoor van wege de stad „VIII stuvers ende twe plackenquot; ontvingen, terwijl de organist, voor het muzikaal genot dat hij dien dag der burgerij verschafte, met één „goudguldenquot; en zes „gosselaersquot; beloond werd. Ook de tromslager moest bij de „spoelluyden en den meyster organistquot; in de „taveernequot; op zijn post zijn en ontving daarvoor een waarlijk vorstelijke belooning ; de stadsrekeningen vermelden onder het jaar 1534 : „Berge Jans tromslager xiij pond van dat hie vuer die schutter spoelde op unser aflaet.quot; De kerspellieden van Rouveen en Ötapkafst^die verplicht wa-

vsriJL/ït. * ■ Is

16

ren om bij de versiering der stad behulpzaam te zijn en na door den schout „gemonsterdquot; te zijn met hun vaandels in den omgang moesten volgen, werden mede onthaald en ontvingen bovendien eenige geschenken.

Aan al deze heerlijke en hartverheffende plechtigheden werd op eens op ruwe wijze een eind gemaakt: de Hervorming kwam, vernielde de H. Stede en deed de luisterrijke proceesie voor goed ophouden. Toen de omwenteling der 16e eeuw uitbrak, was de burgerij van Hasselt nog voor het grootste gedeelte met hart en ziel getrouw aan den al ouden godsdienst harer vaderen, dank vooral aan den ijver, waarmede Ernst Mulert, lid van een der oudste en aanzienlijkste familiën der stad, voor het behoud van het katholieke geloof waakte. Zoo bleef het tot het jaar 1582 toen de bezetting van Steenwijk, onder aanvoering van Coenraet van Steenwijk, Wolter van Doerninx en Nicolaas van Haarlem, de stad op de Spanjaarden veroverde. De pastoor der St. Steffenskerk,

17

Heer Hendrick Grubbinck, werd gevangen genomen en de parochiekerk aan de „hervormdenquot; in gebruik gegeven. De katholieken verzetten zich met alle kracht tegen dezen roof ; de koster weigerde de sleutels over te geven ; Wen-dele, Ernst Muierts echtgenoote, begaf zich met den schout Henrick Swaaf ken, onder het volk en zette het tot moedigen weerstand aan, doch de overmacht zegevierde. De overweldigers trokken de kerk in die nu „gezuiverdquot; werd, d. w. z. : de kostbare kerkgewaden, kunstig bewerkte altaarsieraden, oude manuscrip' ten en verdere kostbaarheden werden op een hoop geworpen en verbrijzeld of in brand gestoken. Der H. Stede was eenzelfde lot beschoren, de plunderaars vernielden alles en verrijkten zich met de gouden en zilveren voorwerpen, die zij in het heiligdom vonden. Pamianus Strada verhaalt dat de hoplieden uit Steenwijk, die Hasselt overrompelden, eenige heiligenbeelden uit de kerken roofden en op hun terugtocht naar Steen-wijk met zich voerden, — Om hun spot-

18

lust bot te vieren plaatsten zij deze op

beelden op de vestingwerken van Steen- en

wijk, als om er de wacht te houden bei

tegen den vijand. Nog dienzelfden nacht vei

echter werd hun laffe spot naar ver- vo'

dienste gestraft. De spaansche bevelheb- eer

ber Tassis schoot een bres in de wallen we

juist ter plaatse waar men de beelden me

opgesteld had en nam de stad in. sts

Bij de inneming van Hasselt begon

voor de katholieken aldaar de droeve op'

lijdensgeschiedenis, welke ruim twee ke

eeuwen zou duren en langzamerhand gig

bijna de geheele bevolking van het oude _Ms geloof deed afvallen. De H. Stede werd ■gt; de

tot op den grond toe afgebroken en Ee

strenge plakkaten waakten tegen de „su- de

perstitieuse bedevaerten.quot; Doch de gods- sc]

vrucht voor het oude heiligdom was H(

groot genoeg, om de katholieken van Sy

Hasselt en omstreken vervolging en te:

boete te doen trotseeren ; ten spijt van aa plakkaten en keuren bleven zij de plaats, ,, pl;

waar de eens zoo vermaarde kapel stond, dii

zoowel in 't openbaar als in het geheim H;

bezoeken. De vrome weduwe die in 1601, Sj

19

op het „toevluchtsoord voor benauwden en bedrukten van harte,quot; troost en opbeuring kwam zoeken in haar kommer, verdient wel, dat wij haar hier eene eervolle vermelding geven. Zij toch is de eerste pelgrim na de Hervorming, van welke het stedelijk archief melding maakt. In het boek van „Peccatoriaquot; staat onder dat jaar opgeteekend, dat „Petertje Zalige Derck Wychers weduwe opten xiij Octobris op de hillige Stede kerckhoff tegen het verbod van den Ma-gistraet bedevaert gedaan heeft.quot; Zulke „staatsgevaarlijkequot; stoutigheden mocht de regeering niet oogluikend gedoogen. Een onnoozel „Ave Mariaquot; gestort op de plaats, waar eens de H. Stede stond, scheen Nederland in gevaar te brengen. Het gemeentebestuur van Hasselt, de Synode en de gedeputeerden van de Staten van Overijsel trokken zich de zaak aan en vaardigden nieuwe en strenge plakkaten en keuren uit tegen allen, die het nogmaals zouden bestaan naar Hasselt ter bedevaart te trekken. Op de Synode, in 1615 te Zwolle gehouden,

20

werden, blijkens „de Acta Deputatorum _va

ad Synodumquot; ernstige klachten verno- p₀₍

men over de toenemende „paepsche stou- ^

tichedenquot; en met name „over het bede- p_0i

vaert gaen tot Hasselt.quot; Onder n⁰. 23 ^

(Sessione Sexta) van de Acta Synodi f_ei

Provincialis, gehouden binnen Zwolle ^_e] den 13 Juni 1615, vindt men deze resolutie : „Opde clachte van het bede- ⁴ ^ vaert gaen tot Hasselt is goet gevonden den achtbaren raedt derselver Stadt sal

versocht worden sulcx met alle moge- ^ji

lijke discretie meer en meer te verhin- „jj

deren.quot; De stedelijke regeering leende _vc

gewillig het oor aan het verzoek der p_e

synodale vergadering en toen weer het g

jaarlijke feest van „Hasselter Aflaatquot; _Zy

naderde werden de pelgrims afgeschrikt g_e door de volgende publicatie :

„Burgermeisteren Schepenen ende ^

Raedt verbieden bij desen wel expres- _gc selick allen uthheymschen ende inheym-schen personen, mannen ende vrousper- .!,

sonen, olt ende jongk dat sich niemant gj

en sal verdrysten nae publicatie deses _w alhyr bynnen der Stad Hasselt bede-

21

vaert te gaen in eeniger wijs; allent op poene van 40 pond by een yder te verbeuren, die daerop bevonden wort; welcke poene de inbrekers sonder dissimulatie datelicke affgenomen sullen worden, nef-fens arbitrale correctie. Daertho een yder ten beste verdacht sy.

Publicatum ³¹/₅ 1616 (Stedel. Archief AAA. folio 7).

Van jaar tot jaar werden deze klachten en publicatien hernieuwd ; de predikanten stookten het vuur der vervolging onophoudelijk aan en rustten niet voordat zij hun doel bereikt en het den pelgrims onmogelijk gemaakt hadden de H. Stede te bezoeken. De lezers zullen, zich nog wel herinneren wat ik vroeger, uit het dagboek van den aartspriester en pastoor van Zwolle Arnold Waeyer, heb meegedeeld aangaande de draconische maatregelen door het stedelijk bestuur tegen de pelgrims genomen. Doch bleven de verdraagzame „wachteren Sionsquot; met een ijver eene betere zaak waardig de katholieken krenken en verbitteren, deze laatsten lieten zich door

22

geen boeten en plagerijen afschrikken, h(

maar trotseerden alles. Zoo ver ging de la

overmoed der „superstitieusequot; volgelin- et

gen van Rome, dat in 1659 op het feest li⁽

van het H. Sacrament honderden (plus h(

quam centeni) van pelgrims op klaar- A

lichten dag naar de h. plaats togen. Die h'

„stouticheitquot; kon niet geduld worden. s( De magistraat stelde een wacht van quot; g¹

soldaten bij de stadspoort met den stren- b

gen last alle „afgoderije ende supersti- d

tiequot; krachtdadig te weren. Toen de pel- d

grims de stad naderden en de wachters ⁿ

hun slag meenden te kunnen slaan, brak li plotseling bij het stadhuis een hevige * g brand uit. De soldaten moesten hun post

verlaten en de pelgrims maakten van g

deze gelegenheid gebruik om op de h. o

plaats ongestoord en naar hartelust te b

bidden. (Breve Chronicon missionario- ^

rum S. J. in Transisalania Arch. Aartsb. h VII 227). ₍ e Over het lijden der katholieken van ! i

Hasselt en omstreken in die voor hen ^e

zoo treurige tijden zou een geheel boek- (

deel te schrijven zijn ; doch waartoe zou ^c

23

sn, het dienen ? De akten van hun marte-de laarschap zijn afgesloten; na twee in- eeuwen van lijden brak voor de katho-sst lieken van Nederland do zon van vrij-us heid en voorspoed door de nevelen heen. ar- Andere geslachten zijn gekomen en met )ie hen andere en betere begrippen. De les-m. sen der geschiedenis hebben heilzaam an ^ gewerkt en onze andersdenkende modern- burgers verfoeien met ons de onver-iti- draagzame daden van het voorgeslacht, el- daden waarvoor onze tijdgenooten even-jrs min aansprakelijk zijn, als wij die, ge-ak lukkiger dan onze vaderen, ons verheu-ge ' gen in een vrijheid, welker weerga men )st ternauwernood vindt. In breede scharen an gaan weer de katholieken naar het al-h. oude heiligdom, het „toevluchtsoord voor te benauwden en bedrukten van hartequot; ; io- vrij en ongehinderd storten zij weer hun ib. i hart uit op de heilige plaats en zingen er de heerlijke liederen, waarin onze m ! Moeder de H. Kerk hare liefde, dank sn en bewondering voor den „verborgen k- God onzer altarenquot; uitstort. Moge wel-ju dra een heerlijke tempel oprijzen op de

bevoorrechtte plaats, waar eeuwen lang het vrome katholieke volk zijn geloof kwam versterken, genade en hemelsche kracht putte, in eiken nood troost en redding vond. Moge de Koningin des Hemels goedgunstig luisteren naar de vurige beden, die straks als de eeuwenoude feestdag weer is aangebroken, uit honderde harten zal opgaan:

Maria : Morgensterre Die steeds tot Jesus leidt, Ach! zij het uur niet verre Zoo lang door ons verbeid. O Moeder zacht en teeder Bid met uw kind'ren mee:

„Keer Jesus, o keer weder Naar Hasselts Heil'ge Stee?quot;

B. P. Velthuysen.

Kampen.

Vigilie van Pinksteren

1893.

Dv-^'/C

11

c^l «C

⁴ *

Xquot;-¹

Stoomdnikkorij der Thomas n Kenipis-Vcrecnigiii};. — lS9t

.