|
DE ZUINIGE KOK
TER /$/£"■
GEZONDHEIT;
Of
Verzàmelinge van Genézende
HUIS-MIDLEN
Tégens aile de hier te Lande woeden*
de Kwâlen en Toevallen enz. Beruftende op ondervindinge, en de aanpry*
zinge derallerberugtfte, Ouden en Heden*
daagfe Genees- Héren , Wondmeefters
en Kenderen der eenvoudige Krui»
deren j
Om hunne onkoftbaarheit, engailsgemakîy-
ketoebereidingetengebruike, van 'tal-
lergrootftenut, aanelk
EEZONDER HUISHOUDEN»
Door
M G. B.
Die daar agterbyheeftgedaan, énige hellZâ*
me Hulp-midlert tégens kwâlen, Li- |
|||||||||||||
|
ghaams-gebreken en toevallen
|
|||||||||||||
|
ï LU
|
|||||||||||||
|
Der
|
|||||||||||||
|
PAATÇD^ISr en RUNDEREN,
|
|||||||||||||
|
JO ïjtf AMSTERDAM,
^tÔRltîTDE GROOT, en?
B*f PEOBUS RYKHOFF, Jm p741* Boekverkopers, . |
|||||||||||||
|
VOORBERIGT
A A N D E
L E Z E R S.
$>i^f En zoude dit Werkje gevoeglyk
IHI hebben konnen noemen de jp< JwwJoE theek voor de onvermogende ; want de hedendaagfe Apîheken beilaan, gelyk ook geheel dit Werkje , uitloutere klei- nigheden, van tydt tôt tydt uicdehuis- houdens, door de ondervindinge, by een geraapt; dochlater, gewinshalve, ver- duiftert door onveriiaanbare kunilwoor- den , en bedekt met een zeker foort van Vernis, op dat de Gemeente niet zoude konnen na gaan, voor hoe wei- nig zy 't hulpmiddel hadde konnen kô- pen, dat,doorzynevermomminge, tôt hogen prys kan-werden aangerékent. De eenvoudigfte genees-midlen zyn
dikmaals bevonden geweeft, de allerze- kerften te zyn ter verdryvinge van gants aanmerkelyke kwâlen ; en het gebrui- ken der midlen van 't Landt waar in men zig leidende bevindt, zyn de befte # ? wé- |
||||
|
VOORBERIGT
wégen ter fpoedige reddinge ; aizo 't
ontwyfelbaar waar is gebléken, dat elk Landt, onderhevig zynde aan zyne ei- gene en natuurlyke kwâlen, ook daar tégens zyne eigene Genees-midlen voort- brengt en aaribiedt: het komt 'er maar op aan, dat men den aardt der midlen wel kenne en de zelve niet verkeerde- lykdoegebruiken, omirent kwâlen waar tégens zy door den groten perkfteller der Natuure, niet zyn gefchikt. Vêle menlchen , met kwâlen bebebt,
werden elendig, door gebrek van ver- mogen, om zig een Geneesmeefter te konnèn verkiezen ; anderen, minderbe- hoeftig; door onkunde wegens de be- kwaamheit van den genen aan wien zy hun beurs en leven ten proje ftellen: Nog anderen gaan verlooren , door een al te grôten vertrouwen op een Doftor, om dat hy daaglyks drie hondert vifiten heeft te doen ; zonder in overlegtené- men , dat zulk een Man, onmooglyJc kan mediteren, op de menigvuldige ver- anderingen der gefteldheden zyner pa- tienten ; naar welke veranderingen een Doftor nogtans gehouden is zyne voor- fchrif-
|
||||
|
Aande L E Z E R S.
fchriften, ten behoeve van zyn Kok,
de Jptheker, te veranderen ; en indien hy, Doiïor, dat al rydende in zyn Koets, onder het groeten van honderde men- fchen, al volmaakt weet te doen, dan Joopt men nog groot gevaar genoeg, door uit denJptheek, by losheit (om van 't gebrek der goede ingredienten te zwygen) een verkeert beftelt médica- ment in te flikken. Deze en meernog veel gewigtiger overwégingen , deden my van ôver vêle jâren befluiten (heb- bende meeft altydt ten platten Lande gewoondt) om my éne verzâmelinge te maken, van geringe middeltjes die hier en daar nu en dan , in de Huishoudin gen van groot nut waren bevonden ; waar van ik zo haaft geen berigt ont- fing, of ik ftelde het op 't Papier, met byvoeging der Nâmen van degenendie het middel hadden gebruikt en vanhen, dien 't hadden aangeprézen ; doch, be- halven dat zulks hier te veel plaats zou- de hebben beflagen, zô zoude het al zô weinig overtuiginge hebben konnen te wége brengen, dan de Zégels van hon- dert Zalfhanfen , ( aan hunne Forfîelyke * 3 Bul- |
||||
|
VOORBERIGT
"EuWen) die niemant van hunne aan-
fchouwende toehoorders van hun ge- fwets hadde, zien drukken. En, in geval men regt bewuft was,
hoe weinige Docloren (om van gène Ap- thekers te reppen) regtfchapenbekwaarn zyn, om de Geneeskunfl met volftrek- te kenniiTe en éne welberedeneerde on- dervindinge te oefenen ; men zoude een fchrik hèbbenjom, in 't allerligtfte ge- val , aanflonds te zenden naar een Huis daar Médecine Doclor, omtrent den in- gank te lezen ftaat ; en zig veel eerder begéven tôt de kruiden en gewajjen die elk Landt overvloedig uitlevert, en die zonder het aller geiïngftegevaarkonnen werden gebruikt ; zo door inneminge als oplegginge, naar vereis van 't hin- derende gedeelte onzes Lighaams. Be- halven, dat alleen de Dotloren névens de Krygslieden bevoorregt zyn ter do- dinge van Menfchen. Ook is 't éne Hoofd-dwaasheitbyhet
oefenen der Geneeskunfl, zig zottelyk te verllâven aan de uitlandfe droge- ryen, en aan aile die met grote moeite te zaamgeflelde mengfels van vremde hulp-
|
||||
|
Aan de L E Z E R S.
|
|||||
|
hulpmiddelen; in hun climaatmifTchien
zô goedt als in de Landenwaarnaartoe zy wierden overgevoerdt, kwaadt. Waren wy kundig genoeg in de krui-
den, wy zouden bevinden dat 'er naauw-
lyks een Landmans werf in geheel ons
Landt is, waar op en om niet in over-
vloedt te vinden zy, ailes, wat hy be-
nodigt heeft, tégens de dagelykfche
kwâlen en Landziektens ; en die heel
verre overtreffen , in zekerheit en deugt,
ailes wat men van zo verre en over ze
deedt komen, en waar van de Drogiften
en 'Jpthekers zô veel gelds wéten te ma-
ken ; fchoon een regt ervaren Genees-
heer die allen niet nodig heeft. Want
onze Lépelbladen alleen, zyn in ftaat om,
wel gebruikt, ons te hoeden tegens 't
Blaawwfchidt, de baarmoeder van byna al
de hier te Lande hévig woedende kwâ-
len. En waarom doch zoude onzen^oa;-
boom ten gebruike niet zo goedt zyn dan
het uitlandfche Pokbout ? onze Genever-
Beziën, minder te wege brengendande
vremde Sajfefras ? de bail; van onzen
Effcben ofte Eykenboom, van minder ver-
mogen zyn dan de Perufe Quina, Quina?
* 4 de
|
|||||
|
VOORBERIGT
de blâderen van Betonie of van Veronica ,
zyn geenfints minder kragtig of ver- vrolykende, dan der Chïnezen Thé: En onze Peulvrugten ofte Erten, zyn gants van geen minder nuttigheit dan de Mo- chafe Koffy , na dat ze gedroogdt, ge- brandt en met wâter tôt een dunne pap zyn gemaakc. Als men met Inlandfche geneesmid-
len zyn eigen Dottoor weet te zyn, zô loopt men ten roinften geen gevaar, van dat een geordent Doétoor, by zyne eerfte befchouwinge onze kwaal veel groter maakt dan ze is; eerflelyk, op dat hy *er des te meerder e're voor ge- niet, indien hy,by geluk, de genézinge weet te treffen ; en anderdeels, om zig buiten vermoeden te flellen , indien hem , onkundeshalve , de herflellinge van den Lyder dermate komt te mis- lukken, dat hy ten grave werdt gebragt. Ook hebben de meefte Doftoren, een ze- ker getal vaftgeflelde Geneesmiddelen, waar mede zy ailes menen te moeten konnen uitvoeren , en waar door 'er menig werdt gedwongen zig te bege- Ven in de kring van der d6den dans. Bçhal-
|
||||
|
Am de L E Z E R S.
|
|||||
|
Behalven dat de meeften en die het ge-
reetfte zyn om de praiïykder Ouden te doe- men en te verwerpen, zig van dezelve bedienen, doch onder éne hedendaagfe verdorfïnge en bewimpelinge. Doch, voor wel de allergevaarlykften
werden met reden gehouden, die Moffe uitvinders van vremde medicamenten, dien men in 't gemeen, (om 'er de Egt- heit van te kennen,) aan een gemeen mens probeert, om 'er by de Grdten, goudt uit te konnen puuren, indien zy t zelve goedt bevinden; doch blykt het hen dodelyk ; hun oogmerk was, ten dienfte van 't mensdom en hun beurs, zeer goedt; en zulks is'er nietsbillyker dan dat zy, Beulshahe, vry blyven van onderzoek en verantwoordinge. Nog is 'er een ander foort van ge-
vaarlyke Geneesheren ; gewoon voor te géven , ter dekkinge hunner onkunde, dat zy énige bezondere Gebeimen ter ge- nezinge hebben, die zy, (buiten énig confult; voor zig zelve alleen behou- den; volgens 't gebruik der allerlaffle en onkundigfte Scbermmeefters, gewoon voor te géven, dat zy énige geheime konft-
|
|||||
|
VOORBERIGT
konftftoten voor zig zelve alleen be-
houden, ter dekkinge van hun erber- melyke uitvoeringe, volgens de vyf gron- den dier Ridder-oefening ; en ter debi- teringe dier geheime kennifle, tôt hô- gen pryze. Nog is 'er iets aan te merken tégens
de onzekerheit van der onkundige Doffo- ren behandelingen ; 't welk is, dat zy by 't minfte ongemak , niet te rade gaan met het Qraquelhunnerkennifle, maar, dat met grondt mistrouwende, zy zig zelve aanftonds een ander DoStor te hun- ner bâte roepen. De Piskeikery, voor zo verre als men ze
in 't aJgemeen tôt cen regel neemt, is ook éne zeeronzékerewetenfchap, veel meerder ftrekkende ten dienfle des oog- merks van den Bekeiker dan tôt beko- minge der kenniffe van des patients kwaal. Doch, dat ailes daar en aan elksoor-
deel gelaten 5 zo dientdezeverzâmeling van Huismîdlen , voornamentlyk ten nutten der onvermogenden, die geen geldt konnen mifîen, om de duure ver- dor-
|
||||
|
Aan de LEZE.R s.
|
|||||
|
dorfinge van des Jptekers mengkonft te
betalen; en kan ook van nut zyn ten platten Lande, voor de Dorp Chtrurgyns, die doch meeft altydt moeten te werk gaan als verftonden zy het Dottoraat toc in den grondt. Ten dienfte dezer Lie- den zyn de kruiden by hun naam ge- noemt, zo, dat ze te bevragen zyn en volgens die namen te bekomen, in de droge en natte Kmidery-winkels, of by de Drogiften ; en ter zekerftellinge , om niet het éne voor 't andere te né- men, zyn 'er hier by gevoegt, dekunft- nâmen, waar by zy, aan aile Genees- konft-oefenaars bekendt zyn. Elk Huis- vader die enige oplettendheidt heeft wégens den lig'haams welftandt van zyn gezin, kan hier verfchiet van gering- koftende midlen vinden , voor de meefte hier te Lande heerfende kwâlen, zon- der dat hy énig zaaklyk gevaar behoe- ve te lôpen indien ze met oordeel wer- den gebruikt; waar toe ik Elkopletten- heit wenfe, op dat hy vrugt trekke uit het gène dat ik g^duurende meer dan veertig jaren heb byeen verzamelt, en op de proef goedt bevonden. |
|||||
|
VOORBËRIGT enz.
De midlen tégens de Kwalen der
Paarden en énig ander Ve, zyninsge- lyks allen door 't gebruik goedt bevon- den ; En by aldien een zeer kundig paar den-kwaal-kenner zyn gegéven Woordt hadde geftandt gedaan, men vondthier nog een veel grôter menigte dier mid- len. Maakt 'er goedt gebruik van en vaart
wel. |
|||||
|
DE
|
|||||
|
DE ZUINIGE KOK
Ter
|
|||||||||
|
GEZ
|
|||||||||
|
TégènS
Aile de %kr te Lande,wpédende
KWAmÊi^fTOE-
VALLEN enz.
|
|||||||||
|
TEGENS DE TERING-ZIEK-
TE, ENOOK, INZON-
DERHEIT,
Tegens
Ene Verzwerende Longe.
Sfi£^%En neemt % bos , Hoe langer boe lie-
fltvljjlf ver. 4 loot, R.ôde Koren bioemcn. ^sf^f. 6 loot, dr6ge Altbea-wortel. een vierde ponts groen Zoetbout , en een half ponde Alans worteh A Snydc
|
|||||||||
|
3 DE ZUINIGE KOK
Snydt dat ailes heel klein , en kookt het
te zâmén\ in vier menglen wâter; ten aller- minite tôt op de helft verkookt; wringt het dan door eeii dock 5 en 't nat moet men dan weder in een andere Pot kôken; daar door heen roerende Een pondt aller befte Suîker; en dan taat men dat weder. zo lang verko- ken, tôt dat vafl ailes in 't geheel een mejiglen ftroop ôyerblvft ; waar van de Lyder daaglyks 3 The - kopjes. vol moet in- ftemen ; te wéten, 's morgens nugteren, een uur voor 't middag maal, en des Avonds naajf 't bedde gaande. Nb\ op de overgeblévene kruiden , waar
uit de Itroop was gekcokt , doet men nog eens wâter, doch flegts twe menglen,- waar mede men 't overfehot fterk doet opkoken; daar na wringt men 't door een doek; en van dar nat drmkt de Lyder, wanneer hy wil, en zô v«el hy wil. Noteer, dat hier door, zeer veelmenfen,
die 9-10- jâ 13 jaçen met deze kwaal behebt -\varen, gants volkomen zyn genézen. WAT TE DOEN OMTRENT
KINDER-POKJES. De kennelykfte voor-teeknen dezer van
de Moeder medegebragte kwaal , in meefl: aile jonge en oude jâ hoogbejaarde Menten, zyn, in 'c gerneen; dat zy beginnen met ene geduiirige"koorts, verzeldt van walgingeen brakinge; 00k wel met benaaudhertigheit, dui.
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 3
duizel-ziekte ofte bedwelmde pyn in 't
fk>ofd;bezwârende verfioptheit in deborftj zwaarmoedig ademhalen, verzeldt van klop- ping en pyn in de Lenden , waarop in 't ge- meen ene ftuipvallige bewéginge vo!gt:dik- maals ftaat het gezigt gants woell en wildt, de ogen geweldig brandig ziende ; en het mift zelden ofdaar is l.eelpyn by. Aisde Pok-puiften beginnen uiftebréken,
houdc de koorts dikmaals op, ter oorzake dat de, vandemoeder flnedegebragte en door 't bloecit vermengde verhittcnde geft , ware oorzaak der koorts, ten grootften gcdeelte door'tuitbréken derpok-paiften uitgedampt is. Geménelyk, op den derden dag der wer-
kinge van de koorts, bevindtmen geheei het Lighaam aïs beftrooit met pokkigepuiften; die dan in 't midden éne witte ftip krygen, tefwyl ze rondom vuurig roodt van kan- ten werden; eindelyk verdweint die rood- heit en de puiften beginnen te zwellen, door de (Toile die hen veroorzaakte; a's wanneer ze beginnen te etteren ; waar na , ontlédigt zyndè, zy beginnen te verdrégen, en deroven vallen 'er né veertien dagen van af, Geménelyk hervat zig de koorts als de
puiften ivïf, werden en aan 't zwéren ftaan; doch aïs ze dfôog werden neemt de koorts gehêel en al haar"affcheidt. Aïs die giftige geft niet volkomen door
de hùid-Klieren is uitgedaïnp'f,elri u'at'er een
gedeeltc van in 't bloed is gebiéven; 76011t.
ftaat daar uit dikmaals het bloeden uit d'en
A 2, Neus
|
||||
|
4 DE ZUINIGE KOK
Neus en andere Lighaams délen: Ook wel
Buik-loop; long-ontftékinge , Eilhoofdig- heit, of heel veel andere toevallen. NB, indien by 't uitkomen ilegts énektei*
ne koorts is , en de puiften gemaklyk en fchielyk de huidc uitbréken, zonder dat'er enig aanmerklyk toeval by is : zô moet men zig wel wagten van den loop der natuur niet te verhin ieren , door 't âderiâten , pur- geren of clyfteren; want, daar door zou zig de vurige geft , die tragt uittebréken , we- der tôt het bloedt kéren, of zig plotfeling werpen op de éne ofte andere derinwendige delen. De eerfte voorzorg is, dat men den Patient
opénegemâtigdeplaats legt;niet tekoutolte te warm, en vooral hem niet te zwaar tedek- ken ofte te zeer broejen. Aïs de puiften gemaklyk uitbréken, is de
natuur alleen, indien men haar niet verhin- dert, bekwaam genoeg , om die kwaal te doen genéten : Inmiddels , moet men zig bedienen van 't Poejer van Ftpere'n ; den Tryaac: de ConjeBie -van Hyacintben ; ook is het gerftewater uit Scborfeneerwortlen zeer goedt. Maar, is er zwâre koorts by , en willen de
puiften niet heel ligt te voorfchyn kômen ; of indien zy breedt uitgefpreidt zyn, of dik op elkaader leggen ; blaauw , gioenagtig of purper kleurig zyn ; ook als ze in t mid- den een zwart ftipje vertonen; of weder in- fldan en fchynen te vcrdweinen, nâ dat zy zig reeds haddea vertoondti dan moet men , ter
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. y
ter vermeerderinge der natuurlykewarmte,
en ter uicdryvinge van 't venyn naarbuiten, hulpmidiea gebruiken ; om dat de natuur ter affcheidinge des kwaads van 't goede, te kragteloos blyft, ter behoorlyke zuive- ring van 't bloedt. Als de hévigheit der Koorts 't uitkomen
àer pokken ofte der mazelen (wanc zy beide zyn van eenderlei aart) belet; dan magmen wel eens ofte twé maal doen lâten; oolcweF een Clyfteer doen ingain; ook wel mec het poejer tegens de koorts doen purgeren ,zon* der dat men daar uic iets kwaads hebbe te dugten. Ni!, doch zulks moec men niec doen dan
by dringende noodzaaklykhéden , en als de toevalien groot en gevaarlyk zyn ; zodanig dacmen voor den Patient begonde ce dugeen. DERZELVER GENEESMIDLEN.
Om het uitkémen der P. of M. fchielyk te
bevorderen ; z6 moet men den patient , om de twé uuren, een dofis Elixer Tberiacal, of énig anderhertfterkende middel ingéven, met hec geeft - water op Sehorjeneren, Hartihoom ofte iets van dlen aart. N13. dit doet men z6 lang tôt dat de pui.
ften verhéven beginnen te vertonen : als wanneer men, om de vier uuren, ilegts van gemeldenElixer moet in gé ven.en daar by vol- harden tôt de volkomene genézinge toes want het doet het zweet uitdry ven en 't be- vorderc de uitdampinge. A 3 'tVoed--
|
||||
|
6 DE ZUINIGE KOK
't VOEDSEL. Het gewone voedfel moet zyn,een lugtig
boeljon , r&rt versgelegde Eireu, or gelei van Hartiboom : maar als de koorts gants uitgewerkc is, mag men wel watgoedt vlees- nat gebruiken. / OGEN-HULP BY 'T POKKEN.
Men maakt, ter befcherminge der ogen
tegens de alteicherpe toezakkende vogten , een Oogwâter; beftaande uit gedifHIeerde wa-
teren van JVeegbladen ; ogetrooft en fcbeel- kruidt, waar onder men wac Safferaan en gezuiverde Tutia moet mengen. POKPUTEN TE VERHINDEREN.
En om de pokpuften en madmâkinge voor
tekômen, zo moet men, geduurende de ziek- te, het ar.ngezigtdikmaalsmetlaauwgemaakt gerflen-u âter betten. KEEL-PYN UIT HOOFDE VAN"
DE POKKEN. Wanneer zig de keel-pyn onlydelyk ver-
heft, 7,6 moet men den Lyder op een ftuk hardt brootlâten kaauwen, en 'cr van doen door-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 7
doorflikken, om zo, de Keelpuiften te doen
doorbréken : Ook mag men den mondt wel geitâdig bevogtigen door middcl van gor< gel-water, bereidt van den belîen Honig en (Serjten wâter. Nli. Men moet zig met aile omzigtigheit
gednurende geheel dien tydt, zorgvuldig wagten voor verkoelende dingen ; deweil hetgeringcregedeeltegroot kwaadtdaar van tan aanvoeren. Aïs den neus inwendig isverftopt door de
rôven der P. ofte andere oorzâken , merge- voelen van pyn doordeontftekinge te u'ége gebragt,z6 ftrykt men binnen indenzelven, met zatve ofte Otie <van Kozen ; en men opent de neusgâten beel zagthandig met een oor- lépeltje, om dat het voor rondt enniet pun- tig is,- en de pyn zal minder en 't ophalen der lugt gemaklyker zyn. NB. iMaar aïs 'er in 't uitbréken der pui-
{[en roevallen werden befpeurt ; 't zy van Icoorts, Eillemâlinge , onruftige ïlaap ofte gebéle flaapeloosheit 5 Loop , Kolyk, of bloedftorting,- zo geeft men het linâuur van Roden Koraal, met wzt gaften-ixater in, zonder zig enigfins te bekommeren ; inzon- derheit als men de verfterkmidlen gedimrig blyft gebruiken. NB. JVlerk wel aan,dat verfcheidetoeval-
len zig konnen opdoen, al is den zévenden, négenden en elfden dag l'eeds voorby. In welk geval men de quantité»! der veriU rk- mid'en moet vernieerderen, en foelaas zoeken door middel van 't Z,weet poeder, teronder- A 4 ifteu- |
||||
|
8 DE ZUINIGE KOK
fleuning der kragten, en ternicdryvingevan
de nog overgebiévene venynige geft des bloeds. NB. Ook hoe halftarrig die kwaal mogt
zyn, zô wagt men zig ten aller-uiterfte wel van de hevige midlen; gelyk als Aderlâten, brâken en purgeren ; wa»t dat zyn riÔdîge midlen, nier tegebmikendanby 'tallerhoog- fte gevaar; want, fchoon men een kranken geen heul kan by brengen, zô magmen hem egter niet bezwâren. Als de puiften wel ryp zyn geworden , z6
drukt men ze door 5 enbeilrykthetaangezigt met een weinigje Ver Je bofer, dienmenincen pannetje op laat biâ.ien 5 en daarnâdoetmen 'er énige biâden Saiie by; en als die watgefnerkt zyn, zô neemt men ze uit de boter, en moet daardrie of viermaal , wéder andere in doen fmelten. Hier mede ^koudt gewordenzynde) belîrykt men aile vieruuren, depuillen, dien 't niet alleen heel fchielyk doet verdrogen, maar ook werdt 'er 't inknagen vanden téter door verhindert, zô, dat 'er gène pokputtcn nahlyven NB. Daar is hier tégens geen béterfmeer-
fel dan dit gemelde, bekendt. Na den veertienden dag, indien dan de
puift-roven zyn afgevallen, zobefmeertmen 't aangezigt en de overige délen met deAige' mené Pomade. Men moet altydt een goedt dieet inagtné-
men; doch wel inzonderheit, tôt den cenen- twintigften dag, en vooral niets gebruiken dat doeuwécen, maar zig inwendig van vog- ten
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 9
ten verzorgen , door 't gebruiken van ver-
friflende Gerftafkookfels, en met allerlei lug- tige voedfels; ook wel naarvereis, metCly- fteren. Na den ai fte dag, is purgeren met de zo dik-
maals voor gefchréven Purgerende Pillai zeer o-oedt; doch niet eerder dan na den iiften clag voorby i$: want, vêle pok-zieken fterven op°den zelf'den dag dat zy purgeerden; al- leen ,om dat zc het te vroeg en ontydig de- den. NI3. Als de K. P. niet behoorlyk zyn uit-
gezworen, zo gebeurt het, dat'er aan ver- fcheideneLighaams-delengezwelIenontftaan; in welke gevallen, men ze moet verbinden met Ungentum Ùivinum ; en den patient bloed- zuiverendeboeljons lâten gebruiken ; en lom- tyds ook wat melk ,tot verfterkinge. / DE MAZELEN. Mâzelen, die uit éne zelfde oorzaak met
de K. P. ontftaan, hebben zeer grote over- eenkomfl: met elkander; doch de gifte geft des bloeds in de Mazelen , is nog veel î'ynder en ontbondener: de oorzaak dat hare Puitten, in lange z6 verhéven nogte puotig niet wer- den; ook verdweinen zy zonder te hebben geëttert of gezworen, doch blyven roodt zû lang zy kragt behouden. N13. Mtydt is de voorbôde dier kwaaleen
koorts,verzeldt van heel fterke hoeft ,pyniu
dekecl; en fomtyds met eilheit, Brâkinge,
A î buik-
|
||||
|
io DE ZUINIGK KOK
buikloop en mâlinge; ook ftaan dcogendan als of ze belemmerc wâYen. Omtrentdezekwaai ?.6neemtaileseveneens
in agt gelyk als ontrent de K. P. gemeldcis. NB, Om dt pokjem ofct de Maazloi te fchïe-
lyker te doendoordehuidt komen, kanmen, lieden die de koorts nier ontzîen, om de agt uuren, een halve dofis Pedro Porco ingévefi; waar op menhefgarftewater vanjcborfaieren, een glas volmoetlatendrinken; enzulksmag menDlyvendoëntotdatdeP.ofteM.begitinen te zwellen en zig te verhefîen ; als zuiks blykt dan zai men van dat middel zo veel llegts inge'ven om de twaalfuuren, en zulks doen tDt de volkomene genezing toé. NB. In h été koortfen, die dewaazlenkon-
nen verzellen, moet men zig aléveneens ge- drâgen. Als 'er geen koorts meer werd ver- nômen, vermag de patient wel wat vlees- natoftefoptegebruiken. De Ordinairegehe- le, Dofis is van Agt grein Pedro Porco, Men neemt dit médicament in aile geval*
len in, als 'er geen voedfel meer indemaag is: namentlyk , drie uuren, ten aller kortfte , nadat'er énig voedfel ingekômen is. Ook kan men met vrugt aftrekfels van de
Pedro Porco màken en ingéven, ter uitdry- vinge van P. en M, en ter verwekkingevan 't zweet. |
|||||
|
TREK-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. i*
TREKSEL ALS THE; TÉGENS SLYM
EN ZOUTIGHEDEN. Neemt de kleine befte Salie van Provence,
en trektze gelyk men thé gebruikt, zo Ilerk en flap als men 't luft. NU. dit middel is zeer goet voor hen in
wien de flynien en ziltigheden de overhandt hebbenj doch wel ir.zonderheitals'erdeborft en de maag door werden belaft. BORST-MIDDEL.
Neemt it.ioyngaard-Jlekken : metdeLendve-
nen van \ikkivorfen, enkooktzeeen wallet- je 4 a < op, om ze wel te konnenfchuimenj floot ze daar mi in een mortier ; en neemt dan hetiwitvan vierpreien ■, met zet knolten ofrapen, klein gefnéden; een kleine kzndtvolgepeâle g/f/t ; en een vierdepart van een klein jpeen- •varken, aan ftukken gefnéden. Kookt dit ailes te zârnen , in éne behoor-
Iyke quantiteit wâter, om tôt 2 boeljons te werden gebragt; giet het dan door, en ge- bruikt er de helft 's morgens nugtren van; en 't anderegedeelte, drie uuren nâ 'tavond- maal ; en continueert 4, 5 a 6 weken. |
|||||
|
il DE ZUINIGE KOK
WAARNÉMINGEN OMTRENT
DEN AART DER KWA'LEN
DIEN MEN WIL GENE-
SEN.
Ontftondt de Kwaal door te veel bloed î dan
moec men doen Laten , om de vâten teontle- digen en de benaudheit te verminderen. Als de mdag belaft is met gallige , Sly-
mige en Tâje Itoffe, dan is een Braakmidàel heilzaam. Is den Buik bezeten belâden métal teveel
6«/,dan zyn dëbeftemidlen, PurgerenenCiy- flercn. En, zo wanneer'tbloedtnoodzâkelykmoet
werden verbéterdt en gezuiverti dan zyn de zweer-midien Oc ailerbeite. PEDRO PORCO,HOE MOET WER-
DEN AFGETROKKEN OM TE WERDEN INGENO'MEN. Doet in een Porcelyne Kan vieroncen nuyn,
legt daar in den fttén , en laat hem daar kout een haliunr in wei^en; beft is'tdatmenden fteen aan een draad in datvogt laathangen, om niet aan den bodem te geraken. By zwa- re kranktens, gebruikt men van dit middel ten alleruiterfte 8. io a n ryzenj met tuf- fchenkosift van 24. uuren telkcns. Het
|
||||
|
ter GEZONDHEIT i?
Het Afcrekrel van dien ileen, geeft éne
witagte en ligte koelenr van zig af. Deze Steen geneèft, alsàlléanderegenees-
mîillen vrugteloos gebru.iktz.yn, aile loortea
van KOORTSEN.
Ja zelfs zulke, die naardeChinaCbinamtt
hebben willen luifteren : Allerlei menfen, hoe oudc ofte jong, en zo vvel vrouwendanman- nen, konnen dit middel veilig gebruiken: Om 't in te né.nen , mengt men het onder wat JVyn of Siroop ; en men drinkt 'er een teu^jen van boven op. Ook kanmethet door middel van Confituuren tôt een Conferf méken, en géven het met Ouwel omwonJen in: ni dat het ingendmen is, moet men den patient meerdan naargewoonte dekken, terbevorde- rtnge van 't zwéten. In Fleuris en kwaadaardige Koortfen is de do-
fîs , aile agt uuren te gebruiken , mer ééa On- ce Siroop van Kfap-rozèn 5 van Nénuphar of van diacodium , naar mate van de pynoftedac 'er rult en flaap werdt vereift. NB. men geeft het émge uuren voor dat de
Koorts aankomt in. Vervroegt dekoorts? dan muet men het even voor hare aankomftinge- ven. Jâ, 't gebruik van Pedro Porco. is, zonder enig ander medicament-gebruik, alleen vol- ftrekt genoegdoende. Zyn de koortftn altoos duarende, dan geeft
men dit middel om deTkmaalj uuren , metrw© adrie leeplen tsyn in : welinagtnémende,dar, men
|
||||
|
l4 DE ZUINIGE KOK
men altydt twé uuren daar nâ, wat boul jon in
géve; en wéder nog een boeljon , nâ 't afne- naen ofte het verheffen van de koorti, moet 'er werden gedronken; dat hetgefchiedeeen half uur voor ofte né 't innémen. NB. Als men dit ailes wel in agt neemt,
blyft de koorts heel zelden langer danvierof vyf dâgen den Lyder by: Alzo agt àtiendo- fiien onfeilbaar de genéztngc te wége bren- gen. Genézen zynde, moet men met het tege-
bruikenophouden , in oftenâ welkekoortfen 't zoude mogen zyn : maar men mag zig dan by 't vervoig wel een cftwemaal doen pur- geren. Goedt àieet moet dan voor al werden in agt genomen, wanthet geftel moet, nâ de genezinge , noodzaaklyk zeer verzwakt zyn. / RODE LOOP. Neemt Kalfspoten. hakt ze heel klein
en kookt ze met bynâ geen zout, tôt dac'er 't gebeente gants aflcheidt en uitvalt : périt. dan 't overige uiC; en kookt in dat fap (in den zomer grôene en in den wintergcdroog- de) iveegbrè-blackn (men kan met te veel nemeni eens een walietjen op; giet het dan door een doek ; en geeft het den Lyder den gantfen dag door (éven warm gcmaaLt) te drinken; doch zonder 't gebruiken van énig ander vogt, NB. nooit heeft énig middet, omtrentde-
ze kwaal , bécer uitwerkinge gedaan, jâ, men
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. if
men kan 'er veroadcrde Ooft- of weftindife
tierfe-ziekre, door den tydc méde genézen. SCHEULIBUiK IN DEN MONDT.
Neemt voor een oortje witten Viterjool, in
nxater gefmolten, en waft en vryfc 'er den mondt mâtelyk méde. BENAAUDEBQRST.
Neemt een \ ons balfem fulper Anifatis
(men haalt het uit den publieken Apteek) deze kwantiteit i gebruikc men mec mee, io druplen, drie maal des daags; dat gedaan en 'c vlesje lédig zynde ; gebruikc men 't volgende ; dat gezec moet werden , als men den balfem begmt te gebruiken. I ponde Krenten, verlezen , ongewaffen en in een fcharrebort klein gehakt.
~f pondt groen zoeibout , ongtfchraapt, maar aan ftukken van een halven vinger lang gefnéden, en dan aan drâden van een getrokken, en gezec op een meng- len tranàemvyn mec de krenten; 't fehar- reborde daar nâ met den brandenwyn «itgefpoeldt. Neemt hier van des ogiends en 's avonds een ranfoentjej NB. die 't op den duur gebruiken wil,
moet deze quantiteit z, a 3 maal verdubbe- len, en drinken 't dagelyksj 't is een uitne- mendt Huismiddel om de borll luge te géven ? BORST.
|
||||
|
10 un, AUiiviur, ûua
BORST-VERKOUDHEIT.
Neemt f pondt honig, 2 Eie-r-dooirert, 2 le-
pels Loomolie, 2 ft: fyn gewréveii Safraan; maakt daar van een ftroopje, en likt daar van;'tisheerlyk. /
BRANDING DOOR HEET WATER. Neemt het avit van zes a 8 Eieren, îvFutfb
dat met een fïukje witten Ahnn tôt dat het gants dik werdt, NB. daar moet een halve vinger-hoedt
Spaam-groen onder werden gemengdt, en dan met een Lepelvol Lamp-olie werden geroerdt, tôt dat het weder lénigwerdt; fmeerthet'er dan wat dik op doek, en legthetdesogtens, en des avonds op de blâren. ANDERE GENÉZINGE VAN 'T
ZELFDE. Neemt énigeoudgemaakte kaarfen ; laatzé,
ftukken gebroken, in een nieuwcn pot ,op lier pit koken,- doop dan daar nwe doekenin , en legt ze op de blâren. Dit heeft dikmaals, zonder iets anders, zwaargebrandene volko- men genézen. |
|||||
|
OM
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 17
OM BRANDINGE TE DOEN SE-
PARE'REN , OFTE 'T KWADE
VAN 'T GEZONDE VLEES
TE DOEN SCHEIDEN.
Daar is niets dat eerder etter ofte zô ge«
noemde materie verwelit , dan Groene Zce-p, met wat Bafîlecum vermengt ; Aan en in menigte gevallen, aïs ailes weigerde,onder» vonden. TEGENS BRANDEN EN ALLER-
LEI VERSE WONDEN. _ Legt een bladc Brazieltabak, by herhâ-
linge op die wondenj 'c geneeft ontweifel- baar. ANDERS; TE'GENS BRANDEN.
Geftampte raauwe Uierts met Boomoly, tus-
fchentwe doeken ,daarom geflagen ; geneeft, gaaf en goet. VERSE WOND-Z7VLVÊ; OOK
TE'GENS GEZWELLEN. Neemt \ Ioot Kamfer, 1 loot Spemaceti,
\ loot Safraan, 2 loot wit Wai, s loot fyn gemâlen Zoetbout, 1 loot Harten- veti |
||||
|
18 DE ZUÎN1GE KOK
NB.'tHartenvet,witWasendeKampef,aIles
gelyk'in een pan o/er't vuur geroert, en doopt'erdan doeken in . die doortrekken; dat dan pletfters ton gcbruike zyn ; onver- beterlyk tegens die ongemak ; en aan weer- kanten ,by afvéginge,èven goedt. KWA'DE MAAG EN S7INKEN-
DEN ADÉA1 Neemt een ; loot SaCrmn , { loot Alon-
<we, i loot Minbe\ laat dat, op een Bien- glen goeden brandemvyn , omirent uw daafflyKs vuur aan den haart trekken ; en tieemt daar des ogtends en desnamiddagseen halfrantzoentje van iri, 't doet lekker ruiken, en graag êten. WORMEN IN DE INGEWANDEN.
Neemt gemâlen goet Zœetbout, met wat
gebranden wuten /lluin. Maakt van de quantiteit 12 Poejers, en
geeft 'er des ogtends en des avonds eeu van in. BKNAAUDE BORST, DIE VER-
OUDERT IS. Neemt \\ handt vol Komyn-zaaàt, weekt
dat in brandenwyn ; ftoot he't dan in een vy-
ïelj mengt het daar nâ met oude boter \ inieert hetdan op grof linnen en bedektdaar 00k
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 19
00k 't gefmeerde méde , by wyze aïs een
Zalfje, en legc het op de borft-delen, ison- gemeen, fmerig, maar teffens onuitdruldyk goedc bevonden. STUIPEN, SLAAPZIEKTE, EN AL-
LE FLAAUWTENS, ZELFS VOOR
VROUWEN, DIE, NA' T BA-
REN, DOOR HUN VLOEDT
FLAAUW WERDEN.
Neemt water van Meliffe (te Amfterdam
in de Roomfe Kerk der Franfen te beko- men ) en geeft 'er een lepel vol van inj ftrykt 'er mede in de flapen van 't Hoofdt, en onder den Neus met eenfchonen doek. Ook tegens beroerte, een lepel vol inge-
gévcn, en te beftryken als bôven. POKJES.
Ook tegens Pokjes van Kinderen een lepel
vol ingegéven, zal de Pokken doen ujcko- men. NB. Alen krygt 'er in die Kerk een ge-
drukte Ordonnantie by: 'tis een heilzaameu beproefd middel. |
||||||
|
B x FLAAUW-
|
||||||
|
I
|
||||||
|
zo DE ZUINIGE KOK
FLAAUWTENS VAN VROUWEN
EN HUNNE KWA'LEN. Neem Spiritus Matricalis; ? van e!ks a
TniiïuurvanMinbe; ^ dragmen. Tintiura Caflorie ) Laid, Liqtni. Sydon, een half fchrupel.
Moet met wat wyn werden gebririkt. ZUGTIGE EN DAAR DOOR DIKKE
BE'NEN; EN TEGENS WAATER-
ZUGT.
Neemt de Hair- wortels van een Vlier-
boom, fcet ze oP Gtntwr t en doet 'er twe daalders wiide JVyngaard'Wortel by. fin gebruikt 'ereen rancfoentje desogtends
en des avonds van. ÎEUKERIGE BE'NEN EN ERMEN
TE GENE'ZEN. Neemt \ ponds Letarga, heel fyngemaakc
en gezift. \pint IVyn Awn. \ pint 0/j»f« 0/y. Doet dit te zamen in een nieuwe Pot, en roert het met een gefpléten Stokje, op een weinrg vuur, tôt dat het geraengt en heel dik isj ftryktdaar dan des ogtends en s avonds de jeukerige Ermen en Benen méde. ZWEET-
|
||||
|
TER GEZOJNDHfclT. 2ï
|
|||||
|
ZWEET-MIDDEL TÉGENS KOUDE
IN DE LEDEN. Neemt een half pint Fratifeti <wyn, maalcC
dien wel heet mec ene halve hand vol groe- ne Koosmaryn , bekwaam zoetgemaakt, mec iuiker,en drinkc dat,doorgegoten, te bedde gaande in. NB. Een zwangere vrouw mag dit ge-
bruiken. ANDER ZWEET-MIDDEL
Legt den perfoon moeder-naakt te bedde,
tuflchen wolle dékens,ook wollegoedc over zyne hoofdkuflens ; bewindt zyn hoofdt wel over een wollen muts heen met wolle luiers, zô dat ailes bedekc is behalven neus en mondt. Dekt hem dan toe met ailes wac dienen kan, ais hy dan begint door warm te werden, zo geeft hem de qnantiteit kammetk van een duit waarde, dien gy in een nieuwc doorw3terde half blanks kop moet te vuur zetten er.heetlaten worden ,tot aan de kook toe (niet koken) en roerdt ze dan gants ef- fen door, en geeft hem dat, zo heet als hy *t kan drinken in, en laat hem zô leggen , zo lang dathy 't.benaaudheids halve, niet langer houdenkan; neemt dan fchone grove doe- ken,die voor'c bedde, met eenfchoonhemdt, droge borftrok,das en muts, alreeds op een vuur mande in gereetheit moeten leggen ; heec B 3 zyn» |
|||||
|
22 DE ZUINIGE KOK
zynde ,zo fteekt ze hem voorzigtig en zeer be-
hendigenzonder togtmakinge toe, opdat hy zig daarmede vryve en opdroge ; zo lang tôt dac hy niet meer zweet; dan ontneemt men hem al zagtjes by kleine gedeeltens , zyn overdek, geeft hem behendig een warme doek om zyn hoofdt geheel te vryven en op te doen drogen ; en brengt hem dan, doch om- zigtig ! een droge wolle muts op 't hoofdt met een luier ,ren bekleedt hem zô ailes naar proportie, maar wagt u dat hy geen de minfte togt vat, want dat alleen was ge- noeg om hem lam te doen werden; alzo ai- le de porien en zweet-vaten dan gefpannen openftaan, derhalven moec men dit doen in een wel gefloten vertrek , en dan kan men *er (gelyk ik agt ot tienmaal heb ondervon- den) Lammigheidt, die uit togtvattingeont- ftondt, zéker door genézen. ZWÈTIW OP EEN ANDERE
WYZE. Neemt een daaglykfe ftoel , fnyt 'er de
mat uit, en legt in de piaats eenfmalplank- je,en zet daar den perfoon moedernaaktop, in een digt vertrek; bezorgtdan zynhooft, in manière als hier boven , omhangt hem dan met wolle dekens, die heel breet onder op den grondt hangen , en boven om zyn hais en boven zyn hoofdt heen komeri, neemt dan een teft en doet 'er een klein kooltjen geglommen vuur in (want voor- |
|||||
|
■
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 23
îoop,diede Pokmeefters gebruiken en heel
veel onverdraaglyker is, behoeft gants niet) als hy of zy,dus met dat vuur in de :ell onder zig gezet, begint warm te werden, gecft danzulken een duit heten Karnmelk te drinken, en gedraag u verder omtrent reini- ging , afdroginge en bedekkinge, gelyk als in 'cvoorgaande is gemeldt. NB. Hy by wien ditbehoorlyk werdc ge-
bruikt en in agt genomen, zal des anderen daags gants rade, lugtig en vlug zyn ; en zulks is my als ik het zelve uit vriendichap ofte pligt behandelde, nooit gemift. /
ALGEMEEN MIDDEL TEGENS KINDERPOKJES, AAMBEIEN, UIT
EN INWENDIG; EN ALLE
VERDERE BRANDEGE
KWA'LEN.
Neemt \ pondt raauwe kivik , en windt
het vaft toe in drie a vier dik zcetii ieder, kookt het in + a 5 mengelen water te ge- lyk: al het vogt dat men nôdig heeft'toc fpyze, The, Kofty, als anderfins gebruikt van zulk gekookt water, by vermeerdering van quantiteitjen 't zal te wege brengen, dat dg ldndercn ( geen ander water gebruikende ) nooit zullen pokken ofte mazelen. iSB. De Profeflbr Bidlo (eertyds te Lei-
den) hielt dît water in zulken hoog.igtinge
als ware het een Heiiigdom geweeft,tegens
C 4 in-
|
||||
|
,4 DE ZUINIGE KOK
ïnwendige Ambajen; in welk geval men dat
water warm gemaakt , met ene fponCTe te- gens't fondament moet houden. Ookmaakt men 't water gants heet, zet het onder een ftilletje, waar 6ver men den Patient laat heen zitten, om de wafem, z.o heet als hy kan, te ontfangen. NB. By herlcdking, moet de kwik telkens
in andere zeemledere lapjes werden gedaan, ichoon ze niets zoude verminderen,al wierdt 7.e in een brouwketel een rondt jaar ge- kookt. Maar, de Menfen hâten de kwik in 't al-
gemeen, en waarom anders dan alieen ont dat by nâ elk weet, dat men zonder haar gène vuile kwâlen kan genézen j en diegoe- de hoedanigheit maakte de kwik geh'aatj hoe zot is de domme wereltî NB. Dit water doodt onfeilbaar aile wor-
men, en ook de luizen , jâ zelfs de platlc iuizen, als men 'er daar ze zyn, zig mede wafcht. /
AAMBAJEN DIE UITWENDIG ZYN.
Neemt voor 2. a 3 ftuivers Àpofîelzalf,
uit den Hoogduitfen Apteek, opdenHaer- lemmer-dyk; want aile Aptekers hebben zc nog kennen ze juift niet. Hier mede moet men de takkenbeftryken^
26 veel elks gelégendhcit toelaat. |
|||||
|
B£'-
|
|||||
|
1 £.K \J Xjït KJiM U IX V, 1 X. *J
|
|||||
|
BÉNEN, WAAR IN GÂTEN
ZYN. Maal< doeken nat in lekixyn, en houdt
7,c geftâdig vogtig; dit geneeft heel zéker. KRAMP.
FriiTe Kalmus-txortel z6 nâ aan 't Iighaam
by zig gedragen als doenlyk, geneeft, of liever, belet Kramp: Als ze droog is ge- worden, moet men wedcr friffe vogtige by zig némen. /
OPSTOPP1NGE VAN 'T WATER, DIE NIET CARUNCULEUS IS.
Neemt een hand vol of drie groene Ker-
vel; kookt ze in zoeten melk, voegt ze tuffchen doeken, en legtzezo heecalste ver- drâgen zy ,op den buik j het doet fterk wâteren, ZERE KEEL EN 'T ZWELLEN
DER AMANDELEN VAN
DEN MONDT.
Neemt twe handen vol groene Ugujler-
bladeren en kookt ze in zoeten melk, wringc hetvogt door een doek en gorgelt 'ermedej is zeer goedt; zelfsby allerley wurggezwel- len ofte an&naas, doch nict allen -, want U 5 dan |
|||||
|
2(5 DE ZUINIGE KOK
dan moet men doen îâren , omlugt te géven,
en purgerai, om brandt afcezeccen. PLEURES.
Deze kwaal werdt door lâtinge alleen,
wel crelbelageeri: en minder van aandrang eemaâkt, doch nooitgeheelgene'zen,'t«relk flleendoor zweet- en bloedzuivcrendemid- len kau getchieden. ROOS.
Een fchéne doek gedoopt in 't bloedt
fzweet zeggcn de Jagers) van een geichoten Haas , en om 't rôzege gedwHte gefiagen, doet verdweinen. . . Ook neemt men wel enige eenjange tak-
ken van een Vlierboom , dien men ontdoet van den eerften baft ,dan ichraapt men den tweden , die groen is aan krulletjes van 't haut af, en vermengtdien methed veei,eerft gedrooi>'t, en wel fyngeftampt kreit, en legt het tullen twe doeken op 't ontftoken deel , •t voorkoomt de belroos, en is otigelyk vcel beter dan Tarwen-meel en Blaauwièl. HOEST, BENAAUDE BORST EN
VERKOUDtiEIT IN DE IN-
GEWANDEN.
Hier tégen flikc men Conferv Yan Voffen-
long ;
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. %j
long; doch jammer is 't dat ze by weinig
Aptekerswerdtgevonden. Op den Hoek van de Hoogitraatisze tebek6men. BL02DEN UIT DEN NEUS.
Neemt het Klokhuis van een Citroen,
daar nog wat fpys aan zit, en lteekt dat in 't neusgaî waar uit het bloedt komt 5 dan drukt men de middelftevinger daar op, en zet denduimin't hol onder 'toor,- 'tflremdt aanftonds 't bloeden. PODEGRA-PYN TE STILLEN»
Neemt Polipodinum, HeimodaBeli, Klis<wor~
tel en Saljeparil van elles \ pond , met Zaag- fel van Pokhout \ pond; maakt dit ailes klein, en doet daar op 9 pinten water en 3 pinten Franfen ivyn , dus ftaande moet het een nagt ûaan uit te trekketi , giet het dan zagtkens af, nâ dat het drie uuren eerft zagtkens heeft gekookts doet dan weder op die gehele kruider-maffa 6 pinten voater, en 2 pinten wynti laat dat wederkoken tôt dat het een derde verkookt is : giet dan weder dat vogt zagtkens af en vermengt het met het écrite ; ïluit het dan op in welgeflotene vlerTen, en eebruikt het als daaglyks bier. I\'B. Ter ftillinge dezer kwaal, als de pyn
tôt doimakens toe zig verheft, neemt men 2 mutsjes pompwater, of (die 'er gelegend- heit toe heeft) (iroom-water, 1 mutsje wyn- *sj», eu men foielt'er Spaanfe x.eep,in, ter grote.
|
||||
|
a8 DE ZUINIGE KOK
crote van een fiuiter : heet zynde, doopt
fn doorweekt mcn 'er doeken m, en Utze, telkens weêraan , z6 heet als ^ vélen zy, om 't pynelyke deel.
SCHEURBUIK-KWAAL IN *T
ALGEMEEN.
I^S*»» M%/»^, va"e^e;er S
vnl • een vcrfche Kitroen , een vmger leng te PeZmortel , aan fcheiven gefneden. Kneu f ck al es en zer het op twe menge- Kneuit ait aue , morRens en 's avondts lTnS^Msin"Lagnd,metgeengo«U
te betâlen.
CIGT OF JIGT.
Veemt Zuurinr > Rozenbladeren , Upelbladt,
NB Men neemt ook wel 't *«*,»£-
,«£& genoemdt; dcchmen moet hetp uk- kenals Wtzaadt ftaat, omtrent St. Janj S hetop ë«Urr, en gebruikfsogtendsen •sayonds een ranfoentte daar af. BRAAK»
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. zq
BRAAKMIDDEL.
Zet het Anthimonie - glas op <ty/»,- even»
Veel wat quantiteit ; laat het eea nagt trek- ken; is goedt om te brâken en een of twe- maal aftegaan; men gebruikt van zulk vogt een half mutsje , isheilzaam tegen 't zuur, een kwâde maag en koorcs; maar als men'c inheefc, moet men onophoude'yk /aauw ma- ter gebruiken. LOOMHEID IN DE LÉDEN, OF
GAANDE EN STAANDE
SLAAPRIGHEIT.
Hier tégens gebruikt men de vlngge zou-
ten, als : Spiritus Sal. Armoa. 'c Zout vart Hartihoorn, Sal. Vol. Qllofum, Sal. Suce, van 't éne ofte van 't andere daaglyks io of 12 grein. En als 't by druplen is 20^25 a 30 druplen, met wat ixsyn ingenomen. Ook neemt men wel Upelblaàtn, fVaterkers en Beukeboom, met Ryvfen ofte Franfcn <wyn uitgeperft, een thekcpje daags daar van ge- bruikt : ook kookt men ze wel in ouater ofte bui, en drinkt 'er enige dagen van; en men neemt ondertuften 10 "of 12 grein HarJÎ van Jalappe, dien men in brandenwyn imelt, tôt éne j>urg<ttie. |
|||||
|
TE-
|
|||||
|
3o DE ZUINIGE KOK
/
TEGEBI SLAAPLOOSHEITEN'T AL TE LANGDUURIG WAKKER
BLYVEN.
Kcokt in een pint zoeten melk i loot Smeer,
tvortel, of, i loot s/ltbea°worte/, of Heems- twortel; en neemt van dat vogt tegens den avondt nu en dan een dronkje: men kookt 'er ook wat gepeide gerfl onder. Nog neemt men i of 2 loot Komkorn-
mery ofte Miloen zaadt geftampt, en in een bundeltje linnen gedaan, moet daar by wer- dcn gekookt en uitgednuwdt : ook neemt men wel in plaats van dat, 1 loot fyn ge- ftampt Siaap - boîlen - zaadt : fomtyds fmelt men ook wel een vingerhoedje Sa/peter in voarm nvaier, en drinkt het; ook legt men wel pleifters van Opium. HOOFD-ZWYMSEL, OF DUI-
ZELINGE. Dit komt voort nit flymerig bloedten fap-
pen, die onordentelyk werden voortgedré- ven: hier tcgen gebruikt men vlugtig zout: als,Zont van hartshooru, Spir. Sal. Arm. Sal. l'on. Olio, Geeft van Lépelblâden , Zout van Barn/ieen, by druplen of'tegrynen , eens of twe maal daags in wyn gebruikt: Ook is zecr goedt 't Elix. vit à en TinCï, Matrical, 3 a 4. druplen in wytt. Hier
|
||||||
|
ter GEZONDHEIT. jt
Hier tegen drinkt men ook, aïs Thegetrok-
ken, deworfefvan Contrajerve of Calmas- iaortel, Sajfdfrai , Salie , Hoosmaryn , een of twe dezer kruiden, hier uitgekozen, trekc men als the. Wanneer deze kwaal zwaarder werdt en
aanhoudt, kan men tôt Deccctum gebruiken, Zaagfel van Pokbotit en Klijjen -wortel, van elks a pond; Saffiras z loot ; Roosmaryn J loot. Kookt hier op, 3 menglen ivater, tôt opz
menglen, en drinkt 'er daagJyks van. Ook zet men hier tegens wel Spaanfe-Flie-
gen aan de béuen, in den nek ofte agter de oren. En, indien men déze kwaal uit fchrik of
ontfteltnis meent ontftaan te zyn; of byal- dien de Lyder heel bloedryk is, dan is een âderlatinge van 4 a y oncen , goet. Is 'er maagwalginge by , dan gebruikt
men II a 14 grein hars van Jalappe'm <voarm ivater gefmolten, om in te drinken. Ingevalle datdeze kwaal werdt gevonden
by Vrouwen die onbezwangert zyn, of wier maand^teeknen agcerbîyven , dan gebruikt men, benevens de vcorichrévene midlen, den volgende ftaalwyn: Ùeroefl Vylfel van Staal 5 ofte Tzer
2 loot.
Mirrbe, Cardemonî, Galan^a-wortel en Canecl, van elks 1 loot.
Saftaan \ loot. Dan fommige van deze ingredianten gc- floten» fommige gefnéden, en gezetop een pint
|
||||
|
«2 un. iuumuiv uuiv
pint Spaanfen wyn ofte meè , en daar vau
een rantfoentje gedronken. BÉVINGE IN DE LÈDEN.
Dit geneeft men met vlug zout van Earti-
boom, Barnjteen , Spirit, Sal. Armon., Geeft •van LépeWaàen , Tinéluur van Cajtàrium en van Mirrbe; 't zy men 't éne ofteandcre ver- îdeft.de vogfegen 2-5 of 30 druppelen , de drogen îo a 12 grein met wat tvyn ingenô- men. MELANCOLIE.
Neemt énige druplen, of korlen zout van
Hartihoorn, in kanee^water gefmolten, met een roemertje ivyn in, en fomtyds een wei- nigje Safraan by de tbe te gebruiken. En kunnen deze Patientenniet welflapen,
zo geeft hen, om den anderen dag,een vin- gerhoedt Salpeter, in warm water gefmol- ten, tegens den avondt in. Ook neemt men de helft van eenjlaapbolt
zaat, in een pint zoeten meik gekookt, 's a- vondts naar 't bedde gaande in. Ook gebruikt men de baver van Garfle
gort in zoeten metk gekookt, *tis een zuur- remprend tniddel; ais men daar by gebruikt gebrande Moffe/~ ofte Oejierfcbelpen - [lootfel, Kreejlogen en een weinig Potafcb, met wyn ofte hier ingenomen» |
|||||
|
VAL.
|
|||||
|
A £r iX \J *-* M-â V^ *. * AV A A J-4 A4.» ^ J
|
|||||
|
VALLENDE ZIEKTE.
Houdt hen de Spir. Sa!- jîrmo. onder den
neus. Eningeval van Vrouwen, wiermaand- teeknen opgeftopt zvn, moet men Adérlaten, en Raal-ivyn doen gebruiken : ook ioà ixgr. bar/l van Jalappe\\ brandenviyn gefmolten, eens of tweemaal ini4dagen, ce gebruiken, om te doen purgeren en 'c agtergeblevéne te doen voortkémen, WORMEN.
Omtrent 't geenîn jonge kinderen fomtyds
ooor delVormen ontltaat, neemt menZever- Zaadt, Alands, enVenkei wortel, Centaurium, Van elks i loot. Mecboacan-wortel, en •ue'UJel van yzer, van elks } loot de wortels enkrui- den geineden, de Zâden geftoten, en opeen \ pint Mé gezet, en daaglyks i of 2 lepels vol van gedronken. Ook neemt menwel: Sal Armon. 'tgefmol-
ten Zout van Hartéoorn, daaglyks 12 of i<5 droplen, naarmâte dac de kinderen oudczyn, met wat <wyn in: ook wel de EUx.Propri- KINDERE-STUIPEN.
Deze ontftaan veeltydsuitvergaderczuur,
dat, Ieherp geworden , 't gedarmte pynelyk te zâmeh trekc, Hcer tégens gebruikt men: C Fyn- |
|||||
|
34. DE ZUINIGE KUK
Fyn-geprepareerde Kreefis ôgen, met cen
weinige Anys-Zaadt in een linde popje gedaan en in de pap gekookt. Ook wel: Diascordium, zonder Galbanum,
als een erret groot, in de pap gedaan. Kalfsfop , daar een weinigje Altbea ofte
Heems-wortel, en peonic-ixiortel in gekookt is. Ook wel de geiei van gefchaafde Harts~
hoorn. En tuflen beide 5 of 6 druplen Elixvi- ta, o{Tin8.Matricalis,met een weinigje&ref/b- ogen in te géven. DeTinB. Caftor, metSal. VolatileOlios, te
zamen gemengt, énige druplen, en een wei- nigje diascordium, met een lepeltje Spaanfen wjn, of, wy/î Tint ingégéven, HOOFD-PYN.
Als die door /ifoorfr voortkoomt,m<»etmen
ze door de hier agter befchrévemkoorts-mid- len genézen j en een paarpleiitersvanO/>/»w, mec diapaima doormengt, aan de flâpen van 't hoofd leggen. Men gebruikt 'er voor, een vingerhoedje
Sa/peter, met wat ruim of veel <warmix>ater ; oï groene Tbe, wat veel gedronken. OPSTEIGINGE.
Neemt de Tiniï. Matrical. met de TinSî,
van Barnfteen, zoà3odruppels, fomtydsmet wat wyns in. Vlug
|
||||
|
Vlug 'Zout van Hartiboorni of de Spirit-
Sal. Armoniac, en daar aanfomtydsgeroken: of anders, duivels drek om de haïs opdekrop gehangen ; of daar van een pleiftertje ge- maakt en op de Navel van denbuik gelegt. Ook zyn Opium-pkijlers daar toe goedt. GEBREK VAN MAANDTEEKNEN.
Gebruikt pleifters van Opium; doet ader~
latent en neemt veilfel vanftaal xloot> Sa- iraan en Kardemom , van elks i loot, op een half pint fpaanfen <wyn , ofte meê. NB. TuiFen beide eens gepurgeert, mec
il à i4gre\n barft vanjalappe ,'tzy ïnbranden- wyn geunolten, ofte daar vanpz'//?»gemaakt. ALS ZULKS WIERD GEMIST,
DOOR SCHRIK OF TOORN. Doet dan Aàerlaten ; en geeft een halve
vingerhoedt Salpeler met een dragma Mitri- daat in. Noteert. Dat de voornoemdeOpn»»j-P/«-
flers by allerlei foort van Hoofdpynentepaf- fc komen ; aïs mede de TinB. van Barnfteen, de groene Thé, en 't yzerkruidt in water ge*, trokken. Ook is dit volgende zeer goedt,
Popeljoen-Zatf. % loot. Opium i fchrupeJ;
Een halve vingerhoedt Kampber, en juift zû veel Salpeter, C i Dit
|
||||
|
S6 DE ZITINIGE KOE
Dit laatfte met den Opium fyn zynde ge«
wreven, vermengt men te zamen ondereen, dan fmeert men 't op een doek, dien men voor 't voorhoofdt, tôt over de flapen des Hoofds heen bindt, Ook is 't leggen van Spaanfe Vliegen, op
de plaats daar de pyn 't zwaarfteis, ménigte mâlen goedt bevonden. SCHURFÏHEIT AAN T HOOFDT.
Neemt Alfem-Knoppen, Saly, Wynruit, van
elks i handen vol. Colloquint-appel, 4 looc, kookt dat te zamen in 3 pinten Jlappe loog; die van potas wierdt gemaakt, en bet het zerige daar méde. Aïs de Korften ofteR6venbeginnente ver-
minderen, zogebruikt Scboorfteen-roet, Zwa- <vel, en Gontgetit; van elks 2 \oot Jiampber, Mir- rbe en quitte Vitriool, van elks 1 loot, en trekt dan dehairentenhoofdeuic,metdeze volgen- de pekpteijler : Pek, Spaam-groen, Roomfe Pitriool, en Zwa-
vel; van elks éven veel. Smelt die ailes ondermalkander, en, nog
heet zynde, 7.6 doopt 'er een ftuk Iirinen in, en legt dat op't hoofdt, 2 a 3 dagen lang; trekt het "er dan met de bairen af, en ver- volgt de Genézinge, met de hier onder ge- fchrevene zalve. Neemt Egiptiaak, 1 loot,
Teer ijlooc. 7a-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 57
Tabak, en witte Vitriool, van elks | loot, toteenzalvegemaakt. OF AND ERS.
Neemt jpitze Lapatum of Pattig, anderhal-
ve hand vol; Tabaksblâien 1 loot; kerft dat, en kookt hec in 3 mutsjes Jzyn. DOUW- EN HAIR-WORM.
Hier tégens moeten de Moeders van zuî-
gende Kinderen, een DecoBum drinken : van Klitswortel, en Aalfrankenjiznelks4 loot: Sas- fefras en Zoethout, van elks iloot; in fchoon mater toc op 2 menglen gekookt, engedron- ken; doch tuffen beide een vinger-hoedt gepulverifeerde Kreeft-ôgen, innemen. Doch die de kofte niec ontzien, en 't kon-
nen betâlen, die némen Radix China, Salfe Parille, van el ks z loot.
Sajfefras en Zoetboud; van elks i loot. Dit met 3 menglen nvater, tôt op z menglen gekookt en gedronken. STRYK-MIDDEL TÉGENS
DOUW-WURM. MengtmenRaap-ofymcteen weinigje Kam-
pber : zô de Kindren al wat ouder zyn : dan mengt men onder de Kampber oly, de Kam- pber Cents, gefchraaptkryt, oîSaccbariumSa- 4umi en bloem van zwaveU C 2 SGHEUR-
|
||||
|
38 DE ZUINIGE KOK
SCHEURBUIK EN VLAKKEN IN
'T AANGEZIGT. Neemt Brandenwyn, met een weînig vlug
zout van Hartsboorn , of, Sa/, Vola, Olioi, of Sfirit: s al, Axmaniac j wà^rmededevlekken fomtyds werden gebetoftenatgemaakt. N 15. Room van zoeten melk, met Kampbcr,
geneeft het Aanzigtvanverbrandheiddoorde zonne. NEUS-VUURIGHEIT.
Neemt fyn gevrevene drôge flyffel, fyn ge-
fchraapt kryt en kampber, mec wat zoncn tnelk gemengt; ftrykt daar méde, 's avônds naar 't beddë gaande, op den Nens, laat het 'er op drôgen, en was het 'er des morgens van af, BEL-ROOS.
NeemtSchordium, Salie, Vlier-b!oemen, en
Ta^ivemeel, van elles i loot*. droogt dekrui- den, en vryft ze fyn: doet 'er dan onder: Kampbcr, en vlug zout •van Hart.\boovn. van elks ~ loot; doet dit in een neteldoeks zakje, en legt het warm op de roo\ ; (omtyds eens ververft. Engeeft, dit volgende Confe'fecii en andermaal in, om de Roos te meerder te doen uitzetten : Con*
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 39
Conferf van VHer-beffen, 1 îoot, Zout van
Harts-boorn ; een halve vingerhoed, en een wei- nigje Kamfhcr-, mengt dit dan te zâmen, en neemt het met een weinigje nvarm hier in; en wagt u ten aller uiterfte van zout en zuur, enz. KOUDE, IN WANGEN, NEUS
EN HANDEN. Neemt olie van Terpentyn, en droogt ze 'er
met warmte in; en legt 'etdan een pkifter, van rinfe barft op. Ook maakt men dieplei- fter wel van raauive Terpentyn en çeel was, van elks de helft: dit imeltmen ondereenen fmeert het tôt éne pleifter. WRATTEN OFTE VRATTEN.
Neemt 't kruidt Stinkende Gouwe, met de
wortlen ; en kneuft ze tôt een papjef en legt het om de 14 uuren 2tnaal op de Vratten; Ook neemt men wel alleen, de Gouàéloem- bladen, gekneuft, en op de zelfde wyze ge- bruikt: Ook neemt men daar toe wel, een Uien, gebraden, ook wat Star kfFater: oïSpi- ritusv&n Zwâvel; doch'tmoet'er gantsvoor- zigtig met een Penceeltje éven op werden ge- ftréken. |
|||||
|
C 4 00-
|
|||||
|
40 DE ZUINIGE ,KOK
ÔGEN-ONTSTÉKINGE.
Neemt Sebordium, Satie, en Vl]erb!oement
•van elks een handvol: geftoten befcbuit. t loot; Sajraan en Sperma Ceti, van elks iloot; de kruiden en bloemen gedroogd, enfvng - wreven, en dan merbekuame quantkeit«w- tcr, tôt eenpap gekookt: dcbejcbuit, fafraan en Sperma Ceti: op 'tlaatft daar onder gedaan en wel geroerdt, en als men 't op de ôgen legt, énige druplen Surit, SaL Amio. daar over gefprengdt; en a!s men het daarr.âwe- der doet; in plaats van Spirit. Sal. Armoni, ■»vat Kamper-Brandewwyn daarondergeroerdr. Ook kan men gebruiken : Saccbarim Saturim,
onder I of x dôjeren van Eieren gemengt. N13. Als de Ontftekinge, en pyn vermin-
derdt, moet men de ôgen wéder lugt géven, en van 't volgende oog-water, wat in de ôgen druipen. Rozen <water en Vlier-ivater, van elks een
"Ranfoentje; Kamper, Smker -van Loot, van elks 8 gryn; Mirrbe gants fyn gevreven 4gryn: mengt dit te zamen, in een digt !oe geltopt vlesje, en bet dan daar mede de ôgen ook ui- terlyk door middel van een fchoon doekje. Ook is dit volgende Kuffintje uitnémende
goedt. Vlier bloemin en Salie, van elks een handtvol j KampirenSairann, vanelksiloot; mengt dit onder malkander, en doet het in een lindew«^aj;V,enlegthet, niette (tyfgebonden, ep de ôgen. En, als de ôgen trânen, en klei- ne
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 41
ne blaasjes mec Roodheid , in de hoekenko-
menj zô houdc onder de <ige», hetvlug&emout Van Harts-Hoorn. OOGWÂTER TÉGENS PYNELYKE
L1TTEN DER O'GEN. Neemt Quepitten, met een mutsje Roos-
watcr fterk en lilein geichudt ; doet 'er dan by Kampber , en Suiker van Loot, van elksj loot ; doopc 'er dan een liuk je bejchuit m, en legc dat warm op derégen-léâen; en, zodepynte zwaar is , zo legc Pleifters van Opium aande Slâfen des Hoofds. 'T BEROEMDE OOGWATER VAN
BEKKER. Neemt 3 mutsjes Ryttfen Wyn, diezeergoedt
is. Rozen-water een mutsje. Een half vie- rendeel loot Kampberln Rynfen Brandenwynge- fmolten. Neemt dan ilchrupelszeer f'ynge- wrcvene tutia , en mengt het wel door een. OOG-ZALVE.
Tutia fyn gewréven. 4ichrupels.
Lapis Caliminaris, fyn gewréven Kampber, wit- teffitriooh vanelksygr Suiker van Loot 3gr. JLàzsn-Zalve \ loot. Mengt dit te zâ men, enfmeerthet.cenErf
groot, in de àgen, Als binnen in 't lit een
C 5 zvicert*
|
||||
|
42 DE ZUINIGE KOK
zweertje, Jlrondje, ofte hart puiftje komt, legt
''er dan een Pleiitertje van op. SCHILLEN OF VLIEZEN OP DE
O'GEN. Ncemt Triakel-ixater i\ dragma; Venkel-
water z oncen : Spaanzen wyn i loot : Safraan 7 gr. Suiker van Loot 1 dragma. S«/. Vol. Olios. 10 druplen. Laat dit in den Apteek gereet xnâken, en druipt 'er daaglyks z a 3 maal, énige druplen, warm gemaakt, van in de ôgen. TEGENS 'T BEGIN DER BLINDHEIT.
Neemt daaglyks î of 3 maal, V zout van
Barti- boom en houdt het onder de ôgen : neemt 'er 00k nu en danwatvanin; en, omde ver- andering, aile dâgen y a 6gr. Vlug zout van Barnfleen; en drink, in plaats van Koffy of Tbe'i Koosmaryn, of SaJJè/ras, ofte Saite ; of 00k wel 't afkockfel van Klitfen-wortel. GEZWOLLENE OOG-LE'DEN.
Neemt Kampber, Brandenwyn, met Rôzen-
<water getempert, en maakt het te zâmen warm, maakt 'er dan dubbelt gevoawene doekjes, door nat in , en legt ze op de Oogle'den'. Men mag 'er 00k wel énige weinige druplen Spirit. Sal. Arm., of énige weinige greineni//«gswtf van Haïts-boom, by doen. VER-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 43
VERWEIDERING VAN DE PUP1É,
OF DE POP DER OGEN. Men moet onder 't genézen van der êgen
gebréken, wel agt némen dat men ze niette zeer met CompreJJen, ofte drukfelen be- zwaart; want dan zoude men veel meerder kwaadt, dan goedt doen. Mengt -vnig zout van H art s-boom en Poejer
•van Caftànàm ; en houdt dat 3 maals'sdaags, onder de ôgèn, legthiervandesnagtseen wei- nig met fyn gewrévene Salie, tuffen doek- jes, op de ôgert. LYK-DORENS AAN DE ÔREN.
Neemt Rynfe Harjl, Groen was, Gom Gai-
banttm; fmeert een van deze allenopeenlap- jeLeer, en legthet'erop, totdatzevertéren en week werden, z6, dat men zewegkan né- men: komt dézekwaalaandevoeten, zoge- bruikdatzelfde. OOR-KLEM.
Deze, beftaande uit éne kramp trekking der
Oorfpieren en V liezen, kan dikmaal zeer py- nelyk zyn. Hier tégen, neemt men Kampber, Bran>
deHtxyn, Caftorium en Tinâu. Matricaiis. ge- mengt; hier mede beltrykt meneei ftde<^f«i en daar nâ legt men het'ermetdubbeldedoe- keri,
|
||||
|
44 DE ZUINIGE KOK
ken, warm gemaakc,b6ven op; En, is de
Pyn heel zwaar; doet 'er dan g a4grynTz'«# van Qpinin by> en geeft, zu 't een volwaflen mens is, een gr. Laudanum Opiatum in. HARD-HÔRENDHEIT.
f Neemt, Que van zeven getyden i loot. Sal.
Vola. Oiio 12 druplen. Olie van BarnfteenZ druplen. Qlie van IVynruit 5 druplen. Tint!. Matricalis 10 druplen. Mengt dit te zâmen, in een wel toe geftopt vlesje ; of anders zo ncemt gearomatifeert Ganfen-fatout (indetoe- bereidinge der Medicynen belchreven) doet 'er 12 druplen Sal. VoL Olios onder, oftean- ders 7.6 veel Sal. Volât. Korni ; en bewaarthet in een wel toegeftopt vlesje. NB. Hier van, moetmenj warmgemaakt,
2 a 3 druplen, 2maal daags in 't Oor druipen lâten 5 en 'er zomtyds 00k eenSchildersPen- ceel mede bevogtigen, en agterin 'tOor bren- gen: tégen den nagt, kan men 'erpluklelof. te een wollerje méde bevogtigen, enin'tOo/ laten ; doch niet teftyf ingedrukt. DUIZELINGEN EN DRAJINGE
IN 'T HOOFT. ' Neemt Averuit îhanden vol. Venkelzaadt 1
ons. Comyn. \ loot. EzelsComyn Jloot. Péier- tely-zaadt$ loot. TLoet-houàt > loot. Zaadtvan Lepelbladen Jloot. l'eilfelvanStaai\\oot.Zout ■van tiartiboorn, Sal, Tartari Vjm'o/avanelk* i
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 4f
ï loot, i loot Radix doronke (op de Haar- lemmerdyk uit den Apteek te halen) NB. de Zâden geftampt, en 'tanderege-
fteden, op z mingelen Franfen Wyn gedaan, en 's moi-gens ten Suren, en'smidd3gsten$. een kelkje vol van in te nemen. ANGINA, OF WURG-GEZWEL.
Doetaanftonds Aderlâten; engeeftin ,Con-
ferf van Vlier, a lood ; Sa/peter, een vinger- hoedtvol; ofanders, 'tE/ixvita,met'tZout van Harts-tfoorn, om te doen zwéten. En tôt een Pap-, dien men zo warm als te
verdrâgen zy, om de keelzalilaan, tôt6ver de 6ren toe. Neemt men, Alfem-knoppen ,■ IVynruit, Sa~
lie, Scbordiitm, ent/iur-bioemem vanelkseen hand-vol *. Fine Griek-meel, en geftoten be- fcbuit, van elks alood, en een '^ood Safraart* Déze Kruideren en btoemen, fyngewréven,
en in water gekooktzyndej zô doet men 'tr 't meet, de befebuit enfafraan by ■ enroerchec tôt éne bekvvâme Pap ; en als men dien daar om zal leggen, dan doet men 'er een of i\t- pels vol Kamper-brandenwyn by, met énige druplen Sphi. Sal. Armani, daar over heen. En, 20 de patient kan Gorgelen, dan neemc men vers ofte groen Zoetbaut ,• Kaaijesblâden, en yiier-bloemeti; van elks een handtvol; kernloze■Rotynen, P'ygen, van elks ^ pondt. Dittezimen. kookt men, in halfwee, half S/Bâter » tôt op één pint ; doet 'er dan Ibmtyds |
||||
|
46 DEZUIN1GEK0K
énige weinige drupien Jpiri Jal, armon, of
Salpeter ,of Kampber -branden<wyn onder; doch vooral niet te veel, otte te fterk , maar naar mate dat het den Patient verdrâgcn kan. En, zo 't verder gaat en dreigt te willen
zwéren, dan moet men, over de Pap, geen Jpiritus oftegÉ*/ie»meergebrniken; maar, by de Pap. Bajiiuom, honig, enmuruw-gekook- te vygen doen. borst-kwAle^ in 't alge.
MEEN.
Om dat'er dan, overvloedt van Slym in de
Long'pypen vergâderc, moet uitgehoeft wor- den, is een braak-mïddsï, zeer dienftig. AAM- OF KORTBORSTIGHEIT.
Neemt de wortel Epicauana , en ftootdien
tôt een poedei"; een ■vicrde loots, des morgens nugteren ingenomen met <uyn of hier ge- mengdti en als 't bràken aankomt gebruikc dan vry veel warm ixâter ; En, gebruiktdan, vervolgens, dézeilym»
■verdunnende midlen: als: TinRura, Matricalis. TinB. van Cajtorium.
Spiri Sal. Armori; van elks i lood. Vuig zout van Barnfieen sf loots; neetnt hier van , een of 2 maai 's daags, 25 a 30druplen, metMeé ot Fraufin Wyn in; en 00k in de over val zelfs: benévens dezen voigenden DE-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 47
DECOCTUM. Munte, en Zaagfel van Pokbout, van elles
\ ponde Klitfen wsortel ; Aalfranken, en Pie- tercely-vaortel van elks \\oot.SaJJ'e/ras enZoet- liout, van elks z loot. En gebruiktookdézc PILLEN.
Neemt Cynaglojfa \ (3) dragma Hlien Ruffi,
1 fcbrupel. En om de flymen allengske?meerenmeer»
der te verdunnen, en deMaagteverfterken, 26 gebruikt van déze volgende en zeer uic- muntende horjl-meé, eens ofte 2 maal 's daags, onder ofte buiten den maaltydt, een Tbe-kopje of'twé: Neemt daar toe: Alant$-ixortel\ Contrajer-
ra~wortelh Mâter-ivorteJ, eu Mirefa-ivortet', van elks z loot. Galanga vaortel, Mirrba, en Cardemom, vanelks 1 loot. Tzerkruidt; Hoef- blâden; Ouif-kruidt ; Eeren prys en Aard <veil-y van elks 2 loot. Ue Kruiden en Wortels klein. gefneden, en de Cardemom geftamptj en zec dit ailes op z mengelen goede Mei, en drinkd daar fomtyts van een lepel vol, met 40 a50 druplen. EHx. propriet. En, by aldien de kwaal zeer véhément is, moet 'créneâderla* ting getchieden, en aanftonds wat Vlug-zout, met Tinttumatricalii werdeningegeveh, waar by men i part van een vingerhoet Salpeter doet. l'y |
|||||
|
»•
|
|||||
|
By deze kwaal, befpeurt men fomtyts een
foort van opfteiginge; voegdan bydeboven genoemde TinBuur nog énige druplen va\i Bam-fleen, met ériigc greinen Ajjafetida ; waar aan men ook ïbmtyds moet lâten ruiken. PLEURIS OF ZYDE-PYN.
Indien het ongemak bynâ onverdraaglyk
is, met zwâre pyn in de Adem-batinge; aan- flonds éne Aderlatinge ,• en ten fpoedigite bet volgende poeder gebruikt, Poeder van gebrande Moffelfcbelpen (Oes-
fterfchelpcn zyn nog béterj en kreeft agent van elks i loot. Safraan, en fperma cette $ van elks i\ loot. En geeft tuflèn beide, énige druplen. Sal.
Volât Olios jof Spirirfal. Armoni, mecwattor ofte meê in. Gebruikt, op depytielyke zyde, een pieifler,
van fabeanum,• of, ha\{ iabdel: en halr'Ccw- myn; of anders ecnpap-, gemaakt van, C'a- milîen, vlier bloemen, fcbordium ; aljt m enfa- tie; van elks een band vol; dit ailes klein ge- fneden engeftampr, kookt meninîivz.'f?", en doet 'er by, ï geflampte befcbuiien ; Jatraan, çnfpermacetiei van elles* loot. En, ais men *t 'er op legt, zô roerdt men 'er wat Kam- pberbrandcnwyn, met Spirit. Armoni onder. baat hem Lyder , déze volgende lifanc
drinken : Neemt, gepelde garjî i lootj Harts-Boom,.
3l°°t
|
||||
|
i loot. Rozynen zonder fit te n % ponde ; Zoet-
tiout i loot. Kookt die te zâmen in miter. Of, gebruikc
den volgenden Borjl-drank: Neemt Kliffen-wortel 4 loot ; Aah-kâken
zloot; rode Koren-rozen \ ihandvol; kookc dit tôt op een mengelen nxâter-, en neemt 'er nu en dan, een tbé-kofje of twé van in. En, om de fluimen te doen loffen, hTbé
met zoeten melk en fafraan, met wat witten. bonig gedronken, zeer goedt. NB. Aïs de Patient, niet te zwak is, dan
is het zvoeten, ter genézinge zeer goedt, te. gens pleures i en vry beter^ dan 't veel âder- laten, dat wel den aandrang des bloeds be- let, depyn verdraaglykermaakt; dochgeen- fins de kwaal geneeit; geiyk 't zvjëten kan doen. VERZWÉRING IN DE BORST
EN LONG. Neemt, hier tégen, RadixCbbia, enKtif.
fm-viortel, van elks 4 loot. Mee.Krap, éren- frys, of veronica ; van elks een handt vol ; âalffanken 1 loot. dit m txafer verkookt, tôt op tvyé mengelen ; en 'er'smorgensen's ag- termiddags 4 a f lepeltjes van gedronken. Neemt 00k névens dezen deco'dum, 's mor- gens en 's avonds, éne kleine Noot-nnukaat geltôren , met een lépel vol verie meê in. Of 00k dit volgende: P KreefH;
|
||||
|
5© DE ZUINIGE KOK
Kreefts-ôgen ; fperma cette ; Mirrba, en
Safraan, van elks { loot. NB. De Kreejt-ôgen, Mirrbe en Safraan,
moeten elk bezonder, toteenpof/Vrgemaakt werden, en dan 'er de fperma cette onder ge- roert, en vervolgens te zamen werden ger mengdt, onder dit volgende: Veneetfen Tarpentyn i loot. IVitten Honig
z loot, en een verfe dojer van een Ei: mengt dit ailes te zamen, en bewaart het in een vergiaafi potje, en gebruikt 'er nu en dan, by brokjes, y a 6 dâgen wat vans enhoudt dan een dag of twé daar méde op > en dan al weder, zô vervolgens. BLOED-HOESTEN.
Neemt Salpéter J loot ; Laudanum opiatum
3 gryn. Kampber, i fchrup; Spirit Matrical: l loot. Cardebenediftwâter, een mutsje Mengt dit ailes te zamen en geeft hier van, in'teerfr, z lépels, en daar nâ, aile auartieren , één Lepel: En laat ondertuffen den Patient drin- ken, den melkdaar denStneer wortelen /Jeems- ivortel, van elks i loot in een/>/'«? ,gekooktis. NB. Wanneer, inde Vrouwen, derxaand-
teeknen, verftopt blyven, gebeurt het wel dat ze fonatyds bloedt hoeften : dezulken, moet men doen àierlàten, en de voornoem- de medicamente doen gebruikeni en de ag- terblyvende zaak, door ftaal-wyn bevorde- ren. |
|||||
|
HOEST.
|
|||||
|
TES GEZ.U1MJH^1 i-. S*
|
||||||
|
HOEST.
Neemt Genéver-brandemoyn, anderhalfpint»
Awyizaadt , eelKSten: en Zoetbout kl. m uit rtialkander gevezett, van elks ipond ; Tjoopea ivitten Gensher, van elks % loot Uoet dit te zamen in een wel toegeftopt
Vlesje, en neemt daar van ,a4maal sdaags, één lepel vol in. Kookteenjlaaplot, kleingefnéden.in ruim
een half'pint, zoeten melk , en neemt 'er, na bedde gaande, des avondts | oftej van in. Legt ook een pleifter van Olie uit Nootmui-
caat, en geftôten Commyn gemengt, op de bord ; ook is 't volgende. Iieel goedt: Neemt IVitten Uonig '! pondt ■ Witten
Gengber, fyn geftôten i loot, neemt hier van, 's Avonds naar 't bedde gaande, enzelfsoolc 6ver dag, nu en dan , een brokin, tergrôte ener grote ISoot-Muikaat. Ealjem Suipher, met Anys-oiïe gemaakt, 8 a
10 druplen, eens ofte % maal 's daags, met een iepel vol Anys-brandenwyn ingenomeni doch voornâmentlyk, als men naar 't bedde gaat. ■dnyi-drop ; of Catjou drop, moet men dik-
maals gebruiken, en men moet zig wagren van Zout, Zuur , aile fcberpbeit, teper, IVpk en barde Bieren enz. |
||||||
|
D » HERT;
|
||||||
|
y*
|
U iii £>ux^iua iwa.
|
||||||
|
HERT-KLOPPING.
Neemt Elixer vitx, een ofte twé vingerhoe-
den, met 8 of 10 gryn Zout van Harts-Hoorn, met <wyn in, Stampt, Wortel van Contrajerve, en ge-
bruikt 'er énige dagen een vingerhoedt vol van, in <u?«/wgetr6kken, inplaats vanTbee; en om wat verandering ; zo neemt daar toc Sajfefras. indien 'er opfteiginge by komt, zô neemt
Zout van Harts-Hoorn met 4. a y druplen, O/ie van barnjleen, met wyn in, Lepelblâden, gekookt in zoeten melk, en ge-
bruikt 'er énige dagen, 's morgens, énige Tbe-Kopjes vol van. Ook neemt inen wel De Lepelbiâden, IPaterkers en Beukeboom,
enkooktdittezâmenin ZoeteHui: £11 dat wel, om dat déze kwaal, heel zeer vermengdt is met fcbeurbuik ,• Ziet de verdere fcheurbuik- midlen nâ, DROP, IN DÉS VROUWEN
BORST. Déze kwaal is eigentlyk, gejlremden melk
in de kHeren van der Vrouwen borften j de- welke door haar ftilftandt, fpanning,ontfté- Idnge en pyn veroorzaakt. Neemt daar voor, Labdanum-pleîfler 2 loot;
mengt 'er Kampber en Sperma Cette onder. Vooral moec men zulke borilen opfçhorten, en
|
|||||||
|
ter GEZONDHEIT. 55
*1 z6 veel mooglyk, fchoonuitlatenzuigen,
en men geeft dit volgende in Sperma Cette l loots. enKampber rogryn.
Jvlaakt het tôt ^poejers, en geeft 'er aile
dagen één van in, en laat den patient
zagtjes aan 't zweten bly ven.
NB. Jlïaar, als mendekwaalnietkandoen
verdweinen, zô gebruikt dit: Meel vanLyn-
Zaadt i pondt Zoet hier | pint. en een handt
vol Kamille-bloemen. Kookt dat te zâmen tôt
een Pup, en legt het 'er warm op; ofanders
een Pieitler van Labdunum met Bàfilîctm. En
als 'er ktter uit komt, zo gebruikt ditzui-
vrende middel :
Als: Extra fi van Alft ; enElixervita; van
elks één lepel vol ; mirrbe fyn geftampt ij loots. Aloenve, fyn gewréven jj loots. mengt dit onder malkander; en brengt het met fyn plukfel in de épeningen; en, als de Etter vermindert; moet men 'er de Alot, uit lâ- ten ; en om ryp te maken. 2,6 neemt Kaasjes blâden ; Kami/ bloemen ; en Mille*
loot bloemen ; van elks 3 band vol; Vy- gen, \ pond; Honig en bafilicum van elks 2 loot. En. Z6 déz,e p«/> te pynlyk mogt trekken als men ze daar om heeft geflâgen ; Neemt dan : Geraspt Wittebrooàt \ pond ; Vlier-bloemen-,
Safraani % a 3 dojers van verfe Eieren , een klompje verfe ongezoutene Boter. En kookt dit te zâmen, in zoetenmelk : behal ven de Sa- fraan, dojers van Eiren, en de Bster, welke D 3 drie, |
||||
|
r4 DE ZÛÏNÎGE KOK
drie, men 'er op 't laatfte moct onder men»
gen ; en legt dan die pap warm opde Borft, ZÉRE-TÉPEL.
Hier toe neemt men Olie vnn Mirrhe ; doof
afdruipintre gemaakt : Suiker van Loot ; of neemt Rézenivâter een pint. Qom, een vie- rendeel ponds; laat dat tezamenimelten, en beftrykt 'er de Tépels mede. KWA'DE MAAG OFTE WALGINGE
TOT E'TEN. Om de Slym uit de Maag en 't gedarmte,
te dryven, is de volgende Purgatie heerlyk goedt: Neemt Extra Vum Cathoiïcum i (Sgrein. Harjl
•van Jalappe 6 grein. Ta> tarin Vitriola)'us jgr. Er maakt hier van y, of7pitlenj en neemt, om den anderen dag , 's morgens nugteren, 30 a 40 druplen £/** proprîetatis, met «y» of hier in; gebruiktook dezenmaag-W\ni van Aijem knoppen en yflants-ioortel. Snyct den liants-<uiortel Mem, enzethette
zâmen, op één menglen/ra«/f» «7» ; en neemt 'er, op, ofte omtrent den maaltydr, een lcelkje van: gebruikt den Elixer vita, of de tittflura jViatricalis % part van een lépel vol, metnvjti. Menkan'erookfomdat'er ibmtyds fcbeurbuik onderloopt) een liandt vol gekur- vene Lipeibladen, met 2 loot Jdein geïnéden Mirikywortel, by doen, TE |
||||
|
TER viJî.Z.UIN uti.E.1 x. 55-
TE GRÔTEN HONGER.
Déze kwaal ontftaat, door een al te ôver-
"rloedig zuur in de Maaç \ 't welk moet wer- den getempert, door uitgebrandene Moflèl- Jcbelpen en Kryf ; van elks % loot. Tzer-vyl- fel, geroeil en fyn gefift, i loot. mengt dit te zâmen , en gebruikt, eens of z maal 's daags, eenvingerhoedtvol.metfpaanfenwyn; ook neemc men wel : Radix China en Saifa Pa~ rille; van elks J pondt: ftampt dit fyn, en trekt het in wàter, en gebruikt hetdaaglyks, aïs Ibé. Ook is 'er deK/i(/f»-<fr«»Aheelgoedc voor. ,
NB ondertuflen moet mtn de maag van
flym en zuur ontlaften, door déze volgende PILLEN.
ExtraB. Catboiïcutn, 16 grein. HarJI-van
Jalappe 6 grein, en maakt 'er y of 7 pille» van. / . H 'er geneigdheit tôt brâken by ? Zo laat
% lôots aepulverifeerden wortel Tpecacbuana , uit den Apteek hilenj En geeft dat 's mor- gens nugteren met wyn ofte Mer in; en, als 't begint te walgen; z6 zet men 't, door 't drinken van veel laauw-water aan. 't Zout van harti-Hoorn mag men op 't hattt
Wel innémen met een weinigje franjen t»yn'y ofanders, 'tSalVola.Olios. Ook wel fomtyds 16 of 18 druplen metfpaanfen <wyn ingeno- men: Ook neemt men, 6ver den maaltydt, een 'glaasje Jpaanfen <wyn, die op yzer ofte flaal-veiljel ftaat. D 4 VAL" |
||||
|
f6 DE ZUINIGE KOK
VALSEN EET-LUST.
In Vryjlers, moet men de agterblyvende
ofteopgertopte Maan-teeknen, door'tgebrui- Jcen van flaal-wyn doen te voorichynkomen} en tufTen beide éne kleine Aàerlàtïnge doen. Laten ze 's morgens, en 's agter-mîddags,
énige druplen Tincluur A'iatricalis mfpaanfen •wyu gebruiken; en, in plaats van Tbeé\ xô Jaat 'er een vingerhoedt vol geffampte Con- trajerva in drinken; en, by en om deveran- deringe, den Meejîer-vcortri, klein gefnéden en gekneusdt. Ook gebruikt men, hierom- trent, met grote vrugt, deze PURGATIE.
lia 14 gremHarftvanJalappe, gefinol-
ten ^h een rantfoentje brandenwyn, en
met faiker zoet gemaakt,
NB. In Kinderen, fpruit déze kwaal veel-
tyds, Bit de wormen: en daar tégen neemt
men met vrugt: Tzer-veUfei enîVorm-zaadr,
van elks 1 loot.
En dat zet men te zame, op \ pmtjpaatifen
nxyn, en geeft 'er daagiyks één of'2, Tbékopjes vol van 5 en ook Elix. propriet. HERTE- OFTE MAAG-PYN.
Déze kwaal is meeft eigenaan Vryflers dien
't aan de maan-teeknen ombreekt: hiertégens moet den hier boven gefchreven fiaalvoyn wec«
|
||||
|
ter GEZÔNDHEIT. 57
Vverden gebruikt. Ook konnen ondertuffen,
(z6 wel Mannen dan Vrouwen), dit volgen- de aile Avonden, by een brokje, met een lépel vol Bier ofte zoetett melk mnemen : Liloem van Zwavel, Kreejt-égen, en Pbilo-
nium Romanum: van elks 2 fchrup; om den anderen agtermiddag , met fpaanfen wynmge- nomen. En voor-den âaaglykfen drank, m plaats van bier, neemt men Klitjen ivortel, en Jatfrank; van elks 4 loot. tôt 2 menglen w.iVfr En kan den parient bitter drinken? Z6 trekt àriebladt als T<&/i als mede 't uitge- perile Zap van groene Lepelblaàen, lieukeboom en IVAterkers. Ook kan men, ter ftillinge van hévigé pyn, een hûvejlaapboli een bul- letje Knofiook en \ loot Lavas-zaadt, m een haif pint'sof/e» «e.'fc koken, en daar van, tegens den nagt, of, als depynzwaar dringt, een Tbekopje vol, of z drinken. DE ZÔDE IN DE MA'GE.
Neemt een vierendeelloots kryt, met een
weinig noot■ muskaat in, met énig vogt. En om d.aaglyks te drinken, ?.6 kookt een decoc- t'tm vàft Klitjen wortel, en Aalfranken-, hier nevensgebruîkt, gebrande mqffélfcbelpen; van elks 1 loot ; gfree/ï /'laal ofte yzervetlfel i loot, en, neemt hier van een vingerhoedt vol, met énig vogt in. Ook is drop van zoet- houdt zeergoe'dr. Ook, fomtyds eenflaap- bol, met zfleten melk gekookt, engedronken. |
|||||
|
D s DE
|
|||||
|
y8 DE ZUINIGE KOK
DE HIK. Valt déze kwaal in bête koortfen voor, tô
neemt daar tégen gefchaafden Harts-Hoorn. en gepelde gerfi, in water gekookt, om tela- ten drinken. . Ook is Hoender- en Kalfs~<vleei'tiat, warm
gedronken, zeergoedt, Indien ze ontftaat uit fcbeurbuik , of ver-
koude ingewanden, zô neemt EHxer vit a, r loot. Kampber r fchrup, en
mengdt het in een toegeftopt vlesje ; en neemt hier van z a 3 maal 's daags, z% a 30 drup- len, in wat •wyn; en drinkt hier benévens, dézen DECOCTUM.
Tokbout \ pond ; en Sajfefras. z loot.
Kookt dit te zamen in wâter, tôt op a
menglen; en drinkt 'er, 's morgens en 's a- vonds, ook 's agtermiddags 43; Tbekopje* van. De Lepelblâden ïnzoeten melk gekookt, en
om den anderenmorgen gedronken , alswan- neer men den decoflum moet overflaan. En, de Maag moet men fméren, met olie van Noot-Muskaat, of met kruidig ganzen-fmout ; en 6ver den buik, de volgende kruideren leggen: Kniis en munt. 3 handen vol ; KruidtnJgeléft,
en noot-muskaat, metgeft6ten Orego, van elks | loot. En dit met brandenwyn bevogtigt, en
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 5-9
en 26 warm als te verdrâgenzy , daaropge"
legt. N.B. Is de kwaal hévig enzwaar; zâgeeft
i loots Phitomum 'omanum, in; of'anders; den mitridaat, met zoeten melk . of, eenhal- Vejluaplol met ki'oftook en dtJzaadt, van elks | loot in een half pint %0f/f« w^gekookt, 's avonds naar 't bedde gaande. Ook, nu en dan, 't £0«f van Harts Eoorm
of de Jpint. faL armoma, met wat ivyn, ge- bruikt. En, als de bik hardnekkigaanhoudtî zô gebruikt dit Braak-middetl de'wortel Ey pocquiana {loot. tôt poejer ; en hier op, 's a- vonds naar 't bedde gaande, \ loot pbilonium romanum, mitridaat, oftejlaap-bol. 'T BRÂKEN.
Stilt men het aller gereetft en veiligfte,
door olie van Noot-Muskaat, heet op de Maag gefmeert; En dan : Kruis en munt, z6 veel als genoeg
zy, met Noot-Muskaat enKruit-Nagelen; van elks 5 loot met branden-wyn, warm op de Mage gelegt. NH. Of anders, 7.6 neemt een van de groot-
RePa/ieUen* en weikt die in brandenujyn, en legt ze, warm gemaakt, op de Mage, nâdat de Paflel beftrooit is, met, geftàten Kaneet, Naaglen en Noot Mu/kaat, en legt het te zâ- men. zô heet als te verdrâgen zy, op deti Bitik', Of anders, zô neemt een Tarwen- l/roodt, fnydt dat in'tplatte, dwarsdoor; en |
||||
|
6o DE ZUIN1GE KOK
giet dan wederzyds in de Kruim, Branien-
ity»; maakt het op é'neKoofhrheet, enbe- ftrooit de kruim , met geftampte Kaneel, Naaglen, en Noot-Muskaat, enbedekthetzel*' ve, met een dun doekje, en legt het op de Mdge; en aïs het koudt werdt, zô maakt het op voorgaande wyze wéder heet. NU. Menlaatby dittoeval, voordedorft,
heet hier drinken, waar in gerooft Tarvien- broodt , met wat Naaglen, Noot-Mmkaat en Kaneel werdt gedaan: maar 't moet vooral heet werden gedronken En laat ditvolgen- de in den Apteek gereet mâken : Mitridaat \\oot. Laudanum Opiatnm. i grein.
Oîie van Kruis en Muut 4 druppels. Mengc dit wel, en deelt het in 3 brokjes, en geeft *t eerfte en zàe, om 't half uur in, met een halve lépel vol Eli», vit a. NB. 't Brâken dat voort komt mthetkolyk
ofte Bert, geneefl: men op dezelfde wyze. 'T BORT.
De aanval dezer kwaal is fomrydszeerhé'-
vigi endoetvanonderenbéven, veelfcherp zuur en -vogt, 16zen,- meeil altydt metgro- te pyn, en benaaudheit voor 't lierte. Legt aanftonds den Lyder in een warmge-
maakt Bedde; vooral moeten de voeten warm werden gehouden; en, 6ver den buik legt men 2 of 3 handen vol Kamill-bloemen, enzo veel Kruis en munt, met énige handen vol Zémelen en 1 of j lootgeftôten Kemyn-Zaadt; |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 61
dit ailes met wat ixiâter en brandenwyn g&»
fprengdt, en heet gebruikt. Geeft daar op aanftonds \ loots Vbilonium
Rowanum, of z6 veel Mitridaat in, een of 2 maal, kort nâ malkander in, met Zoetett' Metk gemengdt; waar by énigedruplen£//x. Vit a doende; doch geeft het nietin éneryze; om, dat ais 'c éne îiiogt werdenuitgebraakt, het andere by de handt zoude zyn. Kookc een handt vol Schordïum, in een
menglen Zoeten metk, en laac dien metk heet drittken. En, 7.6 de pyn éven hévig blyfc; zô geeft, onder een kop vol van dezen metk, 1 ofte 2 leeplen vol verfe Amandel-Olie in, met z6 veel olie van Ïloot-Muskaat, als éne graauive Errct groot is. KOLYK, OF DARMWE'.
Legt op de Maag, éven zô, gelykalsvan
yt Bort voorgefchreven is; en geeft daar op aanftonds dit volgende in. Fbitonium Romamim, f dragme; Kampber,
10 grein, Sperma Cette \ drag. En geefc die in 1 reizen in, metdrie Eieren ; de a eerfte ge- deeltens yder om 't Juur, en'tderdegedeel- te , om 'c uur in: En zô de pyn éven fterk blyfc ; laac dan een Clyfieer zetten. Neemt hec afziedfel van Kamilttn, in zoet
hier verkooke, tôt op \ pint; bruine Suiktr, en Raap Olie; van elks 7 lépelsvol: Spiritut van Knoftook , en mengt hec te zâmen. NB. men moeC z'g in déze omftandighé-
de»
|
||||
|
62 DE ZUINIGE KOK
den wel wagten van Purgeer-midien in te gé-
ven.
Men neemt ook wel ; loots Wortel Colum-
lo , dien men op cen Kùnker fleeit} metwâter Jdein vryfc, en geef uat Zap in. HARDLYVIGHEIT.
Vooreerft, z6neemtKajfta (hemdfchitge-
naamdc), uitgelchraant un de kaflen, doch zonderdepitten , £ pondt; ronde Pruimen ofte Korenten, \ pondt* kookc ait m zoet bier, en drinkt *er daaglyks van ; en gebruil-tdaar he- névens \6 ofte 20 druplen gefmotten Pot-Afeb, een of 2 rnaal daaçs, met zoet hier, inge» dronken : ook drinkt men den volgenden DECOCTUM.
Klit/en-wortels 8 loot; en Aalfranken, of
Bitter-zoet, 4 loot ; fnydt dit te zâmen klein, enverkookthet in3.menglen<n!<7/£r;enalsmen *t nogeenswéderkookt; zddoet'erop nieuw i ot x loot Aaltranken hy j en hier névens 'c gebruik van d. n Pat <ljct>\ fomtyds 10 of iz gr. Zout van Ham-Hoorn , met een weinig wym gebruikt, doch fomtyds een dag ofdrie overflaan ; en den decocium agter lâtende: Neemt men ï^cfetbi/idetii Beukeboom, en IVâtaken-, in
Lui gekookt- en gebruikt 'er, "s morgens en 's agtermiddags 5 a 6 Tbekopjesv-.\n. En, als 'er afgangk voonkomt; neemt dan Cet;-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. '65
Centaurium; 1 cf 3 bosjes; JVynfJeem 1 loot, ftoot den Wynfîeen; en(hydtde&»/■««- rium klein, en doet het te zàmenineen Vies, op 3 pinten Franfen <wyn, en gebruikt 'er 's morgens één roemertje vol van. VERSTOPTE EN VERHARDE
MILT. Neemt Klitfen-ivortel en Aalfranken, van
elks \ pondt Petercely-tvortel 1$: Sa£èfras,i Ioot ; Agritnoniei een todf vo/; Icookt dit in wifrr tôt op 4 menglen, en drinkt daar van daaglyks, in plaatsvanénigenanderendrank; ook kan men tuflen beide , den volgenden nxiyn gebruiken. Petercely - wortel -, Miriks- voortel, Agremonie en Boelkens - Kruidt met Centaurium; van elks één band vol., en eea verfcben Limoen. Snydt déze kruiden enwor- telen klein, en zet ze op a menglen Franfen tayn; en gebruikt 'er, nà den maaltydt, één roemertje vol van Nota. Men gebruikt ook, om den anderen
dag, één vingerboeât vol in één lepel wynt dit volgende &reejt-6gen , gebrande Mojfel-fcbelpen , en
Wynfleen, fyn gefloteu; en Staalpeder,• van elks 1 loot. Mengt dit te zâmen, en bewaarc het ten gebruike in énevleffe, die wel werdc toegeftopt. Al waar de bardigbeit in àeMilt werdtver-
noraen, moec men iméren, met bereidezal- ' Vf»
|
||||
|
6\ DE ZUINIGE KOK
ve van Althea, uit den Apteek gehaaldt; 5 a 6
dâgen, en nu en dan de pleifter van Peterus Datbenus daar op gelegdt. BUIK-LOOP.
Neemt Geroojlerde Rabarber ,1 dragma;,çe-
le Mirobolanen; 1 fchrup. Maakt 'er een Poe- je'r van en geeft het met een lepel hier in; en laat het Wrft zyne werkinge doen; dat is ; de Jlym en 't zuur lofïen • en neemt daar nâ Dwscordium , zonder Galbanum , \ loot; gepulverifeerde kreeft-égen i, loot in zoeten melk, en des anderendags, hetzelfdcin, met één lepel vol Elix. vit* Voor den dortt, gebruikt men fckordium,
met Kaneel; in zoeten MeJkenwâ/ergekookt; dat men drinktj en zagties doet ZWéfen. NB. Is 'er grote pyn by? ?.6 legt de voor-
noemde Kmiden, als in't fo/y&isvoorgefchre- ven, warm op den Buik. Ook is zecr goedt, dejlaap-bol, klein ge-
fnéden, met { loot Kaneel in \ pint zoeten melk gekookt; en daar van een at'z Tbékopjes nu en dan, naar 't bedde gaande, van ge- dronkeo. NB. Als zulk een Patient hier wildrinken,
moet 'er gebar/t broodt en Kaneel in geweikt zyn ; Eiren-melk met Kaneel, en yleesjop moet zyne fpyze zyn. |
|||||
|
R0'<
|
|||||
|
*èr GEZONDHEIT. 6f
RÔDE-LOOP. Neemt Triakel wâter 3 loot 3 fyn geftétene
Kreefts igen, anderhalf % loot; Kampber; i% grein; Salpeter, iogrein; Laudanum opiatum-t 2 grein. Laat dit te zamen in den Apteek gereet
mâken, enïgeeft 'er, aile balfuitren z vïn- gerhoeden vol van in, met één lepel vol zoe* ten melk, en houdt den Patient geftadig aan 't zwe'ten. Neemt, ter lesfinge van des Lyders dorft*
Schordium met gçftôtenKaneel, in zoeten melk en wâter gekookt, en dan gemengdt met % dojers van'Eijereu, Ook kooke men wel i loot Kaneel, in een
menglen gerfteviater, met twé dojers -van Ei-* ren gemengdt. Ondertuffen de kruiderefl, zoalsin'tgeval
van C'o/y&zynvoorgefchreven; warm opden buik, en ook wel tégens 'tforidament gelegdti doct 'er dan ook by ; zoeten melk met één le- pel zoete Jmandel-Olie en 4 a y gr, Kampber, dien men in geeft of niet, naar mate dac z.y zixéten. NB. de Gely van Harts- Hoorn en van Kalfs-
péten, of de Jlym van Kixépitten alleen ; nu en dan één lepeltje vol, onder den drank; ofte onder Kalfs ofte Hoender-nat gemengdt; is zeer goedt. Geeft tuffen beide, één vingerhoedt of ï,
Elix.vita, met één lépel vol, \vy«Tï>tf tege- |
||||
|
66 DE ZUINIGE KOK
Ook zyn de volgende Zuur-Temprende
midlen zeer goedt: Als : Kreeft-6gen ; Koraal; Zé-fcbuim ; Kryt,
Bouts; en gezégelde Aarde. Jïen van déze al- len ; fyn gepoejerdt zynde , geefc men een vingerboedt vol in, met één lépel <wyn-7int) als méde een en § vingerhoedt vol Eux, vita, in één lepelvol, wyn-Tint ; Als médeeenbal- <ve lepel vol TinBuur van Catfwu met den zelf- den ivyn. Ook neemt men, fyn gewréven Catiou 4.
loot; Kaneel diegeftoten is, 1 Ioot ; Bramten- nvyn | pint; dit laatmen tezamen opénewar- nie plaats uittrekken, afgeg6ten, bewaardt men het ten gebruike, NB. Smeer-wortd, enEyke-nmne ; vanelks
3 loot. Een halve flaap-bol in éénpint zneten melk gekookti is ookfomtydsgenoegdueiide. WORMEN.
In 't geval van met Wortnen behebde Kin-
deren, z6 gecft ioau druppels Elix. pro- fiter, ofte meerderj naar mate dat ze jongle ofte oudt zyn, met één lépel vol meê offpaan- fen ivyn, die op tvormzaadt gezet is, in Van Knoflook, in zoeîen melk gekookt, ge-
bruikt men nu en dan een tbé-kopje vol. En als men de Kittderen dit volgende kan in kry- gen, is 't zeer goedt : als, JVormzaadt en Minée, van elks 1 loot; dit zet men op een half vintJpaattfen tvyrt, ofte Meê; en aile og- tenden nngteren, en 's namiddags als de ma-ag. lédig is, een of z leeplen vol ingene- men.
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 67
bien. En konnen zy dit gebruiken, z6doet
fer nog de Centaurium thfeAlJein-hwppen by: Legt hen 00k op den Buik, éne pleijter, van dik gekookte Offert■ gai, gemengdt met 8 6f 10 grein poejer Coloquint : die meefder be- jaardtzyn, konnen fterker ofte meerderquan- titeit, dezer medicamenten gebruiken, ert voor de zulkeri diendt déze PURGATIE.
Extraits: Catholicum; 1? gr. Hâfft vanja-
lappe, 2 druplenj en dit tôt 5 ofte 7 piliers gemaakt. En, nâ 't gebruik van déze Piïktty 26 geeft hen in, E//'x. properitat. met énige druplen van Âlfem-olie gemengdt, 2 maal '£ ixeeks, 1 vingerhoeden vol in meè, ofte <wyn. HARDEN BUIK DER KINDEREN.
Deze kwaal ontftaat dobr éne vêrftoppin-
ge vaiï 't darmfcbeel, Eiï daarom moet den Buik werden gefmeert, met gecornponeerde dialthea-zalve, in den /lpteek te bekômen ; en mengt 'er énige druplen Jpirit. faï Armonï onder- en behandeldt verder déze kwaal 3 z6 als omtrent de •wormen, en verhardinge der mût is voorgefchréven. NB. die Bitrendrank is vobr bejactrdeneens
's weeks één Tbê kop vol j en voor de khiie- ren één lépel vol. NB. die vies van 't biitre zyn, konnen al-
ieen némen I loot fzer veilfel, op een pine
E % FttikJ
|
||||
|
68 DE ZUINIGE KOK
iranfen wyn, of meê gezet, en 'er daaglyks i a % maal, eén lépel vol van gebruiken, Als ook méde de Scbeurbuiks-Kruiden, na- tnentlyk: Uptlbhdt; Békeboom, Wàtakers, in Hui gekookt, en daar van énige dâgen, in plaats van Tbe ofte Koffy, gedronken; or anders, devoornoemdekruiden, opimeng- len wyns gezet, en 'er 6ver den rnaaltydc, één roemertje vol van gebruikt. Ook neemt menfomtyds, tuflenbeide, 'tzoutvanHarts- Koorn, of, de Spiri. Sal. Armonta; of, Sa. Volât Olioi, in een roemer wym onder de maaitydt gebruikt. BLOEDENDE AAMBYEN.
Als ze al te fterk bloeden, zo laat het bo-
venftaande Kampberpoeder, by neus-bloedmge voorgefchreven, tôt 4 foeders maken, en eeëft:'er daaglyks 2 van in. Ook tnoet men »t fondatnent ftoven met Roden <wyn, waar in ral-néten en Uoeifel van Granaatapplen , van elksiloot, ingekooktzyn. Enwanneermen >er in eTuiterlfk kan by kômen als zefterk bloeden; zô gebruikt ftemppoeder, d.e by de neus-bloedinge is befchréven, dat men er met plukfet tegen aan legt. PYN DER AAMBYEN.
Neemt, Loot-zalve, Papeljoen-wortel, Kam-
■pher-kruit, van elks 1 loot. Smeertditopwie- ken en legt het op de Aambyen ; en zô de py n feévig is. Z6 neemt Een |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 69
Een dojer van een Ei ; Kampber, en Suiker
<van loot, van elks \ loot. Maakt'ereen zaifje van, en Iegt dat met wieken opde Aambayen, en daar dan over heen, déze PAP.
Kamïlbloemen ; Plier-bloemen; Me/i/ooten;
Scbordium , en Satie ; van elks éénhandtvol; Comyn-zaadt , en Genezier-beJJen ; van elks ï loot. Maakt dit te zâmen tôt een grofPoe- der> en kookc dat in zoetenMelk, enroert'er dan 2 a 3 dooiren van Eiren en gejlampte be ■ fchuit in, en ververftdatoplegfel, iajmaal, in 14 uuren. En voor derzelver inwendige hitte, zo
geeft nu en dan, een vingerhoedt Salpbeter, met 4 a ç grein, Kampber met /««««; wafcr in. En, is de afgangk te hart, Z6 neemt 1 loot uitgefchraapte Casfta zonder pitten (Hemdfchit genaamd) in zoet bier, pruimen ofKorenten-zapgekookt, in» enookiomtyds een weinigje gezuiverde Casfîa, met 1 a 1 vkigerhoeBen bloem van Zivâvel. GEEL-ZUGT.
Ontftaat, door verftoppinge in de Lever ;
waar door 't uitvloejen der Gal'm 'tGedarmte werdt verhinderdt. Dézekwaalwerdtinéén rys niet geheel genézen Men moet daar tégen, énige dâgen, de
voleende midlen onderhouden tegebruiken: Ah: E 3 De |
||||
|
7o DE ZUINIGE KOK
De Elix.vita, ofde Tincl. matrical; 's moi-
gens en des agcermiddags, i a 2 vingerhoe- den vol, ingenômen mec één lepel vol Ryn- fen <wym en daar op dan Tbe gedronken. Somtyds; 't Sa!. Vola, Otiafum, of, ge-
fmolten Zout vm'Harts-Hoorn, met een wei- nigje wdter; in een vlesje bevvaardt; of, de Spir. Sal. Armoni, in een kelkje Rynfen IVyn, éverdenmaaltydcgedronken: nâbeddegaan» de, neemt men 't volgende POEJER.
Kreeft-égen ; Wynfteen en Salpeter ; van elks
$ loot; teiîens ingenômen, met een lepel vol fyyfl. £n in de plaats van The, kanmenfom- tyds een halven vingerhoedt Radix Contrajer- •va, geftampt, aïs trekfel drinkenj eri 00k anders, wat Safraantrekken. Doch, zode- ze kwaal verder aanhoudt; dan kan men dé- zen volgenden zeer heerlyken ivyn, daaglyks o ver den maalty dt, één roemertje vol drinken: Àls ".'.'," Alants-wortel, Curcuma en ftinkende-gouw-
yjortel, van elks 2 loot; Baaklaar; genéver- bejfen; geroeft yzjerveUfel; van elks 1 loot; Rbubarber, 2 loot; Agrimonie enCentaurium; van elks r loot, Le-pelbladen, één hand vol, en wyn-jleen 1 en \ loot. 5t Oeeii hier yan moet gefnéden werden,
fnydt men; dat geflôtenmoetzyn, Itootmen jjlein 5 daar nâ zet men, het zâmenop 3 pinten franfen ofte Rynfen ivyn ; en neemt 'er eens of a maal, 's weeks, een lbe>kop vol van in. '-"■''■ ■ "■■ ■'' ' ■' ' •••'•■' NJB. |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 71
NB. de Bloem van Zivdvel, met Houig ge-
niengdt; en 'er dagelyks, ofte om den ati- deren dag een brokje ter grote éner grôte Hoot-Mmkaat van ingenomen, is zeer goedt. En aïs mendevoorfchrévenemidlen, eens
wilde 6verllaan, z6 mag men in plaats van Tbe, wel gebruiken. Lepelblaàen , Bekeboom en WÂterkers, m
zoeten mclk gekookt om in te drinken : of voor hen dieu de lange foppen dczer kruide- deren vervclen, luinnen van 't uitgeperfie zap der zelfde een Tbe-kopje daags, metwat Rynfen Wyn vennengdt, innémen. Ook is de Patientie-ivortel, in zoet bier ge-
kookt, tegens dézc kwaal een gants voortref- lyk middel. NB. Zet, ter bevorderinge van den afgangk,
de volgende CLYSTEER.
Neemt, zoet bier \ pint. Bruine Suiker, en
Raap-olie, van elks 2 leeplen vol; Zout * lé- pel vol ,■ doch Zy die de zuinigheit betragten, gebruiken
een Zet-fil van Spaanfe zeep, in Raap-olie vet gemaakt; ook drinken zy Jbmtyds Carfia, m Pruimen of Korenten-zap gekookt. In Perffjrien die deze kwaal krégen, door.
verftoptheic ofte agterblyvinge der Maan- tecknen; moet ilaal-viyn, of den voorfchreven wyn, werden gebruikt,- en een Tbe kop vol van den bitteren drank, eens in de weekmeec ofte minder, na dat ze afgangk verwekt; en drie E 4. ma ai |
||||
|
7z DE ZUINIGE KOK
maal om de Maan-teeknen te voorfchyn tç
doen komen.
Men moet zig geduurende de genezinge,
doorgaans wel warm houden; de fpyze lug* tio-en vloei-fappig mâken; àootSetdry; An- (tvvie; Beef, Kernel; en meerdere andere ververfende groentes : hier en broodt met een weinigje<u>j>«éten; ook vers vlees ; dochheel fpaarfaam vis; maar nog wel eens baars\ maar grof, gerookt engezouten Vlees, moetzo wel dan vis, vooral gemeidt werden. WÂTER EN WINDZUGT.
Neemt Pokhout « ponde ; Klitfen ivorte'l,
i pondt; Aaljranken, 6 loot; Sajfefras enGe- Vever-beffenh van elks i|once5 Petercely-wor- tel; il. Dit gekookt, op 4 menglen ivater, en 'voor daaglykfen drank gebruikt. " En daar benévens, aile ogtenden en desna- middags, een ofz vingerhoeden vol Tinduur van Bamjieen; of, TinBura Matricahs; of ibmtyds ook, de geefi van Lépelbladen, met zvyn ingenomen. : Ook mag men, 1 of % kopjes vol uitge-
perft zap vm Lépelbladen, 's morgensen'sag- termiddagsmetwyningéven; maar, danmoct men al 't andere agter lâten : ook geeft men fomtyds, wel zô veel/a/. vola. Cornufervi, als op depunt van een mes kan leggen, met wat nvyn in ; over de maaltydt zittende ; ol anders ook wel, z6 veel vlug zout van barn- flûûtt
Van den Bitmi dmnki 1 of zmaal in de
Y ft week,, |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 73
week, een Tbekop gebruikt, dryft veel Ma-
ter en jlym af: En zet dit volgende op keul- fen Gene'ven en Rynfen toyfi, van elks ï pirit. Mirih-wortel; Knoppen van Vlier-bloemen; de wortels van blaauiven Inlanàjen Irias ; van elks ï loot ; Geniver-bejfen ; Lavas-zaadt ; Mirrhe, en Staal-veilfel ; van elks i\oor, Knof- look , 2 loot ; Lepelbladen, één handt vol ; wyn- Jleenen potas ; van elks £ loot. DitgefnéJen en geftampt, naar elks vereis. doet men in de vies op den ixyn en den Genéver, en ge- bruikt 'er, 3 a 4 maal 's daags, één lepel vol van. NB. Men magook methet gebruiken van
aile de voorfchrévene midlen, Avel eens een weekophouden ; behalven van den âecoBum, dien men geduurzaamdoor, moetdrinken ; en gebruikt "daar nâ, om de veranderingj hec nitgeperfle zap van déze nâvolgende Krnick- ren, 's morgens en 's avon-ls yder maal eén Tbe-kop vol met wat Ryttfen wyn: Als Lepelbladen ; Bikeboom , TVâterkers ;
Sellery; de groene binnebafl van den VHer- boom, van'elks één handt vol: deze kruide^ ren moet men door-kerven, en dan in éne Rêne Mortier ftampen; ofte in eenyzer-vyfel. En dan door een doek wringen; eh dit in een vies wel bewâren ; Avant als 't goor werdt is 't niet meer goedt; daaromzetmen't opéne koele plaats,- men kan 'tais 'tafgetrokkenis, wéder vernieuwen: dit is ook een zeervoor- naam fcheurbuik-middel. Vermindert de 2ugt ? Z6 verminder ook 't médicament; E 5 fom-ï |
||||
|
74 DE ZUINIGE KOK
fomtyds 't een ofte anderoverfîaande: ftrykt
den buik met dit volgende: Neernt Olie van Bakelaar, (Laurier-beflen
genoemdt) ; ponde. Spir.Sal- Armoni\ i Ibot. Mengt het welondermalkander j fmeertdaar méde den Buik 's morgens, en's avonds, naar 't bedde gaande, Indien men wil doen zwéten, doet men
voorloop van Rrandenwyn, in een ftove in 't bedde ; doch men moet voorzigtig zyn, en wel agt géven dat daar door de kragten des patients niet tezeer verminderen; endierhal- ve zô geeft hem, indien hy flaauw werdt, 20 of 30 druplen Spirit, MatricaiU, of Elix, <vit<e in. ANDERS, VOOR WÂTERZUGT.
Neernt Peterce/y-wortet, VUer-viortel, Ven-
kel-ivortel en zoetbout ; van elks 4 loot ; Qardui Benediâi brouwers Hop en Wâterkeri ; van elks één hand vol. kookt dit te zâmen in 5 pinten hier, tôt op 3 pinten, en gebruikt 'er3inuts- jes daags van. HYPOCHONDRIACUM,
Komt voort uit Slym en wrang zuur, aan-
gezet door een Scheurbuik m de Ingeivanden ; en op andere tyden door déze ofte gène wer- kinge, metzeergrôtebenaaudbeit; Eert-klop- pinge en flaauw?e, daar onder hun Roi fpc- lende. By |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 75
By dit 6veral, moec men aile banden ofte
mndfels om 't lyf los mâken; en denpatien- ten doorgaans onder den Neus houden- of Veau de la Reine; ofte aangeflcken rokendttin- nen, Geeftze, ondertuiieiieen «reinig£/«?« •vîtte in ; en , om ze daar nâ te genézen, zq geeft hen dézen DECOCTUM.
Van KliJJhn wortel, \ pondtj Aalftankeni,
4looti Saffefras 2 loot; dîtgekook tôt op $ menglen viaier \ en 's morgens en'sagtermidr dags, <; a 6 Tbe-kopjes van gedronken, ofan- ders te gebruiken voor daaglykfen daank. En daar "benévens 00k nog aile dagen, die volgende POEJER,
Van kreeft-oge»; gcbrande Moffèl- ofte Oe-
Jler-fcbeipen en bloem van Zwavei; van clks 2 loot. Maakt dit tôt cenpoejer, en neemt 'er 1 of 2 maal, 's daags, een vingerhoedt vol van in, met ééti lê*pel vol hier ofte voym en gebruikt fomtyds 't uitgeperfte Zap van Lepelbladen ; Be'keboom, iVàterkers; Selleryt
en gebruikt 'er daaglyks éénTbe-kopVànmei ftaai-wyn gemengdt. |
|||||
|
GRA-
|
|||||
|
16 DE ZUINIGE KOK
GRAVEEL.
Als 'er véhémente pyn in de Lendenen is,
ter plaatfe ciaar de Nieren leggen, en de Ly- der, daar by kwalykte ofte braakagtigbeit ge- voeldt; dan moet men vooral geen fterk- dryvendt middel gebruiken. Maar hem in een nvarmgemakt bedde leggen; en, overzy- nen buik éne warme ftovinge van Camil-bloe- men, en Semekn j a6 handeri vol ; met 2 loot geftote» Commyn zaadt; fprengt dit ailes met een weinigje water; maakt het heet, in een pot; dan in een doek gedaan en opgelegdt. NE. draag wel zorg dat hy warmte aande
voeten heeft en geeft hem dit volgende: Neemt Laudanum Opiatum ; z grein ; Poejer
van groen Zoethout en vzn/llibea-wortel, van elks 10 grein; Kampber; 4 grein; Sal primel, 6 gr. Mengt dat met homg, en maakt 'er 4 brokjes van ; en geeft 'er aile [ uuren één van in; Z6 de pyn ftilt, houdt dan daar me- de op; en geeft één lépel vol verfe Aman- del-OIie, ofte witte Boom-O/iei en laat hen Zo voor de dorft als om zagtelyk tezwe'ten, f a 6 kopjes zoeten melks-Tbé ànnken-, ofte anders, Koffy met zoeten melk. Als 'er een fleentje, uit de Nieren in de
Kvop der biàze is gefchoten ; zo geeft hem een van de voorCehréven brokjes t enlaathem wat veel Koffy ofte Tbé met zoeten Melk drinken s en, zo de perfinge zwaar is, zo ftooft onderweilen 't fondament met warme |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 77
Lyn-olie , ofte Kaasjes-bldden met Camillen in
zoeten melk gekookt. Werkt, verder tégens de Slym en 't Zuur,
door fcbeurbuik - midlen daar déze kwaal uic fpruît, door den volgenden DECOCTUM.
Van Klitlen-wortel \ pondt ; Aalfrankens
4loot; Zoetbout-j z loot, Heems-wortel ; i lo. en SaJJèfras; z loot. Dit, gekookt in water, tôt 3 menglenî
en daar van énige dagen, 's morgens en 's namiddags, énige Kopjes, inpIaatsvan/Cegy ofte The, gedronken. Als 'er van dézen drank 14 dagen ge-
dronken is 5 dan kan men u?el overflaan ; en gebruiken Lépelbladen en IVâterkers, in Hui ofte zoeten melk gekookt, en énige dâgen, in plaats van Koffy gedronken. NU. Al wat zuur tempert, h uitnémen-
de goedt; gelyk aïs zyn Kreeft-éçen ; ScbeU •vis-beetttjes ; uitgebrande MoJJel ofte Oejler- fchelpen; Eier-fcbâlen; Y Staal-veilfel; verder, 't Zout van fPynjîeen; de Pot as; ookdevlug- ge Zouten-, als, Zout van harts-Hoorn; Spi- rit. Sa/u Armonia, 10 ofte 12 druplen, en een graveel drank; waar van de bereidinge hier volgC |
|||||
|
KOU-
|
|||||
|
?8 DE ZUINIGE KOK
KOUDE PIS.
Hier tégehs neemt men in, \ loot Tberid'
kel, met 10 a 12 grein fperma cetie; waarop men zoeten melks-Tbé drinkt 5 ook geeft men ■wel f vingerhoedt, in nxsatèrgekookt in, Ook is de Koffy met zoetbout zeer goedt. NB. in den nagt voorvallende, zo broie
kelt men wat fmeer van de kaars, en men wryft het ter verfineltinge, om en in de nd° vel van den buik; 'c mift nooit; eenweinigjë ~Noot-tnuskaat gtkaamodt, en een mondt vol geménen Genever gedronkeri is ook heel goedt. OPGESTOPTE OF AGTERBLYVEN-
DE MAAN-TEEKNEN. Wanneer (buiten Bevrugtinge) déze teek-
Tien énige Maahden zyn agter gebléven, en hier by benaudbeit in 't ademhalen, loombeit der Ledtn-i Eooldpyn, en meer andere kwa- len, werden befpeurdt ; dan môet men 5 a 6 enceh bloet af doen lateri, en daar nâ, déze volgende Purgeer-midlen gebrùiken; Neemt ExtraButn Cathoiicmn iy gr. Harfl
•van Jalappe 6grein, TartarusVitrio/attts 3gr., en maakt dit rot y of 7 Pillen. NB. En, kan iemant niet wel Pi/knûik'
ken? zô geeft dien n a 14 grein Harfl vari Jalappe , in een rantfoentje brandenixyn ge- imolten, met een weinigje Siroop van Candy àoet gemaakt, inj Dit |
||||
|
ter GEZONDHÈIT. 79
Dit aldus gedaan zynde, z6 geefc alledâ»
gen, 's morgens en des agtermiddags, één lepel vol, ofook, fomtyds eenha.lfTbe-kopje Van dézen volgenden Staal-wyn. Neemt geroefi veilfel van Staal, z loot. Mirrhc 5 Cardamom ; Galanga, en Kanee^ van elks 1 loot. Sa/raan | loot. Dit ailes gefloten of geinéden, naar ver- eis van elk ; zet het op één pint Spaan- fen wyn, of Meè. Laac ook, néveiis'tgeftadiggebruilcenVan dien flaal-wyn drinken, dezen"volgenden DECOCTUM.
Neemt Tokhout \ pondt; Klit/en-wortel ,■
6 loot ; SafJefras-, z loot; Roosmaryn, op 't laatft daar in uit getrokken f loot. Dit te zâmen gekookt in watçr tôt op *
menglen, en 's morgens en 's agtermiddags 5 a 6 Ihe' kopjes van gedronken : Als men "er cen weinigje Kofy-poeder ondermengdt, is't 7ecr aangenaam. Ook doen, tegens deze kvvaal, de fcbeuréuik-miil/en zeer groot nut» Als, nâmentlyk, Lepelblâden-, Wâterhn en Sellery, geperft,
en 'er aile daseo, één tbe-kopje vol vaninge- nomen, benévens den ftaal-wyn. De zyden van den Buik, des morgens. ert
des avonds, naar'tbeddegaande, moetmen beftryken met gecomponeerde Althea zalve> waar onder Gw^iw-ofaisgemengdt: ditftry- ken helptzeer veel, om de verltoppinge los te maken* Orri |
||||
|
So DE ZUINIGE KOK
Om de veranderinge ; mag men wel, als
déze kwaal hardnekkig blyft, i of 2 vinger- hoeden vol Elix. vit a, en dan van de Tinâwa Matricalis gebruiken ; als méde, de vlug^e x.outen, met wyn. Spaanje vliegen aan dcBe'KfBgezet; En 00k,
om de week eens, één Tbe-kopje volvanden bitteren Brionien drank ingenomen , is goedt. Zyn de Padenten, omtrent hun tydt, 't
welk zy aan énige teeknen kunnen gewaar werden ; z6 geeft hen één Jbe kop vol Jlaal- Viyn, en Tinttura A'atricalis, met jaôdrup- len olie vanBarnfteeu in; komthetverhoopte ta voorfchynj z6 houdt op van'tgebruiken; 't zy de voortkôminge van 't verhoopte wat traag voortkwam, BLOED-PISSEN.
Hier tégen gebruikt men \ loot, Dioscor-
àium, zonder Galbamtm, met één lepel vol zoeten meik ingenomen, is puik goedt. Ook kan men een van de brokjes. onder
't Graveel ofte Weren-iwe hier te v6ren be- ichréven, in géven. Ook is déze kwaal te ftillen, meteenhal-
vejlaap bol> in een half pint, zoeten melk te koken ,• en némen 'savonds, naar 'tbeddegaan- de î daar van in. |
|||||
|
VER-
|
|||||
|
ter GEZONDHEÎT 8t
VERZWÉRINGE DER NIEREtf,
EN BLAAS. Dit moet men tragten tegenézendoordeii
Volgenden DECOCTUM.
Neemt Radix China 8 loot; SalJa-ParilUj
4 loot; Pokbout 8 looc ; SaffïfrasenZoet-Houti yan elks z loot. Dit in wafergékookt tôt op 4 tnenglen, ett
daaglyks 'er énige The-kopjes vol warrn vatl gebruikt, Ook gebruikt men mec vrugt „ tuffenbeide, zfletenmelks-Tbé; want, tégens deze kwâlen, is de Thé een fouverein mid- del. NB. Ook kan men^ ofn de Ménage, die
volgende gebruiken; Neemt, Aalfranken, 8 loot. Heems-wortel
en Zoetbout, van elks z loot in ivater gekookt tôt 3 mençfen. Maaronderweile, moetmen, benévens het "Decociutn , dit volgende in den Apteek laten mâken, en 'er 's morgens en 'sa- vonds, een brokje, als een Turkfe boon groot, metéén lepel vol zoeten melk van innémen. Neemt Baifem Copaive, en Veneetfen Ter-
pentyn , van elks \ loot. Baifem van Peru% Mirrbe'i wierook; van elks £ loot. Mengtdit: met een dôjer van een Ey; maakt hier van koekjes ; en neemt 'er, om den 1, 3 en 4 den da£. één van in, F AL
|
||||
|
$3 DE ZUINIGE KOK
AL Tfî OVERVLOEDIGE MAAN-
TEEKNEN. Gebruikt hier tégen. Elixer. vita % Ioot;
Salpe'ter en Kampber; van elks | vingerhoedc vol. Doet dit te zamen in een vlesje, en geeft 'er, 3 maal 's daags, aç a 36 druplen van in, met éen lepel <wyn; waar bymen8 a 10 druplen balfem copaive, of balfem-fulpberis voegen mag. Als de fterke toevloedt niet verminderdt;
26 Iaat dit volgende in den Apteek gereetmâ- keri. Als Laudanum Opiatum ; 3grein. Tinfiuurvan
Kaneel; iloot, Mengt dat wel onder een, in een vlesje
van één once met Elixer vita; en geeftdaar van 2<> toc 30 druplen in: zodevioedtftilt; houdt dan op van 't gebruiken van Lauda- num opiatum. Ook moeten de zulken dik- maals Kandeel, met noot-mmkaat en Kaneel gebruiken; ook wel een glaasjewjwmetdat zelve, over de maaltyden, WITTE-VLOEDT,
Deze kan men, als ze overvloedig veel is,
en met pyn afvloeidt, door dezelfde midlen (als voor de overvloedigetoevloedenhierbo- ven gemeldt) genézen. Doeh als de zelve traag en dépende is: zô
geeft ; TinBura Matricalis i of, Elixer Vita-, '.s mor-
|
||||
|
's morgens en 's avonds 30 a 40 druplen in
W&H.i waar by 8 a 10 druplen Balfem Copaive, °f balfem Sulpber moet wer 'en gevoegdt. Of anders, dézen uitnemcnden BALSEM.
Balfem Copaive; 1 Ioof. Balfem van Pent;
! loot. Poejer van gebrande Eifffcbàien, i% dragm. Maftik, Wierook, enBenjoin, vanelks ijoot; OlievanSaJJefras; 20 druplen ; Kam* pber, 1 ichrup. Laudanum opiatum-, 6 grein, en een dojer van een jEj; Iaac dit in den Ap~ teek gereec makenj en neemt 'er aile dâgen een brokje aïs eenjpaaiife noot groot, van en flaat fomtyds eens een dag 6 ver. NB. de fcbeurbuik ■ kruiileren , waar van
nieermaal is gemeldt, doen hier omrrent, een groot voordeel, aïs méde een 1-ecoBuménige dagen gedronken, v-inPokbout; Klitfen-<wortela en SaJJefras. OP-STEIGING.
Men moet, dien 't overkomt, bekwaam-
lyk 6ver einde zetten; en zyn ze te naauw gerégen, Jos maken en lugt géven, en dan, door "viuige-zouten onder den Neus te houden, doenbek^men: alsnamentlyk: deSpirit.SaL Jrmom: V zout -van Harts-Hoorn; derookvan <tange!ioken linde-, 00k kan meuzulkeen, een weinigje Spirit. Matrical. ofte hlix. vira, in den mondt ftryken ; en, zô ze iets konnen F a door- |
||||
|
door-krygen; zo geeft'er wat van in; ofan»
ders, zô geeft y a 6 druplen Olie van barn- jîeen\ met een lépel vol Elix. vita, ofte mec wyn in. Of, neemt £ deel vàncenvingerhoedt vol, Zout van Harts'Hoorn met wyn. Legt op zulk een Patients buik i a 3 handen
vol Kntis en munt, met z loot geftoten Ko- myn-zaadt, om haar zagtkens aan 't zwécen te krygeir: Ook is de nâvolgende Tinéiuury in, en Duiten diergelyke toevallen, een zeer heerlyk genees-middel. Neemt Elix. vit a, zloot; Gumm:Galba-
num ; Ajjafetida (duivels drek) en Cafto- rium ; van elles i loot. Laat dit, te zâmen, in een wel toegeftopt
vlesje, uittrekken, en çebruikt 'er 25 a 30 druplen van , met één lépel vol wyn. 'I Zout van Harts-Hoorn; of, deSpirit.Sal,
Armomaci, magmen, 6verdemaa!tydr,fom«i tyds wel eens innemen. NB. Zô dez.e kwaalontftaat, dooropftop-
pinge van Maand-teeknen, zô gebruikt de mid- fen tégens diekwaal, hierbovenbefehréven; doch doet éne aderlating vooraf gaan. Ontftaat zedoorScbeurùuik; zogebruiktde
midlen voor dezelve kwaal befchrévenj of den fcheurbuiks-wyn, Doch déie Patient en moeten zig wageen voor ailes wat zoet is en voor dingen die liefiyk ruiktn \ geen zmiroî zout gebruiken; geen zware fpyze étenj als. nâmentlyk ; geen Schol, Stokvis, gerookte Zalm, Bokken, Kaas, enz. |
|||||
|
ver:
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 85
VERZWÉRING VAN DE
L . . M..... Deze elendige kwaal der Frouvaen, werdc
in 't begin, als ze nog,nietis veroudert, nog wel eens genézen ; en dit volgeade middel is 'c belle dat bekent is. Neemt l'okbout i pondt; Saffefrar, z loot.
Mee/ler-ivorte/i i loot. Kooktdit in water toi z menglen, en gebruikc 'er aile dâgen y a 6 The kopjes van, en névens dit ook het vol- gende. Neemt BaifemCopaive, |Ioot; Baifemvan
Peru; iialjem-julpberus, van elks^loot; Olie van Roosmaryit en olie van Geuéver, vanelks |loot Mengt het wel te zâmen in een vlesje, en
gebruikt hier van 's morgens 4, en 's agter- middags, ieder rys, 15 a 16 druplen, met één lépel vol Jpaanjen ivyn; ook werdc liet met zoeten mcïk, ingenomen; en, fomtydts een dag over geflâgen. Als de Pyn zwaar aanvalt; zo geeftiloot;
Pbilonium Romanum, met 3 gryn. Kampber in; lomwyl ook wel 1 gryn. Laudanum Qpiatum. NB. JVIen moet zig zorgvuldig wagten,
voor zom, zuur, azyn, <wyn-> enalles dat verzagt, is zeer goet. Ook kan men ibmtyds den Balfem, in de
witte vloedt befchréven, met zeer veel nut, té-jens dit ongemak gebruiken, , |
|||||
|
F 3 »T UIT-
|
|||||
|
85 DEZUIN1GEK0K
'T UITZINKEN DER L.. M.....
Aïs ze, doorftdvîngen van déze volgende
verfterkendekraideren , ingebragt is, moet men Haer door éne bekwâem fluicinge, met Compres doeken, in houden. Neemt ter fto vinge : KamiUe-bloemen, Mil-
leloten , Wynruit, Schordmm , Salie, Mierthe- bUidcn, m Kode-E.oz.en ; van elks een hant vol. NB. dit moet in genoegzamen Rôden ivyn
évenrjes opgekookt werden; en met IVolien- lapfen, daar innat gemaakt, z6 warm als te verdrâgen zy, tégens de party werden aan- gelegt. Oôk kan men de Kruiden zelve, 't vogt
daar uit geperit zynde, daar tégens aan leg- gen; en daer nâ, wéder heec maken in den <wfn, NB Wanneer de L., M... niet wel in kan
blyven ; zo moet men door éne bekwâme vroedvrouiv, behoorlyke<UJ«/7f ringenin de h... M... plaetfen; cm daar door, 't uit-zakken te beletten. ENTEL-DARMS UYT-ZINKINGE
Dit kan men met devoorgaande hier évon
bôven befchrévens midlen gené^en. |
|||||
|
ON-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 87
ONVRUGTBAARHEIT DER
VROUWEN. In dien Opftoppinge der Se... hier van de
oorzaak is , ofte ziekelykheic : dan moet men den hier boven beichréven, Staal- zvyn iâten gebruiken, of, om de verande- ringe, dit volgende. POEIER.
Neemt, Fyn - gezift - geroefl - Staal-veilfel i
loot. Kâneel en Suiken van elks \ loot. Dit te zâmen gemengt , en daaglyks
I a 2 maal, \ yingerhoéje, met één lépel nvyns van ingenomen. MOEIELYK KIND'ER-BA'REN, EN
NÂGEBOORTE, Om de Moeder in zulken geval te ver-
fiericen , en de Hâgen voort te zetten zô geeft 1 lépel Ëlix vite met wat <wyn in. Om dezelvé voort te zetten, zô geeft
een halvé lépel Etix vite mec wat wyn in. DÔDE VRUGT.
Déze, moet men, door een halvé Lépel
Eiix vite, a a 3 maal 's daegs in te géven
mec wat wy«, tragten afte dryven, doen,
F 4, koni-
|
||||
|
88 DE ZUINIGE KOK
Jv'omt 'er ce veel Ploedby, zdmoet onderden
Elix werden gemengt, een Weinigje Sal- peter met Kampber en z gry. Laudanum épia* ^w,gelykaIsreedsvandéovervloedigeM«#»- te'kenen gezegdt is. OPGESTOPTEN KRAAM-VLOEDT
Alfer , kort na 't Kinder-bâren , geen
<vîoedt volgt, en daar is benaaudheit, pyn in 't Hoofdc en koorts by, zo doet 5 a 6 on- cen bloedc aflaten: En geeft hec Elix vit ce een halve lépel vol mer wyn ini en houdt- ze zagtelyk aan 'c zwéten j en geef fomtyds, tuflèn beide, r a 2 vingerhoeden vol Spiri- tus Matricalh) in. PYN NA \ BA'REN.
Geeft hier teçens \ loot. Philonium Ro-
manum, met | lépel E//x TOta" in NB, Iegt, 6ver den Buik, z a 3 handen
vol Roomfe KamiHe-bloëmen , met wy« be- vogri?t, 7,6 heet aïs te verdragen zy; 7.6 ér kooitfen by zyn, die konnen met 4a ç gry, Kampber, met £//.* •aita, verligt, en door 't ziveten, uitgedréven werden. KOORTS.
Om de Koortfen te genézen, zyn de re-
médié'ti byna ontelbaer door de menfen be- dagt en ondervonden: de voornaamfte zul- }en hier in 'c kort werden opgenoemd. In
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. $p
In Afgaande Koortfen , om dat ze uit
Slym en zuur voortkomen , mag men, op de vryje dâgen, wel een en andermaal Purgeren: 't zy dat men zulks doe mec iz, 14. of 16 gry. Harft van Jaiappe, in één rantfoenje brandenwyn gcfmolten ; of, Neemc : ExtraBum Cacbolicium 15 gry. /far/? t>tf« Ja/appe^ 6 gry. Tartarus vitriolants, 3 gry. Maakt daar van y of 7 ?/'/&« in den
Apteek gereec ; of, kookt 1 looc. Zeenc- blnden, en j loot. anyszaadt in Pruimen, of Korenten zap; en neemt dit 1 a 2 malen,6p de vryje dagen in, nâ dat het veel ofre wéi- nig Purgerai wil; ook wel 1 van één lépel vol Etix. PrOpri&atis ; met <wjy«, op de vryje dâgen. Omtrent één uur, naar giffinge voor 't
aankomen der koorts, zô geeft een van de hier volgende Poejers in, met énig vogt en laat daar op zweécen. Als, 't zout -van al- Jem , en Fof/'e?- xw» gebrande MoJTeLScbdpcn- van *>/& | lcot. en Kampber, één fcbrttp* tôt % Poejers. .} Déze Lyder moet zyn drank voor den
dorft, in de koorfl, heer drinfcen. En, zô men in zyn hier, een korflgerooflert
tarwen broodt doet en hy dat telkens heet gcmaakt zynde, wil drinken, nâ dat 'er een weinig gerafpte Noot-Mutskkaat bygedaanis; zo zal de benaaudheit in de koorts . en de dorft door 't awe'taB merkelyk afnémen. Tbé en Koffi zyn voor den dorft, en om de
koortjen aftebrékcn, zeer goedt. F? De
|
||||
|
9o DE ZUINIGE KOK
De Patient moet zig ordentelyk aan 't zivë-
ten houden , en de koorti volkomen lâcen uitwerken. eer hy zig vant bedde begeeft. Is de hitté en dorit zeer groot, zo geeft, in de koorti i a z maal, \ vingerhoed vol Salpéter in { l'poelkom gekookt ivarm mon- ter, in. Men kan ook, om 'tzwee'ten voort te zetten,
de fcbordium, of de Contra jerve-wortêl, in Water, lugtig afgetrokken, drinken. Indien iemant Mol w'ù drinken, zo moet
de zelve met geroofl broodt, nootmttskkaat, en een weinigje Limoen-jcbil werden ingedron- ïcen; ea mon zal aile déie voornoemde dran- ken, vcel béter bevinden,dan de T/faneiivan gerjl, Zoetbout en Rozynen. enz. Oit riâvolgende Poejer, heeft'ervéle van
de afgaande Koortfeu verloft, als 'er zwâre verlloppingen in de ingewanden by wâren. Neemt. Poejer van uitgebrande Moffel-Jcbel-
pen \ loot •■, Zout van ;raal (dat in 't Latyn i/'itriolmn Manu hier.) i fchrup. M:iakt daar van 6 poejers, en geeft 'er allé dàgen z van in. Verders moet men, voor 't aankomen der koorti, 't voornoemde Poejer van /llfem, Zout en Kampber, in géven. Maakt ook, van t ïchrup. Zout van llaal,
met een weinigje Conjerfvan l-'lier, en poejer van Zoetbout gemengt, oc pilletjei, en laat hem er aile dâgen z, en lomtyds één vanin- némen; en laac dit te fcâmen met het écrite poejer onderhouden, zo lang , toc dac de koorti gewéken is. |
||||
|
ter GEZONDHEIT. pi
Ook kan men 'tvoomoemde Zout vanftaal, m ééh m\xds]en gekookt wforfrneiten, enne-
men daar van, aile dâgen 3 a 4 leeplen vol |
||||||||
|
i
|
Een braak-middel, als ditvolgende, werdt
met heel veel vrugt gebruikt; als deafgaan- de Koortjen hardnekkig zyn. Neemt de vvortel van Tpecacuana, % loot;
maakt dit tôt een poejer-, en mengt het met énig vogt, en neemt het 8 a 10 uuren eerde koorts komt, in. Hier op geeft men een vandevoornoemde
Koorts-poejers, een half uur, tégens h aan- komen der koortje in. En die niet ontzien bittere-krmden te dnn-
ken konnen àlfsm ,Centaurium, en Cardebene- àid\ in wàler gekookt, allé dagen een ipoel- kom vol gebruiken. NB. in afgaande Koortjen moet men den
Patient door gène âàeriatingen verzwakken.
Eens, of andermaal, eue doordringende
purgatie te gebruiken , m&g geichieden. En
verders zagre laxeer-midlen , waar onder,
ilaal, ofte fibeurbmh-knjiden, hier befchré-
ven, gemengdt zyn.
NB. men kan 't ftaal-poejer lâten roeften, en dan tôt een fyn poejer brengen, ook wel,
't geroell veitfil op ivyn zetten.
Dit veiifel kan men bekomen by de SU~
ten-jnâken, Naatdemâkers; l-eiten forppers, eu
SmitSi maar, als men zuiver 't Tzer-vtilfd,
by de Smits tebekomen, gebruikt, zai me»
de zelfde werkinge als van 'tjiaai-vdljel ge-
waar worden.
DEà-
|
|||||||
|
9% DE ZUINIGE KOK
DERDEN-DAAGSE KOORTS.
Geeft daar tégen een purgatie in van déze
voigende PILLEN.
Neemt Extrafl- Catbolicum, iç gryn. Barfl
van Jalappe, en poecîer van Coloquint-aplen; van elks s gr- en maakt 'er 7 pillen van. En dan van 't voornoemde koorts-poejer,
tégens 't aank6men van de &cwAf, ingegé- ven, 't zelve vermeerderende, met S a 10 gryn. Zout van Aljem. En, op de vryje dagen, dit voigende
POEJER.
Neemt, gebrande Mqjjel-fchelpen, 1 loot;
Fyn geroefl llaal, en ivyn-fleen, van elks \ lo. Dit tôt een poejer gemaakt, en 'er daaglyks % maal één vingerhoedt van ingenomen, met wat woyn. Nli. laat ze 00k, S miren voor 't aanko-
men van de Koorts, Jloot; van de PoejerTpe- ïacuana, innémen, om te brâken. Doet onder den hoven genoemden bitren
Koorts-wyn 3 loot; Kina Kina, en gebruikt dieu wyn doorgaans. Geeft 00k 't voorgenoemde Koorts-poejtr,
voor 't aankomen van de Koorts in, en doec 'er één fchrup. Kina Kina by. Ook
|
||||
|
Ook zyn, om de verandering; de voor-
noemde ftaal-pillen, flaal-wyn enftaal-poejers> zeer goedc. GEDUURIGE KOORTSEN.
Geeft daar tégen, aile dâgen iaavandeze
ZWEET-POEJERS.
Neemt Sa/peter J loot; Kampher 12 gfeifî;
Zout van Alfem, a fchrup. en maakt 'er 8 poe- jers van. Alsdeze 8 poejers gebruiktzyn, enblyftde
koorts nog duuren, zo maakt dézezelfdewe- derom; encontinueert'erméde; maardrinkt tuffen beide, } vingerhoedje vol Contrajerve offcbordium; en, zô het tebhterva.lt, zokan men 't zelve met wat Suiker, ofte zoeten melk mengen. In aile koortfen moet de drank voor dedorft,
warm genomen werden; en de Koffy en The, komen hier wel 'c meelîe te patte; als ook de Mol. Voor voedzel, 7.6 geeft haifs, hoender of
Scbapen-fop met Andivie, Sellery, oftePeterce- lie-ixiortelen gekookt; het éne ofte het andere, naàr dat het den patient luft. Konnen ze nier wel ruften, zô kookt zoe-
ten melk, mer garïïen mee/; en fomtyds ook 1 loot geftampt komkommer ■ zaadt, in een doekje daar onder gedaan. Indien de Koorts aanhoudc, met lafl in Y
boofdty
|
||||
|
boo'dt, 7Ô bindt onder de voet-zokn ditvol-
gende. Neemt Mieriks-worM, gpraspt; 2I0. Wyn-
ruit, fyn geftampt, 1 hand vol ; Zouti loot. Dit met Zuur: dteg en jfccy» te 2amen ge- mengdt; doch, 't belle is, dat men Spaanfe- Vliegen legt, binnen 's beem; ter plaatie daar men onder de knie den kouws-bandt bindr. NB. Hier volgen nu 00k énige dranken,
bereidt de reedsgemelde, voor cïen dorjl en de koortfen; en waar uit de Patienten hunne kur kunnen némen. Neemt, verje Meê; doet 'er een korft rooât-
gebarft btoodt in,- en als hier van gedronken werdt, z6 maakt dan zô veel genoeg zy heet, en doet 'er by, een weinige Suiker, TSoot- Muskaat, en één lepel vol, liynfen wytl, tôt verfterkinge EEN ANDERE,
Neemt geftampfe blaaunxe Ley-petien, 2 îo.
Giet 'er één menglen heet gekookt ivâter op, en laat het uittrekken; maakt het met wat Suiker, en 1 en vers ujtgepçrft Lamoem-fap fmaaklyk , engceft, tuflen beidc, éuigedrup- len, Sa/, l ola- Oliofum; of Zout van Hartp Hoom, in een weinigje wyiis in. EEN ANDERE.
Neemt Koiriander-Zaadt, enKatieel, rezâ-
men geitocen,- van elhs ; loot. Trekt dit in een
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 95
één menglen heet garfle-wâfer met i\ Ioot
Contrajerva-wortei; maakthetdan, mer wat Suiker, envers uitgedrukt Lamoen fapfmaak- lyk; en, is 'er Buik-locp by, zé doet 'er een rf<y>r van een Ey onder, en laat 'er hec ii- moeit-fap af. EEN ANDERE.
Neemt Baver gort J kop ; rooftert dit in een
ichône Aarde-Pot, kookt hct tôt 2 menglen water; met een weinig Wynfteen, en een naï- ve hatid vol Hop, en doet 'er zo veel Suiker by, dathet fmâkelyk is. BLUS-KOORTSEN, MET UIT-
SLAG. Wanneer de Koortfen van eue kwaadaardî-
sre natuur zyn, moet men niet doen ââerhi- ten of Purgeren; maar volgt de voornoemde méthode, a!s van de koortfen die geduurig zyn, voorgefchréven is ; daar by voegende, de Kieejt ôgen, gebrande Mojfeljcbelpen; meteen weinigje vlug zout van Harts-Hoom en Salpe» ter gemengdt. De ScEordium en Contrajerve-v:ortel, als
The gedronken, zyn uitnémende goedt. Ook mag men, in dit geval, Spaanje Vite-
ven zetten ; en ook onder de voet-zolen, '£ boven befehrévene leggen. |
|||||
|
m
|
|||||
|
9<S DE ZUINIGE KOK
IN BLUSKOORTSEN.
Is de drank, déze volgende:
Neemt, gefchaafden Harts-Hoom en Schor-
feneer-ivorte/en, van elks 4I00C; gepelde garfc zlootj Zoetbout, iloot; lange Kozynen, zon- der pitten, \ pondt; kookt dit in wdter tôt 2 pinten. DE SPROUW.
Als de Sprouw by de Koortfen komt; mag
men gants geen fcherpe, ofte zuuragtige din- gen gebruiken : Ook moec de Patient wel
warm werden gehouden: Egter moet nien gène al te ilerke zweet-midlengebruiken, op dat deftoffe der Sprounv, nietal te fterk naar de Keel werde gedrévenj waar door den Pa- tient, by gebrek van lugt, zoude komen te verftikken. Ook moeten zulke Lyders doorgaans Hoen-
der-fap drinken, en tuffen beide, deGf/«'van Harts-Hoom-, ende zoetemnelks-lbe, meteen weinig iafraam en fomtyds \ vingerhoedt Contrajerva-tvorte!, in zoeten Melk gekookc drinken; voornâmentlyk, als ze benaauvvdc zyn, en de Sprouw nîet genoegzaamopkomt. Aangaande de Sprouw in de keel, moet
men voorzigtig zyn en ze nietteveelporren, en alleen maar den Mondt uit ipoelen, en da Keel gorgelen, met Raap-zap, daar een wei- nigje ver/en witten Honig onder gemengt is j ook kan men 'er, tôt ryp-mâkinge een dijtr van
|
||||
|
van een £> onder doen. En, als 'er gène
Râpen te bekômen zyn, zô neemt men »%<?« en Zoet Bout met een weinigje viole blâàen\ in wittr gekookt; of anders, 't zap van gèle noortlw; 't welk méde zeer verzagtende en rypmâkende is. PEST.
Deze hév'tge kwaal moetdoorgW?rt7i;g Zwi-
ten genézen uerden. De viugge zouten vaiî Harts-Hoorn, en vanden AWfr, en'tSal.f'ola. Olios, in <wjy« gebruikc, zyn goedt. De îVynruit ; Satie ; Goh^j bloemen ; Ma?.
Jler-wortel; Pe/i-wortelen Scbordmm; dan eens 't éne en dan eens 'candere, vandéze, in uvtor getrokken, en gedronken, zyn de voor- naamlte hulp-midlen; né'vens de vlug^e zou- ten en een Poejer van Salpnmel en tiampber; een of 2 maal 's daags ingenomen. Als, by voorbeeldc> Neemt Salpeter ; 4 fchrup. Kampber, t
fchrup. en maakt 'er 6 Poejers van. De Co»/^/ W» W/fr &$£» | Iooc? mer^Io.
Theriach, mag men tuffen beide, ook wel, met watiyy«J, innémen. En, om zig, zô veel mooglyk, tégens de
befmettinge dézer kwaal te behoeden; z6zec men énige van de voorfchrévene JVorteU en kruiden, opwyw; en drinkt'er van, 6 ver de inaaltydt> een roemer vol. Hier névens gebruikt men dan ookj 't S<j/-
Vola Quoi, in wyns als mede de /incïuur van |
||||
|
98 DE ZUINIGE KOK
barnjleen ; en, in plaats van Thé, de Angelh
ca, de Roosmaryn; de Salie en Wynmit ge« trokken. KINDER-POKKEN, EN MAASLEN.
Deze, moet men doen uitzetten, door
middel van Safraan ; Scordium, of contrajer- ve; 't éne ofte het andere , als zoeten melks Thé gebruikt. Want, deze midlen némen ook den dorft en de Koorts weg. Draag wel zorg dat ze niet al te fterk zwéten; doch ook niet fchielyk koud werden. Die de onkoften niet ontzien, konnen de
Lapis Bezoar, of den Pedro-Porco ingéven. Z6 de ôgen gezwollen zyn; dan kan men
daar tégen niet veel doen- maarals'teendag ■j a 8 , verder is; legt 'er dan op , een Ilukje vers Jpek, dat gants dunnetjes, met fyn ge- poejerden Kampber is beftréken ; en legt hec zelve, warm gemaakt, 6ver de ogen heen. Om de Pokken, die in 't aangezigt zyn,
fchielyk en zonder tékens en nailen te doen rypen; afvallen en drôgen, is'er niets béter, dan om dezelve met warme Amandel-olie• a maal 's daags te beftryken, door middel van een veertje: ook neemt men daar tos, wel, uitgebrandt vers fvek. Indien de Borft en keelzeerbezetzyn, zô
geeft fomtyds eens een teùgje warm vygcn- b\er te drinken; te wéten, van zoet hier, ofte uitgeperft Râpen-zap, met wïtten Honig gekookt. Ook
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. pr>
Ook neemt menwel \\Vygen\\vierendeel
ïo, Safraan, op een ha\fp'mtvtrfemeê gezet; waar van men nu en dan een Lépel vol van in geeft. Als 'er Buikloop befpeurdc werdt ; moet
men ze nu en dan, een Lépel vol IVyn-Tint ingéven; ook Wàtdiascordium, zonder Galba" tiiim-, voor drank, neemt men, fmeer-wortel, heemswortel, met wat Kaneel'm zoeten melk gekookt. HEUP-GIGT OF JIGT.
Wanneer déze kwaal zig in de Heup heefc
vaft gezet, dan heeft men veeltyds, lang werk om ze te doen weggaan ; maar om de hyders heel fchielyk van de pyn teverligten, is 'er niets bécer dan een gr&te Spaanfe-Vlieg* op de plaats daar de pyn is, te doen leggen.. Men legt de Spaanfe Vliegmook wel huiten
'j beem boven de knie, in 't dunne der deye. En als nu de Spaanfe Vliegen, hunintrekken- de zuiveringe hebben verrigt , dan neemt men een rode baaj~ ofduffelfe litier, gemeenlyk een Pisflap genoemt, dieu men chnsbelt 6ver de gehele Heup heen le<>t, en waaroverheen men telkens met h^Ce frrykyzers heen ftrykr, zô heet als te verdray;en zy , en dat zô lang geconcinueert, en dik'maalsherrmlt, totdat de py11 weg 's, 'twelkzékerlyk daar op moet volgen. Ook moeten ze fomwylen drinken van' deien |
|||||
|
G t DE.
|
|||||
|
ioo DE ZUINIGE KOK
DECOCTUM.
Al s, Klitfen.ivorte! ; Aalfranken, en SaJJe-
fras; waar by déze fcbeurbtiik-kruiden ; Als, Beukeboom ; Lépetbladen, en Wâterkern
't Zy haar uitgeperfte Zap met nvyn ingeno- men ; of 't zy in wafrr gekookt en gedron- ken. GIGT OF JIGT AAN HANDEN
EN VOETEN. Alsdicweê, hévigaanvalt, is'ernietsbé-
ter, dan dit volgende (tôt nog toe, voor my zelve ten gebruike, geheimgehouden.) Als, neemt verfett IVynmocr en Potaarde ; Z6 veel bekwaam is om een dikke PAP
te mâken> roert en fmelt het, op eenzagf vuurtje, door malkander, en doet 'er dan, zo vélegepulverifeerde^7/>r-/>/towf«by, als genoeg aal zyn, om een dikke Pap te mâken. Mengt dan by 't gène gy zult gebruiken ;
één vingerhoedt vol gefiéten Kampber, enlegt déze Pap, bloot op de pynelyke plaatsj z6 heet als te verdrâgen zy; en moet dit aile da- gen x maal, 's morgens en 's avonds, wer- den vernieuwdt; en eer 8 dagen ten einde Zyn, zal de pyn uit dat deel weg zyn. Gebruikt, daar nâ. om de verzwakte Ban-
den en Zenwwen tte verfterken, de Oojlindife Aarà-olit; en fmeert 'er degewrigfeti, luarm |
||||
|
gemaait, i maal 's daags méde; enomwind-
ze mec zagte doeken ; Om 't weder-komen dézer plage, z6 veel
mooglyk zy, te beletten kan men makeneen DECOCTUM.
Van Salfa; China; Sajjefras en Zoethout;
en drinken 't vogt; of, gebruiken, om de menagie,
Klit/en-wortel; Aalfrank en Pokbout; met
Sajjefras ; en onderhouden énelévens- wyze ais in às/cbeurhik' SCHURFTHEIT.
Werdt genézen door uituaendige en inwen-
àige dingen, de uitwendige zyn, Sméringen, mec vooreerft, déze SCHURFT-ZALVE.
Als, Pomâde enRéze-Zalf; van elks|2 lo.
Witttn Precipitaat; Suiker van loot; t\\Kryty van elks % fchrup, Spirit. Sat. Armoni, 30 druplen. Mengt dat ailes in eenpotjeondermalkan-
der j en fmeert hier méde, 's morgens en 's avondr, en drinkt daar névens ondertuflen, énen G x È>E«
|
|||
|
loi DE ZUINIGE KOK
DECOCTUM. Van Klits-<wortlen; en neemt aile dagerj
30 a 40 druplen, Spmt.SaJ.rfrrnoni, metwat wyn in. Of ANDERS.
Zo neemt Wynfleen; 3* loot; Scboorfleett-
roet ; 3 loot; bloem vanZivâvel^ iloot; en zet dat te zâmen, op Voorloop van branden- nvyn, dat hetbekwaamdunisj enfmeertdaar me'de; 's morgens en 's avonds; en als je 'c weer fméren zult, zo waft het eerft af, mec Smidi-wdter. NB. Ondertuffen, moeten ze de Spirit. Sal.
Amoni, 30 a 40druplen, in nxyn, névcns 'c gebruik van den decoEium, onderhonden. En, om dat àejchurjtbeit uit eenfcberpen
wrang zuur beftaat; 26 mag men'erdezuur- temperende poejers; als méde, de loog z.ou' ten-, als, de Potas in voâter gefmolten. of't vlug zftut van Earts-Hoorm van io. 20. tôt 30 druplen in avyn, wel tégens gebruiken ; en dat zelfs wel z maal 's daags. Ook maakt men een Poejer van Kreeft-iigen;
Eierjcbalen en Kryt; en neemt 'er daaglyks 1 or" 2 vingerhoeden vol van in, met énig vogt. |
|||||
|
KOU-
|
|||||
|
KOUDE GIGT, LOOM EN STRAM-
HEIT DER LEDE'MA'TEN. Neemt grqene Roosmaryn, 4 handen vol,
kookt die in een half pondt en een balj vieren- àeel Varkem-reuzjel en 't vec uit een Ham- been : en doet 'er een weinigje Jôpen bier by, onder 't koken; doorgegoten zynde., zô be- waart het en fmeert 'er de Leden méde. NB. die het nog bécer willen hebben, die
mogen 't kruidige Ganzen-fmout, daar wat Kampher en Spùit» Sal. Armonia, onder ge- mengdc is, gebruiken. BLOEDVINNEN.
Moet men ryp màken, door een pleijler
van PekofRinfe-barll, of Ùiacbyliumcumgum- mi; en, als ze doorbréken, met wzxbap.le- cum, op plukfel gefmeert, genézen. DE VYT.
Hier tégens, neemt men Pis, waar onder
men doet, Kampher, inBrandenwyngefmol- ten; met Spirit. Sal. jirm.y maakt het te zâ- men, in een vlesje warm, en houdt 'er de» vinger in, z6 warm aïs te verdrâgen zy. NB. Slaat dan om den vinger, geftampte
pituwovmtn met een weinigje Kampher ge-
C 4 mengq;
|
||||
|
io4 DE ZUINIGE KOK
mengtj den zelve geftadig wam houdendei
ook is Tberiakel-wâter, met Kamyberen Spi- rit. Sol. Arrno, in een vlesje gemengt, en 'er den vinger heet in gehouden, Zeergoet, met de op te leggen Pier-wormert. ZENUUW-STEEK.
Doet op de pynelyke wonde, warm ge-
maalcte Ode van Twpentyn ; of, een weinig- je Tarpentyn, op een wiekje gefmeert; met een hételpâtel, daar op gehouden, en in- gedroogdt,- en dan 't volgende Zalfje, op een wiek gefmeert, en daar heet opgelegdc. Als Gom Elemini; Olie van Kampber; en
OUe van IVafcb; van clks één loot Maakc 'er een zalfje van; en , is de wondt te kleinj dan moet n-.en éne openinge lâten mâkenj 26, dat de médicament en konnen doordrin- gen: werdt de pyn zwaarder,- zogeeftigr. Laudanum Opiatum in; en daar na 2 gr. en daar na 3 gr. doch, ailes niet heipende, en de Patient trekking op trçkkinge krygende; zô moet een bekwaâm Cbirurgyn, àegekwe/le pee> rfoorihyden; waar nâ, aanftonds de pyn en toevallen, zûllen vermindcren; want, beter is 't, de béwéginge van dat Ijàt te verliezen, dan 'er den Patient door te lâten fterven. |
|||||
|
LEK-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. lof
|
|||||
|
LEKKENDE WONDEN OF LID-
WA'TER. Neemt Extrafl van Schordium; ofStinken-
de Goiw _ a loot, Homgi 2 loot; Suiker van loot; ! loot Mcngt dit te zâmen, en legc het, op piukjei gefmeert, op die wonden. VERSTUITING VAN ENKELS
EN KNJJEN. Déze moet mcn ftryken en fméren, met
brandenwyn of Voortooj) tan Genever, waar onder, een weimg Kampher branden<wynhgQ- daan; dan legt men 'et ôverheen, eeni/«- /?ét van Defenfief, en men bindt de verrekte délen met bekwâme windfei-banden byeen; doeh voor al niel te jlyf, om daar door gène ontftékmge te verwekken ; 00k moet men vooral, die délen énigen geruimentydtftiile houden. ROOS IN DE LÉDEN.
Hiertégen, neemt men Vlier-bloemen\ Sa»
lie en Scbordmm , met tarzven meel, van elks, 3 handen vol,- en | loot Kampben flaat dit, warirt %emaakt zynde, in een doek, over de Roowgtige delen heen , en geeft dit volgende in, om tejowïf», G y Neemt
|
|||||
|
106 DE ZUINIGE KOK
Neemt, Conferf vanVlier beffen, aloot, en
Kampber, ter grote aïs éne graawwe crret» niengt het zamen en neemt het in. ZUGT1GE BÉNEN.
Neemr, Salie ; Scbordium ; en Alfem; van elks
a handen vol. Kampber en zout van Harts- Hoorm van elks \ loot; befprengt her met •voorloop van Genéver; of, met een kelk vol Brandewwyn, en ook, met zo a 30 druplen Spîr. Sal. Armonia ; legtdatom debe'nen; doch, laat zé vooral niet hangen : gebruikt inwcn« dig, 't zelfde aïs in Waterzugt. VUILE ZWÉREN DOOR SCHEUR-
BUIK. Gebruikt hier tégen, de Zalve, omtrent
kkkende wonden* hier b6ven gemeldt, met plukfel, dien daar <5ver doende, met heel dunnetjes de Tiniluur van Aloeen Mirrbe t ook kan men bafilicum op plukfel gebruiken, met Aloe en Mirrbe beftréken. N15. Àls die wonden beginnen zuiver te
werden; zô mengtmen, by de Zalve, in de lekkende wonden befchreven, de Suikerbakkers- klei; met, zeer weinig O/ie van Rôzen. Of anders, 26 neemt men Farkens-Reuzei; zlo. Witten Clément l 6 lo. Lapis Calaminaris, en rode precipitaat; izgrein. Mengt dit wel te zâmen, in cçnpotje, en
fmeert
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 107
fmeert het op noieken ; of mengt het met C/a-
mei, 7.6, dat men het tôt een Koekje kan kné- den, nâ dat de zweer groot is, 00k hoedun- ner hoe béier, als een gulden ; of, eenducaat dik, daar op gelegdt. Of Neemt geeï Wafcb en Harten-Reitzel;
van etks 6 once. Harft ; l'eneetze Tarpentein, van elles \f1onçe.PoejervanAlibanum^ Ma/iic; Mirrbe; geprepareerde tuttia ; van elles f once, draken-bloedt enmenie-^ van elks 3 dragmen; Rode précipitant ; 2, fchrup. Bolus Àrmenus, \\ once. NB. laat dit in den Apteek gereet mâken,
en fmelt daar van in een potje, een gedeel- te, en doopt'er iofzreyzen, eenftukjelin- nen in, en legt het op de Zwéringem men keert 00k de pleifteralle dâgen, maar eens om , nâ dat ze is afgeveegdt ; doch werdt ze oudt ; neemt dan een nieuwe. Dit is een voortrefiyk médicament. WINTERHANDEN KALVEREN
EN KAKHIELEN. Neemt raauwe Tarpentyn en Gee' Wafcbi
van elks 4 loot; fmelt dat onder malkan- der en doopt 'er dan een doekje 1 of i maal in, en legt dan de pieifier, op de Kakbieten, Kalven, ofte ïVinterbavdeu. |
||||||
|
yooR
|
||||||
|
v
|
||||||
|
i©$ DE ZUINIGE KOK
VOOR SPRINGENDE HANDEN. NB. zô neemt Tarpentein-wâter, enfmeert
•»er de banden ofte de Ermen méde aïs men te bedde gaat ; des morgens kan men Ver aflâ- fen, voor de dienflboden die hun werk moe- ten doen; of neemt Kalfsfmeer zonder zout; en wafcht het des morgens af, met Zémcle, of Amandel-broodi, DROOGTE IN DE HANDEN MET
BROEJENDE HITTE. Neemt, Kaaijes~bMden ; Violen-blàde% VHer-
bloemen ; Tarwe Ze'mele; van elks één handt vol; ook Byvoet; één hand vol. Kookt dit te zimen in wâter, en houdt daar mdeHan- den zô warm aïs te verdrâgen zy; en legt'er de uitgeperfte kruidett desnagtsôverheen, en houdt by dâge, de handen, door handfchoe- nen bedekt. . NB. En, dewyl déze kwaal metbroejen-
de fcbeurbuik gemengdt is ; zo mag men wel énigen tydt een drank drinken van Klitfen- wortel met Aalfrcmken; Wàterkers en Bëke~ boom ; ook wel zoet hui met Zuuring en Paar- de-bioemen gekookt, indrinken,- en zig om- aigtig wagten van zout en zuur. |
|||||
|
SPY-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 109
SPYKER IN DEN VOET GEïRÉ-
DEN. Als dezelve is uitgehaalt, zo legt 'er een
Pieifter van Rin/e Har)l op. STÉKEN VAN BEIËN EN HOR-
SELS, Legt daar op, Triakel met 334 drapier*
Kampber-brandenwyn ; met een weinig zout van Harts-Hoorn. NB. dit genoemde, is méde goedt tegens
'c ftéken van allerlei vergiftige dieren, als men 'er een weinigje grocnegekneusde Wynnàt by wil doen. Ook z6 geeft men, âeTriàkei met zap van ivynrttit, met wat <wyn in, en houdt de Lyder aan 't zwâen. NB. Sommigen, als ze van Beièn geftéken
zyn, vryven 'c metfpeefjèl; anderenvinden goet , een gekneusdt bladt van Papaver of Jiaav bol\ ook een bladt gekneusde krop-faJade» MAAR
't Allerbefte hier tégen is, dat men kam-
melk heel heet maakt, tôt omirent de kook, en ze dan doet hotten, en doorgieten, om T botfeldik tebehouden, en meidoeken, <warm op de fteek-wonden te leggen. F BREU-
|
||||
|
no DE ZUINIGE KOK
BREUKEN.
Doopt een Wolle Lap in h été Lyn-Oiie,
en z6 warm 'er op gelegt, en zo zagtjes mé- de gewréven aïs teverdrâgen zyj zôdebreuk dus in is geraakt ; dan moet men zé met een bekwamen breuk-banàt inhouden ; en laat hy dan, fbmtyds 3 a 4/cbilfers Ktioftook , met j a 4 vingerhoeden vol lavas-zaadt, in zaeten meik gckookt, drinken, om de winden te doen verdryven. En, zo 't een Nâvel breukis in Jonge Kinàeren, zô legt'er een Oaaoci- «um-p/eifler over, en op die pieijler een loden plaafje ofte een grote (luit, in een doekje ge- wonden, en fluic het dan wel, met een Nam velbandt, tôt dat hetgenézen is. En kookt verder in de Kinder-pap, een weinigje Anys- zaadt, om de winden te verdryven. PEES-KNOOP.
't Zyn bolle Knobbeh, die zig uitzetten;
op de iianden of de l'oeten, Men moet 'er een Kikvors-Plei/ler met
àubbdt kwik-zilver gemnakt, opieggen, met een loot Plaatje daar over heen ,• en met een gefp-riem anndringen. N8. Wanneer dit gezwel vatweekwerdt,
moet men tragten mer den duim, al druk- kende, zyn vlies te bréken; of anders, door middel van een fterken vuiitflag. TAN-
|
||||
|
ter GEZONDHElf. ut
TANDENKRYGINGE DER KIN-
DEREN. Te dézer bevorderinge, gebruikt men de
Bel, daar de kindêren gemcenlyk metdeKe- ■vels op byten; of men geeft hen een Korjl broodt of Taje koek, ter bablinge. Als hun Tand-kevels roodt ofte ontltekert
zyn , beftrykt men ze met wat Uonig -van tio~ zen, daar i a 3 druplen Kamper -brandenwyn onder gemengdtis, en heel weiniggantsfyn gewréven Salpeter. Doch, als de KéveJs heel zeer gezwollen
enontftékenzyn, enals'er, wégensdeicher- pe pyn, koortfen ontftaan , fluipen enbuik-loop ontdekt werdt; dan moet men de Kéveh lâ- ten door vlymen ; en dan zullen pyn en toe- vallen veranderen. TONGRIEM.
Men moet het Tong-vlies der Kinieren ,
wanneer zy daar door, in 't zuigen belet en belemmert wierden ; door een voorzigtig Cbirurgyn, lâten door-knippen; en dan be- ftryken, met een weinigje Honig van R«V« alleen,- of, metwatgebmiideAluingemengiit; of Boom olie, met àutker gemengdt: Nli. 't is n6dig dat dit niet verzuimdtwerde; wanc anders houden de Kindêren, ouder zyndege- worden, een gants belemmerde tong, en ipréken met moeite. BUIK-
|
||||
|
ttt DEZUIN1GEK0K
BUIK-LOOP DER KINDEREN. Men gebruikt daar tégen, z<5 vee! Mitri-
daat, als een Erret groot is; en men doet'er 6 a 8 druplen FJix, vit a onder. NB, dit is eigentlyk, tégens Buifajpyn. Maarj Hebbenze Bmkhop; geeft hen dan
Dmcordium zonder Galbanum; zoveel als een Erret groot is, doch, doet 'er een weinigje heejtôgm by. ENGELSE ZIEKTE.
Deze kwaal is wézendîyk een Kinder en»
Scbeurbuik, dewyl de groei der Pézen, Ze- tmwen en, gewrigten, geen voortgank heefc waar door ontftaat, dat de beendereil, bog- tig en krom groejenenrrekken; waar tégens men dan genoodzaakt is, de binen metLaers- jes, en de rug met ftyve Harnas/yven te ilutten. Ora de verftoppinge der Zenuwen teoop-
nen, z6 gebruikt, inwendigJdnettrkmkmiê- '(en; en uitwendig, fméringen. Hier toe, geeft men fomtyds, ! a 2 leen-
len vol, uitgeperlt zwpVAn lépelbladcn; daai by doende, een weinigje Ryafen mm ook kan men géven een weinigje Kymen voyn, daar lépelbtaden, roode Koat, met een h:ilve verfche Umoen, en é ige druplen Jal. vola- tile otiofum onder gedaan is. NB.
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. ii^
NB. aile ververfingen van fpyze uit green-
tes, zyngoedcennutcig; gezouten vleei,Jpek; kaas en vis, is zeer ichadelyk voor hen. 's Morgens en 's Avonds, moet men huri
ruggegraat, van den nek ofte de hais af, toc aan de hielen toe, beftryken en beirr.éren, mec dit volgende» Als, Aard-Olie en Spek<- Olie ; van elks 4 loot. Genever, Barnjleen~OlieenTerpentyn-Olie)
van elks 1 looc. NB. Is hun borft met llym en hoeftbezer^
geeft dan 1 lépel vol meè, mec 1 aadrupkn Jbalfem Sulpberis Anifuti in. Ook is een warm baàt , van Rosmaryn j
Tynij Salie', Wynruit ; Kruis en munt, en La* vendel, heel goedc. KRAAM.BÉNEN.
NB. Neemc Lapis Qaliminarh f pont; Loot-
nx>it ^ ponC, goud en zjlver gelit; van elks 1 once ; itcoc die gants fyn, en zift het door éne ailerfynlte lève; doet'erdan by een ftui- ver ros&en <wdter; en mengt hèt voor 't ove- rige, met oude ongezoute en gejmolie varkeiis-reuzd', tôt op deuikte van ixéki pot~ aurde; mengt ailes vvel door maikander; en bewa.irt het in een pot: als gy 't gebruiken wilt 26 neeme 3er een brok af, en bewerkt hem zagt in de pâlm van uw handt; door" middel van Gtnjpatel, en maakt !er koekjes van, ter dikte van een guide-, en legt ze op de enkele-wonden (want -xznkraam be'ttenka* H Wefl |
||||
|
H4 DE ZUINIGE KOK
ftien de openingen wel 't allermeefte om-
irent de Enkelen) naar mate der gréte van 't gat; en overdekthetmeteenw«£/7-tf4/rfdr, ©m de zalve lénig te houden; en, ontbreekt dat groene bladt, zô neemt een rood-fyn~ koolsbladt daar toe, en verbindt de wonden zonder overflaan, des morgem en desa-vonàn voor de reft komt de behandeling van een goedt Cbirurgyn te paffe, z6 omirent de har- 2e kanten, als 't opwinden der zugt. NB. met déze Zalve zyn de allervcrouderd-
fte kraam-bénen genézen; inzonderheit als men 'er inwendig de fcbeurbuik-midkn by doee gebruikeu. GULDE ADER.
Dit is een zeldzâme kwaal ; hier uit be-
ftaande, dat de darmen, by gebrek van in» -wendigevliezen,deuitwerplelenvandeMaag niet konnen ophouden, en dat de Patient, geduurige parfinge gevoelende, zyn Entel- darm hoe langs hoe meer moet uitperfen ; en dat dezelve, niet konnende werden inge- Lragt, geweldig verhardt en zwérig werdtj waar door werdt veroorzaakt, dathy, zyn- vuil niet konnende ophouden, telkens grôte perfinge heett, ichoon zyn vuil hem als fcherp wirerontloopt, dat door de perfinge op de onflokene délen, meeft altydt gants bloedig is, Hier tégens gebruikt men, ten overftaatv
van een goedt DoBor, (wanthetmiddel, hoe een-
|
||||
|
ter GEZONDHEITi us
eènvoudig, is vol gevaar) en een bekwaarri
Cbirurgyn, ter overwéginge, en ter behan- delingë:) dit volgende. , Men geeft deii Patient om deh andereri
avondt, (een week lang,) een gcede half pint
lammertjes ofte tarixemeei-pap, waar in mcn frnelt, geel <was; ter grôte van een Okker- Hootje; dit dus gebruikt zynde, werden de darmen inwendig fmérig; dan neemt menzdi veel geryfde kurk van een boetelje-ftop^ als een halve Noot-Mutikkaat uic maakt -, met zô veel geryfde Noot- Muskaat, met een grô- te halve kelk Brandenivpi in 3 als wanneer men zal merken, dat hy geen ontlopinge meer z6 geweldig gevoelt; want déze kurk3 aan de darmen blyvende hangen, houdthec uitwerpfel van de. Maag in de darmen op, » en verwekt dat gène, 't welk men in ande-
ren hartlyoigheit zoude noemen ; blyft dé
ôntléping > z6 geeft men nà 8 dâgen, die Kurk op dezelfde wyze nog éénsin; enkrygt men opflopping, dan moec men, door ver- zagtende Jlrykmidkn, den uithangenden En- teldarm lénig zien te mâken, en van zyne ttfwéringen genézen, en zotragtenintebren- gen -, en door de warme midien daar toe be- kendt, tragten in te houden; maarook wel zorgen, dat de Patient, als men onder, zyn ùitwendighéden heeft verrigt , door zagte , Laxeermidlen wéder totafgang werdtgebragtj
3t welk de oplettèndheit van eengoedtGe*
heesheer vereift; waar na men zal bevin-
den, dat de darmen hunne ùinnenviiezen heb-
H 2 ben
|
||||
|
ii5 DE ZUINIGE KOK
ben weder gekrégen, en dat de Patient zyrt
fondament zal konnen z6 digt fluicen, als een eerftgebôren kindt. NB. door dit middel heb ik een vriendt
van die kwaal genézen; die, in quîtiteit;al$ Cuarde du Korp van Koningk Willem dellh van Engelandt, zeftien jaœn te paarde hadde gezéten, op een uithangenden Enteldarm ter leno-te van meerder dan een vierendeel Els; waar nâ Ikhem z6 gezondt hebgekendt, als imant konde zyn. HYPOCONDRIACUM , SCHEUR-
BUIK EN DE ALGEME'NE HIER.
LANDSE KWA'LEN.
Dit Recept is eigentlyk den waren Elixer
van een der grootfte Geneesmeefters. Men neemtcotdien Elix.,% looc Kaneel; i lo.
Foeiie; 4 loot floot-Muskaat ; 1 \oot Naagjen ; 3 loot Kalmus. grof gefnéden en daar nâ ge- floten : 6 looc bêle Safraan : 8 verfe Citroen- (chilien-, 4 vevk Oranje-Jcbi/len. Op dit ailes zet men twé menglen beften
braniewwyn , afgetrokken zynde, met vutir ofte door de Zon (dat beter is) wéder met brandenwyn bedoven, en op dezelfde wyze Uten uictrekken; tôt dat het alie kleurheefe verlôren; dan de l'oor en Naloop metelkan- der gemengdt, en 'er zo veel Amber-Civet t als éven op de punt van een mes kan leggeu bv iicdaan, en dan geviliereerdt, of door > to mon-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 117
inonnekengraauw papier lâten druipen ,- en
'et twé maal 's daags 10 a 20 druplen van gebruikt. Mer mag 'er wel veel The onderdrinken;
en wel inzonderheit, de menfen dis heetvan •natuur zyn. Dit middel, heeft honderde Hypocondereu-
ze menfen van hun benaaudheit verloft. VOOR ZUGTIGE DIKTE AAN DE
KNIE. Neemt Zout van Armonlac, engemeenzout;
van elles 2 loot, ftrooit vanelks, een vinger- hoedt vol, in een Mutsje Voorloop van Branden- wyn, en doopt 'er dan, (warm zynde) een wolle lap in, en legt ze'eropj en, alszulks werdt vereift , zo doet het 2 a 3 maal 's daags. VEROUDERDE ZWÉRINGEN.
Neemt afgetrokken Tbé-boei, met fterk, r
pint, Zaccbarum Saturni (9j) een fc-hrupel. Vryft het Suiker van loot, zeerfyn, mengt
het dan onder een, doopt 'er eenftukjelinde doek, z6 groot als de zweer is, in, en legt het 'er op; en benat dat doekje met datvogt, 1, 2 a j maal, en doethetverba,ndt ia2maal *s daags, naar mate der materie* |
|||||
|
H 1 , PLEI.
|
|||||
|
H8 DE ZUINIGE KOK
PLEISTER TE'GENS ZULKE VER-
ZWE'RINGEN. Neemt Ceruis. . : ', Goudgelit.
Mirrbe. Olyven-olie. Doet dit in een verglaasde Nieuwe Pot,
om te koken, op een vuur van Houdskélen; als de Olie kookt, doet "er dan de Ceruis in, en roert het een quartier uurs, 'door de Olie, inet een fchuin Stokje; doet daamâ'tGoK^- gelit daar by, en roert het tezâmen, altydt, een balf quartier, of tôt dat het bruin werdt, doet 'er dan de Mirrbe by, en roert wéder \ quartier , neemt het dan van 't vuur af, en neemt dan fyn fchoon linnen, en'doopt het in de Poti en laat het zelve wel doortrek- ken ; daar uit afgenomen en afgedropeu; koudt zynde geworden, zô bewaart het, in een doos, bejlàten, voor de Lugt. TÉGENS ALLE KWALEN IN 'T
ALGEMEEN". Neemt men een quart menglen Teer (deAr
meùcaanje, o( àicuitNoorwegetikomt, ishier tpe de beite) en giet daar op vierpintenkout <water i roert en mengt het daar na wel door een , met, een boute Spâtel ofte lépel, en biyf roeren, den tydt van vyf ojte zesminu- îen: laat daar nâ, het vat, daar dit in i*Ç"t .'........ sy
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 119
Zy Vies of kom, zeer naauwkeurig tegens de
lugt toegeftopt, dus drie dâgen en drie nag- ten ftil ftaan ; op dat de Teer tydt hebbe om zig naer den gronde ofte boven te begeven ; dézen tydt verlopen zynde, moet men dat vogt zeer oplettende Schuimen, en'er van boven af, weg némen al de Olie dien men'er ziet boven opdryven; dit gedaan zynde, zo giet 'er al 't gène belder is van af, en bewaaxt het in wel toegeftopte vleilen ten GEBRUÏKE.
Op de nâvolgende wyze, Behalven, dat
de eens op deze wyze beroerde Teer voor al niet wéder mag werden gebruike; goet zynde tôt haren algemenen gewénen dienft. En op dat men mogte wéten dat men
geen reets afgetrokken 7îw,voor friffehadde ontfangen, hebbe men agt te géven, dat de bekwamen veel helderder ofte lager bruin is, dan de reeds afgetrokne Teer : de Ameri- Caatife Teer is hier toe te beter, doch de floordfe, minder dik zynde, laat zig veel bé» ter mengen met het wdter en fchynt veel geeftryker. Indien men zig van de Ameri- Gaanfe bediendt, dan diendt men't geheeel, yry langer te roeren ofte te mengen. En de proef, of dat trekfel-water goet is, beftaat hier in ; dat het niet bléker mag zyn dan wtten Franfen wyn, nogte 00k zwaarder van Koeleur, dan den Spaanfen wyn; maar veel helderder : aïs mcn'er van drinkende, niet H 4 éns. |
||||
|
ïîo DE ZUINIGE KOK
éne zeekere kragt in gewaer werdt, zo ftet
vaft, dat het trekfel niet goet is, en daar- om moet men de toebereidinge zien doen. Zy die dit heilzaam middel, by een wei-
nigje teffens, beginnen te drinken, zullen ^ig'zeer ligt in enals ongevoelig konnen ge- wennen om'er meerder en meerder van te drinken, en het veel fterker te konne ge- bruiken. By'tgebruiken van dit algemeen Heilzaam
Jiulpmiddel, behoeft men zig op generlei wyzen bôven gewoonte te wagten; zo wel niet voor de lugt, omtrent elks daaglyks bedryf, ofte in zyne wyze van Klédinge ofte lighaams bedekfelen: ook mag men't zelve gebruiken , zonder onderfchèit van jaarge- tyden ,• op zulken uur van den dag, en zo langduurig als men wil Doch, de Algeméne regel ten gebruike
waar te némen is, deze; , Men drinkt'ernugtereneen&z//'/>2«rvan,
,, '''sogtens en 'savonds, en ook twee uuren " "joor en nâ den tnaaltydt ; voor 't ôvrege " moet men zo wel veranderen, omtrent " de qualiten van kragtigheit aïs omtrent de ", quantiteit, naar mate dat imant zyne mage „' fterk oftezwak bevinde : en gelyk de quan- „ titeit dien merrdes morgensnugterendrinkt !, wel meeft tégenftaat, en aan de mage ■ walgt , indien zy zivak is, zo moeten de ' zulken,dequanteiten vermindrert; ofte wel '' in't geheel nâlaten tôt nâ't némen van het *' ontby t, en némen dan wat fterker ofte meerr *' der |
||||
|
ter GEZ0NDHE1 T. nr
der daar van, des avonds: voor de Mâgen in't algemeen fterk, béhoeft detulTenp6z;nge nâ den maaltydc, niet langer te zyn dan van Un uur\ behoudens dat het vogt wel zuiver en beboorlyk gefcbuimt zy. En, uic aan« merkinge der verfcheidene omftandighéden, en dèr gefteldhéden der menlen, is zeer goedt dat men dézen Teerdrank op verfchei- dene wyzen gereet maakc, ofte in neemtj ailes wel waar genomun , naar mate van't Jaar-gety of de fmaak van den zieken, kan men het zelve koudt ofte wœrm,doen drinken. En in gevailea van Coliek -, is'c warme ge- bruik 't heilzaamfte. En heeft men een af- keer, als men't loarm gebruikt, zémoet men proberen of't kout gebruikt béter gaac j en z6 inandereomftandighéden wéder anders. En, verwekt het nvarme gebruik walging, of ge- voelt men énige pyn in de Maag, omtrent tédere perlonen, dan kan men wat minder vogt némen, en maken't wat flapper. In de algemene Jlépende ziektes. is de défes,
een çint Teer witer't daags ; 't welk volftaan kan. als men't in vier délen gebruikt; te wéten, l nugteren des ogtens, en 's avonds, en dan weder | twé uuren naar't ombyt, en nâ den middag altydt. Elkmoetook wel agtgéven, op de ver-
mogens van zyn geftel, om te léren wécen, hoe veel quantiteit en hoe fterk hy dit mid- del kan verdiâgen. En zy die gêmartelt wierden door gants
zwàVe en heel verouderde ingevrétene ziek~
H s tens,
|
||||
|
\tvs DE ZUINIGE KOK
tent, moeten'er ten minfte, in 24 uuren,
een vierde vaneenpintvan gebruiken, in 4,6 ofte 8 ryzen, naar mate dat zulks 't belle âvcr een komt, met den aart en de omftan- dighéden der ziekte. Omtrent doordringende ziektens.gelyk de
Koortfen in foorten zyn, moet men bat Teer- moater gebruiken, te bedde leggende , wel warm gehouden , en némen 'er heei veel •van in; 'twelk heei gemaklyk te doen is, alzo de koortfen den lyders altydt dorftig ma- lien: en dan magmen'er wel een pint, in elle uur van doen drinken. Op deze wyze zyn heei vêle menfen van
koortfengenézen , en wel zo,'t geen te ver- wonderen zy, dat ze aanftonds naar rfc Cure, wederom h un volJcomene kragten bekwamen. Tenveil, Sommigen, op andere wyzen van koortfen genézen , daa-r na zelfs,nog heei lang ira énen jammerlyken zwakken itândt bly- yen. TEER-WATER TE'GENS KROP
ZWE'REN SCHURFTHEIT,
JEUKT, ZWE'REN EN
LAZERY
Hier tégens moet men cenvierden van een
menglen aile 24 uuren drinken, in 4, 6, of 8 glaasjes, ennâdatmendit,ten minfte veerrien dage hceft gedaan ; zô moet men dat ivater nvarm-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 113
^oarmgemaakt, uiterlyk op bet belédigde deel
leggen, en maken 'er ftovingen en bâden vanj dikmaals dat herhâlende in 24 uuren; •om de zweren te génézen en te doen ver- drogen, N B. Het Teerwâter, Vwelk moet dienen, om
uiterlyk te werden gebruikt, werdt dus ge- maakt, Nâmentlyk: men giet twée vie'rde gedeelte kokent water, op een vierde gedeel- te Teer; en mengt en roert het heel fterk te zàmcn, met een bouten fiok ofte lepel, een volflagen quartier lang; en daar na laat men het te zâmen zes uuren ftil ftaan; daar na giet men het af en bewaardt het in vie/jèn, wel naauwkéurig toegefI6r.en, ten gebruike. NB. Omtrent kwaadaardig zeer in de huidt
en omtrent Lazery, en in éne lammigheit der le'den: is een badt van Teerwâter, heil- zaam, waar toe men moet némen 40 pinten kokent <uw/<?r,geg6ten op4pinten Teer ; Roe- rende dit een groot halfuur wel te zàmen on- der een 5 waar nâ men het agt a tien uuren ftil laat ftaan , eer men'er'tivdter van. af giet; en dan maakt men'er 't badt van, een wçi- nigje warmer dan Laauw. Hier méde zyn zeer grote kuuren gedaan. Nli. Heel zéker is't by ondervinding,
dat het Teer-wâter met aile zekere geruft- heit kan werden gedronken, en nooit zal faien ter verzagtinge , ofte ter volkomene genézinge van een zeer groot gedeelte der algeméne kwâlen : aïs, tégens ztvéren; Laza- Ui opàragtigbeit, en alleflei kwaadzeer; eu om-
|
||||
|
H4 DE ZUINIGE KOK
omtrent heimelyke ziektes; en tégens aile,
die ontftaan uit een bedurven btoedt : tégens allerlei foort van Scbeu>buik; long-maag en ingeivand-kwalen ; tégens Lende wéde. gigt, verkondbeden, pyn in de nieren ; ténng \ ver- ouderde Hoo/dpyn; fleurir, galagtig en jcberp zuur; kinderenpokken ; koortjen van alleriei loor- ten ; Coliquen, droefgeejligbeit en aile verdere ^iektens. NB. Do&or Georg Berkley, Biflc.hcp van
Cioyne; de uitvinder van dit algernene Gê- nées middeiis; zçgt in zyn traftaat, daar 6 ver gefchréven, en uit gegéven. „ Ik heb'er een der verfchriklykfte kw£-
„ len doorgenézen; namentlyk, de gangre- „ na, of't vuur in't bloedt, dat zig hadde „ uiterlyk gcopenbaart, door verfcheide „ (Ulceratien) zwéren,die allen enen zeer „ fchieIykendoodtvoorfpelden,'c welkikheb „ wéten te beletten door den Lyder te be- „ wégen, om, geduurende etiyke weken naar „ elkander, nietandersdan Teer nvdter te drin- „ ken; en dat wel zô veel teffens en dik. „ maals, aïs zyn maag 't konde verdrâgen. |
|||||
|
TE-
|
|||||
|
Ttfe GEZONDHEIT. uf
TÉGENS VERZWAKKINGE DER
MAGE EN DE EDELE DE'LEN,
DOOR ZIEKTE MAGTELOOS
GEWORDEN : OOK TEGEN
BEROERDHE1T EN OP-
DAMPINGEN DIE-
NEN, DEZE
tê
Elixers in Soorten
Van D: W van Ronauw Neemt bout van âloe, en roodt fandeî bout j
van eiks een half once: twé oncen Kaneel, zjdoar, kleine kar démon > Kruidnagltn en Galegai van elks een dragm: Kermer-venkel en anyi- zaadt; van elks twé dragm: twé oncen zoet~ bout, Cbrillal Mineraal en cocbou; van elks | once. 10 of twaalf dâdeten ; vier onc, Ro- fynen van dama!l\^ onc. gedroogde Klapperrô- zen, met één once Rcosmaryn-bloemen. Als de Rojynen van pitten zyn gezuivert,
z6 fuydt ze mec de dâdelen en de bloemen heel klein; en als de reft behoorlyk gefto- ten is, z6 doet ailes te zâmen in een grote langlwlfde vies (Matras) genoemdt, en giet daaropef» mmgien branaenwyn, waar in eerffc het Cbri[lal Mineraal gefmolten was: dit ai- les |
||||
|
izâ DE ZUINIGE KOK
les moet een gehélen nagt ftaan te weiken?
en op den volgenden dag, verlengt men het met nog ééns zô veel Brandentvynl aïs wan- neer men het geliéle vier dâgen , laat ftaan weiken; (doch kout) behoudens dat men het drie of vier maal 's daags, wel om en door een roerdt. Neemt dan vervolgens, een pondt aller belle koningklyke Suiker, en kookt dien met agt onc. ÎVàter van Oran- jebloemen, tôt een bekwaam dikken Stroop; den welken dan met den Elixer wel moet ■werden vermengt, met toedoen des laps van twé verfe Citroenen. Filtereert (laat het door papier heen druipen) dit ailes te zâ- men, waar nâ den Elixer zyn befîag heeft. De ddfes is, van z dragma tôt een once, 't
zy zuiver op zig zelve, ofte, gemengt met <wyn ofte voâter. l'EGENS ZIEKTES U1T VER-
STOPPINGE ONTSTAAN;
OOK VOOR KWEINENDE
EN UITGETEERDE,
Neemt TinBuur van JVynlîeen, drie pon-
deiii Salvol. Oliofum Silvi : S onc. Tberiaac en ConfeEiio Hyacintborum {Meibloemen ) een half pondt van elks; Angelica en Mmts-ivor- tel» twe once van elks: één once Noot-Mas. kaat, en juift zo veel Karieel, met z,es oncen Kandey-Suiker. Stooc
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 127
Stoot al 't gène moet werdengeitoten, en
tfoet net in een langbalft glas, met al 't ver» dere, (tope dat glas of die fatras wel digt toe; en zeï ze drie maanden m dcZonne, dien aile dagen, zonder 6ver te ilaan, wel om fchuddende; dit gedaan zynde, 7.6 verzeigt het vogt door monnikken-graauw papier; en bewaart het in Vleffen, die wel toegeltopt zyn ten gebruike. 't Gebruik van dézen EUxer is; 'smorgens
migteren ; en dan drie uuren na 't middag- eten, telkens vyftieir druplen, in wat vogt, 't zy wyn ofte mater; 00k met Ihe-water^ omtrent heu die melankoliek zyn : dit conti- nueertmen agt dagen tegebruiken; waarnà men eens purgeert, en mâtig leeft. DRANK, TOT OPWEKKINGE DER
NATQURLYKE WARMTE. Neemt ; EUxer Fit a Mattbioti, water van
Rézen en van Meliffen ; van elks 2 oncen ; Con- jeiïio Alkermes, 2 dragrn. zes druplen Kaneel- élie, Granaataplen-Ciroop 2 oncen: Geefl van Zvoâvel, twincig druplen. Mengt dit ailes, wel onder eeft, en geeft
'er den zieken aile half uuren, een ktein le-* pelrje van te gebruiken. Dit is eenoverheerlyk hertlterkende mid-
delj tegen kwàlen daar natuurlyke warmte, hoofdzaaklyk ontbreekc. DRANK,
|
||||
|
ïi8 DE ZUINIGE KOK
DRANK , IN HETE, LANGDUU-
RiGE EN TUSSENWE1LIGE
KOORTSEN.
Wâter dat gedifteleert is van Bernage *
BugloJJè, Zuuring, en van jîardbeien; vanelks 2 onc. een half dragnia, zout van Aljem» Anderhalf dragm. Conjeclio Hyacinrhorumt Ciroop van Limoenen ofte van Granaat-aplen , z oncen; en dertig druplen Spinlui Vitrioli; niengt dit ailes wel onder een. De dofis is, van uur tôt uur, een of twé
leeplen vol ; dit heel wel lmâkende vogt, tempert de hitte van'tbloedt, envoorkoomt den gloedt van de dorft. DRANK TÉGENS KWAADAARDL
GE KOORTSEN, KINDER-POK- JES EN MA'SELEN.
Neemt ée'n once Triakel-avâter^ water vani
Scborfeneren, van CardebenediBe, envanSra- biofen; 2'onc. vanelks; Bezoar Menneraal,• geprepareode peerlen; 2 fchrup. vanelks,- eeii dragm. Diascordium of Veneetje Triakel, met één ons Srroop van Caràebenedide : maakt dit ailes tôt énen àrank > en gebruiltt het als 's voorgaande. Mes
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. n9
' Met verminderinge, ofte vermeerderinge
van de dofu, naar vereis van zake, DRANK TÉGENS DAMPEN, MOE-
DER-OPSTEIGINGE, EN HERT-
KLOPPINGE.
Neemt één once gemeen water : watervzn
Mater ofte Moeder-kruit ; van Oranje-bloeifem , en van Salie,- van elks z. onc. 20 gr. Salvo- Utile fuccini : TinBuur -van Cafloerum (bever- geil) en van Myrrba-, van elks zo druplen; 15 gr. Kampberl Spirit. Violâtilis] Salis /Irmo- niaci, ofte 00k wel van Slangen, 20 druplen, een half dragm. Veneedfe Tbériakel ; een gr. Laudanum, met één onc, J'f reop w» Artbe- mi/ia. Maakt dit ailes tôt een drank. en gebruikc
'er te-ffens z a 3 leeplen vol van; na vereis ; zulks aile half uuren herhâlende. WONDER-DRANK TEGENS ALLE
O'VERVALLEN VAN DAMPEN,
FL AAUWÏENS EN ZWAKHE-
DEN DER MAGE.
Neemt Wàter van fcborfeneren, van Bernd~
ge} Metiffin; van Bugloffè; vmOranje-bloeifertt
van néteiiyCn van Qtroen [chilien; van elks.
I a onc
|
||||
|
,3© DE ZUINIGE KOK
2 onc. geretlifieerden brandenwyn, en gejïote
befte Suiken van elks 4 onc. Doet dac ailes in een aerde pot, geftâdig
met een Zilvere le'pel omgeroert, tôt datde Suiker gefmolten is,- hier na, zo laat het twé a driemaal door een Hypocras zak h een druipen j en als 't door gezegen is , doet het in vleflen, die wel moeten werden toe- geftopt om het ten gebruike te konnen be- waren. De dofis, is, een a twi leeplen teffens;
dit is een van de aller aangenaamfte dranken, die te gebruiken zyn ; en ze verwekt nooit iets anders dan goet, want zé verhk gants niet door't gebruiken. DRANK, TÉGENS KWAADAARDI-
GEKOORTSEN, DE MAZELEN
EN KINDER-POKKEN.
Neemt wortlen van Scborfen/ren, van fca-
boifen; van Cardebenediâ, ofte andere, van dien zelfden aart : viperen, Har/l-hoorn „ Citroen/chilien; van elks, naer vereis derom- ftandigheden ,• doet daar by, (troop van An- gulieren, oivungranaat aplen, om de lifane te kragtéger te mâken. NB. rnen moet de Tifâne niet te dik en te
zwaar voor de Mage mâken ; en in't gemeen ueemt men, by elke puuwâier eenhandtvol wortlenj z handen vol blaeden; twe bosjes blw-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. i3l
bloemen, en één halve handc vol vrugten,
ofte zaden van 't voorfchrevene. DRANK TEGENS DE PLEURIS.
NB. Wanneer de PLEURIS is verzeldt
van een zinking op de bor/t, van Bcofdpyn, bloeàjpuuginge, of koorts: dan z6 maakt men een garjleivater van Àltbea-nxiortel; van Grote Kli/Jen, en van [pekvoortel, met Fenusbair en r^e ktap-rôzen'm dan doet men'er by, de ftropen van Jujuben en van Hoejbladen. DRANK TEGENS ZINKINGEN,
HOEST EN ANDRE BORST
KWALEN.
Hier tégens maakt men een afkookfe! ,
van ytfrôra <MWrt/f« met Hyfoop, jujuben, Se- bajlen; rofynen van damafi, vygen en een <wit- te flaapboC daar nâ doet men'er by, ftroop van renet aplen, Venusbair en van Klaprozen: ook is de Mee-drank , voor borft kwalen, behoudens dat ze niet door koortfettzynver- zeldt, zeer goedt, CLYSTEER, OM TE VOEDEN, ALS
DE KEEL GESLO'TEN IS. In zulken geval, gebruikt men gemeen
hoenderfîp i waar in een dooir V3ii een Et
I x werdc
|
||||
|
ija DE ZUINIGE KOK
werdt geroert en, daar by in gefmolten
een drachm. Confe&ie van Hyacinten. NB. de Ordenaris te gebruikene quanti-
teit vogts tôt een Clylleer. is een balve pinti ook minder ofte meerder , na dat men de omftandighéden bevinde. Dit moet z6 lang werden binnen gehou-
den als doenelyk zy , en men kan heu clyfte- ren, om de z uuren, tôt dat 'er in de keel weder zixelg ôpennige komt. NB. door déze voedfel gévinçe van onde-
ren, werdt zulk een lyder by nâ z6 wel on- derhouden aïs of hy 't bîven door de keel hadde Ontfangen. Maar men moet wel in agt némen, dat
men al vôrens hier toe te komen, hem fur- gérende clyfléren moet. NB. Kinderen moeten met niet meerder
dan een Mutsje vogts, werden ge Clyfteert. Beft Clyfteert men de jonge kinderen door
middel van zet-fiUen, beftaande uit zout en gemenen Honing: als men ze wat fterker oordeelt nodig te hebben, doet men'er poejer van beilig bitter by : doch voor Heine kindren maakt men zet-piUen van Spaanfe zeep een ■pinklang; 't welk ook zeer wel te doen is, omtrent oude patienten, die geen Clyfleer konnen verdrâgen, of daar natuurlyk afke- rig van zyn. |
|||||
|
CLY»
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 133
CLYSTEER OM RUST EN SLAAP
TE VERWEKKEN. Dan moet men Slaapbollen doen , by 'c
vogt van de Ordinaire Cfyfleer. CLYSTEER OM TE DOENBRXKEN.
Daar toe neemt men een (De co&ie) af-
Icookfèl van Rook-Tabaki 't welk fomtyds béter werking doedt dan 't belle braak mid- del. NB. Ook kan men clyfteren, in geval van
rodeloop enandere gevaarlyke kranktens, met vogt der wortels Hypocacuatte. CLYSTEER IN HART NEKKIGE
KOORTSEN Dan neemt men het af kookfel van china
China ; 't welk goed gevonden is in zéker Hofpitaal, op een zelfden tydt, aan dertig perfônen te gelyk, die daar door, binnen drie dâgen, gants van koorts ontheft en gentfzen wierden. En in zulken geval, (wanneer gedurige en
gants hardnekkige koortfen de overhandt heb- ben,) dan neemc men 2 onc. allerbefte wel- geflotene China China; en laatze in eenpint- vsàter cot op de helft verkokenj dat doorge- I 3 g6ten |
||||
|
i34 DEZUINIGEKOK
goten vogt, gebruikt men tôt die Clyfleer.
en men ber Oyfleert, telkcns wéder om de 4 uurett, tôt datde koorts begint optehouden. NB. Hieromtrentis de voornaamfte waar- néminge dat de Clyjteer, zô lang als doene- îyk zy, werde binnen gehouden. CLYSTEER , TOT VERZAGTINGE
DUR INGEWANDEN. Dan neemt men geménelyk aller zekerft,
kalfs ofte boendernat; warmgemaakt rivier- nvâter, of ivdter dat op zémel heeft ftaan trekken. PURGERENDE CLYSTEREN.
Deze bereidt men, met bladen van Mal-
•va'-, van /iltbea; Parietaria:, Senecio en van Mercurialis ; doende by een van allen, drie a vier onc. geménen Honig. NB. Naar mate dat de kwaal is, kan men
00k in plaats van den geménen Honig, ge- bruiken, dieu van P/ompem van Vioten, of van Mercurialis. En wil men ze nog meerder purgerende
mâlten, dan heeft men 'er flegts in te doen, 2 drachm. Cbrijtai mineraal of oolc wel eens één once, dubbelt Catbolicum; hec Lenitio- ttum, oïùiapboenicum. NB. men kan 00k met de pis van een ge-
zoudt
|
||||
|
TEK UJi^uwunr.i i. i}>
zondt Mens Clyfteren, als men'er vier onc.
geménen Honig in heeft gefmolten. CLYSTEREN OM ALLEEN TE DOEN
VERKOELEN EN SLEGTS
GANTS ZAGT TE DOEN
PURGE'REN
Dan neemt men alleen het afkookfel van
allerlei moeskruiden ; waar in 3 onc. bonigvan •violen was gefmolten Of anders neemt men een kan bui ofte
*wey, waar in men één onc. gezuiverde Hemdfchit fmelt; en daar mede Clyjteert men twémaal, op den zelfden dag. CLYSTEREN, IN DE RO'DE EN
BUIKLOOP TE GEBRUIKEN. Hier toe niaakt men zyn Clylîeer, van een
geknêusdt Lamsboofdt, en 't Kroos -van een Kalfi waar by men inkookt: weegb/aden, •vinca per vinca; bloemen van Hypericumi Lynzaadt, of iets van die natuur. N8. In eider afkookfel moet men een
door van een vers Ey fmelten, met één onee Populeioen, otie van ràzen, of iets van dierge- lykenen aart. Maar als de pyn zeer hévig is, 26 kan
men in't kooklel zeer geruft, twé witte Siaapbollen doen. I 4 CLY-
|
||||
|
CLYSTEER, TEGENS GROTE
BRANDT IN'T WA'TER-
MA'KEN.
Hier tégens gebruikt men Laauiv Rivier-
wâter 'twelk niet alleen, dient lang te wer- den binnen gehouden , maar telkens wéder, moet werden herhaalt, tôt verligtinge. NB. by zulke gevallen vindc men grdte
baat by 't afkooklel van Altbea woitel; of ook wel van Lynzaadt, CLYSTEER, T'ÉGENS KOLYKEN
UIT WINDEN ONTSTAAN. Hier tégens maakt men een kookfel van
Kamillen en Melilôten bloemen; van Coriander en Anyz-zaad, met twé grote witte S/aapbol- len. Ook doet men daar gemeenlyk by, 3 onc.
Jionig van Mercurialh, en twé onc. OHe van dille, of ook wel van Kamilkn. CLYSTEER, BY GRAVELIG KO.
LYK. ,. Dan bereidt men de Clyfteer, van f onc.
nnyn en even veel olie van Noten; waar by men ook nog \ onc, Veneetfen Triakel doet: 't welk
|
||||
|
't welk de aller gereedfte verligtingevanpyn
zal te wége brengen. Ook bediendt men zig in zulkengeval, en
zelfs in geval van Rode Loop , van Clyflere», in wier bekwaam kookfel, men Terpentyn en dooiren van Eieren fmeltj doch deze zyn te |
||||||||||||
|
Gevaarlyk en
|
5"
|
nts Afteraden.
|
||||||||||
|
CLYSTEREN TEGENS OPSTEIGIN.
GE DER VROUWEN. Hier toe neemt meneenaffcookzel vstnMa-
tricaria, van Byvoet, van Wynrmt en van Alfem ; en daar nâ doet men 'er Catlorium enKampber. by ; en als de noodzaakelykheid zulks vor- dert ; 2 onc. Mercuriatis, of ook wel van voilde* Komkommers. NB. In zulke gevallen, gebruikt men ook
wel metveel vrugt, een Clyfteer uitPweneen half onc. zwarte zeep beftaande. Ook vermindert menongemeendieopdam-'
pingen , door een afkookfel van Byvoet, van Alfem en van Huidook. CLYSTEER, IN 'T GEVAL VAN
BEROERDHEIT. Dan gebruikt men 't veiligft, eenafkook-
zel dac gemengt is, met een a twee Appelen Coloûuint, en een half onc. Senebiâden; doen- de by .net doorgezégene vogt ; vier oncen troeblcn braakwyn en éénonce, beilhbitter. I 5 CLY- |
||||||||||||
|
Ilg DE ZUHNHjJC iVUJY
CLYSTEER, IN T GEVAL VAN
SLÂAP-ZIEKTE. Dan neemt men één onc. gerolden Kanas-
fer-Tabak, dien men klein moetfnyden.endan Jiookc in een pint viater, tôt op de helt't. NB. ûezeClytleer,verwektgemeenlykwvi-
kinge, doch doetook teffens heel weïpurgeren t doch met benaudheid. Men mogt dit ook wel gebruiken in he-
toerdbéden , die uit iveyagtige floffen oor- fprongklyk zyn ; en in desperaat-pynelyke Kolykert. TISANE. TÉGENS HARTNEKKIGE
EN VEROUDERDEN HOEST. Neemt een handt vol Polypodium; ahan-
den vol blâderen van Hondsdraf; z dragm : zoethout; één dragm: Sal prunelt. vier onc. Honing van Narbone, Verkookc dit ailes in 3 menglenwater tôt op één pint; giet uw vogt dan door, en laat die quantiteitopéén dag uic drinken. NB. Hier by zullen zig de te'ringagtigen
zeer wel bevinden. |
|||||
|
TISA-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 139
TISANE. TÉGENS DE DERDEN-
DAAGSE, DUBBELDE DER-
DENDAAGSE EN ANDERE
KOORTSEN.
Neemt Suuring-wortel; van Nempbar; van
Grasworteien ; van Zoetbout, en van Ger/1 ■ 00k kan men 'er by doen. Stroop van Li- moenen en van Aalbejïen, of anders de Spi- rittts Sulpburus , om ze te aangenâmer en te verkoelender te mâken. NB. Ook laat men van gelyke den patient
Amandel-melk drinken, die met de vier kou- de Zaden, Amandekn en Stroop van Violen is toebereidt. NB. Aïs 'er by déze Koort/en geen boeli
h , kan de Limoenâde en al zulke dranken, geen kwaadt. Ook (infundeert) of laat in een pint kout
ivater, wel uittrekken, een hand vol blâden vaiiivi/de Suikeryen, endiergelykene; 'tgeen "îec zô walglyk ten gebruike is; en egter neel veel goet doet en verkoelt. En hierom gebruikt men dikmaalsalleen,
de jiropen van gemelde kruiden, metfchoon water vermengt. TISANE. TÉGENS RODE LOOP.
Men neemt hier toe Spek-wortel ; Jgri-
monie, Gramortel, met Granaat-Appel-bloejem, of
|
||||
|
of Bolaufîia met Aarà-rûzen , en Zoethout,
waar by men Strôpen voegt van Berberifftn en Granaat-Applen. TISANE. TEGENS VEROUDERDE
J3UIK-LOOP. , Men neemt Grasivortei ; Tormentille ; Gra-
naat-Jcb'Ulem Epine Venette; het Sumacb en gefcbaafden Hartiboom; en, om ze teverbé- teren, doet men 'er by, Stroop van Qiteën% oi van Alkermes. AAMBEIEN.
Neemt vitetbUàen, naar uw genoegen;en
ftoot ze te zâmen tôt een (Cataplasma)pa/>- fel, en legt het op de Aambeien, met ver- verfinge van 't zelfde; van 2 tôt z uuren, tôt de genézinge toe. NB. Zyn ze inwendig ? périt dan het zap
uit de vlierbladeren, en maakt dat gy 2 a j ieeplen vogthebt, 't welkmendooreenldein werktuigje inwendig infpuit; en de infpui- ting zo lange doetbinnenhoudenalsmooglyk zy. Dit is by ondervinding, 't allerbefte middel, om inwendig te gebruikenj want hier door, als'er nog geen (Abcès) ettergez wel by ofte omtrent is, 7.6 kan men het ondergaan éner Ftftel-kûare, daar door voorkomen. |
|||||
|
OOK
|
|||||
|
X JU l\ VJ JJAi V JL1 JLS iXIJA 1* * *"f *
|
||||||
|
OOK GEBRUIKT MEN DIT VOL-
GENDE DAAR TE'GEN: Men neemt zap van Huhlook, enmenfmelc
daar in, eendraghm: Laudanum; |onc. Otie van Eieren en een onc. Vopaleum: dit mengc men ailes wel door, een, en men brengt het tôt een zaifie, dat men met een flatte wiek van plukfel uit fyn lywaat gemaakt, daar op legc en inwendig invoett; met herhâling van 3 a 4 maal 's daags ; dit middel'gebruiktmetr by wintertyden, wanneer de vlier-bladen uiec te bekômen zyn. PAP TÉGENS UITWENDIGE
AAMBEIEN- Neemt geftoten Petercelie-groen, en legt
het i maal 's daags, op de uiterlyke Aambei- c»; 'en de pyn zal ftillen, en 't zal de Aam~ beien doen flinken ofte doorbréken. Ook fmeert men wel de graauwe zalf, ge-
naamt, Neapoiitanum op een wiek, enlegtze, twé maal 's daags ververft, op de verharde ■dambeien. En voor inwendige Aambeien, is 'er niets
héter, dan éne infpuitinge van wey oftebui, met énige greinen Laudanum , en Saccbarium Hat uni. |
||||||
|
HERTr
|
||||||
|
14^ *>& ZUIlMlCrfc JiUJV
HERÏSTERKENDT EN ZEER
VERLIGTENDT, MIDDEL
OMTRENT KRANKEN.
Neemt z dragm. Conjefiio Alkermei ; van
Eyacintben , i dragm : veneedfe Tériaackel j dragm : Gekonjyte Oranje- en Citroen-[chilien , van elks \ onc. met 10 druplen Kaneel olie. Doormengt dit ailes wel onder een, met
éne behoorlyke quantireit Stroop van Granaat- apkn; en maakt 'er een Conferf van, tôt be- hoorlyke dikte. Neemt 'er twé a 3maal 's daags, tellcens
de grote van een witte boon van in, met een lépel <wyn , of wat lugtig vleetnat, dat men 'er ook wel op mag drinken. ANDER VERSTERKENDT CON-
SERF TOT WE'DERBEKO'MIN-
GE VAN VERLOORNE KRAG-
TEN EN HERLOKKINGE
EN KWE'KINGE VAN
DE NATUURLYKE
WARMTE.
Neemt Conferf van Rooimaryn-bloemen $ van
Âlfem; van Angelieren en van de Opiate van Saiomom van elks één oncej geconfyte noot- fflUSm
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 143
muikaati Conferfvan Oranje-bloemen van elles
een \ once. Speeei Aromatica Kofata, 2 drag. een ichrup: Amhéidegrys : agt gryn. Muskus fedifteleerde olie van Nâgelen en van Rôzen-
out ; van elks 6 druplen. Maakt van diq ailes (na de kunlU een behoorlyk dikmeng- fel, door middelvaneengenoegzaamgedeel- te Stroop van Grana liermei, Gebruikt 'er des morgens en des avonds,
geduurende 14 a i<5 dâgen; een weinig tyds na 't éten, de grô> éner noot-muskaat van, met een weinigje Spaanfen wyn daar op ge- dronken. NI3. VoorPerfônen, àiedenAmber, nogte
de muskus konnen verdragen, moet men 'er, by de bereidinge, die tvvé zaken gewis uit laten. KOOKSEL OM TE VERKOELEN.
Neemt 1 pondt Kalfsvlees ; fnydthet in Viei-
lle ituk>ens,-geftoten Cremortarter: Bemâze Vlanubladen aïs mede van QtroneUen, Km* kommers, Banmeteh , Porcelem, Kervel, Vlier.knopfen Simula Verm , Uttmx* ' ^eeuKs-ianden, van Vïolen en Bugloflen: van elks een handt vol. Walt en zuiverthetwel, inydt het dan klein, en kookt het inbehoor- lyke quannteit^&oa» wâter, tôt op twébe- kwame eens re gebruiken dranken toe, giet het, wel gckoolvt zynde, door, en périt de kragt me ailes wel uit. Die
|
||||
|
*44 t)E ZUINIGE KOK
Dit middel moet men twé ryzen daags ge*'
bruiken; de éne heeftdes ogtends, endean- dere helft des avonds, en dat veertien dâgen lang : 't zy in de Lente ofte in de Hertfl ; ook moet men in den beginne, 'tmiddeneneinde purgeren door middel van het poejer tégens de koorti. NB. Men kan hier ook by indoen, twé
onc. gevyit lîaal, in doek, tôt een popje ge- bonden; 't zelve altyd goedt blyvende; be- houdenis, dat men't na'tgebruiken, welaf- waft, enlaatdrôgen, zômenigmaalherhaalc, als men 't heeft gebruikt. ANDER AFKOOKSEL OM TE VER-
KOELEN. Men neemt een joug boen, hakt 'er de kop
en poten van af; ltroopc het dan dehuidtat, fteekt dan in het wel gereinigde en ontlédig- dehol, één onc. van dévierkoudezâden, die wel moeten werden gekneuft , benevens J- onc. gepelde garft, vul de reft op, z6 gy 't geede vindt, met Jujuben, Sebeeten> Rofynen vem damaft, van kerne ontdaan. &c. kookt dit ailes te zamen, in drie pinten wâters, tôt de helft; fchuimt het wel; giet het nat dan door en périt ailes wel fterk uit. NB. Dit is een zeer dienftig middel, by
héce en geduurige koort/e», in ontfîekinge van de Bor/i ; en tégens brandige opjloppinge van *£ vjâter» |
|||||
|
AF.
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 14?
AFKOOKSEL VOOR DE BORST-
KWALEN. Hier toe neemt men de Long van een Kalft
wel gewaffen, en aan kleine ftukken gefne- den ; mec eén lépel vol gekneusde Kyft, Ju- jube» , Sebejien. kéfynen van Damajt, ontkernrj dadeten die oncfteent zyn, en vygen; vançlks één onc. dan neemt men, hec Adiantu/n, de Ceteracb, de Politricum, de Scbolopudrium, en de Polypodium, van de Hedera Terre/tris, Boef- Mâden; l'ïnico per vinco; rode Kool; van elk aller dézen, éénbanàvol, beni5venstwégoe- de Renetappelen. Als dit bovenfte wel gezui- vert en gewafïen is, dan fnydtmenhetklein; zo kookt men het in zô veel ivàter aïs nodig zyj tôt mer kleine dranken; gaargenoegzyn- de, doet men het door een doek, en périt ai- les heel wel uit: de eerfte vierde part ge- bruikt men des ogtends nugteren s het twede dèel, drie uuren na middag, het derde des napt, en de Iaatfte vierdepart, des ogtends daaraan volgende. AFKOOKSEL TEGENS BLAAUW-
SCHUIT. Hier toe neemt men Lepelblâden, en bia-
den van Becabitnge, waterkers, Duive-kervel
en Seltery; van elke foort twé handen vol;
Een drachm; fchilien van bittere Qranje-ap-
K (en;
|
|||
|
U6 DE ZUINIGE KOK
ien: een |onc. zaadcvanwilderâpen : Entwé
Kalfs berten, wel gereinigt en aan ftukjesaf- gefneden ; benevens de fcbaren enflaarten van vier Kreeften ; wel gereinigt zynde, moetenze ook wel werdengekneuft ; kooktdicallesruim en lang genoeg, tôt twé drinkfels. Enindien men lépetblâden genoeg kankrygen, zoneemt men 'er éne dubbelde mate van ofte zelfsnog veel meerder ; en men ftoot of perft 'er al 't zap uit, en men doet een klein glas vol van dat zap, by het bovenfte drinkfel, teneinde de genezmg te fpoediger te bevorderen. ]NB. Âls men 't bovenftaande ineenBalne-
um Maria, prepareert, dan is het van groot nut in wâterzugt, alzo het fterk doet wâte- ren. AFKOOKSEL TOT BLOED-ZUI-
VERING. Neemt een jong Hoen, ontdoet het van al
zy n vet : neemt dan Kervet-, Lattuwe, Suike- ry en Pimpernel; vanelks één handtvol.wel gewaffen en klein gefneden: neemt dan een Vi- per en ftroopt hem levendig 't vel af: fnydt hem dan aan ftukken, na datgy 'er 't hoofdt, de ftaart, en 'tingewandtvanhebtafgefcheiden; niets behoudende dan alleen 't Ligbaam; 'c bert, en de Lever. Laat dit ailes te zâmen koken in éne genoegzâme quantiteit water, tôt een grite ofte twé kleine dranken, dienmendes ogtends nugteren moet gebruiken. - NB. |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 147
NB. Om dit nog fterker te maken, ftoot
men den Vtfev in éeni marîneren mortier, nâ dat hy gekooktis, en mendrinktdatvogtdan
in 't kooldâp uit. En is imants £/<?«/genoeg- zaam gants bedurven, dan neemtmen in plaats van deze verl^oelende, de Zwirfetfe Wonk kruiden. AFKOOKSELS, TE GEBRUIKEN
AAN KOORTSEGE PATIEN-
TEN.
Dezenmoeten, als zeopvoorbepaaldewy-
2e zyn gereet gemaakt, werden geftorTeert door 15 grein, geftùten kreeft-égen, nâ dat men in 't oegin der ziekte eens heeft doen/tf- deriàteny ter ruimernmkinge van de bhedvaten en twee uuren daar nâ, een pirgerende Ciy~ fteer te hebben gedaan, ter zuiveringe van den onderbuik, ter uitwerpinçe van de kwâde rtofren waar méde Iiy bah belâden zyn. Aman- delmelken, en verkoelende /lfkookfeh zyn, ter mateging der Koortfen, vanwonderveelnut. DE KOORTS-POEJERS-DOSES,HIER
VOOR BESCHREVEN, IS. Voor Kinderen van t tôt 4 jâren \ part daar
van : van 4 tôt s jâren \ part van 't geheel ;
van 8 tôt 12 jâren \ van 't geheel ; van 12 tôt
1.8 jâren f parten, en van 18 tôt <5o jâren de
K 2 gje*
|
||||
|
i48 DE ZUINIGE KOK
gehéle dofis van 30 greinen, of een hafve dracbma.
NB. Zô dézequantiteitennietgenoegdoen
purgëren , moet men ze vermeerderen ; en cloen ze het te fterk, dan moet men ze ver- minderen ; men neemt dit het beft in met z a 3 leeplen vlees- ofte boendernat ; en daar nâ neemt men 'er nog wat warmfapbôvenop i drie uuren lâter; neemt men wéder énean- dere fop , en houdt voor 't overige van den dag xig gants mâtig. „ . , Heifzaim is dit Poejer tegens aile ziektens,
die ontftaan uit te grôten overvloedt variai en 't is van geen de minfte kwâde gevol- gen;waarom men het gants geruftaan aw«- gre Vrovmm kan en mag ingéven. DIT POEDER WERDT DUS (IN
DEN APTEEK 'T GEMAK-
LYKST) TOEBEREIDT.
Men neemt 2 onc. van 't EJfentiele zout
tégens de Koorts. Een onc. Sal Trixum. \ onc bloem van de Regulus Martis Sallrixum dat getrokken is uit het (Caput Mortuum) dode Lighaam van de geeft van Salmiac 1 once. \ onc Safraan : \ once Scammoni;, die met zvoi'oel was toebereidr. NB. Dus maakt men 't EJfentiele «car, en
>t Sal Trixum: Men neemt de wortlen en bladeren van
Autora; Contrajerva > Gentiana, Angetica; A- |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 149
forum ; zwarte Hellebarus , en dat van elks
éven veel, en genoegzâmequantiteit. Snydr dit ailes klein en ftoot het in een Albaflen Mortier; en perft 'er dan al 't«^uit,- waar van het EJfentiele-zout naar de kunft, moet en kan werden toebereidt. Het reflerende overblyffel , (dat men Merg noemt) dezer •wortelen en kruiden, moet werden gebrandt, om 'er 't Soi Trixum, op de gewone wyze uic te trekkcn. Nli. Dit zotit uit Zwitferlandt ontboden,
is 't belle, en is 't belle koop te bekomen. TEGEtf KWAADAARDIGE KOORT-
SEN, HOE QUINA QUINA
TE GEBRUIKEN.
Neemt één dragm : vers of fris toebereî-
den ExtraB van Qttina Quitta j 15- grein Con- seille Alkermes zonder reuk: 10 grein poejer van Vipéren, met vier grein geflotenen Bezoar Orientaals Maakt van dit ailes een Stik Conferf ofte een S/ok-brokje, en geeft het, in wat onivel, den patient in, maar hy moet'er een goede kom goet vlees ofboendernatboven op dtïnken. N8. Dit geneesmiddel moet om de 3 a 4
uuren heringenomen werden, naar mate van de meerdere ofte mindere hevigheid der koom i en dat moet men blyven doen, tôt datze te énemàle vveg blyft. |
|||||
|
K 3 AN-
|
|||||
|
ip DE ZUINIGE KOK
ANDERE PREPARATIE VAN DE
QUINA QUINA. Neemt één onc. van de aller zuiverfte en
fynfte Qiiina Qiiina: fïootdezelvegantsklein; giet 'er in een vies een pint befren Boergondi- en-wyn op; Huit dan die vies wei digt toej en zet ze , des Zomers in de Zor.ne, en 's Winters in den hoek van den haarc, doch men moet dezeîve majftt van tydt tôt tydt, wel omroeren, geduurende den tydt van 24. uuren, dat het te weiken Jlaat: éedo/tsis, 'er aile vier uuren een gemeenglas vantedrinken ; als men het zelve begint te dnnken, moet men een andere toebereiden, op dat ze kan werden begonncn, 7.6 dra alsdeeerftezalzyn geëindigt. NB. Als men 'er aile 4 uuren een glas van
drinkt, moet men 00k waar némenaile4uu- ren iets te éten, om daar door'tmédicament te bécer met het voedfeltevermengen, en de verhictinge voortekomen; enteverhinderen dat men''t niet al te fchielyk kwyt gerake. Men moet het gebruiken van dit Hulp-
middel zes wéken Continuéren. Eerft neemt men 'eraile4uuren van,gelykb6vengemeldt is, toc dat de koorts begint grootlyks te ver- minderen; vervolgens, de daneerllkomende <vy.ftiert àâgen, neemt men 'er viermaals 's daags fan; dedaaropvolgendevyftiendâgens maal; en
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. ifi
en de derde vyfcien dâgen, drinkt men 'er 2
glâzen van. NI3. Eer de Patient tôt het gebruiken van
dit médicament voortgaat, moethy hoogno- di°" eens ofte twé malen werden gelaten en gepurgeert; na het te hebbengebruiktiszulks onnodigj ten wâre denoodzaakelykheidzulks vorderde, alzo de koorti geménelyk, ni éni- ge dâgen wederom komt. Ook doet men'er wel ibmtyds zdragma. Contrajervabyi, en ook nu en dan, wel eens een grein Opium ; in wel - ken geval, men het troebel en otigevi/te- reert ïnneemt, om 'er de Koorti te vaardiger door te doen ophoudeu. HERTSTÊRKENDE ENVERFRIS-
SENDE (APOZEMA) AFKOOK-
SEL.
Neemt Wortelen van Asperges, Petercelie,
en Venkel met K<voeek-gras; van elks één once. Blâ~ dcnvân Agrimonie, Latouiv, Porceiem, en van wilde Suikery i van elks éénhzndtvol; en van elks, 2 dragm: van de vier koude zœden, van. de cordiale btoemen (dat is tezeggen) van&r- nage, Buglojfe, ViolenenvanSuikery; van elks éénpugilietje; laat dat ailes, in i| pintTO<î7<?r tôt op één pint verkolcen. Clarificeert dan dit Afkookfel, met het wit van één Ey, en ver- deelt het zelve in vierdélen; dewelke, den pacienc op vier verfcheidene tyden moet ge- K 4 brui- |
||||
|
,5i DE ZUIN1GE KOK.
bruiken , volgens en naar mate der noodm-
kelykheid. OPENEND APOZEMA.
Neemt viortlen van drflabonis, van Leeuwt-
tanden en. van Ne'telen; van elks /énonce; blâ< den van Parietaria; van Kervel; van Serva- ge en van Buglojfen; mec Corenten; van elks één handc vol ; zaadt van Milium Fotis en van Suikeryen , van elks één bal/ once, en een dragm: Sal PruneL doet dit ailes in an- derhalf'pint wâter, tôt op de helftverkdkenj giet het dan door, en verdeelt het in 3 gely- fce délen: doet dan byelkdeel c'en once ftroop van Altbea \ of van de <vyf oopnende ivorreis. Al s men dit purgérende w'ûhebben, dan doet men daar by iénebladen; Rbabarber; Manna-y Jgaricus, of Scbamionium (een van allen:) 00k fmelt men 'er fomtyds gezuiverde bemd- Jcbit, of énige purgérende Stropen in. Wil men dit flaap verwekkende maken, dan doet men 'er een weinigje Laudanum ofwnt/iroop van Di- mcoidium in. AMANDEL-MELK DIE VER.
KOELT. Neemt van de vier grôte zâden, uitgepeldt
7ynde; (dewelke zyn,) dat van Limoenen; van Citroennellen ; Comcommers, en liauivoer- den; van elks 2dragm; of van de Heine zâ~ den
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 153
den (dewelke zyn) dat van Lattuwe', van
Porce/ein van Endtvie-, en van Suikery; mec ttvaaïf gepelde Amandelen; ftampt dir ailes in een marmeren mortier heel klein, daar al lang- zamerhandt by gietende , een pint decoftum of âjkookfels gemaakt vanGerft, wortlenvan Althea, en van plompen, of diergelykene. NB. Deze melk komt wel tepaflen, (alsze
door een teems is gegoten (en daar by ge- daan is , twé oncen, Stroop van Violen, of van venuibair) in allerhande koortfen; want ze rhaafcc de borft vogtig, verdryit de dorll, en verkoelt geheel 't bloedt. PURGATIE TÉGENS ALLE TAJE
EN GALAGTIGE HUMEU-
REN.
Zoekt u, drie dragm; aller belle Senebl/~
den mt, en neemt i dragmen Cremertar/an; zet dit te zâmen één nage te weiken, in 6 oncen afkookfel of (Tifane) gemaakt uhro- fynen en polipodium; fmeltdan, den daar aan volgenden ogtenc, in 't doorzygfel, 6 drag. Levantfe Cayïa, vers uitgetrokken ; en één onc. gecomponeerde ftroop vanAppkn; mm gebruikc dezen drank 'stnorgens nugterenj en drie uuren daar nà , zo neemt men 'er wat goedt vleemat op. |
|||||||
|
Ky
|
|||||||
|
PUR-
|
|||||||
|
ij-4 DE ZUINIGE KOK
PURGATIE VOOR ZWAKKE EN
LIGT BEWOOGNE PERSO'- NEN.
Men verkieft zig> van de Huisjes der Sé-
nebUden twé dragm. geftcSten libebarber, een half onc. Calabrïefen Manna- Zout van Ta- marùcus, van Suikery of van Alfem; eenhalf dragm: een half doezyn zuivere gedroogde Rojynen, van korlen beroofdt ; enaanltukken gefneden,benévenseenvveinigjegekloptzoet. hout.
NiJ. Laat dit ailes te zamen koken, m een
muddetje ofce een rautsje Tifane; gekooktuit betonie-biaden; ofte in wu kalfsnat ; als't op een derde verkookt is giet her door. Als men het heefc gebruikt, moecmen twé uuren lâter, wat vieestiat daar op némen, cuvoor't overige geheel den dag lober zvn. Nr5. Door dit Purgeermiddeljïàgtmenilym
en gai af ; ontlaftende 't tioofàt, de Maag en geheel de Ingewanden, in den Onderbuiki En ■wil men het zelve fmaaklyk màken, zodoet men 'er, als het te pafle komt, watKaneel- water by. PURGATIE VOOR DE NOG VEEL
ZWAKKERE. Hier voor neemt men, op zyn hoogft,
één onc. gezuiverde Levantfe Casfia (hernd- fchid)
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. if5
fchit). Ofanders, net zô veel dubbelt Catbo-
licum: En zô 't een zieke mogt zyn die zwak en kweinende is, dan kan men méde by de purgatie een half dragm. Conveâie van Hya- anten doen, PURGATIE IN BUIKLOOP TE
GEBRUIKEN. In zulken geval neemt men één onc. âub-
belde Catbolïcum-, provintie rizen een piluietjex zout van Zwâvel, een fchrup. entwéwelge- kneusde kruit-naaglen. Laat die aileskoken in agt pinten water, tôt op drie vierdeparten ; neemt hec dan af; giet het dooreendeek, en doet 'er dan één onc. Syrupis Magifiratisby. Ingenomen zynde, z6 neemt drie uurenlâter, daar up, wat goet vices nat, en onthoudt u den gantfen dag van ailes. Nl$. Hier door werden op 't allerzagft de
raauwe en fcherpehumeuren, die'teerrtzyn te ontmoeten, verbétert: ook verfterkt hec de maag en doet de buiboep verdweinen. |
|||||
|
PUR-
|
|||||
|
ifô DE ZUINIGE KOK
PURGEER-MIDDEL, TER VERBE-
TERINGE VAN DE WEY EN
GALAGTIGESTOFFEN; *T
HEEFT REUK NOGTE
SMAAK EN VER-
WEKT GANTS
GEEN WRIN.
GINGE.
Neemt uirgezogte Seneblâden ; 5 dragm. ge-
ftoten -Jalappe; en \ onc. allerbefte liojynen* die van pitcen zyn beroofdt: een dragm : ge- Ictieuft droog zoetbout, en twé onc. van de befte Manna, NB. Laat dit te zamen een moment opk6-
Ken in twaalf onc. <wâter. Daar nâmoethet een irar 7 a 8blyvenftaanteweiken: dangiet men het door een doek en rtarificeert het met n»it van eenEy, daarbykanwerdengevoegdt (doch 't hoeft juift niet) 2 a 3 druplen EJJintie van Citroenen. NB. Diezeer zwak van waaçzyn, konnen
onder hun middagmaal, wel 25 grein aller- beften geftôten Kbebarber innémen, met een lépel of twé vleesnat : 00k wel gebruiken, 1 y grein ExtraBvan Rbebarber, waar van men pi- ietjes maakt, om ze met een Owwel ofte énig Confituurwerk in te némen, wanneer men te beddejjaat. |
|||||
|
PUR-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. if/
PURGERENDEN AMANDELMELK.
Neemt zoeteen bittre Amandelen, van elks
één dragm. en maakt'ereen AmandeImeik van v dcor middel van 6 oncen ger/lewâter ; als 'c doorgegoten isj doet 'er by; een onc. Ka- neel-wâter , en éven z6 veel flroop van Ve- nus-bain mengt 'er dan 11 gryn gezwavel- den Scammonium, met een weinigje fyn ge- wrevene Suiker onder. NB. Dit moet des morgens nugteren wor-
den ingenomen , en drieuurenlâter, moet'er wat goedt vleeS'Jop op werden gebruikt, en voor de reft van den dag, een goedt diëet in agt némen. PURGEERTREKSEL, TER VERBE-
TERING VAN ALLE DE HU-
MEUREN.
Neemt 2 dragm: Cremortarteri, de huisjes
van Seneblâden 3 dragm : éénonc.Tamarinde ; twé dragm: geklopt Zoethout: een halve û- troen, met fchilenal, aandaatdersgefnéden; en een handje vol pimpemelle of Kervel. Zet dit ailes te zâmen ineneruimekomme^o'to^ miter, één nagt teweikenj giet'erfmorgens al 't vcgt door, eendigieteemsaf; enverdeelr het in % gelykedélen,- en neemt 'erheteerfte 's morgens ten 6 uuren van in, en het twéde één uùr daar nàj *t laatfte gebruik, neemc |
||||
|
158 DE ZUINIGE KOK
men 'er als een verfriffendeyèp van vlcei op ; en
men neemt een goet diëet in agt. NB. Wanneermen, byvervolg, watfter-
ker wil purgeren ; zô moet men by 'c laatfte glas énige greintn Tartarum Emencm, ofce geprepareerde Scbummonium doen. PURGEERSOP, OF BOELJON.
Neemt ^ dragm, Zénebladen; één dragm
Rbabarber ; één dragm. Cremor. Tartari ; en het Zap uit één verfe Citroen. Laat dit ailes één nagt te zâmen weiken, in een aarde wel verglaasde pot ot'kroes; met eenhalf'glas w«- ter; giet des anderen morgens, ditgetrokken vogt, in een boeljon ofte fop ; gemaakt van een Kalts-fcbinkd of van een Hoen\ met wat Kervei, Lattuwe, Porcekin, Beet en Suiketyi van yder, één handje vol. doet daarby,twé onc. van de befte Manna , vyf of zes Snip- pers van des Citroem BôvenJibiL Neemt uw Jop van 't vuur, zo dra de Marina gefmolten js ; giet dan ailes door een Teems, en drinkt ailes wel uit. PURGEER-BOLUS VOOR IMANT
DIE AFKE'RIG IS VAN DRAN-
KEN IN TE NE'MEN.
Neemt een half dragm. Puhus Cortiichini%
Tartarus Vitrïolatui en Rbabarber ; van elks |
||||
|
ter GEZONDHEIT. ip
Mengt dat ailes met i dragm. Conferf van
Violen, en maakt 'er een Conferj-brokje van » het welk men met een Quvcel kan in némen , en 'er dun of klaar/o/> op drinken : tw é uuren daar nâ kan men nog eensy&pgebruiken, en voor dereftgoedtdiëetonderhouden. NB. als men daarnâ, hierrnéde, fterker
wil purgere». Zô hebbe men 'ePflegts vier grein Tartarus Emericus , met een weinigje Kaneel by te doen. NB- Men geeft, 's avonds voor 't inné-
men van de purgatie, des anderen dàagsj wel 12, of 15 grein Panacea Mercuriads in, met het éne ofte andere Conferf gemengt ; want , dan zal de Zteke veel gemaldyker purgeren. ENGELS PURGEERZOUT, VAN
EPSONS-WATER GEMAAKT. Hier van is de do/îj één once, in witfop
ofte zÂiver ivater gefmolten ; men kan het, als het wat te zwak werdt bevonden , wat aanzetten, door Rbabarber ; Zémblâden, Mari- na , of iets diergelyks, daar by te doen. |
|||||
|
ZWEET.
|
|||||
|
i6o DE ZUINIGE KOK
ZWEET-POEJER IN KOORTSEN,
KINDERPOKJES, ROODVONK,
PLEURIS EN ANDERE ZIN-
KINGEN OP DE BORST.
Neemt ixortlen van Angelica , en ArÏÏolo-
clia rotando ; van elles i dragm Terpentina Virginiana, Petafitis, Cariina, en l/a(eriana-y van elks 3 dragm. Zedoria, en ixitte Gem- ber van elks !j dragm. bladeren van Carduis beneditius; vanfeordium en van Wynruit; van elks \ handt vol; Goudsbloemen en Safraan-^ van elks één dragm. Laurier bezien, Mirrbe, en IVierook, van elks 'dragma: SulpberAn- timonii; Campber ; van elks i| dragm. 0- rientaalfe bezoar, Bohbloedt, poejer van Vi- per flangen , vlugtig zout van Bawfleen; van elks vier fcrupels. Diaphoreticum Solare, één once; Effèntie van Citroen-jcbtllen; idragma. Brengr dît ailes tôt een fyn poeder, en ver- mengt het met een genoegzaam éven gely- ]<e quantiteit Theriakel ofte Mitbridaat, om het tôt eet! bekwaam deeg te brengen, dat men in éne zagte warmte moet lâten dro- gen om 't daar nâ wéder tôt poeder te kon- nen brengen. N13. de dofit van dit poejeris, \ dragm. En
't is een allerzékerft en geruft Zweet-middel; zynde my nooit béter voor gekômen ; kon- nende méde dienen voor een goedt tegengif aan
|
||||
|
ter GEZ.ONDHEIT. 161
aan menfen en beeften. Innémende, mengt
men het onder een we'mig boe/jon, ofookwel onder 16 oncen, gedifteleert tvdtervmScor- Zoiiera, en men geeft 'er aile 6 uuren een do/is van in, tôt dat de patient beginctesîw'- ten; dan dekt men hem warm toe, en als 'c Zwe'ten toeneemt, zo geeft men hem een bê- te boeljon tedrinken. Geraakt hynietgemak- Jyk aan 't zivoéten, zô fteekc men hemonder elke Oxel, een boetelje met heet witer, om aulks te bevorderen, en 't welk geménelyk zéven uuren duuren moet; behoudens, de kragten van den patient zulks toelaten: dac hy lang genoeg gezweet heeft, merkt me» aan zékere bertkloppingen, en aan énige flaauivte ; dandroogtmenhemaf, verfchoont zyn linde, enmendoethem, ter verfterkiiige wat wyn of boeljon gebruiken : hy moetgoedt dieet houden, en als hydorftkrygt, jnoetde kouiv van zyn drank werden afgemaakt. SWEET-DRANK.
Neemt Tberiakel-ixàter 2 onc. ivâter van
Carduis benedidm en van Scabiofa; van elks 3 onc. Vlugcig zout van Hartiboorn 12. grein. Orientaalje Befor, een fcrup. Diopboreticummi- nérale idragm; Veneetfe 7beriakel', ééndragm. Stroop van An^elieren, een once: mengt die wel te zâmen en geeft 'er aile uuren een lé- pel of twé vaa m, nâ dat de ziekte min of nieer hévig is NU. die Kordiaal mâtigt aile koortfige op-
fieigingen, en jaagt ze uit het bioedt. L ZVVEET-
|
||||
|
i6a DE ZUINIGE KOK
ZWEET-MIDDEL IN PLEURIS. Neemt z>'ven Naveltjes, of", Hànen-treed-
fe/s, van verfe Eieren; ïlaat ze heel kîein en mengt ze met «uwftr van Scabiofen en Carde- beneditte ; van elks 3 oncen. Geprepareert Bokibloet, en btom van Zwavel ; van elks één fchrupel, en ftroop van Ktaprozen één once ; maakt van dit ailes een drank, om dien uw patient in te géven ; wel zorg dragende dat hy wel werde gedekt, op dat hy teeerderen béter zwhen mag. Voor de relt, ailes wat behoort wel in agt te némen. NB. dit middel werkt m zulke ziektes
zeer kragtig; en kan 4. unren daar na werden hervat, indien men 't nodig agt. EEN ANDER, TÉGENS DEZELFDE
KWAAL. Neemt een drachm, van den beften Wie-
rooki fyn geftoten zyndej 15 greinpoejervm Fiperflattgen, en juift zo veel Angelica <voortel, enij drachm. Extrait van Genever-Befién; om 'er een Bolus van te mâken,- en't den patient met een O.uwei in te géven. Aanftonds daar lia moet hy 'er een boeljon, of vkcjcb-nat op némen ; men moet hem wel dekken, en voorts ailes in agtdoennémen, watomtrent het gebruiken van zweetmidkn behoort. |
|||||
|
EEN
|
|||||
|
, ter GEZONDHEIT. iffj
EEN ANDER ZWEEï-MIDDEL. Neemt éven veel bladeren van Bernage;
van Bug/offè en vànwiriter-groeti; ftootfemeE malkander, en périt 'er hec Zap vit, datwel moet werden gezuiverc, en met genoegzaa- nie quaptkeit van Kkiprofen Jlroop moet wer- den zoet getnaakt: Geeft hier van aan den patient, 4. oncen-, ter deeg heet gemaakt in; en vervat zulks om de 4. itureh, totdathy gencegzaam zweet. Voor de relr moet ailes wat by-'t zwetai voegt, zorgvuldig werden in agt genomen, PIS AFDRYVENDEN BALSEM.
Neemt Ode van Scorpioenen (nâ 't voor-
ichrift van Matlbioiits,) één pondt; Balfem Copayvo, vyf oneen. Balfem Snipbumt, met Terpenlyn-Qlie gemaakt, 4. oncen; Styrax Li- quida , 1 oncen. tfortel van Parère Brava, tôt een fyn poejer gefioten | pondt,- Sa,!. Ar- tnoniac; 2, oncen. en 2 pondt van denaller- beftenjpaanfen wyn. NB. laat dit ailes op een kiein vanrkôken;
geduurig met een bouten roer/lok omroeren- de, tôt dat den <wyn gants vervlogen is. Neemt hec dan van "t vuur, endoethetdoor een fyn Zeeftje, ailes wel uitperfendej aïs 't nu half kouc zal zyn geworden, zo doet 'er by ; % oncen zzvarten Baljem van Peru, die, doox -een ipatel wel zorgvnldig daar h % door |
||||
|
i64 DE ZUINIGE KOK
door heen moet werden geroert. Als ailes
gants kout is, 20 bewaart het in een wel toe- geflôten Pot. De dofn daar van is een balve àraehma.
NB. Eer men tôt het gebruik van dézen balfem komt, moet men den patient eerft wel doen purgéren. POEDER, OM 'T WÂTERLÔZEN
TE BEVORDEREN. Hier toe neemt men Sal volatile Carabe,
| dracbm. gezuiverde Sal. Armoniac , mec kreejtôçen en geprepareerde kleine aard-wor- nien ; één drachm. van elks. Dit mengt men ailes wel onder elkander,
en verdeelt het in drie délen; men neemt 'er des ogtends een gedeelte van in; het twcde des nawiddaçs, en des avonds het derde of laatfte gedeelte ; en men moet aanftonds op elle innémen, een glaswitten jranfen wyndrin- ken *. Een uur voor en één uur nâ 't gebrui- len van dit middei, zig wagten voor *t ge- bruiken vanénigvoedfeli en'tmiddel, naai vereis, by 't vervolg wéder gebruiken. TINCTUUR, TÉGENS DE KWÂ-
LEN VAN DE NIEREN EN
DER BLASE.
Neemt Sal tartari 1 pondt; en doetdezel-
ve in een gréte berger kan ; giet 'er dan 25 pinc
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 16*5
pint nxitten franfen wyn op ; en brengt dit te
Zamen op een zagt vuur, om gemâtïgt warm te werden. doec dan by de reftindiezelfdekan- ne i \ pondt wynfteen -van Mompeljer, m dat ze eerft heel fyn geftampt is, Laat dat ailes te zamen op 't vuur ftaan,
geduurig met een bouten fpatet wel omge- roerdt wordende; en zd haaft men merkt, dat de fermentatie over is, zo filtereert dat vogt (docr Monnikkengraauw papier) of een linden doek, vyf a 6 maien, en bewaart de TinBuur in een wel toegeftopre Fies. NB. de défis dezcr TinBuur is, zoncendaar
van des ogtends nugteren, endesmiddagiom- trent 4 uuren, wéder éven zo veel met wat Jjoeljon of ander afkookfel ingenomen. Wonderbaarlyk is dit middel tégens ailes
wat den afloop van 't blaas-wâter belet. PYNSTILLENDE TINCTUUR VAN
EORALLEN. .Neemt één once allerbeften Opium; fnydt
dien aan fcheiven, en droogthem zagrkens. Maakt dit tôt een poejer, en befprocic het langkzarnerhandt met 8 oncen tinBuur van Korallen, laat het tivee uuren in een glaze langhalsde vies ftaan weiken; laat het dan koudt worden, en doet 'er dan by, vlugtig zout van Wynfieen, en Fiores Benzoin j van elks a drachm. Kampber, een drachm. Saferaany SaJJèjrat en Zoethout, drie drachm, van elks: L 3 een |
||||
|
166 DE ZUINIGE KOK
een once Uarbonfen tloiiig. Oly van Anys en
van lianeel; van elks 30 druplen. Laat die te zamen dus nos een maandt ftaan weikenin een Balneum Maria, daar na zo Ftltereert de TinBuiit, en bewaardfe in wel digt geflotene vieffen, om 'et u van te bedienen. Nb\ de do/ft is, vyftien druplen, des a-
vonds in ce némen mec vier leeplen fpaanfen, ofce boergonjen-wyn, drie uuren na dat den Patient hiefr gégeten. NB, aan die mec koortfen bevangen zyn
geeftmen ditmiddel, nier met ity^maar met hoe'jon ofce ger/îeivater in. Tn aile ziektens, hoe fchadelyk, dieprefferen en iiévigzyn,kan men dit médicament altydt onbefchroomt gebrui- ken tôt een en twé mnlen toe ; en vindtmen geen verligtinge, zo geeftmen de donsvoor tie derde'maal, telkens met tuffenpozinge van een uur tyds. Men behoeft by 't gebruiken van dit mé-
dicament , het Aàerlaten, in fommige ziektens fchadelyk, nietnâtelâten; nog'tbelecdatmen 't braakpoejer ofte de purgeerpitten moge ge- bruiken. Aïs zulks moge nodigzyn; behou- dens dat het 6 uuren na den tyde dat men 't zelve innam gefehiede NB, Men moet zig wel wageen van dit
'ïinEiuur te gebruiken in jlaapziekte, âodde- rigenï ofomirent, diegénen, dieaangedar.il y.yn door apoplexie; of diè beroerdbar heb- ben: 00k aan génetxà'erzKgtigen ; of aan die met moeire hun water konnen kwyt raken; 00k moet men 't niec te lang gebruiken aan gants jonge kinderen ofte ftokoude Iteden. SLAAP
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 167
SLAAP-VERWEKKEND MIDDEL
IN GRAVE LIGKOLYK EN IN
ANDERE GEVALLEN.
Neemt 2 drachm. Kaneel-water j wâtervm
Saxifragia, van Anys, van Fenket, van elks 1 oncen: 1/erfenFeneedfenTberiakei, één fcru- pel. 15 druplen Spritui Salis, met één once ftroop -van ftaapbollen, Mengt dat ailes wel onder een, en geeft
het den Lyder ailes op eenmaal in, doch vooral, drie uuren nâ dat hy énig voedfel mogt hebben gebruikt. Gaat de pyn met dit eeriîe innémen niet
weg,- dan moetmen het één uur duarnanog eens ingéven; maar in 't gemeen luifterthet nâ de eerfte innémingej of, de pyn moeft gants he'vig wézen. HOEST-STILLENDT MIDDEL,
Neemt wàter van Klaprôzen; van Nemi-
phar; van elks z oncen: 20 grein geprepa- reerde kreeft-égen, met één ons Jtroop van àiacodium\ Mengc dicwelondereenj en geeft het in, aïs zig de patient tôt flapen gaac be- géven ; met en tuffen wat lugtig/op. |
|||||
|
L 4 MAAG-
|
|||||
|
1C8 DEZUINIGEKOK
MAAGHERSTELLEND MIDDEL
TOT VERWEKKING VAN GRAAGTE. Neemt biâden van kleinen Alfem, de quan-
titeit van 2handen voh van Camerarios ; van kleine Centaurium van Hyjoop; en van Car- aebenediB ; één halve handt vol van elks: ivortelen van Valeriana \ once; dit ailes wel gezuiverc en klein géfnéden: Jeneverbeffcn één onc. Gedroogde Oranje en Citroenfcbil- len; van elks J onc. Kaneel, één onc. Rba- barber, 3 drachmen; Kandyfuiker, agt onc. jDic ailes grofagtig gekneuft, doet men in een matras , mec 2 pinten van den beften wyn; dus laat men 't zonder vuur ftaan. TËGEN KRAMP-TREKKING UIT
DARM-ONTSTE'KINGE GEBO'-
REN.
"Wagt u in zulken geval van Purgeer-
midlen, die de beweginge der darmenzou- den aanzecten. Maar neemt Menthe wàter, en Venkel <wâter; van elks
2 once ; Sptrit. Sal. Ammon. extemp, 2 drachrn. Sp. Sal. Cort. Aurant een half once. Laudani Liquidé t % druplen ; Myrrhe ; 1 drachm. ftroop van witte Papaver ; 1 once. Maakt hier van een mengfel, en gebruikt 'er aile half uu-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 169
uuren een lépel vol van, tôt datdepynop
houdt , en wil men daar nâ afgangk ver- ivekken , zô gebruikr men dit pynftillende Purgeer-middct, Senu-blâden; 3 drachm. Sal. Tartari 2 fcrup.
Anys-zaadt; z drachm. met Mentbx-vjàter ; 8 oncen; laat dit te zâmen trekken, en eens even opkdken, giethctdandoor, endoetdan bydatvogt, 1 onc. StroopvanivittePapavers; en gebruikt 'er aile uuren, warm gemaakt, een tbekopje vol van; en by geduurznamheit van 't hier voorltaande drankje , omdenaan- was der kwade ftoffe te verhinderen. KOLYK-DRANKJE.
Neemt Menthe-ivâter enVenkel ivâter; van
elks 3 oncen. Elix. Propr. Parac. Myrrhe, en Liquoris Tartari; van elks 1 drachm, 5drup- len kerwy-olie; met 1 once Siroop van <witte Papavers; en maakt'er énig mengfcl vanj e" gebruikt 'er aile uuren een lépel vol van. k'yït de pyn zwaar, zo doet 'er 20 druplen Laudani Liqmdi by ; En, volgt 'er, na 't be- aaren der pyn, geen afgangk, zô gebruikt een pynftillent Purgeer-middel. VERHARDE VUILIGHEITS VER-
DUNNING. Neemt Hordi Mundari; 1 onc. Herb, Alrb<f;
1 handc vol; Senebladen, een half once :kookt
L 5 dat
|
||||
|
170 DEZUINIGEKOK
dit met 16 oncen wâter; neemt 'er dan 10
oncen nat van af, en doet daarby: 2drach. Salis Marini, en i onc. Meliis; enmaakthet ter infpuitinge warm ; en houdt het een uur binnen, omde vuiligheit los te doen weiken: In 'tgeval, met kinderen, moet men flegts een derde daar van teffens gebruiken. ONVERZÂDELYKEN HONGER
DER KINDEREN. NB. dit volgende verfterkt de Ingewan-
den, maakt open lyf en wederftreeft het te ovcrtollige zuur. Neemt Elix. propri. Parac. 2. drachm. SaL
Tartari; i drachm. Myrrhe Galanga minora van elks 2 fcrup. Mentbe-wdter 4 oncen; maakt daar van een mengfel; geef hier van een lépel vol in, 485 maal daags ; volgt 'er geeu afgangk, doet 'er wat jlroop van Rba- barber byi en verwekt het te veel; z6 ver- Blindait het Elixer. 00k is zeer goedt dit | POEJER VOOR DE ZELFDE
KWAAL. NeemtMyrrhaj 1 drachm.Scammonii; een
half fcrup. Sal.Tarîari, een half drachm. Cornu., Lervi u/H en Galanga. min. van elks 1 draehm. en 3 druplen Otie Menthe; maakt hier van een poejer , en gceft 'er 't kindt, 3 a 4 maal's daags, zoveel van in, alsopeen duit
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 171
duit kan leggen. NB. régens diekwaalinbe-
jaarde menïen, neemtmea\? atmecrteftensin. GRAAGMAKEND MAAGMIDEL.
Neemt Cardin bénédictin, en Aifem; van
elles z handen vol. Aloe en Sal. Tartan. Van elles z drachm. Zet dit ce trékken in 30 011- cen witten wyn ; gebruikt daar van met éne ledige maag, drîêtnaal 's daags, een tbekof- je vo! : en indien liée re veci afgank mogt verwekken ; z<5 vermindert men de quanti- teit der Atoe\ 00k is zeer goet dit TINCTUUR, TEN ZELFDEN
DIENSTE. Neemt Elix. Propr. Parac; een hait* once j
Liûuoris Tartan ; 1 drachm. met5 drupien Que •van Mirrbei maakr hier een drnppcl-nieng- fel van, en gebruikt 'er ruim tvvintïg drup- *en van met wac wyn, mede, of andef nat. TÉGENS KWÂLEX IN DE BORST
OF LONGPYPEN. Neemt voor x ftuiv, Sperma Cette $ ver-
deelt het in drie d/élen ; en neemt 'er 'sogtens éven voor t KoflFy-eJririken > eer» derde gedeelte van in, gemengt niet een doir van een vers |
||||
|
s7x DE ZUINIGE KOK
Ei, en voor de reftdoet men 'erBoomolieby, en beneemt de vieslieit, doormiddel van fie- nig of Suiker. ANDERS.
Neemt een lépel vol £ra»f ofte boeren
fîroop, en vermengt het met Genever, en drinkt het in ; dit Fr/V/?-^oere«-geneesmiddel is gering, doch onwaardeerlyk ter bâte van de borft en Longepypen, ANDERS.
Neemt één mutsjen beften sfnys-drank; en
ééri ftuiv. ongcpynden Hdnig, met twé dui- ten fyn geft6ten Gengber; kooktdittezâmen, en fchuimt het heel zuiver af ; waar lia men 'er nu en dan, wat van moet inflikken, ter bâte van de borft en Longpypen, STRYKMIDDEL VOOR WINTER-
HANDEN EN VOETEN. Neemt voor twé duiten olie van Poer-wor-
men; juift z6 veel olie vandille; twé duiten Zout van Aithea ; wel door malkander ge- mengdt en 'er de ontuelde délen méde ge- Fmeert. |
|||||
|
ruR-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 175
PURGEERMIDDEL 1NGEVAL VAN
PYNELYKE BUIK-LOOP. Neemt Mentbe-wâter, 8oncen; xdracbm.
Kbabarber s Sat. tarteri Vitriolatiz fchrupel ; Trekt dît op vuur, en doet daar ni by dac vogt, Laud. Liquidi, ijdruplen; dit geeftmen, in drie a vier mâlen in; zô verdeekic, datini4 uuren ailes gebruikt is ; hier door zal her Icherpe vogc werden uitgéworpen; en de darmen tôt ftilttandt werden gebragt. STOPMIDDEL IN GEVAL VAN
BLOEDIGEN AFGANK, IN *T
GEMEEN RODE LOOP GE-
NOEMDT.
Hier toe neerat men rôdeRôzen-, éénhand
vol- Tytirpbytt-worteli Acetofa-wortel; van elks één once, 2 witte Slaapbolten, enkookc dat met 2. pinten ivater; en Qyfieerdt 'er 2 a i maal daags van, met 4 oncen daar van, laauvi gemaakt teffens. GRAAUWE LOOP DER KINDE-
REN. Neemt. Eiixer Properietath Paracelt, 3
drachmen. Sai. Tartan en Myrrba ; van elks 1 drachma; maakt 'er, met 5 oncen zvitten |
||||
|
174 DE ZUINIGE KOK
wyn, een Mixtuur of mengfel van ; en geeft
'er den kînderen, heel diktnaaïs daags, één Lepeirje vol van in. VERSTOPTHEIT DER AFGANGK.
In z.nlke gevallen, nmg men weleensdoen
purgeren; maur met meer; maar zig alleen
bedienen van midien waar door, ééns des
daags, ftoei^angk werdt vcrwekt; aïs, nâ-
nientlyk, aile zagce purgéermiàlen, waar van
dit vojgende roc een voorbeeldt ftrekt:
Gom Galbant: i drachm. Myrrbœ; Scam-
moni, en Sal. Tartan; vàn elksi fcrup.
maakt hier van ? grein lJillenx dienmen
moet wentelen in pocjer van Oranje-fchil-
len, en geeft 'er daaglyks 8 van in; en
by foute van werkinge, zô neemt men
wat groter getal.
DREK BRÂKINGE.
Neemt Acetoca wortel, en Hordei ; van elles
i onc. witte Slaap-bollen twé-, en kookt dat met 16 oncen zvârer, en gebruikt 'evdebelft van ,<warm gemaakt, om van onderenintefphi- ten ; nâ dat men by het doorgegoten vogt heefc toegedaan Metiflèri» i once, en eenhalf drachm. Sal, prune/. |
|||||
|
MAG-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 17^
MAGTELOOSHEIT IN Diï LÊDEN.
Maakt u 4 grein Pillen, van Gom Ammo-
niac' 1 drach. Balfem Peru, en Soi. Tartari; van elks een ha'.f drach; 4 druplen olie van Roosmaryn; en Pulv. nid. 'Lcdorit> zo veel als genoeg is. Gebruikt daar van, 4 maal 's daags, 4 plkn teffcns, geduurende 3 a 4 wéken lang. BORST-PILLEN.
Om door verrcerkende midlen dezwakhek
der Longe te genézen. Neemt men Gom Ammoniaci; z drachm.
Balfem Peru, en Styrax; een half drachm. van elks. En 26 vëei putv. Cort Aurant, als genoeg is, en meii maakt 'er 4 grein piileii ^an. En men neemt 'er aile uuren één van in, met wat ffaanfen wyn: 00k rookt men *°nityds wat Majlik, op een doorglommen b°utikcol gelegt, om die rook in te âdemen ; doch zyn de "fluimcn te taay om uit te wer- ^en geworpen, z6 iaat men déze rôkinge na, enmen Verbécert c<je pjUen met wazzoutva» WymUen. |
|||||
|
LUC-
|
|||||
|
i7<S DE ZUINIGE KOK
LIK-STROOP TÉGENS PYN IN DE
ZYDE, UIT ZINKINGEN ONT- STAANDE. Neemt Stroop van witte Papavers ; z onc.
Sperma Cette, en Majlic; van elles, een half drachm. met 3 druplen O'ieCort.Aurant, En neemt van dit ftroopje, viermaal'sdaagseen Eieriepeltje vol in. PYN IN DE ZYDE, DOOR ONT-
STEKINGE VAN 'T RIBBE-
VUES.
Als u de teeknen hier vanverzékeren, zô
doet, door âderlating wat ruim bloedtaftap- pen; en gebruikt dan aile de verkoelendc midlen; en werdt 'er afgangk vereift, z<5 laat dézen drank toebereiden. Neemt Hordu Mundati één once. 1111/Jla^enes ; 2handenvoI. Rode Papâver-bioemen; één hand vol; liad. Gtychrhiza--, een once; kookt dit tezamenin ai oncen <wâter: en als'tdoorgezégenis, zô doet daar by: 2 dragib. Sat. Prunei; Enlaac hier van zô warm a!s Ican gefehieden, veel- màlen daags, één bierglaasjen vol drinken. Terwyl moet men uitwendig, op 't pyne-
lykfte gedeelte derborft, eenpap 1 eggen, ge- maakt van lynzaadt-meel, in kammelk, en, by
|
||||
|
TER (St.LUiSUHt.LL. 177
by gebrek van dieu, in water gekookt: 00k
nioet men déze pap dikmaals ververfen, of door bedek-kunft-midlen wéten heet te hou- den. NB. Om zéker te wéten, dat het dusda-
nig éne Zyde-kwaal is ; zô moet men op 't afgelâtene bloedt, een foort van eenTajekor/l bevinden; dieu niet ontmoetende; is 't een bewys dat de kwaal-oorzaak is voortgeko- men uit een foort van Roos of Koorts. Dit gedaan zynde, bediendt men zig van
éne verkoelende Clyfteer ; ofte 00k wel zulk een purgeer-middel, zo dat nog kan werden doorgeilikt^ en menbevogtigtmondtenkeel, zonder egter te gorgelen; met rode Rèzen- blâderen, en Sambuci-bloemen ; van elks één halve handt vol ; dit trekt men eerft met Jo oncen ixâter-oy wat vuur uit; waar nâ men 't vogt doorgiet , waar by men dan doet; Sp. Sulpburus fer Camp; zô veel ge« Iioeg is ; en één once MeliiJJen; dit moet, door middel van zuure geejten , heel zuur werden gemaakt; en als men de zulke niet heeft en geen zuure gee/t van zwâvel kan krygen; bediendt men zig van veel Citroen of siatbezien zap ; of anders 00k wel van wat Azyn. Uitwendig om hais en keel, legt men een Pap, V;ln lynzaad-meel, en karnmelki or V3n zuuraeeg; oinbreekt de Karnmelk, zô gebruikc men Azyn en wa.'er; als de pa- tient zonder veel ongemak kan zwelgen, geeft men hem een drank, toebereit, van M Garll, |
||||
|
i78 DEZUIN1GEK0K
Gar{î, of Havergort, in viâter gekookt, met
Citroen-vogt, en Salprunetle. DE BRUIN IN DE KEEL, UIT
KOORTS GESPRO'TEN. 26 haaft men déze kwaal bemerkt, moet
men doen âderlaten, en herhalen zulks, als 'er geen verminderinge van pyn werdtrewe- ge gehragt; want wagt men daar méde te lang, dan loopt men gevaar van den patient te zien ftikken. STUIPEN VAN MIDDELBÂRE KIN-
DEREN, SPRUITENDE UIT
SCHERP ZUUR.
Gebruikt hier tégen, dit aller eenvoudig-
fte allerzuurt emperende midlen. Als: Kreeft- cgen. Corn. Cerv. ulii, en/uccini ; van elles één dragm. Sal Tartari ; een half dragm. Oli. Cort. Aurant 3 druplen ; maakc hier van een Foejer en geeft 'er, énige ryzen daags, zô veel van aan 't kindt in, als op een duit kan legger:, met wat Pap vermengdt : men kan 'er 00k wel wat Laudanum Opiat, omtrent 2 grein, bydoen, maar welzorgendatdie'erweldcor is gemengdt; om niet te veel teffens aan 't kindt m te géven. |
|||||
|
STUI-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 179
STUIPEN VAN EERSTGEBÔRENE
KINDEREN. Maakt, door middel van dit volgende,
Afgangk: R.babarber, en Sal. Policbrejli ; van elks één half dragm. 3 oncen Mèntfx ivâter, met 2 dragm. Marina ; ditmoettezâmenftaan uit te trekken; waar na men 'cvogtdoorgier, en om de drie uuren geeft men 'er een Pap~ lepeltje vol van in, tôt dat het kindt afgàngk krygt, en de zwarte vuiligheit werdt uitge- worpen; waar nâ de Jluipen van zelfs zullen wegblyven. OPSTEIGINGE, OF, T MOERSPEL;
ONTSTAANDE UIT ENE'SCHERP-
TE IN »T ZENUUW-ZAP.
Déze kwaal, dien men verfcheidene bena-
minçe geeft, werdt altydt, onder aile hare Tytels, op énerlei wyze genézen. Tôt bedâringe van 't woeden dézerkwaal,
trekt men een riem of bandt om den middel wel vaft toe; hout den Lyder, onder den Neus, wat gee/l vanRoosmaryn, van Limoen- kruidtj OJie van Barnfleen-, of àroog vlugtig Zout. Als de Patient onder dit toeval by verftande blyft, zo gebruikt men. Aneliffe- voâter i 6 oncen. Geeft van Roosmaryn ; 2 dragm. * fcru*). Juccini ; 2j druplen Sal. Vola Oîio- M 2 Jum\ |
||||
|
180 DE ZUINIGE KOK
fum; Laud. Liquida i? druplen; en een half
once jiroop van witte Papâvers ; en maakt 'er een mem>fel van : geefc hier aile balf uuren één lépel vol van in, totdatdekwaal bedaart; daar nâ een Upel vol, om de tive uuren ; geduurende de twe votgende dâgen vm tydt tôt tydt, den bandt een weinigje los mâkende j ook gebruikt men déze MOERSPEL-PILLEN.
Neemt Gom Galbant; zdragm. Ma/lie en
Succinii van elks één dragm. Baljem Peru; èen \ dragm. OH. Cort. Citri; 6 druplen; Laudani Opiati; 3 grein. Cort. Perwviam; zà veel genoeg is t en maakt 'er 3 grein PU- ien van. . NB. men neemt 'er twe teffent van inj
heel veelmalen 's daags. BLOEDINGE, UIT OORZAAK
DER VEIiLHEIT VAN
BLOEDT.
Alsimant, aan 'tbloedengewoon, inlang
door dien weg geen 16zinge heeft gehadt, en men kan gifTen. uit de roodheit zyn 's aangezigts, en 't jâgen van zyne P&ls, dat zyne htiienen door 's bloedsovervloedigheit werden gedrukt, en merkt gy zulks? doer dien terftondt Aderlâten, en wat ruim bloedc af- lopen ; en, is ééns ,niet genoegdoende, z6 moec
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 181
moet men wéder doen Aderlaten; befproeit
zyn aangezigt mec Azyn, ofte kout wdteri hem mec zyn hoofdc wac hoog leggende, en fpuic hem 12 oncen warm gemaakc vogc van *t volgende Gyfteer-middel in 5 doende ai 'c voorfchrévene met de alleruiterlte fnelheit en fpoedc. Neemc Sénebladert 6 dragm. 2dragm.2Vïm';
en één once Mellis. Maakc hier van, mecitf oncen <uw«-,een:]fkookfeI ; om'tzelvewarm, te gebruikenj als de Lyder (van déze Be- roerdheic) tôt bedaren komt, en wéder by zig zelve is geraakt, dan moet men deAder. latinge en de furgeer-midlen herhalen die hier volgen. PURGEER-MIDDEL IN WÂTER-
ZUGT. Neemt, Gom Galbant; één dragm. Scam-
manie, en Refina Jalap*; van elks één half dragm. Sal. Tartari. Een fcrup. OU. Carui; 5 drupleti, en maakt 'er 3 grein PUlen van. Neemt 'er 3 maal 's daags, j teffens van in; •net vermeerderinge ofte verminderinge; rot ^dat 'er drit a/gangen daags uit voorck6men; 't welk moet werden geconrinueerc, (zo des Ijders kragten z'tlks toelâten) tôt dat hec al ce overcollige ivdter uicgelooft is, encuffenbei- den, verfterkc men den Lyder door den na- volgenden |
|||||
|
M j PUR.
|
|||||
|
i82 DE ZUINIGE KOK
PURGEER-DRANK.
Neemt Rad. Angelica, en Rad, Caryopbila-
/<*; van elkséén once. HerbaMentba; zhan- den vol, Fol. Senna, een half once, en x dragm. Sal. Jartari. Zet dit te trekken in eenboetelje naitten wyn; en neemt'er, drie- maal 'sdaags, één kelkje vol van in;dit niec werkende; z6 neemt men 'erwat meer van, opdat'er wat meerder afgangk dan naar ge- woonte door werdt verwekt. SLYMVERDRYVENDEN EN VER-
DUNNENDEN MEDECYN-WYN. Neemt 2 handen vol Alfl ,• één handt vol
Centauri Ràin. één onc. Bacca Janupri, en » dragm. Sal. Tartari. Trekt dit in ander- halve boetelje wyn ; waar van men 4 maal 's àaagi één kelkje indrinkt. Indien dit nîet helpt, moet men ôvergaan tôt braak en pur- tfet-midkn, WÂTERLÔZENDEN EN OOK VER-
STERKENDEN WYN. Neemt één once. Caryopbylaiï-wortel ; Gai-
langa, Minoris-wortel ; een ha If once ; Gène' wr-BeJJèn; één once. Lavas-zaadt, een half once ; en twé handen vol Mentbe-kruidt: Trekt dat in de quantiteit van één en een halve
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 183
halve boeteljerodenwyn ,• 'tgebruikis, vier-,
maal 's daags een Hein kelkje vol. SMEER.MIDDEL TÉGENS LAM-
MIGHEIT. Neemt Laurier-Olie; één en een half onc.
Tarpentein; een half once. BalfemPeruenSpir Salis Armoniaci; van elks z dragm. Hiermé-" de fmeert men twé of driemaal 's daags de zéuuwvo-knoop, waar uic men oordeelt dac de lamme trekkers hunne zwakheid hebben. NB. Is een Arm Lam, dan ftrykt en vryft
men, gemeenlyk tuffen àçfcbouderblaien j en langks de rugge graati En is een been lam, dan ftrykt en vryft men de ruggegraat, om- irent de Lendenen. GÉLUUW-PIL2BN, ALS MEN
STEENTJES IN DE GAL-
BLAAS VERMOiiDT.
Neemt Gom Galbant en Venetiaanfe Sapants;
van elks * dragm, Sal. Tartari; één half ■j^gm. Een dragma Rbebarberpoejer. En Eux. propriet, Parac. Zô veel als genoeg zy; en maakt daar van 4 grein PilUn. 'tGebruik daar van is, drie of vier maal 's daags, vier teffens: NB. voor zulke Lyders zyn de moes- kruiden om te écen gants heilzaam, behou- dens aile veîtigbe'den werden verworpen. M 4 POE-
|
||||
|
184 DE ZUINIGE KOK
POEJERS, TEGENS DE HETE,
KOUDE, OF ANDERS, DE
DROPPEL PIS.
Neemt Ma/lia en Styrax; van elks twee
fcrupel Hartshoorn-zout, een en een halfdragm.
Sal. lartari. een half dragma.
Olie Cort. Auront 3 druplen.
Verdeelt dit in tien poeders, en neemt 'er aile dagen 3 van in, met wat MedeofSpaan- fen <ayn\ op drie onderfcheidene tyden van den dag : ls 00k zeer gcer ter genézinge van de droppet-pis, die in 't gemeen over- blyft nâ de opftopping van de pis. PIS AFDRYVF^DEN GENEES- :
WYN. Neemt hier toe Angelica wortel-, Lavat-
zaadt, en Venkel-zaadt met Bacc. Juniperi. van elks één once, en vermengt dit met 15on- een ivitten ivyn; fluit de vies wel toe, en zet ze op éne warme plaats om te trekken; en gebruikt 'er viermaat 's daags, een be- kwaam kelkje vol van: doende telkens daar by, een druppel of zes, Olie van Génever ofte Olie Succini. |
|||||
|
PIS.
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. i8f
PISAFDRYVENDT STOOFSEL,
INGEVAL MEN VERMOEDT
DAT DE OORZAAK IN DE
NIEREN ZIT.
Neemt hier f oe, Rad. Bryanie, Fol. Rut a
Abfmtbii s van elks een halve handt vol ; Kamil-bloemen ; één hand vol» Baccar, Juni- péri; één once; kookt dit met 30 oncenw»i- ter in een wel toegeflôten Pot : en legt hec vogt, door middel van daar in natgemaak- te doeken , warm op de Lendenen ; en legt 'er een wollen lap 6ver heen. Ook kan men de kruiden zelve, paps-gewyze daar op leg- gen, tuflen twé doeken: en als 'er geen pis neiging gemerkt werdt, moet men doen Af« ten, purgeeren, en de gewône ftoovmidlen ge- bruiken. GRAVEEL-POEJER.
Neemt Succini >• Mafticit ; van elks één
dragma; Corn. Cerv. Ufti, twé dragm. Zout "°«* Alfls twé fcrup. Venkelolie, zes drup- len : en maakt daar van 20 Poejers ; en geeft 'er drie of vier daags van m ; en, ingeval van dat de pyn zeer zwaar is, z6 moet men onder déze poejers 3 greinen Laudani opiati vermengen. |
|||||
|
M s WURM-
|
|||||
|
i8<S DE ZUINIGE KOK
WURM POEJER, VOOR DE MAAG
EN DE INGEWANDEN, VAN
KINDEREN.
Neemt Aloe ; Myrrba en Zout van /fl/i;
ééndrachma v&nelks. Zeverzaadt ; 2dragm; Olie van Munte; drie druplen; enmaakc'er een Poejer van; om het, voor een kindtvm vierjâren, viermaal 's daags zô veel als op een duit leggen kan, in tegéven; jongerfc'»- àeren geeft men wat minder , doch bejaar- den moeten 'er wat meerder vangebruiken: Nli. mcn gebruikt 'er zô veel van als ge-
noeg is , om twé maal 's daags afgangk te ivceg te brengen, MAAG - VERSTERKENDE
PLEISTER. Neemt twé oncen Ocicroci-Plei/ter, fmeert
dien op Zeem-leer, ter gr6te, om geheel den bovenbuik te konnen bedekken ,• doetdan éver 't gefmeerde heen ; Baifem Peru en OU, Macis expr. van elks i fcrup ; en OU. Cary- tbyllorum ; 6 druplen. Anders maakt men ook wel een |
|||||
|
MAAG-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 187
MAAG-KUSSENTJE.
Van Menthe • kruidt, en Majorum-kruidt;
van elks % handen vol; Caryopbyilorum, en Gnamomi ; van elks een half once; maakt dit te zamen tôt een grof poejer, dat men, onder boomwol vermengt, dien mendoor- ftikt en formeert tôt een kujfentje, 't geen men biSven de Maag legt. / /
MIDLEN TEGENS DE ZOGE-
NAAMDE ZO'DE. Men doet zeer wel, aile vetre fpyzen te
vermyden en gemâtigt te éten en te drin- J<en;'en teffens énigen tydt langk, 't vol- gende Poejer te gebfuiken.Corwa. Cervi. Ufli, a dragm. Myrrhe, en Sal. Tartari ; van elks i dragm. en maakt daar van 16 poejers, om 'er , viermaai '* daags, één van in te né- men. OF, GEBRUIKT VAN DIT
DRANKJE. Aqua Hordeiî 6 oncen.SucciCitrii ionc.
Sal. Tartari, i dragma ; maakt daar van een mengfel, en gebruikt 'er viermaai '1 daags, een lepeltje vol van : |
|||||
|
MAAG-
|
|||||
|
188 DE ZUINIGE KOIC
MAAGWALGINGE.
Als déze kwael ontftaet, en blyft duu-
ren na't overgéven, uit de hévigheyd der bewéginge van ene Koorti, zô ftilt die on- regelmâcige bewéging door dir middel : Neemt Hordei Mundati^ en acetofce-wortel, van elks i once, blàderen van rode rozen, eenhalvehandtvol: kooktditzagtkensin een befloten tôt, met a? oncen <\»âter, cot dat de gerfl gaar isj giet dan't vogc door; en doet daer by. Succi Gtri; één once. Rynjèn nvyn; 2 oncen; met 1 once ftroop van quitte Jlaapboilen ; hier van gebruikc men dikmaels daags, doch weinig reffens: doch, zo men merkc, dat de oorzaak veel eer te houden zy voor éne verzwakking dan wel voor éne Koorti ; dan gebruikc men met meerder zékerheit, dit volgende draukje. Mengt eenonce Sttcci Citti,met één drachm.
Saltarteri; en aïs hec zig zelve toc ftilftandt heeft gebragt en niet meer opbruift ; zô doet daar by, 6 oncen Mentba-viâter; en gebruikc'er dikmaals een Upel vol van: by foute van Kruifenmunt-voàter, neemc mengerst- water, waar in men drie druplen olie van Kruisenmunt doet, die met een weinigfuiker ïs gemengdt. |
|||||
|
AAM-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 189
AAMBORSTIGHEIT UIT LONG-
TREKKING GEBOREN. Déze kwaal werd beft geftildt en bevré-
digt, door 't gebrui ken van dit middel. Neemt S oncen venket-wâter ; Spir, Sal, Amomon. Extemp ; en Suaini ; van elks 1 drachm ; maakt daar van een mengfel, met één 011c. frroop van ivitte Papa-ven; en gebruikt'er, aile balfuuren één lepel vol van, tôt dat de Ademhâling gants vry en onbelemmert werdt. Hier behoeft geen flym-losfing opte volgen, wantgenoeg is't als de oorzaak der trekkin- ge maar afiaat. Ger/tewâter moet men ge« bruiken als't venkel ivJterontbreekt,endoen daar by een druppel of vier venkelolie:voot al rnoet men, in ditgeval, nietdoen Aderlaten want dat veroorzaakt éne Jlymege aambort- tigbeit, uit gebrek van bewéginge in't Long' &èftel ; daarom neemt men veel zékerder, de uenuw-nndlen, om diergelykene toevallen voor te kômcn; en men gebruikt allerbeft daar toe , de navolgende Pillen. als Batfem Copayv. ad confiftentiam cocti > 3 drachm. Bal- fem Van perui een halfdrachm. Styracn één drach. benjoin bloemen, en fai va/a. fuccini j van elks een half fcrup. hier van maakt men 3. gr pdlen, en men neemt 'er van, veel maal 's daags, ee„ Van in. |
|||||
|
SLYM-
|
|||||
|
ipo DE ZUINIGE KOK
SLYMAGTIG WATER IN DE
HOLHEIT VAN DE BORST. Men moet zig in zulken geval wel wagten
voor flaapverwekkende midlen , die den doodt zoudendoennaderen, maargebruiken déze mâtige Lyf-6penende midlen : Gom, Ammoniacï; i. drachm; tnaftic en fiammonie, van elks een half drachm. en 6 druplen Olie van Venkel; tôt 3 gr. -piiten gemaakt; hier van gebruikt men 'er t<w« teQem, zô menig- maal 's daags, tôt dat men gematigden af- gank merkt. POEJER, TER UITJAGINGE VAN
DE SLYM IN DE BORST. Maakt van *t onderftaande 10 poejers, en
gebruikt 'er driemaal daags, /«'«van. Neemt Succeni; kreeft-ogen-y van elks een eneen half dragm. Een half drag. Sal. Tartan ; met 6 druplen Venkel-Olie, te zâmen tôt poeder gemaakt. BLOEDSPUWINGE.
Neemt Raâ. Sympbyt maj.enHordeiMundi
van elks één oncei en één handt vol rôde Rozen-blâderen ; kookt dit te zâmen met 20 oncen ivater, in een wel toegefloten pot ; giet het door, en drinkt 'er daaglyks dik- maals,
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. ipi
maals, kout, oflaauw gemaakt, éénKoffy-
kop vol van in ; doch, na alvorens eens te hebbcn jioen titen ; 't welk men nâ 'tgebrui- ken van 't bévenftaande moet berdoem z6 dri men wéder énige priklinge gevoelt, die hoefl voorfpeldt ; ook éne zoetefmaak in den mondt gewaar werdt; wantdézezyn devoor* teeknen van wéder hloeàt te zulten fpwvoen. NB. by Continnatie dézen drank te ge-
bruiken , en zig te wagten voor ailes waton- nuttig kan werden genoemt ; want, déz-2 kwaal, in haar begin heel weinig geagt, is van zeer fmertelyk en onherftelbaar gevolg. PYN-STILLEND MIDDEL IN ZIN-
KINGEN.
Ncemt. Terpentein-Qlie ; z drachm,- Voor~
loop i één half once. Sal. Ammoniaci. Extern- poratiei ; één drachm. Maakt daar een drie- dubten doek in nat; en legt ze op 'tpynelyke gedeelte ; daar 't énige roodheit zal verwek- i<Qn, doch de pyn zal 'er door werden ver. dréven. UITDAMP-MIDDEL, DER KWADE
ZINKING-VOGTEN. Neemt Stroop va» ixitte Papâvers; een on-
ce. Crocs, een half fcrup. Antimo. Diapboref, een Ichrup j dit neemt men des avonds te bed-
|
||||
|
i9& DEZUINIGEKOK
bedde gaande, met wit warmenivyn in. Ook kan men énige agtereenvolgende /Ivonden dit volgende doen innémen, tôt dat men merkc dat net fcherpe vogt, door de zagte uitdam- pinge is uitgeloft. Neemt Kob. Sambuci; een onc. Cro/t, een
halffcrup. Lauduni Liquidi 10 druplen : opde zelfde wyxe met ivarmen wyn m te némen. SPEUN-OF-AMBY-ÂDEREN TE
OOPNEN. Maakt katoen ofplukfel nat in »t uitgeper-
fte Zap van Ajuin* (Cepa.) en duuwt het m »t Fondament. SPLINTERS'EN DORENS, GLAS
OF YZER, UIT DE WONDEN
TE DOEN LITKO'MEN.
Stoot de bloemen met het kruHt, JVolh-
'wérteh (Napelles) en kgt hetopdiewondt. O F
Stoot Gladiolus-viortel, met IVierook en vyyn
en legt het ais een Pkijler daar hoven op. SPROETEN TE VERDRYVEN.
Kookt in woâter of in wyn, één hand vol
wortelen vanden Amandel-boom (Amygdalus) en
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 19$
en waft met dat vogt, dikmaals 't aangezigt
oî de banden waar op zy zyn. O F
Beftrykt die plaatlèn, met fris uitgedrukf
Lamoenzap, O F
Beftryktfe met het uitgedrukte zap Van
wildt Vlai» (Linarie.) Hier cégenszyn zeniec beftandt. O F
Stoot de verfe wortelen van Salomom-Zé'
ge/; (Pûligonatum&c.) heelfyn, enbeftrykc ze daar méde. O F
Doet zulks met hetgroene zap, geperft uit
deblâderen van flecn-bréke\ (Saxifraga.) O F
Waft u dikmaals, met hetafkookfel vaa
^Kleinefantorie-kruidt ; (Centaurium Minus). O F
Stoot zo veel water-kerjjè'kruidt > {Na~
ftucium Hyemale.) aïs gy nudig agt, heel
■ N kleia
|
||||
|
î5>4 DE ZUINIGE KOK
klein, en legt het des nagts op de Sproeten; en waftze 's morgtnswéder af, met^/Vr-o/- Bônen bloeijel-ixâter. O F
Waft u dikmaals met het byeen vergader-
de wzter , dat men, nâ 't reegnen, vindt leggen tuffentwé Kaarden-bladeren; (diplacus &c.) O F
Braadt, onder hite Affcbe, een verfe /tffb-
dillewortel; en beftrykt ze met die warme viortel. O F
Waft u dikmaals met het voûter, dat ge-
diftilîeerdt wierdt van Aard-béfien-y (Fraga.) ook perft men 'er wel 't zap uit en beftrykt 'er zig die delen méde. /
SPRUUW WEG TE NEMEN. Spoelt zulken mondt, met het ivàterwanr
in gekookt wierden de blâderen yandeuLin- den-boom, (Tilea.) O F
Laat den Lyder dikmaal dejlroop likken,
die toebereidt wierdt uit het zap van Tamme forceiein ; (Portulaca.j STEENS-
|
||||
|
ter GEZONDHËIT. i^f
STEENS-AANGROEI DER BLAZE
TE WE'REN EN ZYNE SMERT-
VEKWEKKINGE TE MA'-
TEGEN.
Boort in de SiaM van énen E/fen-Boom,
(AInus.) een gat, en vergâdert de daar uit* druplende ■vogtigheit ; waar van gy VOOréért maal,een halye iépel vpl zult in doen nément O F
Gaat, in de Lente, eVen z6 te werk met de
flam van den Berken-twom, (Betula.) verga- der het daar uit druplende nat, en geeft 'er e'nigen tydtlangk, eenhalveiépel vol van in. O F
Geeft, met wat nxym in , een viefendeel
Joods fyn geftôtene flenen der vrugten van den Mispel-Boom ; (Mispilus.) O F
Geeft van de gedroogde haft en ixorte-
ten van Jtaai-kruidt; (Ononis &c.) met avit* toi wyn m, één viçrendeel Loods. |
|||||
|
N * OF
|
|||||
|
ip6 DE ZUINIGE KOK
O F
Geeft met voyn of énig ander bekwaam
vogt in, een half vierendeel loods fyngefté- ten zaadt van Hagedoorn ; (Spina Acuta, O- xyachantha.) O F
Snydt een Brem-rape; (Genifta.) enkookt
ze, aan flukken gefnéden zynde, inéénpint Hynfen tVyn, tôt op twé derdendélen; en geeft van datvogt, één kelkje vol, des og- tends nugteren in, O F
Vergâdert één loodt ivdter qf zap dat uît
de ranketi druipt van den gefnoeiden Wyn- gaarat ,• (Vitis Vinifera.) en vermengt het met twé oncen oude Mide, en geeft het bei- de op één maal in. O F
Kookt in voyn, Witte-Andoren; anders, Mal-
row, (Marrubium &e.) en geeft van 5tdoor« gewrongen nat fomtyds te drinken, O F
Maakt éne ilôvinge van Kruû-kruidt in wvtf-
ter.
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 197
ter, 't zal aanftonds de pyn doen vermin- deren. O F
Geeft mec wat wyns in , een vierendeel
loods Caucalis-kruidt. OF
Geeft veel te drinken van 't nat, gekookt
op de wortel van Ktitfen ; (Lappa, Berdana, Perfonata.) en geeft ondertuffen een vieren- deel loods van deszelfs zaadt in, met wat onde Mede, O F
Geeft éven z6 veel zaadt teffens in van 't
Sba Jobs-Trdrien-kruidt j (Lachryma Jobi, Arundo Litofpermos.) O F
Kookt in veyn, de wortelen van Sleutel-
bloemen-, anders, ivitteBetonie; (Primulave- ris.) zeigt het vogt door, en geeft 'er één kellcje vol van te drinken. O F
Maakt, door Suiker zoet, het geàifteleerde
vialer van Cbtcborey} (CichoricumJ ai geeft
N j 'er
|
||||
|
ioS DE ZUINIGE KOK
»er van in, fuie a drie (eeplen vol ; 't minfte
gedeelte in 't geval van kinderett. O F
Schftapt hetbuitenfte afvan Radys; (Ra-
phanus.) en weikt ze dan énigen tydt inwyii om daar van 's morgem en '$ avouât ëétikélk- je vol te doen drinken. Ook perd men wel uit dac gevvas, twé ancenzap, 't welk men vermengt onder Matvejei, of onder beel zoeten <wyn, om 't op éénreis te doen inné- men, O F
Kookt Afpergiens ; (Asporagus.jl in <w4ier,
çn geeft dac nat te drinken, O F
Stoot heel fyn, een vierendeel loods Ker-
nen van den Sebeflen-bûorn ; en geeft het met wat ixarmen wyn in. NB. Behalven de hierbovenvoorgeichré-
vene toebereidingen, z£ zyn 'er nog onge- meen veel heerlyke kruideren in dit onslandt bekendt, cm 't aangroejen van àenfleen in de blaas te verhinderen 5 (want, om dien te doen verbreizelen, belioordt nog vry wac anders, indien 't in de mage van de kunft is, om zulks te wége te konnen brengen.) Als 'daar % de Stren-èreek-iiuorte/; (Saxïi'rugia) 't |
||||
|
ter GEZONDHEIT. i9P
Heidenwonds-kruidt. (Herba. Virgina. Aur.
VeronicaJ IVater- of Pis-kruidt; (Hernia* ria.J de Kamille-bloemen--, Het Daucus Zaadf en de Safraan ; 'c welk allen midlen zyn om flym en zandt, waar uit de /leen zelve werdt gevormt, en zyne hoegroothek bekoomt, te doen afzetten en uitlôzen. Van al het hier boven gemelde, afkookfelengemaakt, omdat nat by geduurzaamheit te drinken, is heil- zaam, ter verbéceringe der /iqffe waar uit, in 's menfen Iighaam, de /leen van de nieren en der biaze werden gemaakt ; en als diebe- hoorlyk verbétert is, kan de Sleen nier aan groejen, maar moec noodzaaklyk énigzins Jlinken, om dat hy 't geduurig aangevoerde voedfel dier kwâde ftoffen ubJyft derven en miffen. STEKEN VAN WESPEN OF HOR-
SELS TE GENE'ZEN. Legt op die plaatfen, de çekneusde Blâde-
ren van Kees-kruidt-, anders, Gemeine Matu- •we; (Malva.) Ook is dit goedt tégens, der Spinnen en Byen-fléken, ------■ VAN VERGIFTIG GEDIERTE
Geeft daar tégens in, een vierendeel Ioods
mtgtferfi Zap wmKleef.Kruidti fAparhw.) |
|||||
|
N4 OF
|
|||||
|
2oo DE ZUINIGE KOK
O F Neemt het geen tégens de ff"«p«f «s voor-
gefchréven, en legt het opde wonden. O F
Koolct Scarzoneer-wortel <, en laat van *t
Mt dikmaals indrinken. Ook geeft m« wel in, één once van des kruids. uitgeperfte Zap, O F
Stoot, Vincoorde-kruidf, anders. Maagde-
faim; (Vinca Pervinca.) en legt het'er op. OF
Neemt, énige dâgennaarmalkander, met
Wat «y»! in, énig p*jer der gedroogde mor- tel van 't kruidt Swaluwe-wortel ; (Hirun- dinaria, Vincetoxilum, Asclepias.) ____VAN SCORHOENEN.
Stoot een goedt gedeelte Scofioen-kruidt;
rScorpioides.) wel fyn, en legt het op die ft*ek 't zal, z6 men in 't algemeen verzé- kèrt,, heel fchielyk doen genézen. STOF>
|
||||
|
ter GEZONDHEÎT. zoi
STOF, OF ANDER VUIL, IN D'O-
GEN GEVALLEN, UIT TE
DOEN KO'MEN.
Hier toe fteekt men een enkel zaadjc van
Scbarlie; (Gallitricum) tuffeii de Oog-ledenin. STOELGANK TE VERWEKKEN."
Beftrooit met wat Zouti, de tuortel van
witte Biet, gemaakttot de gedaante vaneen zet-pit, en fteekc ze voorzigtig in 't Fondâ- mes- O F
Neemt blâderen van Patich ; anders Patien-
tie of Drâken-bloedt ; (Lapathum.) en kookt en ftooft ze ondere andere Moes-kruiderem O F
Neemt een goedtgzdeehe Tamarhde, met
wat faten <wyn in, OF
Neemt voor den Avonit-maaltydt, tien a
twintig greinen Aloé in. Doch dit is gants
kwaat voor hendiemet^vrW^Wgefcweltzyn.
N f Wanc
|
||||
|
zoa DE ZUINIGE KOK
Want de Aloë is geweldig heet en ontfté-
kende. STUIPEN TE STILLEN EN TE
VERDRYVEN. Neemt daar tégens, tefFens in, twéloodt,
miter, gediftilleert, van een goedt gedeel- te, wel gekneusde zwarte Krieken. O F
Kookt Tence'én-bloemen (Viola Tricolor.)
in ivâter, dac men moet aanzoeten doorSai- ker, en 'er dikmaals twé Leeplen vol van doen innémen. O F
Stoot tôt een heel fyn Poejer, een vieren-
deel loods der ixortel van de welriekende Wâ- terbieje; (Juncus) doet daar dan by, 10 gr. geftotene witte Péper, en geeft hettezâmen, wel vermengdt, met enig bekwaani nat in. O F
Geeft tefîens in, twintig greinen, gedroog-
de en wel gepoejerde wortelvm Fraxinet'a; (Uiâammus Albus OiRcinorurn.^ |
|||||
|
OF
|
|||||
|
te* GEZONDHEIT. 205
O F
Geeft op een maal in, één Lépel vol, uic-
geperft Zap van Galliga. OF
Geeft in, één Lepel vol, uitgeperft zap
van Wynruit^ (Ruta.) vermengt danookwac van dat zap met Azyn, en houdç hec voor des Lyders neusgâteiu Q F
Geeft, met Retonie- of- met Marioleint-
•wdter in, een vierendeel loods poejer der ge- droogde btoemett van Angelieren; (Caryophi- lus Hortenfis &c,) Ook is daar tégendeCo»- Jtrl van die blosmen gebruikc 3 heeigoedc, O F
Hangt de verfe ixortel van Piomen, om
des Lyders Halsj O F
Reigt de Peonie-zddcti aan een draadt ca
hangt ze om dtn fiais van den Patient. |
|||||
|
GTL
|
|||||
|
104 DE ZUINIGE KOK
GYL OF CHEILBEVORDERENDE
POEJER TE'GENS KOORTS, DIE
UiT BEDURVE STOFFE, IN 'T
BLOEDT OVERBLYFT.
Neemt één drachm. Myrrhe ,• Aloe; éénhalf
drachm. Contrâjerva-ixortel', tnzoutvanAlJÏ; van elks één drachm. En maakt daar van 12 Voejeriy om 'er ârie 's daags van in tenémen; te wéten, des ogtends ; 's namiddags, en des avonds ; wanneer 'er geen verheffing van koo"t% is. GYL OF CHEILBEVORDERENDEN
WYN, IN 'T ZELFDE GEVAL. Neemt Gentiaan en Ange/ica-wortet; van
elks één once. Card. Benedi&.enJlfem; van elks één handt vol. Cort. Aurantiorum enSal, Cathurt. Angelic. van elks een half once. Giet hier op 34 oncen wyn of hier, of oolc wel half <wyn en half waten laat dit te za> men uittrekken; en geeft 'erdrieofviermaal 's daags, een half kelkje van in. PURGEER MIDDEL.
IN 'T ZELFDE GEVAL. Neemt Séneblâden; twé drachm. Tâmerîn-
de; één half once 5 Kerwei-zaadt, één drachm. |
||||
|
ter GEZONDHEIT. zof
Sal. Catbarte, Angeik jéén en een half drachm;
S'ethierop> 8 oncen wdter > laathet uittrek- J<en} en geeft het, warm gemaakt ailes te gelykin, als 't bezonken is ; Enherhaaldit, met tuffenkomft van twé maal 24 uuren: hçeft de eerfte do/es te veel of te weinig af- gangk verwekt; z6 vermeerdert of vermin- dert de Séneb/àden. BRAAK - MIDDEL VOOR DE
MAAG. Neemt, Tartan. Emetici; drie grein. Ta-
marinde; Een half once; Olie van Menthe, écn druppel. Maakt 'er een bolus of brokje van, en neemt het in; maar drinkt 'er ryk- lyk warm gemaakt nvater op, om de kwâde ftoffen los te niaken; en continueer daar méde ,• nâ 't brâken, tôt dat al 't vuil is uitgeworpen. OF ANDERS GEBRUIKT MEN
DIT. Neemt Hypocacoana <ucortel ; een fcrup.
Een once ivitten wyn en een druppel Olie Mentbx. Maakt 'er een bolus van; en ge- drang u ju,ft ZQ- ajs njcr b6ven is voorge- lchreven. |
|||||
|
TE-
|
|||||
|
%o6 DE ZUINIGE KOK
/
T-KGEN9 KOORTS WAAR BY DE LE'VENS-BEWE'GING TER UIT-
WERPINGE, TE ZWAK IS.
Neemt. DecoBi Hordei; 8 oncen. Rad.
Contrajerva ; Een drachm. Tbériaac ; Twé drachm. Antimoni Drapùor en zout van Alfti van elks één drachm, en een half once Sac- chai, Maakt hier van een mengfel (Mix- tuur) en geeft 'er, aile half uuren één lé- pel vol van in. O F
Neemt Gentiaan voortel, en Angelica-usor-
t'eli van elks een onces tarai. Beneaiûis en A/ftkruidt; van elks een handt vol, en doet het, om te trekken , in een wel toegeftopte kan oï vies, met 30 oncen nxitten <voyn; en geeft 'er, om de drie uuren een half kelk- je van in. O F
Ne"emt Contrajerva-wortel ; Zout van Alft?
Corni. Cervi. tifti ; van elks één drachm. maakt daar van iz Pocjers, en geeft 'er, om de drie uuren, met wat vogt, één van in. |
|||||
|
VER-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. zo-j
VERKOELENDE KOORTS-DRANK,
OM 'ER VEEL VAN TE MOE-
TEN DRINKEN.
Neemt Hordei Munàatt ; Een once. Me/is-
fen ; Een en een halfonce; Àceti; Een once. kookt dit te zàmen in een wel toegefloten lienen Pot-, met 15- nncen Mater, doch niet langer tôt dat de Gerfl ontbonden of gebor- ften is ; gict het dan door een teems; iô lang de hitre te geweldig is moet'erdeLyderveel van drinken, doch weinig te geiyfc, warm gemaakt; en drukt *er teikens wat Citroen- Zap in. O F
Neemt. Panu BiscoBi ; vier oncen. Tama-
rinde; Een en een ha lf once. Cremotarteri. £en half once, kookt die méde op gelyke wyze, met iç oncen vvater, en gebruikthet als hier voor is gemeldt. O F
•^eernt. Afetoca-voorteL en Panis Bhco&i 5
van ei|<s twé oncen. Mm'; Een drachm. kookt dit met iy oncen ivater, op de wyze als hier boven; doorgegoten zynde, 7.6 ge- bruikt het tôt drank zo lang de latte der Koorts ht'vig blyfti in geval van te veel af- ganjjk,
|
||||
|
2o8 DE ZUIN1GE KOK
gangk, z<5 kookt'er een handt vol rôde Ré-
zenbladen by. Gemeefilyk doet men 'er voor de fmaaklylcheit, een weinigjen Siaker by; En als 'er in de hirteverzwakkingewerdtbe- fpeurt.doec men in elk drinkfel eenfcheutje Rynfen-wyn. NB. men moetzig wagten voor ailes wat van vlees werdt toebereidt, op dat 'er geen vcrrottinge voortkdme. ZWEET-MIDDEL, TER UITDRY-
VINGE VAN BEDURVENE
VOGTEN.
Neemt ée'n drachm. Tberiac. Croci; Antim:
Diapboreîi van elkseenhalffcrup. Stroop van ivitte Papdvers. z6 veel als behoeft; maakt daar van een Conferf-brokje, en neemt het 's avonds, naar 't bedde gaande in. PIS-AFDRYVING, TEN ZELFDEN
DIENSTE. Neemt. Succini; Een drachm. Hartsboorrfy
2. \ drachm. Otie van Genéver, 10 druplen,- maakt daar van 10 poejers, en gebruikt 'er 4rie op een dag van. PURGEER-VOGT, VOOR 'T
ZELFDE. Neemt Senébladen. a drachm. lamarinde;
^M één
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 209
één once. Sat Catbartici, Ax\gUc:, en Anys-
zaadt; van elks een drachm. Trektditafin 6 oncen <wâter , en geeft het doorgegdten vogt, al teffens, op éénmaal in. BEDERVING WÉDERSTAAN-
DEN DRANK.
Neemt. Scbabioze-kruidt, en Agrimonie-
kruid; van elks een handt vol. Rad, Bardanœ, en liai- Symfbyti, Maj; van elks 8 oncen. 16 oncen wâter; en 8 oncen ivittenwyn, Kookc dit te zamen in een wel toegeflote ketel; en neemt 'er énige màlen 's daags, warm ge- maakc, etn liierglaasjen vol van. DITO PILLEN.
Neemt Mafîic. Styrax en Benzoin; van elks
één fcrup. Myrrhe, een dragm. Gom Galbant; twé drachmen ; Balfem -vanPeru; zô veelals genoeg is, maakt 'er 3 grein pillen van ; ge- wenteit met poejer van Oranjejcbiikn; en ge- bruikc 'er in'tbegin, viermaal'sdaags,maar één van; daar nâ twé, wat l^ter, 3 en nog wat langer na 't begin, ook wel cens <vier ; om dat ze by den aanvangkzofchielyk, war te veel zouden ontroeren. |
|||||||||
|
O
|
|||||||||
|
KOEr
|
|||||||||
|
«o DE ZUINIGE KOK
/
KOELENDEN DR ANK,. TEGENS BEDERVING.
Neemt een halve handt vol rôde Rôzebla-
detl; Àcetofi-wortel ; Een onc. Hord: Munda- ti; Een en een half once. Kookt dit met 20 oncen <wâter m een wel toegeûôten aardepot; tôt dat de Ger/i gaar is; giet het dan door een Teems; waar by men 't Zap uit een Ci- troen drukt, of wat Conferfvsa halbeJJ'en doet. Drinkt daar van z6 veel gy wilt, en veran- dert dézen drank na vereis vanzâke; ingeval van verzwakking doet 'er wat Rynjenwynby. En in geval van Siâpeloosbeit, z6 fteekt 'er een jlaapboi in. MAAG-PILLEN, TEGENS VAATS-
KLEURIGHEIT, LUSTELOOS-
HEIT, LOGHEIT DER LE'-
DEN EN GEBREK VAN
EETLUST.
Neemt, Myrrhe ; één drachm. Ma/lie en
Scannnonie ; van elks een fcrupel. Olie van Menthe; drie druplen ; Saponis Veneti; twé drachm. Maakt daar van vier grein Pillen, En gebruikt 'er, driemaal's daags, vier tef- fens van. |
|||||
|
MAAG-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. an
&TAAG-WYN, IN ALLE ZULKE
KWA'LEN. Neemt Imperatorie-tvortel; en ivorlel Ca-
ryopbyllatœ; van elks é*én once. Galanga Mi- noris', Eenhalfonce; Menthe kruïât, enCen- tauri Minores; van elks één handc vo!. AloH één drachm. Sai. Cathartici/Jngtic. 3 drachm. Laat dit aftrekken in \rà\ï<ivyn en half ixàteTf de quantiteit van twé boeteljes te zârrien \ of met zô veel wyn alleen; neemt hier van, driemaal's daags, één kelkje vol5 en geeft agt, vandoor vermeerdering, ofteinanderen met vermindering van quantiteit, otatwêtnaai is daags afgangk te verwekken ; en volherdc op dcn duur dit middel tegebruiken; cnge- bruikt, om de verandering, nu endaneens, de hier boven beichrévene PiHen. MAAGPOEJER, VOOR DE ZELF-
D£ KWA'LEN- Neemt Aloe\ Een half drachma. Myrrhe $
Een drachm. rLedoriaei~wort-el% twé drachm. Oit. Menthe; drie druplen. Zout van 4l(i\ Len fcrup. Maakt daar van loPoejétsi, ea geeft 'er, drimaal 's daags, één van jn. |
|||||||
|
0 »
|
|||||||
|
VER-
|
|||||||
|
six DE ZUINIGE KOK
VERKOELENDE PURGATIE, ALS
'ER TE GRO'TE BEWE'GING BY
DE KOORTS IS; TE MERKEN
AAN 'S LIGHAAMS HITTE,
'T JA'GEN DER POLS, EN
'T SCHIELYK ADEM-
HALEN.
Neemt Senebladen ; twé drachm. Tamarin-
ie; Een halfonc. Sal. Nitri met zes once» miâter-, laat die heel zagtjes eens opkokenj en geeft het, doorgegôten, en wac luarnt gemaakt, op één maal in; volgt'er geen af- gangk genoeg, zô vermeerdc de quantiteit der Senebladen een weinigje.
VERKOELENDE CLYSTEER, IN 'T
ZELFDE GEVAL. Neemt. Hordi Mundati, en Tamarinde -y
van elks één once. Senebladen, driedrachm. kookt dit met gemeen ixâter, zeftien oncen: Als 't doorgegôten is, zô doet onder i z oncen vanùat\ogt ;Mellisi Een ons, en Een drachm. Nitri, en laat dat warm werden ingefpuk. |
|||||
|
HOEST-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 2I3
HOEST, ONTSTAAN UIT ENE
KWA'DE MAAGj VOOR KfN-
DEREN.
Neemt hier toe Menth<e-wâter -, 6 oncen-
dloë, een half dragm; Sal, lartari, en pu/z>. Jiad. Galanga min. van elles i fcrup.enmaakt >er eenmengfel van,- en geeft 4, 5 a 6 màlen daags, daarvanin, metwatS«/krgemenedr en geeft wat minder teffens, aïs de kwaal vermindert. DE^ELFDE KWAAL, IN BEJAAR-
DE MENSEN. Maakt 4 grein Pillen, van een en eenhalf
drachm. Saponis Veneti ; BalfemPeru, enAloé- van elks een ferup. Myrrhe i Een drachm' Sa/. Tartan ; éèn ichrup. Puh, Kad. Galan- ga min. Zô yeel genoeg is. met 5 druplen OU. van Menthe; wentelt deze Pillen in Poe- îer van Oranje-fchellen ; en gebruikc 'er tive ïeffens van, en dac énige ryzen 's daags. HOEST, ONT5TAANDE UIT ET-
TER IN DE BORST, OF IN DE
LONG-PYPEN.
Tôt voorkdminge der bedervinge, en het
0 3 te |
||||
|
2i4 DE ZUINIGE KOK
te gemaklyker lozen van dien tebevorderen,
door 't opgéveu, ofce langs den wâfenveg. Z6 Neemt meii van de Navolgende Pi/Ut!, Bal Copayv. Ad. Coafifttfttiam Cocii; Een half once; een hait" drachm. Balfem Périr, Spem. Ceti; Een fcrup. lJuh. Rad. Glycyr- rbizje ; zo veel genoeg is, gemaakt toc 4 gr« JJiiiet:, Om 'er aile miren één van in te né- nien ; Een âdertatiqg te doen is goedt, a!s 'er, nâ 't bloedfpuwen, énige zoetheit in den moml: wordt gemerkt. HOEST, ONTSTAANDE UIT VER.
KOUDHEIT. Maalct u ecn Zv;eet-miàdel, van één dragm.
Thème; Een Icrup. Antum Oiapborum; Ecn half icrup. Croci, en s gïein Styrax, ditkan men op een rys tefrens innémen, cf 00k
met fpaarjin wyn vermengt zynde, gebruikt men het by Lépels vol, en a!s men 'er ecn lûkmiddcl van wil mâken, 7,6 neemt men, in plaats van den Triaac, SlaapboUen-jhoop ; en men likt 'er dikmaais van. ' /
ALGEMENEN DRANK IN BORST- KWA'LEN; NIET NA TE LA'-
TEN,
Neemt Herb. Turf.laginU en Malva; van
clks etii handt vol ; Rad. Altbea en Glycyr* rbi-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. ïif
rbize', van elles één once: laat dit met 30
oneen nvâter kokenj en giet het door; hier Van gebruikt de patient viermaal daags, beet gemaakt, een biergîaasje vol. HOOFD-PYN, UIT DE DAAR
IN ZYNDE VOGTEN SPRUI-
TENDE.
Om dit kwade en 6vertollige vogt, door
den Neus, ofte van anderen uit te dryven z6 gebruikt men déze opfnuifpoeder, Neemt Major ma-, Menthe; en MelsJJen,
van elks één drachme met een half ferup. Eupborbii; hier van moet men 's daags 3 a 4 maal , wat opjnuiven om te niezen; en neemt des ogtends en des avonds, telken's zes van déze HOOFD-PILLEN IN,
Neemt Gom. Ammomaci ; Een drachm.
Ctyracs; Een half dragm. Scammome; Een ferup. Oli, van Roosmaryn ; 5 druplens Sa/. Tartari. Een half ferup. maakt hier van, met 3 grein Pillen. 't gebruik is hier bôven bePaalt, om twé of driemaal's daags afgangk te vervvekkenj 't geen genoeg is. |
|||||
|
0 4 HOOFD-
|
|||||
|
4lô" DE Z U1JN1GE KOK
HOOFD-PYN, DOOR ZINKINGEN.
Neemt één once. Geefi van Roosmaryn ; met
één drachm. Gee/i van Sal. Armoniac, en waft daar méde 't hoofdt, nâ dat het bair daar van afgefnéden, en 't wel gereinigt is: In zuiken geval is een Kuffentje vanSpf- ceryen, op 't hoofdt gelegdt zeergoedt; ook houdt men wel een wolle mutsjen bôvende rook van Mallic > Styrax ; of Otibanum ; waar méde men 't hoofdt dekt. PURGEER-MIDDEL IN COLIEK.
Neemt Se'nebladen ; 2ÛVAgm.Kerwei-zaadti
Sal, Catbartici Anglicani; tort. Aurant ,• van elks I dragm. laat dit in 5 oncen tvdter trek- ken en doorgegocen zynde, 26 doet daar by Stroop van voit te Papayers; dit neemt men, isarm gemaakt, in één maal in. STROOP-BEREIDINGE, VAN
SLAAPBOLLEN. Hier toe neemt men 20 Slaapbollen, aan
flukken gefnéden , en wel gezuiverdt van de fiélen en de z,âden\ Zet ze dan inwdter, éénnagttewéiken, kooktzedanz61ang, tôt dat de Slaapbollen heel muruuwzyn; nyptze dan wel fterk_uit, totzedroogzyn, enmengt |
||||
|
ter GEZONDHEi T. 217
în 't uitgedrukte vogt één pondt Suiker; en
kookt dat dan te zamen op de dikte van een Stroop. Dus bereidt, is 'er in yder on- ce wat meerder kragt, dan 'er in eenSlaap- bol is. Aïs 't bezig is met koken, moet men 'er de fchuim afaémen. WINDEN-BREKEND MENGSEL.
Neemt dq: Mentha; S oncen. Theriaac;
een en een half drachm. TinB. Myrrbse; z drachm. OU. Cort. durant 5 5 druplen ; Laud. Liquidiiî druplen ; Sp. SaL Ammonu hxtemp. Een drachm. ftroop van nuit te Papâven ; één ons; maakt hier van een mengfel. Mengtdan de Oranje-Olie met wat Suiker ; opdatzezig met dit àrankje mogt vermengen. !5y foute van Mynhe-Tintiuur ; neemt men één dragm. Poejer van Myrrhe* Als men 't een wemig verwarmender moet hebben, danmengtmen onder 't yoorgaande 2 dragm. Spi. Carm. Silvii. Hier van gebruikt men, om'thalve ofte héle uur, één lépel vol, z6 lang 't be- nédigt is. I
PILLEN TEGENS DE JIGT, OF GIGT. NeemtTarpentein; SaponisVeneti; vanelks
2 drachm. Maftix en Styrax; van elks twé
icrup • rulv. Rad, GalHnga mïnorii j één dragm.
O s Bal-
|
||||
|
Ai8 DEZUINIGEKOK
Baljem Peru; één fcrup. Maakt hier van z
grein pillen. NB. men moet eerft dejpaanfe Zeependen
Tarpentein, te zatnen wat laten koken, omde ftoffe wat vafter tedoen werden ; danmengt men 'er den Balfem van Peru, en van de Poejers onder; is 't niet vaft genoeg» zô mengtdaar onder zo veel gebrande Har/î van Harts- hoorn, dat 'er bekwamelyk Pillen van kon- nen werden gemaakt ; men doet 'er énige druplen Olie van Saffefras onder, enmenrolt déze Pillen, inpoejervnnOranje-fcbi/len. Men gebruikt 'er drie maal 's daags, 3 of^tejjens van, enzôdoende, langblyvencontinuèrent SCHEURBCJIK-MIDDEL DAT
VERKOELT.
Neemt Sert Lac'it'u; één Pint; Tamarindo-
runti Eenhalfonc. Cremortarteri; ééndragm, Déze quantireit drinkt de patient aile dâ-
gen op; doch, merkt men, dat 'er wat te veel afgangk door ontftaat; dan geeft men hem 't volgende in. Acetocie rec; 4 handen vol. en z Citreenen; kookt dit te zamen in een aarde pot, met omtrent z boeteljes <wa~ ter; giet het door, en maakt het fmaaklyk door wat Suiker; men gebruikt 'ervee/maal daags één glaasie vol van; is 'er aanmer- kelykeverzwakkingeby, z6doet'ereen wei- nig Rynfen <wyn by. |
|||||
|
DI-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. z\$
DITO, DAT VERSTERKT. Neemt dan, om gène te grote uitlozinge
te mâken. Wàter-driehlaàt 5 3 handen vol, Cort. Citri en Rad. Galanga minoris; van elles één once. Laat dit aftrekken in twé Boetel- jes witten txyn In 't begin gebruil<t men'er, cen hait keikje van, dm tnaal 's daagsj en daar nâ wat meerder, DITO, DAT VERWARMT EN
ONTBINDT. Neemt 3 handen vol groene Le'pelblâden;
Een onc. Rad. Rapbani ruftic met een half once tort Aurant i'rekt dit in een we'ge- ïlo:en Via met de quantiteit van 2 Bocreijei ixitten wyn uit, en drinkt 'er, 3 maaldaa&i één kell<je vol van. En 7.6 déze verlche midlen met te bekomen zyn, z6 neemt dan, Spirit. van Lépelbtaden ; 2 oncen ; Geefl -van Roomaryn ; E.en once. OU. Cort Aurantwrum; 10 drupjen, en 2 drachmen Tirciuur van Mynka, En neemt hier van, énige malen aaags, -veertig drupUn in, metwattey«. Doch met weinig te bcginnen gaac wel 't zékerftc. TANDEN DIE LOS ZYN, VAST
TE MA'KEN. Kookc de blâderen, of 't Zaadt van deri
fmak*
|
||||
|
iio DE ZUINIGE KOK
fmak- of Simacb-boom, in wdter, en waft 'er
den Mondt mede. O F
Doet het zelfde met het uitgeperfte zap
der wortelen en bladeren, van Harts-Tonge» kruidt; (Ijiftoriae.) O F
Kookt ten zelfden gebruike, Tz.er-kruidt,
JfVer'bena.) O F
Kookt in Azyny geheel 't kruidt Keuken-
fcbeik; (Pulfatilla.) en fpoelt daar méde den mondt. O F
Smelt, in wrangen wyn, wat \Myrrbe , en
fpoelt den mondt daar méde. O F
Neemt in den mondt een ftukjen Maflik.
(Leutiscus.) |
|||||
|
TAN-
|
|||||
|
ter GEZOJNDHEIT. 2ZI
TANDEN OF KIEZEN DIE HOL
ZYN, TE DOEN UITVALLEN. Perft het Zap uit de Befiên van Veil, an-
ders Klim-op ; (Cédera Arborea.) en doec het in der Tanden Holligbeit ; nâ dat gyalvo- rens de nàby zynde gave Tanden, door mid- del van ivafcb, daar welhebttégensbehoedc. ------- PYN TE STILLEN.
Kookr de frifte en jongfte blâàeren van der»
Eiken boom ; (Quercus.) zô veel gy nodig vindt in ixryn, en houdt van dat vogt, by herhâlinge, iets in den mondt. O F
Neemt de wortel-Scbors van den Moerbeziett-
Boom, (Morus.) met een handt vol der blâ- àeren, en kookc dat te zamen in JVyn-^zyn^ zô veel gy nodig oordeelt, en houdc daar "van iets, warm, in den mondt, O F
K°ol<t de blâàeren of de Noten van den Cy~
preffcn-boom-, fCypreffus.) in Azyn op , ge- noegzaam veel blâderen van den Demie of- Mall-boom; (Apies,) en houdt iets daar van, z6 heet als gy kunt, in den mondt. OF
|
||||
|
2Z2 DE ZUINIGE KOK
O F Kookt Zlzyn. met genoegzameveelheitdef
baft offibors van den Platanus-boom, en neemt van dat nat dikmaals wat in den monât. O F
Kookt in een halve Pint /Izyn, één handt
vol àerfrlâdewiVQxiMond-houty (Liguftrum.) en fpoelt met dat nat den mondt, O F
Kookt tôt dat zelfde gebruik in sfzyn op,
een halve handt vol der bail of fcbors van Sporken-Hout. (Franguia.) O F
Stoot Tabak'i (Nicotianap.) toteenhalffyn
poejer, en fnuift 'er iets van in de Ncus op. Ook rookt men dit kruidt weldaarvoor, en blaaft den damp telkens uit, en 't zal van vrugt zyn voor hen die niet gewoon zyn Tabak te roken. O F
Sfeekt een <morteltje van 't kleine Havih~
kruidti ( Hieracium. ) in de hoîligheit dcr Tandt of JUet, en de pyn zal verminderen. OF
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 223
O F
Trekt, door de Neusgaten op, hec uitge-
perfte zap van Guicbel-kruidti (Anagallis.) O F
Steekt in de pynelyke Trfw/r, dewortetvaa
H/men-voet ; anders, bôt'er ■ bloemen ; (Ranun- culus.) de pyn zal Itillen, maar 'tdoet de Tardt verbreizelen. O F
Kaauwt enhoudtindenzwBiir, eenftnkjen
%ver-wortel. (Carlinas Chamxlion AlbusJ O F,
Kooktin wdrer, oï'innioyn, 'tTz,er-kruidt-y
(Verbene.) en fpoelt of vryft 'er dcn mondt mêde. O F
Kookt in Jzyn, de wortel van Betram;
(Pyrethrum.) en houdt van dat nat in uwen Mondt, en herhaal het dikmaais, O F
Neemt, zô veel gy n6dig zult vinden;
zaadc
|
||||
|
S2+ DE ZUINIGE KOK
zaadr van Luis'Kruidt ; (Stapifagria, Pedi-
cularis.) ftoot het heel klein en legt het in een doekje gebonden, te weiken in wat A- zpi; en houdt dat doekje dan aan de pyne- lyke Tandem en gy zult veel vogten kwyt gerâken. O F
Kookt in Azyn, heel murruuw, de wortel
van Ezeh Komkommers ; (Cucumer Alini- nus.) en houdt van dat nat iets in den mondt. O F
Spoelt den mondt met Azyn, waar in Niet-
wortel, (Elleborus.) wierdt gekookc. O F
Kookt de bail van Mandragona-ivortel, in
Azyn, en houdt dien in den mondt. O F
Kookt, tôt dat zelfde gebruik, in Azyn.
den hyftyp, (Hyfopus.) doch dit dient wdrm gemaakt, te werden gebruikt. OF
Bereidt en gebruikt opde zelfde wyze, het
geheele kruidt Antemone. S OF |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 225
O F Houdt in den mondt, het zap, gedrukt
uit dtblâderen van Goudsbloemen-, (Calendula.) O F
Weikt de voortelen van Sleutel-bloemen ; (Pri-
mula Veris.j in dzyn; en haalc van dacnac, iecs weinigs op in den Netu. O F
Doet een weinigje uitgeperft: zap van Fer-
ment Venkel; (Pencedanum.) in de holligheit «1er Tandt of Kies ; 't ftilt de zwâre pyn, O F
Kookt Dragon ; (DracuncuJus Hortenfis
icc.)iiiwyn, enipoeltmecdienwy/idenmondt, O F
Kookt,Look; (AlliumJ inAzyn, enhoudr
dat vogt in den mondt. Ook is'tgoedt, Look onder cle Ajftbe zynde gebraden, tégens de pynelyke zycje) warm gemaakt, tehouden,, |
|||||
|
F OF
|
|||||
|
t%6 DE ZUINIGE KOK
O F Legt tégens de Jlapen des Hoofds, pleifter*
van Gom Larutt; O F
Neemt geftôten Gomlakke, een half loodt;
tebranden en ongebranden Aluin; van elkseeu half vierendeel loods; iaâter van Weegbret en van Salie ; één mutsjen van elks, zet dit te zamen te weiken z6 lang , toc dat daar uit ïs getrokken éne zeer r<5de TinBuur ; ver- zeigt het dan door Monneken-graauw-.ftj/wr., en doet daar na, dan daar hy, een half once Rîzen nxâter, en een half loot Kaneel toA/er; wel zynde vermengdt,^ zô waft'ergeheeiden tnondt en de Tanden méde. TANDVLEES, VERVUILT OF BE-
DURVEN, TE ZU1VEREN. Kookt 7.6 veel jonge en fri/fe blâderen van
den Eyken-boom; (Quercus,) als gy zultno- dig vinden in <wyn op, en wryft Jer, zô veel te verdragen zy, het tdndvlees méde. O F
Waft den tnondt, en wryft, gematigt, het
tandvk.es, mechec nat waar in gekookt wierdt het
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 239
O F
Ceeftmet wat wyns in, een vîerendeel loodi
■van 'c fyn gepoejerde Kruidt. Meejier-morted (Imperatoria, Oflrucium) O F
Gebruikt éven veel, en op dezelfde wy-
2e, worteJ van Fitifendula. O F
Geeft, ter zuiveringe van geheel zulketî
Lîghaam in , van één tôt twé vierendelen loods Agaric us; anders, Kampa-Noe/ie; met wat nxym of met Honig-slzyn. Ookkanmen tôt dat zelfde einde, van twé tôt •vyfvieren- deel loodi , van 't zelfde in énig bekwaam nat te weiken zetten, oui 't uirgeperite vogt jn te doen némen. O F
Laat zulken Lyder altydt by zig drâgen
de Gom Galbanum , en daar aan dikmaals tuiken, en de lugt in den Neus ophilen. VERBRANDHEID, TE GENÉZEN
Is de Tiwgruuw of verbrand, z6 gadert op„
«de s<i<fr«d.er vrugten van den Qiieperen- Boom, (Ma-
|
||||
|
*4<> DE ZUINIGE KOK
(Malus Cotoned.) en zet ze te weiken in ge«
noegzaam liozen viâter, tôt dat 'er deflyme- righeid is uit getrokken, 't welk gy tégens dat ongemak moct doen in némen en de Tong daar doordoeu vogtig houden. O F
In geval van verhitheit der Ingewanden, en
in brandende Koortfen, zô kookt, in gerfien- toater tôt op één pint, viër loodt Tamarindc\ en mengt daar in, zes loot Jlroop van Pro- •vintie-Rézen, engeeft vandatvogt, dikmaals te drinken. Ook vverkt de Konjerf dierRozen "c zelfde uit. OF
Neemt de flymerigheid van gekookt vlas-
huidi\ (Linum.) en flaat het, met doeken, om het verbrande uiterlyke deel. O F
Neemt Lynzaadt-Olie en éven zô veel Ré-
zen-taâten roert het dooreen, en beftrykt daar méde de verbrande plaats. O F
Vermengdt met voit vanEiere», geftôtene
blâderen van Kiitfen ; (Lappa) en legt ze daar op. 0F
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 241
O F Stoot heel klein in een mortier, met wat
Rozen-wdter, z6 veel varen-Manneken-wor- tel\ (Polypodium.) als gy zult nodig oorde- len, drukt het zap daer dan uit en befmeert het brandfel met dat vogt. O F
Vermengt het uitgeperfte zap van çeheel
♦t kruidt , Hondts-Tonge ; (Cynogloffium.) met gefmoltene Varkem-reuzel, en beftrykc daar méde. O F
Mengt in een halve Pint zap van G/as-
kruidt; (Pariftaria.) één loodt Cernis, en legt het op met daar in gedoopte doeken. O F
Perft het zap uit Donder-baard-kruidt ~,
(Sempervivum.) en bereidt daar van ene zalve, door middel van loafib en Qtie van Rozen ; en beftrykt daar méde. O F
Legt daar Pleifter gewyze op , de groene
geftotitte bldderen van tainter groen; (Pyrola.) |
||||
|
*4* DE ZUINIGE KOK
O F Stoot zô veel wortelen, of anders llade-
ren van Beerenklaauw ( Acanthus) alsgyzult A goedt vinden, en legt ze op't brandfel. G F
Beftrykt, met de toebereide Olie der vrug~
ten van den Balfem-Appe^Manneken; (Balia- mina Mas, Momordica.) G F
Stoot de Biaderen vanwitte Lelien, (Liliut»
Albiom.) en legt ze op 't gebrande, O F
Braadt onder de aflcbe, Lelie-wortel, en
ftoot of ftampt ze daar na met de Otie van Rôzen heel klein, en legt ze daar op als een O F
Vermengt met Uonig, de kleingeftotene
wortelen van Hyacintben en legt z.e als ee» Fieijier daar op. |
|||||
|
O F
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. ^5
OF Vermengt met gefmolten Hoender-vet, heï
uitgeperlte zap van Ajuïn , anders, Uyert* (Cepa.) en beftrykt daar méde. O F
Gebruikt de Kampben (Caphun.) onder
andere hier tégens dienitige hulpinidlen. VERGIFT UIT TE DRYVEN, QF
TE KE'RE TE GAAN. Mengt, in een kell< nvyns, twé Ioodt uit
geperjt zap der bladeren van den EJJcben-BQQm i (Fraxinus.) en drinkt het in. O F
Vermengt,onder een vierendeeî loods Poêler
der Mortel van Kalfs-voet-kruiat, anders A* rons Baardtj (Arum.; een half vierendeel loods Tberiakel-, en geeft het te zamén me£ wat nvyns in. Ook neemt men wel ■ een le- pel vol van 't uitgeperft bladeren z«p yer- mengdt met twé leeplen vol «y»-****'* om'£ op éçn rei* te doen innémen/ ' f |
|||||
|
Q* Q|
|
|||||
|
a44 DE ZUINIGE KOK
O F
Geeft imant die vermoedelyk rotten-
kruidt (Arfenicium.) binnen in zig heeft, een half vierendeel loods, zaadt van wolfs-befien, (Uva Lupina, Herba Paris.) met énig be- kwaam nat, teffens in. O E
Laat 's Morgem nugteren, met een weinigje
xout, drie biâderen écen van 't Satie kruidt-y (Salvia.) O F
Maakt een afkookfel van Scordiunt ; in wyn
en geeft van'c doorgewrongen nat te drinken. Ook vermengt men wel een vierendeel loods poejer der mortel van dat kruidt met Honig, en geeft het op éne reis in, O F
Legt op venynige of vergiftigede béttn of
fleken, geftotene biâderen van Angelica op j't zy op haar zelfs, of vermengt met wynruit en Honig. O F
Kookt Look, (Allium.) in wyn; en geeft
van dat nat te drinken. O F
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 24^
O F Tégens aHerlei foort van venyn, is't zeer
goedt de vrugten te éten van den Pifta- cbien-boom; (Nus Pitacia.) en daar op een glas twe a drie, goeden ixyn te drinken. O F
Geeft de Gom Galbanum, één fcrupel of
half vierendeel loods, op één reis, met wat wyns in. VERKOUDE HERSENEN TE VER-
LIGTEN. Trekt,door deNeusgaten op^'t uitgeperfte
vogt van 't kruidt, Onder*Havc, (Hedera Ter- reftris ;) VERKOUDHEIT VAN DE BORST
TE GENE'ZEN Kookt in één Pint voyns, één loot gekneufdt
Komyn-zaadt ; f Cuminum.) en geefc hetdoor- gewrongen vogt te drinken, Ook geeft men wel met wat wyns in, énige druplen der ge- diftilleerde Olie van Komyn. |
|||||
|
Q3 OF
|
|||||
|
£4<5 DÉ ZUINÎGE KOK
OF
Gebruîkt op aile wyze, de Gember; (Ziti*
èiber.) 't zy in de Spyze, als een Konferf, ge* kottiyt, of zhftroop in gendrhen. DÊR LYFMOEDER TE GÊNÉ ZEN.
Stoot te zàmen, tôt een gants fyn Poejer,
een vierendeel loods der wortel van &r«/j-> difttt', ! Efyngium.) en een half viervndeel looHs Nardus-zaadt} en geefc het met Poiei* wàter in. /
VERROTTfNGE DER LliVER TE
VERHINDEREN. t
Gebruîkt hier tégen, dikmaals, 't gedis-
HNeerdt Wâter van 'tgewas, IVtitr-doodt \ (Polytrichon, Trichomanes.) VËRSTOPTHEIT DER MILT TE
OOPNEN. Kookt Vier loodt kruàett van ËJfen~bodm*
bout i (Fraxinus.) na dat tjy ze hebtgeweikt, in'wyn, of in Mater, totopeenPint, omvan . dat nat, twé maal 's daags, een keikje vol tt
éjùtû drinken. |
|||||
|
OP
|
|||||
|
ter GEZûNDHEIT. tff
O F Kookt in Wyn en in Olie,tôt dat den TVyn
geheel verdampt is, een hand vol der bla- deren van den V'lier-boom ; (Sambucus.) en befmeert mec die Olie de linker zyde. O F
Kookt in ivâter, tôt op een Mutsjen nats,
één loodt bafi of fcbors der wortel van den Moer-be/ièn-boom ; (Morus.) en geeft dat op één reis te drinken; 't zal ftoel-gank te wé- ge brengen. OF
Kookt, in genoegzaam wdter, tôt op een
Pint, vier loodt Scôorfin der ivortel van den Kappa- boom ; (Capparis.) zeigt het natdoor en roerdt 'er dan by, zes loodt Stroop van jfzyn, orn daar van , twé a driemaaPs daags, een kelkje vol te doen drinken : Ondeitus- fen befmeert men 's Lyders linker zyde met de Olie van Kappers. OF
Kookt twéhanden vol der hlideren of der
jonge uitfpruitfelen, van den Tamarifcb-Boom; (Tamariscus.) in IVyn, tôt op een Pint, en geeft dikmaals te drinken van dat door- gewrongen nat. |
|||||
|
Q4 OF
|
|||||
|
248 DE ZUINIGE KOK
O F
Perd , uit de jongfte bîâderen en Jcheut-
kens van dien, zelfden boom, een handt vol, mec <wyn, de zap, om 'c zelve te doen in- nérnen. O F
Geeft, met wat ivyns in, een vierendeel
loods, zaadt van den Kuijch-boom ; (Agnus CaftusJ O F
("ïeeft/op één maal in, vier loodt van 't
mater,"dat met <uy?« gediftilleerdt wierdt uit de voortden van Staal-kruidt i (Ononis, Refta liorisj O F
Eet in 't begin of op 't einde der ma3l-
tydt, me? Glie en Azyn , éne Salade van Brem kappers ■■> (Genitfta.) O F
Legt op de linker zyde de bîâderen van
Veil\ anders, Klim op ; (Ardea Arborea.) in goeden Azyn gekookt. O F
Geeft énige agter een volgende dagen in,
met wat tvyns, een vierendeel loods fyn ge- ftotenzaadt, van Kamperfoelie; anders, Man- nckens-kriddt, of Geiten i/iadt i (Caprifolium &c.)
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 245
&cj Die dryft het wâter der blâze ook fterk af. O F
Kookt, în een Pint wâter, of in zô veeî
voyns, tôt twé derdendelen; driehandenvol wiidt Vlas-kruidt-, (Linaria.) en geeft daar van, twé a drie maal 's daags, een &?/£/> vol te drinken. Ook is zeer goedt, dat men teftens innéme, drie oncen wâter op dit kruide gediftilleert. O F
Kookt in één halve Pint wytis metévenzo
veel wâter , tôt op twé derdendelen, twé loodt der wortelen van 't gewas Meê en Krap genoemdt; (Rubia Tin&orum.) engeeftvan 't doorgewrongen nat, twé maal's daags een kelk vol te drinken. ' O F
Eet', in de Lente, by wyze van éne Salade y
de jonge uicfpruitfelen , van 't Rank-kruidt, dacmen #o/>pe; (Lapulus.) nocmdt.
O F
Kookt in wyn, of in wâter, eengoedtdeel
Naa/de-Kervei; (Schandix.) en geeft 'erdrie maal 's daags, een kelk vol van te drinken. O F
Geeft met wat wym in, een vierendeel
loods, zaadt van 't gewas Caucaiis. Qy OF
|
||||
|
ap DE ZUINIGEKOK
|
|||||||
|
O F
Snydc Iclein, kneuft en kookt in nvyn, tôt
op een Pint, vier loodt der voortel van Vâ- ren-kruidt •■, (Filix.) en geeft van'cnat, daag- lyks twé maal te drinken. O F
Bereidt met water of met <œyn, een drank
van Onder-Hâve-kruidt ; anders, Aardveili (Hedera Terrdtris.) Ook gebruikt men wel de Covferf of iWîr, gediftilleert van dat Kruidt. O F
Kookt in ixâter of in ivyn, z6 veel &/«w
Santone; (Centsurium Minus.) alsgy genoeg zult oortiélen, en geeft van 't nat twé maat 'j </«<igj, een kelkje vol te drinken. O F
Kookt in meïk, of in toyn, totop een Pint,
drie handen vol fFater-kerfe ; (Narfturcium AquaricumJ klein gefnéden, en Iaat van 't rat, énige dagen agttr één, drinkenj nâ- mentiyk, aile ogtenden een kelkje vol. O F
Kookt tôt op twé derdendélen, in één
Pint txdter, drie handen vol, btâderen van Boctketis kruidt ; (Eupatorium.) donrgewron- gen zynae, zô maakt hec nat, door Suiker zoet, /
|
|||||||
|
ter GEZONDHEIT. zj-i
toet, en geeft 'er, twé maal 's daags, een
kelkje vol van te drinken. O F
Kookt, ïn een Pint vopts, tôt op twé der-
délen, drie handen vol Lepeib/dden; (Coch- learia._) en doet daar van drinken, twé maal *s daags, een goede kelk vol. O F
Kookt in genoegzaam Gerften-ixâter, toc
op één Pint. Vier loodt devwortelen, en twé handen vol blâderen, met een loodt zaadi van 't Eppe-kruidt; anders, JuffrowLomerk; (A- pium.) wringt het door, en doet by datnat, twé oncen Stroop, byzantinu$ in den Apteek genoemdt, en geeft daar van, twé maal's daags, één kelkje vol te drinken. O F
Drinkt, twé maal daags, een goede teug
Van 't Gerflen-viàter, waar in gekooicr w;er- den, vier handen vol blâderen van Water- eppa (Sium, Opium Aquatdei) met vat Sur- ker zoet gemaakt. O F
Kookt tôt op één pint, in genoegzaam veel
wyn, twé handen vol Canàm-Bweditiusi en doet 'er aile ogtenden een kiein kelkje vol van innëmen. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
25» DE ZUINIGE KOK
O F
Kookt in <wâter of in ivyn, een goedt ge-
deelte Bruine Betonie; (Betonice.) Zoet het wat aan, door Suiker, of met Stroop van Be- tonie, en doet van dac vogt, twé adriemaal 's daags, één kelkje vol indrinken. Ook is de ivyn die op Betonie wierdafgetrokken, en hetgediftilleert viâter van dat kruidt, heerlyk goedt; maar anderen houden de Confer/daar van, van nog veel meerder nut. O F
Maakt een Afziedfel van Eeren-prys, Man-
Jteken; (.Veronica Mas.) en geeft dat nat te drinken. Ook perft men wel twé oncen ««/> daar uit, en mengt het met één once wicten noyn, om 't op één reis te doen innémen. O F
Neemt een Pint afkookfel der bloemen van
't Sticbai'kruidt ; (Stxchas.) en vermengtdaar onder, drie oncen Stroop van die bloemen toebereidt, en doet 'er een kelkje teffens, twé maal 's daags, van drinken, O F
Vermengt, in vyf oncen gediftilleert oua-
ter van Munte-krmdt, Btuin beilige ; (Men- tha.) anderhalf once Stroop van munte, en geeft daar van, dikmaals, twéleeplen vol in. Ook kookt men wel dat kruidt in «y», tôt drank;
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 253
drank; terwyl men ondertuflen uiterlyk de
délen doet beftryken met de Olie van Munte. O F
Kookt in wyn of in wâter, tôt een drank,
om van te doen drinken; de wortelen, blâde- ren of de Toppen van de Venkel; (Fenicu- lum.( O F
Geeft met wat wyns in, een vierendeel
loods der gedroogde wortel of zé veel zaadt van Lavas; (Levifticum.) wel fyngeftôten. Ook maakt men wel een afkookfel met wyn of met wâter, op de wortel, de blâderen en 't zaadt, en geeft van dat doorgewrongen nat te drinken. O F
Geeft met wat wyns in, een vierendeel
loods Angelika wortel. Ook neemt men wel een half vierendeel loods dïerinortel; en een vierendeel loods Tbériakel, te zâmen ver- mengdt, met wyn, of anders bekwaam ge~ difiilleert wâter, om 't op een reize te doen innémen, ter verwekkinge van 't zweet-, O F
Kookt éne goede ménigte Petercelie; (Pe-
trofilium Apium Hortenfe.) en drinkt dik- maals van haar doorgewrongen wàter. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
DE ZUINIGE KOK
|
|||||||
|
Zf4
|
|||||||
|
O F
Geeft mec énig bekwaam vogt in, een
vierendeel loods zaadt van Vogel ne/i ; (Da- nicus OfficinarumO OF
Fet heel veel rôde Kool; (Brafîîca,) met
O F
Gebruikt wat veel jonge Hof-kerfle ; (Na-
fturcium Hortenfe.) 't Zy op haarzelve, of met ander Moes-kruidt vermengt. O F
Geeft, met énig bekwaam nat in, een vie-
rendeel loods Zaadt vanRadys; (Raphanus.) O F
Kookt de Aspergiens, (Asparagus.) utu?4-
ttr, en doet van dat nat nu eu dan indrin- ken, O F
Weikt in moàter of in wy», wat kleinge-
fnéden Sandel-bout j (LignumNephriiicum.) «n laac van dat aftrekfel drinken, O F
Geeft met énig bekwaam nat in, een half
of geheel vierendeel loodt, wel fyn geftoten ' OF
|
|||||||
|
ter GEZONDHEIT. z/f
O F
Gecft met viyn of met énig ander vogt
in , een viereiiiieel loods , welgepoejerde nxorttl, Radix Contrajerva, O F
Geb*uiktonder andere geneesmidlen, tégens
déze kwaal gerigt, hec tLémelsbooy, (Scse- iianthum.) O F
Geéft van de Gom Ammoniacum, éénfcrup.
©f half vierendèel loods in. O F
Gebruikt een half of geheel vierendèel
Joods, Gom Sagapenum; maakt vandezelve kwantiteit énige pUlen, om ze op één reis te doen innémen. VERSTOPTHEIT DER NIEREN
TE OOPNEN. Eet hier tégens , voor of nâ den Maal-
tydt , éne Salade van Bremkappers ; (Ge- niftx.) eneetdiedikmaals, met Olie en wat O F
Kookt in vayn en in voûter, van elles een
halve Pint, tôt op twé derdendéien, twé loodt
|
||||
|
256 DE ZUINIGE KOK
îoodc der wortel van Meé-Krappe y (Rubîa
Tin&orum.) en doec van dat doorgewron- gen nat, twé maal 's daags, één kelkje vol gebruiken. OF
Kookt in eey», 't zaadt van $teen-klâveretr>
anders, geboornde Kla-ver ; (Trifolium Cor- niculatum.) en geeft dat nat ten gebruike voor daaglykfendrank. O F
Kookt in inyn ofwâter, een goedtgedeel-
te <voortekn van Lidt-gras ; (Gramen Medi- catum.) en doet van 't doorgewrongen nap, dikmaaîs drinken. O F
Geeft twé oncen groen uitgeperft Zap van
Tetercelie-y (Peterfilium Apium Hortenfe.) met wat <wyns in. O F
Drinkt dikmaaîs 't afgekookt mater van
Aspergiem ; (Asparagus.) / *
DER GAL-BLAZE.
Kookt in ixâter of in nvyn, een drank van
genoegzaam veel Klein Santorie-kruidt j (Cen- taurium Minus.), omdaar twé maal's daags, één kelkje vol van te doen drinken. OF
|
||||
|
ter GEZONDHEITY 2/7
O F
Kookt in een Pint wâter, tôt op twé der-
den-déJen, drie handen vo! blâderen van Boe/ketis-Kruidt-, (Eupatorium.) wringt het nat door, zoec het aan met Suiker, om daar van, twé maal 'sdaagséénkelkjevc!tedo.en drinken. O F
Geeft met wat moyn in, twé oncen , groen
uitgeperft zap van Peterceiie; (Petrofilium Apium Hortenfe.) O F
Stoot heel fyn, een halfof geheel vieren»
deel loods Gom-Lacke; (Lacca. en geefthet met bekwaam nat in. O F
Geeft met <wyn in, een vierendeel loods
poejer, der wortel, Kadix Ctircuma. -------- DER LYF-MOEDER-
Kookt, inhalfwy», half wàier, tôt op twé
derdendélen, twé loodt der wortel van Meê. Krappe-, (RubiaTin&orum, Hortenfe.) om, doorgewrongen, twé maal s daagseenkelk. je vol van dat vogt te doen innémen. R OE
|
||||
|
t58 DE ZUINIGE KOK
OF
Geeft met ivyn in, een vierendeel loods »
ZAa.it van 't gewas Caucalis. O F
Neemt in één reis in, twé oncen geàiflil-
leert wdter der wortel van Salomom-Zegel', (Polygonatum, Sigillum Salomonis.) O F
Kneuft, fnydt klein, en kookt in voyn tôt
op één Pint, vier loodt vjortel van Pàren-y (Félix.) om van dat nat twé maal 's daags, te docn drinken. OF
Kookt tôt drank, met wâter, ofmetwy»,
Onderbave-kruidt; anders, Aard-veil-, (He- dera Terreftris.) en geeft dat nat te drinken» Ool-; is 't gediftilleert wdter van dat kruidt goecitj ais méde de Conjerf, uit zynebtoemen toebereidt. Ool< giet men wel brandenwytt op wat veel van dit kruidt, omdaarvan, nâ 't uitrrekken, nugteren, één a twe Leeplett vol te doen innémen. O F
Stootte zâmen, toteenfynVoejir, een vie-
rendeel loods der wortet van Kruis dijiel; (E- ryngium.) en een haif vierendeel loods Nar- dus-zaadt, en geeft het in met PoUi'^ater. OF
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. ifP
O F
Droogt en ftoot wel fyn, çen vierendeel
loods der ivortel van Cyperus, en geefc hec met wyn in. O F
Kookt in wat ruim noàter, een goedr ge-
deelte van Irenas; anders, Lifcb; (Iris; en laat daar in zulke vrouwen aile dagen een uurtje gaan zitten: of z6 niet, maakt dan daar van éne ftôvinge voor hen. O F
Geefc met nvyn in, twé oncen zap van P/«
terceiiei (Apium.) O F
Geefc mec énig goedc nac in . een vieren-
deel loods zaa&t van Kaâys; (Raphanus.) O F Vermengt onder andere bulp-midlen, ce**
gens die moeder-kwad, het gewas, Kernels- ttooy\ (Schsnanthum.) O F
Geefc op één reis, met wat wym in, een
icrupel, of half vierendeel loods, Gùm Am~ momacum. OF
Gebruikt, éven als voorfehreven is, de
Gom Galbanum. R % OF
|
||||
|
450 DE ZUINIGE KOK
OF
Maakt pillen van een halfofgeheelvieren-
cfeel foods Gom Sagapenum', anders, Sera- p'um, en doet ze op ééii reis innémen. -— DER INGEWANDEN.
Neemt éven veel uitgeperft zap van 't
kruidt tfoppe; (Lupulus.), van Zuuring en van DuiveKervel, enbereidr daar van, door Suiker, een Stroop -, om daar van teffens twc oncen te doen innémen, met Cicborei-ixdter. OF
Geeft met wat <wym in, één half loods
foejer der wortel van Kaifs-voet-kruidt ; an- ders Arom-baardt ; (Arnum.) OF
Bereidt met Eieren, een S/m/ der kleine
gehakte blâderen Vànllinkende Gouwe; (Che- ïidonia Major;/ en laat daar van de Lyder dikmaals éten. Ook kookt menwel deaiw- tel van dat kruidt, om dikmaals van 't nat te doen drinken. OF
Stoot heel fyn, een vierendeel loods der
gedroogde blâderen, van 't kruidt herts-Gt- fpan} \ Cordiaca. ; en geeft dat met wat wyits in. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. àSt
O F
Kookt in toâter tôt op één Pint ; vier han-
den vol der blâderen van 'c kruidt Sene groen; anders, In-groett} (Bugula.) maakt het nac door Suiker zoet, om daar van, dikmaals te doen drinken. OF
Kookt, in een halvePintwy»*, totoptwé
derdendéien, vier handen vol bldderen van Steen ruite; (Ruta Muraria &c.) doet by 't nat, aïs 't doorgewrongen is, drie oncen Stroop van Capillus Veneris ; en geeft 'er twé maal 's daags één kelkje vol van te drinken. O F
Neemt aile ogtenden, nugteren een ftuk-
;e gekonfyte Aland-<wortel; (Helenium, E- mila Campana.) Ook neemt men wel, met wat <wynt in, een vierendeel Joodspoejervan die gedroogde ivortel. Ook is 't mâtig ge- bruiken van den Alandwortel, van groor. nut. O F
Kookt in ixâter of in wyn, Gevtiaatt-twor-
teli (Gentiana.) om van dat nat, twé maal 's daags, één kelkje vol te doen innémen. OF
Kookt in een mengeitn Wei. tôt op twé
derdendélen , vier handen vol, Jardrooh
R 3 krmât^
|
||||
|
352 DE ZUINIGE KOK
kruidt; anders, Duive-kervel ; (Fumaria) on»
van dat doorgezegen nat éiiige dagen lang te doen drinken. O F
Geeft met ivyn in , een half vierendeel
loods poejtr van 't gedroogde kruidt, Berg- Pôiium; (Polium Montanum ) Ook maakt men 'er wel met <wyn eenafkookfel van, om 't nat tôt drank te doen gebruiken. O F
Drinkt van den ixyn, waar in gekookt
wierdt het Scordium kruidt ; ook vermengt men wel het poejer van dat kruidt i een vie- rendeel loods, met Jbônig, en geeft het op ééa reis in. O F
Weikt in voyn, de klein gefnédene vnrtd,
genoemdt Fe'pc? wortet; {RaphanusSiiveltriS &vRulticanus Armoracia.) om daarvan, 's morgens nugteren, ééa kelkje vol te doen innémen. O F
Snydt heel klein, twé oneen, bmt, hall
of wortelen van dcn ï ajfejras boom, en weikt het agtïen uuren, in vier minglen zvâter ; en tëookt het daar m tôt op de helft, om daar van, nugtcren, éne goede teug te driïiken. O I
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 163
O F
• Gebruikt het gediftiUeertotator van Kaneel;
(Cinnamonis.) -----------VAN 'T HOOFDT.
Drinkt van den <voyn, waar in gekookt
wierdc, Confilie de Grein; (Mehffa.) Ook geeft met» wel, ter grôte van een boon, des Conjèrf in van dat formât, metdeszdfsgediftil- leert water, OF
fiaaldt in den neus op, een weinig groen
uitgedrukt Zap vznwitte Biet-, (BetaJ VERLORENE SPRAAK TE VER-
WEKKEN. Neemt twé loodt korrun der vrugten van
den Perfik-boom ; (Malus Perfica.) ftoot ze in een Mortier, en doet daar dan by, een mutsjen wâter van Poeiey; en neemt het daar uitgedrukte melkagtige za])-, dikmaals in den mondt, en fpuigt het, nâ énigen tydt daar binnen te hebben gehouden, wéder uit. |
|||||||
|
R4
|
|||||||
|
VE-
|
|||||||
|
254: DEZUINIGEKOK
VÉLERLEI KWÂDE VOGTEN
UIT TE WERPEN. Weilct, in twaalfoncen Spaatifenivyn, één
loodt grof geftotene witte Nies-ivorte/. En geeft daar van in, by aldien men 't brâken wil verwekken, één Lepelvol; maar indien men van onderen gezindt is uit te werpen, dan vermengdt men (îegts een balve Upel w/vandatvogt, onderandereto^fM^hulp» midlen. / /
VYT, OF FYT, TE GENEZEN. Vermengt, met Atynm Hônig, de gefto-
tene Blâderen, van den S/nak ■ oCSumacb-Boorn; (Rus.) en legt ze op zuiken vinger. 0 F
Neemt Wâter'Peper-Kruidt'; (Hyropiper
&c.) en vellekcns, die tuflen de Eieren en hunne Schâlen zyn gelégen; van e!ks éveil veel. Stoot ze te zâmen, en legt 'er die Pap op. O F
Kookt in IVynmoer, deworte/van Affodille;
(Asphodelus.) iloot ze daar na in een Mor- tier, wel klein, en legt ze 'er als een Pap of Tldjler, op. |
||||
|
ter GEZONDHEIT. z6f
O F
Vermengt A/a Fatida, onder 't iȕt van een
Eu en legt het op 'c Feitige deel. VLEKKEN VAN DE OGEN TE
VERDRYVEN. Druipt, driemaarsdaags, mvlekrigeêgen,
't melkâgtige zap, gedrukc uit Fapen kruiàtï anders, Paarde-bloemen ; (Taraxacum.) O F
Gebruikt op de zelfdewyze, het Zap ge-
perft uit de Bldderen vanSteen Violieren ; (Leu- cojum, flos Koiri.) O F
Waft zulke ogen dikmaals met wdter, ge-
diftilleert uic de bioemen van Cicborei; (d- chorium.) O F
Vermengt met Hônig , 't uitgeperfte zap
van Ajuin; (Cepa) en drupt daar van, wat in die ogen. VLEES TE DOEN GROEJEN IN
WONDEN. Om dat te verkrygen, ter zuiveringe der
R $ zvsé- |
||||
|
%66 DE ZUINIGE KOK
zwàetti en aanwas vannieuwt/>7«v, zôwaft
men de wonden dikmaais metdenwy», waar in Serratula-kruidt-btâderen, gekooktwierden. VLEES TE DOEN AANGROEJEN,
IN VUILE ZWE'RINGEN. Hier toe vermengt men met Hdnig, 't M.eel
van Linfen; (Lens.J om het in en op de ver- zwéringen te leggen. VLOEDEN, VAN WELKEN AART
DIE ZYN, TE STOPPEN. Stoot tôt een fyn Poejer, eenhalfloodtvan
de houtagtige Scbiilen der vrugten van den Hafeiaar-Néten-Boom ; (Corylus.; engeefthec met wat Réden voyn in. Ookisdaartoeheel goedt, het binnenfte rojjè velletjet dat aan de fchil zit. O F
Geeft met wat issyns in, een vierendeel
loods gepuiverifeerde Nootjes van den Cy- pefîm-boom; (Cypreffus.) O F
Geeft met wat Koden nvyn in, een vieren-
deel loods van de geftotene onrype Béziën des Heefter, Viwna van de Franfen. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 167
O F
Kookt in wàter of in wyn, de Blâderett
of 't Zaadt van den Smak- of Sumacb boom ; (Ras, Sumach.) en geeft van datnattedrin- ken. Ook maakt men wel daar van, een Badt, om 'er den Lyder énigen tydc in te doen zitten. O F
Droogt de onrype Vrugten met het zaadt
van den Kàzsn Boom; (Rofa.) en ftoot daar van een vierendeel loods, om 't met réden, of wrangen wyn tedoeninnémen. Ook kookt men wel een handt vol dier onrype vrugten m één prnt wyns, om dien wyn, doorge- wrongen, te doen drinken. O F
Mengtin één pint Gerflen-voâter , zesloodt
Stroop van den Sauce- boom', (Berberis.) enlaat van dat vogt, dikmaals drinken. O F
Geeft, drie maal 's daags in, twé oncen
tfidi{litietrî <wàtervan Kkef kruidti (Aporina.) O F
Kookt in wyn hetkruidt F/«for<fe, anders,
Maagde-Palm; (Vinca Pervinca.) en geeft het doorgewrongen nat te drinken. OF
|
||||
|
*eî8 DE ZUINIGE KOK
O F
Stoot wel fyn, anderhalf vierendeef loods
Zorg zaadt; (Melica, Sorgum.) cngeefthet in met Geiten-Melk of met Rôden wyn. O F
Rooft en ftoot heel fyn, 't zaadt van Ào-
liander; (Coriandrum.) en geeft 'er een vie- rendeel loods van in , mec viàter of met Bier, O F
Geeft met énig bekwaam nat in, een half
vierendeel loods, fyn geftoten Drakenbtoedf, (Sanguis Draconis.) VRUGTBAARHEIT, IN VROU-
WEN TE VERWEKKEN. Geeft eerft, op één reis in, drieoncen
gediflilleert voater van Katten-kruidt; anders, Nipte; (Nepeta.) En zetdan de Vrouw éni- gen tydt in een badt, van dat zeifde kruidt toebereidt. VUURIGHEIT DIE UITERLYK
ZIT, TE VERDRYVEN. I-egt, met doeken, op zulke plaatfen, 't
Zap, geperft uit de Blàderen van lurks-koorn\ cFrumentum Turcicum.) vvv-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. z$<>
VUURIGHEIT VAN DEN MONDT.
Kookt in Geftaalt vodter, tôt op één Pint,
een hand vol Slee-Pruimen, en mengt door dat verzégen nat, twé oncen Honig -van R.6. Zen; om met dat vogt dien Monde te doea fpoelen en de keel te gorgelen, indien de keel mogt ontftéken zyn. / /
UITTERENDE LIGHAAMS - DELEN
TE DOEN GROEJEN.
Beftreikt zulke délen of Léden, met het
uitgeperfte zap van NeïWf»; (Urtica.) O F
Maakt het gedijlilieert tsâter vznMoftaart*
zaadti-kruidt en bloemen ; (Sinopi.) warm, en legt het met doeken, dikmaals verfrift, op zulke délen. /
UITPUILENDE NAVELS VAN KIN- DEREN DIE JONGK ZYN, WE-
DER IN TE BRENGEN.
Stoot heel klein, met wat voynf, 7.6 veel
blàderen van Oeur-was-kruidt ; (Perfoliata.) Als gy zult nôdig oordélen, en maakt het dan, door 't bydoen van wat Meels, tôt een Pap, en bmdt ze op zulken Navet. OF
|
||||
|
Z70 DEZUINIGEKOK
O F
Beftreikt dien met gomagtig zap, geperft uit de wortel van Verkem-Venkel j Peuceda- num.) UITWASSEN EN VUIL VLEES TE
DOEN VERTE'REN. Beftrooit al zulke plaatfen , daar gy dat
kwaadt ontmoet, met een weinigje AJfcbe van 't verbrande Sati-kruidt. ULCERATIEN, OF ZWEREN IN
DE KEEL TE GENE'ZEN. Vermengt onder twé oncen nitgeperfl Zap
der Bidderen van Wederik kruidt ; (I. ifima- chium » Salicaria.) één once iioni% van Rà' zen; om daar van dikmaais een Lépel vol te doen inflikken ; terwyl men iets daar van zal doen onder een bekwaam Gorgel-tmaier, om daar méde te doen Gorgelen. *— DIE KWAADAARDIG ZYN.
Strooit in al zulke Ulceratienofbézezwé-
ren, hct Poejer der wortel van Dokk-iïléidc- ren-f anders, Peftilenlis-viorteli fPetafiris..) |
|||||
|
WAL-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 27»
/
WALGINGE TE GENEZEN. Mengt in één Pint Gerften-wâter, of in
enig ander verkoelendt en matig (Aftringe- rent) te zamen-trekkendt vogt, zes loodt Stroop van 't Sauee-boom kruidt; (Berbens.) en geeft van dat vogt dikmaals te driiiken. O F
Beftrykt uiterlyk de Maag met het groen
uitgeperfte zap van 't Bai/em-geioas ; (Cos- tys Hortenfis.) O F
Vermengt met vyf oncen gedifïelleert wâ-
ter van Munte->anders, Bruiu Heiïige;(Mentha.) anderhalf once Stroop , toebereidt van dat zelfde kruidt ; om daar van twé leeplen vol teffens te doen innémen. Ook maakt men wel een afzidfel van dat zelfde kruidt in wyn, om dat nat te doen drinjcen ; terwyl men zig uitwendig op de Maag-plaats, kan doen beftryken met de Qiie van Munte. OF
Legt een goedtgedeelte groertebldderenvan
Vmpeneli-kruidr, ïntiopu endnnktnuendan,' van dat afgetrokken vogt, één kelkje vol. |
|||||
|
WA-.
|
|||||
|
372 DEZUIN1GEK0K
/ /
WATERAGTIGE VOGTIGHEDEN
UIT TE LO'ZEN.
Kookt in ixâter, een walmoftwéop, één
handt vol der jonge uitfpruitfelen, oîjcbeut- kens van den y lier-boom; (Sambucus) } maakt 'er daar na een Salade van, door middel van Olie, wat Azyn en een weinig zouts. Ook drukt men wel uit de groene onder-fcbors- ofbaft van de Vtier, het zap, en geefc daar van ruim twe loodc , met énig bekwaam «at te drinken. Ook befprengt men hec zaadt uit de vlier-bezien met wac <wyns, om daar uit ene Olie te perfen, om 'er op één reis, een vierendeel loods, met hier, van te doen innémen. Doch, weeft bedagt, dat ai- le déze hulp-midlen, ook het brâken konnen te wége brengen. O F
NeemtvanTiu«fl//'tot Vyftiengr. van'tgewas
Salomons-zegel; (Polygonatum, Sigillam Sa- Jomonis.) in ; en't zal reffens brâkinge en af* gangk verwekken. Ook doet een vierendeel loods Poeyer dier gedroogde bladeren, met énig vogt zynde ingcnômen, de zelt'de wer- king. O F
Geeft het afkookfel te drinken van Bitt-
gel'kruidt; (Mercurialis.) OF
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 173
O F
Geeft met wat wyns in, een half loodt,
gepoejerde-wortel of haar bafl, van ze'-flerre- kruidt ; (Tripolium.) hct zal van onderen uit doen lôzen. O F
Rooft, van zes tôt vyftien z^den, van den
inonder-boom; (Palma Chrifti.) een weinigi ftooc ze fyn, en doec 'er dan by wac Katteel of Gember, en geeft het met vosi of geiten- melk, teffens in, OF
Kookt twe handen vol klein gefnéden
Kruidc, van'c gewas vingerboed-kruidt; (di- gitalis.) in een halve Pinc Wàter of wyn, tôt op de helfc, en geeft dac door gewrongen nac op één reis in. O F
Kookt, ter zwaarce van een haîf loodt,
der wortel vmTydelôzen; (Pfendonarciffus.) met een weinigje Anyi-oi-venhl-zaadt in wyn, of wâter, en geeft het nat te zâmen in. O F
Geeft met <wyn. of met énig ander goedt
nat in, een vierendeel loods gepoejerde wor- tel van 't Zedoaria-gewas. Ook kookt men S die |
||||
|
27+ DE ZUINIGE KOK
die wortel wel in IVpi op, om 't nat te doen
drinken.
/ , /
WATER ZUGT TE GENEZEN.
Maakt een ?ap, van een goedt gedeelte
Vygen\ (Ficus.) genoegzaam veel Gerlien- mcel, en twé handen vol Alfem-kruiit, in IVyn ; en legt dien van buiten op den Buik. O F
Kookt een handt vol Lowusrier-blâderen ;
(Laurus ) in een Pint viyn; om van datvogt, twé maal 'sdaags, een half mutsje te doen drinken. O F
Stoot éne ménigte frifle genever-beziettheel
Idein in éne vyzel; en kookt ze in ivâter; périt ze wel uit, en kookt dat zap wéder z6 lang, tôt dat het dik werdt als Honig, om daar van 's morgens en 's avonds, een Lepel te doen innémen. O F
Geeftmet wntwyrts in, een vierendeel loods
zaadt van den Kuis-boom ,• (Agnus Caftus.) O F
Vermengt een of twé oneen Stroop die be-
reidt wierdt uit zap van Ryn-bépem iSpina in-
|
||||
|
tre GEZONDHEIT. 175
'înfe&oria.) met een halve once Kaneel-
ixàter, en geeft het op één maal in. O F
Giet een Pint voym op vier loodt Ajjcbe
Van gebrande liulft; (Agrifolium;) laat hec te zâmen een nagt ftaan uitweikenj en laat het dan door een zak van Hypocras, heen lekken,om daar dan door heen te mengen, één once Kaneel-vidter, om 'er, twé maal 's daags, één kclkje vol van te doen drin- ken. O F
Kookt, in één Pint wyns, tôt op twéder-
dendélen, twe handen vol der blâderen, en topjes van de Brem-Heefler (Gemiefta.) om Van't doorgezégen nagt,nugteren,éénkejk- je vol te doen drinken. O F
Geeft met voyn in een vierendeel loods »
fyn geftotene bé/ien van veil, anders, Klirn' op j (Adere Arborea.) OF
< Maakt, door mirfdel éner halve P'mtixiym,
ene/ogeder yijfcbe van Béne-flruiken ; (1-aba;.} en geeft het in twé reiien in, Ook geeft men wel met <wyn, of met Bônen-bloeijem-wdter, in, een half vierendeel loods çout, bereidt van gebrande Bônen-Stniken, Si OF
|
||||
|
275 DE ZUINIGE KOK
|
|||||||
|
O F
Geeft, met énig bekwaam nat in, één Le-
pel vol uitgedrukt zap van groenen Tabak; 't zal doen afgaan, van onder en boven • en 't gênas dikmaals volkomen de wdier-zugt, O F
Vergaderr,Zapvzn Hoppe kruidt ; fLupilus.)
van zurmg, en van duive-kervel; van eiks éven vrei, maakt daar van, door middel van àmker, een Stroop, en geeft daar van tefiens in met Ctcbonei ivdrer, twé oncen O F
|
|||||||
|
Kookt in wdrer of in wyn, drie handen
-vol Keinvaern-kruidt en doet van 'c nat drin ken. Ook neemt men wel één loodt zm' geperft uit de blâderen, vçrmengdt zyndc met twé oncen avyn, zô doet van du nat toc drank gcbruiKeii. Ook zy„ de koekjes dien ren eS ' me" Ze 'sn,orSeQs nugte.
O F .. Mengt te zimen, een halfvierendeel toods
.moejerde-wortel van Kalfs-voet, anden j- ^om-kaardts (Arnum.) met twé SSlout Sir;7rftz*veei^ ™ ^; -
Jleen, en geeft het ailes op één reis in.
|
|||||||
|
OF
|
|||||||
|
ter GEZONDHEIT. 277
O F
Kookt in ixâter, één loodt mortel van
Briomei giet het nat door, en geeft het gelyk in. OF
Perft uit die zelfde Wortel eén once zap,
en vermengt daar door een vierendeel loods O/ie van Kôper-toodt, of van Zwdvel, om daar van met wat wyns, een vierendeel loods tef- fens te doen innémen. O F
Geeft, met wat <wyns in, een vierendeel
loods Poejer van de mortel, of't zaadt van Heen-héke ; (SaxefragiaJ O E
Stoot een vierendeel loods , wortel van
welnekende Wattr-biefe,• (Juncusj toc een fyn roejer ; waar by moet werden gedaan tien grein geftotene quitte Peper, om 't, vvel ver- mengdt, met énig bekwaam nat te doen in. nemen. O F
Neemt drie vierendeel loods der btâderen
van Ze'-ivinde, anders, Santenelle (Soldanel-
Ja.) met anderhalf vierendeel loods Rabar-
her, en tien grein van Kaaetl en van Gem-
S 3 ber,
|
||||
|
278 DE ZUINIGE KOK
1er; dit ailes zet in nvdter, éen nage uit te
trekken; waar na het te zamen een a twé maal moet opkoken; en als 't nat doorge- wrongen is , doet 'men daar by, een loodt vohte Suikery eu geeft het te zâmen op één maal in. O F
Kookt in Gerflen-water, tôt op één Pint,
vier handen vol der bladeren van uvater-eppe (Sium, Apium aquatile.) maakt hetdoor ge- wrongen nat door Suiker zoet, om daar van twé maal 'sdaags, een goede teug te doen drinken, O F
Geeft met énig bekwaam nat in, een vie-
rendeel loods geftoten zaadt van duitfe Be- ren-klaauwei (Spondylium Pfendacanthus.) O F
Maakt een Poejer van Eren-wortel; (Car-
lina Chamadion Albus.J Maagde-Patm, Ga- manderlinenveld Cyprès ; éven veel van elks, en geeft daar van met geviàttràen IVyn, een half loodt in. O F
Kookt op, in lPpi of in water, tôt op
c'en Pint, vier loodt der wortei van Kruis- àtftet; (Eryngium.) om van 't nat dikmaals te doen draiken. OF
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 279
O F
Maakt in wdter, een afkookfel op de blâ-
àeren van Carduut Benediâus^ om van 't nat, twé a drie maal 's daags, te doen drinken. O F
Neemt vier loodt der noortel van Artifok-
ksn ; (Cinadra.) reinigten waftze wel ; fnydt ze aan fcheifjes, en kooktzeinéénPintavyHj, tôt op de helft; en geeft dien cioorgewron* gen wyn in, in twé reizen, telkens de helft. NB. dit dryft door den weg der blâze, heel veel onzuiverheidt des bloeds af. O F
Geeft met wat wym in, een yierendeel
loods, wel gedroogde en fyn geftotene ivor- tel, van 't Cyperus-gewas. O F
Geeft met énig bekwaam nat in, een vië-
rendeel loods van de gedroogde en fyn o-e- ft6tene mortel yan Mam Ooren; anders, Ha- fel-wortel •■, (Aiarum.1 Ook neemt men wel van een tôt drie vierendeel loods dier zelfde wortel, en zet zeuitteweiken, in wyn, wei of Hônig wâter-, zô veel men daar toe noJi'T agt ; dan kookt men het te zamen, zeigt h et door, en doet het 6vergeblévene nat reffens iniiémen. Ook neemt men wel van zes tôt rien > der jonge en frifle btâderen, en ftootze S 4 ia |
||||
|
a.8o. DE ZUINIGE KOK
in een mortier klein, daar dan by doende,
wat Spaanfen wyn; waar na men 't zap wel uitdrukt, om dat ailes op één maal te doen innémen. O F
Geeft in , een half vierendeel Ioods van de
welgedroogde en dan fyn geftôtene blâderen van Gods-gratie-gewas ; (Gratiola.) Ook zet men wel eenhalfIoodtdierW«*/erf«, eennagt in wyn te weiken, daar na, zyndeopgekookt, en doorgezégen , geeft men het nat nugteren in. Ook neemt men wel een half once blâderen van Gratiola; één vierendeel loods Sodanellaî een half loodt /lnys-zaadt, en een halve on- ce ontkcmde goede Rozynen : en kookt dit ai- les te zâmen in ivytt, toc op maar vyfoncen éverblyvende , om dat teffens Laauw^ te doen innémen. O F
Neemt de wortel van 't kruidt Swâlwvae-
mortel, (Hirundiaria &c.) en kookt ze opin <wyn; en geeft daar van, twé ni3al 's daags, een kelkje te drinken. O F
Kookt met wâter tôt een drank, 't P/per-
kruidti (Peperitis &c.) O F
Kookt de hauwen, of huisjes van Brafî-
lië'Pc'per 5 (Capficum.) in vuâter, en geeft van
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 181
van dat vogt te drinken. NB. 't zet heel
veel vuile vogten âf. O F
Kookt in één menglen <wâters, tôt op de
helft, een handt vol Ciceten-, (Cicer Ru- brum.) en een halve handt vol Roosmarym en geeft van 't doorgewrongen nat te drin- ken. O F
Of geeft met wat nvyns in, een half vie-
rendeel loods poejer van Berg-poïium-knàdt ; (Polium Montanum.) Ook maakt men daar van wel een afkookfel, in wyn, om van dat vogt te doen drinken. O F
Kookt, in een pintit;y«, tôt optwéderde,
twé oncen wortel van slkeieien; (Aquilegia.) om daar van, één kelkje vol te doen drin- ken. O F
Geeft, met zoetewti, ofvermengtmeteen
àêjer van een vers Et in, anderhalf once van 'izap, geperft uitdewortelvan beau anders, Lijcb; riris,) O F
Geeft met wat wym in, een half vieren-
deel loods poejer des zaads van 't Semontatne- gewas i (Silev: Montanum.) S s OF
|
||||
|
282 DE ZUINIGE KOK
O F
Geeftmetwztmynsin, eenvierendee!loods
fyn geftdten zaadt van Sefeli van Marfeùliem (Seteli, Masfilienfe.) O F
Geeft, met énig t?ekwaam nattn, eenvie-
rendeel loods, poejer der gedroogde mortel., Vàn 't gewas, Meefîer.mortel; (Imperacona OftruciumJ O F
Geeft met bekwaam nat in, een vieren- deel loods zaadt van yàgel-nefi ; (Daucus Officinarum.) O F
Stoot, met de pijfe va» eenjong Kindt, wel
klein, een goedt gedeelte Mo/laardt zaadt ; (Sinapi.J en beftreikt daar méde des Lyders |
||||||
|
Weikt in myn, de klein-gefnédene Peper-
wortel; (Raphanus Silveftris & Rufticanus Armoracia.) en doet van datvogt, desmor- gens nugteren, één kelkje vol gebruiken. O F
Snydt klein, twéoncen, bail, boutoiwor-
telen, van den Saffe/ras-boom ; en weikt het vieï f" tmintig uuren, in vier menglen mater; kookt
|
||||||
|
ter GEZONDHEIT. z8$
kookt het daar nâ tôt op de helft, omdaar
van, nugteren, éne goede teuge te doen drin- ken. NU. hier op dient men, ter bevorde- ringe van 't zwAen, zig te bedde tebegéven en wel te doen dekken. O F
Aïs men vooraf 't Lighaam wel heeftge-
zuivert, zô kookt lx\,isâter, een drank van 't bout , en de bafi van Pok-bout ; (Guaja- cum.j om daar van een goede teug te doen indrinken. OF
Geeft met énig bekwaam vogt in, een
halfof geheel vierendeel Ioods, wel fyn ge- ftôtene Gom Lakke. O F
Maakt een afkookfel van Cbwa-worteli
(Radix China.) op de wyze aïs van 't Fok- bout, en geeft het nat om fomtyds te dria- ken. O F
Neemt een half, of wel een geheel vie-
rendeel loods Gom Sagapenum , Serapinum; Maakt daar van Piuen, en geeft ze allen teiiens in, met énig bekwaam vogt. |
|||||
|
WEEG-
|
|||||
|
284 DE ZUINIGE KOK
WEEGLUIZEN TE VERDRYVEN. Hier tégens legt men in 'tgemeen, in de
bedftéde, "'t Wâter~Ptperkruîdf, (Hydrapi- per, Piper Aquaticum.) O F
Spant voor de bedftede wel digt toegeflô-;
ten, een flaaplâken, waar agter gy , op een teft geglommen vuur, zulr te branden leg- gen, twé a drie haauwen of huisjes Spaanje Peper\ uitgebrandt zynde; laat men dielugt daar binnen befloten; al dat Ongediertmoet '.«• noodzaaklyk door fterven; Nli. maar, men moet in de eerfte agt dâgen zig wel wagten van in die bedftede te flâpen- dan nâ dat ze, met aile venfters open, en wel fris uitgeboendt, énige dagen wierdt gelugt. WILDT VUUR EN VBRHITTE
ZWE'RINGEN TE GENEZEN. Hier régens ftoot men heel klein, een goedt
gedeelte ivilde Heul; anders, Kolle-bloemen j oFKiap rooz,en; (PapaverErraticum, Rhea- dos.) en legt ze 'er als een Pap op. O F
Neemt één once uitgedrukt zap van Uagt»
fcbade; (Solanum, Solatrumj Een halve on- ce, Glie vanRoozen, Ceruis, znZtlverJcbuim, of
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 2»f
of Geiit; een half loodt van elks; en wryfe dit ailes te zamen, in een Mortier van /oo^, tôt dat het als éne Zalve werdt, dien men daar toe moet gebr uiken, naar bevindinge dec |
||||||||||
|
omftand
|
Llgl
O F
|
|||||||||
|
Vermengt, uitçeperfl zap der bldàeren van
Bingel-kruidt; (Mercurialis.) met Azyn, en beftrykt die plaatfen daar méde. O F
Trekt, met Azyn, een flymerig vogt uit
het\zaadt van 't Vlooykrëdt5 (Pfyllium.) en beftrykt de vuurige Léden daar méde. WINDEN, DIE BESLOTEN ZYN,
TE DOEN BRE'KEN. Kookt ééa loodt gekneuft Comyn zaadt ;
(Luminum.) in een Pint <veym op, en geefc te dnnken van 'c nat. Ook, geeft men wel émge druplen met wat wyns in, der ceditUL leerde Olie van Comyn, O F
innZ^c met wat Wyf" in > een vierendeet
jeimn, (SefehMaflilienfe.) |
||||||||||
|
OF
|
||||||||||
|
*8<S DE ZUINIGE KOK
O F Geeft met énig bekwaam nat in, een vie-
rendeel loods Poejer der wortel, van'tkruidt Meefîer-worteli (tmperatoria Oitrucium.) — VAN DE MAAG, DARMEN
EN DER LYF-MOEDER TE
DOEN BREKEN.
Geeft met <wyn in, een vierendeel loods
Hjaadt van den Kujfcb-boom; (Agnus Caftus.) O F
Vermengt meteenhalfmutsjenoj;-)'#x, twé
leeplen zap van wttten Andôrm , anders, Molrave; (Marrubinm, Prasfium.) en geeft het te zamen, gelyk in. O F
Stoot wel klein de gedroogde wortel van
Doronicum; en geeft 'er van in met énig be- kwaam vogt, een- of anderhalt" vierendeel loods. O F
Kookt in <wy«, tôt op één Pint, drie han-
den vol klein gefiiéden Moeder knudt ■■, {h'H- tricariaj en doet van 't afgekookte nat, één fcelkje vol innémen. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
tkr GEZONDHEIT. *8?
O F Geeft met wyn in één vierendeel loodsder
gedroogde wortel van 't zaadt van Lavas s (Levifticum.) vvel fyn geftôten zynde. O F
, Kookt die wortel, de blâderen en 't «««ai1,
in yjyn of in <n^r, en geeft vaB 't nac te nrinken. O F
Geeft met wat wym in, een half of wel
een geheel vierendeel Ioods geftotene wor- telvmGatingai (Radix GalingseJ O F
Kookt in «^ tot een drank, de Spic*
Nord,. Ook geeft men daar van, wel érige gens dienetide genees-midlen.
WINTER.HANDEN TE GENEZEN. Hier tégens waft men de handen in 'twd- dS' uit n diukt m^ wel .'* *w* «p
waflen. r niede zulJ<e handen te O F
Hier tégens neemt men Beiren Vet\ enbv
foute van diea,fftw*,.^s 0vant dèlpt* kers,
|
||||
|
288 DE ZUIN1GE KOK
kers, verkopen 't laatfte gemeenlyk voor't eerfte, inzonderheit hier te Lande) en kookc het in oudt Hier, ter ivasfinge der IVinter. battden. Ook is zeer goedt tôt zulke waflïn- ge, dat men Zemel in zoeten melk kookt. WITTE VLOEDT DER VROU-
WEN TE GENEZEN. Geefc met rôden wyn in, een half loodt
poejer, geftétene houtagtigeyÉ\è/'//f#dervrug- ten van denHâzelaar-Néten Boom; (Corylus.) Ook is daar voor van zeer goedeuhwerkingej het binnen tégens dien dop aanzittende ros- agtige y/ieije. O F
Neemt évenveel van 't binnenfte ve/tetje
dat de vrugt bedekt van den Caflanien-oî Kar/lengen Boom ; (Caftanea.) en gebrandt T» voor, een vierendeel loods; en geeftdatmet énig bekwaam nat, in twé reizen in; nâdat het te zâmen wel fyn was geftoten. O F
Kookt een drank in nxyn of wâter, van de
Bladeren oft 't zaadt van den Smak - of- S«- macb-Boonn (Rus, Sumach.) Ook kan men met vrugt daar van een badt éaen toeberei- den, om 'er den Lyder énigen tydtintedoen zitten. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHËIT* ±8$
|
||||||||
|
O F
Droogt de onrype Vrugten met het zaaât
Van den Rôzen-boom ; (Rofa.), daar na z6 ftôot hecfyn, omdaarvan , metràdettr>/cher- feu of vernenivyn, redoeninnémen, éénvie- rendeel loods Ook kan men een hand vol dier rode onrypc vrugten, in een Pint ivyns tfôkeri, om dat vogt te dden drihken. O F
Geêft des ogiendt en des avariât, ter gré te
éner Nootmuskaat in, vandeCo»/?T/", dietoe- b.ereidt werdt, door middel van Suiker, uifi de bloemen van flrâfe ; (Èrica.) O F
Doet aile ogtende éven z.6 veel inné*meri
v^n de Co«/êr/ der w/V/f bloemen van de IWw- W'f/*a5 (Urtica.) OF
t■ •?c?ct een dr!ink van gemeiné Klâveri
( i nfolium Pretenfe.) in uvfor; en doec van dat vogt dikmaals drinken. O F
(MuseS f? W/ Vîin ^en0CS Boommfe&i
dagelyks daar ,n élligen tydt te doen zitten. |
||||||||
|
T
|
||||||||
|
OF
|
||||||||
|
zpo DE ZUINIGE KOK
O F
Geeft teffens in* drie oncen vodter, gédis.
tilleert, van Z.ynnauw-kruidt; anders, onzer Vrouwen-Matttel ; (Alchimilla.,) O F
Kookt in één pint <toynt, ofz6 vee\ge/laaldt
nadter, drie handen vol Pincoorde, Maagde. palm, (Vinca Pervinca,) tôt op twé derden- délen, en geeft daar van, een kelkjevolin. O F
Stoot wel fyn, anderhalf vierendeel loods
Zorg-zaadf, (Melica, Sorgum.) engeefthet met wat Geitenmelk of Roden <t»yn in. O F
Stoot een goedtgedéelte blàieren van Scbar-
leie; (Scarlea, Gallitricum.)welklein.enzec het in bâter te rotten, kookt het dan eenscp; wringt het door, en befmeert de Vrotnven daar méde vàn de nàvel af toc aan ''tfcbaam- deel. O F
Geeft ook twê maal <Jaags in, ter gr6te
van een boon, de Confeif van Munte; Bruine^ heilige; (Menthe^ met hetgediftilUertmirer van dat kruidt. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
îer GÉZONDHEIT. èot
O F
Kookt, in een Pinc wyns of imâter, tôt op
twéderdendéien, eeii handtvol Fluiveel-bloe- fen., (Amaranthus Purpureus.) en doet van t nat in drinken, 0 F
Geeft mec bekwaam nat in, een vieren-
deel loods poejer der mortel van IfiUpendula*. O F
Kookt een drank in gejlaalt wâter, van de
bladeren en worhten van Aard-bezién \ (Fraça * Fragara.) en geeft van dat afziedfel, dik- tnaals te drinken. WITTE ZERIGHEIT ÎN 'T AAN-
GEZIGT TE GENE'ZEN. Stootmet wat/itynheel Ideih , eengedeehe
<W«d/van Môftàart ; (Sinavi.) en befmèert daaf mede'twr, en alleanderevlekkenenruwig*
héden. s WONDEN TE DOEN GENEZEN.
cnfS"dC/,ma!Kander't<?r°PI^»1?eaIS
"Vo ' £+**»kmW; (Senecio.J en/P/r- tedSn lïïî kmdt^ om het 'er tezàmenop
te uoen leggen. * T * OF
|
|||
|
z9z DE ZUINIGE KOK
O F
Legt daar op het geftôtene Pfnfeën-kruidt ;
(Viola Tricolor, Herba Trinitatis.) O F
Waft die wonden met uitgeper/ie Zap van
Guicbel-beil; (Anagallis.) O F
Strooit in de wonden het fyn gefldtene
Poejer der wortel van Tormentille-kruidt. O F
Stoot wat klein, de verfe wortelen van Sa-
lomons-Zegel: (Polygonatum &c.) en legtze daaropalseenPap. O F
Gebruikt op de zelfde wyze, de bldderen
van tiens gefpan i (Cordiaca.) O F
Neemt tôt dat zelfde gebruik , en in de
nelfde manier, 't Fie-kruidt; (Saphia.) O F
Maakt, met zvyn, een afkookfel, op ge-
heel 't kruidt Bruinelle; (Prunella, Confôli- da Minor.) en geeft van dat vogt tedrinken. Ook gebruikt men wel op één reis, twé on- cen ■ diftilleert wâter van dat kruidt. OF
|
||||
|
terGEZONDHEIT. 2Pj
OF
Kookt ïn wy» »t Mgei-kruidt-, anders,
Muizen-oor; (Pilofella.) en doet van 't afee- vol drlnken é * dfiemaal 'S daagS cen kd^ie
O F
Stoot wel klein, en legt aïs éne P«p op , wat
veel grod-w tfAfr™ van ,t krujdt rjj„g0ed anders, lammerkem-ôren; (Toca Bonafj
OF <?„!beg- daa^ op 'r Seft6tene kruidt, Kleinc
santone; fCentaurium Minus.) O F
*™w> (Enpatonum.) omvandatvoox twé*
a dne maal 's daags, te doen drinken. O F
Kookt in w<tor en wy« drie handen vol
r<nmngk-krmdt ; (Mummularia.) on, van • £d3£Sr "at> twéa drie™*< 'sZags
d« SS"le"!, ^"^ menondertuffènvan *eyWfW *»■«<<» op de wonden legt. O F
(EÎSfedaS) fer' r""*"»-™*
Gerilen-wâtàeSl p?nlwy"'> eenhalvePinc
rjien warer^n kookthet te zamen tôt op twé
T 3 der~
|
||||
|
294 DEZUINIGEKOK
derdendélen ; om daar van, twé a driemaal 's daags te doen drinken. Ookgeef'tmenwel» viermaal daags, drie Ieeplen vol van 't uit- geperfte zap in. OF
Druipt het zap, gedrukt uit de blàderen
Van Ze-Jlerre-kruidt; (.Tripbolium.) in de won- den, en legt daar boven op énige der ge-, iviieusde bUderen. O F
Gebruikt op de zelfde wyze, 't kruidt
Tbttlifirum. O F
Is iemandt inwendig gekwetft, zô kookt
een handc vol bloemen van Sint Jans-kruidt; (Hypericom.) in een halvePint goedt hw, totop twé derdendélen; zeigt het door, en doet dan in dat vogt, een ftuk Bâter % om 'c nat tegens warm te doen indrinken. O F
Legt daar pleifters-gewyze op, de gtotnt
gejlotene blâdenn, Gras van Pa/mjot jGra- «ieii Parnafmm.) O F
Maakt linde doeken nat in 't Zap van ge«
heel'tKruidt, Bekt-baardt; Earbachir-ci, Ça- gjaJ) <?» legç ze op de WQudçn, |
|||||
|
CF
|
|||||
|
ter GEZONDHEÏT, 19f
OF
Kookt een drank van Synuaine; andera,
onzer VrouwenManteli (Alchimiila.) enànde- re vjond-kruiden, en doet daar van wat zap in de wonden druipen, en't afgekookte nat. indrinken ; hoe meer hoe béter. O F
Druipt 'er in, *t zap van Eeren-pyys-Man»f-
ken, (VeronicA Mas) en legt het gefto>en kruidt op de wonde. OF
Kookt Edel L^ver-kruidt; (Hepatica.;) ea
drinkt dikmaals van dat vogt, terwyl men 't geftétene kruidt zelve op de wonden zal leg- gen. O F
Doet *er énige dagen lang drinken 'c af-
kookfel van Smetf-iaortel,- (Telephium, Oraffula.) O F
Drinkt dikmaals één kelkje vol van den
«pw, die gekookt wierdt op 't gewas JEtbw- pis, en waft 'er uitwendig de wondt méde. O F
Stcot het kruidt, Anthora; met zyne hof
mtn, en legt het op de wondt» T4 Of
|
||||
|
i96 DE ZUINIGE KOK
O F
Legt 'er, Pleiftergewyzeop, degeftdtene
doortel van Narciffèm Qok weikt men wet z6 veel dier bloemen aïs men van noden ag£, in Otie , latende het te zârnen énigen tydc in de Zon ftaan uit tetrekkenj en befmeerc en bepleiftert dan daar méde de wonden. O F
ïngeval dat 'erbor/f-wofidenzyn, dankookt
men geheel 't kruidt Beiren-ôren ; (Auricu- ]a Urfi.) in vsâter. om dat vogt te doen drinken , en de geftôtene blâderen op de wondeu te docn leggen. QF
Legt daar op, als een Plelfler, het geflôU
tene kruidt Sieutel-bloemen, of witte B&oniei (Primu)a Vens.) O F
Vermengt het zapvzn Rode Kool; (Braf-
fica) onder de hier boven befchrévene loond- drankem en doet 'er dikmaals van drinken; rerwyj men 'er de blâderen van buiten doet opleggen, OF
Strooit in de wondt een weinigje poejer van
gçllotene Alol-. r |
|||||
|
DIE
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 297
|
|||||
|
_— DIE VERS ZYN TE
GENE'ZEN. Stoot dé (rifle en jonglle blààeren van den,
Eiken-boow, (QuerecusJ heel klein; enwaft daar nà de wondenmet<iv<«/fr,waarindeE/&f- b(4deren wierden gekookt; 't koomt deontilé. kinge voor, 'c zuivert en heelt de wondt, O F
"Watt zulke wonden , met wâter, afge-
kookr op de iqortelen van den EJJcben*Boom \ (Fraxinus.) O F
Stoot de jeugdige blâderen van den Tpen»
Boom, (Eilmus.) en legt ze op deverfewon» den. O F
Drupt het zap in de wonden van uitge-
perfte Kerenbfoemen; (Cyanus.; en legt 'cr 't geftotene kruidt bôven op, O F
Behandelt de wondt éven zé met hetgroe-
ne Tabak kruidt ; (Necotiana, Petum, Ta- bacum.) O F
,•£?£* i>da.*r °P ,f geftâtenc kruidt Gepwei
(Mille Fohum.) Tf OF
|
|||||
|
2fi2 DE ZUINïGE KOK
O F
Kookt 4e wortelen en bliàertn van Caryo-
phyilace j (Herba BëfièdîaÈâ, janaminda,) in iqyH, waar méde de wonden moeten werden géjy.affen. O F
Druipt in de wondc, uitgeperft zap van
Stinkcnde Gouwe ; (Chelidonia Major.) O F
Strooit op de wonden, 't Poejer van 't ge-
was Longeti'mofcb--, (Muscus Pulmonarius ) O F
|
|||||||||
|
Stoot, genaegzaarn Krabbe-klaawuj-kruidt i
(Stratoites Aquatilis.) wel klein, enlegthec |
|||||||||
|
'er op.
|
|||||||||
|
^^^^J O F
Zet énigen tydt in Olyven-o/ie te weikên »
een goed deel bladeren van S/>w kruidt., an- ders, Adden-tongen; (lOphiogloffumOe-ndoeC daar op 't Iaatft by, een weinigje 2erpentyn- Oiie, en beftrykt daar méde, OF
Stoot in een mortier tôt een Pap, zô vêle
verfe ixottelen aïs gy nodig hebt, van 't kruidt Geiten baardt; anders, Reinette; (Reginapra- ti, Uimaria.) en legt ze daar op. OF
|
|||||||||
|
tes. GEZGNDHEIT. £.99
O F
Waft met het afkookfe! van PApm-kmdt-y
anders, Paarde-bloemen, (Taraxacum.) OF
Stoot énig liât-gras ; (Gramen Medica-
tum.) wel klein, en legt het als eeu tieiJUr- op de wondt. O F
Bindt opde wondcn, klein geftôten Kreu*
pel-gras; anders ^erkens-gras; (Polygonum* Centumnodia.)
QF
Druipt het zap vm'tMaagdetieven-kruidii.
(Bellis.) in de wondjen, en legt daar bôven,, op 't geftôtene kruidt. O F Vermengdt met Bâter, 't geftocene Edel
Léver-Kruidt j (Hepatica.) en legt het by wyze van éne Pleijler, op de wondc. OF
Stoot ktein de Scordium, en legt lier aïs, een PJeifter op. O F
Kookt een drank vzxifLobberds-kruidt, om daar van te doen innémen, en legt deszelfs. geJUtene kritidt op de wondc. |
||||
|
3oo DE ZUINIGE KOK
O F
Legt daar P/eifler-gewyze op, het geftd-
tene Lavas- kruidf, (LevilticumJ O F
Legt daarop, byifoute vangroene, dege-
droogde bttderen van den SaJJefras-baom.) O F
Srrooit in de wondt wat poejer van geftd-
tene Alirrèe. O F
Indien de Zénnuvoen mogten gewondt zyn,
ZO legc daar op, een Pleifter van Gom Ca- ran-y iGummi Carannœ.) OF
Strooit daar in, wat poejer van geft&en
JVierooki (Thus, Oiibanum.; O F
Vertnengdt, onder andere hier toe dien-
ftigegenees-midlen, w&tdrâken-bloedt,- (San- guis Draconis.) --------DIE OUDT OF VEROU-
DERT ZYN. .
Kookt.in wdtery debldderen van Kamper-
foelie-,
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 301
foelie; anders, Geiten-bladt; (Caprifolium.)
en waft daar méde de oude wonden. O F
Waft ze met het afkookfel van Penfeen-
kruidti (Viola Tricolor.) O F
Stoot de blàderen van Klijfen kruidt; (Lap.
pa, Borduna, Peribnata.) wel klein, enlegt ze daar op. OF
Kookt te zamen, in een koopren pot, het
uitgeperfte zap van witte Letien; (Lilium Album.) Hônig en Azyn , rot dat het dik werdt, en gebruikt het in de oude wonden. Ook kookt men wel een goedtdeel Lelien-blâ' dertn, in wrangen nxsyn, en legt die blàderen op de verouderde wondt. OF
Strooit daar in, 't poejer der \vsortel van
Vertem~Venkel\ (Peucedanum.) -------- DIE VUIL OF VERVUILT
ZYN.
Vermengt het uitgeperfte zap van Sint
Jakobs kruidt; (Herba Jacobea.) met Honig, «n legt het op zulke wonden en vuile zwé- ren. |
||||
|
3di DE ZU1NIGE KOK
O F
Waft ze met het zap, geperft uit de bli'
deren van Steenhréke; (Saxifragia) en legt *er de fyn geftôtene blâàeren op. O F
Zyn 'er in denmondtvuilezwérenofwOn-
den , z6 gorgelt en fpoelt den mondt met gedijiilteert water van Eereti-prys, fPy/kem (Veronica Faemina.) O F
Druipt daar in, het uitgeperfte Zap van
Smeer-viortel ; ( Telephium , CrasfuU. ) en legt 'er dat gekneusde kruidt boven op. O F
Maakt een afkookfel van Stinkende Melde',
(Atripiex fœtida, Hircina.) en waft de won* den met het nat. O F
Strooit daar in, wat Poejet der plantFalfch
îiol ixsorteli (FumariB liubofa &cj O F
Vermengt met Honig, het poejer der mor-
tel van Ronde Oofierlucie; Ariftolachia Ro* tunda.) met juift évenveel geftdtene frjas- vcortel, en legt het te zâmen op j en waft die
|
||||
|
ter GÊZONDHEIT. ?o$
die wonâen dikmaal's met den <voyny waatf- in de Oollerluci-w&rtil gekookt wàs. O F
Brandtde'«wr<?/van 't Péper.kmidt; (Pc*
peritis, Lepidium.) tôt affche, en llrooit'er wat van in die wonden. O F
Druipt da»r in 't uitgeperfte z<if der M$*
deren van Steen-t^iolieren-^ (Leucojum &c.) ------ DIE INWENDIG ZYN.
Kookt een drank m wâtt'r van Onder-have;
anders, dardt-veiïi (Hedera Terreftris Jais 't doorge wrongen is, zô maakt het zoet, door Hùni^-van Rézen, en doet daar van vier oncen teffens gebruikea. O F
Cebruikt het uitgeperfte zapt 't afkookfei,
of 't gediftilleert vsàter van Maagddieven; (BellisJ O F
Geeft in, éen fcropel, of half vierendeei
loods Gom Gaiïanum. met wat wyns, "------• DES HOOFDS.
Vermengt onder de hier foe te gebruike-
ne
|
||||
|
304. DE ZUINIGE KOK
ne Pleifter-Zalven, het uirgeperfte zap vâM
Kampérjoelte ; (Caprifclium.) O F
Legt op zulke wonden, de gefldtene bl&
deren van Bruine Betonie, Betonica.) -------- DER ZLNUWEN.
Hier tégens moet men op'eggen een P/«-
fter van Gom Caratt; (Gummi Carannsej ------- DIE ONTSTEKEN ZYN.
Druipt daar in, 't nitgeperlîe Zap van
Smecr-wortei ; (Telephium , CrafTala.) en legt 'er dan 't gekneusde kruidt Loven op, / WORMEN DER OREN UIT TE
DRYVEN. Druipt in de éren het zap* geperft uit de
verfe blaitren van den &appér»Boomi (Cap- parus.) O F
Druipt daar in 't uitgeperfte groene zap
van Ver.kel', (Fœniculum.j ~ DES BU1KS UÎT TE DRY-
VEN. Kookt, in <wàtert tôt op eenmutsjennars,
één
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. $05
^én loodt Scbors der w'orteleft van â n Moer-
Bezien-Boom; (Morus.) en geert dat vogt te drinkenj *t zal énigiinsafganglcverwekTcen. en NB. als men een ftukje dier wortel in den TOondt houdt, zd ftilt aanftonds de ïand-pyn; O F
Indien 't kleine kinderen zyn, zô neemt
Cen hand vo\blâàerenvm den Perfiken-boom-, (Malus Perfica.) ftoot ze klein, en bindt ze op dier kinderen Nawl. Ook geeft men wel twintig grein in van de gedroogde en fynge- jyoejerde biàderen, met énig vogt. O F
Heftrykt dier Kinderen Navel met de O/tf
van Qtroenen, O F
creSftmL0^ êén,mf] in » vîer oncen wâter,
gediftnieert op de b:oemenyzn Sle-doom- an' ders, w/Afeafruim boom. (PranumSil veitere.) O F
ke??£s"' mf éé? U^V0] Stro°P > door Sui,
fen één^\QTàm PeUim ^ en ,egconderr«s.
Kookt ccn ï" T" d'e P'3'1-1 °P Je» ^w/. fiandcn vol R«„ «««„,.*,,„#. (Tanacetum 1 «n geeft dat vo°t te rfrinl-pn n^i, ",lUin^ Wo,b„„ ,, Z°\. annken. Uokgeekmen- Wei op éen maal in een loodt zap, geperft |
|||
|
5o6 DE ZUINIGE KOK
uit die biâderen, vermengt met twé oncen
<wym. Ook hakt men dejonge^/cufenwklcin, en befîaadc ze met Eiren, om daar van koek- Jes te bakken, die nugteren moeten werden gegécen. O F
Kookt de wortelvan Varen; (Félix.)inved-
ter; zoethetmetwïttionig, engeefcdatvogt te drinken. O F
Kookt in i»yny tôt op één pint een handt
vol der bloemen van Alfem ; (Abfînthium,), met een haifloodt Comyn-z.aadt -, om 't natte doen drinken 5 terwyl men den navel zil be- ftryken met de Qlie van Aljem. O F '
Maakt met mater of metcty», eenafkook-
fel van, één goedtdeelk/eineSantoriei (Can- taurium Minus.) en doet daar van twé maal 's daags, één kelkje vol drinken. Ook.geeft men wel teffens in, een once gediftilfeerc wâter van dat kruidti O F
Vermengt onder één once Oude Meê, één
loodt uitgeperft zap der btâderen van Boel- kem-krvidt; (Eupatorium.) en doethetopéén maal ingéven. |
|||||
|
OW
|
|||||
|
tre GËZONDHEIT. 307
0 F
Kookt in oude Meê op, een goedtdeel blà-
deren van IVederik ; (Lifimachium ,Salicaria.) en geefc 'er aan kinderen, twé a drie leeplen vol, teffens van in. O F
Kookt, in een pint ivater, tôt op twéder.
dendélen, twé handen vol 7.e Aijsm\ (Ab- finthium Marinum.) maakt dac narzoetdoof Suiker of Hônig; om daar van, nugteiendrie oncen te doen drinken. O F
Geéft met oude Meê in, één lépeî vol uit*.
geperft zap van weegbre kruiàt ; (Plantatjo ) en legt in middels, die gekneusde bladeren op den Navel. O F
Kookt een drank met water, der voorte/en
van Lidt-gras > (Gramen ivledicacnm,) om van dat vogt te doen drinken. O F
Kookt in zo veel ivyns, dat gy een pint
kont behoiiden, twé handen vol Laïduus tiq- >:ediiîus\ om daar van aile ogtendeuGeuMtin kd-kje vol te doen drinken. |
|||||
|
V i OF
|
|||||
|
308 DE ZUINIGE KOK
O F
Kookt een drank om daaglyks te doen ge-
bruiken, der wortel, van Alant-wortel-kruïdt; (Helenium Enula Campana.,) O F
Kookt in ixater of in <voyn, de Gentiaan~
wortel,, om, 'er twé maal 'sdaags, éénkelk- je vol van te doen drinken. O F
Geeft met énig nat in, een halfvierendeel
loods der gedroogde en wel fyn geftdtene bladeren van Godi-g^atie; (Gratiola.) Ook zet men wel een half loodc van de bladeren een nagt in wyn te weiken gezet; waar ira men 't kookt, doorwringt, en nugteren in geeft. Ook kookt men wel te zâmen in twyn, tôt op vyf oncen 6verblyvent nat, een hal ve once bladeren van Gratiola ; een vieren- deel loods Sodaneila; een half Ioodt Anys- zsadt, en een halve once wel gezuiverde en onckernde Rozynen ; en geeft hetreft laauw in, O F
ïn 't geval van een kindt, zô geeft in,
twîntig grein poejer der ivortel van 't kruidt "Livaluvo-worteli (Hirundinaria &c.) £nis't een bejaardt IVienfcb, 7.6 neemt één vieren- tieel loods; en geeft hec in met wâter, ge- diliiileert van Gras, |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 3©p
O F
, Geeft aan een kindt in, één fcrupel der fyn
gettôtenc ivortel van 't kruidt, BoonkensHol- nvorteli (Ariftolochia Fabacea,) met zoeten Melk. O F
Geeft in, één lépel vol, uitgeperft;ç#/> van
Galega. O F
Kookt, totdaaglykfendrank, in wyn, de
wortel van Ireas; anders, Lifib^ (Iris.) O F
Vermengt één vierendeel loods gepoejert
Zaadt , van Koliander-, (Coriandrum.) mec witte Suiker en geeft daar van, nâ den éten of op andere tyden in. ' O F
Geeft met énig bekwaam nat rn, één vfe-
rendeel loods fyn geftiten zaadt ran Kool; (Braflica.) O F
Bindt àegekneusde Uâderen v&nMttde; (A.
triplex.; op den Navel. O F
Geeft ini, twé oncen uitgeperfl zap var*
forcelein; fPortuIata.) en bindt het geftdte- «e kruidt op den Ndvel. ■ v ? OF
|
||||
|
Si© DE ZUINIGE KOK
O F
Vermengt met twé oncen uirgepcrft zap
Van i'ofkerjfe, évcn zo vee! wpi, en ne* me hec te gelyk in. NS. doch aan kleine fonde* Un, geeft men flegts 't vierde gedeette. O F
Geeft, aïs 't kinderen zyn, een weinigje
Raap-O/ie in. OF
Kookt F.eok; (Allium.) in zwren melk , en
Iaat de kleine kinderen van 't nat drinken. OndertufTen ftoot men Look met verlche bâ- ter , om daar mtïde de &(?/£ van 't herte te bdlryken. O F
Geeft met veyn of met wârer in, een vie-
fendeel Ioods gepoejcrdt Séangen bout; (Lig- ïnim Columbrinum.) O F
Geeft met nxyn in, een vierendeel Joods
«fer geftôtene wortel van Zedoria. |
|||||
|
$£*"<
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 311
/
TEGENS T VERWEKKEN DER WORMEN IN DE MENSCHE-
LYKE LIGHAMEN.
Men moet zig, z6 veel doenelyk, wag-
ten, (indien men onderhévig is aanwormen) van de fpyzen die ze verwekken, als, van allerlei zuivel en melk; behalven van Bâter i aile gefuikerde dingen; als Banketten en Confi. tuuren, beéàikt Vlees ; van Cider-drank ■> pyn- appel-pitten ; Miloenen en Champignons. By ons. Kampernoelje , Faddejioelen of ûuiveh-brooât genoemdt, Men moet zig onthcuden van A- zyn, alz6 die grimnielt vangewormtei en de fterkfte wel 't meeft." De ondervinding heeft doen zien, dat aile
Kuuren geweldig méde werken tôt het voort- télen der naormen; zulks egter zy nietgeze<Tt van het Citroen-zuur, 't Granaat-en Ofanje~ zap. En by aldiefi men op 't gebruiken van den Azyn gefteldt is ; zô bereidt ze u op de navolgende wyze: Vermengt, onder één Vies van een meng.
len Azyn, een vierendeel loods Thériakel; en laat dan die wel toegefiotene Vies, eengebé- le maanàt in de Zonnegioedt ltaan, teîkens, of dâgelyks die wel omfchuddende: na dien tydt verzeigt men dien Azyn, door Monnike s- graauiv Papier -, en men zal zig konnen ver- zekeren, dat in dien Azyn gène avormen zyn, uogte ooit konnen kàmcn. V 4 NB.
|
||||
|
$8* DE ZUINIGE KOK
NB. Ook j's zuiken zfey» een onbetaalbaar
/inttdàot o,f tegengïf omirent de PEST, EN BY ALLERLEI KWAAD-
AARDIGE KOORTSEN. Menfen die met wormen bezet zyn, moe*
tendi'vmaalsnugteren, een, twé, adrieleep* îen Boom olie innémen; wanc geen der Infec- ten door Boom-olie, op 't allergeringfte ge- raakt, kan blyven lév'en; om daar van de proef te némen , hebbe men flegts énig ge- korven, of bloedeloos diert;e, door middel van een Penceeltje, met Oiie langs heen te beftryken; zeUs behoefde men 't hoofdtniet terâken, om ftrafcs te bevinden, dathetbui- tcn bewéginge geraakt, en aanftonds Iterft. Ook is viyn een zeer goedthulpmiddeltégeas allerlei ivormen; en 't geenheel vremtklinfct, is, dat de zoetflen, aïs by voorbeeldtde^//z- kantfe, nog daar tégens de belle is. Ook weet men in 't algemeen, dat men gène ge- neesmidlen tégens de iwmen, op a.ndere ty- den moet innémen, dan by 't afgaan der Ma- rie; 't welk waaragtig is bevonden, ook hoe beufelagtig dit op tnejp Proteftantfën béden? rnoge yoorkômen. WRATTEN, OF VRATTEN TE
VERDRYVEN. «Beflrykt ze met het wdter dat men vindt
in
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 313
in de hollighéden der Stammen van de ou-
de Bêmen. OF
Vermengt de Affche der bail van den JVil-
genkoom; (Salix;) met Azyn, en legt dieop de •vratten, ze zullen verdrôgen, enarbrok- kelen. OF
Wryft ze met de bladeren van den Vygen-
boom; (Pricus.) O F
Beftrykt ze dikmaals met het uitgeperlîe
Zap xznStinkenieGouw, (ChalidoniaMajur.) en ze zullen inwendig verte'ren. O F
Stoot z6 veel gy goedt vindt, het kruidt
Bànen-voet; anaers, Bâter-bloemem (Ranùn- culusj wel.klein, en legt het'er op. O F
Vermengt het zap van 't kruidt, Wolfs-
melk; (Tithymalus.j mztzapvmHÂnen-roet- kruidt, en beftrykt ze daar méde. O F
Vermengt, zout onder 't uitgcperfte zap
van Ajuitii (Cepa.) en beftrykc"ze dikmaals met dat vogt. V s AAN
|
||||
|
|i4 DE ZUÏNIGE KOK
— AAN 'T FONDAMENT.
Neemt z<5 vêle Kaarten-blàderen ; (Dip/à-
cus, Labruni Veneris) als gy nodigagt, en ikookt ze wel murruw in nvyn, en legt zedan mec doeken tégens de, bdédigde plaats. O F
Brandt het zaadt van DiU (Anethum.) tôt
Âjfcbe, en ftrooit ze daar op en 6 ver. O F
Stoot wel Idein, de blAdtren van Libanoris-
gewas", en legt ze 'er als éne Pap op. EILHOOFDIGHEIT TE GE-
NE'ZEN. Scheert het hoofdt kaal en bindt daar dan
°P> fy° geft6ten Koordcn-kruidt ; (Diplacus, Labrum Venaris.) /
YZER, DORENS, GLAS EN SPLIN- TERS UIT WONDEN TE DOEN
KOMEN.
Stooç hier toe, heel Idein, de ivortel van
Haçetimn-, (Spina Acuta Oxyacantba. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. s*5
O F
Scoot het kruidtenzyneèi0emen, genoemdt
ÏPolfs-wertel; (Napellus.) en legt het opzul- fce wonden. ZERE BENEN TE GENEZEN.
Scoot het Honds-Tonge kruidt ; (Cynoglos-
fum; Lingua Canjs;) en legt het daar op. O F
Neemt een pondt gediftilleert nxâtev van
Nagel kruidt; anders, Muizen oor, (Pilofel- laj Rooz.en Bênig, Lytargilium, en Myrrhe, van elks twé oncen ; en zet het te zimen drie dragen ter uittrekkmge in de Zonnefibym wringt het dan door en maakt 'er linde doe- ken in nat; om ze op de ze're B,é\ien te doen leggen. /
ZERE HOOFDEN DER KINDEREN. Vermengt, onder K$om van Meik, be-
hporlyk veel gepiilverifeerde Zévenboom; anders, s^-vel ; (Sabkia.) en beltrykt daar méde de Hoojd-zeren. 0 F
Perft de Olie, uit de zâàen van den Wan?
der-Hoom; (Recinus.) en beftrylct daar méde. OF
|
|||||
|
»>^
|
|||||
|
3i6 DE ZUINIGE KOK
O F
Waftdatsm', ofbet hetmet«*/>, geperfl:
uit Akeley kruidt i (Aquilegia.) Ook kookt men tôt dien einde we! de toortel van dat kruidt in wyn, en waft daar méde. O F
Beftrykt het zeer met het zap geperft uit
fris en vers geplukte Munte ï anders, Bruin- bcilige; McnthaJ / /
ZERE KEEL TE GENEZEN.
Kookt, in geftaait water, tôt opeenPint,
een handt vol SU-Pruimen; anders, IVilde- Pruim-boom-'vrugten; (Trunum Silveftre.) en vermengc daar onder twé oncen Hônig van Roozen, en/poeit daar méde, MondtenKeel. O F
Kookt, inixiâter,dcMoemenvmStok-rozeH'*
anders, PPinter-rézen; (RofaHyemalisMal- va Hortenfis.) en als 't nat is doorgewron- gen en met Honig zoet gemaakt, moet, men daar méde dikmaals doen gorgelen. O F
Gorgelt met het vogt, geperft uitgekook-
te Rapen. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 517
O F
Smelt een of anderhalve once gezuiverde
Kas/la Fiflula ; anders , Hemdfcbit , in een Pintje Garflen-wâters, en gorgelt dikrnaals met dat vogt. ZEREN IN DEN MONDT.
Spoelt dikrnaals den «jW/methetafkook-
fel van Fyt-vinger-kruidt ; CQuinquefolium.) / / / ZERE OGEN TE GENEZEN.
Vermengt onder énig goedt Oogwater; of
anders, onder ^rouwen-Zozjmelk, wat klein gewréven Safraan , en laat daar van énige druplen in de dgen vallen. /
ZINKINGEN TE GENEZEN. Tndien ze vallen op de ôgtn, zô neemt een
halve handt vol Gem'wr-Befien, en zô veel Lavenàel-btoemen, als tulTen drie vingeren te vatten zy ; dit moet men te zâmen in Wyn- Azyn doen k6ken ; en neemt van dat vogt wat, laauw zynde, in den moïiàt. O F
Indien zy vallen op énig ander Lighaams-
ïidt, z6 beftrykt dat gedeeltemetdeO//>van Jasmyn-y (Gelfeminum.) OF
|
||||
|
3iS DE ZUINIGE KOK
O F
Stoot in een mortier, heelklein, vierhan-
den vol zaadt van Hennep; (Canabis.) doet daar by, een once Conferf'van Rozen, en kookc het te zâmen op in een ^mtzoerenmélki giet 'er dan by, een weinigje Kynfen ivyn, totdaç het begint te ftremmeîî, wringthetdandoor, en geetc 'er twéa driemaal 'sdaags, eenkeik- ;e vol van te drinken. O F
Kookt in een halve Pint Rodemwyn, totop
twé derdendélen , een once der wortel van'r. w'u ÏVoLle-kruidt ; ( Verbascum.} en geeftdat vogt iu twé reizen in. 0 F
Geeft met énig gevoeglyk nat in, een vie-
rendeel loods wel gedroogde en fyn gelîoce- »e wortel van Vyf-vinger kruidt* O F
Haalt in den Aptheelc, tien grein ofeen
half ferupel pillen, die toebereidt wierden van Hondstonge-kruidt zyn wortel; (Cyno- glosfum Lingua Canis.) en geeft ze, twé uuren nâ den Jvondmaaltydt in. O F
Vallen zë op de bor/l; neemt dan, ter
fmelcinge, dikmaals in den mondt> eenftuk. je
|
||||
|
ter GEZONDHËÏT. 313
je Altbea-Suiker, en flik fomryds 'c gefraol-
cène door. O F
Vallenzeop Kiezen en Tandem Kaauwtdan
een ftukje wortel van witde Bertram; anders naiide Dragon; (Stormica, Pyrethrum Silve- jtre, Draco Silvefteris.) en men zal'er veel kwade vogten door uitkweilen. OF
Stoot een half fcrupel zaaàt van 't witre
Biifen-kruult i (Hyoscyamus.; heel klein en geeft het met wat Méde in. O F
|
||||||||
|
Beftrykt de ruggegraadt en Iendenen mec
Gpiek-Qtie< OF
*0MCeïw1Ie °Stenden '«», ^r gréte van een
boon, Confer/ van Balfem-y CCoftusHortenfis.) |
||||||||
|
O F
|
||||||||
|
Snydt twé a drie hllen van Tomme Heuh
anders, Maankop-, (PapaverHortenfe.)zon. •der t zaadt, heel klein, en kookt ze inruim mater toc op een Pint, wringt zedoor, en lioet er dan by, cwé oncen S/roo» , Diacodium uÈnsTntF noen]dC5,en && 3S52
teîtens een kelkje te drinken.
|
||||||||
|
OF
|
||||||||
|
gio DEZUINIGEKOK
OF
Maakt een afkookfel der viortel van P/o-
nien ; zoet het nat aan mer lîmop uitdie bioe- men toebereidt ; en doet daar van , twé a driemaal 's daags, een kelkje vol drinken. Ook geeft men wel teffens in , twé oncen geûiflilteert zvâter van Peonien; Anderen ge- ven met wat nvyns , of met «Afc in , vyftien a zeftien der fyn geftotene zdden. O F
Geeft met wativynsin, eenhalfvierendeel
Ioods Poejer der zaden van Sermontaine > (Si- ler Montanum.) O F
Snydt wel klein, twé oncen van 't Zw/f,
der ba/l, of der wortelen van den Sajfefras- boom , en z.et het twaalf of vier en twïntig uuren te weiken, in vier mengelen nvâter; en kookt het daar na tor opdehelft, omdsar van, nugtiren, een goede teug te doen in- drinken. Ntë. maar, dit gedaanzynde, moet men 't zwéten tragten te bevorderen. O F
Zuivert eerft hetlighaam, en kookt dan in
yiâter het bout, en de bail van Pokbout; (Gu- jacum.) om daar van daaglyks een goede teug te doen indrinken, met bevorderinge van 't Ztve'tetii en als men 'er dan nogeensavaterop afkookt, kan men hetgebruiken voor daag- Jyklen drank, OJ? |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 311
O F
Vermengt onder énige Stropen, é\*enveel
welfce, de Gom Dragant; (GummiTr.igacan» tha.) en laat van de zelve dikmaals likken. O F
In gevalle van koude 7.inkingen, zô ver-
mengc de Gom Caran, onder andere behulp- midlen, en legt ze 'er Pteiflers gewyze op. O F
Men berookt zig met Wierook-, en flikt
daar van, des avonds een ftukje door. O F
Geefc, onder andere geneesmidlen ver-
mengdt, in, de Styrax Calamita. O F
Kookt een drank van de Zalfa Parilla-
? voortel, en doet van 'r. doorgewrongen nat drinken, ------- OP DE KEEL.
Kookt, in een half Pint nvyns, een handt
vol blâderen van den Pruimen-hoom ; waft daar méde den mondt, en gorgelt 'er de Keel méde. X OP
|
||||
|
322 DE ZUINIGE KOK
— OP DE OGEN.
Kookt een halve handt vol van Genéver-
bejfen, met een drie vingren greep Lavendel~ btoemen, in wyn-Jzyn, en neemc daar van, laauw gemaakt, iets in den monde. OF
Kookt, een a twé handen vol der final/le
en jongfte bladeren van den Platanus-boom in vjyn, en legt daar m die bladeren op de àgeu. O F
Neemc het wâter, dat in de Meimaandt
wierdc gediftiîleert, uit de groene bladeren van Ger/len; (Hordeum.) en bettet daarmé- de dikmaals de àgen. O F
Bindt tégen 't voorhoofdt, het geftdtene
kruidt, Eerenprys fPyfken; (Veronica Fœ« mina.) O F
Neemt daar dan toe groen Berg poliuttt-
kruidt; (Polium Montanum.) O F
Maakt van de Gom Tacamaba, Hoofd-
pleiilers, en legt ze ter wederzyde, °P de flapen des Hoofds. DIE
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 3*3
.____ DIE OP DE LONG VALLEN. Geeft hier tégen op éénreizein, vandrie
tôt tien grein bhemen, toebereidt van Ben- Koin. ZODE IN DE MAAG TE DOEN
STILLEN. Gebruikt hier tégen de Conferf van R/4-
der-Sporen > (Calcaria, &c.) ter grore van een Boon. ZUIZINGE DER OREN TE GE-
NE'ZEN.
Maakt in een Lépel warm, de Olie van Bittre
Amande/en; doopt daar in wat Boom -viol ■> en duuwt het te zamen, warm zynde, in de Oren, O F
Kookt te zamen, in wyn, een hand vol
Lauwrier-b/âderen, en z6 veel Lavendel-bloe- men > aïs tuflèn drie vingren te vatten zy, en ontfangt den damp van 'tvogt ,dooreen omgekeerde tregter, in de ôren. O F
Dcet by een loodt verfe en wel klein ge-
fnédene wortel van Verkem-broodr, (Gycla-
X a men,)
|
||||
|
324 DE ZUINIGE KOK
men ) de Olie van Kamillen, van Kàzen, en
Van bittere Amandelen ; van elks een onca mec éven z6 veel wym, en kookcdattezâ- men een walm of twé op, verzeiçt het dan en druipt 'er, door middel van Boom-viol, cnige druplen van in de ôren. O F
Steekt met Wol in de ôren, een weinig
warm gemaakt zap van Onder-Have; anders, Aard-Veil; (Hedera Terreftris.) O F
Vermengt het uitgeperfte zap van Kettl;
(Saturia.; met éven veel Olie van Rézett, en druipc daar van iers, ivarm gemaakt ' ïn de éren. O F
Druipt daar in \uitgeperfle zap-, of anders
de Olie van IVynruu-, (RutaJ O F
Vermengt het uitgeperjle zap van RôdeKool;
(Brafilica; met <wyn, en druipc het, warra gemaakt, in de ôren. O F
Druipc daar in, 't laauw gemaakt zap dut
geperft wierdc uit Ajuin; (Cepa.j |
|||||
|
ZWEL-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 325
|
|||||
|
ZWELLINGE DER MANNELYK-
HEIT TE GENE'ZEN. Fruit in verfe Bâter, twé handen vol blâde-
Yen van den Kuijch-Boom ; (Açnus, Cafhis.) en éven ?.ô vecl ivyngaards-ulâderenj Enlegt dit als een Pap daar op en om. .------- DER LEDEN TE VERDRY-
VEN.
Beftrykt ze daar tégen, met de Olie van
gemeine Kamilte; (Chamomilla ) ZWAARMOEDJGHEIT TE VER-
LIGTEN. Geeft hier tégen, nv&teren in vier loodt
Stroop, toebereidt uit de bloemen van den Per- /iken-Boom; (Malus BerficaJ O F
Maakt, door middel van Suiker, cen Stroop
van 't zap mtSlangen-tloofdt-Kritidt ; anders, Wilde OJJe-Tonge; (Echium, Bugloflum Sil- veftre.) en geeft daar vanterFensin, twéon. cen, met het vsâter uit of op dat kruidt ee- diftilleert. r ô O F
Geeft in, een once uitgeper/l zap van Scor*
X 1 zoneia' |
|||||
|
326 DE ZUINIGE KOK
zonera-wortel. Ook kookt men wel diewor-
tel, om 't doorgewrongen nat te doen drin- ken. O F
Gebruikc h et afkookfel, de Stroop, de Con-
ferf, of 't gediflïdeerde wâter van Bernage; kruidti (Borrago.) O F
Gebruikt op (le zelfde wyze de Offèn-Ton-
ge\ (Bugloffa.) die van éven gelyke werkin- Idnge en vermogen is. O F
Vermengt twé gedeeltens wyn meteenge-
deelte gedilliù'eert ixiâter van Dama/i bloemen; (Viola Damascena.) om daar van cwé a drie maal 's daags, te doen drinken. O F
Geeft met wat voym of met énig anderbe-
kwaam nat in, twintig greinen fyn gewreve» ne Safraan; (Crocus.) / /
ZWERINGEN TE GENEZEN.
Waft de ztaéren , met den wyn waar in
wierden gekookt, de blâderen en bezJétt van den Myrïbe'Boom ; (MyrtusJ |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 347
O F
Waft ze methetnvtlter waar in Kamperfoelie-
bladeren', (Matrifilva &c.) wierdengekookt. OF
Vermengt twé délen zap, geperft uit de
blâderen van witte Andoren; anders, Malro- •ve; (Marrulium, Praffium.)met eengedeel- te gezuiverden Horng; en legt dat vogt met ixieken, op en in de zwe'ren. O F
Stoot ïïonds-Tonge-krmdt j (Cynoglofïïum
Lingua Canis.) wel klein en legt het daar op. O F
Druiptdaarinofteop, het zap, geperftuit
Smeerwortel-kruidt; (Thelashiuin, Craffula.) en Iegt 'er >t geftétene kruidt bôven op. O F
Legt daar bdven op, de geftôtene blâde- ren van Ba/fem-appel Manneken; (Balfamina Mas, Momordica.) Ook legt men daar wel op, de wieken die vogtig vvierden gemaakt in de oiie, gekookt op de VruEten van dat ge- was. r " O F
Beftrooit ze, in en op, met het poejervan
Atoé, X + DIE
|
||||
|
3*8 DE ZUINIGE KOK
------ DIE ONTSTEKEN ZYN, &c.
Legt daar op de -verfe bldderen van den £/-
zen boom., (AlnusJ nâ dat ze in een mortier wierden klein geftôten. ------ DIE VUIL ZYN &c.
Als men ze in den monàt heeft, 20 moet
men dien waflen, mer her zap-van Koekus- brooàts anders, Zure Klâverm; (Tiifolium Aretofum &c &c.) Ookmaaktmen'ermet ixdter, een afkookfel van, terzuiveringevan den mondt. O F
Kookt het zap van Reek-Jcbuim; anders,
St. /Jnteunis kruidt, ùf water Betome; (lîeto- nica Aquatilis ) met hànig, en doet dat vogt on en in de ftinkende en vuile zéren en zwé- O F
Is mondt en keel met zulke vuile zéren
bezet, zo fpoelt en gor^elt met gediftilleert vikter van Ee>en prys Wyjken ; ( VeronicaFœ- mina, Elatine.) O F
Kookt Alant mortels Mortel-, (Helenium.)
heel murruuw, ftoot ze dan klein, enmengt tio-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 310
Honig daar onder, om 't op de zéren enzwe"-
Un te doen leggen. O F
Waft ze dikmaals met het wâter, gediftil-
leert van Anémone* O F
Waft ze met het zap, geperft ait Angelier-
kruidt; (CaryophylusHortenfis, Tunica.)en ftrooit 'er dan daar na in, 't poejer vandege- droogde Btoemen. 0 F
Strooit daar in 't Poejer der wortelvmFer-
kens-Venkel> (Peucedanum.) O F
Bereidt een Zalve of Pap, uit zap van kooli
(Brffica.) tôt op bekwame dikte vermengdt met meel van Fanegriek zaadt, en ftryltt het op en in de zivéringeHi ondertuffen moetmen ze dikmaals wajfen en zuiveren, met het af- gekookt wâter van Kool. OF
Belegt ze of beftrooit ze metgeftôten IVie~
rooki (fhus, Olibanum.; |
|||||
|
X s OM-
|
|||||
|
330 DE ZUINIGE KOK
-------- OMTRENT DE NAGELS
DER VINGEREN.
Stoot te zâmen, een loodt Vygen en een
vierendeel loods Granaat /chilien, enlegthec daar op. -------- DER NIEREN EN DER
BLA'ZE.
Geeft een vierendeel loods fyn geftdtene
liefien, van den Myrrhe-boom; (i\4yrrhus.) met geflaalt wâter in. O F
Kookr in water of in wangen <wyn, een
goedt gedeelte Krabk'k'aauw-kruidt ; (Stra- toites Aquatilis.) en geeft daar van, twémaal 's daags, een kelkje vol te drinken. O F
Kookt Paarde/laart - kruidt ; (Equifèrum )
drie handen vol, in een pint «y»jeneenhal- ve pint Gerften-wâter, tôt op twé derdendé- len, en geeft van'tdoorgewrongennat, twé a drie maal 's daags te drinken. Ook geefc men wel, viermaal'sdaags, drieleeplenvol, mtgeperft zap van dat kruidt in. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 331
O F
Maakt met naâter, een af kookfcl, opdrie
handen vo\Wàter-weegbre; (Plantago.) waar van twé a drie maal 's daags, moec werden gedronken, O F
Snydt wel klein, twé oncenderwortelvan
JVaal-ixiortel:krttidt ; (Symphytum.) enkookt het in toâter, of in zoeten melk., tôt op een Pint, daar by doende, a!s 't doorgewron- gen is twé oncen Stroop van Waal-nxiortei, om daar van twé a driemaal 's daagstedoen drinken. O F
Kookt goet zoetbout; (Glycyrrhiza, Li-
quirkia.) in wdter, en geeft het op zig zel- ye, of onder wat wyns vermengdt te drin- ken. O F
Indien de blaas verzworen is, 7.6 geeft met
*oyn of met zoeten melk in, een vierendeel loods gepeldt zaadt van Komkommen; (Cu- cumer.) O F
Maakt een af kookfel der vrugten van Jyu-
ben; en geeft dat nat te drinken ; ook is de Stroop daar van toebereit, heel goedt, |
|||||
|
DER
|
|||||
|
3Î* DE ZUINIGE KOK
|
|||||
|
-------DER LYFMOEDER.
Zet zulk een Lyder in een Badt, toebe-
reidt, door de btâderen en 't zaadt van den Kuifcb-boom; (Agnus Caftus.) in ivdter. O F
Brengt by wyze van een Clyfieer m dein-
gewanden , het zap van 1 anime Po.celein; (Portulaca.) —... EN ZWELLINGE DER KiiLE.
Gorgelt dikmaals met het afkookfel van
Sint Jacobs kruidt h (Herba Jacobea.) O F
Zyn 'er zinfren in den monàt, z6 wafl
dieu, met her vjdter dat gekookc wierdt op Koekoeks-brood kruidt ; anders, Zureklàveren; (Trifolium Acetofum &c.) Ook dient daar toe, 't groene utfgeper/le zxp. Ook neemt men wel tégens dat Mond-ongemak, een af- kookfel in iaàter, op de wortel van lormen- tille. O F
Vermengt ter wasfinge van den mondt en
tôt gorgelwge van de Keel; Een mutsje Ger~ Jîen-wdter, drie loodt uitgeper/l Zap vnnEp- pe; anders, Juffrouw merkj Apium.J en twé loodt tionig van Rôzen, OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 3?3
O F
Gorge!t, met gediflilleert wâter van 't
kruidt, Eerenprys IVyjken, (Veronica Fœ- mina, Elatina.) O F
Y.oo\x Tzer-kruidt ; VerbenaO m mdter o(
in vjyn, en waft daar méde den Hondt, O F
Gorgelt en fpoelt den mondt dikmaals door
'tu?<frfrgekooktop dzbfoemen van Marrionette; (Viola Mariana.) O F
Is het Tandvleesbedorven , isdeKeelont-
ftéken en zweert ze? wafl, Jpoelt en gorgelt dan , dikmaals met ixàter gekookt op Aarà' besùen kruidt; (Fraga, Fragaria.) O F
Vermengt gepnlverifeerde yiloé, met ivy«
en Honig, en beftrykt daar méde. — DER DARMEN, &c.
Kookt, in een pint <wyns en een halve pint
Garften-wâter, tôt optwéderdendélen, drie handen voi Paardewtaart kruidt -, ( Equifetum.) en laat van 't doorgevvrongen nat, twéadrie maal s daags drinken. Ook geeft men wel, vier maal daags in, drie Ieeplen vol van 't mtgçpa&t groene zap van dat kruidt. OF
|
||||
|
334 DEZUINIGEKOK
O F
Kookt in <wyn de tvorteivan 't Navel-kruidti
(Umbilicus Veneris.) en doet van 't door- fewrongen nat fomtyds drinken. Ook is 't
eel nuctig, gediltilleerc wdterv-àndàtkruidt te gebruiken. .-------- DER LONGE.
Vermengt onder gezuiverden Honig zô
veel fyn geftéten zaadt, als gy zulc nodig agten, van Netelen; fUrtica.) om daar van, dikmaals Ce doen likken. O F
Maakt met water, een afkookzel opgemeî.
ne Klaveren; (Trifolium pratenfe.) en doec van 'tdoorgewrongen»ar, dikmaals drinken. O F
Bereidt met vsyn een af kookfel van geheel
't kruidc Bruynelle ; (Prunella , Conibhda Minor. ) en laat het nat in drinken. Ook gebruikt men ttffenswel, twéoncengediftil- leerc nxâter van datgewas. O F
Kookt in fchoon <wdter of in zoeten tnelk,
tôt op een Pint, twé oncen Jdein gefnédene worte van 't kruidc IPaal-viortel; (Sym* phy-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 3?y
phytum.j als 't doorgewrongen is, z6 mengt
daar door, twé oncen Stroop van die zelf- de worttiy om twé of drie maal'sdaags, dat Vogt, in te drinken. /
-------- DER SCHAAMDELEN. Waft zulke délen met het uitgeperfte zap
van Bruinelle kruidt \ (Prunella Contblida Minor.) NB. dit is ook heel goedt tégens •voortvr étende zwéren in den mondt. — DIE VOORT EN INVRETEN.
Wryft te zâmen in een Iode Mortier, toc
dat het als éne zalve werdt; Een once Zap van Nagt-fcbade; (Solanum, Solatrum.) Een halve once Olie van Rozen, van elks een halfloodt, Ceruis, en Zilver-fcbuim; en ge- bruilct het tégens 't wiide friur en <voortvx étende zwéringen. O F
Strooit daar in, de gepoejerde wortel van
Tormentille, OF
Vermengt het uitgeperfte zap àexbUderen
van Fontein-kruidt ,• (Fontinale, Potamoge- tun.) met Honig en Azyn, maakt daar in tinde doektn nat en legt ze 'er op en om. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
35« DE ZUINIGE KOK
O F
, Strooit daar in, de gepoejerde wortel van
Cyperus. Ook ftrykt men het, met wynvev- niengc, daar op. O F
l egt 'ereen Pap op van Meel uit Ciceren;
(Cicer Ru,brum.) met Honig vermengdt. --------DIE HOL.ZYN.
Stoot met een weinigje zouts heel klein,
de jonge en fritte blàderen van Bruine tieto- nie; (Betonica.) en legt ze daar op. O F
Strooit daar in geftoten Wierooki (Thus
Olibanum.) ------- DER NEUS-GÂTEN.
Maakt een afkookfel in wâter van Tdel-
bdver, (liromus.) doet daar by Honig en ziedt het te zâmen tôt op de dikievnnéne Srroop, om dieu met doekjes, in de Neus-gaten ce doen flékeu. |
|||||
|
ZWE'-
|
|||||
|
ïre GEZONDHEIT» 357
ZVVEREN IN DER VROUWEN
BORSTEN. Maakt van Bônenfneel ert zôeteiï tnelk, eeh
Pap, dieu men daar op moec doen leggen. -----~ DIEN MEN ULCERATIEN
IN DE KEEL NOEMDT.
Perft twé oncen groen zap, uit deblâdereH
van Wederik-kruidt ; (Lhïmachium, Salica- ria.) en vermengt het met één once lionig van Rôzeni doet daar van iets, ter heelzui- veringe, onder énig Gorçel-wâters enlaatden Lyder van 't mengÇel dikmaals één Lepel vol door ilikken. ---------OF Vlceratien, DIE KWAAD-
AARDIG ZYN.
Çtrook'mtulke&ézezw&en, en kwaâe Ut'
ceratien, hçtpâejerdcr voortet van Dokke-bla- deren'i anders, ?e\\ikntienx>ort(l\ (Petaiîres ) TEGENS DE TERINGE EN OOK
INZONDERHEIT TE'GENS ENE
ZWE'RENDE LONGE.
Neemt, Hoe langer boeîie-oer : dneboffen;
Rode Kôrett eloemek: 4 |00dc Altbea->wortel:
Y « Ioodr;
|
||||
|
5$ DE ZUINIGE KOK
6 loodtj Groen Zoetbout; een vierde deel ponds} Àlen\worttl» een half ponde Snydc dit ailes klein, en verkookt het met vier menglen nxâter ten allerminfte op de helfti wringt hec dan door een doek; en dat nat, (dech in een andere nieuwepot) wederom kor kende; daar onder roerende een pondtaller- befte Suiker, tôt op dehelftzyndeverkookrj zô dat 'er in 't geheel van ailes maar een menglen Strosp overblyft; waar van de Ly- der daagslyks drie maal een thé-kopje moet innimen, 't cerfte 's morgens nugteren; 'S middags een uur voordenmaaltydtj ookz6 des avonds ,• uaar 't bedde gaande. NB. men doet op de overgeblévene in-
gredieuten , nog eens voâier, doch niçt meerder dan twé menglen, waar mede men ze eens helder laat opkéken ; dit nat, aïs 't wederom is doorgewrongen, moet deLyder als zyn drank, naar eigen goedvinden ge- bruiken. N, N. door dit médicament, zyn in vol-
komenheit perfonen herfteldt en genézen die tien en meerder jaren, door deze kwilen, waren als onder gehouden gewçeft» ZENUWEN DÏE VERKOUWDT
ZYN TE VERWARMEN. Men moet die délen beftryken met de
■Oliç van Lautvrier-b/dfieren, c^gens de hitte van een Eyken vuur-vlam. OF
|
||||
|
ter GEZONDHEXT. 339
O F
Bereidt een badc van voit Wolle kruidt;
(Verbascum.) met Satie, Majolein enKamil- le.bloemen; en laat de Lyder daar in gaanzit- ten of leggen, naar vereis der plaats van de kwaaJ, / /
ZEREN TE GENEZEN.
Kookt bidderen en Be'ziën van den Myrthe-
Boow, (Myrtus.) in wyn} en wait ze metdat vogt. O F
Beftrykt ze met den ïlonfe van Rozeft ; die
afvaagt, zuivert en doet verdr6gen. O F
Legt 'er bôvenop, eeii s;eR6ten groen Ma fi
yan den Taùaks plant ; (Nicoirana!,) OF
Vermengt twé délen zapy geperft Hit de
Màieren van witten Andoren, anders, Molro- ve; (Marrubium, PrasfiumO onder cen ge- deelte gezui verden Uoni%, doopt daar in, wie- ken , dien men by ververfinge zal leggen in de Ztren en z.voéreu. O F
. KooktPenfeèn-kruidt (ViolaTricplor&c.) |
||||
|
340 DE ZUINIGE KOK
klein.met een ge voeglyk gedeelte groene blâie-
ren, van 'tkrvùAt/il goede; anders, Lammer- kemôren; (Tota Bona.) en legt dat daar op. O F
Kookt, in een kooprenpor, te zamen, tôt
riat het dik werdt, uitgeperit zap vznwitte Lelienx (Lilium Album.) Honig en Azyn, en beftrykt daar méde de zéren; ookweiktmen wel Ltlien btàderen in wrangen viyn, en legt ze daar op. O F
Strooit daar bdven op, 'tPoejervzn geftor
tene Myrrhe, O F
Vermengt wat Campber', (Caphurse.) on-
der andere ze'ren-genezcnde midlen. -------- DIE KWAADAARDIG ZYN.
Maakt doeken nat in 't uitgeperftesapvan
>t kruidt Duivels-melki (Peplus.) en legt ze daar boven op. O F
Vermengt het meel van Erven; (Orobus
Werbariorum.) met fJwijg tôt een Pap, en legt 2e daar op. Ook kan men ze daar mé- de beftryken. |
|||||
|
DIE
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 3*1
--------DIE VUIL OF VERVUILDT
ZYN.
Vermengt het uitgeperfte zap van Sint
Jacobi-kruïàt \ (Herba Jacobea.) met tttnig, en legî het op de vuile zéren en wonden. O F
Waft ze dikmaals met den <wyn waar in
wierden gekobkt, de btâderen van Serrât ula- kruidt. O F
Kookt met Hônig, 't uitgeperfte zap van
&eek-Jcbuim ; anders, Anteunh-kruïàt ofIV* ter.Betonie} ( Betonica Aquatilis.) en doet daar van wat in die zéren of ztxséren. —— DIE OUDT OF VEROU-
DERDT ZYN. Kookt de Alant voortel: (Helenium.) heel
murruuw, en aïs ze wel klein geftéten is, z6 doet daar Hanig by, en legt het 'er teza- nien op. O F
Strooit daar op en in, het geftôtenePoejer
der wortet van >t gewas y (Cyperus.) Ook kan men 't met n»yn vermengenendaarmé'de< «oen beftryken. Y 3 OF
|
||||
|
34* DE ZUÎNIGE KOK
O F
Druipt daar in of op. 't uîtgeperfte zaf
van Speer-kmidt; (Valeriana Phiri) en legt 'er 'c geftôtene groene kruidt boven op. O F
Mâàlct een affcookfel van 't kruidt Stinken-
de Melde; (Atriplex fœtida, Horcina.) en wafl: die zéren dikmaals met dat wdter. O F
Strôcit daar op, het poejer der wortelvan
't kruidt Vali Hol-wortel; (FrumariaBalbofa.) O F
Beftrooit ze met de AJfcbe der verbrande
Mortel van Pefer-kruidt > (Peperitel, t«pi/ dium.) OF
Legt »ef Pleifler-ge^yit op> de geftdtcne
hlâderen van Salie ; f Salvia.) O F
Waft ze àikmaaïsrBexgedifîrfcerttLarerviti
àmmeme. OF
Drtiipt in en- opdfiç ze'ren het mtgeperfteàap
tter groeiieMàdmnvmSteen-VioSteMri (Le^, OF
|
||||
|
tir GEZONDHEIT. 345
O F
Waft en zuivert ze eerft met het zap » ge-
perft ûit /ingtlieren-kruidt ; (Caryophylus) Horwnfis, Tunlca.) en bèfïfoôit zë dandâaf nà met het Poejtr van de gedroogde bloemen. O F
Kookteerft,in WynnMer, âevoorttlvzft Âf-
foditiei f Aphodelus-)i ftoot ze dan in een mortier, wel Idein, en lêgt zedaaropalseen Pap of Pleifter. OF
Beftrooit ze met het Poejér der tvorte} van
Verkens^enkeii (PeucedanumJ *— DER NEUSGATEN.
Kooktinw«W, 'tkthidtTdet-tJdver-, (Bro-
muj.) en alsgy 't hebtdoorgewrongen,z6doet 'er tîénig by, en kookt het te zamen tôt dat het ter dikte werdt als Stroop, maakt dtarin dan flukjes deek fiât, en fteekt zé in de Meus- laren. *— AAN DE SCHÂAM-DÉLËN.
Beftrooit ze, met Poejer, bereidt vanj,w-
gtn-Mofib-, (Muscus Palmonarius,; |
|||||
|
y 4 of
|
|||||
|
ÎH DE ZUINIGE KOK
O F
Waft enbet ze met het uirgeperfte zap van
Sene-groem anders, In-groen-^ (liugula.) O F
Beftrooit ze met Jffcbe gebrandt van Dit-
iruids-zaadt i (Anethum.) ^ VAN, AAN OF IN DE KEEL.
Gorgelt met het <w4ter of in ixyn gekookte
kmidt, Onder-bàvaanders, Aard wi7»(He« dera Terreftris.) i------. VAN DEN MONDT.
Spoeldt dien mondt met een af kookfel van
Vyf-vinger-kruidt ; (Quinquefoiium.) mm^m DIE HOL ZYN.
Kneuft in een Mortier, twe* handen vol
der bladeren van Carduis Benediélus ; doet 'er dan een vierendeel ponds Varkens-Reuz.elby ; enkQokthetmeteenzagtvuureensopj wringt het dan door, en vermengt 'er zô veel Tar~ fsm-meeL pnder, als werdt vereift om 'ereen Pop van te mâken, dien men daar op raoet kggen, i |
|||||
|
QF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 547
O F
Neemt éven veel poejer der wortel van
Ronde Oofler-Lucie-, (Ariftolochia Rotunda.) en van geftôten Irias-worref, en als gy dit met Hônig weltezimen hebt vermengt, z6 legt het 'er op. O F
Beftrooit die holle z,éren met Poejer van
Sarcocoila ; of legt het 'er met wieken op eu in, nâ gy dat Poejer zult hebben vermengdc met Hônig, Àdemhalings kortheit en
HOEST. y
Gebruikt hier tégen, een halfloodt Gom
van den Perzik-boom, in Méàe of Hoef-btade- renafkookjïlgefmoltenj nugterenintenéfnen. O O K
Gebruikt men daar tégens Eryfùum-zaadt,
7.6 veel gy nôdig hebt, en ftoothetheelfyn; daar by doende gants z JÎ veren/ïow^tot dat het te zimen tôt een Stroopwerdtj waarvanmen m°et likkenj of'er één lépel vol teffens, vaninnémen. OO K
Neemt men, van wVrtotdgrgreinen, uit-
gewrongen zap van FJateriun m: of neeint
Y s Elar
|
||||
|
346 DE ZUINIGE KOK
Eldterun, drie grein, met een vîerde Ioods
Suiker <uan Kôzen : dit neemt men des og- tends nugreren in, zonder daar op te mô- geft gaan flépsn. OÔK
Kan men daar voor met gro'te vrugt, de
Piflacbien é"ten, en 'er cen glas gôeden wyn b<5ven op drinken. AANGEZIGTS OPHELDER1NG.
Hier toe werdt vereift, dat men zig dik-
maals 't aangeiigt wafl'e met het gediftilleer- de ixâter uit toittt Ltlien; (Liliom Album.> /
DESZELFS VLEKKEN TE VER- DRYVEN.
Neemt agt loodt Perjîken-Pitfe», metvief
loodt gepeldt of ontbaft Couwoerden-zaadt j en perft daar uit de Otie, waar mé"de men 's aanzigts vel moet beftryken. Ook kan men de vlek of plek-pîaatfen beftreiken, met het zaf, geperft uit de viortel van 't Brionia -krmdt. ONT-EN UITZAKKING VAN DEN
AERSDARM. Neemt cen goede quantiteit, géie Queje-
cbîl-
|
||||
|
ter GEZONDHËIT. 347
Scbillen, kooîct ze in nxâler; enftooft'erde
Ontzakte délen méde. O O K
Neemt men wel de gedroogde toppen van
\vAt (Volte-kruidt, KamilierteaMafliic, van elks éven veel ; ftoot dit te zamen tôt grof foejer, en legt daarvan watopdegloejende vuurkélen , en berook 'er 't fondament méde, O O K
Gebruikt men Wierook en Harfl, zo veel
als nodig z.y, en berookt 'er eerft médej waar na, men Rynvaren-kruidt kookt in kt- den nvytn en legt het 'er warm op. AAMBEIEN'OF SPENEN.
Smak-zaadt en Eyken kilen van elks éven
veel genômen, tôt een Poejer geftôten hcel fyn, en ftrooit dat 'er op. ALS ZE BLOEDEN.
Stoot de jonge blàderen van Braam-Bezien
klcin, en legt ze op 't fondament, O 0 K
Mengt men de Ajfcbe van Wyngaavà ran-
ken met Azyn tôt een Papje, dat men'erop legt, Of, befhykt ze met Lynzaad-Olie. |
||||
|
348 DEZUINIGEKOK
OOK
Kookt men 't kruidt Scabfofe, in wyn, en
gaat b6ven die ivâfem zicten. OOK
Bereidt men een Stoofniiddel, van voitWol-
le-kruidt, en legt het 'er op; en beftrykt ze daar na, met de Olie, die van die bloemen is getrokken. OOK
Maaktmen, vanMuur-kruidt, kleingefid-
ten in een Mortier, een Pajje, en legt het |
||||||
|
Neemt men de blâderen van Serratula,
kookt ze in ixyn, en itooft 'er de Spénettmé. de. Of neemt fiinkende Gouuie-krutdt ; Celi- donia M.ijor.) ftoot het, en legt het tégen 't Jondament, INWENDIGE.
Neemt de mortel van 't kruidt Honditonçe »
(Lingua Canis.) braadtdienonderhéce*^6<% en fnyt ze dan tôt éne bekwame Zet-pil% en ftéekt ze in 't Jondament. OOK
Nccmt men deknobligeivo>te/tjesvanSpeen-
kruidt > dien men in IValltkruids • blâderen windt,
|
||||||
|
ter GEZONDHEIT. 349
windt, onder bete Affcbe legt; en daar ni Jvlein ftoot; daar dan by doende, OUe van Eijeren en Lyn-Olie-, van elks z6 veel nôdig zy, en belmeert 'er de Sp/nen méJe.Ook neemt bien wel 't z*p v-,in dat kruidt, mengdt het met ivyn, om "er de Sp/nen dikmaals médete waïfen. Ook is goedt, dieknobbelagtigevjor- tsltjes by ?J<j. in de broekzakgëdragen; want de Spénen zullcn 'er door verdrégen en ver- |
||||||
|
Neemt men wel de Haderen v.m Kaerden-
kruidt; (Dipfacus.) éne genoegzame kwanri- teit, om ze, in wyn gants murruuwgekookt zynde, tégen 't fondaient te leggen. OOK
Neemt men de Olie der trrugten van den
Mannetjes-Balfem-Appel, en beftryktdaarmé- de 't ioniament. Ot" anders ftrooit men 'cr wel »w/ van Vyg-bonen (LupinusJ pp. OOK
Scoot, men wel de blâderen van Libanoth
klein, en legr ze Paps-çewyze, op de £/oo <fcwZ? en pynelyke Sp/nen en noratten van 't fondament, OOK
Om 't bloeden der Aambeien te flelpen, 2(5
neemt een geheel vicrendee! loods Pillen van Bdellium, en verdere bekwàme genees-mid- len bereidc, en geeft het den ÂtfW in. OOK
|
||||||
|
35o DE ZUINIGE KOK
O 0 K Neemt men Poejer van Myrobolani-Emblici \
venneng het met ««p van voit Wolle-kruidt , en iegt het te zamen gemengt, tégeus de Aam- teiett, Spénen, ot 7 akken, I
OM, ARBEIDT TER BARINGE
TE VERUGTEN. Hier toe dient het zaadt van Lavendel-?
een vierde loods; met twéoncen, ivâtervan Kamferfoelie btoemen gediftilleert; (Matrifil- va.) mengt het zimen, en geeft het te ge- lyk in. A N D E R S
Neemt de gedroogde bladewt van 't Herts*
■gefpan ; (Cardiaca.) één vierendeel loods, lioot ze fyn, en geeft ze in met wat nayns. A N D E R g
Neemt een handt vol blâderen van 'tkruidt
t-Vâter-eppe; (Sium Apium AquatileJ kookt ze in tvitten ivyn, tôt op een mutsjen nats, en geeft het in één maal in. . A N D E R S
Neemt zap van 'tkruidt Dauvo-difte? ; fSon-
chus.) en ivyn ; van elks anderhalf once met •,ééiï once zoete Jmandel-Olie; maakt het te zamen laauw , en geef het cegelyk in. AN-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 551
A N D E R S
Neemt çen h*lf loodt fyn gepoejercçWf,
van Peertcn-kruidt ; (Lirofpernium ) en geefë het met het £0ç é'ner l/rouwe in. Of, befmeerc den fia/fc met de 0A>, van dm Mannekem- talfem-afpel; (lialfamjna Mas.) ANDERS
Neemt een vierendeel loods Lavendel bloe»
mtn; (Lavendula, Spico), itooc ze toc een fyn poejer, en géeft het met énig vogtin ; en -ooderwyle z6 beftreikr den toè, met de ge- dittilleerde tyiekrOiie; by dézca naaniinde» Apteek bekendt. ANDERS
Nçenn Scbarlei-kruidt ; (Scarlea, Gallitri-
cum ) ftampt het in een (1 énen MortierMejn, gn biiidc het op de Navet. ANDERS
Neemt Ange/ier-Moemeu; (Caryop>hyIus
Flortenfis.) miaakt'er een afkookfel van, en Çeeft dat vogç te drinken. ANDERS
Neemt een vierendeel loods dkekyzaadtl
(Aquilegia.J en geeft het met nvyn in. ANDERS
Neemt izÂter dat gediftilleert wierdtvan
ftvittJt
|
||||
|
352 DE ZUINIGE KOK
voitleLelie bloemen; fLiliumAlbum.) drieon-
een; ook Safraan, Canetl, twintig grein van elks; en geeft dit te zâmen op één maal in ; en beftrykt den onderbuik en de taagftt dHen, met Olie van witte Lelien. A N D E R S
Geeft twintig grein Safraan ; (Crocus.) met
wat wyn in. 't verwekt de bàring, en redc de navolgingen der kraam. A N D E R S
Geeft op één maal in, drie oncen nvâter
dat van Tutfen ; (Tulipa.) werdt gediftilleert. A N D E R S
Neemt Anyi zaadt en Venkel-zaadt ,• van
elks een half vierendeel loods; ftoot het te zamen fyn , en geeft het met wyn in. Neemt een vierendeel loods van de Sefelie
van Marfeillien ; (Seleli Maflllienfe,) ftoot hec iyn, en geeft het met wat ivyns in. A N D E R S
Neemt twé oncen zap van Peterfelie-kruidt,
met Azyn uitgeperft zynde, waar bymeneen weinigje gemeen zout doet, oro het op één maal m te géven. A N D E RS
Neemt een half vierendeel loods, opreçc
Die-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 353
hiâamnum kruidt s (Didamnum CreticumJ
ftoot hec fyn, en geefc hec met wac wymia. BORSTEN (VAN VROUWEN) DIE
GEZVVOLLEN ZYN. Hier tégens neemt men Karflengen-Meel,
en Garfte-Meel, zô veel van eiks noiig_ zy „ om 'er, met Av/*t een Pap van te malien, en die, tuiïen doeken, op de gezu'oUene Eorflen ce leggen. ALS DAAR PYN BY IS.
Z6 neemt, zô veel Kreupelgras kruidt ;
(Polygonum.) als gy noiig oordeelt, en a!s het klein gehakt is, zô fruit het inefrérop, en legt hetmetdoeken, Paps-gnwyze, opdie . OOK
Neemt men wel 't zaadt van voit Bilfen-
kruidt, (Hyoscyanus albus.) en ftoorhetmec ivitten nxyn, en legt het, by wyze van Pid- Jters, op die Borften, BORSTEN DER VROUWEN DIE
HARDT ZYN, TE VERMURWEN. Men neemt hier toc, de bldderen van den
^fl»^^oo/»î(PalnuChrifti.) ftoot zeklein.en
Z doec
|
||||
|
354 DE ZUINIGE KOK
doet 'er bekwameIykGre,r//f«-»«/by, enlegt
die Pap op de Borjlen.
O O K
Neemt een goede kwantiteit meel van Er~
ven-, (Orobus Herbariorum.) vermengthet, door middel van Hôtiig, tôt een bekwame Pap, en legt die daar opj of beftrykt 'erde Borjlen méde. / /
ALS ZE ZWEREN.
Neemt de Olie die werdt getrokken, uit
den B aljem~ Appel,'tManneken;(Momordica.) beftrykt daar de Borjlen méde. BORST-ZUIVERINGE DER AAM-
BORSTEGEN. Neemt een vierendeel loods Bâkelaar-,
ftoot ze fyn, en mengt ze met zuiveren HA- nig, om 'er '» morgens en 's avonds van in te némen. O O K
Neemt één loodt Genéwr-beJJeni (Jena-
per.) kookt ze in Gerfte imiter, tôt op een halve Vint; giet dat vogt door een doek, en maakt het door Kandy-Suiker, zoet, 50 neemt het, in drie of vierdélengedeelt, in, BORST
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 3f5
BORST MET SLYM BEZET, WAAR
UIT HOEST ONTSTAAT. Likt de Stroop, die gemaakt werdc van
Lynzaadt-meel (Linum.) en goeden Hônig: dikmaals te gebruiken. BORST, DIE KORT-ADEMIG IS.
Hier tégens is niets béter te gebruiken,
dan één lëpel vol Stroop van Tabak; ("Ni- cotiana.) en (Petum) genoemt, OOK
Witte Anàoren, ofMolrove; (Marrubium.)
drie handen vol der blâderen; kookt ze in een pint wâter; zeigt het door, en maakc het zoet door zuiveren Hônig-, engeefthier van te drinken. OOK
Neemt men wel vier loodt Fartn-wcrtel-,
(Félix.) uitgepelde of onîkemdelange Kqfynen, een halfvierendeel ponds;kooktdattezâmen in genoeg Gerjle ivdtcrop, tôt een pint vogts, en geeùiuer van, twé maal 'sdaags te drin- ken. |
|||||
|
Z % VER-
|
|||||
|
}5<5 DE ZUINIGE KOK
VEROUDERDE HOEST, EN TA JE
SLYMEN.
Neemt zaadt van Ery/tnum; ftoot het fyn,
zô veel gy benédigt zyt i en maakt het met gezuiverden Honig tôt een Stroopy en likt'er dikmaalsvan; ook neemtmen'er, nu en dan, één Jépel vol van in. BENAAUDE EN MET SLYM-BE-
ZETTE BORST. Maakt Poejer van Carduus Benediâus ,. en
neemt 'er een vierde loods van in met wac witten wyn,
OOK
Gebruikt men wel aile ogtenden, een ftukjen,
gekonfytenAlands <wortel,ofanders,z6neemt eenvierde loodsderpoejer, metwynin.Ookis de Alants-wyn te drinken, zeer goedt, hier tégens. TÂJE FLUIMEN VAN DE BORST.
Maakt, van Vingerhoed-kruidti(Digitalis.)
een afkookfel, met tvyn, bonig- water, °f gemeen <wâter; en drinkt 'er 'smorgensoug- teren, één kelkje vol van. OOK
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 357
OOK
Neemt twé oncen van Verkem Venkel-
nvortel; (Peucedanum). Snydt ze klein, en kookt het in wâter, tôt op éénpint-, doet'er dan een half once quitte Suikerhy ; om'ertwé of driemaal 's daags, van te drinken. HOEST EN TA JE BORST-FLUI-
MEN. Neemt Anys-zaadt; (Anethum.) droogthet
bôven vuur, en ftoot het tôt Poejer% heel fyn, mengc het dan onder ivtfte Suiker, ofte onder zuiveren Eonig, en gebruikt 'er dik- maals eue likkinge van. OOK
Kookt men wel éne goede menigte Radyi ;
(Raphanus.) ïn\t>}âter; zoet het door Suïker cndrinkt 'er veel van. DROP IN DER VROUWEN BOR-
STEN. LegtSertnonteine kruidt; (SilerMontanum.)
wel geftécen, paps-gcv/ys daar op. |
|||||
|
Z 3 ZOG
|
|||||
|
3f8 DE ZUINIGE KOK
/
ZOG OPDROGINGE, EN GEKLON- TERDEN MELK IN VROUWE
BORSTEN.
Neemt vier handcn vol groene Yetercelie;
(Apium Hortenfe.) hakt ze klein, en doet daar by zô veel kruim van Witte-broodt als nodig zy, om het zelve te zâmen te doen koken, met miter en ixyn, of met zoete melk tôt een pap: en legt die daar op. O F
Hak die kwantiteic in Petercelie, en fruit-
ze in Bâter, en ilaatzej Qaps-gewyze om de liorften. OM 'T BLOEDEN DER WONDEN
TE STELPEN, Neemt van den Eyken-boom; (Quercnsj
de versgeplukteMû/«v», kooktzej nâ dat ze gefioten enkleingemaaktzyn, en watt die ■wonden met het wàter van dat kookfel ; en legt de blâderen zelve, op en om de wonden, met doeken vait gemaakt. OF
Anders. Neemt de blâderen vnn àen Cor.
noUjen-Boom; (Cornus ) zô veel ay "odi" oor-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 359
oordeelt, Stoot ze klein en legtzeop de won- den; 't bloeden zal geftremt werden. O F
Neemt vers geplukte Cyprejfen-boom-blâdt-
ren, z6 veel nôdig zy, ftoot ze klein enlegt ze op de wonden; hier door geneeftmenook zeer vêle verfe wonden. OF
Neemt, vanHarts totige-wortel; (Biftoria-)
het gemaakte Poejer, en ftrooit het in de wonden. G F
Neemt Mofih van Eyken oiwilde?ruim-bo-
men; (Muscus Capillaris Aureus.) fteekthet in de Neusgâten die bloedt uitlaten of ftoot ze, en ftrooit ze op bloedende wonden, om 't bloeden te doen ophouden. O F
Neemt een ménigte blàderen van 't kruidt
Donder-baaràf, (Sempervivum.) perft 'erz6 veel zap vit als, u benodigt zy om'er doe- ken in te natten, en die tégen het voorboofdt en op de flâpen te binden, en m den JNekte leggen. OF
Neemt, om wondbloeding tebeletten, de bUderen van Harts-gefpan, een hand vol; Z 4 (^or- |
||||
|
360 DE ZUIN1GE KOK .■
(Gordiaca.) ftoot ze klein en legt ze op de
wonden, die 'er ook door konnen werden genézen. O F
Neemt anders de blâderen van Teikens of
Boefeken kruidt ; (BurCe Paitoris.) ftoot ze klein, en legt ze Paps-gewyze, of als een Pteifler op de bloedende wonden. O F
Neemt-vers gepljikte Plompen-llâdercn;
(Nymphse'i ) ftoot ze fyn en legt ze 'er plei- per gewyze op. O F
Neemt zô vcel u nodig zy, der -verfewar-
telen van 't kruidt Geitenbaardc, ook Rei- nette genoemdt ; (Regina prati, Ulrnavia.) ftoot ze in ten Mortier heel fyn, en legt hec 'er als een Pap op. O F
Neemt Ganferik kruidt ; (Argentin.) droogt
en ftoot het fyn en ftrooit hetin de wonden. O F
Stoot de blddercn van 't Gras van Pernafo;
(Agramen Parnifium.) groen geplukt, klein en legt het pleifiers gewyze op de wonden. OF
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. jtfi
Kookt het loofoi'de wortelen, van&T£-
éjevaars-kruidt, of 00k Bloedivortel; (Gerna- nium.) in roden wyn, om daar van te doen drinken. Ook vermengt men wel Draken- bloedt; (Sanguis DrEconis.) onder émgander geneesmiddel, ter ftelpinge van t bloeden en tôt genézinge van verfe wonden, BLOEDINGE UIT DE NEUS.
Pulverifeert het zaadt van den, Linden boom;
(Tilea.) zeer fyn, enfnuifthetindeNeusop. O F
Neemt één loodt uitgedroogt zap van
S/e-pruimen; (Prumina Silveftre.) fmeit het behoorlyk in z6 veel zap van weegbreblàden, als nodig zy, om het met doeken , om 't voorhoofdt te konnen lîaan. OF
Neemt bîâderen van Nételen ; (Urtica,) ftoot
ze klein, om in deNeusgaten te werdenge- ftéken, en voor 't voorhoofdt te werdcnge- bonden. O F
Neemt Paardejlaart-kruidt ; (EquifetumJ
ftoot het, om tin de Ne us te ftéken, envoor 't voorhoofdt te binden. |
|||||
|
Z s OF
|
|||||
|
36i DE ZUINIGE KOK
O F
Neemt het uitgeperfte zap van Ajuytti
(Cepa.) vermengt hec met /izyn, en fteekt het, met wolletjes, in de Neusgacen. O F
Maakt van Kampher; fCamphora, Cephi-
raj een balletje, en ruikt 'er heel dikmaals aan. BLOED-AFGANGK, GENEZINGE.
Neemt twé handen vol blâderen van den
Bykenboom-, (Quercus,) en uic de dopjes en fcbiïlen van zyne âkers j van elks één loodtj neemt om dit te zamen te doen kôken een pint roden <wyn, en ook zô veel wâten 't moet een vierde part verkokcn, om daar van, twé maal 's daags, te doen drinken. Dit geneeft ook de onmâtige Maan-teeknen, Bloedfpuuwen, en uitwâteren, O F
In geval van der Vrowwen M St. Neemt
gedroogde vrugten van den Carnoelien-boom; (Cornus.) één vierendeel ioods, ftootzetot een poejer, en geeft het met énig bekwaam vogt in. OF
Tégens 't bloedt fpuwen, of pûîen, zô
neemt
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. $65
neemt de Beffèn van den Minbe-boom 5 (Myr-
thus.) een vierde loods, ftoot ze fyn, en geeft ze in met wâter dat op/fa«/heeftftaan trekken. O F
Neemt zô veel als men met drie vingren
vatten kan, gedroogde bloemen van f*& 0f Klïmov-bloemen, (Hedera Arborea.) maalctze fyn, en geeft ze met wat <wyns m tednnken; O F
Men gebruikt, drie maal des daags, twé
oncen teffens, van 'tgediftilleerdewtfftrvan KkeJ kruidt j ( Aporinas. ) O F
Neemt drie handen vol Bâfe-fêten kruidt;
(Lagopus), kookt hec in één pint roden wyn, tôt dat hec vogt een derde verkookt is, en gceft 'er nu en dan eenj kelkje vol van te drinken. O F
Kookt het kruidt Gerwe; (Mille Foiium.)
in voater dat op ftad heeft geflaan , en als 't afgekookt is, zo gceft het te drinken. O F
Neemt 't kruidt Longen-mofch ; (Muscns
Pulmonarius.) een vierde loods, fyn gefto- ten zynde, en geeft het in mttfiaal-wàter. |
||||
|
3<% DE ZUINIGE KOK
O F
Neemt Boom tnofcb ; (Muscus Arboreus,
Usnea.) nâmentlyk van Eyken-bémen, een vierde loods, en geeft het met rôden wyn'm. O F
Neemt een vierde loods zaadt van Fie.
krttidti (SophiaJ ftoor het fyn, en gecft het met Ràden ixyn in, of anders met(1aal-txàter. O F
Neemt vicr handen vol blâderen van Win-
tergtoen; (Pyrola..) fnydt zeklein, enkookt ze mge/iaa/t ouater, Jaat het totopéénpintie verkôken, zygt het vcgt door, en doet'er twé oncen Stroop van Mirrbe-bezïèn by, en ook één once Stroop van Qtieen ; mengt dit te zâmenwel door een, engeeft'er, twémaal 's daags, van te drinken. O F
Neemt een hand vol Teskens- of Borfekens-
kruidt; (Buffi Pafloris.) met half z6 veel iveegbre-b/àderen, verkookt dit in een haif pint régen mater, tôt op de helft, giet het door, en doet 'er dan by een vierde loods Rode Bocus, en geeft het iu twéreizen in. O F
Maakt met ixdterr, een afkookfel, van t
kruidt
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 56f
kruidt Wederikh (Lifimachium, Salicaria.)
namentlyk van de blàâeren ; en neemt daar van, een pinc vogts; dnconcen StroopvânMinbe- Beftën i en ondermengt Mat wel, en geeft'er, twé of drie maal 's daags, wat van te drin- ken: Ook is zeer goedt, dac men een once van 't zap der blâderen néme, met twé oncen Rôden <wyn vermengc, om net al tefîens in te géven. O F
Maakt, in geftaalt voûter, van Gznferik-
kruidt, een afkookfel: cntbreekt dat wàter, zô neemt rôden wyn; en laac daar van deLy- ders drinken. O F
Kookt 't Synnauw, of Onzer Frou<voenMan~
tel-kruidt, (Atchimiila.) in ivâter of in nopl, en laat 'er van indrinken. O F
Maakt van 't kruidt, (Vyfkes-Eerenprysj
(Veronica Fsemina, Elatine.) een afkookfel met Jlaal wâter, of rôden wyn, ea geefc 'er van te drinken. O F
Neemt een vierde loods, van degedroog-
de wortelen van 't W. R. Handekem-kruidf, (Satiryum Regium.} om hec mec wjn in te doen némen. OF
|
||||
|
$66 DEZUINIGEKOK
O O K
Neemt men wel van Tamme Porcelet»;
(Portulaca.) het zap, de firoop van 't gedi- (lilleert <water, en neemt hét geruft in: NB. hoe meer men dit kruidt eet hoe béter 't is. O F
Neemt Poejer van Gom-dragant, (Gummi
Tragacantha.; een vierde loods, om 't met Qiie'zap in te doen némen. / /
BLOED-PIS-GENEZ1NGE. Neemt hier toe 't zelfde dat in Bloed-af-
gank is voorgefchrévén: namentlyk twéhan- den vol blàâaen van Eyke boomen en z<5 voorts. O F
Neemt de bruine bafl van de Kaflanien,
een halve hand vol, kookt ze in wâtertotop een halve pint; giet het vogtdoor, maakc het met Suiker zoet, en drinkt het in twé maal. O F
Neemt twé loodt gepelde zoete Jmandelen,
flootze in een fténe Mortier, en giet'er een halrptnr Gerflenixdter by, waar in ahorens émge mâlen gag/oeid'f Staaigekoëhis, wringt dan ailes dom- een doek , doet by dat mclk- agtige zap, dan één lépel vol ïiozen wâter en
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. $67
en wat Suiker, en geeft daar van dikmaals
te drinken. O F
Neémt Mirrbe-befien ; een vierde loods,
ftoot ze fyn, en geeft ze met op //««/getrok- ken water in, O F
Neemt een vierde loods gedroogt Poejer
der wortel vanTormentilte kruidt, en geeft het in met gediflilleert nvâtet van dat kruidt, tvyn of ftaal-wâter in. O F
Neemt een handt vol leskenuol Borfekens-
kruidt s Burfa Palloris); en halfzo veelweeg- bre-budeti; kookt dat te zamen in een half pmt Régen-water, tôt op de helft; giet het door, en doet 'er dan een vierde loods Rode Bolus by, om het in twé délen in te doea némen. O F
Neemt twé oncen mortel van Geel-lifibi
fPfeudo-Iris.) kookt ze ineenpintro^fKiuy», of in z6 veel gefraalt zvâter, tôt op twé der- dendélen ; en geeft hier van, twé maal 's daags, te drinken; voîgens fommigen, ge- neeft het by zig drâgen dier wortel, deze en nog veel meer andere bhed-kviàlen. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
3<58 DE ZUINIGE KOK
O F
Neemt gedroogt Paardeftaart kruidt ; (E-
quifetum ) ftoot het hcel fyn, en gebruikt 'er een vierde loods van met wyn, of met het Zap ofwàter van dat kruidt gediftilleert. O F
Neemt drie oncen van hetgroen'uitgeper-
fte zap; twéoncen Rôdenwyn, vermengthec te zamen, en geeft daar van dikmaals twé leeplen van in, O F
Neemt vier handen vol bldàeren met hun-
mivortel,wee£frre-kntidt ; (Pantago.) kookt ze in Gafjien-Vùâter en <wyn, rot op éénPint ; maakt het door Suiker zoet, en laat daar van twé a drie rnaal 's daags drinken.- O F
Neemt een vierde loods weegbre-zaadt, en
ftoot het fyn, om 't met ivyn te doen inné- men. O F
Neemt twé oncen zap van groene Porcelein,
e" Gom Tragant van Arabien, een halfvicrde deel loods, vermengt het wel, en neemthet ailes gelyk in. |
|||||
|
BLOED.
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. So>
BLOED-ZWEERS-GENEZINGE. Stoot een goede quanteit nvit IVolk kruidt;
( Verbafcum.) wel klein en maakt hec in een aarde Panne warm, om hec Pups-gewyze op die zwéren teleggen. NB. dicisookheilzaam tégens kwaadaardige gezwellen , omirent ichaamagcige Lédematen. O F
NeemtNstel-bldden; fUrcica.) ftootzeinéne
Mortier mec een weinigje zout klein, om 'c als een Pieijler te konnen opl eggen. O F
Neemt een goede quantiteit, Scbarley;
(Scarlea, Gallitricum.) en ftoot ze met A- zyn in een mortier klein, en doet'erwacfto- mg by, om hec 'er aïs een Pap op te leggen* NB. dit is ook zeer goede tégens atte kno&- belagtige gezweUen, waar ter plaatfe men die ook mogt ontmoeten. O F
î^eemt de mortel van 't Affodill-gewas ;
(Aphodiles.) kooke dieu in WynmoeT, waar i)â men ze in een Mortier moec ft<5cen toc een Pap, om ze op de kwaal te leggen. NB. die is méde heilzaam tégens allerlei kwaadaardi- ge zwéren, en ook tégens de Feit oî Fyck. |
|||||
|
A a OF
|
|||||
|
370 DE ZUINIGE KOK
O F
Neemt geftampt, of anders het gekookte
Melàe kruiAt; (Atriplex ) en legthet als een Pap oî Pleifler op de kwaal. /
BUIKLO0P-GENEZ1NGE. Stoot de gedroogde vrugten van den Car-
noelien-boom j (Cornus.) en geeft 'er een vier- de loods van in, met énig bekwaam vogt. O F
Stoot de vrugten van den Mispelboom;
(Mispilus.) klein, en maakt ze tôt een Pap, om te werden gelegt op den buik of de Maag. OF
Neemt de bruine fchillen van de Cafta-
nien, ofvan de Kar/lengen ; fCaftanea.) kookt daar van, een halve hand vol in ouater tôt op een halve Pint; wringt het door, maakt het met wat Suiker zoet, en gebruikt het, teikens de helft-innémende. O F
Neemt een vierendeel loods van onrypege-
droogde Moer béfan, ftoodè fyn, en geeft het pocjer met Kcdsn wyn in. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 371,
O F
Men neemt een vierde loods CppreJJèn-
nootjes, pulverifeert ze; en geefthetmetwat wyn in, N«. 't wâter gedronken, waar in zulke nootjes gekookt wierden,, doetdezelf- de werkinge. O F
Neemt een vierde deel loods onrypedoeh
fyn geflotene Beffen van de Viwna derfran- een, en geefc het poeder met Rôdcn wyn in. O F
Men neemt, twé a drie maal daags, een
brokje als eon Muskaat-noot groot, Conferf in , die toebereidt wierdc van Rôde - of'iJat~ Tozen. O F
Gedroogde en geftotene BeJJen van de Uaag-
àoorn; (SpinaAciita Oxyacamha.) een vierde dti I loods geitoten en met Koden wyn ofge~ flaalt wâter in gegéven. 0 F
Neemt het zap uit de blàderen en kruiktjes
vandmWyngaca'dt ; ( Viris Vinifera. ) geperlt; namenclyiv twé iooit, tkàf van, onder émg" ander vogc ter innéminge gemengt. |
|||||||
|
OF
|
|||||||
|
An
|
|||||||
|
372 DE ZUINIGE KOK
OF
Neemt een once <voit Wolle kruidt-wortel i
kookt ze in een half pint Roden wyu, een derde verkookt zynde, zô neemt 't reft m twé reizen in. O F
Kookt drie handen vol Hâze-poten; (Lago-
pus) in een pint Roden wyn, tôt dat een der- de verkookt is, van 't ôverige laat men nu en dan een roemertje vol gebruiken. O F
't Poejer van gedroogde Tomentille-worte/;
een vierde deel loods, en neemt net in mec wdter dat van dit zelfde kruidt, wierdt ge- diftilleert; en, ontbreekt dat nat, zobédien u van wyn of van geftaalt wdter. O F
Poejer van gedroogde Harts-tonge-wortel-,
(Briftoria.) een vierde deel loods, geeftmen in met Roden wyn; weegbre zap, ot'metge- ftaatt wâter. O F
Neemt drie handen vol Reur-kruidt ; (Fi-
lago ) kookt het op in een pint Riden nxyn, tôt op twé derdedélen, en geeft hier van dik- nwals te drinken. OF
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 373
O F Neemt drie handen vol van Ndgelkruidt,
Muizen-Oor ; (PilofiHa.) en kookt het in een pint geftaalt ivdter, tôt op twé derdendélen, en geeft daar van te drinken. O F
Neemt twé handen vol Fontein-kruidt ; (Fon-
tinalis, Potamogeton;) kookt het in een pint Rôdert wy», tôt op twé derdedélen; en geeft 'er een klein roemerrje van te drinken, twé a driemaal daags. O F
Neemt 't zaadt, ofdenworfeivan Plompen;
(Nymphéa.) een vierde loods, ftoot het en eeft het op een reis, met ivyn Tint in. NB. de ereide Conferf van de bloemen, is ook zeer goedt. O F
Neemt een vierde loods gedroogde water-
Nâten; (Tribulus Aquaticus.) fyn geftôten zynde, z6 geeft het met <wyn in. O F
Neemt ïaadt van Biezen-, (Juncus.) droog
het door't vuur in een pan, pulvertifeerhet en geeft 'er met wyti, een vierde loods van in. O F
Neemt twé oncen wortel van Geel fifcbi
(Pfeudo-Iris.) kookt dien in een pintRôden
A a 3 wyn,
|
||||
|
374 DE ZUINIGE KOK
ixyn, of in geflaalt wÂter , tôt op twd derde-
délen; en geeft 'er twé maal 's daags van te drinkcn, OF
' Neemt een vierde loods gedroogs, en fyn '
geltoten Pennink-krmdt', (Numilaria.) engeet het, met ixyn, of gejiaalt wdter in, O F
Neemt een vierde loods vandegedroogde
en fyngeilocene worîeien, vmGeùen baardt, Reinette; (Regina Prati Ulmaria.) en geeft hct mec B.ôden wyn, of met ftaal-wâter in. O F
Neemt vier handen vol z<5 b!âderer> aïs
wortelen te zâmen, van 't weeghre kairdf; (Plantago.) en kookt ze in Garjten-ivare on wyn, tôt op een pintî maakt netmecS«;/:<?r wat zoet, en geeft 'er, twé a driemaal 's daags van te drinken. NB. Ook neemt men wel een vierde loods van'csa^dézerPiant, en geeft het, geftôten zynde, metwy«in. OF
Perft Kreupel-gxai, Verkem-gras ; fPoly-
gonum.) en neemt van 't zap twé oncen in; Qok b.ereidt men v-'ei een afkooktel van d*» ge'was, om 'er van te lâten indrinken» |
|||||
|
OF
|
|||||
|
tïr GEZONDHEIT. 375-
O F
Neemt een goede quantiteit blâàeren van
Kaerden; (Diplus, Labrum Veneris.) kookt te in Azyn tôt dat ze murruuw zyn gewor- den, en legt ze dan, P«/>*-gewyze op den |
|||||||||
|
Neemc van drie tôt zes vierde Ioods zaadt
vmVloykruidt ; (Pfyllium,) wcikt het in een genoegzâme ménigte voûter, tôt dat het fly- merig werdtj wring het dan door, en doet 'er by een once Stroop van Violen of van /£»'• zen, om het ailes teffens in te géven. O F
Maaktvan Vincorde, Maagde-palm; (Vin-
capervinca.) metiwy«eenafiiOoki*el, enlaat van dat vogt drinken. O F
Bereidt van Herts-tonge-, (Lingua Cervi-
na &c.) met geftaalt wâter een afkooklel, zoet het door wat Suiker, en geeft daar van te drinken. OF
Neemt anderhalf vierendeel Ioods geftôten
Sorg-zaadt; (Melica Sorgum.) en geeft het met Geiten melk of Rôden <uiyn in. |
|||||||||
|
GF
|
|||||||||
|
A a 4
|
|||||||||
|
ZJ6 DEZUINIGEKOK
O F
Neem twé of drie bollen van Heu!en Maatt-
koppen^ (PapaverHorcenfis.) zonder'tzaadt; fnydt ze klein en kookt ze in genoegzaam wâter, tôt op een pint; zeigt ze door, en doet daar dan by twé oncenStroopdiacoâium, om 'er een roemertje tefFens van in te doen «émen, O F
Gebruikt het afkookfel der wortelen van
Byacintben ; of geefc een vierde loods van dat geftoten zaadt, met énig vogt in. O F
Neemt een h?.nd vo! Thmcel-bloemetii (A-
marantus Purpureus.) kookt ze in een pint <wyn ûfzvâter tôt op twé derdedélen, enlaat dat vogt drinken, O F
Rooft en ftoot fyn, ee;; vierde Ioods Ko-
ïiander-z,aadt,- (Coriandrum.) om 't met wat "hier of met ivater in te doen nénien, O F
Neemt een vierendeel loods Faticbzaadt;
(Lâpathum.) ftoot het fyn, en geeft het mec eeflaalt <wâter in. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 377
O F
Maakt een afkookfel der blaàenn en nvor-
telen der Aarà-bézÀtn; (Fraga & Fragaria.) met geflaalt vsâter, om 'er van te lâten drin- ken. O F
Neemt een vierendeel Ioods zaadt van Sui-
ker-ivortel ; (Sifarum), of liever, neemt hec zap van geheel dat gewas ; mengthetonder Geiten-metk, en laat 'er van drinken. O F
Neemt een brokje Wierook; (Olibanum.)
zo groot aïs een Erret, en flik hec 's avonds, eer men te bedde gaat, door. BUIK-PYN-GENEZINGE AAN
BEJAARDE MENSEN. Neemt, Wilgeblâderen j (Salix.) een haïve
handt vol j zes héle Péper-korlen, kookr dac in een halfpintaiyfltezamen, totopdehelfr, en geeft het in. O F
Omtrent de Pyn door nvindert, z6 neemt
een viçrde Ioods, fyn geàôteneOrauje-ScbiU. len, en geefc het in mec warm bkr of mec A a y OF
|
||||
|
378 DE ZUINIGE KOK
O F Neemt een h and vol Lauvirierbladeren,
kookt ze in een pint <wyn, en geeft 'er twé maai daags een half mutsje van in., OF
Neemt wat veel frifle Genéver-bejfen, ftoot
ze in een Vyzel heel klein, en kookt ze dan in <water-, en perft 'er al 't zap uit, 't welk gy dan z.6 lang moet doen koken, totdathet zo dik werdt a!s Honig; en geeft 'er 's mor- gens en 's avonds, een lépel vol van in. NB. gediftilleerde Odedier Beflhi is ook zeergoedt, waar van men vyf a zes druplen moet inné- men. O F
Neemt de wortelen van Stékende Palm;
(Buscus , Bruscus;) Anys en Venkel-zaadt ; van elks een derdepart van een vierendeel Joods, ftoot het te zâmen fyn, engeefthet met warmen vjyn oibier in. O F
Neemt tien a twaalf Be'zTén vanHulft; (A-
grifolium.) (ïoot ze fyn, en neemt ze met wat vogt in. NB. dit maakt den Buik los en week, en 't zet de ilymerige vogten af. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 37p
O F
Neemt zô veel nodig zy Hors, oîGters-
kruidt; (Milium;, ni3akt het in een pan heet» doet bet in een zakjen, enlegt'top den Baie. O F
Neemt twé oncen vers geflâgen Lyn 0//V»
op een reis in. O F
Stoot groene Tabaks blàderen , maafet ze
warm, en legt ze op de Nâvel vandenBa/fc. O F
Neemt het Het dat warm uit een Schaap
komt, en beftrykt het met Qlie van KamÛ- len orn 'c dus op den Buik ce leggen. O F
Neemt drie handen vol Rynvarerts (Tana-
cetum.) kookt het in npâter of <wynt en laat 'er, doorgezégen, van drinken. Ook perft men wel >tzapuk debiaderen, engeeftdaar van, een loodt, vermengt zynde met twé oncen wyn in. O F
Neemt de ixeiriekende Klaveren-bloemen ;
(Melilotes.) kookt z,e af met wy/zen drinkc daar van, tenvyl 'er een Pleifter van Alelilo- ten} cp de Len/ienm of den £«/'fcwerdtgetegtk |
||||
|
j8o DE ZUINIGE KOK
0 F
Beftrykt den Buik met de Olie, waar m de
bloemen van geboornde Klaven (Trifolium Corniculatum.) in uitgeweikt zyn, O F
Neemt z6 veel Stinkende Gottixe; (Cheli-
donia Major.) als gy gehéle planten nôdig hebt te hakkenj in éne panne heet te ma- ken met Olie van Kamille-bloemen-, en men legt bet dan Paps-gcwyze op de Navel, O F
Geeft twé leeplen vol van 't zap uit Vyf-
vinger-kruidt; (QuinquefoliumO in. OF
Fruit Hertge/pan-kruidt ; (Cordiaca.) in een
pan, met hâter', en legt dat als een Pap, op den Buik, O F
Neemt zaadt van de plant Eryfium, z6 veel
nédig zy, ftoot het fyn, en doet 'er 7,6 veel zuiveren Honig by, aïs moet, om hettoteen ftroopje te mâken, waar van men dikmaals moet iikken. Ook geeft men 'er wel een lé- pel vol teffens vap in. OF
Geeft een vierendeel loods zaadt van Steen-
brek-
|
|||||
|
Ste»
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 381
hrekkruidt j (Saxifraga.) of ook welvanhaar
•mortel geftôten met wyn in. O F
Neemt bloemen van Alfem; (Àbfinthium.)
een handt vol, met een half loodt Comyn- zaadty verkookt dit te zamen, in wyn totop een pinc. Geeft van dat doorgewrongenvogc te drinken, en beftrykr ook de îtâvel en den Buik met de Olie van Aifem. O F
Neemt twé handel vol Qitendel; (Serpil-
lum). en verkookt ze in wyn, toc op een pint nats, waar van men een kelkje vol tef- fens moet drinken. O F
Neemt 't gediftilleert wâttr vzn datkruidt,
om 'er drie oncen teffens van te doen inné- men, O F
Neemt de gedroogde imrtel van Doeke-
biïderen, of Peliitentie-wortel: (Potafires.) Zé- verzaadt, en wortel van Angelica; twintig grein van eiks; ftoot dat ailes tôt een fyn Poejer, en vermengc het met z6 veel wyn, als vereift werdt om 't op éia maal in te kun- nen géven. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
5S2 DE ZUINIGE KOK
O F
Neemt de blâderen van , wilde Eppe, of
JuffèreH-tnerk ; (Apium.) twé handen vol, inydt ze klein, en doet 'erdanby, vier dooi~ ren van Eiren; en zd veel Otie van Le/ienals nôdig zy, om het in éne panne te zamenheet te konnen mâken, en legt het Paps-gewyzç, op Buik en 'Navel. Kookt Lc?k zonder Look; (AiliariaJ in 't afgekookt vogt, dat in kli- fleren toc diergelykene kwalen, werdt ge- bruikt. O F
Neemt vier loodt Kruh-diftel<ix>ortel\ (E-
ryngium.) verkookt ze in <wàter of <wyn, tôt op een pintj en gebruikt 'er dikmaals van. O F
Neemt, van drie tôt zes vierendeel loods,
zaadt vznVloy-krnidt-, (Pfyllium.) weikt het in genoegzaam ixâter, toi dat het ilymerig werdt; tvringt hetdoor, en doet'er een once Stroop van Violen of van Rozen by, om'tzel- ve teffens in te gévcn. OF
Neemt gedroogde en fyn geftôtene worte-
len van 't Cyptriîs-k>»?dt, een vierde loods, en neemt het met <vcynin; mengebruiktook 't afkookfel dézer nsortei^ tôt éne ftdvinge, tégens die kwaal. OF
|
|||||
|
A,
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 385
O F
Neemt een vierendeel loodspoejerder mor-
tel van Swâluwe kruidt ; (Hirundinoria.) en geeft 't met wyn in. O F
Neemt een vierendeel Ioods poejer der ge-
droogde wortel van Ronde Oiierlucia; (Ari- ftolochia Rotunda) ; en geeft het met wyn'm. Ook maakt men wel met wyn, een affcook- fel van die wortel, om van dat nat te doen drinken. O F
Maakt een afkookfel der blâàeren van 't
Baljtm-zlppel Manneken; (Baifamina Mas J in wyn, en iaat van dat nat drinken. O F
Maakt een afkookfel in wyn, van Laven-
iel- bloemem (Levendula, Spica.J en ]aat van dat vogt drinken. 0 F
Kookt Balfem-kruidt ; (Coftm Hortenfîs.)
in wyn, om 'er van te lâten drinken; enbe- reidc inmiddels, van 't zelfde kruidt éneftd- vinge. O F
Kookt Confilie deGreyn; (Meliffa.) inwyn
af. en Iaat daar van drinken. OF
|
||||
|
584 DE ZUINIGE KOK
O F
Gebruikt 't gediftilleert water vanMunte-
kruidt, O F
Geeft een vierendeel loods geft6tene wor-
t&XyVinWolji-knàdt., (Napellus) met nxyn'm. O F
Neemt een half vierendeel loods Zaaàt-
èolletjes, van't kruidt, G,ileadio!us, en geeft het met laauvven melk in van Geiten of van Ezelinnen, O F
Neemt een vierendeel loods, van Irias of
Lijcbwortel in; (Iris.) met M/de. OF
Neemt, een vierendeel loods gedroogde
en fyn geftotene moorteivan Pionie ; (Paonica.) en geeft het mec Méde, of anders met «y» in. O F
Neemt zaadt van Venkel\ (Fœniculum )
een vierendeel loods; ftoot ne: heel fyn, en geeft het met <wyn oï^'enkeli-wâier in» |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 38f
O F
Kookt de bovenfte toppen van 't kruidf
DÛ; (Anethum.) inwâter, om vandatdoor- gezégen vogt te Iâten indrinken: Ook is dit middet-kruidt als éne ftévinge gebruikt heel «ut. O F
Kookt 't zaadt van Ànysi (Tanifum.) în
vcyn; of gebruikt deszelfs O/ie, of 't wâttr van Anys, met brandenvsyn gedirtilleert. OF
Neemt een half vierendeel loodî zaadc
van Sermontaine (Siler Mantanum ) f>oejer, en geeft het met wyrt in. Of. Een vieren- deel loods, geftôten zaadt van Ameos, mec wat wynt in genômen , is ook fomtyds goedt. O F
Een vierendeel loods poejer van Meefler-
vsorteli (Imperatoria; Oftrueium.) meténig gematigt vogt in gendmen,is heiizaam in die geval. O F
Een vierendeel loods zaadt vmVégels-nefti
(Daucus Officinarum.) ftoothet, om'emec énig bekwtam vogt in te géven. Bb OF
|
||||
|
g8<5 DE ZUINIGE KOK
O F
Een vierendeel loods poejer der wortelvan
Filipenduta, om op de voorgaande wyze in te némen. O F
Een vierendeel loods fyn geftôten zaadt
van witte Peen; (Paftinaca latifolia Satira.) met warmen wyn, ingenômen. O F
Een vierendeel loods Suiker-nxortd'; (Si-
farum.) gebruikt als éven hier bo ven is berigt» O F
Beftrykc de Uâvel met Nootmuscaat-oiie.
O F
Men neemt ook wel een Jcrupel of half
vierendeel loods Myrrhe, met énig bekwaam vogt in, O F
Neemteen half ofgeheel vierendeel loods
geftoten wortel vanGaligaan'm, metwatwyM. O F
Eindelyk, mengt men een half, ofgeheel
vierendeel loods Gom Sagapenium ; (Serapi- num.) waar van men Pilien draaic, om ze allen te gelyk in te géven. |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 38;
BUIK-PYN DER JONGE KINDE-
REN HULPE. Neemt een half loodt Olie van zoete A-
tnandelen, vermengt 'er zô veel witte Suiker in als genoeg geoordeeldt werdtj en geeft het teffens gelyk in. O F
Neemt het Net, warm uit een geflagt
Scbaap gehaalt, en beftrykt het met 0//e vari Kamille, en legt het op 's kinds Bmk. O F
Gebruikt, ter ingévinge, het gediftilleerde
nvàter van Munte oiBruin-Heiltg ; (Mentha.j O F
Geeft een Aveinis;je Conferf in,der bloemen.
van Kidderjpôren ; YCalcoria, Calcatiippa.) O F
Een half mutsje Venkel-wdter, met, een
once Maan-koppen ; (Diacodium), vermengt het te zâmen, en geeft 'er dikmaals een lé- pel vol van in. O F
Beftrykt des kinds Nâvel met de Olie, uit
l^oot-Mufcaat geperft. B b * BUIKS,
|
||||
|
388 DE ZUINIGE KOK
BUIKS-HARDHEIT TE VERDRY-
VEN.
K oolct de blâderen va n Bingel- kruiât ; ( Mer-
curialis.) heel murruuw, en legt ze Paps- wyze op den Buik : Of vermengt hec vogt van dat kruidt onder een bekwame Clyileer. O F
Neemthetafkookfelder wortelen vanTèa-
liélrum-kruidt in <wâter, en laathetdrfnken ; het verzagt den Buik en verwekt afgangk. BENAAUWDHEIT AAN 'T HERTE
EN DES ZELFS KLO'PPINGE
TE GENE'ZEN.
Hier tégen maakt men een afkookfel van
Confilje de Grein-, (Melifle.) met wyn, en geeft het vogt tedrinken. Of,geeft,tergr6- te van een boon, van dat Lonferf met gedi- fteleerdt wâter van dat gewas in. BEENDEREN DIE BEDORVEN
" ZYN, TE DOEN SE'PAREREN. Neemt fyn geftôten Poejer van Verkens~
Venktl(Pencedanum ) wortel, en ftrooit het daar op of in. BEEN-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 389
BEEN-BREUK.
Neemt Fie-kfuidt; (Sophia.) klein geltô"-
ten, en legt het Paps of Plei/îers-gev/yze op de Beenbreuk of vers gemaakte wonden. BETEN DIE VENYNIG ZYN.
Neemt een vierendeel loods Gentiaan Mor-
tel; twintig grein IVynruit., tien grein Péperi floot dittezâmenfyn, engeefthetmetwynin. 0 F
Neemt het geftotenkruidt Vincorde,Maag-
de-Paitti-, (Vinca Pervinca), eu legt het op de beet. O F
Neemt een vierendeel loodspoejer van Swa-
luvoe-iuortel; (Herundinaria.J énige dagen ni een, met wat wyns in. O F
Legt daar alleen of met Eènig en Wynmit
verrnengde blâdertn op van geftoten Anztti* ca-kruidt. -------- VAN DOLLE HONDEN.
Neemt twé oncen droge Okkernôten, enter*
loodt wtten A/uin, met een half vierendeel
B b 3 loods
|
||||
|
390 DEZUIN1GEK0K
loods gemeen zout, en doet daar by z6 veel
Hônig als genoeg zy: ftoot en mengtdat ailes wel te zamen, en legt het op de wonde. O F
Neemt 't meel van Wikken-^ (Vicia.) en
maakt 'er met toyn vermengt een pap van, en legt het op de beet. O F
Stoot Neetk-bldderen j (Urtica,) met een
weinig zout in een Mortier, en legt datPUi- fiers-gewyze, op de wondt. O F
Vermengt een vierendeel loods zap van
ÇhticbebeU, (Anagallis.) met wyn, en geeft het den Patient in; en verbindt de wonde met de geftétene bldderen van dat kruidt. O F
Vermengt met wyn, het meel van Erven\
(Orobus Herbariorum.) en legt het als een pap op de wonde. O F
Geeft twc oncen zap van JVynruit, (Ru-
ta.) met wyn in, en legt de geltôténe Wyn- ruit-btâdertn, met zout en Hdmg vermengdt, op zulke wonden. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
tir GEZONDHEIT. j9r
O F
Stampt de b/oemen van Herre-kruidt; 'Aller
Attkus.) onder oude Varkens-reuzel, enlegc het 'er op. O F
Legt 'er de geftdtene blàderen van Angeli-
ca alleen, of, anders vermengt, met JVyn- ruidt en Hénig op. O F
Neemt Ajuin, Wynruit, Hénig enzout, zô
veel gy nodig oordeelt, ftoot het te zamen klein, en legt het op béten vmbonden, enop ftéken van S/angen. BEROERDHEIT EN VALLENDE
ZIEKTE. Hier tégens gebruikt men met groot nut,
het gediftilleerde viâter van Linden~bloeiJel ; (Tilea.) Ook met de Conferfvan die bioemen bereidc. O F
Neemt van een vierde, tôt drie vierde
loods, vanzwarteNies-viortel, (Niger.) weikt ze in énig bekwaam vogt, en geeft het nat alleen, nugteren in. Bb 4 OF
|
||||
|
39& DE ZUINIGE KOK
O F
Neemt zwarfe Niesworle!, Caneel, Ven-
kel K.aadt, /Inys-zaadt en Majlik ; van elks éven veel ; ftoot het ailes toc een fyn Poejer, en geeft hier van met een weinig vogts in ; van een fcrtyel af, tôt een vierde loods toe. En, men kan ook de biâderen van die plant in de fchaduwe gedroogt, fyn ftôten, en daar éven zô veel viitte Suiker by doen, om *çr 's morgens nugteren van in te doen né- men, zô veel als twé maal op de punt van een mes kan leggen ; waar door drie a vier maal zagtcn afgangk zal werden verwekt. O F
Neemt Conjerf, toebereidc van Lavendel-
bloemen; (Spica.) ter grote van een boon, nugteren ; anders gebruikt men ook wel twé leeplen vol van'tgediftilleerde Vtiikel-viâter. En voor de geraakte of verkrompene leden, îs een, badt van zulke bloemen toebereidc ter ftovinge uitnémende goedt. O F
Maakt een afkookfel, van Mey Moemkens,
anders Lelien van den Date; (Lilium Conval- fium.) en laat daar van indrinken. Of geeft van dier bloemen gemàakt Conferf, ter grô- te van een boon, teffcns in; ook is het eéàu ftilieerde w4{tr daar van, met wyn of bran ~ den-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 393
demvyn, bereidt, twé leeplen nu en dan in»
gedronken, zeer goedt. O F
Maakt een afkookfel van Pionienivortel,
en zoet dat vogt met de Stroop der bioemen\ ora 'er twé a drie maal 's daags, een kelkje van te lacen drinken: ook geeft men weltwé oncen Pionien ivdter tefFens iii; ook neemt men wel vyftien a zeftien korlen, van dier bloemen zaadt, dien men fyn ftoot, en met Wjn, Méde ofte e'nig bekwaam nat ingeeft, 0 F
Kookt Sleutel-kruidt ; anders, witte Beto-
nie., (Primulaveris.) infchoonvoâter, om'er van te lâcen drinken. Ook geeftmen wel een once zap van dat kruidt in. NB. aile déze voorfchrévene midlen zyn ook tefFens heil- zaam tegebruiken, voordrajingedeshoofds, en ter bevorderinge der geboorce. BESMETTELYKE ZIEKTENS.
Men vermengt, inéénloodt, dikgekookt
zap van rype Vlier beffen; (Sambucus.) een half vierendeel loods bereiden Hartsboorn, en men maakt 'er, ten gebruike, een Lonfeif van, om in te némen. O F
Men legc Getifoer-BeJJètt-, (Juniperus ) op
B b 5 gloe- |
||||
|
394 DE ZUINIGE KOK
gloejende kolen te branden , om 't Huis, wâar in men befmettelykheidt vermoedt, te berdken. O F
Neemt twé oncen zap, geperft uit deèlâ-
deren van Scabiofe-kruidt, en een vierendeel loods Verteetfen Tbêriakel; dit vermengt men wei te zamen, en neemt het op een maal in, O F
Kookt in voyn , 't kruidt Duivels-beet;
(Mortus Diaboli.) en gebruikt dat nat des morgens nugteren. Ook neemt men welaile ogtenden, twé oncen wdter van dat kruidt gediftilleert. Neemt een vierendeel loods poejer der ge-
droogde ivortel van TormentilU, en geeft het met gediflilleert wâter van dat kruidt, <wyn, of geftaal-ivdter in. O F
Neemt een vierendeel loods poejer der «w-
tel van Harts Tonge; (Bifroria.) en geeft het met bekwaam nat al teffeiis in^ om'tzwéten te bevorderen. O F
Neemt geft6ten Wolft bezie kruidt ; (Una
Lapina), en legt het op de builen en héte gezwelien. OF
|
||||
|
ter GEZONDIIEIT. 305
O F
Geeft het afkookfel met wâter, van Boks-
baardt ( Barba Hierci, Coma.) wortei; ook neemt men wel te gelyk, drieoncengediftil- leerdt water van dat zelfde kruidt in. O F
Neemt een vierendeel loods, poejer der
blâderen van Carduus BenediBut, en geeft het in met gediftilleert ixàter van 'tzelfdekruidt, te bedde gelégen, om warm toegedekt zyn- de, aan 't zwéten te geraken. Ook neemt men wel twintig grein zo'.tt van Carduus Be- nedtilus; een once Stroop vanzulk?;«/>toebe- reidt, en een halfmutsje, daar van gediftil- leert nvater; dit te zâmenwelvermengtzyn- de, geeft men tefFens in. O F
Neemt dtïe handen vol kruidt en wortelen
van Scorzonera> fnydthet klein en kookthet in een pint beften Wyn-Azyn, tôt op deheift en geeft van dat doorgewrongen vogt, twé a drie oncen tefîens in, ter verwekkirigevan 'c zweet. NB. aile ogtendeneeniépel vol van d'en Azyn ingenômen, is heilzaam tégensal- lerlei befmettende lugt. O F
Gebruikt aile ogtenden een ftukje gecon.
fyte
|
||||
|
3$>6 DE ZUINIGE KOK
fyte Alant\ mortel; (Helenium, Emila Cam«
pana.) of neemt met uiyn in, een vierendeel loods poejer van deszelfs gegroeide mortel. Ook is de Alantivyn in zulke omftandighé- deu heel goedt. O F
Neemt een half vierendeel loods Gent'iaan-
tvortei; twintig grein IVynruït; Peper, tien grein, en geeft het te zâmen fyn geftoten zynde, met wyn in. O F
Neemt anderhal vierendeel loods fyn ge-
flocen nvortel, van V Zwaluwe-kruiàt ; (He- rundinaria.j geeft her in met wâter van Car- duuslienediélus, Zuring ofBugloJfen; omdaar door, te bedde ,en wel toegedekt, aan'tzwé- ten te gerâken. O F
Neemt een vierendeel loods poejer derge-
droogde ncorte'l van Ronde Ofterlucie; (Ari- ftolochia Rotunda.) om 't met ivyn te doen innémen. Ook kan men van déze wortelmet tty«,een afkookfei laten in drinken, O F
Geeft een half once zap van Galega met
het gediftilleert viàttr van dat zeUde kruidt. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 597
O F
Neemt twé Okker-Néten; twéPygen; twin-
tig Wynnùt blâderen, en wat gemeen zout, en ftampt dit te zâmen tôt een Confier/; en neemt 'er aile ogtenden ter gr6te éner boon van in. O F
Neemt een once zap geperft uit Pimpinel-
k in. O F
Neemt een half, of een geheel vicrendeel
loods foejer der wortel van Antbora-kruidt, in, mec uiâter van Carduus BencdiBus. O F
Neemt twintig grein Safraan ; (Crocus.)
met voyn of énig ander nat in. OF
Neemt aile ogtenden, de grote van een
Noot-Muskaat, Conferf van Gonds - bloemen ; (Calendula) bereidt, in> doch 'c moec nug- teren gefchicden. O F
Neemt een vierde loods /fngelica-Viortel^
met vi)n in: ook neemt men wel een hait" vierendeel loods dier worte/, meteenvieren- dcel loods Ihèïiaksl ■> met ixyn of énig be- kwaam
|
||||
|
3?8 DE ZUINIGE KOK
kwaam gedirrilleertw^w, op eenmaaltege-
bruiken, om 't zwéten te bevorderen. O F
Menmaakt metauy«een afkookfel van Myt'
rhis-wortel, om 'er twé a driemaal 's daags van te lâten drinken. O F
Neemt gediftilleert wâter van Dragon ;
(Dracumeuluï Hortenfis, draco herba.) drie oncen in; en het zal 't zvveet verwekken. Ook is Axjyn daar Dragon in afgetrokken is, heel goedt. O F
Kaauwt Myrrhe in den mondt, en flikthet
lilein gekaauwde door. INWENDIGE BEZEERDHEIT.
Neemt gepulverifeerde fchorfen van den
Kapperbaom - (Capparis.) wortel , een vie- rendeel Joods met wyii of hier in. O F
Maakt een afkookfel van veel ixildt Vlcu ;
(Linaria.) in ixyn en laat 'er den patient éni- gen tydt in zitten gaan. OF
Neemt een vierendeel loods geftote wortel
van
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 399
van Meê, Krappe; flulia Tinftorunci),. en
geefc het met Honig-wâter, of Me'de in. O F
Neemt een vierendeel loodsdergedroogde
en gepulverifeerde blàderm vanSerratu/a, en geeft het mec wyn in. O F
Neemt een vierendeel loods poejer der ge»
droogde txortel van Tormentil/e, engeeftmet gediftilleert ivater van dat kruidt in. O F
Neemt een once uitgeperft zap van Alf-
tanken; (Duleamora.) en geeft het met wat wyn teftens in. O F
Kookt een hand vol bloemen van St, Jans
kruidt; (Hypericum.) ineenhalvepintgoedt Bier, tôt op twé derden; zeigt hetdoor.en doet 'er dan een ftuk Bâter by, en gceft het warm in te drinken. O F
Neemt het zap of van de gedroogde toertel
y an Gentiaan, een vierendeelloods, engeeft net in. O F
Maakt met ixàter of <wyn een afkookfel
van
|
||||
|
4oo DE ZUINIGE KOK
van Berg-Calament; (Calaminta.) en laat'er
van di inken; het zal 't zweet verwekken. O F
Neemt een once zap van Katten kiuidt-t
(Nepeta), en geeft het met <a>ys in. O F
Geeft een vierendeel loods Hof-kerjfe-zaadfi
(Nafcurcin Hortenfe.) met Jépen bier in. / /
BEVINGE DER LEDEN TE GE*
NEiZEN.
Neemt wat veel frifle Génever-beffen; ftoot
ze in een Vyzel heel klein ; kookt ze dan in uvater, en perft 'er het zap uit, 't geen gy dan 7,6 lang zult kôken tôt dat het dik werdt als llonig, om 'er 's morgens en 's avonds, een lépel vol van in te géven. NB. Ook is 't gebruik zeer goedt der gediftilleerde Olie van Ce'never-bejfen: zes druplen is de dofitt O F
Neemt zap van 't kruidt Byvoet; (Arthe-
tnifia.) Olie vau Rôzen-, van elks éven veel, niengt het wel te zamen, en beftrykt 'er de bévende Léden méde. BLOED-ZUIVERING.
Gefrruikt hier toe, in de Lente, eenSalaa,
der
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 401
der jonge uitfpruitfels van de Hoppe; (Lu-
pulus^ ; 00k zyn de jonge blààeren van de Hop-bloanen goedt om 'er met wey, eenaf- kookfel ter drinkinge, twé adriemaalda3gs, van te mâken, O F
Maakt met Suiker van het zap uit Slan-
gen-Hoofdt, ixilde Ojfe-tongen; (Echium, B-u- glosfum Silveftre.) een Stroop, en geeft 'er twé oncen van, mec ivâter uic dat kruidt gediftilleerc, in. GERONNEN BLOEDT, IN *T LIG-
HAAM BU1TEN ZYNE VAÏEN,
TE DOEN SCHEIDEN.
Brandt, van droog Lindehomcn-Hout, U6-
len, en dooft ze in ivyM-Azyn uit, en gecfc 'er nieteen weinignacs, een vierendeelloods, fyn geftoten van in. O F
Kookt een goede quantiteit Vygen in toa-
ter, dat moet werden doorgewrongen, om 'er dikmaals van te doen drinken. O F 1
Neemt vier handen vol Duivels beet ; (Mor-
fus Diaboli.) kookt het in wyn tôt op een pint , en laat van 't doorgewrongen nat, twémaal 's daags drinken. Ce OF
|
||||
|
402 DE ZUINIGE KOK
O F
Neemt vier loodt wortelen , en van de
blâderen twéhandenvol, Caryopbillate-, (Sa- naminda.) en kookt die te zâmen, in wyn of ivater, tôt op een pint, en geeft'er, twé a drie maal 's daags, van te drinken. O F
Neemt gediftilleert wâter der wortelen
van Salomons-Zégeli (Polygonatum, Sigillum Salomonis.) twé oncen, en neemt het op een maal in. , O F
Geeft een vierendeel loods zaadt van Fie-
kmdt ; (Sophia.) met wat nayn in. O F
Neemt geheel 't kruidt Bruynella; (Pru-
nella Conlolida Minor), en maakt'er, met wyn een atkookfel van, en geeft het nat te drinken ; ook neemt men welteffensin , twé oncen wdter van dit kruidt gediftiileert. O F
Geeft een vierendeel loods Zwaluitte vsor-
tel; (Hirundinaria&c.) met Azyn in. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 403
O F
Kookt Eyfop'kruidt in wâter,om 't Paps-
gewyze te doen opleggen. O F
Neemt een vierendeelIoodsPoe/Vrderaw»"-
tel van Angelica ; en geefc het mec Jopen- bier in, O F
Kookt Kervel -kruidt 5 (Cerefolium ) en
geefc 'c zap te drinken; en, zyn'ertiitwen- oig blaauwe ofgezwolleneteeknenderkwet- finge; zo ftooc de Kervel, en legc ze daar Pieiflers- gewyze op. O F
Geeft een vierendeel loods zaadt van Dra-
gon ; (Draco Herba) met Jopenbïer m. I
BUILEN, DOOR STOTEN OF VAL-
LEN TE VERDRYVEtf. Hier toe gebruikt men de geftotene blà.
àeren van Rôde kocl\ (Braffica.) en legc ze Ptfpi-gewyze op. |
|||||||
|
Ce *
|
|||||||
|
OP.
|
|||||||
|
404 DE ZUINIGE KOK
OPDAMPINGE UIT DE MAAG
NAAR 'T HOOFDT, TE BE-
LETTEN.
Vermengt, met nvitte Suiker hetgepoejer-
de zaadt.van Ameoihuidt , een vierendeel loods, en geeft het nâ den éten in. O F
Slik énigegreinen Mafiik ; (Lentircus.) nâ
de maaltydt in. DODE VRUGT AF TE DRYVEN.
Neemteen hand vo\Z.'venboom\ (Sabina.)
en kookt dat in een half pmt nxiyn , tôt opde helft, en geeft het al ttffens in. O F
Neemt een hand vol blâderen van ivater-
eppe; (Sium, Apium Aquatile.) en kookt ze in <u:i<ten <voyn tôt op een mutsjeu vogts, en geeft dat op één maal in. O F
Neemt een hand vol Veld'Cypres ; (Iva
Artherica, Chamepitys.) kookt zein een half pint txyn-Azyn tôt op de helft, en geeft 't vogc in twé reizen in. OF
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 405
O F
Neemt een vierendeelloodsvangedroogde
en wel fyn geftdtenewortel, genôemtl>'a(fcb Holwàrtel; Funeria Bulbofa, Radix Cava Herbariorum,) en geeft dat met <wy» in. O F
Neemt Lipinen-meel, vermengt met Myrrhe
en Honig, en maakt 'er een (Vrouwen-Zet- pil.J Peffus van. O F
. Legt hetgedroogde Gouâibloem'kruidt, (Ca-
lenduia.) op glotjende J<6leii, en laat die rook van onderen ontrangen. O F
Legt 't Bedellium-kruidt, opeen kool vuur,
en laat die damp van onderen ontfangen. / / DOOFHEIT-GENEZINGE.
Neemt zap dat uit het brandende Effètf
bout; Feraxunus) druipt, en vermengthet met het zap van ÎVynrmtt en doet het met boomwol in de Oren. O F
Neemt een halve handt vol Lauvirierblâ'
deren; (Laurus,) en zo veel Lavendel-bloe-
ment als tuflen drie vingren te némen zyn ,
C c 3 en
|
||||
|
4o<î DE ZUINIGE KOK
en kookt déze te zâmen in voyn, en ontfangt
cîoor een orogekeerde Tregter de damp of waiem'in deoren. NB. 'tis ook goedt tégens ruifinge en îuicinge der ôren. O F
Neemt een goedt gcdeeire frifle Genëver-
Bezien; (Juniperus ) ftect ze in een Vyzel, heel kkiiij kookt ze dan in wdter, en perft daar nâ 't zap 'er wel uit j dat men dan zo lang moet doen koken, tôt dat het als Bonig is gewordcn, om 'er 's morgens en 'savonds een lépel vol van in te geven. NB. de gedi- ftilleerde Olie dezer Bejfen, j a 6 druplen teffcns ingenômen, is ook zeer goedt. O F
Neemt een loodt der verfe wortelen van
Verkenvbroodfti (Cyclamen) fnydt ze Idein, en doet 'er dan by, Olie van Kamillen ; van Rôzen en van bittere Amandelen, en ook <wyn ; van elks een once ; kookt het te zâmen een walmpje of twé op; zeigt hetdandoor, en fteek van dat vogténigedruplen, metboom- wol, in de oren. Ook neemt men wel een loodt dézer wortel ; Per/ik-pitten en bittere Amandelen, een half loodt van elks ; ftcotdir. te zâmen Idein in een Mortier, en zet het in eenmutsjen/Jr«i»</f»<iey«te weiken; périr het dan wel uit, en druipt van datvogt, énige druplen in de (ken. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 407
OF
Neemt het uitgeperfte zap van 't kruidt
Qnder-Hâve; Aard-veil; (Hedra Terreftris.) en fteekt het, warm gemaakt, met wolletjes in de 6ren. O F
Druipt hetzapofdeOlievmWyttmif, (Ru-
ta.) in de 6ren, O F
Neemt wortelvzn 't Affodille-kruidt ; (As-
phodelus.) holt die wortel een weinigje uit, giet daar dan Qlie in ; ftopt het uithollêl wel toe, en brandt den wortet onder héte AJfcbe» en druipt 'er daar nâ, wat van in de 6ren. OF
Druipt het uitgeperfte Kooi-zap met yoyn
rermengt, warm gemaakt, in de oren. O F
Neemt een uitgeholde Vien; (Cepa.) en
vult dien dan met geftôten Comynzaadt; braadze onder de aflche, gaar zynde, z6 drukt 'er 't zap uit, en druipt 'er énige druplen van in de 6ren. O F
Neemt Coloquint; (Colycynthis), enkookt
C c 4 het |
||||
|
408 DE ZUINIGE KOK
het in Olie eens op; péril het dan uit, en
druipt die Olie in de oren. /
DORENS, YZER OF ANGELS, UIT
HUNNE GEMAAKTE WONDEN
TE DOEN UITKOMEN.
Neemt de ixortel van Eagedoorn; (Spina
Acuta, Oxyacantha.) ftoot ze heei klein, om ze, als een Pleifîer, op zulke wonden te doen leggen. O F
Neemt de bloemen en 't kruidt Antbera,
ftoot dit te zâmen, en legt het op de won- den , of plaatfen waar in Spiinters mogcen inftéken, O F
Stoot de ixortelen van 't kruidt Gladiolis,
met wierook en wyn, om , Pieijîers gewyze, op de verzeerde plaats te doen leggen. DROOGTE DER TONGE TE VER-
DRYVEN. Neemt zaadt van Vlooy-kruidt $. (Pfyllium.)
en giet 'er iveegbre voûter ter uittrekkinge op, doet dan by ciat flymerige vogt, Stroop van Vioien, en van Porcelein: van eiks een oncej
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 4°P
once ; dat te zamen Avel moec werden ver- mengt, om 'er dikmaals van te doen likkcn, O F
Neemt een gefchilde Komkommer ; (Cucu-
mer.) fnydt ze aan dunne fcheiftjes, legt ze eerft in fchoon ixater, en daar uitnémende op éne droge, ja zelis zwarte tong; een kwaal, eigen aan héte zicktens. DROP IN DER VROUWEN BOR-
STEN. Legt het geltôtene Sermontaine-kruidt;
(Seler Montanum, SefilLOfficinarum ;) Papi- wyze op zulke barften. O F
Neemt vier handen vol groene Pétercelie ;
hakt ze klein, en doet 'er zô veel gewréven kruim van <voittebrotdt by aïs van nôden is, om het te zamen in wâter en wyn te koken • (ook neemt menwelzoeten melk.) toc een Pop, dien men 'er met doeken op legt, O F
Hakt Pétercelie, fruit ze in bâter en flaat ze
met doeken, om zulke Borfien: ook is dit beide zeer goedr tégens 'rklonterenderawflfe, en om 't zjag te doen opdrdgen. |
|||||
|
C c 5 EX-
|
|||||
|
4io DE ZUINIGE KOK
/ /
EXTER-OGEN GENEZINGE.
Brandt de fchorfen van Wilge-bèmen,- (Sa-
lix.) tôt Aflcbe, dien men moet vermengen met Azyn; om ze opdeExter-ôgenof op yrat~ ten te leggen, om ze te doen afvallen. O F
Kneuft de blàderen van den Vygen-boontt
en vryf ze daar méde. O F
Legt 'er een Pleifïer van Galbamm op ; en
laat ze 'er lang op blyven leggen, GEZWELLEN AAN 'T FUNDA-
MENT EN AAN DE SCHAAM»
DE'LEN TE GENE'ZEN,
Neemt Kruis-kruidt ; (Senecio.) z6 veel nd-
dig zy; en ftoot het in een Mortier welklein; doet 'er dan een weinigjewwoofcen wataoy»* by, om 't, PapS'gewyze te doen opleggen. O F
Neemt zaadt van voit Balfem-krmdt ; (Hyo-
fyanus Albus.) ftcot het klein met viyn ver- mengt, en legt het als een Pleijier op 't ge- zwollen deel. |
|||||
|
GE-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 411
/
GEZWELLEN DIE ONTSTEKEN ZYN TE GE.NE'ZEN. Neemt de vers geplukte bladeren van den
Boekenboom; (Fragus.) ftoot ze kleinenlegt ze daar op. O F
Anders de verfe blâderen van den Elfen-
hoom\ (Alnus.) ftoot ze in een Mortier en legt ze 'er op. O F
Neemt fyn geft6ten Wolfs-Bézi'èn kruidt-t
(Uva Lupina.) en legt het 'er op. OF
Neemt genoeg wâter-linfen; fLeus Palu-
ftris.) anders ook wel, Endenkroofty en legt het 'er van buiten op ; en ververft zulks dik- maals. O F
Stoot de blâderen vanMandragora, doet'er
wat Garften-meel by, en bereklt'er een Pap Van> ter oplegginge. O F
Maakt een afkookfel van Marionette-hloe-
mer.i (Viola Mariana.) mç.t<water, en gor- gelt'erméde, als'ergezwellenofverzwérin- gen in den mondt zyn. |
||||
|
41s DE ZUINIGE KOK
O F
Stoot Nâvel kruidt ; (Umbilicus Veneris.)
en legt het op gezwellen en vuurige puiften, aïs ee» pleifter, GEZWELLEN IN DE KEEL TE
VERDRYVEN. Kookt een halve hand vol Jutas-âren»
kruidt; in trier, en laat 'er médegorgelen. O F
Neemt Monthout - blââeren ; (Liguftrum.)
twé handen vol, en kookt ze in wâter, en gorgelt daar médej NIi. is ook zeer goedt tégens 't bedorvene Tarnlvlees* O F
Neemt de blââeren van jongeBraam-Be'ziëti-y
(Rubus.) een handt vol; vier loodt van die onrype vrugten, kneuft het te zamen, en kookt het in wâter tôt op eenhalfpint, zeigt het dan door en doet 'er anderhalf loodt on- gepynden Eonig by, en mengt het wel te za- men , ter gorgelinge der Keet en tôt fpoelin- ge van den menât. O F
' Gorgel met het afkookfel van St. Jacofa-
kruidt-3 (Herba jacobea.) |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 413
O F
Kieft, tôt datzelfdegebruik, twé handen
vol Pennink-kruidt ; (Nummularii.) en kookc het in een pint Geiten melk, tôt op twé der- den, en gorgelt daar méde, in gevallen van de ontftékinge ofte zwellinge der kéle. O F
Gorgelt dikmaals met het afgekookt nat
van Boonkens-Hoi-ivortelj (Ariftolochia Fa- bacea.) 0 F
Maakt een afkookfel der bloemen van Stofa
rôzen ; anders, Winter-rézen •■, ( Rofa hyema- lis, Malva HortenfisJ inivâter-, wringthec door, en maakt het, door Honig zoet, om 'er dikmaals méde te doen gorgelen. O F
Neemt een once of anderhalf, doorgedâ-
ne Caffie, en fmelt ze in een pint Garllen* wâter, en gorgelt daar méde; enlegc'tvol- gende op; Namentlyk, anderhalf once door- gedane Caffie, Kamillen en Amandelen-Oïie, van elks één once, wel vermengt, en op een dikken doek gefmeert. |
|||||
|
FIS-
|
|||||
|
4i+ DE ZUIN1GE KOK
/ /
FISTUL-GATEN EN VOORT-LO-
PENDE ZWEREN TE GENEZEN.
Neemt Poejer der wortel van Tormentille-
kruidt, en ftrooit het 'er in. O F
Kneuft twé handen vol groene bldâeren,
van wilde Bajîaardt-Safraan 5 (Cathamus Sil- veftris.) in een Mortier i en doe 'er een vie- rendeel ^erkem-reuzel by, en laar het te zâ- men, op eenzagtvuur, eensopk6ken, waar lia men 't door een doek wringt, en 'er zô veel tarwen-meel onder mengr als nôdig is, cm 't, by oplegginge, als een Pap te doen gebruiken. O F
Strooit 'er 't Poejer van zwarte Nies-worteh
(Elleborus Niger) in; of fteekt 'er de wortel zelfs in, om aile harde en eeldagtige kanten in drie dagen weg te doen némen. OF
Neemt 't poejer van 't Uruidt Falfcb-Hol-
wortei ; (Fumaria bulbofa &c.) namentlyk van de wortel, en ftrooit het 'er in. O F
Kooktin Wynmoer, de wortel van Jffodille,
nâ
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 415
nâ dat ze in een Mortier zy fyn geftôten; en
legt ze als een Pap ofPkifier, opdewonden. FISTULEN AAN 'T FUNDAMENT.
Hier tégen, neemt men de verfe wortels
vmKaerclen-kruidt; (Dipfacus, Labrum Ve- neris.) kookt ze wel murruuw in nvyn, en ftoot ze in een Mortier tôt een Salfje, om'er die délen méde te beftryken. FONTANELLEN TE DOEN VER.
DRO'GEN. Hier toe gebruikt men 't allerzékerft een
bladt van de Kiim-op', (Àdera Arborea.) om 't op de opening te leggen. GEZWELLEN AAN DE HALS TE
VERDRYVEN. Neemt van den Kapper-boom; (Capparis.)
de groene blààeren, en de Scborfen zyner wor- telen ; ftoot ze fyn, en iegt die pap op de ge- zwellen. GEZWEL AAN DE TONGE.
Neemt jonge Braatn-beziëtt-blâderen; (Ru-
bus ,) een hand vol, met vier loodt van de onrype vrugten; kneufl: dit ailes en kookc het in wdter, tôt op een half pinti zeigr net dan
|
||||
|
4i<5 DE ZU1NIGE KOK
dan door en doet 'er anderhalfloodtOK^epyw-
den Honig by, en mengt het wel te zamen, om 'er den monde en de keel door te doen reinigen en fpoelen. GEZWELLEN TE DOEN RYP
WORDEN. Hier toe gebruikt men niets heilzamerdan
een Pap, gemaakt, uic Zuur-deeg van Rogge. meel; (Secale.) GEZWELLEN DIE INWENDIG
ZYN TE GENE'ZEN. Geeft hier tégens, met énig bekwaam nat
in, een vierendeel loods, zaarit van Vifîel- kruidt, (Thlapfi.) O F
Aan de LYFMOEDER zynde, zo neemt
een vierendeel loods der nvortels van Knob- belagtigen Oyevaars-Beki (Géranium.) en geeft het met wat ivyn in, /
GEZWELLEN AGTER DE OREN TE VERDRYVEN.
Hier tégen, neemt men de B/âderen van Sa-
lie en van N/telen; éven veel van elks, en legt
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 417
legt het, klein geftoten, en Papi-gewyze,
agter de 6ren. O F
Kookt de worteien van Jffbdille; (Aspho.
delus.) heelmurruuw, ftootzeJdein, enlegc ze 'er Paps-gewyze op. GEZWELLEN DER OGEN TE GE-
NE'ZEN. Hier tégens gebruikt men Zuring-bi/iderent
die énigen tydt onder de héte Attehe heb- ben gelégen; waar nâ men ze op de 6gen bindt, /
GEZWELLEN AAN DE NAGELS TE GENE'ZEN.
Hier'tégens neemt men de groene blâderen
van Anémone» ; ftoot ze klein, en legt ze 'er op. GEZWELLEN DIE HARDT ZYN,
WEEK TE MA'KEN. Hier toc neemt men de blâderén van dove
Wtekn; (Urtica.) kookt ze in wdterheel mur- ruuw, en iCgt ze jaar Paps-gewyze op. O F
Beftrykt ze met de Olie, uit Hennep-zaadt; , (Cannabis.) geperft. D d OF
|
||||
|
4i8 DE ZUINIGE KOK
O F
Neemt de viortelen van Verkem-brooàt;
(Cyclamen.; vermengt ze onder andere be- kwame genees-raiddclen, en legtze'erPaw- gewyze op. O F
Neemt zo veel bldderen van Kees-kruidt ;
anders, geméne Maluwe; (Malva.; als u no- dig zyn; kookt ze infchooniVtfVfrmurruuw, en legt ze 'er taps-gewyze op. O F
Neemt z6 veel Heems-wortel; anders,
mtte Maluwe; (Althea.) als van n6den zy; kookt ze in <wyn heel murruuw, en ftoot ze dan in een Mortier heel klein; en als'er wat Varkem-reuzel is by gedaaa, z6 legt het 'er als een Pap op, O F
Neemt geftotene blâàeren van Mandrago-
va, vermengt ze met wat Gerften meel^ on dat, pap-gewyze, op 't gezwel te leggen. O F
Neemt de geft6tene bldderen van (Ono-
brychisj en legt ze 'er aïs een pap ofplei- fier op. r r r |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ïER GEZONDHEIT. 419
O F
Kookt Linz/M'i (Lens.) in Azyn, en ftooft
'er de gezwellen méde. O F
Braadt of kookt de ixortelen van witteLt-
lien; (Lilium Album.) ftoot ze klein, en doet Jer dan wat Olie van Kamillen of van Riizen by, en legt het 'er als een pap op. O F
Neemt meelvanLupinen, anders, vûnVyg»
bonen; (Lupinus.) en vermeng het met ge* honigden Azyn, en legt die pap 'er op. OF
Stoot de verfe ivortelen van G/adiolus, en
legt ze 'er op. \ O F
Kookt de voortel van Ireas; (Ins.) heel
murruuw, en legt ze 'er, heel klein gefto- ten op, aïs een Pïeifier. O F
Neemt de bUderen van Libanotis, ftoot ze
ktàn en legt ze 'er als een Pap op. |
|||||
|
Dd z CE*
|
|||||
|
42o DE ZUÏNIGE KOK
GEZWELLEN DIE UIT KOUDE
VOORT KWA'MEN, TE GE- NE'ZEN.
Hier tégens neemt men z6 veel aïs men
nodig heeft , van 't Speen-kruidt -, anders, kieme Gouvoe genoemc, (Scrophilaria Minor.) itoot het in een Mortier, en legt het op 't gezwel. O F
Neemt het zap van lVâter*péper, Lavas,
en Teskens-kruidt ; ( Hydrapiper. ) van elks éven veel, tôt dat men genoeg heeft, vyf hoofden van Hamels, vyftien groetit Kikver- Jen i en laac dit te zâmen (in Balneo) kôken, toc dat 'er de beenderen uitvallen, in vier ponden Olie; daar na wringt men het door een doek, en men befmeert 'er de gezwel- len méde; de reft ten gebruike wel bewi- rende. O F
Neemt zo veel Heem-voortel; (Althea.) aïs
daar toe nôdig zy, en kooktze in<voyn, heel murruuw « waar nâ ze in een Mortier klein zynde geftôten, moet werden gemengt met wat Varkens reuzel, en als eea pap daar op werden gelegr. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 4ti
O F
Stoot de blâderen vznTAbanotis, toteenpap
heel fyn, ea legt ze 'er op. O F
Maakt een Pleifter v&r\Gom~Tamacbacaen
legt ze op 't gezwel. O F
Vermengt de Gom Ammoniacum met ande-
re verzagtende Zalven, en legt 'er een plei- fter van op 't gezwel. GRAVEEL TE GENEZEN, AF TE
DRYVEN, EN DIE PYN TE MA-
TEGEN EN TE STILLEN.
Hier régens neemtmeneenvierendeeUobds
alfche der gebrande Pitten van den Boeken- boom; (Fagus), en geeft het met énig vog* in ; 't ftilt de pyn in de Nieren, O F
Neemt de gefchaafde krulfen van Effèn-
bout-, (Fraximus.) vierloodt, weiktzeeerft, en kookt ze dan in wâter of in wyn, tôt op een pint, om 'er twémaal'sdaags, eenkelk- je vol van te doen drinken. |
|||||
|
Dd3 OF
|
|||||
|
4îi DE ZUINIGE KOK
O F
Neemt een vierendeel loods Miuplen-fïe''
nen; (Mispulus;, en geeft ze, fyngeiïôcen, met wat voyns in. O F
Geeft de geflotene Kernen van Kerfen en
Krieken met énig vogt in. O F
Geeft twé of vier loodt, Olie van zoete A-
mandelen, met énig vogt in. O F
Neemt twé loodt Limoenzap, een halve
THoot - muskaat ; een half vierendeel loods Kreefn-igtn; een loodt maitte Kandy Suiker, en een half mutsjen Kynfen wy«, en geeft dit ailes teffens in. O F
Neemt een ménigte Genêver-Bèziïtt; (Ju-
niperus,.) die fris en vers zynj ftoot ze wel kleincnkooktzeintt*2frr; perft 'er'tzapuh-, 't welk z6 lang moet koken, tôt dat het als ffînig zô dik werdt; om daar van een lépel vol, 's rnorgens, en ook des avonds in te doen némen. O F
Neemt gedroogde Scborfin van CypreJJen-
bi-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 42*
bomen, een half vierendeel loodsi ftoot die
fyn, en geeft dat poeder methetw^frdatvan Wynruit wierdt gediftilleert in. O F
Neemt een Ioodt Veneetfe Tarpentyn,en mengt
ze met de dojer van een Ei, en neemt het met Hoender oïVlees-nat, op een reis in. O F
Neemt zô veel werdt vereift, bloemen en
blâderen van den Tamarifcb-boom; (Tamari- fius.) kookt ze in wâter, en laat watlangnâ een daar van drinken. O F
Neemt van de wortelen, der flëkendepalm-,
(Ruscus, Bruscus.) twé loodt; een handc vol van de blâderen j en van de Bézdën, een Ioodt, en kookt dit te zâmen in ivyn, toc op een pint vogts, om 'er twé maaî'sdaags, een kelkje vol van te doen drinken. O F
Neemt z6 vêle zwarte Aalbezien\ (Ribe-
fium.) als u goedt dunkt, en giet'er aller- beften brandenwyn op ; om 'er 's rriorgens en 'savonds, drie leeplen vol vanregebruiken; oolc zet men de jonge fpruiten van datloof, gedroogt zynde, wel op Rynfen <wyn, tenge- bruike tégens '£ zandige Grdveel. Dd4 OF
|
||||
|
4*4 DE ZUINIGE KOK
O F Kookt de worteleit en de bloemen van
Braambéziïn m wyn, om 'er 't vogt van te drinken. O F
Neemt een half vierendeel Ioods geftoten
zaadt van Hagedoorn ; fSpina Acuta.) met <vcyn of énig ander vogt in. O F
Neemt een Brem; (Gemirta.) fnydtzeaan
ien, en kookt ze in een pint Ryn/èn ivyn tôt op twé derden, en geeft 'er teffens een Jcelkje vol nugteren van in. O F
Neemt de Be'zicn van Klim op; (Cédera
Arborea.) een vierendeel loods, van 't <*e- fldtene, en geeft het met noyn in. O F
Neemt een loodt van 't wdter dat uit des
nxyngaards atgefnédene lo'ten druipr (Vitis V inifera), en mengt het met twé oncen ou- dc Me'de, om 't ailes teffens in te doen némen. O F
Neemt een handt vol Affche van Bonen-
firutketty maakt »er, door 't vogt van een half pinc
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 4*5
pint njaym, een loog van om 'er de helft cef-
fens, van te doen inné-nen. OF
Neemt zout van gebrande Bânen-Struiken
toebereidt, een half vierendeel loods, en geeft het met wyn of Bénen-bloeifem-wâter in. O F
Neemt op een maal, twéoncenversgefla-
gene Lyn-Olie in. Maakt van Byvoet; (Ar- themifia.J een afkookfel, met ivyn enwater, en geeft het te drinken tégens 'tgrâveel, en de opftoppinge van 't Blaai-wàter, O F
Verkieft toc zulken drank, nvitte Andoren ;
(Marrubium.) in wyn gekookt. O F
Neemt bloemen vanKamillen-, (Chamonnl-
la.) z6 veel als n6dig zy, en benaait ze in cen zakje, en kookt hec dan mwdterop, en legt hec warm van buicen op; als 'er pyn in de biâze werdc gevoelt. O F
Geeft een vierendeel loods, zaadt van Cau-
calis, mec wat wyns in: 't Isheilzaam tégens allerlei verfcoppinge. |
|||||
|
Dd 5 OF
|
|||||
|
42é DE ZUINIGE KOK
O F
Neemt drie handen vol Rein vaeren; (Ta-
nacetum.) en kookt het in ixâter of in <voyn; om 'er, doorgewrongen, van te lâten drin- ken : ook bakt. men, met geklutfte Eiertn, van dit kruidt koclcjes, om ze nugteren te doen éten. O F
Drinkt het afkookfel van Nételen-blMeren;
ook neemt men wel een vicrendeel loods zaadt van Rcomfe-Nételen ; drie oncen Schd- pin meik, vermengt met een \oodt Candy Sui- ker, en geefc het ailes te gelyk in. O F
Neemt een vierendeel loods gedroogt Gui-
cbel beil-kruidt; Anagallis.) floothet tôt een lieel fyn foejer, en geeft het met vsyn in. O F
Neemrtwéoncenw^r, gediflilleerr, van
Sawmons-Zégel-wortel, (Polygonatum, Si» gillum balomonis,) en geeft het in een reis in, O F
Neemt drie oncen gediflilleert viàter van
/jgrïmonie, ttfîèns in. |
||||||
|
OF
|
||||||
|
h
|
||||||
|
ter GEZONDHEIT. 4*7
O F
Neemt vier handen vol Glas kruidt ; (Pa-
riaaria, ) en kookt het in wdter of in nxyn tôt op een pint, en laat 'er een kelkje voi tef- fens van drinken. O F
Neemt een vierenueel loods poejer van 't
kruidt; Duizent-kôreHi (Herniaria.) engeeft het met ixyn in; 't kan de//^«der blâzebré- |
||||||
|
Neemt vier handen vol blâderen van Steen-
ruite; Pvura Muraria.) en kookt ze mander- halt" pint wym tôt op rwé derden , zeigt het dan door, en doet *er drie oncen Stroop van Capillus-Venerh by, om 'er twérnaal'sdaags, een roemertje vol van te doen drinken. O F
Neemt van 't zaadt of van de wortelen,
van het fteen-bréke kruidt ; (SaxifragaJ een vierendeel loods, en geefthet met wyn m. O F
Neemt tv/é handen vol Quendel ; (Serpil-
lum.) en kookt ze in avyn, tôt op een pint, en laat 'er nu en dan een kelkje vol van drin- ken: ook is een ons van 'tgediftilleerdeiW- ter, uit dat kruidt:, teffens gedronken, zeer goedt
|
||||||
|
4t8 DE ZUINIGE KOK
goedt om de Herfetttn te verfterken; opge-
ftopte Maanftonien te venvekken, en tégens Buik-pyn, O F
Neemt een vierendeel loods fyn geftotene
gedroogdc fVÂter noten, anders. Muikyzers; (Tribulus Aquatica,) metwatu/y/win; ver- ie wdter-néten werden ook tégens dejlecn ge- bruikt, by diftellatie. O F
Neemt rykelyk JVâter-kerJfe ; (Nafturcium
Aquaticum.) en kookt het in wyn tôt opeen piiïti om 'er aile ogtenden, een kelkje vol van te doen drinken. OF
Neemt een vierendeel loods gedfoogde
Kiet viortelen j (Arundo.) ftoot ze fyn en geefc ze met viyn oï hier in. OF
Neemt drie handen vol Beeke-boom, en drie
loodt Alparçies-wortlen, en kookt het te zâ- men in wyn, tôt dat 'er van t ruime fop een pintover blyft, en laat'ertwémaal'sdaags, een kelkje vol van drinken, O F
Neemt de 7aden van Eppe, Dancus, enPe-
tercelie van Macédonien, van elks het derde ge-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 419
gedeelte van een vierendeel loods; ftcot het
tôt een fyn Poejer, om 't met oude Méde, of met Rynfen <usyn te doen innémen. O F
Neemt IVnter-efpe-btâdercn; (Sium Apium
Aquatile.) twé handen vol, en kookt ze in een pint oude Méde tôt op twé derden, en gebruikt 'er, twé maal 's daags, een kelkje vol van. O F
Neemt twé handen vol Mahtve-bàlderen-,
(Malva.) en één handt vol Kamille-bloemen; en kookt dit te zimen op in een pint biert om 'er van te latendrinken, 't&'ûtdeBlaas- en Hieren fyn. O F
Neemt twé handen vo\blâàerenvanHeeim-
wortely (Althea); of vier loodt van de wor- telen ; en kookt het een of 't andere op, in een pint ixyns, tôt op de helft; en geefrde reft in twé reizen te gebruiken. O F
Geeft een vierendeel loods, zaadt van St.
Jms-kruidt; (Hyperycum.) met wat Wytu, of énig ander vogt in, O F
Kookt een goedt deel vsorteltn van Liât-
gras;
|
||||
|
43° DE ZUINIGE KOK
gras; (Gramen Medicatum.) in wâter, en
geeft het uitgewrongen vogt te drinken.
O F
Neemt een Ioodt zaadt des Gras van Pâma*
Jo ; (Gramen Parnafium.) kneuft het, en kookt het dan in wyn en wâter, tôt op een halve pintj om 'er vier oncen teffens van m te géven. O F
Neernt de gedroogde wortel van Kruis-
àijïeli ( Eryngium ) en Daucusziadt, van elles een half vierendeel loods; ftoothet wel fyn, en geeft het met ouden wyn, oifte met Mé- de in. O F
Neemt een half vierendeel loods zaadt van
Sterre-di/iet; (Carduus Stellatus.) fyn geftô- ten, mec wyn in- ook neemt men wel twé handen vol van die wortelen ; fnydt zeklein, en kookt ze in genoegzaam wâter, tôt op een pint, zeigt "het door; maakt het door Binig zoet, en laat van dat nat drinken : «ic dryft den Uryn af. O F
Neemt een vierendeel loods, zaadt van
onzer Vrouwen - dijiel ,• anders , Meik-dijhl; (L-arduus Maria; ) fyn gefloten in, met het v»gt van Carduus BenedUius, Féterceliewd- ter, or metww/» OF
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 431
O F
Neemt twé oncen uitgeperft zap , van
Dauwdiftel, andersGanfen dillel,• (Eouchus), en vermengt het met wyn en laat het te zà- men innémen. O F
Maakt een afkookfel van Betonie; (Beto-
nica.) met wâter of met wyn; zoet hetvogt met Suiker ofStroop van Betonie, enlaatdaar Van twé a drie maal 's daags, eenkelkjevol indrinken. Ook is de Conjerf vit Betonie-bloe~ men bereidt, zeer goedt. Ook trekt men de fritte Betonie als thé en is merkelyk béter té- gens'tgraveel. O F
Neemt een of anderhalf vierendeel loods
zaadt van 't Peerlen kruidt; (Litofpermum.) ftoot het lyn en geeft het met wyn in, O F
Neemt twé handen vol, Veld-Cypres; (Iva
Arthetiea.) en kookt het in een pint wyn, tôt op twé derdedélen, en geeft 'er twé & driemaal 's daags, een kelkje vol van in. O F
Maakt van 't Erenprys, Manneken; (Ve-
ronica Mas.} een afkookfel, 0m het te doen drinken ; oek neemt men wel twé onceu van |
||||
|
43* DE ZUINIGE KOK
het zap met één once ivitten wyn teffens in.
Ook neemt men wel tôt zulken gekookten drank, de nxortekn van Aiands kruiâtX (Hele- nium.J O F
Geeft van gedroogde en fyn geft6tene Cy-
perus nxortel, een vierendeel loods met waC viyns in: ook .Jean men met het afkookfel dier nvortel door middel van uo vinge, heel veel te wége brengen, in wdterztigt, opge- ftopte Maan teeknen, en verkoudheit der L. Moeder, en in geval van Buikpyn. O F
Maakt van Gentiaan ivorte/, met wâter of
in <wyn, een afkookfel, om "er, twé maal 's daags, een kelkje vol van te laten drinken ; dit is ook heilzaam régens veruop&eingewan- denj éne zwakke niaag en de opgeilopte vrouwe-kwaal. O F
»
Geeft een vierendeel loods Van de gedroog-
de wortei van Fraxincita, Diflamnus AlbmOf- ficinantm, met wat ivynt in. O F
Neemt tien vrugrenvan^/^&T/g/, ofKrie-
kett van éverzé; kookt ze gekneuft, in een pint Garflen-wàter; zeigt het door, en doet 'er wat Suiker by, om 'er 't vogt van te doen drinken. OF
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 435
O F
Maakt, met <wâter, een afkookfel van P/-
perkrtiidtj (Lepidium ) enlaatdaarvandrin- ken: déze drank bevordert ook degeboorte. Ook is 't gediftilleerde <voater van ditkruidc, drieoncen teffensingenômen, beilzaam. Ook is 't zaadt van St. Jobi~Trânen-y (Lachryma Jobi.) ingenômen, van groot nue tégensdefl Steen en 't GravefJ. O F
Maakt een afkookfel van Ciceren; (Cictr
Rubrum.) met wâter; doorgezégen zynde, doet 'er wat Suiker by, en laat 'er vandrin- ken. O F
Geeft met wat <wyn<, anderhalf vierendeel
loods zaadt van Abutïlohm ; (Althea Floribus Luteus.) O F
Maakt metnvyn, een afkookfel der blâie-
ren van Salie; (Salvia), orft 'er een kelkje tefîens van te doen innémen. O F
Maakt een afkookfel met wyn, op de blâ-
deren van Balfem ; (Oftus Hortenfisjo.mdaar van te drinken: En werdt 'er pisbevorderin- ge verelft, 7,6 Iegt die in wyn gekopkte bla- deren als een pap, op de fchamelheit. * E e OF
|
||||
|
434 DEZUINIGEKOK
O F
Neemt drie handen vol Moeder-krttidt >
(Matricaria.) fnydt het klein, en kookt het in ixyn tôt op een pint, om 'er een kelkje vol 's daags, van in te némen: dit is ook heiliaam tégens aile de Moeder-kwdlen; in- zonderheit als men zig van dit fcruidt by wy- ze van ftàvinge bediend. O F
Maakt een af kookfel van Scordium-kruidt,
iniyyn, om 'er van te lâten drinken. O F
Vermengt hetPoeder van ScordiummetHo->
nig, en neemt'er eenvierendeelloodsteiens van in. O F
Neemt een vierendeçl loods gedroogt A-
verno-kruidt; (Abrotanum.) f'yngeflotenzyn- de, mec «7» in. O F
Bereidt van àébidâeren mec toya, een af«
kookfel tôt dranlc. O F
Neemt de groene blâderen van Timpinelle
en legt ze in vjyn uit te trekken } en drinkr 'er fomtyds «en kelkje vol van in 5 ook kai» tnen
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 435
nyen 't gediftilleerde mater van àz.tkruiclt,
met groot nut, onder <u>yn vermengt, ge- bruiken, O F
Neemt een vierendeel loods, zaaât van
Violen, (Viola Martia,) met wat wym in. O F
Trekt meténig bekwaani nat, uitéénïoodt
van dit zaadt, een melkagtig zap, engeeft het op een reis in. O F
Kaauwt aile ogtenden, een /iukjen van
Akkeley-wortel, en flokt het, fyn gekaauwde door. O F
Kookt Affadille^-wortelen in v>yn, en laat
van 'c nat drinken. O F
Kookt Irias- ofLifib-<wrteli (Iris.) in Wynt
om 't nat in te drinken. O F
KooktRidder-fpôrens (Calcaria, Calcatrip*
pej in wdter, toc daaglykfen drank, als ze roet Suiker wat zoec gemaakt is. OF
Ter afdry vinge van 't gravée!, z>o neemt
E e 2, het |
||||
|
43<5 DE ZUINIGE KOK
het zaadt in , van Briànettektnr» (FIos Ado-
nis). O F
Neemt z<5 veel Duiven-voet-kruidt s (Géra-
nium, ) als behoefr, om in wyn tewerdenge- kookt; om het nat te lârendrinken, en'tge- kookre kruidt, op de lendenen of de fchâ- melheit te doen leggenj als 'er opftopping van 6/aas-wœter by is. O F
Neemt de wortelen en de toppen van de
Venkel; (Faniculum), en kookt ze, ter in- drinkinge in wyn oîwater. O F
Neemt twéoncenFerkem-Venkel', (Peuce-
danum.) fnydt ze klein, en kookt ze, inw- ter, tôt op een pint; zoet het vogt, door anderhalf once witte Suiker, om 'er daaglyks twé a drie maal van te doen drinken. O F
Kookt het zaadt van DU; (Anethum.) in
nvy», en drinkt 'er van : Hetgediftilleerdewtf- ter van dit kruidt, of zyne Oiie, is ookheil- zaam tégens Buik-fyn* O F
Geeft een half vierendeel loodszaadtpoeder
van Sermontatne, met wat <vcym in. OF,
|
||||
|
ter GEZONDHEI.T. 437
O F
Neemt anders een vierendeel loods, zaadr
van Marfeitien, geftôten zynde, met wat tvyns in, .0 F
Neemt op de zelfde wyze, en évenveel Pis-
ter celiezaadt in. O F
Neemt een vierendeel loods van ^oge/f
nefl; (Daucus officinarum.) met wjn in. O F
Maakt 'er, met wyn een afkookfel tôt
drank van. O F
Maakt van FMpendula-wortel in <wyn een af-
kookfel tôt drank. OF
Kookt Kervet'm wyn, en laat hetnatdrin-
kenj eu, is 'er opJïopping van wâter by de pyia, zô flaat hetwarmekruidtom'tgemagt. O F
Kookt een drank in ivyft, van Myrrhis vsortel.
O F
Neemt wâter, gedirtilleert uit Cbieborey.
E e 1 bke- |
||||
|
438 DE ZÙIN1GE KOK
bloemen, en maakt het met Suiker zoet, en
geeft 'er twé a drie leeplen vol van in. Dit is een middel omtrent jonge kinderen, met fteen ofgrâveel gekwelt, te gebruiken. O F
Kookt de nvortelen van Zuritig; (Acetofa.)
jn vvyn, tôt drank. O F
Neemt 's morgens nugteren, drie oncen
usâler m , gediftilleertuit Ahï^?^" > (f rega.) O F
Kookt NI offert zaadt ; (Sinapi.) in wyn, en
gebruikt 'er een kelkje daags van. OF
Neemt een once zaadt van Komkommers ;
(Cucumer ) en gepelde Gatjl, gekookt tôt dat zeberftj twé oncen, eneenloodt<iw7<fr/7fa/- zaaât ; ftoot dit ailes te zamen , in een fténe Mortier, en trekt 'er, met een pint Gerften- wdter, 't metkagtige zap uit, en doet daar by , zo veel voit te Suiker als werdt vereilt, cm 'er dikmaals een kelkje vol van te doen indrinken. O F
Geeft een vierendeel Ioods fyn geft6ren
zaadt van voit te Peen, (Paftinaca, Latifo- lia fativa.) met warmen wyn in. • OF
|
|||||
|
J-
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 439
O F
Neemt een vierendeel loods Kernen van
Sébejjen; ftoot ze fyn, en geeft het in mec imarmen <wyn, O F
Kookt de China-ixortel; (Radix China.)
met wâter, heel lang, en drinkt dat vogt. O F
Geeft een fcrupel, of half vierendeel loods
Gom Ammomacum, op één reis in. I
GEELZUGT-GENEZINGE. Neemt twé loodt Zap, geperft uit de blâ-
deren van ftékende Palm ; (Ruscus, Hruscus.) mengc 'er7.6 veelSuikerin, alsugoedtdunkti om 'er dikmaais een lépel vol teffens, van in te géven. O F
Neemt een vierendeel loods zaadc vaniiTo-
ren-rôzen; (Nigellaflrum.) geftdten meténig bekwaam vogt, op een reis in. O F
Neemt drie handen vol wildt Vlai-kruidt ;
(Linaria.) en kookt het tôt op twé derden-
délen, in een pint wâter of in wyn ; om 'er,
twc a dfiemaal 's daags, een kelkje van te
te 4 doen
|
||||
|
440 DE ZUINIGE KOK
doen drinken. Drie oncen gedift'dleertnvâter, van die gewas, op een maal ingenémen, is ook heel goedt. O F
Neemt vier handen vol Hennep zaadt;(.Câ'
nabis.) itoot het in een Mortier, heel klein doet 'er dan by, een once Conferf van Rô zen, en kookt het te zàmen op, in een pint zoe- ten Melk, waar by wat Rynfenwjinmoetwer- den gegoten, tôt dat het begint te fchiften; giet het dan door, en laat 'er twéadriemaal 's daags een kelkje vol van drinken, O F
Neemt drie leeplen vol in, van 't zep ge-
perit uit de bladeren van witten ylnâàren; of Motûve ; (iVlarrubium, Praffium.) O F
Neemt een handt vol van geheel 'tgeœci-
ne Kamuie kruidt ; floot het in een Mortier, wel klem, en doet 'er een half mutsjen wyn byj perft het zap daar méde uit, en geefc het tifFens in. O F
Neemt van de bloemen en 't zaadt van Vo-
ke/aar, ( Chryranthtnium. ) een vierendeel loods in. O F
GebroiKt, driemaal 's daags, twé oncen
twé
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 441
twé onccn gediftilleerc <wâter van Kleef- kruidt; (Aporbea,) O F
Eet, in de lente, heeldikmaalseen Salade
van de jonge uitfpruitfels van Hoppe; (Lu- pulus ) O F
Maakt metwei, een drank-kookfel der jon-
ge blââeren en Hop bloemen ; om 'er twé adrie maal 's daags, van te drinken. O F
Maakt een drank-kookfel van Kruis-kruidt;
(Senecio), en drinkt 'er dikmaals van. Of neemt twé oncen van 't uitgeperfte z#p tef- fens in. O F
Neemt een vierendeel loods, fyngeftdten
wortel van Verkens-broodi ; (Cyclamen.) met voyn in, en bevordert het zwéten. O F
Neemt bladeren vmflinkende Gouw, (Che-
lidonia M*jor.) hakt ze klein, en maakt'er raztEieren, eenSiruifvw, dieu de zieke dik- maals moet éceu. O F
Of maakt een afkookfel van dewortekn,
en geeft'er hem dikmaals van te drinken. E e 5 OF
|
||||
|
442 DE ZUINIGE KOK
O F
Maakt een afkookfel van Longen-Mofcb'-,
(Muscus Pulmonarius.) iii-w*f«r,waaringy, voor een reis, een halfloodtRéa^r^rmoet Jâten weiken, om 't nugteren te doen inné- men. O F
Neemt drie handen vol blâderen vanJgri-
monta; kookt ze in <wdter, tôt op één pint, zeigt het vogt door, en zoet het met Suiker, om 'er twé a driemaal 's daags, van te doen ddnken, O F
Neemt een half vierendeel Ioods gedroog-
de blâderen, van Aardt-veil; (Hedera Ter- reftris.) en geeft het, gepoejert, met wat nat, énige agtereenvolgende dâgen in. O F
Neemt vier handen vol blâderen van Zéne-
groen; (Hugula.) kookt ze mwâter, toc op ?én pint; zoet het met Suiker, om 'er dik- maals van te doen drinkcn. O F
Neemt vier handen vol blâderen van Steen-
V or en ; anders, Mildt-kruidt ; (Asplenium, Cetarach.) kookt zeiniwyn en tvâter, vanelks dehelfte, totop een pint nats, giethet door, en
|
||||
|
ter GËZONDHÉIT. 44?
en geeft 'er aile dâgen, drie a vier oncen van in. O F
Neemt z6 veel nodig zy, fys gef!6ren
zaadt van Eryfium-, en doet 'er gezuiverden Honig by, tôt dathetals een Stroopjen werdr, ■om hier van dikmaals te likken, of 'er een lépel vol teffens, van in te doen némen. O F
Bindt de geft<5rene blàderen van Teikens.
of Boejekens-kruidt ; (Burla Partons.) onder den bal van de voeten, O F
Maakt, metivàter, een afkookfel van M-
Jem-kxuidt; (AbfinthiumO en iaat van 't nàt drinken. O F
Maakt met wâtcr of mztvjyn, eenafkgtok-
felvan'tkle ine Santorie- fouidt ; (Ceiitauri 11 ni Minus.) z6 veel als nodig zy, om 'er cwé maal 's daags een kelkje van te docn <Mn- ken. Ook is 't wâter, van dit kruidt gedi- ftilleert, een once teftens gebruikt, gants heilzaam. O F
Neemt vier loodt wortelen van Eppe-, an-
ders, Juffrouw-merki (Apium.) en twénan- den vol van hare blàdereli; een loodt van 't Zaadt,-en kookt dat ailes te zamen, in ge- noeg.
|
||||
|
444 DE ZUINIGE KOK
noegzaam Garflenwâter, tôt op één pint;
zeigc het door, en doet 'er by, twé oncen Syrupus Byzantinus (dus in den Apcheek be- JiendO om 'er twé maal 's daags, eenkelkje vol van tegebruiken. O F
Neemt vier handen vol wâter-Eppe-, (A-
pium aquatile,) bJaderen, eukooktzeinGfr. fien-u-âter, zô veel behoeft, toc op één pint; maakt het met Suiker zoet, en drinkt 'er twémaal 's daags, hertig van. O F
Maakt, in udter ofmwyn, eenafkook-fel
der blâderen van Jlfs-ranken ; (Duicamara ) om 'er twé maal 's daags, eenkelkje vol van te doen drinken. OF
Neemt twé handen vol dier blâàeren ; een
Joodt Rabarber; ecn half loodt gedroogde Ci- lroen-fcbiikn, doet dit ailes, gefnéden zynde in een linnen zakje, en hangt het op een mengelen goeden <wyn; om 'er alleogtenden een kelkje vol van te doen innémen. O F
Neemt de blâderen en bloemen van Sint
Jam-kruidti (Hypericum.) kookt ze in nvyn ot in nxàter, om 'er aile morgens een kelkje vol van te drinken. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 44f
O F
Neemt een vierendeelloodsxaadtvan Duit-
fe Beiren-klaww; (Spondilion Plendaranthus.) een vierendeel loods, ftooc het wel fyn, ea geeft het met énig bekwaam vogt iu. O F
Kookt, vier loodt worteien van Kruis-di-
Jlel; (Eryngium.) in wyn of in <wâter, totop één pintj om 'c vogt, dikmaals te doenin- drinken. OF
Kookt de blâderen van Carduus Benedi£tu$y
in ouater, om 'er twé a driemaal 's daags, van te doen drinken. O F
Geeft een vierendeel loods, fyn geftéten
zaadt van onzer Prouvoen-diftel ; (Carduus Maria) in, met Carduus benediilui, ?tfter~ ctUe-wâter, of met <wyn, O F
Neemt twé oncen uitgeperft zap, ver-
mengt het met <wyn, en geetc het in. O F
Kookt in water of nxjn de bruine Beto-
nie ; ( Betonica. ) zoet het vogt met Suiken
om 'er twé a driemaal 's daagsr een kelkjf
vol
|
||||
|
4i6 DEZUINIGEKOK
vol van te doen drinlccn. Ook is de Conferf
van Bétonie bioemen, zeer goedt,
0 F
Neemt twé handen vol Veld-cypm-kruidt ;
(Iva afthetica )en bookt hettôtop twéderden, in één pinc wyns, om 'er twé a drie maa! Js daags, een keikjs vol van tedoendrinken. OF
Neemt van 'tgedroogde Vlier-kruidt ; ( Ver-
bena.) een vierendeel loods, eneen ha!fvi<T« den deel IVierçok, en geefc het, fyn geft6ten zynde, met ouden fPyn in. O F
Gecft hetafkookfel te drinlcen, der wor«
telen van Speer-kriàdt; (Valeriana, Phu.) ook geelt men wel van die gedroogde en fyn geflorene nxortelen, een vierendeel loods, mec énig bekwaam vogt in. O F
Neemt een vierendeel loods van de ge-
droogde en fyn geftdtenewortelen van Muis- ércni"(Aiarum ) met bekwaam nat in; ook wei)< t men wel, van één toc drie vierendeel loods, dézer wortel, in ivey, <wyn, oîRonig- vcàter, waar m men ze kookt, doorzeigt, en 'l vogt op één reis in geeft. Ook neemt men wel, van zes tôt tien verfe hiâdtren van <]it kruidr, en ûoot ze in een Mortier,klein; |
||||
|
ter GEZONDHEIT. 447
daar dan by doende wat Spaanfen ivyn ; en
dan drukt men 'er 't z«p gants uit, om't in een maal in te géven. OF
Geefceenhalfvittrendeelloodsdergedroog-
de en fyn geftotene bladeren van Gods-Gra- tie-kruidt ; (Gratiola.) meténig vogtin. Ook zet men wel een half loodt dier bladeren een nagt in zvyn te weiken, waar ni men ze op- kookt, doorzeigr, en'c vogt'smorgensnug- teren ingeefr. OF
Legt Zwaluwe-wortel; (Hirundinaca.) m
•wyn te weiken; en kookt ze daar in op; om 'er 's daags, een kelkje van te doen drinken. O F
Neemt van de vrugten van Alkekevgi, anders,
Krieken van ôver Z/; (Hulicacabunî.) kneufl: en kookt ze, inéénpmt Gerlien-wdter \ door- gezégen zynde, doec 'er Smker by, en laac 'er van drinken, ' O F
Neemt vierhandenvol, Duivekervel;(Fu>
maria.) kookt het in één menglen zvyn, toc op twé derden, en laac 'er énige dagen, ag- ter een, van drinken. O F
Neemt een vierendeel loods Poejer van
Valfcè
|
||||
|
448 DE ZUINIGE KOK
Valfcb Holwortel; (Frumaria Balbofa), en
geeft het met énig liât in, en bevordert het zwéten, O F
Kookt een drank van Peperkruidt ; (Pepe-
ritis, Lipidium.) om daar van te drinken. O F
Neemt een handt vol Ciceren ; (Cicer Ru-
brum.) en een halve handt vol Roosmaryn, en kookt het te zâmen, in één niengelen ma- ter, tôt op de helfte, en laat van de rell drin- ken. O F
Neemt een half vierendee/ loods, Poejer
van Rerg-Po'ium-kruidt ; (Poiium MontanumJ en geeft het in, met <wyn; ook kookt men 't met ivyn af", tôt drank, ten gebruike* O F
Kookt Berg-Calanien hrnidt ; (Calamintha
Montana.) in ixyn of in •u-Jter, om *er van te doen drinken, en daar nâ 't zwécen te be- vorderen. O F
Kookt Averone kruidt ; (Abrotanum.) in
ivater, om 'er h,eel veel van te doen drin- ken. O F
Neemt een vierendeel loods fyn geftoten
zaadt
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 449
Zaadt van Akeley, (Aquilegia ;) en tien grein
Safraan, om 't met wyn, gelyk in te doen némen, en daar op 't zwéten te bevorderen. O F
Pcrft anderhalf once zap uit de ixortelen-,
van Jordas of Lifcb; (Iris.) en geefchetmec zoet IVeiy of vermengt met een dojervaneen Jii in. O F
Ceeft twintig grein Safraan ; ( Crocus,)
met ovyriot' énig ander bekwaam natin. O F
Kookt de iwortelen van Hyacinthen, en ,
geeft het nat te drinken; 00k geeft menwel een vierendeel loods, Hyacintbm-zaadt mec énig bekwaam vogt in. O F
KodlaRidderfpôren'kmidt; (Calcaria^, zoet
het wataan. door Suiker, om'tdoorgewron- gen vogt, te doen indrinken, by kleine ge- deeltens. O F
Neemt geperft zap , uit Gonds-bloemeti'
kruidt; (Calendulaj één once; gedroogde en bereide Pier-zvormen, een vierendeel loods, en geeft dit, wel zynde vermengt, op één maal in, Ff OF
|
||||
|
45Q DE ZUINIGE KOK
O F
Kookt een Drink-vogt uit de wortekn van
Pionie; (Pœonia.) O F
Neemt een vierendeel loods der fyn geftd-
tene worte/en, of zô veel ziadt van Lavas; (Levifticum.) met wyn in: ook kookt men wel een Drink-vogt; uit de wortel t de bla- deren en 'c zaadt, met wyn ofmetwdter. O F
Neemt een vierendeel loods zaadt, van dn-
gelica, met wat bekwaam Drink-vogt in. O F
Geeft juift z6 veel Melde kruidt-zaadt, met
Hônig-Wdttr, of met Méde in. O F
Kookt inwyn, een Drink-vogt van Patich-
wortel; (Lapathum.) O F
Kookt een Drink-vogt, in de blâderenen
worteten van Jart Bézien; (Farâga & Fra- garia.) in wyn; om, 'er twé maal 's daags, een kelkje van te doen gebruiken. O F
Gebruikt in de daaglykfe fpyze wat veel
typer-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 4?*
Âfpergiens ; (Asparagus.) ook kookt men zc
wel in vaâter af, om 't nâgebléven nat te doen drinken. 0 F
Neemt eei) half, of wel een geheel vie-
rendeel loods, fyngeftotcn Gom-Lâke; (Lac- ca.) en geeft het met bekwaam vogt in: Ook is 't zeer goedt, ondcr aile andereAfkook- zels vermengt. O F
Kookt een Drank vmCbina-wortel; (Ra-
dix China,) om 'er van te doen drinken. O F
Geeft een vierendeel loods, poejervanR#-
dix Carcuma, mefwyn ofénig ander bekwaam vagt in. NB. 't Is in 't ge'mèeri gôedt, dat men tégeris Gelwuoe, verftoptheit der Levert Miidt, L. Moeder,Nieren, Engbo'rfîigbeit^ Gigten Vadende Ziekte, 't Lighaameerft wel zuivert, door 't innémen van een tôt twé vierendeel loods Agaricui\ aiiders, nxitie Kampernàelie, met nvyn of Honig-Azytr-, ook, weikt men 'erwel Van twé tôt vyf vierendeel loods van, in é- nig bekwaam vogt; om 't uitgeperfte nat dat 6ver blyft, te doen innémen, HOOFD-HAIRS-UITVALUNGE TE
BELETTEN. Men vangt de vogten die uit den openge-
F f x ihédeu |
||||
|
% DEZUINIGEKOK
fnéden Lindeboom', (Tilea.) druipen, om'er
't Hoofdc méde te beftryken. O F
Neemt gemeen Dik-riet; (Arunda), ver-
hrandt het totdflcbe; vermengt het met Azyn, en beftrykc 'er 'c hoofdt méde. O F
Vermengdt de verbrande Aflihe van \
Icruidc Avérons; (Abrocanium.) met Raap- 0//>, om 'er 't hoofdt méde te befméren. O F
Perft het Zap uit Ajuin ; ( Cepa. ) en beftrykc
'er de hairlôze plckken méde. O F
Mengt Eupborbium, onder Olie van Lau-
rier-, of onder Beieren vet; en beftrykc 'er de plekken méde. O F
Neemt Laudanum, met Myrrhe, vermengt
mer txyn en Olie van Myrtus, en beftrykc 'er 't hoofdt méde. /
HARDIGHEIT DER ZENUWEN
TE VERZAGTEN.
Vermengt Bedellium, onder de Zafoett en
Pleijlers, die natuurlyk coc verzagcinge dienen. HER f-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 453
HERT-VERSTERKENDE MIDLEN.
Vermengt Rozett - ivâter met quitte Suiker,
genoemt; (Julapium Rofarum,) engebruikt het onder Koeldranken, en hertfterkende Menrfels. O F
Neemt Garftenwâter , of énig vogt dat
mâtelyk toetrekt , één pint, met zes loodt Stroop van Berberin anders, Sauce-boom\ ver- mengt het te zâmen, om 'er dikmaals van te doen drinken. O F
Neemt één pint gediftilleert wâter van
Koekoeki broodt; (Trifolium Acetofum.) één pint; en drie oncen Stroop, uit zap van dit Kruidt gemaakt, en laat hier van, (welzyu- de vermengdt) dikmaals drinken. O F
Gebruikt het afkookfel, de Stroop, Con-
ferf, of 't gediftilleert wâter van tiernage- kruidt: (Borrago.) O F
Neemt, vier loodt wortelen; en twé han-
den vol blâderenvanCaryopbitlate-kruidf, (5a-
naminda.) en kookt dat te zâmen in wâter ot"
in viyn, tôt op één pint, om 'er twé a drte-
F f 3 nml
|
||||
|
454 DE ZUINIGE KOK
maal 's daags, een kelkje vol van te docn
drinken. O F
Giet op een handt vol gedroogt Soniauw-
kruidt; (Rorella.) een halvepintbeften Bran- denwyn, om net te zamen te laten ftaan yvei- ken ; waar na men 'er één of twé leépien vol van te gelyk in geeft. O F
Legt fFater meejler kruidt ; (Afperula aut
Afpergula odorata.) in vcyn te trekken, en geeft dat vogt te drinken. O F
Geeft twé ai drie leeplen vol Stroop van
Viole-bloemen; (ViolaMortia)in ; ookmaakt men wel een afkookfel, van dat kruidt, dat men door de genoemde Stroop zoet mâakt om 'er dikmaals van te doen drinken. O F
Neemt wat gediftilleert voâter vmCdneel-
(Cmnamomi.) Ook iloot men wel watCaneeh en geeft ze met wyn in. HERT-KLOPPINGS-STILLINGE.
. Gecn béter middel tégens ditongemak is
.ef, oan, ter grpte éner Naotmiukaât. Cou. Jetf
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 475
ferfvm Rode, anders, Pat-rôzen; driemaal
's daags ingenomen, O F
Neemt Gerften-wâter, één pint 3 met zes
loodt Stroop van Barberife , of Sauce-boom, vermengt het wel onder een, en laat vasdat vogt dikmaals drinken. O F Neemt een of anderhalf vierendeel loods,
der gedroogde Mortel van Doronicum ; ftopt het heel fyn, en geeft het met bekwaam vogt in, O F
Gebruikt een afkockfel, àeStroop, enCo»-
ferf, of 't gediftilleert wdter van 't liemagie- kruïdti (Borrago.) O F
Maakt, in nvyn, een afkookfel, van Boek-
Orego, (Tragorignum.) om 't nat te doen drinken; 00k is de Lonferf, tergrôtevaneen boon, ingenômen met het gediftilleerde w«- ter van dit kruidt, heel goedt. O F Legtvrat Walt-Meifler-kruiàt-, (Afperula
aut Afpergula ocorata.) in <wyn uit te trek- ken, en geeft van 't nat te drinken. Ff 4 OF
|
||||
|
4.f6 DE ZUINIGE KOK
O F
Gebruikt de Conferf, of de Stroop, bereidt
uit Angelieren-^ vÇaryophylus HortenfisJ op de zelfde wyze aïs men Violen-Stroophereià;. ook neemt men wel een vierendeel loodsvan de gedroogde Àngelier b'oemen, met Bétonie- of met Marioleine-water in. O F
Kookr een Drank van Mei-bwemkcm; (Li-
lium CemvalliumJ Ook neemt men wel de Conferf dier bloemen in, tergiotevaneenfoo». Nog, gebruikt men wel 't gediflilleert wa-
ter, bereidt met ivyn, of Brandenwyn, twé leeplen teffens; en dat dikmaals. O F
Neemt, ter grote van een Noot-Muskaat,
Conjerf van Goudsbtoemtn\ (Calendula.; aile ogtenden nugteren in, O F
Stoot een halve Noot-Muskaat, engeefthet
met wyn in, O F
Geeft een haff of geheel vierendeel loods
fyn gefloten inortei van Galigaan ; ( Radix (jalanga.) met wat wyns in. |
|||||
|
MID.
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 457
MIDLEN TER ZUIVERINGE DER
HERSENEN. Haalt het uitgeperfte zap der blâderen vaa
1/eylofKHmopi (./Edera Arborea ) door de Neus-gaten op ,• waar door, niezende, veel kwaadc vogt zal werdea uirgelooft. OF
Neemt het fyn geftdceneBoedervanTabaki
(Nicotiana &c.) enfnuifr'erwatvanopdoor de Neus: ook is 'er hec Tabak-rôken zeer goedcvoor : NB. mies dat'er deNatuurniec aan is gewoon geworden. O F
Trekt het uitgeperfte zap van Guichel-
Heii-kruidt-, (MagalUs,) door de Neusgâcen |
||||||
|
Perft zap uitde«wff/«;van Verkens-bwodt*.
kruidt ; (Cyclamen.) en fnoife hec door de Neus op. O F
Neemt hec zap. van Qnder-Have-kniidt;
(Hedera TerrettrisJ en haalt hec door de Neus op. O F
Neemt gedroogde Hànevoets-tvortelh (Ra-
F 1 5 nun- |
||||||
|
4fS DE ZUINIGE KOfC
nunculus) ftoot ze fyn, en fnuift >er een veinigje, van op. O F
Neemt het uitgeperfte zap van Wilde, of
&zels-homkommem (Cucumer Afinus ) ver- mengc het onder zoeten metk en haalc 'er wat door de Neus van op. O F
Necmt een weimVje der fyngertôtenew-
td van cm/ Nies-kruidt; (ElJeSorus Albus ) allées, of met énig ander poeder van kruidt vermengr en haalt 'er heel weinig van in de ÎMeusgâcen op. h ' O F
Neemt een ftukje der nxortel van 2eet
kruidt ; (Saponaria.) kaau wt hetin den mondt en gy zult er vêle tâje vogten uit uvv hoofdt' door kwyt raken. ' O F
de N^sgaL^" ** «***> d0-
O F
Neemt het Zap vanivitteBief- (Beta ) en
limite'er wat van op. ' • ; C O F
Kaauwt Wit Mollaardt-zaadf, (Sinapi);
of
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 479
of blaaft van 't (lof van 't zelve in deNeus;
'c zal veel taai vogt doen afichiçten. O F
Neemt het uitgeperfte Ajuin-zap ; (Cep 1.)
en fnuift 'er wat van op. O F
Raauwt een weinigje Majlik; (Lentiscus.)
in den mondt, en daar zal veel vogtigheic ten hoofde uitfchieten. TER VERSTERKINGE DER HERi
SENEN. Hier toe neemt men, vier loodt der wor-
teîen , en twé handen vol der {lààeten van 't"kraidt Caryophyllate ; (Herba Benedifita , Sanaminda); en kookt het tezâmen in wâ- ter, of in wyn; tôt op één pint, om'ertwc of drie maal 's daags van te laten drinken. O F
Neemt twé handen vol Qttendel- kruidt;
(Serpillium,) kookt het in wyn tôt op eén pint, om 'er een kelkje daags, van te doen drinken,, Ook neemt men wel teffens, drie oncen gediftilleert inâter van dit kruidt daar voor in, O F
Bereidr, door middel van. Sttj'for, ecnCo*-
Jerf
|
||||
|
46o DE ZUINIGE KOK
ferf van geheel 't Qgentroofl-^ras ; (Euphra»
gia); om 'er aile ogtenden, ter grote éner Noot Muskaat van in te némen, Ook weikt men dit kruidt wel in wyn, om dien dan te drinken. /
TER BENEMINGE VAN HEERS, OF HEESHEIT, (ZO MEN 'T
NOEMT) DER KE'LE.
Het allerzékerfle hulp-middel tégens dit
ongemak, is de Stroop van Eryfinium^ waar van dikmaals moet werden gelikt. O F
Neemt twé loodtderivortefen, entwéhan-
den vol der blâderen, meteenhaifloodt£««</r van Keeskruidt; anders, GetnJne Maluwe; (Malva), kookt dat ailes in zoeten melk, tôt op een pint, en drinkt 'er twé a dnemaal's daags, een goede kwantiteit van. O F
Neemtdrop van Zoetbout; (Liquiritia) ,• ook
is de Stroop van dat hout zeer goedt, dik- maals een weinigje daar van door gefîikt. O F
Neemt twé a dn'e Jeepfen vol ïtroop; toe-
berddt van Vioien-bloemen; (Viola Martia.) Ook maakc men wel een afkookfel van dat kruidt
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 461
kruidt ; dat men zoet maakt met die Stroop,
om 'er dikmaals van te drinken. O F
Kookt een Drank van Râpen, of perft uic
gekookte Rdpcn, het zap ; zoet het met Sui- ker, om 'er des avonds een keikje vol vante doen drinken. O F
Kookt een Drankvan Sebejjèn-vrugten ; zoet
dieu met Suiker en drinkt ze. O F
Vermengt Gom Dragant i (Traga Cantha.)
onder énige Strtyen, en laat 'er van drinken. O F
Mengt Starax Calamita, onder anderemid-
ien, en neemt ze in. MONDZUIVERENDE TANDPOE-
DER TE BEREIDEN, EN HOE
TE GEBRUIKEN.
Hier toe neemt men deafgeftriptefttfknvzn
heel goeden Rook-Tabak, dieu men in een niewuoe aarde Panne, op een jlerk vuur van tioutikolen, tôt Affibe verbrand.t, en nader- handt rot een poeder ftoot, en heel wel he- waart tégens de lugt; om dat de zelve het zoude vogtig mâken; dit poeder flrykt men mec
|
||||
|
4<Î2 DÉ ZUINIGE KOK
met ecn Pericee/, tégens het Tandvlees en de
Tanden ; wel vryvende j en daar ni fpoelt men het zelve wéder af, met pékel van in- gezoutene Lamoenen : 't zuivert den mondt, de Tanden en 't Vlees, van aile rooiagtige ontjtékinge niet aileen, maar van alla invrê- tende betleîvinge : den mondt dikmaals met die pékel gewaflen en gewréven zyhde, zal niet werden bedorven door de Jcheurbmkag- tige poffen. £n de gemelde /IJcb tand pocder, is de belle, tôt noch toe bekent; om dac ze génefcberpte in zigheef't, terbenâdelingevan der tanden, •veigtaafi, maar aileen in zig vervat een onwaardeerlyfc zuiverendt Zout. 2V (3. Kâ de kweiling door Quik, is *er niets béter uitgedagr, dan den thondt te {poelen en te wryven met Lamoen-pékeù. . V. /
TEGENS BORSTKWALEN IN 'T
ALGEMEEN, EN WEL IN-
ZONDERHEIT, TEGENS'T
ELOEDT-SPUGEN.
Neemt;, een half dragma Confirfvm VoJJen-
Lotigiten half'once bioemvan Hyperid. Zeven dragm. St. jdth broodt, Minbe, eenhalf dragm» Jafanjè aarde, twé dragmenj en zéven on- ceo Rôden ivyn. NB. dit ailes doet men in een aarde pot,
dien men «él roetfopt; en, warm gemaakt z'yude, iaat men dac ailes twé a drie uuren ftaan
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 265
ftaan uit te trekken; waar nâ men het door een doek wel uitperft; als wanneermendaar nâ daar by moet doen, een dragma AftraSt van Ammànï ; drie dragmen Conferf van Ge- fiévér-leffên ; Een en eén half dragma fpetie diatraga Cantbi frigiài; met drie oncen drol- Suiker:, dit te zamen , maakt een Balfem, waar van men nu en dan, mqet doen inné- men, naar vereis deromftandigheden; tioch 't ordinaire is ade uuren een EierU-pettje vol; min of meer, naar mate dér gefteiuheit des patients. /
HEUP-JIGTS-GENEZINGE.
Neemt één loodt Venetiaanjm Tetfêntyn,
en een déjer van een vers %j en mengt het wel te zamen, met Hoender of Vleanatt z6 veel nodig zy, om 'c op ééu maal te kon- nen gëbruiken. O F
, Kookt drie handen vol Herts-èooy; (Afi-
grum ) in ivyn, tôt op één pint, om 'er een kelkjedaags, van te doen drinken; 011- dertuflen, neemt men dikmaais, een half loodt van 't zaadt met Mèie in. O F
Neemt een half viërénded Ioods der ge-
droogde blâderén van Onder-Hwve : (Hedra Terreftris.) énige dagen agter een in* |
|||||
|
OF
|
|||||
|
464 DEZUINIGEKOK
OF Neemt een vierendeel loods, van 't wel-
tredroogde en heel fyn geftocene Veld-Cypres- %ri»idt; (Iva Archetica, Chamepitys.) énige dàgen na een, met wat vogts in. O F
Kookt, z6 veel als gy nôdig dunkt, der hlàde-
ren van Alants-wortel ; (Helenium , £mda Campana.) in <wyn heel murruuw, om ze uitwèndig op 't pynclyk deel tedoenleggen. OF
Neemt de verfche en welgeftotene peulen van de Brazitie-Ftper; (Capficum.) zô veel werdt vereiftj en legt ze op de Heup; waar door blâren zullen werden getrokken, waar uit zeer veel kwaadt vogt zal werden gelooft. O F
Neemt Keule-kruidt ; (Satureja.) z6 veel
nôdig is , ftoot het fyn en doet 'er dan 7er<wen-meelby, om 't, PafJ-gewyze op te leggen. O F
Perft zap uit Angelica-kruidt, en legt het
op 'c pynelyke dçel, met warme doeken, |
|||||
|
HIK^
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 465
H1K-STILLENDE MIDLEN.
Kookt in noâter of in <wyn, een drank van
Orego; (Origanum) ; zoet dien door Suiker,en geef't 'er van in, Ook is in zulken geval, dit kruidc onder de fpyze goedt. O F
Kookt de bovenfte toppen van Dil-kruidt;
(Anethum.) in wâter, om het te doen drin- ken. NB. dit kruidc is ook dienftig in aller- lei ftôvinge, O F
Neemt een vierendeel loods fyn geftôten
zaadt van quitte Peen; (Paftinaca latifoliara- tiva.J met wat wyns in. O F
Neemt met énigbekwaam nat in een vieren-
deel loods Koadt van Suiker-wortekn ; (Siia- rum). O F
Men vermengtook wel K/niels-Hooy;(Schx-
nanthum.) onder andere geneeï-midlen, ten gebruike. |
|||||||
|
Gg
|
VER-
|
||||||
|
465 DE ZUINIGE KOK
VERHITHEIDT DER INGEWAN-
DEN-VERKQELINGE. Hier toe neemt men vier loodt Tamarinde,
en kookt ze in Garften yjdter, totop één pint; waar nâ men daar door roerdt, zes loodt Stroop van Provintie-Rôzen, om 'er, welge* men^t, dikmaals van te doen drirtkeft. Ôok is de Conferf dier Kézen alleen, zeer goedt. O F
Smelt in één pint Garflen-w/iter, of énig
ander mâtelyk aftringerent, gediPMeert wà- ter, zes loodt Stroop vinSauce-boom-bladereni (Barberis,) om van 't vogt dikmaals tedrin- ken» OF
Bereidt met Suiker, het zap van Kake-bJ-
zien-vrugten; (Vaccinium.; tôt een Conjtrf ge'yk als men die maakt van Aaiïjtjfen, door Kôkinge; waar van men daar nâ, dikmaals Hioet innémen, O F
Neemt gediftillecrt wâter van Hotf-Hàde-
ren-, (Tusfiîago,) om 'er twé ofvieroncen te gelyk van in te géven. O F
.Neemt drie oncen gediftilleert voâter van
Ha-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 407
Haviks-kruidt ; (Hiexacium.) en een once
Stroop van K/ap-rozen, om't, wel doormengc zynde, op één reis te doen innémen. / HITTE DER MAGE TE VER- KOELEN.
Vermengt, zes loodt Stroop van Sauce-
boom-blâderen ; (Berberis.) in één pint Gar- Jlenivdîer, om 'er, wel doormengt zynde, dikmaals van te drinken. O F
Geeft twé of vier oncen gediftilleert wdfer
van Hotf-blâderen ; (Tusfiligo.) teffens in. NB. deze dingen zyn 00k goedt tégens de verhitheit der Lever, 1
HOEST TE GENEZEN. Neemt een halve hand vol Vlier-blâderen ;
(Sambucus.) VLier-bloemen, een hand vol; kookt dit te zâmen in anderhalf pint wyn en geeft 'er van te drinken, O F
Neemt een half loodt Gom van den Per/î-
ken-boom-, (Malis Perfica.) enfmelrzeinAfé- de, of in"*c afkookfel van Hoef-bldderen, om 't vogt, nugteren, te doen drinken. G g x OF
|
||||
|
468 DE ZUINIGE KOK ■
O F
Neemt een handt vo\ klein-gefnedene Vygcn;
(Ficus.) gietdaarop, van den beften bran- denwyn; brandt ze uit, en gebruiktdikmaals één lépei vol van dat vogt. O F
Neemt twaalf Vygen, en twé handen vol
Hyfoop-blâderen; kookt dit te zâmen in Gar- llen<wâter, tôt op éénpint; zoethetmetS'/'- ker nog wat aan, en drinkt 'er drie a vier maal 's daags, een kelkje vol van. O F
Kookt een loodt Genéver-bejfen; (Junipe-
rus.) in Garften-wâter, totopeenhalvepint, zeigt ze door, en zoet ze aan met Kanay- Suiker, om die quantiteit vogts in drieavier reizen te gebruiken, O F
Neemt z6 veel gy benodigt zyt, van 't
ivdter ciat gedifiilleert werdt. uit de bloemen Van Kamftrjoeiie ; (Caprifolium.) zoet het aan door Kandy-Swker, om 'er twé maal 's daags, drie a vier leeplen vol van te doen iruiémen. O F
Neemt twé a driemaal 'sdaags, watSiroop
van
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 469
vanKlap-rôzeni (Papa ver Erraticum) in.Ook
neemt men wel, ter grôte van een Nootmui- kaat, ConferJ dézer bloemen in, O F
Neemt Lynzaadt-meel, en doet 'er zô veel
gezuiverden Honig by als werdt vereift, tôt het maken van een bekvvame Stroop, waar van dikmaals moet werden gelikt, O F
Neemt drie handen vol Hoef-blâderen ', (Tus-
filage.) en kookt ze met ivdter, tôt op één pint; zoet het aa-n met de Stroop van dit kruidt, om 'er dikmaals vantelâtendrinken. O F
Neemt drie handen vol Kit te Andoren ; an-
tiers , Molrave -y ( Marrubium , Prasfium.) bla- derenj kookt ze in wâter tôt op één pint, zeigt ze door; maakt het vo<>;t met Hc'HJg zoec en drinkt het. OF
Neemt vier handen vol blâderen van Sca-
b'wjen, en kookt ze tôt op één pint in Qar- ften-ivater, dat, met Suiker zyndeaangezoet, dikmaals moet werden gedronken. O F
Neemt fyn geft/Jten zAaàt van Netelen;
(Urtica.) 7.6 veel u nôdig zy, vcrmengthec
G g 5 on.
|
||||
|
470 DE ZUINIGE KOK
onder gezuiverden Honig, en laat 'er dik-
maals van likken. O F
Neemt een vierendeel loods der wortel,
van Kalfs-voet, anders, dront-Baardt; (A- ruma.) en roert daar door, een half loodc Kandy Suiker, vermengt het wel, en neemt hec in twéreizen in. O F
Kookt vier handen vol Glas kruidt; (Pa-
ridtaria.) m wâter ofin <wyn, tôt op één pint, om 'er één kelkje vol van Je doen drinken. O F
Kookt in anderhalf pint nvyns, tôt op twé
derdendélen, vier handen vol, Steen-ruite-, (Ruta Mâraria.) zeigt het door, en doet'er dan by drie oncen Stroop van Capilius Vene- ris, om 'er twé maal's daags, eenkelkjevol van te drinken. O F
Stoot heel fyn, gedroogde Paarde/îaart-
krmdt, (Equifetum.) en gebruikt'er een vier» de deel loods van , met <wyn of met ivâter, van dit kruidt gediftilleert: Ook neemt men wel drie oncen van 't uitgeperft zap, en twé oncenRédenwyn; welzynaevermengt, neemc men 'er dikmaals twé leeplen vol van in. |
|||||
|
OF
|
|||||
|
tek GEZONDHEIT. 471,
O F
Neemt de wortefenvan Maiuws (Malva.)
twéloodc, biâderen; twéhanden vol, eneeu half loodt van 't zaadt, en kookc dat te zâ- men, in zoeten melk tôt op één pint, om 'éc- rive a drie maal's daags, eengoedeteugvan in te drinken. OF
Stoot een half fcrupel zaadt van 't quitte
Bilfen-kruiât ; rHyoscyanus Albus.) heelfyn, om 't met Me'de te doen innémen, O F
Maakt een afkookfel van Bernagie-blâde-
yen ; (Borrago.) in Hônig-wâter, en geetthec te drinken, O F
Ontdoet twé a drie Heul-bollen, anders,
Maan-ko»pen i (Papaver Hortenfis.) van 'c zaadt* lnydt ze in kleine délen, kookc ze dan in genoegzaam <wdter toc op één pinc; zeigc hec door, en roengt onder 'c ôverge- blevene vogc, twé oncen Stroop Diacodium; om 'er een kelkje ceffens van te doen drinken, O F
Kookc Dama/i-bloemen; (Viola Macrona-
Us.) in wdter, en geeft hec nac te drinken Gg 4 Ook |
||||
|
47a DE ZUINIGE KOK
Ook is 't gediftilleerc wdter «dier bloemen,
zeer goedt. O F
Neemt quâter van quitte Lelien ; (Lilium
Album.) zô veel u nodig zy; zoethetaan met Kandy-Suiker, engeeft'erdikmaals, twé leeplen vol van in, O F
Neemt een vierendeel Ioods gedroogdeea
fyn geftôteue wortels Affodille*kruidt ; (Aspho- delus.) met wat nvyns in. O F
Neemt de ivorte/en en toppenvindeFenket-,
(Fœniculum.) en kookt ze in noyn or in ixd- ter, en geeft van 't nat te drinken. O F
Kookt twé oncen klein gefnédene wortel
van Verkem-Venkel; (Peucedanum.) inivater tôt op een pint; doet 'er dan by, een of an- derhal fonce quitte Suiker, om 'er twé a drie maal 's daags, van te doen drinken, O F
Droogt /Inys-zaadt; (Anifum.) over 't
vuur, en ftoot het tôteenheelfyn/wr/Vr, en vermengt het dan onder quitte Suiker, of in gezai-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 473
gezuiverden Wnig, ora 'er dikmaals van te
doen gebruiken. O F
Strooit Komyn-zaadt ; (Cuminum.) op een
graauw papier dat vet door Kaarfineer is ge- maakt, en legt datpapieropdebor/i, O F
Kookt het Rakette kruidt; (Eruca,) zoet
het aan met Suider, en geeft 'erjonge kinde. ren, dikmaals twé a drie ieeplen vol van in» O F
Geeft, met zoet en melk of met viyn in,
een vierendeel loods, gepelt Komkommer- zœadt. O F
Kookt Rdpen, (Râpa.) en perft 'er 't zap
uit, en zoet het wat aan met Suiker, om 'er, des avonds, een keikje vol van ce doen in- drinken. O F
Vermengt het uitgeperfte ^at> van Lool?,
(Allium.; met l/erkens reuzfC, en beftrykt'er de voetpalmen en &olti aderen méde. NB. dit js heei goedc in 't geval van heel zwireboefi, O F
KooktSint Jam-Broodt ; (Silitiqua Dulcis.)
G g s in |
||||
|
474 DE ZUINIGE KOK
in nvdter, en maakt het met Suiker zoet, om
't vogt te doen indrinken. O F
Kookt Jejuben-'vragten in <water s zoet het
vogt met de Stroop van 't zelfdegemaakt, en geeft het nat te drinken., O F
Men eet Pilîacbien; (de Kruideniers ver-
kopenze) (Nus Piftachia.) en men drinkt 'er een braaf glas wyns op. O F
Neemt een fcrupel, of een half vierendeel
loods Myrrhe, met énig nat in, O F
Veimengtwat Gom Dragant s (Gummi Tra-
gacerotha.) onder énige ùtroop, om 'er van te doen likken. O F
Neemt een half of geheel vierendeel loods,
Gom Sagapenum 5 draait 'er pillen van , en neemt ze allen tefténs in. R Y N D E;
|
||||
|
' !
|
||||||||||
|
HULP-MIDLEN
|
||||||||||
|
A A N D E
|
||||||||||
|
PAARDEN
|
||||||||||
|
EN ENIG ANDER VE
TE GEBRUIKEN, |
||||||||||
|
TEGENS VERSCHEIDBNE HUN-
NER KWA'LEN. |
||||||||||
|
//! i*
|
|||
|
Pag. 477
|
|||||
|
HULP-MIDLEN
A A N
P A A R D E N
/ /
EN ENIG ANDER VE.
OM PAARDEN GEZONT, STERK
EN VET TE DOEN WERDEN. NEemtéénfchoon Doods-Hoofdt ; (vaneen
Mansperfootiï) en doetdatbinnenopden bodem van de kribbe, zô vaft mâken dat het Paardt zyn Voeder van daar bôven éten kan. VOOR EEN DROESIG PAARDT.
Men<n, in wat laanw voâter, Tartve-zémet
en vtztHônig, en çeef't dat aan 't Paardt te drinken; ofte, als 't wat dik beûagen is, te éten 5 en zo daar na de âroes met aflchiet, 26 bindt het Paardt met den kop om hoog, en eiet hem in elk neusgat, een half muts- ien van de befte Olvven-Olie•;' neemtookeen,' in Hànig vet gemaakt doekje, bindt dat op zyn bit i met "zyn kop om boog ftaandc; op dat het zo, op 't bitkaauwende, den Bônïg in
|
|||||
|
478 -DE ZUINIGE KOK
in 't lighaam kryge. NB, dit is een dikmaais
goedt bevonden middel.
VOOR EEN PAARDT DAT HARD-
LYVIG IS EN ZYN DREK MET
KWYT KAN GERA'KEN.
Hier toe neemt men een welgeftopte pyp
Rook-labak j dien men heel wel aan brandt moet mâken ; en dan de fleeé in 'tFondamenc van 't Paardt in ftéken, met de/&/?/buiten- waards, wat van dehuidtaf; menlaatdezel- ve z6 lang daar in blyven, tôt datde/>y/>uit- gebrandt is ; als men dan de pyp daar uit haalt; z6 zal 't Paardt daar door aan 't pur- geren gerâken. OM EEN PAARDT (OP STAL)
GRAAG TE MAKEN. Neemt nu en dan (niet altydt) onder de
Haver een handje vol Agrïmonium - kruiàt j Boontjes, Hool-neortel, en een wejnig Mo- (îaart-zaadt : doch de quantireit moet niet te groot zyn: NB. van de Acrimonie, moet 'er wel een derde meer by zyn, dan van de Boontjes Hool-nxortd: dit moet te zdmen fyn werden geftoten. |
|||||
|
VOOR
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 479
VOOR EEN ZIEK PAARDT WELKS
KWAAL MEN MET WEET. Men geeft aan zulk een Paardt éne kleine
kop vol, Hâring-Pékel in; en men laat hec met de Kop om hoog gebonden, een uur ftaan : daar na z6 geeft men aan 't zel ve, Zémel- wdrer, met wat Hoo) daar in, opdathetniet teveel en tefchielykkandrinken. NB.voor- al moet men zulk een faardt nietindewei- de lai-tii lopen; want het zoude zigtebarften en doodt drinken. Ook is een gedeeitc zout ondef de Hâver, op de Stal gegéven, het Paardt, uitnémende gezont. VOOR ZIEKE PAARDEN EN
KOEJEN. Hier toe neemt men wilde Wyngaard-ixor-
tel dien men klein fnydt ofce kapt; kodkt dat in e'én menglen zoet bier ; wringt het door een doek, en geeft dat vogt aan 't Paardt in. NB. dit heilzaam middel zet de brandt af,
en doet wel veiften en Stailen of piffen. VOOR KUCHENDE EN ZWAAR
HOESTENDE PAARDEN; EN KOE- JEN, DOOR 'T LONGESPUL. Neemt de Looze van éne vette Koei, zô-
bc-
|
||||
|
48o DEZUINIGEKOK
bebloedt en vers als ze daar uit komt, kapt
ze wat klein; legt ze dan in fchoon wâter met wat zout ; geeft de Beeften van dat nat te drinken. Is puik goedc. NB. 't moet uit een vers geflagte Koei zynt
VOOflR. PAARDEN EN KOEJEN DIE
VUURIG EN ZIEK ZYN. Hier toe neemt men 'tgepoejerde Vrane-kruidt-,
éên mutsje Azyn, en halfzd veelRaxp Olie; in een menglen goedt bier, en doet daar by drie dragmen Lynzctadt meel; kookt ditteza- mert tôt op de helfte ; Iaat het een weinigje verflaan; flaat 'er dan drie dàjeren van vers- gelegde Hennen-Eiren door heen , met één lépei vol Tonnekem Driakel; dit wel door een gemengt, geeft menhetdierin.HondenJmaal goedt gevonden. VOQR EEN PAARDT DAT GAL-
LEN HEEFT. Neemt Voorloop van Brandenwyn, en Ter.
■pentyn-Olie-, van elfcs éven veel, mengt het wel door een, en fmeert 'er de gallenmédej die 'er zekerlyk door zullen verdry ven. |
|||||
|
VOOR
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 481
VOOR DE OVERHOEF VAN EEN
PAARDT. Neemt Oly van Koperen, fmeert 'er de Over-
hoeven méde, nâ dac 'er het hair van is weg geknipf, ditzal een gat maken en 't kwaac daar uic byten : werdc het gat te groot, zô doet 'er watSpyk-Olie, enOlyven Oheonden wel door een geroerr,- beftrykt het daar mé- de, en 't gat zal wéder genézen. VOOR EEN PAARDT DAT DE
MOK HEEFT. Neemt.Koéi'gier ofte Pis, zô veeî gy oor*
deeltnodig tehebben, enmengrdaarditvol- gende onder: voor twé ftuiversSpaansgroen; één volkomene Snaphaanfcheut Bmkruidt ; één handc vol Roet: twé versgelegde r7f«- »£>»*Eieren. Z6veelso«r,alsmetdrievingeren te vatten zy, en de grote van een Okkemoot- Zeep: flaat en mengt dit ailes we! door een; en fmeert 'er het Mokkige deel méde, en laac het Paardt in de trede van de voet eens wak- ker bloeden. 'tls puik goedt. VOOR DER PAARDEN SCHYT-
HAKKEN. Neemt een liaifje Foorloop van Branden-
H h «w;«, |
||||
|
4%z DE ZUINIGE KOK
v>yn> en half z6 vee\Tarpentyn~Olie-, eneens
26 veel vet van gerookt Spek, dat in de pan uttgebraden is, mengt daar by en onder, wat Spaans groen, met een derde van 't geheel, Ticbel-Olie, En fmeert de Hak daar méde ; doch maareensdaags. ûanzaldiekwaalver- dweinen. VOOR PAARDEN DIE ZAGTE
SPATTEN EN GALLEN HEB-
BEN.
Neemt vier oncenTraan, en fmeertzemet
de handtdaarop, tôtdathetgeftrékenedeel warm is geworden: neemc dan een bett yzer en droogt het 'er fterk door in. OF
Neemt Olie van Petra ; Olie van TicbeUn ;
ofj Olie van Aanie: van elks één once. Ode van Nardus met Spyk-Olîe; van elks één loodt: mengt dit wel onder een en vryft het'er aile dagen heel heet méde. O F
Neemt één once Spaanfe Vliegen; ftootzé
heel fyn, en kookt ze met een half vieren- deel bâter, en fmeert daar vêle dagen méde: 't Is zeer goedtj 00k voor Boflen, Gallenen Spatten, |
|||||
|
VOOR
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 483
VOOR EEN PAARDT DAT ZIG
DE BORST HEEFT VER-
RUKT.
Hier toe neemt tnen, Olie vanBâje, Spik-
OHe, Nardi, Popeljoen, en Dialtea. Mengt dit te zâmen wei onder een en vryft 'er de borft heel fterk méde. 'tls heilzaam tégensdaton- gemak. VOOR EEN VERVANGEN
PAARDT. Zet zulk een Paardt tôt den buik toe
in goede Strô : dekt het heel warm, eu bindt hec, mec zyn kop om boog, aandeRuifel vaft; neemt dan een nuilge Srok, waar in gy op 'c einde een kruhlingfe fpowuiinge maakt; waar in men een boutje fteekt om 't open te houden, doec dan uw gevoeg in een pot, en doet daar by wat hair van 'c Mentitla eens Mans ; fteekt dien gefpleren ftok, eerft in die vuil-pot, en daar nâ in des Paards mond, en laac het 'er een uur ofte langer, op knablen ; 't zal van tydc tôt tydt bécer werden. O F
Neemt het bloedt dat men Jîonde noemt;
watt dezelve uit het lymvaat, in cznpintvcitten
<wyn: ofanders, neemt zulkbloedigLinnen,
H h * knipe
|
||||
|
484 DE ZUINIGE KOK
knipthet uit, en geefc hetuw Paardtmetwyn oftebier h\; nâ dacgy'cwarmhebttoegedekc. O F
Neemt een dragma Bakelaar: twédragm.
Tant Oraci, fyn gepoederc, of gekookc in hein bier, en geefc 'er aile dâgen ecri kop vol, laauw gemaakc, van in. VOOR EEN VAN 'T ZADEL GE-
DRUKTE PAARDT. Legt 'er IVynmoer opj of, walt het aile
dagen iterk, met Spaanfe Zeep en Genéver, toc dat het ichuimc j dan moec het genézen, VOOR EEN PAARDT OF KOEI,
DIE BLOED PIST. Hier toe neemt men ou/ten Leem, dienmen
in 't wâter dac hecBeeftdrinkc, vermengdtj ook mengdc men 't wel in bien ook neemt men wel vsarm Zemet-wâter, metgepoedert Leem gemengdt, onder V wâter tôt zyn drank. O F
Neemt Tormentielje gepulvertfeert, en geefc
het aan 't Beeft in. |
|||||
|
VOOR
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 48J
VOOR DE VERSTOPTE NEUSGA-
TEN VAN EEN PAARDT. Neemt Hônig en Lvnzaadt- Oiie, mengt ze
wel onder een, en vocrt ze, met een Zwâ- fie-Ve'der, heel diep om hoog in de Neusga- teti; en herhaalt dit, twé ofte drie dâgen. SPYKER IN EEN 'S PAARDS VOET
GETREDEN, OF ALS 'T VER-
NAGELT IS.
Reinigt eerft het gat, en giet 'erdanheet
gero.-alite Tarpentein in; of 00k giet men'er wel Genéver Olie in; waar ni men 'er wat werk op doet. VOOR PAARDEN OF KOEJEN
DIEN DE ZOOM VAN DE
VOET-HORENS AFWYKT.
Neemt een fche p gemaakt bout je, en peu-
tert de afweikingewatopen; ditgedaanzyn- de , z6 vryft van 't volgende zalfje daar rondom wat in. Neemt Spaant groen, vryft dat op een fteen, nâ dat gy 'er de harde délen wat hebt uitgenômen; 't rnoet heel klein werden gewreven; neemt dan Spaànfe Ze(p> vryftdatdan tezamen nogeens,endoet 'ergekookte Ùcbapen-gieroiPïs by, en maakt Hh 3 'er |
||||
|
48<î DE ZUINIGE KOK
'er een zalfje van, om de bovengenoemde
invryvinge te doen. 't Is zeer goedt. VOOR PAARDEN DIE VOLVOE-
T1GZYN. Laat een Paardt datopSte/ftaat, devoè-
ten wel diep uit végen : neemt dan Branden- <wyn en Lngeife katk, maakt 'er een Papjen van , en ûVtt het binnen in de voet; wel met een doek voorzien, tégens 't uitvallenj doet dit by vernieuwinge den gehélen win- ter door. VOOR EEN RUIN-PAARDT, DAT
NIET KAN PISSEN. Neemt drie a vier Pijfebeàden-, droogt ze
op een Hete Ajjcbop ; gedroogt zynde , zô ftoot ze tôt een poeder, en fteekt het zelve benévens nog een lêvendige Pifiebedt, in de K6ker, 't Zal hem heel lchieîyk doen Stal- len ofte Pijfen, I
VOOR GESPLETENE HOEVEN
DER PAARDEN.
Neemt voit Meel en wat viit van een £/',
en fmeert het in defpteet, offpléten. |
|||||
|
VOOR
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 487
VOOR EEN PAARDT DAT DOOR.
GAANDE GALLEN HEEFT. Mengt vers gemaakten Menfcben-drek met
LynzaadtOlie, en flaat 'er dat om, met een doek. 't Is zeer goedt bevonden. VOOR EEN PAARDT DAT EEN
BOS KRYGT. Neemt Tarpentyn-Olie en Brandenwyn ;
fmeerc het daar méde; dag om dag; de éne dag 't gemelde, en den anderen dag met Zeep, dag om dag ; 't is goedt. VOOR DE KLEM IN EENS
PAARDTS MONDT. Gebruikt hier toe, Fyne Griek ; ftoot ze
heelfyn, mengt ze met Azyn ; maaktze warm; breekt het Baardt den bek op, en geefchec hem in. VOOR DE WORM IN EENS
PAARDTS BE'NEN. Neemt een vierendeel ponds Zwâvel; een
half loodt Aluin; een loodt Bâkelaar en een Noot-Muskaat j ftoot dit fyn en geefc hec in. Hh+ VOOR |
||||
|
438 DE ZUINIGE KOK
VOOR EEN PAARDT DAT DE
MOK HEEFT. Neemt Kopenoodt; Zwâveien Spaatts Groen,
in fchoon water gefmolten ; en fmeert daar méde des ogtends en des avonds, VOOR EEN ZIEK PAARDT.
Neemt vier loodt B/aarloos ; z6 veel Boont-
jes Bakeaar\ vyf loodc BoontjesHool-wortel; en kookt dit in een oftwéPinten goedtBier; en geeft het dat Paatdt in. VOOR EEN VOLVOETIG PAARDT.
Laat de voeten, tôt op 't léVen toe, uit
vegen, als de Maan in haar ajgaan\%\ giet dan in de voet, Kôfer-wàter; en 't zal ten eerften opdr6gen. VOOR EEN PAARDT DAT BE-
VANGEN BEREDEN IS. Bindc op het bidt, turïchen doeken, Men-
fendrek, toomt het Paardt dànoy, enhoudt
het de Neusgaten foe, tôt dat het begint te
proeften, reidt daar na daar méue, waargy
wilt ; \vaft zyne bénen met warm bien en
doec
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 489
doet hem in aile vier de bénen, Idteri; en geeft hem viarm water en melk te drinken. VOOR BOSSEN, SPATTENOF
GALLEN, AAN EENS PAARDTS BE'NEN. Neemt één ftuiv. Spîek-Oiie; een ftuiver
Jîark wâter, twé ftuiv. Peter Otie, twc ftuiv. Dialtea; een ftuiv. Schorpiosn-Olie ,eenhalve ftuiv. Drafformia; een halve ftuiver Spaatis groen: mengt dit ailes wel onder rnaikander; fmeert het daar méde, en droogt her met een heec yzer in; en komen daar roven op; zô fmeertze, omide twédagen, mecgebrâ- dene bâter, VOOR 'T MOK AAN DE BENEN
DER PAARDEN. Mengt de Hom uit een Pekelbaring mec
Buskruit wel onder een, en fmeert her daar méde; de Mok zal verdweinen. O F
Neemt wey, die uit de Kaas werdt ge-
perft, of anders zure wey, en waft 'er cwé pfte driemaal méde, 't moet verdweinen. |
|||||
|
H h y VOOR
|
|||||
|
4po DE ZUINIGE KOK
VOOR PAARDEN, DIE UIT OF-
TE INWENDIG, DE WURM
HEBBEN.
Neemt bair uit dat Paard zynflaart, fnyt het
met een fchaar , heel fyn, en geeft het, twémaal *s daags, onder 't Voeder in,- hier door werden de mâjen ofte korte ivormen, die anders de maag doorvréten, gedoodt. O F
Neemt Boom des Le'vens, fnydt het fyn en
doet het op de zelfde wyze onder 't Voeder. O F
Neemt de Schaal van een Ei; ftoof ze
fyn tôt een poeder-, menait daar van een tin- 11e tépel vol, met juiil zô veel bloem van Zwd- •vel heel wel te zâmen, en geeft het aan 't Paardt in; de nxormen zullen verdweinen, VOOR PAARDEN DIE BOSSEN,
SPATTEN OF GALLEN HEBBEN. Neemt zes ftuiv Terpentein-Olie ; a ftuiv.
aan Seruis ; een ft.mv.Ticbel Ole, mengtdat wel onder eenj en lmeert'er, ééns daags, méde. VOOR
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 491
VOOR EEN KREUPEL EN VER-
STUIKT PAARDT. Neemt bialtbea; Topeljoenzalf ; Laurier-
Olie; Olie van CamWen, enOltum Pbilo/opbo- rum ; van elfcs één onc. Mengt dit wel te zamen, en fmeert daar méde. VOOR EEN PAARDT DAT IN DE
BORST BEZEERT IS, EN VOOR
EEN BEEST DAT EEN BEEN
GEBRO'KEN HEEFT ; JA
ZELFS OOK VOOR
MENSCHEN.
Neemt een pondtTarpentein Olie-, een ftuiv.
Sfeïk-Oiie; een ftuiv. Spaam groen\ mengt dit wel onder een en fmeert het warm in de wcnde, of daar 't hâpert; 't zal zeker- lyk genézen; gelyk menigte mâlen isonder- vonden. NB. onbetaalbaar is dit middel. VOOR EEN PAARDT DAT BUIK-
PYN HEEFT. Geeft aan 't zelve, vyfogtenâen agter een,
één dragma acrimonie met wzrmeGettéverïn. ALS
|
||||
|
492 DE ZUINIGE KOK
ALS EEN PAARDT NIET STAL-
LEN KAN. Geeft het drie dragmen Raap'Oiie met nvarm
hier in. VOOR EEN ZIEK PAARDT.
Snyt Kogge-Airen va. zoeteti melk, en laat
het Paardt dat éten. VOOR EEN PAARDT DAT DE
WORM HEEFT. Steekt een gat onder de Mânen, en fteekt
daar in Vjf vinger-ixortel, met tien a vyftien witte Péperkorlen, midden door gebréjeen, fteekt die daarook by in ; daar nâ zo laathet wat rykelyk bioedt af, en bindt wat Duiveti- drek op 't bit} 't is een beproeft middeL VOOR EEN PAARDT DAT SCHYT-
HAKKEN HEEFT. Neemt Tichel-oHe en fmeert 'er die dunôp;
7.6 ze, naar gène andere midien, indit^oe^- je voorgefchréven, willen luifteren. O F
Neemt Pcpeljoen-zalfj Pieter-olie ; Tarpen-
tyn-
|
||||
|
ter GEZONDHEIT. 493
tyn-olie\ Oûe l-bi/ojopboru?», en Kamil.olie;
van elkstwéloodt; mengthetwel, enfmeerc het 'er kout, doch beet dun op. VOOR EEN KOEIBEEST, DAT EEN
DOODT OF VERDROOGT KALF
BY ZIG HEEFT, EN 'T NIET
KWYT KAN WERDEN.
Neemt een groot ftuk Aluiti, befchraapt
en befnoeit het van aile kanten en fcherp- tens, tôt op de grôte van een bekwaam hncnàer Ei\ en fteekt dan dien Jtuin, in de kitnk çfteàewàterplaats van 'tRoei-bee/i; en 't zal geen drie uuren duuren, of 't Katf zal werden uitgewurpen. VOOR 'S PAARDTS ENDELDARMS
UITHANGING OFTE OMKE-
RINGE, ALS T SCHYT.
Neemt Apoftei-zalf, maakt ze warm, en
maakt 'er een iinde doekje braaf <vet méde, fteekt dat in 's Paardts fondement ; dochzô, dat 'er een endt doeks buiten uithangt. |
|||||
|
VOOR
|
|||||
|
494 DE ZUINIGE KOK
VOOR EEN PAARDT DAT EGEL-
VOETEN HEEFT, DE HAIREN
OVER ENT STAANDE MET
ETTER EN STANK.
Neemt Jluin; wit Kàperroot-, groen Ko-
perroit; van eiks vier dragma; poejert dat ailes met twéadriebladen Huhlook, en kookc het dan eens op; en waft 'er uw Paardt de Voeten méde en vryft het 'er wel in. 't Is zeer goedt. VOOR EEN LUIZIG PAARDT.
Neemt Raap-olie, Azyn en Zout, met wat
Rottekruidt, dat allercerft in den Azyn moet werden gedaan: ftrykt met dat vogt in de Mântn, en vryft het fterk in. VOOR VUIL- VLEES IN DER
PAARDEN O'GEN. Neemt Agriemonie-kruidt; brandt het tôt
Jjjcbe en zift het dooreen fyn zeefje; blaaft da n, door een Pen-fcbagtje, wa t van déze ftoffe in de âge n j nâ dat men het Oogiit heeft 6pen gehouden. |
|||||
|
VOOR
|
|||||
|
ter GEZONDHEIT. 495
VOOR EEN PAARDT DAT IN DE
O'GEN GESLA'GEN IS. Neemt het gewréven/lqfvm Rôh/us, doet
dat in de Iionig, en ftrykthetzelve, meteen veertje, twémaal 'sdaags, in de âge». VOÛR EEN VLEK IN 'S PAARDS
OGEN. Neemt Eierfcbâkn ; rtoot ze heel fyn, m
dat ze in bête Kôi'en, éven çebràden zyn, na- mentlyk, in een kroesksn met wat Hânig ge- roerdt 5 doet 'er dan by, wat Stroop van Gengber; en ftrykt van dit te zâmen, wac in 't 60g. OM SCHILLEN VAN EEN PAARDS
O'GEN WEG TE DO EN. Neemt Scbel-kruidt-, Goor-wortel; Klit-blâ-
deren, en ftampt ze in een Vyzel; en ftrykt van dit Zap met een veertje, watin de âgai„ VOOR DE VYVER; ALS EEN
PAARDT TELKENS VALT EN
RYST, EN DE O/REN KODT
ZYN»
Steekt met een.Mes, door den Noefon dat
is het middeljcbot van de Neus; of Jaat her bloedt
|
||||
|
496 DE ZUINIGE KOK
bloedt af, in den Uovenbek, b6ven de drie
krabben,* en fpuuwt het gedroogc fyn zout in de Neusgaten. O F
Vat, tuflchen de ôren, met een tangetje,
de buidt tezdmen, en fteekt'erdan, met een dikke E//Z, een gat door ; waar in een vrang worleltje werdt geftoken; nâ dat men alvo- rens het Paardt aan de balf fterk heeft doen laten; begint het te proeften, 'tzalgenézen, VOOR EEN PAARDT DAT DOOR
»T BLOEDT IN DE VOETEN, DE
BENEN OPWAARÛS TREKTj
WAAR DOOR ZE ALS LAM
WERDEN.EN DAN.GA AN
EN STAAN ZY AL TRIP-
LENDE.
Veegt de voeten gants ichoon uit, tôt dat
ze btoeden; vermengt dan ouden Leem, met Azyn doorkneedt, legt dat in die lioeven. Hier door geraakt het bloedt naar zyn be- hoorlyke plaats: dit is menigte malen van groot nue bevonden. |
|||||
|
VOOR
|
|||||
|
tek GEZONDHEIT. 4$?
VOOR EEN PAARDT DAT £ËN
GEZWEL HEEFT. Neemt Olie -van Bâjen; Topeljoen zalbe i
Lialtbea; van elks voor twé lïuiv\ Lpi-olie, met twé ftuiv, Honden-vet ; maakt die teza- men tôt een dun zalfje, en fmeert 'er 't ge» zwel mede; 't is onverbécerlyk gdedt be- vonden. OM EEN SCHURFT PAARDT ÎN
233 DAGEN TE GENE'ZEN Neemt Koperroot; Hôolwortel; van elks
een en een half dragma; een dragma P/pen een dragma Qjtikzitver; yïer dr^gm. Zwavelj, een vierdè pondt Tarpentyn, een en een half pondt Raapolie ; twë pondt Rooboter; twé ftuiv. Tarte; deBéter, Tarpentyn, Tarre, eri Raapolie, eerft wel opgezôden, daar nâ'er al 't verdere Wel in vermengt en geroerut: en dan daar méde 't Paardt, overal daar 'e Scburftïs, wel gewréven. NOG VOOR EEN SCHURFT EN
RUIDIG PAARDT^ Rift, ter plaatie daar 't meefte Schurft is,
het <oel of de buidt dbor, dat het Wakker
bloedtj Neemt dan fyn gëft6tene Spiegèk
t i karftï
|
||||
|
498 dp: zuinige kok
bar'l, mec een weinigje Qiùkzilver ; en een
weinigje Rottenkruidt, vermengt dit wel te zamen in bruine Bâter, en een pint Lynzaad- Olie; met een weinigje Suiker, en een maat Buskniit j men vryftditii0/ff&r«/<&, deHar/i enQrjik, wel in deoeWe; dienmendaar nâ, wéder heel wel des anderen daags met pis uitwaft en zuivert, en dan herdoet, tôt dat defcburft genézen is. VOOR PAARDEN DIE MEIDEN.OF
HINKEN; A AN SPAT, GAL
QF BUS.
Zulfc een Paardt laat men énigedagen Ail-
le ftaan. Dan neemt men witten Lapis Vf- triool ; dieu men vermengt in heel Jterken wyn-Azyn en tôt een papfe maakt, en 'er 'c belédigde deel méde befmeert. NB. dit is ook zeer goedt, tégensallerlei
fcburftbeit i z.érigbeit\ kwaaàt Mees, en Kan- ker; ook om in zJre gâten, naar de kunlt te gebruiken. VOOR DE RASP AAN DER PAAR-
DEN BENEN. Hier toe neemt men Verlopen Wâgefineer,
dat men warm maakt, daar méde ge/meerr $ als 't uirgedroogc is, maakt men 'c fchoon en
|
||||
|
ter GEZONDHEIT* 4p?
en weikt het van de bénen af mec Azyni en dan fmeerc men al wéder aïs v6re. VOOR STIPPÈN OF VLEKKÈtf IN
DE OGEN VAN EEN PAARDT. l
Hier toe neemt men Greft, ôf DakM,
fyn gefchraapt en met een pennetje in Je oog ihgebMzen» A N D 1 R S.
Neemt een vierendeelalIerbeftea^/V/^Swi"
fuiker, ftoot ze fyn, en droogt ze op eenpa* fier, dat op een Âjjcbop over 't uur legt, wel uitj heçitoot ze dus drie maal en droogtfe» en ftamptze dan; en doet *er voor een duit fyn geftôtene Gengber onder, en fteek daaf van, z<5 veel als gy met drievingeren vatten leunt, in 't oog en haalt'er 't boven-Iic dver heeh. ANDERS.
Groen Roemerglas - tiieel fyn geftôtert ; op
de zelfde wyze in 'tûoggeblâzen; menmoef het Iidt opligten. A N D Ë R S.
Men neemt Snoeken-oet, dat men , rèf
fmeltirtge, in een Glaasjett doet, daar 't van zelve in zal fmelterti hier van fmeertmefl, met een Veér wat in de ègen. l\% OA1
|
||||
|
500 DE ZUINIGE KOK
/
OM OP DRUKSTEDEN EN HUID- WONDEN ZWART HAÏR TE DOEN KO'MEN. Hier toê neetnt menoude Scboenzilen, dien
men brandt, fyn ftampt, endan mengtmen dat ■poeàer, in Bâter die van haar Zout be- rooft is, en daar van maakt men een zalfje. NB. de Boter moet eerft werden gefmol-
ten en dan op kont wdter werden gegoten, om't zfittt naar den gronde te doen ontzak- ken., | PS. Ook Jean men zig van dit midde! be-
dienen, ter genézinge van allerlei Paardeti- vionden, VOOR DER PAARDEN ROTSTAAR-
TIGHEIT EN DE WOLF,- ALS
'T STAARTHAIR AL TE
DIK EN STOPPELIG IS.
, Hier tégens trekt men de al te dikke eh
ftoppelagtige bairen wel uiti en men waft die plaatfen wel af met zeep en kandenvsytt. |
|||||
|
VOOR
|
|||||
|
tek GEZONDHEIT* 501
VOOR EEN RONDOM SCHURFT
PAARDT. Hier régens neemt men alleen ; Scbàpen pis,
te vergâderen, by de Vleesbouwers, uit de blâzen der Schâpen, die zy flagten ; daar me- tte moet men 'tjcburft wakker vryven. VOOR OPENE SCHEUREN OF BAR-
STEN DER PAARDEN. Déze <5peningen, waft men flerk en dik-
maals met biaauwen Vitriool en Azyn. VOOR VRATTEN DER PAARDEN.
Men bindt, met pekdraadt, de vrattën afj
en gewaflen, nâ 't afvallen met Vitriool en Azyn : ook beftrooit men de <vrat, en denxiondt, ni 't af binden, wel met klein gellampte Vi- triool. VOOR EEN DROES-KNOBBEL
ONDER DE KEEL. Men maakt de Knokl/el ôpen, en fteekt 'er
een brokje Viterjoûl diep in ; 't redt zig zel- ve. |
|||||
|
OM
|
|||||
|
fo& DE ZUINIGE KOK
OM EEN'S PAARDTS DROES-SNOT
HEEL SCHIELYK TE DOEN
AFSCHIETEN,
Hier toe gebruikt men voor twé ftuivers
Salprunel; vier Ieeplen Azyn ; i leeplen Boom- Olie\ twé verfe Hoender-Eieren -, twé Vinger- boeden vol gefiampte P/per : dit deelt men in twé délen, en men giet in elk Neusgat van 't Paardt, door middel van een Hoorn, de helfti nadat het metdekopwelomhoogvaft gemaakt i$j in dat poftuur ftoot men het wel eens tégens de ftrot,om'tingegévene te djoen doorflikken. NB. Het Beeft zal 'er zeer benaaudt door
•zyn, maar de fnot zal hem ten neuze uit vlie.« gen, K Y N D £
|
|||||
|
RE,
|
|||||
|
RESISTER.
|
||||||||
|
M.
J^JAng(kwnde)tenerftellen. 54
-----Midlen, totgraagmakinge. . 171
verlrerkende Pleiflei- 186
Kufl'entje , met deszelfs gebruïk. 187
Mec de opgeftinge, of de Zode behebt.
187
------- Walgiuge. j8g
■
tozeloomheit. 2IO
------ Poeder, bylufteloze loomheit engebrek
van Eetluft, 2IO
------• Wyn, ingevalvan!ufte!o?ecraagheit. 210
------ Opdampingennaar'cHoofdt. 404
------ Pyn te lHllen en hare oorzaken wegte né-
nien. ^6 r7
HerftcPendtMiddel. \6s
|
||||||||
|
—------ Diealteverhitis.tedoenverkoelen. 467
Maan-Teeknen, gebrek te vergoeden. sr
'-------- --------doorfcbrifcofgramfchap wegge-
bleven ,^ ,£
----------------dleopgeftoptzyn. 78,79
. ——— teovervioedigzyn. 82
Magtcloosheidtder Leden. 17-
Mazelen, hoediemoeten werden behandeldt. 9,
Mélancolie te doenvernmzen. ,0.
Melk, die in der Vrouwen lîorften geklontertis.-'
Mile, die verhardt geworden is. 63,(54 en 245
„ " „ • toc25510e.
——dieverfloptis. 63,6+
N. Na.
|
||||||||
|
^
|
||||||||
|
R E G I S T E R,
|
|||||
|
N.
'M'Avel(vanjon,!3re Kinderen, die uitpuilt. 169^
270
Nieren-kwalen tegenezen. 165 ■■' ■'
OGenontltekinge tegenezen. 40
-------Water; tegens pynelyke Ôogleden. 41
--------- Zalve. 41 1
1 ■ teontdoen van'tingevallen vuil. 201
Onvrugtbaarheit der Vrouwen. 87
Opcîampinge, in'talgemeengeiiomen. 12^
Opi'leigingetegLiiezeii. 34, j^f» 83, 84 Oren, met l^ykdbrensbezet. J
i--------Klem. 1 43'
P.
pAp tegens pynelyke Aambcien. C<)
* Pedro de Porco, lioe dien ten gebruike moet
werdenbehandeldt. 12 Pees-Knoop weg te né m eh. 11 °
Peft a[ te weren en te wederftaani 97,98, 312
Pillenvoorde lïorit. 47,175
—-- dieflymeriziiurdoenontlaften. 55
«------tegens derdendaagfche Koortfen. 9a
'tMoeder-SpeU '8°
Pii-
|
|||||
|
R E G I S T E R.
Pillen tegens geluwe, als men fteenin de Galblaas
vermoedt. *"3 -------------Hoûfd'kwâlen» 215
i--------------Gigt, ofjicht. 217
Pillen van bloedt te beletteu. 8o
Pis AfdreivendenBalfera. 163,164,(208
Pis (of ) druppel, anders koude Pis. 184,185
Pleiiter tegens verouderdeverzuéringen. 11 8 Fleuris te genezen. 26,48.49
Poeder. i6o>6i
Podegra-pynteftillen. 27
Poeder tegens de Geelzugt. 79
■ —— Hypochondriacum. 75
--------------« derVrouwenonvrugtbaarheit. 87
«i. ------Derdendaagfe Koortfeh. p*
___.....Roodvonk ; (anders.) Roodgrondt.
160,61
, ,, , ------ Kinder-pokken. 160,61
___,—— Zinkingen, die op de Borftvallen.
160,61
- (jekwalenderTanden. 462.63 |
||||||||||||
|
Purgatie tegens der Kinderen wormen. 67
____» tegensgalagtige Humeuren. I5Î
_____. voor die zwak en ligt tôt afgaan zyn te
_____ voor die nog veel zwakker daar omirent
155
----Ll inBuik-iooptegebruiken.* 15? |
||||||||||||
|
.., - zonder de minfte verwnnginge en tôt ver-
beteringedervochten. z5° ____ vanenenAmandel melk. *S7
____ Trekfel, ter verbeteringen aller humeu-
|
||||||||||||
|
157^8
|
||||||||||||
|
112- BeftaandeuitSopofBoeljon. 15^
— -. Bolus, ofte Brokje, voor hen die van
|
||||||||||||
|
drankenafkerigzyn. ***Pu*
|
||||||||||||
|
R E G I S T E R.
Purgatie van Engels (Epions) zont: dedofisbe-
paalt. i ^9
»
— ' ■
—------ Dieverkoeit, integTotebeweginge,door
Koorts. 21*
■ [11 Coliecq te gebruiken. 216
Tegens bedorvenevochtea. 208, 209
|
||||||||||||||||||||||
|
Pyniiade Bâringe. 88
Pyn-ttillendt lvoraal-Tinétuur. 165,66
|
||||||||||||||||||||||
|
a1
|
ina Quina. Hoe men ze moet gebruiken in
evalien van gants Uwaadaardige Koortfen. |
|||||||||||||||||||||
|
149
Behoorlyk ter genézinge toe te |
||||||||||||||||||||||
|
bereiden. 150, (^t
|
||||||||||||||||||||||
|
•*-*-Oos tedoen verdryven. ;£
-------- Belroostegenezen. 38,3c
Rood-vonkte verjageu. ï6o
|
||||||||||||||||||||||
|
S
|
||||||||||||||||||||||
|
Chenrbuik in den Mondt. jj
---------------Metvlekkenin'tnangezigt, 38,145, Mû
'—————— Metz weeren. 106,107 ■ ' ~ En Melancboiie, daar uit voôrcRo-
mende. u6,ïi/
■ Middel-, totverkoeliuge. 2r'f
Scheu-
|
||||||||||||||||||||||
|
R E G I S T E L
Scheurbuik-Middel; totverfterkinge. 219
—»
bindinge. 219
Schurftheitaan'tHoofdt. 36,37
■ In'talgemeen. 101
SlaapZiektetegenezen 19,20
Slaaploosheitteverdryven. 30
Stoap Vervvekkend middel by gravelig Coliecq,
&c. 67
Slym-Verdryvinge. 11
■—~ WaterindeholheitvandeBorft, 190 Verdryvent Poeder. 190
—— BorftmetHoeft. 355
Smeer middel tegens Lambeit. 183
Splinttrs uit Wouden te doen uitkomen. 192,315,
Springendehandentegeiiezen. 108
Sptaak verloren , wedertedoenkômen. 26}
Sproetenteverdryven. 192,93,94
Sprouwteverdryven. 96?97, '94
Spyker in de voet getreden. 109
Steens Aangroei der blàze te verhinderen 195 tôt
195) toe.
Stéken vanBeien of Horflels. 109 ■1 ■— Wefpen. 199
——— Vereifciggedierte. 199,200
■ Scorpiocnen. 2co
Stoelgangk te verwekken. 201 Stroop van Slaapbollen , hoe tebereiden.216,217 Stopraiddel tegens rode Loop. 173 Stuipentebréken. 19 —— Van Kinderen. 3 3, 34 ■ Uitfcherpzuur, inmiddelbareKinderen-
178
K 2 Sun- |
||||
|
R E G I S T E R,
StuipenvanEerftgeborenen. 179
•——— Teftillenenteverdryven. 102,203
T.
* Anden-kreigendeKinderen. m
■ Dieloszyn, vaft temâken. 219,220
—----■ dieholzyntedoenuitvallen. 221
■-----■— Pynteftillen. î2itoti2<S
■ Vlees, vervuildt of bedurven, te zuive-
veren. 226,227,228
—---- 1 ■ dat gezwollen is te doen flinken.
2 2 8,2 29
------ ——— datbloedettezuiveren. 229,230
■■
461,461
Tering Ziekte te genezen. 130, 231, 232, 233 Teer Waters bereiding tegens aile kwàlen, in 't algemeen. 119 tôt 124 Tongs droogte te verdry veiu 408,409
Ton g rierahoetebehandelen. ni
U.
^-* Itteeringe van 's Lighaams délen. 269
Uinvaflen te doen vertéien. 270
Uitzinkingedet Lyf moeder» 86
■------ des Entel darms. 86
Ulceratien (of) kwade zwéren in de keel. 270
|
||||||
|
V AllendeZiektetebatetekonfen. 33
Te verminderen en te ftillen.234
tôt 23910e. 391,392,393 Val- |
||||||
|
REGISTEL
|
||||
|
ValfeEetlufttebepalen. 5<S
Verfe Wonden hoe te genezen. 17
Verbrandheidt, der Tonge, te koelen, 239 tôt
043. toe.
Vergift uit te dreiven en af te keren. 243»44>45 Verftuitingeteherftellen. 105 Verkoudheitindelngewanden. 27
Verzweringein deBorft te verhelpen. 49, 5»
—— ■ ' '
'■■' - Blaàs. 81
VandeLyfmoeder. 86
Verliitheitderlngewandenteverkoelen. 466,67
Verkoel-Midlen. 143.44 VerkoelendenAmandel Melk. I52>53
Verftoptheitderlngewanden. s6o, 61, 62,63
Verzweringen die veroudert zyn. 118 Verfterkinge der Herfenen. 459.60
Verzwakkinge der Mage, 125,26
» ' ' ■■ ■! Edeledélen, 126
■ Doorziekte enmagteloosheit. 12^
Vlees te doen aangroejen in de wonden. 265,66
■' Dat vuilis, (vuilVleesJ te doen vertéren. 270
Vloedt die wit is. 82,83,288,89,90,91 Vogtendie taayzynuit te dreiven. 230
doorBràkinge. 230,31
Kwaadtenfcherpzyn. 264
uitloflen, 277,73,74
Vratten te verdreiven. 39 Vrugt die doodtis, teredden. 87,88,404,405
Vrugtbaarheidt te verwekken in Vrouwen. 266 Vuiligheiddie verhardetis zagt temaken. 169,70 Vuur(of) 'twildtvuurtebepalen. 284,85 Vuurigbeït te verdreiven, omtrentde Neus. 38
m—------. Dieuiterlykis. a<58 K k 3 Vuu-
|
||||
|
REGISTER.
Vum-îgheit van den mondt. 389
Vyt. (of) Feittegenezen. 103,104, «$4, (J5
|
|||||||||||
|
WQnde
|
|||||||||||
|
ntedoengenezen 291 tôt 96100.
|
|||||||||||
|
die vers zyn. 297 tôt 301 toe.
dievervuildtzyn. 3°*>302,303
dieontftekenzyn, 304
des Hoofds. 3°3t3°4
derZeouwen. 304
|
|||||||||||
|
Wormenindelngewanden» 18
■ i
»------h Poeder, vpor der Kinderenmâgenenin-
gewanden. 186
» inde Orenteverdreiven. 304
.
310 toe-
m~**—1 Télinge, enhunaanwastebeleuen. 311, 3«*
Wratten. (oQ Vrattentedoenvergaan. 39.312,
313
,, -
Wurg gezwelteoopnen. 45»4^
Wyn te zetten ofte te trekken tegens Geelzugt.
70, 71
».—r (Medecinaal) tôt verdunninge en uitdrei-
vinge van flym. 182
«-— tqtwaterlozingeentotverfterkinge. ipa
|
|||||||||||
|
Y.
|
|||||||||||
|
REGISTER.
|
|||||
|
VSer, Splinters, Dorens of Glas ter wondeult
•*■ tedoenkomen. 192 Z.
*7 Enuw-fteektegenezen. 104
Zenuwen die hartzynteverzagten. 452,453,
_____ ... 454
• trekkinge. 333,334
•■' ——* die verkoudt zyn te verwarmen.
„ „ . 338.3Î9
Zere Tepelstegenezen. 54
—— Henen. 315
------> HoofdenderKinderen. 3rf>3i6
■■ Keeltegenezeu. 316,317
Zeren indenmondt. 317
—— aandedgen. gi^
' ■ ■■ enroventegenezen. 339» 340
f - diekwaadaardigzyn- 340
dieveroudertzyn. 34r>342>343 indeNeusgaten. 343
—— aande fchaam dâlen. 343,344
------
—— diehol zyn. ^44, 345
' (witzeergenoemdt,) in'taangezigt. 291 m- indeNieren. St
.11 indeBlaas. 81
Zinkingendieopdeborilvallendooreeupoederte
verdteiven. 160,161 K k 4 Zin-
|
|||||
|
R E G I S T E R.
Zinkingen tegenezen. 317 tôt 321 toe.
.____ . pyn, te flillen. l9*
_________opdeKeel. 32»
_•--------- Ogen. 3*2
- --------- Long. 3*3
Zode te genezen. Ï7»,8£>3*î
Zog dat in der VrouwenBorftenklontert, (drop
genoemdt.) 52,53,58
tmJ— opdrôginge. 35°
Zugtige Benen te doen flinken. 20,106
«-------- dikteaandeKniën. "7
ZuiveringederHeii'enen. 457>458>459
ZuizingederOren. 3*3.3*4
Zwaarmoedigheit te veriigten. 325,316
Zweringen die'veroudert zyn. 117
______- (Ulceratien) indekeel. 270,373
, ____ hunverhitheit te genezen. 326,327
___.____ dieontftekenzyn. 328
1 ___ dievuilzyn- 328,329
___,____. aan de nagels der Vingers en derTô.
nen. 33°»" •
. ,^rTV;PrprienderBlàze. 330,331
'■•" _____ derLyfMoeder 33*
_______ derKeel, metzwellinge. 332,333
- - der darmen en verdere îngewanden.
333.334.335
________. derfchaam-delen. 335
dievoorteninvreten. 335.33^
dieholzyn. 336
inderVrouwenBorften. 337
|
||||||
|
Zweet Middel tegenskoudeindeLeden. 21, 22
i______--------(een Poeder) tegens geduunge Koortfen. v . 93,94.95
____ Koortlige oplteigin-
161
£e* Zweet- |
||||||
|
R E G I S T E R.
|
||||||
|
Zweet-Middel in gevallen van Pleuris. 162,16}
—----- ■'■ om bedorvene vochten uit te drei-
ven. 208
ZwellingederManlykheit. 32^
■■ cterLeden teverdreiven. 325
---------- Amandelen, aan de Halset Keeh 25
Zwyinfel des Hoofds. 3°>3i
ZydeWeê uit zinkingen ontftaande.J 176, 177
■ |
||||||
|
R E-
|
||||||
|
REG ISTER
VAN ENIGE GENEESMIDLEN TE-
GENS DE VOORNAAMSTE KWALEN VAN PAARDEN EN KOEI-BEESTENHIER TE LANDE. /">Meen Paardtdaargeen groeiin is, gezont,fterk
^ en vet temâken. 477 ——— -
—— ——------hartleivigis tehelpen. 478
tehelpen. 479
—
malien. 478 —— ■■
is, tegenezen. 479 —— ■ —— vuurig en ziek is te redden.
480,488,491
—— —— —— Gallen lieeft daar van te int«
doeo. 480,482,483,487
■
.---------------------Mokheeft. 481,488,489
492>493
——
484,488
------——------ in de Bord is verrukt. 484
■--------------—— BloedtPift. 484
...--------------■ VerlloptvanNeusgaten is.485
•——
afwykt. . 48^,486
Om
|
|||
|
REGISTER.
Omeen Paardtdatvo'.voeugis. 48Ô
---------------
—— ------- ■ (een SLu'B zyride,) niet kan
piil'en, offtallen. 486
------- ■■ i------ BofTen krygt tegenezen. ^87,
» 490
■ '.
——
487
------- . ■>
heeft. 4851
—— » ------- dat kreupel is door Verftuikc-
heit. 491
—— —— —— bezeertisindeBorft, 491
---------------
—— ——------- buikpyn heeft. 491
------- ------- —— niet kan pifTeh ofilailen. 491
kruit. 49f
- -1 ' i. ' ' Egel voeten heeft. 494
vuil Vlees indeégenheeft, te
|
||||||||
|
redden. 494
—— ——
Scheilen 01 Schillén op de 6gen
|
||||||||
|
heeft 495» 499
—. -------■ —— de Vy ver heeft. 495,406
_-, _----- —__ Bloedt trekkiiïge in de Bénin
heeft 496
—»-------' ftaat te trippelen. 496
__ -
__ - — fchurftisin 2 a 3 dagen tegene-
zen. 497 —.-------——* Ruidigheit heeft. 497,498
----------------------Rasp aan de bénen heeft, 498,
499
Oui |
||||||||
|
R E G I S T R R.
Otn een Paardc dat drukftedsn en hi'id-wonden
heefc 500 1
de Wolfheeft. 500
fchurftrondtorS is. 501
K>pcne fcheuren of berilen
heeft. 501 ■
■ ——
d enaff'chieten. 50Z Voo. iei: Koei die door't Longefpel, altydc kucht.
47P,.48o
^^^^^^^^^^JZiek is. 474 —
dieu de zoom van de.voet klaauwaf-
|
||||||||
|
wykt. / 485,4^
___, . die haar been gebr.oken heeft, NU.
ookgoedtvoormenfen. 491
een doode of verdroogt Kalf by zig
|
||||||||
|
heeft. 4P3
E Y N JÛ E.
|
||||||||