l/a. 4 1Ó '/

npS 7|D

Nini

nte ram mm wmn nran

us-kv prSa nnxiaai a'ojnino .nnvvi niS3n nnuan

DE PENTATEUCH

EN DE

VIJF ROLLEN,

Opnieuw in het Nederlandsch vertaald en verklaard,

EN DE

Haphtaroth en Shabbathgebeden

met Nederlandsche Ventaling

DOOR

J. VREDE N BURG,

I.eeraar am het l}eth-Ilain'iiiiilra*k_l4ii_gt;-Amt)imimHw«.r-*

B?BL3CTHH^l~K DER

R:JKüUïiSV'^: - .£iï UTRECHT ¹ cc .3SE

2193 0247

niDD

EXODUS.

JOACHIMSTHAL's STOOMDRUKKERIJ, Muiderstraat 6, Amsterdam.

EXODUS 1.

1 1 En deze zijn de namen der zonen Israels, die naar Egypte kwamen, — met Jakob waren zij, ieder met zijn huisgezin, ge-3 2 komen—; Ruben, Shim'on, Levie en Juda; Jissaehar, Zeboeloen 5 4 en Benjamin ; Dan en Naphthalie, Gad en Asher. Alle personen, uit Jakobs heup voortgekomen, waren zeventig zielen, waarvan

6 Joseph in Egypte was. Nu stierf Joseph en al zijne broeders

7 en dat geheele geslacht. En de kinderen Israels werden vruchtbaar, hadden vele geboorten, vermeerderden en werden ten zeerste krachtig, zoodat het land van hen vervuld werd.

8 Nu stond een nieuwe koning op over Egypte, die van Joseph

9 niet wist. Deze zeide tot zijn volk: „Zie! het volk, de kin-

10deren Israels, wordt ons te veel en te machtig. Welaan!

toonen wij ons verstandig daartegen, opdat het niet nog meer toeneme, en het zijn zal; wanneer een oorlog ontstaan mocht, ■dat ook dit zich bij onze vijanden voegt, ons bestrijdt, en uit

11 het land optrekt.quot; Nu stelden zij daarover beambten der heerendiensteu aan, om het door hunnen dwangarbeid te onderdrukken ; en het bouwde voorraadsteden voor Phar'o, na-

12 melijk Piethom en Ra'amses. Maar hoe meer zij het onderdrukten, hoe meer het vermeerderde en hoe meer het zich uitbreidde; zoodat zij eene walging hadden voor de kinderen

Hoofdstuk I. 1. Aanknoopeud aan Gen. 46,27 wordt in korte woorden de sterke vermeerdering van Israël en hun aangroeien tot een volk bericht; om op de buitengewoon spoedige ontwikkeling te sterker licht te doen vallen, wordt het geringe aantal der naar Egypte gekomenen nog eens genoemd. — inoi ms, ieder met zijne familie, vrouw en kinderen.

2. De zonen zijn naar de moeders geregeld, zoodat die der slavinnen het laatst genoemd worden. Joseph, die vs. 5 afzonderlijk behandeld wordt, is natuurlijk onder hen. die met Jakob naar Egypte kwamen, niet genoemd.

5. Onder de zeventig zijn Jakob zelve, alsook Joseph en zijne beide zonen medegerekend. Zie onze aanteekeningen Gen. 46,26 en 27. Anderen meenen, dat hier, omdat van api'i -pi i.sïv sprake is, een pasgeboren kleinkind, Jochébed, wordt medegerekend. Het is niet onmogelijk, dat het ronde getal is genomen voor 69, en dan Jakob niet meegeteld behoeft te worden.

7. isnm. eig. wemdden, er kwamen talrijke geboorten voor; «Tl, de jonggeborenen bleven in het leven, zoodat het aantal der zielen toenam,

en zij een üixjj 'ij, een in getalsterkte machtig volk werden, anderen: zij waren krachtig van lichaamsbouw. — ynsn, hel land Egypte, natuurlijk in de eerste plaats Goshen; doch zij schijnen zich van daar over het land te hebben verspreid.

8. opn er kwam aan de regeering nn i¹??;, een nieuwe koning, die andere regeerings-beginselen was toegedaan; niet onwaarschijnlijk is

niDtr

wh DpV' riN nonxQ a»N2n ^3 hioBgt; nbNt ⁿ

r I —.\- jquot; t;at: * v.* t - •• t : • ^jquot; ; : •.•••:

*13^2quot; : min^ ^ T2iNquot;i : INS in^i a

t it !• v.* •• I ^ : * l-»quot; : it v •• j

-■ni» ♦xr trflrSa Tn : na ^na:i n :ra»:Di rbiar-'

_ i viv jquot; : 1^ v•)v t • : - iquot; t : jt v.' t : - : p jt i tt: • 1^*.. :

vnN-^ai nov noquot;!: onvan n^n ciDin irs: o^air ipv* i

t v t : iquot; tlt;t- • it ; • : rr t kquot; : vat *-•• : • k^-:i-

n'KQaiDiT^s-i^ na ^nTbquot; : xinn inn »

-• : • v. : i— s t •• t :•-»•• : i - j ^ ;

ö : onx r-iNn K^ani ixo

't | v^t t Jquot; T • ' a ;

quot;IQN'I : «IDI'TIK IH'K Dn^O'S^ I^in-n^O Dp'1ⁿ

v v.- ||quot; v «.-T 1 JV -: at: • v.tt |viv it^t-q

no^nn: nnn : isaa div^i an 7KTi^ »:3 ny nin lay-^N¹

at : :r t^t iv i. r; •• t : • -••• : •• •

Nin-oa sjDi:quot;! nanVp n^prra n;ni nin^js ïb D*DD nir vby Wm : pKn-p r6gt;n uran^i wwtr ^

* * j-t t t lt;• t- i vit t i • jt^t: (.t ~ i * : •• : -•

quot;nNibris-nN nyiö^ ni:3pa nj; Dn^3p2 iri3)r^Qgt; ^sp iï^ pö^Di niT |3 inx 13^ HE'NDI : ddq^.²'

Josephus' meening, dat het een vorst uit eene nieuwe dynastie was. — ït nS, die van Josephs verdiensten niets meer weten wilde. Daarmede houdt dan de welwillendheid tegen de Israëlieten, die immers vreemden zijn, op.

9. 1300 DISyi 31. niet; is talrijker en sterker dan wij; dit toch ware al te sterk overdreven.

10. Hij vreest, dat het talrijke volk bij een eventueelen oorlog, met Egypte's vijanden gemeene zaak zal maken en uit Egypte naar Palaestina zal optrekken (nSr), Hij kent dus Israel's vaderland nog; hij wil ze echter niet uit het land laten wegtrekken, daar zij eene nuttige bevolking vormden.— rusipn is waarschijnlijk eene abnormale 3de pers. vr. enk. met achtervoeging van den uitgang ru, om het van den 2den pers. manu. enk. te onderscheiden; evenzoo Recht. 5,26 runWi... rrr, hare hand strekt zich uit.

11- OW' eig. huigen, iemands kracht breken ; niWD» iijj, waar de graanvoorraden voor den handel of als proviand voor den oorlog werden opgeslagen.

12. ispil, zij hadden een afkeer van de kinderen Israëls; anderen: alles walgde hen wegens de kinderen Israëls. De buitengewone vermeerdering van Israël jaagde hun schrik aan en deed tegelijk het denkbeeld aan iets bovennatuurlijks bij hen opkomen, dat hun eene rilling op het lijf joeg, hun afkeer inboezemde.

EXODUS I, II.

13 Israels. Nu lieten de Egyptenaren de kinderen Israels

14 werken met strengheid. Zij verbitterden hun leven door harden arbeid, in leem, in tichelsteenen, en in allerlei arbeid op het veld; al hun werk, dat zij door hen lieten verrichten met

15 strengheid. ]S^ru zeide de koning van Egypte tot de Hebreeuw-sche vroedvrouwen, waarvan de eene Shiphra en de andere

16 Poe'a genaamd was; — hij zeide namelijk : ,/Als gij de Hebreeuw-sche vrouwen in het baren helpt, dan zult gij op den barens-stoel letten ; als het een zoon is, zult gij hem dooden; maar

17 is het eene dochter, dan mag zij in het leven blijven.quot; Doch de vroedvrouwen vreesden God, en deden niet gelijk de koning van Egypte tot haar gesproken had, maar hielden de kinderen

18 in het leven. Nu liet de koning van Egypte de vroedvrouwen roepen, en zeide tot haar: ,/Waarom hebt gij deze zaak ge-

19 daan, en hebt de kinderen in het leven gehouden ?quot; De vroedvrouwen zeiden tot Phar'o : «Omdat de Hebreeuwsche vrouwen niet gelijk de Egyptische zijn ; want zij zijn levenskrachtig; eer de vroedvrouw tot haar komt, hebben zij reeds gebaard.quot;

20 God bewees den vroedvrouwen de weldaad, dat het volk ver-

21 meerderde, en zij zeer krachtig werden. Nu was het -. toen de vroedvrouwen God vreesden, en Hij hun huizen deed ont-

22 staan, — toen gebood Phar'o al zijn volk, zeggende: «Eiken zoon, die geboren mocht worden, zult gij in de rivier werpen; doch elke dochter in het leven houden.quot;

r 1 Nu ging een man uit het huis van Levie, en nam eene

2 dochter van Levie. De vrouw werd zwanger, en baarde eenen zoon ; toen zij hem zag, dat hij schoon was, verborg

3 zij hem drie maanden. Doch langer kon zij hem niet ver-

Vs. 13 en 14 berichten, dat, toen de eerste maatregelen niet hielpen, het door Israël te verrichten werk met allen moed brekende (-ps) strengheid en onmenschelijkheid werd opgelegd.

i4- quot;lona. in leem om er steenen van te maken; in steenen, om

in de bouwwerken te gebruiken; mco omar Saai, arbeid op het veld, die in Egypte door de kunstmatige bevloeiïng zeer moeilijk en bezwaarlijk was.— omaï Sa ns is een tweede voorwerp bij ïrwi, zij verbitterden hun nog bovendien al hun werk, dat zij hen met strengheid lieten verrichten. Anderen ; met, behalve al hun huiselijke verrichtingen. (Ibn 'Ezra, Rashbam).

15. Al deze maatregelen hadden niet het gewenschte succes. Israël's aantal nam toe; dus zeide de koning enz. Shiphra en Poe'a waren, zooals Ibn 'Ezra terecht opmerkt, waarschijnlijk de hoofden der Hebreenwsche vroedvrouwen, die de ontvangen bevélen aan hunne collega's zouden overbrengen.

ie- D^axn, dat Jer. 18,3 de draaiende potteubakkersschijf beteekent, schijnt hier te doelen op den moederschoot (Hirscii. Keil), anderen: de zetd, waarop de barende vrouw plaatsneemt. In ieder geval moesten zij de kinderen onmiddelijk bij de geboorte dooden, zoodat het door de ouders niet bemerkt werd. — rnm, van «n = rpn.

Vs. 21 is de voorzin van vs. 22; toen God hun. den Israëlieten, huizen

3 K mm 3

-m rntt'i: T\Sft bNTiy» onvo n3jr*i : ^

-:it : - i quot;it : v,quot; t : ^ jquot; : v ^ • -r : • s* ^-.r- iquot; : * t»

na m^3 0^3^31 ibn3 ntbp m3y3 Dn«n

quot;lt; AVT - -: T : ..... ... • tit ^jt _-:|- v •• -

DnxD -iba SON'I : TpM Dn3 1-13^-1^« Drn3^^_L73^iD

. -: . |vjv v - ) vit : r j :^ it v -: t t

: n^iej n'j^n Disn hnxn quot;iitn h'^oynrn^D¹?

^ it v* ••quot;-»quot; •• ti • - - it lt;•• V -: * ; it v.: quot; : iquot;

km |3quot;dn D^NHquot;^ |mni nih3i?nTix |3i^3 IDN'I ^ra D^Kn-nNni^Dn rKi^m: n^ni xm ra-DKi ihx rnani ^

v;it v : quot; ; iquot; tI lt;v • - titt v,' . I-quot;.* * ~:r

*:Dnyn-nN r^nm onvo -ibo p^K 131 quot;IKgt;K3 itbp

i't : - v tHv - : - • at ; • fv^v Kv •• -: ^ ■)••• -:i- •gt; :

nrnn p¹? iqn'i nivpb onxp^Q n^quot;'! ^

n²? *3 ninr^N Kn^on po^ni: onVn-nN pnm nrn ^

s j* ^ - v^ : - ; 1- tI ;lt;- ~ rt : quot; v tI vquot; quot; : quot; av -

rn^N Ni3n Dquot;iè3 nan mgt;n^_,3 rin3yn nnxsn 0^23

|.)v quot; quot;ï st vv : t •• ^j t r a • ; ^* it v, * : • - •»* t -

IOÏV^ D^n 3Ti rn^Q³? DP¹?» 3Ü^^,I : nbn m^on⁴

v, ; ^-r~ -itt vs— a : - : i- v: v jquot;quot; ^ITT: . quot;•V-*quot; ^ •quot;

: dtis on¹? DPbKnTiK nn^an ♦nn : nxD «

r t {'.'t ^ n-j— _a. ...|_t ... v,: quot; ï •quot; j ^:|t • * : quot; I :

TD^n mx^n ni^n nn-bs naxb n^ia in ==

t ; - • - 1 j.. - t a •• v t : : ~ j* ; ~

a : p»nn n3n^_,?3i

n-ibm mston mm : ^ⁱ?-n3-nK np»i nb n^o tr'N n^i«

i aquot; vjquot;- v.t * it - j' - i'quot; - v iv.--- a-quot; -••• * ^ v* i'-'jquot;' 2

: D'ny namp;bamp; inassni Kin 31L:-^,3 inK Nini ^

r t: jt

¹

deed ontstaan, en Phar'o dus zag, dat zijne bevelen niet de gewenschte uitwerking hadden, ging hij tot openlijk geweld over.

Hoofdstuk II. 1. In dien tijd, toen het in vers 16 vermelde bevel werd uitgevaardigd, quot;jV¹¹, ^{een 111811 111}1 het huis van Levie er toe over (vel. Gen. 35,22; Deut. 31,1) eene dochter van Levie tot vrouw te nemen, mj weten, dat Aharon en Mirjam drie, respectievelijk zes jaren ouder waren, dan Mozes. Hunne geboorte wordt hier niet vermeld, daar het alleen te doen is, om de geschiedenis van Mozes in te leiden. Hoeveel tijd tusschen het eerste en het tweede bevel (vs. 22) verliep, wordt nergens opgegeven. Het kunnen dus ook 7 jaar zijn geweest (vgl. Nacum.). Rashie meent echter, dat hier niet van 'Amrams huwelijk sprake is, maar ons hier wordt medegedeeld, dat hij na het bevel 1,22, opnieuw zijne vrouw bijwoonde en zij moeder werd. — nS ra nx, Jochébed, de dochter van Levie, dus; de zuster zijns vaders; Ex. 6,20.

²

NIH 31Ü ^^a' fcj schoon was. Zeker zou zij haar kind ook tegen

³

gevonden. Zijne bijzondere schoonheid gold haar echter als bewijs van

⁴

Phar'os moordplannen hebben verdedigd, al ware het minder schoon ge

EXODUS II.

borgen houden; nu nam zij voor hem een kistje van biezen, bestreek het met leem en pek, legde het kind er in, en zette het in

4 het riet aan den oever der rivier. Zijne zuster plaatste zich van

5 verre, om te weten wat met hem gebeuren zoude. Toen daalde de dochter van Phar'o af naar de rivier, om zich te baden, en hare maagden gingen langs den oever der rivier; zij zag het kistje in het midden van het riet, zond hare slavin en liet het

6 nemen. Zij opende het, en zag het, het kind — en zie, een weenend knaapje; toen ontfermde zij zich er over en zeide:

7 „Van de kinderen der Hebreërs is deze.quot; Nu zeide zijne zuster tot Phar'os dochter: „Zal ik heen gaan, en u eene zogende vrouw van de Hebreeuwsche vrouwen roepen, opdat zij het

8 kind voor u zoge?quot; Phar'os dochter zeide tot haar: „Ga!quot;

9 Het meisje ging, en riep de moeder van het kind. Toen zeide Phar'os dochter tot haar: „Neem dit kind mede en zoog het voor mij, en ik zal uw loon daarvoor gevenquot; ; de vrouw nam

10 het kind en zoogde het. Toen het kind groot geworden was, bracht zij het tot Phar'os dochter, en was hij haar tot zoon. Zij noemde zijnen naam: Mozes, en zeide: „Want uit het

11 water heb ik hem getrokken.quot; En het geschiedde in dien tijd, toen Mozes volwassen was, dat hij tot zijne broeders uitging en naar hunnen dwangarbeid zag; nu zag hij, hoe een Egyptische man een Hebreeuwschen man sloeg, van zijne broeders.

12 Hij wendde zich her- en derwaarts; en toen hij zag, dat er niemand was, versloeg hij den Egyptenaar en verborg hem in

13 het zand. Den volgenden dag ging hij weder uit, en zie! twee Hebreeuwsche mannen twistten met elkander; toen zeide hij tot dengene, die onrecht had: „Waarom slaat gij uwen

14 naaste ?quot; Deze zeide: „Wie heeft u tot overste en rechter over ons gemaakt ? denkt gij mij te dooden, gelijk gij den Egyptenaar gedood hebt?quot; Mozes werd bevreesd en zeide: „Waar-

15 lijk! de zaak is bekend geworden!quot; Ook Phar'o vernam

3- NDX de papyrusplant, welks lange stengels tot het vlechten van kistjes en kleine booten werden gebruikt. — -mna, eene soort asphalt, vgl. Gen. 11.3. Zij plaatst het in het oeverriet, waar het door den stroom niet meegesleept wordt, en van den oe^er uit niet gezien kon worden (vs. 5 bemerken de maagden der koningsdochter het kistje niet); op eene plaats, waar de vrouwen van het koningshuis gewoonlijk baden en die dus geen gevaar oplevert.

5. -wn Sj? ;:*Tingt; zij daalde af uit haar paleis naar (Sr = Ss) de lager gelegen rivier, ymh om te baden. — nrffls m, hare slavin, die haar bij het baden begeleidde om haar behulpzaam te zijn, terwijl de miDJ, de meisjes uit hoogeren stand, hare gezelschapsjuffers en hofdames, aan den oever blijven.

6. Uit het feit, dat het kind te vondeling gelegd is, maakt zij op, dat het een kind van Hebreeuwsche ouders moet zijn.

3 moir y

nani lüna rnonm moIi nan iS-npni quot;irsïn niv

vat ^- v.t •• i~ jt : : ~ ~ v - -»•• i - • - • : -

3^nm : iK^n n£3tr-^ eiioa Dtrm ibvrnx na DETII •gt;

j- - r* - i : - j~ : I quot; *-• Jr - v v - ^ v t v lt;r ~

rm¹? h^-i2-n3 mm : i¹? n^»-no pma inhx ^

i j ;. ^ i *tiquot; - t quot;: l a tlquot; v.

hann-fiK «ini i^n nbVn n^nh^ji

t •• - v ~ a : - ■»- v ï ¹ t jv ^-;i-: : -

inNini nnsm : nnpm nnaKTiK nbtrni «iiDn -iins i

-•••;•- - : • - t ivIt • - ^t t v j~ : • ~ | - ) j •

Dna^nn^ö^DKrn v¹?^ VDnni roa i^rnani -i^n-nK

V,* : ^*^it jquot;: - • v - t*t j : — av ^ •• • ; v v -

-i¹? ^nxipi ^Kn n^ns'na^N Inns⁴ laxni : nr ■

jt • |t «tIt; lquot; •• i- ; ~ - •-• -; v j - iv

-na nS-iONm : ^,nⁱ? prm hna^n ro nproⁿ

jt v i - vit- v kt i r •• : a^ * : it k* Ivv ••

noNni : -6»n dktin xnpm no^n njria ^

5 quot; vit quot;quot; jquot; v vt): * - t ;^-it^ |v • a- *. : quot;

rnK ♦jki ^,l5 nprm ntn n^n-nK nina-na

Ij.. v -:i- • |j*' iquot; ; v- v«v - v .... ^ - jt

inKann^n Vin : mp^m nVn n^n npm mDtr-nK¹

- .... - j-..- i,.. . . _ v^v - .)t 'it is-* - i a-t :

-|p *3 quot;loxni hp Nnpm_ |ngt; n^na-na^

Kin nro Dnn i * : mpn wm * nnr^^ naa nva DribaDa nti VHN-^K

*...: * i* jv - * ; • j- at ^ • : :v.quot; r v

♦-nvarrnKT¹^ NTI riiina ?fl»i : vnNO³¹

. : . - | - A' I ^Jquot; -gt;• :v,— ^ t I •••lt;•- it vi-

onn^ mm DI*3 Nïn : Sina

'htv 'ü iqn^ : n^n nan na¹? ^

• ; ( : it -»• v ^ - pnv •• iv^ - t^t t tit ^ v - a* *

-nN nam imz IDK nnx^jmnbn aatri

^ v t : v,-t r-* -;r •• ^jt - •quot; : t : - ^ quot;^t •• ; lt;-

n^-ia : lain px -laN'i n^o *n;n nvpn ^

10- Snj^,1gt; toen het kind groot was en gespeend kon worden (vgl. Gen. 21,8). — p¹? nS tpi, liij werd als Egyptisch koningskind opgevoed en dus in al de wijsheid der Egyptenaren onderwezen, als voorbereiding voor de groote taak van het verlossingswerk, die hem wachtte. — nt'S, de naam Mozes, waarschijnlijk oorspronkelijk Egyptisch, wordt in verband gebracht met het Hebr. no»; volgens nieuwere schrijvers beteekent de naam ook in het Egyptisch; de uit het water geredde. De Hebr. naam geeft tegelijk eene toekomstvoorspelling: de geredde is tevens de redder.

11. StHj evenals Gen. 21,20, toen hij volwassen geworden was. — ms», zijn gevoel van broederschap met zijne stamgenooten was het, dat hem tot deze daad dreef.

EXODUS II. III.

deze gebeurtenis en wilde Mozes laten dooden; toen vluchtte Mozes voor Phar'o en zette zich in het land Midjan neder. — Hij

16 zat namelijk bij de bron. De priester van Midjan nu had zeven dochters; deze kwamen, schepten water, en vulden de waier-

17 goten, om het kleinvee haars vaders te drenken. Maar de herders kwamen en verdreven ze ; toen stond Mozes op, hielp

18 haar, en drenkte haar kleinvee. Toen zij nu tot Re'oeël, haren vader, kwamen, zeide deze: «Waarom zijt gij heden zoo spoe-

19 dig terug gekomen ?quot; Zij antwoordden : „Een Egyptisch man heeft ons uit de hand der herders verlost; ook heeft hij voor

20 ons water geschept en het kleinvee gedrenkt.quot; Toen zeide hij tot zijne dochters : „En waar is hij ? waarom hebt gij den man

21 daar achtergelaten ? roept hem, dat hij spijs geniete !quot; Mozes bewilligde bij den man te blijven, en deze gaf Tsippora, zijne

22 dochter, aan Mozes. Zij baarde eenen zoon, en hij noemde zijnen naam Gershom; want hij zeide; „Ik ben een vreemdeling in een mij onbekend land.quot;

23 In deze vele dagen geschiedde het, dat de koning van Egypte stierf; de kinderen Israels zuchtten onder den dwangarbeid, en schreiden ; en hunne weeklacht wegens den dwangarbeid steeg

24 op tot God. God hoorde hun schreien, en God dacht aan Zijn

25 verbond met Abraham, Izak en Jakob. God zag [den toestand van] de kinderen Israels, en God erkende dien.

1 Mozes had intusschen het kleinvee van Jithro, zijnen schoon-

15. JTinS Voor de voltrekking van een gerechtelijk doodvonnis aan

menschen wordt in den regel niet Jin, maar rnttn gebezigd. Phar'o trachtte dus Mozes door sluipmoord te laten dooden. Zijne positie schijnt dus van dien aard geweest te zijn, dat een eenvoudig uit den weg ruimen gevaar, ook voor den koning, zou opleveren. Toch vlucht Mozes en vertrouwt niet op bovennatuurlijke redding. Gebrek aan Godsvertrouwen spreekt uit die vlucht niet. — pa psa icni, hij ïwierf langen tijd in verschillende landen rond. Bij zijne vlucht was hij volgens de traditie 40 jaar oud en bij zijn optreden voor Phar'o 80; toen was hem zijn tweede zoon pas geboren. 2wvi beleekent dus: en vestigde zich eindelijk in het land Midjan-, de nadere omstandigheden, die tot die blijvende vestiging aanleiding gaven, worden in het volgende verhaald. — isn Sr adi. Toen hij namelijk voor het eerst in Midjan kwam, zette hij zich neder bij de bekende bron, waaruit nl. het vee uit de naburige stad gedrenkt werd.

17. Qicnjn. Daar er niet veel water was, wilden de herders eerst hun vee gedrenkt hebben.

18 SiOjn is de naam van den vader, die ook w genoemd wordt. V. a. is hij de vader van Jithro, welke laatste dan ook Cnobab genoemd zou worden (Num. 10,29.) Dan zou men hier onder 2X den grootvader te verstaan hebben. Het is echter zeer wel mogelijk, dat deze Chobab Jithro's zoon en dus Mozes' schoonbroeder was.

21. De dochters roepen nu Mozes in het huis huns vaders en, na kennis-

y 3 r\)m i

♦330 ViEto n^i ntröTK i'inb nh i3in-nx

j.. . . .. lt;- _; • - rtv v j -:i- :i- v- -r t ~

yaty |np irüVi: iK3n-^ |nöquot;p«3 n'^nö '^D mv nip^n¹? D^mrrnN nj^om n^nm natóni niJ3

i j k ; - : • t :-*t v t v - : - tv;*- t j t - at

p^i rjn^l'i nBto Dp'i m^iri o^nn : p^K¹¹

I: ; v I t -»- v It«t- a ;it: - r it jt- Iiv • -:

rmna ion'i ?n'3K niNani : ^

} v.v ; - r ■) - v - Iav • -: v,quot;. : t t quot; it

ri^TDJi to ij^ïh nvo^N pÓKni :Di^#n N3^Q,

^ lt; t - : ft' it j- * ^t • : • -•• ti : - ~ i v,

m na¹? I»KI rnia-bN noN⁴i : ?Nïn-nK pir'i i:¹? nbi³

tlt;t a - ; v.t ; v j' i i - v i: t t t

nair¹? nu'D : onb ib ?Nip ir^n-nK rnaTy«

t v j - vit - : v, ijv :!• * t v ijv :

Nip'i ?3 ibm : ntra¹? ins niörnN rn»¹) E^rrnK^M

jti : •quot; iquot; v jquot; - iv ; ^ • jt • v iv**- a* t

ö : nnaj pN3 'n^n na IDN »3 Dtyna iDsy-nx

,t-:t i •-v.-: ₁ • _v - r ^ :₉ ■••

■♦33 iniK»') onxD na^i onn czrain 'nn »

iquot; : s ;itquot;- • *: • |v-»v tt- •• t • -it • t- * ;-

■?Q D'n^Nn-^ onjmr Vym ipv^i ni3^rrrQ

i • ^ v.' v;it v ot t: - s— i 'at:*- ^t -:it i • ■)•• t: *

-nx b^nVK n3n DnpwnN : ni3jm³

lt;:*- «stIt -:i- v ^* *.*: ^ j' : *- it ^jit

D'n¹?^ Kquot;i'i : ipvn^ pnvmK anquot;i3N-nK inn3^

{,• v; :;— h^rr v ; i jt : * . v v.t t : - v • ;

-nt* n^'i n»n n^Qi d * : ^s

•)v .«t t v i* v: -^*— aquot; t : • ■••• :

making, noodigt deze hem uit zich bij hem te vestigen, waarin Mozes toestemt.

22. QBnj, van cnj, verdrijven, beteekent: verdrijving, verhanniruj; gelijk gewoonlijk wordt de naam verklaard als samenstelling uit gelijkluidende woorden: Otf U; „ik ben vreemdeling geweest (eigenlijk ben ik het nog)

in een mij nog altijd vreemd land.quot; Tegenover zijne omgeving, Jithro en diens familie, spreekt hij in den verleden tijd, om hen niet te kwetsen. — Septuaginta heeft hier ook de geboorte van Eli'ezer bijgevoegd, die eerst Ex. 18,4 verhaald wordt. Vermoedelijk is deze eerst later, kort vóór Mozes' vertrek naar Egypte, geboren en behoort dus de mededeeling zijner geboorte hier niet thuis.

23. De verandering in de regeering, waarvan de Israëlieten misschien vermindering van druk hadden verwacht, bracht de gewen schte verademing niet.

25. Alle zijden van menschelijke waarneming worden hier aangeduid; iwi, wi, K-m, jrpi. God hoorde hun schreien en dacht aan liet verleden; Hij zag het heden en erkende, wat daarom voor de toekomst noodig was; Hij toonde Zijne zorg voor Israëls welzijn. ïT beteekent hier; inzien, wat noodig is, en dat volbrengen; Hij toonde, den toestand en zijne gevolgen te begrijpen, door Israël liefdevol te behandelen.

EXODUS III.

vader, den priester van Midjan, geweid ; hij voerde het kleinvee achteraan in de woestijn, en kwam tot aan den berg Gods,

2 naar Choreb. Hier verscheen hem een Engel des Eeuwigen, in eene vuurvlam, uit het midden van het doornboseh; hij zag, en zie: het doornbosch brandde in het vuur, en toch werd het

3 doornbosch niet verteerd. Toen zeide Mozes: «Ik wil [van mijn weg] afwijken en deze grootsche verschijning zien, waarom

4 het doornbosch niet verbrandt.quot; Toen nu de Eeuwige zag, dat hij afweek [en er heenging] om te zien, riep hem God uit het midden van het doornbosch toe, en zeide: //Mozes! Mozes!quot;

5 Deze zeide; «Hier ben ik !quot; En Hij zeide; «Kom niet nader hierheen ; trek uwe schoenen van uwe voeten; want de plaats,

6 waarop gij staat, is heilige grond.quot; Nu zeide Hij : „Ik ben de God uws vaders, de God van Abraham, de God van Izak en de God van Jakob.quot; Doch Mozes verborg zijn aangezicht;

7 want hij vreesde naar God te zien. En de Eeuwige zeide: z/Ik heb de ellende Mijns volks, dat in Egypte is, gezien, en zijn geschrei wegens zijne onderdrukkers heb Ik gehoord; want

8 Ik ken zijne smarten. Ik ben daarom nedergedaald, om het uit de macht der Egyptenaren te redden, en het te doen optrekken, uit dit land, naar een goed en ruim land, naar een land, vloeiende van melk en honig, naar de woonplaats van den Kena'aniet, den Chittiet, den Emoriet, den Perizziet, den

9 Chiwwiet en den Jeboesiet. En nu, zie, het geschrei der kinderen Israels is tot Mij gekomen; en Ik heb ook de verdrukking gezien, waarmede de Egyptenaren hen verdrukken.

10 Welnu ga dan, dat Ik u tot Phar'o zende, en voer Mijn

11 volk, de kinderen Israels, uit Egypte.quot; — Mozes zeide tot God; //Wie ben ik, dat ik tot Phar'o gaan, en dat ik de

12 kinderen Israels uit Egypte voeren zoude ?quot; En Hij zeide: «Want Ik zal met u zijn; en dit zij u het teeken, dat

Hoofdstuk III. 1. naion TIN. achter de woestijn, d. w. z. de woestijn door, naar eene goede weideplaats; Jithro's woonplaats en Choreb zijn dus door eene woestijn van elkander gescheiden. — ms achter, — ver in ia-ren, niet juist eene zandwoestijn, maar meer; eene steppe. — oviSsn in, den lateren Godsberq, die tot op dit oogenblik nog geene bijzondere beteekenis had; Mozes toch wist niet eens, dat hij zich op eene gewijde plaats bevond (vs. 5). Met het oog op de latere gebeurtenissen wordt die berg reeds hier de //berg Godsquot; genoemd (Ibn 'Ezra), nam. Choreh is waarschijnlijk de naam van het gebergte, waarvan de Sienai een top was.

5. -pSju Sr, ook de priesters moesten in den tempel barrevoets gaan. sin cnp nms, van nu af, door de daar plaats vindende Goddelijke verschijning, en in de toekomst door de wetgeving.

6- -pSK. = uwer voorvaderen; v. a. God, dien uw vader u heeft doen kennen.

8- naip. in het algemeen ter bewoning geschikt, rami, ruim genoeg om door Israël bewoond te worden, en hun ruimte latend tot groote uitbreiding.

a niöP n

N3'njnamnK?Nïn-nK anri po rrü urin w fKï

gt; t- t : * - - i - ^ •-* ^lt;quot;p^:'quot;p'^at: • *•*quot; : i J : • \ •)

trK-naba vVn nin» «quot;n : nnin in-^H³

v,quot; - - : .)t •• JT : | - ^ tquot;- t i- v.*. v; it J-

njDn nsni nti mon -iino

it ••. JV •• vquot;: quot; : •■ t v : - *•• • ; av ; - i j •

^onn Vnan nxnan-nN nirM NrniDK n^D VSN Nipquot;*! niKi¹? ID ^ nin* KTI : n:Dn ¹

t .. ti:*- At' jt j* VT : ijquot; iv : - *3quot; ; • 1

iok'I : ♦Mn quot;iqn^ n^D n^o ion»quot;! nipn Tjina D'ri^Kⁿ nriKquot;)^ Dipan ^ ^ri tyü o^n nnpri-bK

♦rftKTSK IDN'I .'«in ^Tp-naiK noiy¹

squot;_ v: I * t v: • it v - 1 vlv, - :- t^t ■*••

ny '3 vis ni^D nnD^ ipr pnr »r6K Qmn

quot;t j* tt v lt;•• : -- \f\ ~-.\~ j- iquot; I v,t : • jquot; v: -jt t : quot;

♦ajr '^-nx quot;n^n rün nin» noxn : D'ri^n-^K trana'

V. quot; v ■)' t t ^t : v j - r •.•:it v - iquot;

♦njrr »3 virai ♦asa ^a^ nnpyrnxi onvaa

. ^__t j. t : 1 jquot; : • ■ ; ^- t lt;tit -;i~ v : *at : * : ■quot;•' quot;•

-ra inb^n^ onxa Ta 1 -ritfi : va^Da-nxquot;

i • |- ; * - : • -»- • j • ~ ; ••••it it : quot;

pN-^N niimi raiü ptr¹?» «inn pxn

at l vt t j-t i ••••)•.* v ^ tt ; t | v«v^ •• * ~ 1 v-'t t

: nnm nisni naxni 'nnni ^^:3n Dipa-bx

i* ; - : v,* • i- : • • : - : • v; it : • • j- : • ^: .

p^n-nN 'n^TDai nxa np nsn nnjn»

i — - v • • t -: lt;nt •• t -^,t t : • iquot; : ■»•• • t -:

iddn d^'h^ onxa

a : - v v p quot;^:quot;^t : •• : t : -«t^- : it r -: i • ^quot; ; * jv ~

■Vk ntra naN'i : onxaa ♦a^-riN NVim^

lt;- • it : • • {quot; ti' i^* : ^ j' v _# )•• ;

w npa-^K rhx ^ 'a D^xn

_r. : ... .,. j. . *7. :- v K-^ • t ■•• • v:-«t

'3 m'Kn nb-nn lép nnrv laN'i : onxaa ^

r t -»| : v: ) t ^Jv : iv v - • it ; • • vquot; t : *

•cam ;Sn pat, spreekwoordelijk geworden aanwijzing van de vruchtbaarheid van Palaestina; geschikt voor het fokken van talrijke kudden en bloemrijk. Behoorlijk bewerkt en op tijd met regen bedacht, is de bodem van Palaestina nog heden ten dage buitengewoon vruchtbaar.

10. Eene tweeledige taak wordt hieraan Mozesopgedragen: 1°.to/ i'har'o te gaan en hem het Goddelijk bevel van Israëls vrijlating mede te deelen; 2°. onder medewerking van het volk, Israël ten slotte uit Egypte te voeren. In de verzen 16—19 wordt deze taak nader uiteengezet; terwijl Mozes in ons vers zijne bezwaren tegen den hem opgedragen last in het midden brengt en daardoor de uiteenzetting afbreekt. (Vgl. Dn. Dünner in Giuetz's Monatschrift, 1870, pag. 149 vv.)

12. Vrees niet voor Phar'o, want Ik zal met u zijn; en uwe taak tegenover Israël zult gij volbrengen; als teeken daarvoor diene u de toezegging; ■pwna enz.

EXODUS III.

Ik u gezonden heb: als gij het volk uit Egypte zult gevoerd

13 hebben, zult gij God dienen op dezen berg.quot; Mozes zeide tot God: //Als ik nu tot de kinderen Israels kom, en tot hen zeg: de God uwer vaderen heeft mij tot u gezonden; en zij zeggen tot mij:

14 hoe is Zijn naam? wat zal ik hun dan zeggen?quot; God zeide tot Mozes : nik ben, die Ik ben !quot; En Hij zeide: //Zoo zult gij tot de kinderen Israels zeggen; Ik ben eemvig heeft mij tot u gezonden.quot;

15 Nog zeide God tot. Mozes: «Zoo zult gij tot de kinderen Israels zeggen: „ „de. Eeuwige, de God uwer vaderen, de God van Abraham, de God van Izak en de God van Jakob, heeft mij tot u gezonden; dit is Mijn naam tot in eeuwigheid, en dit is

16 Mijn gedenkwoord voor alle geslachten.quot;quot; —Ga heen en verzamel de oudsten van Israël, en zeg tot hen: //«De Eeuwige, de God uwer vaderen, is mij verschenen, de God van Abraham, Izak en Jakob, zeggende: Ik heb u bedacht, en wat u in Egypte

17 geschiedt. Daarom heb ik gezegd : Ik zal u opvoeren uit de Egyptische ellende, naar het land van den Kena'aniet, den Chittiet, den Emoriet, den Perizziet, den Chivvwiet en den

18 Jeboesiet, naar een land, vloeiende van melk en honig.quot;quot; Zij zullen naar uwe stem luisteren; dan zult gij gaan, gij en de oudsten van Israël, naar den koning van Egypte, en tot hem zeggen : // //de Eeuwige, de God der Hebreën, is ons tegemoet getreden; en nu laat ons toch eenen weg van drie dagen de woestijn ingaan, opdat wij den Eeuwige, onzen God, offeren.quot;quot;

19 Doch Ik weet, dat de koning van Egypte u niet zal toelaten

20 te gaan, zelfs niet door eene sterke hand; Doch Ik zal Mijne hand uitstrekken, en Egypte slaan door al Mijne wonderen, die Ik in zijn midden doen zal; daarna zal hij u laten heen-

21 gaan. En Ik zal dit volk gunst verschaffen in de oogen der

13. Doch hoe kan ik het volk ooit tot medewerking bewegen? Zij kennen U immers niet!

14. Het antwoord op Mozes' bedenking: zeg hun slechts, dat Mijn Naam is: mns iük nvw. Ik hen, die Ik hen-, de eeuwige, onveranderlijke Macht, die hun voorvaderen heeft bijgestaan, is het, die hun thans redding voorspelt. Daardoor wordt Mozes voorloopig gerustgesteld en hoort nu de nadere uiteenzetting zijner taak rustig aan.

15. latJf, Mijn naam, die Mijn wezen uitdrukt; iquot;t3t, de aanroep, waaronder Ik door de menschen vereerd word.

is. nupr. de vertegenwoordigers der famiiiën, hoofden der geslachten en stammen.

18. De oudsten des volks zullen dadelijk naar u luisteren en u tot Phar'o begeleiden. Deze echter zal uw verzoek eerst na tal van wederwaardigheden inwilligen. Een langdurige strijd wacht u en het volk; laat hen dus den moed niet verliezen, want het einde is: de overwinning met waardeering van de zijde der Egyptenaren (vs. 21). wbi' mp:, is om tegemoet getreden, plotseling, onverwacht, na eeuwenlang zich voor ons te hebben verborgen; daarom moeten wij Hem door offers zien te bevredigen. de verschijning van Mozes geldt het geheele volk; zij gelooven hem

j mDir i

TIK pnnjrn cnvsp b^rrnK ^ynhf OJK

-3JK mn D^^n-bs⁴ ni^n id^i : ntn inn ^ D^ri^n ^

j- it •• • * v: it v v _lt; ^v quot; . ¹'*quot; ^{JT T} v~ * vr-'t

♦jn^ DD*ni3« 'ribK on¹? ♦moKi quot;SNTS^

•j-t : v.quot; quot; • quot;j -'•• ••*; v t -•• ; - it : •• t : • -»•• : v t

b'ribK IQK'I : Dnbx naK no lotrna ^■'naNi

..; .. «- ,.... j_t - - j. : it ; ^ /»••• •• -:

n'3 inn*) n^nx n^n« n^o-^N ria n^a-^N Q^K -lii? laxn :

j v v • ••: ■ v - iv •• -: j~ t : : iv

Dnn2« •'riSx ddtdk ♦riⁱ?K nin^ naxn

nn riïvh 'OirnT DS^K 2pT pnr ♦nbN

jv; t s -•• : v av •• -; •^jquot; t : 1 ^ -:\~ jquot; iquot; i 4t : • Jquot; v;

bn^N mDNi ^prnK nsjONi -]S *: n iib nsT«

v •• -; lt;t : - it : •• t: • ■'••I:- v t : - it : I-••• i j- *•',/'*

nprn pnï^ Dmax ^,1?k DD^nbK ♦nbN nin¹¹

11 -iquot;: ' jt ; it t : - squot; v: - •• -•r : • '•■ v: r :

iqki : onxoa ds¹? dddn ^mps ipa quot;iok? ^

it • it : • : v.*-* t j t iv v ; v ; v • *^T ^

naxni ♦nnni pN-^K bngt;*p DDnxn^N tyüw : rani n^n mr p.x^x nnni nnani^

nrnaxi onvp ^pn nnss nxni ^Vp¹?

-]-in sjrns^nn^i a'nn^n nin;

♦nvT 'JKI : irribx mn*¹? nnaui linaa b^o» nirbir ^

• ^: -t j- -:i- iquot; v: jr r v.quot;*quot; ; : * : t : * - * t ^v * ^:p

Tinb^i: nprn quot;i»3 ribn^ onvo quot;nbo osnx ïrrtf¹? '3³

lt;• : - it ; Iitt-: jt ; _ v. : |lt;s^-:i- \ I'■' ■gt;'•' •)'•' '• '•' t Jquot;' ^ •

lanpa quot;it^N TK^S: Sb3 DnïpTiK

quot;yyz ntn-D^n rn-nx ♦nnii : D3nx p-nnKi«

j.. »r. _: - tit i jquot; v .)* -it : iv : v j~ - : kquot; quot;quot;ji .

immers. — Eerst zoa van Pliar'o slechts iets zoo weinig beteekenends verlangd worden als eene reis van drie dagen, — waartoe hij zeker niet gerechtigd was het verlof te weigeren, — opdat uit de afwijzing daarvan zou blijken, hoe hardnekkig hij was. Zou hij hierin hebben toegestemd, dan zoiide later de verdere eisch van algeheele vrijlating ook uitdrukkelijk gesteld zijn. Mozes en de oudsten bedriegen dns Phar'o in geenen deele, zij stellen hem slechts op de proef. (Vgl. Ex. 6,10, waar de eisch van vrijlating des volks inderdaad uitdrukkelijk gesteld wordt. Vgl. ook 8,21 en 23, waar wordt gezegd, dat zij zullen offeren gelijk Hij, God, ons zeggen zal, wat, na al hetgeen is voorafgegaan, elke verwachting van terugkeer des volks afsnijdt.)

19. Phar'o zal Israël niet willen laten heengaan, ook niet als hij de sterke hands Gods voelt; doch vs. 20, zoo groot zullen de hem toe te brengen slagen worden, dat hij ten slotte wel zal moeten toegeven.

EXODUS III, IV.

Egyptenaren; zoo zal het zijn: als gij dan heen zult gaan, zult 22 gij niet ledig gaan. Want iedere vrouw zal vragen van hare buurvrouw en van de inwoonster haars huizes, zilveren voorwerpen, gouden voorwerpen en kleederen; die zult gij op uwe zonen en uwe dochteren leggen, en zoo Egypte ledigen.quot;

1 Mozes antwoordde en zeide: //Maar zij zullen mij niet ge-looven, en niet luisteren naar mijne stem; want zij zullen zeg-

2 gen : de Eeuwige is u niet verschenen.quot; Toen zeide de Eeuwige tot hem; «Wat hebt gij daar in uwe hand?quot; hij zeide; „Een

3staf.quot; En Hij zeide; «Werp hem ter aarde!quot; hij wierp hem ter aarde, en hij werd tot eene slang, zoodat Mozes ervoor

4 vluchtte. Hierop zeide de Eeuwige tot Mozes: „Strek uwe hand uit en grijp haar bij den staart!quot; hij strekte zijne hand uit en greep haar; toen werd zij tot een staf in zijne hand.

5,/Opdat zij gelooven [sprak God], dat de Eeuwige, de God hunner vaderen, u verschenen is, de God van Abraham, de

6 God van Izak en de God van Jakob.quot; Voorts zeide hem de Eeuwige: „Steek uwe hand in uwen boezem!quot; hij stak zijne hand in zijnen boezem; en toen hij haar er weder uittrok, zie,

7 toen was zijne hand melaatsch, als sneeuw. En Hij zeide; „Steek uwe hand nogmaals in uwen boezem!quot; hij stak zijne hand wederom in zijnen boezem; en toen hij haar uit zijnen

8 boezem trok, was zij weder geworden als zijn vleesch. „Het zal nu zijn ; zoo zij u niet gelooven, en naar de stem van het eerste teeken niet luisteren, zullen zij de stem van het laatste

9 teeken gelooven ! Doch het zal zijn : wanneer zij ook de beide teekenen niet gelooven, en naar uwe stem niet luisteren, — dan zult gij nemen van het water der rivier, en het uitstorten op het drooge ; dan zal het water, hetwelk gij uit de rivier zult

10 genomen hebben, tot bloed worden op het drooge.quot; Mozes zeide

22. nbjCCI' vragen, niet; ter leen, maar in mjendom. God zal hen gunst doen vinden, zoodat het verzoek om kostbare zaken ten geschenke te ontvangen, zal worden ingewilligd. (Hiksch wijst erop, dat leenen uitgedrukt wordt door; dï» Snc; vragen, vorderen, daarentegen door; —» Ssc of Ssc ns».) — hier niet; huisraad, maar; kostbaarheden, sieraden. Sr Dnnüi, gi) zult ermede bekleeden, (Lev. 8.8; Gen. 41,42). — □.-iSïji, gij zult Egypte ledigen, zult maken, dat zij zich van hunne kostbaarheden ontdoen; anderen, evenals II Kron. 20,25; gij zult het als buit medevoeren.

Hoofdsiük IV. 1. Nog twijfelt Mozes aan de bereidwilligheid des volks om zijn woord te volgen. Wel was 3,18 reeds gezegd; -pipS ijjdbi, doch dit kan enkel op de □■opi slaan, óf slechts doelen op de eerste opwelling bij Mozes' optreden, zonder dat nochtans de bedoeling ernstig wordt opgevat, om tot het uiterste vol te houden. Als zich dus bezwaren zullen voordoen, gelijk 3,19 en 20 is aangeduid, zullen zij den moed weer verliezen (Ien 'Ezra, vgl. Nachm.) In antwoord op die bedenking ge-

i y mat? T

nnjDiya nmt : opn n¹? niSn »3 frni onxo «

t ; v : * lt;t * t -:it : iit ^ ; iquot; j i •• iquot; ^j* .^{tt :} ' at : •

Dnatri ribofi nnr ♦bai eiDDquot;^3 nn^ maai

•••••: _- ^ v ; - : at: vtt jquot; : | V4v •• ; r •• -«-t •

jni laN'i hpn : onva-m nrpvn D^nir^i ⁿ ÏT^K nNnrnV naN' »3 'Vpa i^aty» K^I ^ iraK'-N¹?

^T :• I : ' ■*' ^A' V. : : • j i ' ■gt;• -:r

iaN'1 : naa quot;laN»quot;! nia nin* V7K iaN^!,,i : nirr =

IV - v v. ~ i quot;•••t • -• •• quot; ï -jt •• V ^ - it ; j

: vaaa n^a D^I vnp ^ hï-IN HÏ-IN

ptm it n^'i 12JT3 TriKi ^IT n¹?^ niba-Vx nln» la^i ^

i t lt;- ; — at:* v.. v:iv i :it - ; v v r : v

niiT nKir^ ira^. f^a¹? : 1333 ntaa¹? ♦nn. isquot; na^i: spr¹ 'ri^Ki pnr ^ribN Dm3N ♦ri^K DnbK ¹

11 -:i- jquot; i- i (.t : • jquot; v: ot t : - s** v: at -i^ -*•quot; ^ v:

ip»n3 IT N3»'i ip'ns ^IT ^jnan 1¹? nin'

t • j- ia •• : ^t jquot;r- |r* •• : i :it lt;t -it ^ t :

3^1 ïiTn-^N nT sa'n quot;iaN^;i : n^-ixa IT nam'

vjt-^ ||v •• v i :it lt;•• t v v it j~ : ^t jquot; * :

quot;DK n»m : 11^33 nsïr-nani ip'na nNïi'i ip^n^N it ⁿ

• ^TT.^: IT : • Tt.T .. • . I T ' I ~ ^ I a •* v lt;T

S'ipb quot;iraxnip^Knri nan ^ wm* a)] ^ uw Kgt; nbxn ninxn ♦it?¹? m xb-ox n^ni: Ti-inxn mn ^d

v •• t it •• : * - • -:i~ • t t : i ^ i -; iquot; t j t

vm nt^S'n n3st?i 'a'aa nnpbi i^at?» k^i

lt; t : at t - - v.t : - it ; : - ^...... ^t. ^: ' ~^{,t :} i ^v ' ^: ' ' ' } ^ ^:

nt?a naxn : nvyi aib vm iK^n-ra npn -it?K D^an¹

v it - - ».t: j t : : - i * i-»-* -v -j ---

schieden hein wonderen, die hij ook ten aanzien van Israël zal verrichten en die het volk van zijne Goddelijke zending zullen overtuigen (Ibn'Ezra).

2. quot;ITS ma. ^eene vraag als inleiding tot een gesprek, gelijk Gen. 3,9. nes, niet zijn herdersstaf, want hij zou niet als herder voor Phar'o verschijnen, maar de staf, waarop hij als bejaard man steunde (Ibn 'Ezka).

6. njnSQ. Uit Lev. 13 blijkt, dat de melaatschheid, waarvan in den Bijbel sprake is, zich uit in hooger of dieper witte vlekken; eene der nuaucen is: wit als sneeuw.

, 8. aa, wanneer zij niet gelooven mochten; — God wist wel, dat dit niet het geval zou zijn; tegenover Mozes wordt hier de mogelijkheid aangenomen hen direct te overtuigen (Ibn 'Ezra). — pirusn msn, het laatste van de tot nog toe u getoonde teekenen; er volgt echter nog een derde. — Sip overdrachtelijk van den indruk, dien de teekenen maken; zij zijn immers verkondigers van de Goddelijkheid van Mozes' zending!

9- mi — vm. Zooals meermalen voorkomt, wordt hier na een tus-schenzin het gezegde herhaald.

EXODUS IV.

tot den Eeuwige: «Och, mijn Heer! ik ben geen man van woorden, noch van gisteren, noch van eergisteren, noch sedert Gij tot Uwen dienaar gesproken hebt; want zwaar van mond en

11 zwaar van tong ben ik.quot; De Eeuwige zeide tot hem: «Wie heeft den mensch eenen mond gemaakt ? of wie maakt stom, of doof, of scherp hoorend en ziend, of blind ? ben Ik, de

12 Eeuwige, het niet ? En nu, ga heen ! En Ik zal met uwen

13 mond zijn, en u leeren, wat gij spreken zult.quot; Doch hij zeide: «Och, mijn Heer ! zend toch door wien anders Gij zenden wilt.quot;

14 Toen ontbrandde de toorn des Eeuwigen tegen Mozes, en Hij zeide : «Is niet Aharon, uw broeder, de Leviet ? Ik weet het, — spreken zal hij; ook zie, hij reist u reeds tegemoet; en als hij

15 u zien zal, zal hij zich verblijden in zijn hart. Dan zult gij tot hem spreken, en de woorden in zijnen mond leggen ; en Ik, Ik zal met uwen en met zijnen mond zijn, en u leeren,

16 wat gij doen zult. Hij zal voor u tot het volk spreken ; zoo-

17 dat hij u tot mond zal zijn, en gij hem tot God zult zijn. En dezen staf zult gij in uwe hand nemen, waarmede gij de teekenen zult verrichten.quot;

18 Mozes ging, keerde tot zijnen schoonvader Jéther terug, en zeide tot hem: «Laat mij toch gaan en tot mijne broeders terugkeeren, die in Egypte zijn, en zien, of zij nog leven.quot; Jithro

19 zeide tot Mozes : «Ga heen in vrede !quot; Ook zeide de Eeuwige tot Mozes in Midjan: «Ga, keer terug naar Egypte; want al

20 de lieden zijn dood, die u naar het leven stonden.quot; Nu nam

10. Eene nieuwe tegenwerping; ik zal tot het volk moeten spreken, doch dit kan ik niet. De gave der welsprekendheid mis ik ten eenen male! — d'-qi vs, iemand, wien de woorden ten dienste staan, welbespraakt, ben ik niet, en wel reeds lang; ook nadat Gij ü aan mij hebt geopenbaard, is dit niet veranderd, ik ben niet als door wonderkracht welsprekend geworden; want ik ben ook organisch tot spreken niet geschikt, daar ik zwaar van mond, eu zwaar van tong ben. Dat ook een organisch gebrek bedoeld is, blijkt uit het volgende vers.

11. Al is n nog geen wonder geschied, waardoor uwe gebreken zijn opgeheven, — als God wil, kan dit nog geschieden, nps is tegenstelling van hï en irin. (Vgl. Jes. 42,20.)

13. nScn T3 m rhv, draag toch Uwe zending op aan (leg haar in de hand van) hem, dien Gij buiten mij zoudt willen zenden. Ik zal toch niet het eenige werktuig in Uwe hand zijn! Anderen: door hem, Aharon, dien Gij toch zult moeten zenden! (Ibn 'Ezra.)

14. de Leviet, d. w. z. de man uit den stam, waarin geestkracht en overtuigingsmoed karaktereigenschappen zijn (Sipob.no); Baümgarten; van mS de u toegevoegde. — sxv sin run. Uit vs. 27 blijkt, dat God Aharon had opgedragen, Mozes tegemoet te gaan. Volgens Naohm. wilde Aharon bij de tijding van de aan Mozes opgedragen zending, hera uit zichzelf tegemoet 'gaan en deelde God hem slechts den weg mede, dien hij had in te slaan, om zoo spoedig mogelijk zijn broeder te ontmoeten.

2

i rwiv n

oa^iono m ♦rÜK onyr 'ah hix ^ nin^K

j- : • lt;- • t • t : • t -: -»• t ; v

TIB'¹? 1331 nö^_1DD »3 ™T2 D5 öihvfo

i v, t j- : •)••• - : s* iav: v : v - jt quot; 4- : • •

Di5y^,-^,ü Di? va V^K nin* quot;lo^n :

j t 1* lt; ttit v jt j* t quot; t : - * i t

rb nnvi :nin» *Dix K^n ik nps in Bhn in d'^n

|aquot; v.t^-: it : v.* it j -: lt;■.•• • ^j quot; iv,quot;* . ^ •**• ^jgt; quot; *

»i-iN n -IDNI : nam I^N n^nnini Tiroy n^riK ^:NI ^

at -: ^J* ^ f lt;- ^ iquot; - : J'-'_r -: i quot; 1 : p ' * ^Jv : iv * it :

nnN N7n -IÜN'I niroa nin» «rn^ ^

i lt;-:i-^ -: v - v : t : |- -|- it ; • -: vT ^ :i

Kin-nan Dii Kin -DT quot;i3T»3 ♦nyi» i^n

j.. ... lt;- . ^ _A ^.. -. j.. r : ~t ~ . i ' t

onrnn-nKnai?quot;! v^KjrDT: 13^3 natri ixii nrw-pb

V,* t : - v jt : - : t •• ^jt : - • : t ; U quot;* it: I v tI : •

im m ddhk ♦nnini in^-ojn i^'D^ n^nx 'üni vsa

jv -: v : v j* •• 1 ; • ^' : } • ' lt;v : iv it : a- :

né¹? n^-n»n» km nni D^n-^s⁴ rp «in-nani : n'^n

v : j| : v rr tlt;t : att u quot;• J v •; i 1 ^-:r

na'N its npn nn n^an-nNi : ib-nmn nnNi

jv —. Irtvt: I-»-* \.v- jv - - v : r iquot; j v : r ^t - :

2 * : hnKn-nx 13-n^n

^ 1 it v v.^. *•• :^iquot;

h3iis'N^,i Nil n3^l7N lb ionquot;! linn 13^1 ntpo ^

t t : t t-:-»•• v lt;- : i v t^t* v |vquot;-

inn* nDN*i D«n D-iivn nxn^i Dnvo3-itrK ♦nx-¹?^

.) :• v s - a-^- ■'t i- v.*'* ^{:v :} ^ • - : • : v ^j- -

3^ i? tHo3 niPo-bN nin* iqk'i : rh n^Q¹? ^

k- It : • : ■■• ■_ lt;t : v . - ¹ / ^ _v.- ,

np⁴i : niPsrnK D^,K'p3an D^JNn-73 ino^s onxo³

i------i iv ; - v V/ i : - : r • t -:jt t ... -at ; •

16. Aharon zal de mededeeler zijn (fiijiin, vertolker voor het volk) van de woorden, hem door Mozes opgedragen, gelijk de profeet uiting geeft aan de gedachten, hem door God in den mond gelegd.

17. nnxn. niet alleen de drie boven behandelde teekenen, waarvan slechts het eerste met den staf geschiedde, maar de in 3,20 aangekondigde plagen en straffen.

18. Hij maakt Jithro niet bekend met hetgeen hem is overkomen;deze zou hem toch niet begrepen en hem voor een ijdelen dweeper gehouden hebben. — -irv en nrigt; zijn twee namen voor denzelfden persoon, evenals Dvn en iöüj, Nech, 2,19 en 6,6.

19. Bij de openbaring op Choreb zijn alleen hoofdtrekken behandeld; de bezwaren van Mozes golden de vraag aangaande de medewerking des volks en zijne eigen geschiktheid voor du hem opgedragen zending. Thans krijgt hij in Midjan, alvorens de reis te aanvaarden, twee openbaringen; de eerste (vs. 19) behelst de toezegging, dat hij persoonlijk niets meer te vreezen heeft; de tweede (vs. 21—11) de voorspelling, dat Phar'o niet zal toegeven, voordat zijn eerstgeborene zal gedood zijn; daarin wordt dus de vraag beantwoord, hoe lang 's konings verzet duren zal. (Zie Dr. Dunner t. a. p.)

EXODUS IV.

Mozes zijne vrouw en zijne zonen, deed hen op een ezel rijden, en keerde naar het land Egypte terug; Mozes had ook

21 den staf Gods in zijne hand genomen. De Eeuwige zeide tot Mozes; «Daar gij nu gaat om naar Egypte terug te keeren, zie, al de wonderteekenen, die Ik in uwe hand gesteld heb, — gij zult ze vóór Phar'o verrichten ; Ik echter, Ik zal zijn hart vast doen blijven, zoodat hij het volk niet zal laten heentrek-

22 ken. En gij zult tot Phar'o zeggen: Zoo heeft de Eeuwige

23 gesproken: Mijn eerstgeboren zoon is Israël. Nu heb Ik tot u gezegd: laat Mijnen zoon heengaan, dat hij Mij diene; doch

tij weigert hem te laten vertrekken, — zie, daarom zal Ik doo-en uwen zoon, uwen eerstgeborene!quot;ij weigert hem te laten vertrekken, — zie, daarom zal Ik doo-en uwen zoon, uwen eerstgeborene!quot;

24 Het was op den weg in het nachtverblijf, dat de Eeuwige

25 tegen hem optrad en hem zocht te dooden. Nu namïsippora eenen scherpen steen, sneed haren zoon de voorhuid af, deed die aanraken aan zijne voeten, en zeide: «Voorwaar! een brui-

26degom door bloed zijt gij mij !quot; Hierop liet Hij van hem af; toen zeide zij: «Een bruidegom door bloed met betrekking tot de besnijding!quot;

27 De Eeuwige had tot Aharon gezegd: «Ga Mozes tegemoet naar de woestijnquot;; hij ging, ontmoette hem bij den berg

28 Gods en kuste hem. Mozes deelde Aharon mede al de woorden des Eeuwigen, waarmede Hij hem had belast; en al de

29teekens, die Hij hem geboden had. Mozes en Aharon gingen en verzamelden al de oudsten der kinderen Israëls.

30 Aharon sprak al de woorden, die de Eeuwige tot Mozes gesproken had, en verrichtte de teekens voor de oogen

20. V33 riNV Volgens Ibn 'Ezra is Eli'ezer knrt vóór Mozes' vertrek

feboren, wiiauluor het va. 24 vv. verhaalde duidelijk wordt. d'-ixo nicio'rv, ij aanvaardde de reis tot terugkeer naar Egypte — DviSsn nc»,eboren, wiiauluor het va. 24 vv. verhaalde duidelijk wordt. d'-ixo nicio'rv, ij aanvaardde de reis tot terugkeer naar Egypte — DviSsn nc», de staf Gods, waarmede hij op Gods bevel wonderen zoude doen.

21. pin». 2a' vast doen zijn, zoodat het niet te bewegen is en zijne gezindheid tegenover Israël niet verandert. Gort liet toe, dat hij niet toegaf, om hem langzamerhand tot beter inzicht te brengen. Zijne onbuigzaamheid was echter niet het werk Gods, maar eigen vrijwillige daad (Mendelssohn.) Anderen meenen, dat oorspronkelijk Phar'o zijn hart ongevoelig maakte en, als straf daarvoor, hem later door God de gelegenheid ontnomen werd, zich aan de daardoor verdiende stmfFen te onttrekken. Bij het eerste door Mozes en Aharon verrichte teeken (Ex. 7,13 en 14) en ook bij de aankondiging der vijl' eerste plagen wordt de verstokking aan den koning zelve Uiegi^chreven, runs; p;nquot; (7,22; 8,11; 15,28; 9,7.) Eerst na de zesde plaag (9,12) wordt gezegd; De Eeuwige maakte vast het hart van Phar'o. (Vgl. Keil).

22. Of drze voorspelling aangaande de ei rslgeborenen rtoor Mozes reeds dadelijk ïian Phar'o meest worden undegedee d (Kashie), dan wel eer.-t op ei-n nader door God te bepalen üjdMip (Ien 'Kzkaj, is twijlelachtig. VVaarsciüjulijk is de laatste meeniug de juiste.

i nioip

nïquot;i« iónn-by baai»quot;) virnKi int^n-nx n^ö

t ;^j~ t^tquot; quot;:iquot; .. . .— t t v : ^ ; •

-quot;jNi ninna^i: ITS D'n^Kn ntao-riK ntra n^i onxDquot;

t : v -- it: r v;it r- quot; v -jv ^ lgt;-- at: •

♦npp-iB'K DTiabry^i nsn nonvp n^o

n^B'' ïib-m pïns ^KÏ n'^ns ♦ja'? on^vi

vquot; - : j i _t • v i jquot; - -! ■ -;i- a : - -•• : • v.quot;»quot; • quot;liquot; ) vt :

♦■ïdd '23 nin» *ionï ris moNi : Dyrrntt ==

k' ' j' '• t : ^j*. t ^ lt; 'a : - v v,t : - it : ^itt

inV^V nW noxi : «

insrafi»'! iVsa -n-n w\ : ijrnK nsn ^

j- : ; •- ' quot; | av- r_f:~ l^iv ; v.1: • v •• -• ,t

rbiVDX nnam ii* niöï npm : in^on nh»«

■'quot; : t v : • quot; t • i- • quot; i • -: k*-: - t :

e]Vi : ♦) nriK D^pTjnn ^ laxrii vbiib nj3« a : hbia¹? D'Di rnn in iüso

i - v.* t i ^quot; -: t ^-«t tlt; av •

in^aa»quot;! m nna-ian hï^d r'nnN-¹?» nin' nDK»i»

)•• : ; •quot; | v•*quot; tat ; • - \v Jquot;l ; • hquot; i quot;: i- v t : v lt;quot;

nnr^nK pn^ n^a ia»i : lyp^i D'ri^n maquot;

jquot;: • t •)*• i quot;:-- : v «••— i i - — v:it j' ;

n^n Tön : iniï nhKn-^a nxi inV^ I^N nin^³

iv . it- ^ jv -: vit t jquot; ; at ; -v -: ^t ;

nN JSHK quot;QTI ; isptsji pn^quot;!¹⁷

hnxn ^»1 nt^D^N nin» quot;qtiew anmrr-^

jquot; •• ■ v it gt;— Av v 1,t : JV • V -: • t : - t

24. God viel hem aan, trad vijandig tegen hem op, irwicpw, en wel zoo hevig, dat het scheen, alsof Hij hem dooden wilde. Waarschijnlijk werd Mozes door eene gevaarlijke ziekte overvallen, waarvan Tsippora de oorzaak zocht in het nalaten der besnijdenis van haren onlangs geboren jongsten zoon Eli'ezer. - irpa'! kan natuurlijk niet eenvoudig be-teekenen: trachtte, want wien God dooden wil, die stérft ook.

25. quot;ijj, een mes van steen; tSjiS, aan zijne, Mozes' voeten-, d^st inn 13 ■h nrx, een door bloed als het ware opnieuw aan mij gehuwde hnddegom zijt gij, Mozes. mij; dnardoor heb ik u gered en zijt gij mij hergeven. Anderen: een bruidegom van bloedschuld, aan den dood vervallen zijt gij wegens mij; het blijkt volgens die opvatting o. a. uit Tsippora's haastige daad, dat slechts het verzet van Tsippora aanleiding was tot het nalaten der besnijdenis.

26 Na zijn herstel zegt zij; „Thans blijkt mij, dat gij door het bloed der besnijdenis voor mij behouden zijt gebleven.'' Anderen: „Ter wille van de besnijdenis hebt gij in doodsgevaar verkeerd!quot;

27. Reeds vóórdat Mozes zich op wee begaf, had God Aharon opgedragen hem tegemoet te gaan, zie vs. 14. Ëene eerste bevestiging van Gods voorspelling.

EXODUS IV, V.

31 des volks. Het volk geloofde; en toen zij hoorden, dat de Eeuwige aan de kinderen Israels gedacht, en hunne ellende gezien had, bogen zij zich en wierpen zij zich neder.

1 Daarna kwamen Mozes en Aharon en zeiden tot Phar'o ; «Zoo heeft de Eeuwige, de God van Israël, gesproken : laat Mijn volk heengaan, dat zij. Mij ter eere, een feest vieren in

2 de woestijn.quot; Phar'o zeide; ,/Wie is de Eeuwige, dat ik naar Zijne stem zoude luisteren, om Israël te laten heengaan ? Ik ken den Eeuwige niet, en zal ook Israël niet laten heengaan!quot;

3 Zij zeiden : „De God der Hebreërs is ons tegemoet getreden; laat ons toch eenen weg van drie dagen de woestijn ingaan, en ter eere van den Eeuwige, onzen God, offeren ; opdat Hij

4 ons niet treffe met pest of met zwaard.quot; De koning van Egypte zeide tot hen. „Waarom, Mozes en Aharon! houdt gij het volk van zijne verrichtingen af? gaat heen, naar uwen arbeid!quot;

5 Voorts zeide Phar'o: „Zie, talrijk is thans het volk des lands,

6 die gij doet ophouden met hunnen arbeid!quot; Nog denzelfden dag gebood Phar'o de aandrijvers des volks en zijne opzichters,

7 zeggende : „Gij zult voortaan geen stroo meer aan het volk geven, om de tichelsteenen te vervaardigen, gelijk gisteren en eergisteren ; zij zelve zullen heengaan en stroo voor zich opzoeken.

8 En hetzelfde aantal tichelsteenen, dat zij gisteren en eergisteren maakten, zult gij hun opleggen; gij zult er niets van verminderen ; want ledigloopers zijn zij; daarom schreeuwen zij, zeggende:

9 laat ons heengaan en voor onzen God offeren. Het werk moet Hezen menschen zwaar gemaakt worden, opdat zij daarmede bezig

10 zijn, en zich niet op bedriegelijke woorden verlaten.quot; De

31. Mozes' succes bij zijn eerste optreden is boven verwachting gunstig. Met geestdrift wordt de tijding van zijne zending ontvangen. Ook in dit opzicht is dus dc Goddelijke toezegging vervuld.

Hoofdstuk V. 1. Waarschijnlijk gingen Mozes en Aharon, begeleid door de oudsten Israëls en omstuwd door eene talrijke volksmenigle, tot Phar'o. Mozes en Aharon worden dan als woordvoerders alleen genoemd, vgl. Ex. 3,18. Volgens Midrash gingen dc oudsten wel mede op weg, doch ontzonk hun langzamerhand de moed en waren Mozes en Aharon, aan het paleis gekomen, alleen overgebleven. — Wonderen verrichten zij nog niet, zij richten slechts het verzoek tot Phar'o Israël gedurende drie dagen vrij te laten. Uit de wijze, waarop hij dit opneemt, en uit de houding van Israël na de daaropvolgende maatregelen zul blijken, hoever Mozes' zending schijnbaar nog van verwezenlijking verwijderd, en hoe noodzakelijk een wonderdadig ingrijpen is.

«Den Eeuwige kent gij nietquot;, zegt gij, «welnu, het is de God der Helreërs, die ons het bevel heeft gegeven Hem offers te brengen; dit nu is in Egypte onmogelijk; nalaten kunneu wij het ook niet en het zou tegen uw belang zijn, opdat hij ons niet duor groote sterfte treffe en gij daardoor tal van slaven zoudt verliezen!quot;

4. Phar'o vermoedt in hnn optreden slechte eene poging om het volk

n i niöP »

'pi hky?' np' o^n fpNn : Djn ^

hnxi ntro 1N3 inxi * : nnni^i np'i D^rnN HN-I «

i -; r^: ■quot;' ^TK ' ' '• ^ i -: i- ; • - J: • - r:*r v t t

-nx ♦ri^,?N nin' iontü ny-13-^ no^i

t ; • -quot;• v; t : «- t i ^ ; - v ^ : i -

jroi^N nin» »0 njr-ia quot;ion»i : is-ta? ^ lann = bNii^-nN DJi nh'-nx K¹? VxTE'^nN nW? i'jba

'.quot;„t: ••-•gt;-: t : •■■ •'s -t . «■• t: • •.• _v- - : i ;

X3 mi: wty Nip: onnyn ♦riVx n^K'i: n^N ah gt;

T T-!-••• A- ^T -.rl:- IT r- v: : -• - -- -:_Q

uj^-js nin^ nnani -13133 D'p^ ri-i-n nirana'? onvo -J^D DH^N : aina IN 1312 ^

t tlt; • - : • |v-»v v •• -; v lt;- vit v gt; v -

ID^I *: QyrbiD) 13^ v^sp D^HTK ijnan pn^i -: on^Dp ddk ons^m pxn d^. nn^ D'STfn rip—13 : innh vmtyriKi 3^3 Q^shtin Ninn 01*3 ny-13 IÏI 1

1 •• : 1 v ; t t j* : 1 - v a - j - \. :' j' :quot;

Dno'^^^ions D^3bn fs¹?quot;? d^? f3n nn¹? papNn «y a^/on B'^n nisnp-nNi : pn sn^

on D^air^ laao umn xb Dn^,l?v la^n b'^ty Vion

-•* : • r av • ^ :: • ^ v ^ t : • « ;

quot;i33n : nnsr; n^: 1a^ qh |3-^^d

IKÏ»I : -ip^-n3quot;i3 D^aNrrVy ni3yn¹

: quot;- quot;it ■■ : • : quot;i : • - ; «t '^l:r: i* t-:it it 'ut

eenige rustdagen te verschaffen. Bij den aanblik der Mozes en Aharon begeleidende oudsten des volks zegt hij: //Wat houdt gij het volk van zijne bezigheden af?quot; en tot de oudsten gericht; //Gaat heen, gij, aan uwen arbeid!quot; (Althans iwanneer men met de meeste Joodsche commentatoren wil aannemen, dat Mozes en Aharon, evenals de geheele stam Levie, van den dwangarbeid vrijgesteld waren. Neemt men dit niet aan, dan kunnen ook de laatste woorden tot Mozes en Aharon gericht zijn.)

5. Phar'o bemerkt nu de talrijke volksmenigte, die buiten het paleis den uitslag van het onderhoud afwachten, en zegt; //Ziet, welk een talrijke menigte staat daar, die gij thans reeds met hun werk hebt doen ophouden 1quot; Phar'o begrijpt niets van dit zelfbewuste optreden zijner slaven (zie Dr. Dunner t. a. p. pag. 153, noot), p.sn dï, het volk des lands, dat anders nooit naar mijn paleis komt. Mendelssohn; „Ziet, zoo talrijk is het landvolk, de gemeene massa; en die wilt gij doen ophouden met hun arbeid? dat kan zeer gevaarlijk worden Iquot;

6. De Dirjj zijn Egyptenaren, de □'lac.' Israëlieten.

7. Stroo en stoppelen (de bij het maaien in den grond blijvende eindjes van de halmen) worden klein gehakt en, met leem vermengd, tot tichels gevormd, die in de zon gedroogd worden.

EXODUS V.

aandrijvers des volks en zijne opzichters gingen uit, en zeiden tot het volk aldus: «Zoo heeft Phar'o gesproken: Ik geef u

11 geen stroo meer. Gaat gij zelve heen, neemt u stroo, van wat gij maar kunt vinden; — want van uw werk wordt

12 niets verminderd.quot; Het volk verspreidde zich door het ge-heele land Egypte, om stoppelen op te zoeken tot stroo.

13 De aandrijvers drongen aan, en zeiden: _wMaakt uwen arbeid af, het voor iederen dag bepaalde op zijn dag, zooals toen er

14 stroo was.quot; De opzichters der kinderen Israëls, die de aandrijvers van Phar'o over hen aangesteld hadden, werden geslagen; men zeide namelijk ; „Waarom hebt gij, — zoowel gisteren, als heden — uw bepaald werk in het maken van tichels gelijk

15 gisteren en eergisteren niet afgemaakt?quot; Toen kwamen de opzichters der kinderen Israëls, en schreiden tot Phar'o, zeggende;

16 „Waarom handelt gij zoo met uwe dienaren? Stroo wordt uwen dienaren niet gegeven, en evenwel zegt men tot ons; maakt tichelsteenen ! nu worden uwe dienaren geslagen en uw

17 volk belaadt zich met zonde !quot; Doch hij zeide : „Ledigloopers zijt gij ! ledigloopers! daarom zegt gij : laat ons gaan, en voor

18 den Eeuwige offeren. En nu gaat heen, en werkt; en stroo zal u niet gegeven worden, doch het volle getal tichelsteenen

19 moet gij leveren.quot; De opzichters der kinderen Israëls zagen zich in een slechten toestand, daar zij zeggen moesten: „Gij moogt uwe tichelsteenen niet verminderen, het voor iederen

20 dag bepaalde op zijn dag.quot; Zij troffen Mozes en Aharon, die hen stonden af te wachten, toen zij van Phar'o weggingen.

21 En zij zeiden tot hen : „De Eeuwige zie op u neder en richte! dat gij ons in kwaden reuk gebracht hebt in de oogen van Phar'o en in de oogen zijner dienaren, door hun een zwaard

22 in handen te geven om ons te dooden.quot; Mozes keerde terug tot

11. jnjj pjC ^,3- Neemt het maar zoo spoedig mogelijk van wat gij ook krijgen kunt; houdt u niet lang op om beter stroo te zoeken, — want gij hebt haast, — want niets wordt van uwen arbeid verminderd (Kimchie).

12. pnS tfpi stoppelen, die als stroohaksel zouden gebruikt worden. Anderen : in plaats van stroo.

13. Den zooveel verzwaarden arbeid kunnen de Israëlieten natuurlijk niet afleveren. Na herhaald aandringen, fraan de drijvers tot mishandeling over.

14. DU'Sc SlDDD. niet juist: gisteren en eergisteren, van den dag van heden gerekend, maar van een zekeren dag af; de daaraan voorafgaande dagen. Hier dus; Waarom hebt gij gisteren en heden de voorgeschreven hoeveelheid niet geleverd, gelijk gij dat de dagen aan gisteren voorafgaande gedaan hebt?

16. quot;jOy riNJSni. T³¹-* iquot; tegenstelling met -par, dat de Israëlieten aanduidt, slaat op de Egyptenaren De zin is dus ; zij, die ons slaan, uw volk, bezondigt zich, nNOm = ilJJlpnii Qï vrouwelijk, evenals Recht. 18,7;

n niOBgt;

nviö ncK ris noK¹? inu'eh byn 'mi

^ ; • •»' t lt; a •• ^ ^tt v j : i - ri-*: t t lt;•• ; i

iB'^nnbD'? inn idS onN : pn dd¹? rni

v.v -t iquot; i v v v t lt; i; ; v - i v iv t i j~ '■*••' ••

riK-^a D^n ra'-i: -im DDnia^a ^3 rx ^ wvon³¹

v-v t : vtt i '•'jT^m it t i.v ; - i ~;iquot; it ; * i jquot; at ; •

dd^vo iba d-vn D^ani: pn¹? Bp B'typ¹? onyo ^

v •• ^-n- lt; - ^ a •• •** t : 1 - : i v iv - 1^,- jquot; i : -at: •

^3 np'B' li»!: pnn nvns nms laip Diyinn ^ DDpnon^k¹? piiv n'^na lt;m: Dnbjn^irntfN bNit^ '32 nt:'^ ^3»^,i: ditvd-i üéhw p¹?¹?«

•• t ;••*•• ; •• : i t ~ i - - ^ : - ; • j _; • | _; •

l'Npn : 173^ ro n^n na¹? ri^irbs⁴ i^V'V⁰ nNDniD^o nam wy i:¹? onaK ma

jt t : y \ I 4vt -:^ s** * : a -: r : 1 r '• : t vt^-:i- I t •

hd^ onoN onN p-¹?# D^ai: DHN D'SI: nsN'i : pni ddV rn^-K¹? pm nap id¹? nn^i : nin^ nnaTj ^

lv j : rtv t i -quot;• t • 1 i v ^v ; : • •* : r ~: it i~ jt i : •

iDx¹? onN ^l?xT^^,-^,J3 nüv inti : i:nn ^

a ** —t ; v,t •)quot; ti • i- : squot; : 1 :•quot; iquot; • v.' quot; :

-nNi n^o-n» iwa»!: lava ovim i^-un-N¹?³

v ; jv v ^ ; ; • - 1 ; j ~ : ^v •• : • • *0 : ; • 1

DH^N noN'i : n^ia DnNX3 nnx-ip¹? pn« «

^ v •• -: •* : 1- n ; - r* •• quot; : at ti; • t • i -: 1-

ripps^^a lin'rnN D3^,l?^n_l1^^, NT

quot;Vk n'^a 3^»') * : linnquot;? Dquot;i»3 ann-nn¹? vn3V ³³

•)v txt- iquot; ;t ; ^tt : «.w vit tt^: •quot;' •• :

Jer. 8,5. Mendelssohn : en wij, uw volk, de Israëlieten worden als misdadigers behandeld. Zunz : en uw volk Israël mist, lijdt gebrek aan stroo.

19- Dm, ^Z^^CK evenals Ez. 34,2 en 8; Jer. 7,19. — Onze opvatting is die van Mendelssohn. Rashie ; zij zagen hen, de Israëlieten, in ongeluk, toen zij hun zeiden enz. Ibn 'Ezra ; zij zagen zich in een ongelukkige positie, daar Phar'o zeide.

20. DriNlpS D'SSJi di^e zich hvn tegemoet, hen afwachtend, hadden opgesteld. De oudsten zijn tot Phar'o gegaan en in gespannen verwachting staan Mozes en Aharon vóór het paleis, hopende dat, door eene kleine verlichting van den last, de moed en het vertrouwen des volks zal herleven. Doch in plaats daarvan worden zij door de oudsten met verwijten begroet.

21. I33{5quot;1, en trede straffend met u in het gericht. —umi ns Dnrsan, gij hebt onzen aangennmen geur, d. w. z. onzen goeden naam, stinkend doen worden. — W2, in de oogen van Phar'o; liet beeld van geur doet natuurlijk hier het gebruik van het woord neus verwachten. Het beeld heeft echter zoozeer burgerrecht verkregen, dat de oorspronkelijke beteekenis der woorden geheel uit het oog wordt verloren en alleen de overdrachtelijke in aanmerking komt. — ain rmV Gij hebt Phar'o een uitvlucht aan de hand gedaan, het denkbeeld bij hem gewekt, dat wij oproerig zijn. Bij de minste aanleiding zal hij dit op ons wreken.

EXODUS V, VI.

den Eeuwige en zeide: «Mijn Heer! waarom laat Gij het dit volk zoo slecht gaan ? waartoe hebt Gij mij gezonden ?

23 Sedert ik tot Phar'o gekomen ben, om in Uwen naam te spreken, behandelt hij dit volk nog slechter, en Gij hebt Uw volk niet gered!quot;

1 Hierop zeide de Eeuwige tot Mozes: «Nu zult gij zien, wat Ik aan Phar'o doen zal; want door eene machtige hand zal hij hen laten heengaan, en door eene machtige hand zal hij hen verdrijven uit zijn land.quot;

2 Eu God sprak tot Mozes en zeide tot hem: «Ik ben de Eeuwige.

3 Ik verscheen aan Abraham, Izak en Jakob, als God de Almachtige ; maar naar Mijnen naam : de Eeuwige, ben Ik hun

4 niet bekend geworden. Ik heb niet alleen Mijn verbond met hen opgericht, om hun het land Kena'an te geven, het land van hun oponthoud, waarin zij zich [als vreemdelingen] opge-

5 houden hebben ; Maar ook heb Ik het gekerm der kinderen Israels gehoord, die de Egyptenaren tot den arbeid dwingen;

6 en Ik heb aan Mijn verbond gedacht. Daarom zeg tot de kinderen Israels; „ „Ik ben de Eeuwige! Ik zal u uitvoeren van onder de lasten der Egyptenaren, en u bevrijden van hunne dienstbaarheid, en u verlossen met uitgestrekten arm en groote strafgerich-

7 ten. En Ik zal u Mij tot volk nemen, en Ik zal u tot God zijn; dan zult gij tot erkenning komen, dat Ik, de Eeuwige, uw God ben,

8 die u van onder de lasten der Egyptenaren uitvoer. En Ik zal u brengen naar het land, waaromtrent Ik Mijne hand opgeheven heb [tot een eed], om het aan Abraham, Izak en Jakob te geven;

23. De aanleiding tot Mozes' klacht en vertwijfeling schijnt vooral te liggen in; nn oyS jnn, in het feit, dat Phar'o den druk op het volk zoo onmenschelijk had verzwaard, iets, wat Mozes niet door God was aangekondigd.

Hoofdstuk VI. 1. Gij meent, dat uwe zending mislnkt is en de tegen-estelde uitwerking had van hetgeen gij hooptet; — nnr. nu zult gij zien, at de redding toch komt en wel zoo, dat Phar'o hen tot vertrek zal drijven.

2- 'H Ik ben de Eeuwige, //In Mijn wezen, zooals dat door dien

naam wordt uitgedrukt, openbaar Ik Mij voortaan aan dit volkquot;. Het hier volgt-nde stuk, waarvan vs. 2—5 tot Mozes alleen, vs. 6—8 als opdracht aan het volk gericht is, werkt nader de in vs. 1 gegeven toezegging uit. Ook de opdracht aan het volk wordt ingeleid en gesloten met de woorden 'n '•JN'. Zooals vs. 3 nader verklaart, heeft God zich den voorvadnren Israels wel getoond als it;' Sn, de Almachtige God, die ook voor hen daden verricht heeft, die Zijne oppermacht over de natinir toonen. Doch 'n Mijn wezen als 'H. die met onbeperkte vrijheid Zijne toezeggingen vervult, in trouw en waarheid Zijn wil volbrengt, heb Ik hen niet doen kennen De naam zelve komt in Genesis herhaaldelijk voor en was ook den aartsvaderen niet onbekend. Doch, zooals vroeger reeds is opgemerkt, duidt het woord Dquot;' niet op naam in den zin van aanroepiugsforiuule, maar op het wezen, het karakter van hetgeen daardoor wordt aangewezen.

i n NiNi niDtr y

: wiSt^nT na¹? mn D^Snn^nnnb¹? iqk'i nin»

• it : - : Tjt v - t t ••-: lt;t t t -: a~ - :

quot;t6 ^ïm nrn oyb jnn ^0^3 lai¹? 'riNa t^oi »

i jquot; - : av - ~tt v'quot; I. ••* : * quot;: :quot; v • lt;t t •• ^

n'^N quot;IÏ^KnKinnn^ ntbo-^N nin' laN'i: nsr^N¹ r^ïn« '

vv 'vziv JV -! v : * JT _ v ^v . ^{T :} .^v ** I '•• quot; V t ; vquot; *

D :mNODB'-irnprn onv»^» nprn Tn ^ ri^iab

l ; -1quot; \quot; ;it; ITT-; WT ; : ITT-; lt;T; -i* a : - :

quot;VN NSKI : nin» VVN IDK'I ni^o-VN D^HVK quot;ISTI ³

t •* it it : j- -: vT quot; quot; Av v v; jquot; i

n¹? nirr 'otyi ^«3 pnï'-^N om^K

j t : ^J* : at- -»•• ; Iv, •«quot; v ; I jt : • t : -

pK-nK dh¹? nrö ons⁴ 'nns-nx ♦hapnoji : Dn¹? Tuniquot;: ■gt;

I v-v V vquot; T jquot; t T * • : V •lt;)•-: - ; iv t * : vquot;

♦nvbtr 1 DJI : nn nrn^x onnja px DN ?J;J3 ⁿ

• : ~ t j- ; it jt v -: ^v ^ ••i*., : I '.W ^ I^-at:

iarNT onx annya onvo iwx ^2 npNrnx

; VIT AT ; • jv -; •• t t -••• : l-tl-

□5nN^,nNïin^,inin^,,3N^,?NTB^-^,jD^,7 -iax pS : ^nna-nx¹

v ;•.•-»• •• 1 : t : -*• -t •• t : • iquot; : * -» v: I •• t ^r gt;' ^: ^ ^v

dddk quot;rhun Dnia^a ddhn nnïo ri^D nnna

v : v lt;• : -it: ^rtT^^T ' ^:iquot; ^v ; v y : - • : • - : • ^: ' - - •

aifrDDJ-IN'nnp^ : D^'I: D'Uötyai nHw jrhta¹

nr: • jv ; v • : I-it : r : v.- t : • t ; ^J: *

N^yian dd^n rnrr ^3 Dn^i^i □^,r!ⁱ?Nⁱ7 os¹? ^n^ni

J. - _v .. J ... _T . ^. .. J. ..r. - A' 1quot; ^v T J* T :

psrr^K DDriK 'n^ni : onxp ni^3p nnnp dddkquot; 3pv^,l?i pnï'¹? □m3K^ nnK nnb n^nN

IA^;I-: I V.t ; • : JT T : - : T T *T v T T lt;V -:

3. XTNI» openbaarde Mij, toonde Mijne werkzaamheid, no Sx2 = ■nu Sn oca, in het karakter van n™ ; Gen. 17,1 maaki God na de besnijdenis Zich aan Abraham onder dien naam bekend en toont Zijn wezen als zoodanig door de wonderbare geboorte van Izak en de bijzondere zorg voor het behoud, de leiding en vermeerdering zijner nakomelingen.— 'n wi = wai, de '3 van de vorige zinsnede moet ook hierbij worden aangevuld.

¹

DJll—DJI. zoowel—ah; niet alleen heb Ik vroeger Mijn verbond gesloten,

EXODUS VI.

9 en Ik zal het u tot erfdeel geven; Ik de Eeuwige!quot;quot; Mozes sprak zoo tot de kinderen Israëls; doch zij luisterden niet naar Mozes, wegens moedeloosheid en harden arbeid.

1110 De Eeuwige sprak tot Mozes, zeggende: «Ga, spreek tot Phar'o, den koning van Egypte, dat hij de kinderen Israëls uit

12 zijn land late heengaan.quot; Doch Mozes sprak vóór den Eeuwige, zeggende: «Zie, de kinderen Israëls hebben niet naar mij geluisterd ; hoe zou dus Phar'o naar mij luisteren ? terwijl ik immers onbesneden van lippen ben !quot;

13 Doch de Eeuwige sprak tot Mozes en Aharon, en gaf hun eene opdracht aan de kinderen Israëls, en aan Phar'o, den koning van Egypte, om de kinderen Israëls uit het land Egypte

14 te voeren. — Deze zijn de hoofden hunner vadershuizen : de zonen van Ruben, den eerstgeborene van Israël; Chanoeh en

^ Palloe, Chetsron en Karmie; dit zijn de geslachten van Ruben.

15 De zonen van Shim'on : Jemoeël, Jamien, Ohad, Jachien en Tsochar en Shaoel, de zoon der Kena'anietische; dit zijn de

16 geslachten van Shim'on. En dit zijn de namen der zonen van Levie naar hunne geboorteopvolging: Gershon, Kehath en Me-rarie. En de levensjaren van Levie waren honderd zeven en

17 dertig jaar. De zonen van Gershon : Libnie en Shim'ie, naar

18 hunne geslachten. De zonen van Kehath: 'Amram, Jitshar, Chebron en 'Oezzieël. En de levensjaren van Kehath waren hon-

19 derd drie en dertig jaar. De zonen van Merarie; Machlie en Moeshie. Dit zijn de geslachten van Levie, naar hunne ge-

20 boorteopvolging. 'Amram nam Jochébed, zijne tante, zich tot vrouw ; deze baarde hem Aharon en Mozes. En de levensjaren van 'Amram waren honderd zeven en dertig jaar.

2221 En de zonen van Jitshar; Korach, Néphegen Zichrie. En de zonen

23 van 'Oezziël: Mieshaël, Eltsaphan en Sithrie. Aharon nam zich Elieshéba', dochter van 'Ammienadab, zuster van

9- nCQ quot;13T1 Mozes alleen; Aharon heeft zich reeds ontmoedigd terult;rgetrokken. — nn ■'ïpu, v. s. ongeduld; het tegenovergestelde van rn- quot;j N, langmoediqheid; v a. anqst. die iemand den adem beneemt; moedeloosheid. rr p -narni nn -«ïpr, door de moedeloosheid wegens den zwaren arbnid. — De geestdrift, waarmede zij Mozes hebben begroet, is vervlogen en Mozes keert moedeloos tol God terug; niettemin draagt God hem vs. 10 op, wederom tot Phar'o te traan en nogmaals, maar scherper, den eisch te stellen Israël te laten heengaan.

12. D^,D£)tJ^f 7quot;|ü. onbesneden van lippen mijne lippen zijn als het ware met eene voorhuiif bedekt, zoodat ik de woorden moeilijk kan uitspreken. Op dit argument, wordt hier reeds in het kort medegedeeld, kreeg Mozes antwoord, doordien Aharon hem ook bij Phar'o nis woordvoerder terzijde werd L'esteld. Het eigenlijke am woord volgt eerst 7,1. Bij het eerste officieel optreden van Aharon als woordvoerder wordt echter eerst de afstemming van Mozes en Aharon medegedeeld. Vs. 29 en 30 herhalen

i KiKi y

:nin» dd¹? nn« ♦nwi⁰

-•• ; v Iv.quot; •»••• jquot; -:- it : r -: t i w t jt * quot;it .

ö : nia^oi nn -lïjsp nfa-^N tym tih] bx'iv* -iS?d rtyna^x nin sjia : -ioNb ntyo-Ssï nin» istv

I v jv ;quot; v quot; ~ i quot; r' v v.t ; Jquot; ~: N⁷

^2^ ntba : iïquot;i«o nbtr^ onvo ^

j»* : • v ■quot;• - ;- i ; - iquot; v,quot; t: * iquot; : '■' j' ' i* -at: •

VNI woit-NS ?n -ios¹? nin»

• t : • I quot; ; quot; quot; ^ : it •• t : • r* : i lt;•• a •• yr :

ö : d'dsb' vny niriö

• it t : j- —. v.'quot;fquot; ^:quot;

nynö-ⁱ?^^l^,7N1_TBgt;^, VN b?ï'i priK-bNi niro-^Krnin» -i3Ti ^jv nvx d *: onïp f1«p bstty^^rnn n'xin'? onvp ^ ? pïnxi-?^ Tjian *153 piNquot;) ^2 onbx'n^ ^K*I_t nn'Ki pan Vnid* |i^p^ hnsippn^'p-iDvn

: JI^OB'rina^p nbs n^i3ri-|| 'JW nnïi ppn ^ra yiü quot;h «n hwi nnpi nnpi jisiN nniVn¹? ny^,i;3 nip^ : onnötJ'Q'? quot;ÜO^I fitr-ij ^3 : m# nxai ^

it ; : • : ^- : • ; r : • i •» :•quot; jquot; : _# it t y.' : r :

vbu nnp «n ^K'Tjn |iquot;j3ni quot;iriï^,'i onpy. nn^ ^31 ^ nhsb'p nv»n 'ï^idi 'brfc nnp ^31: nxpi ^ iv irm i33i»^-nn n^i : dnivn¹? 'ibn =

t • : -• tl vlt;v v t : ~ i------it ï • :. v.quot;

^3^ dnp^ 'jb'i n^o'dnquot;) pnxquot;nN⁴1*? n^ni Vnip'q bwy ^31: nsn jöji nip nnr ^31: rw dnqi ^

jquot; t - «■• 's iquot; : r : • : -.v.-t -1^ ^ '■ ^' *■quot; ^{: IT T : 33}

ninx 3nj^,pr^3 pnx n^i : nnpi_: |SïbNi»

dan slechts het hier medegedeelde, om daarmede den draad van het verhaal weder op te nemen.

14. DrON n'S. h^un vadershuizen; een uit twee woorden samengesteld woord, (lal als eén woordvorm behandeld wordt. Enkelvoud 3.-! ri'a, meervoud nas p^s, beteekent eene groep van gezinnen, die van één ge-meenschapprlijken stamvader al'komstig zijn en aan dezen hun naam ontleenen. De mnsVK. familiën, zijn nog yrootere groepen, die uit de rwna worden samengesteld en die, wederom vereenifid, de stammen vormen. — Als inleiding lot de alstamming van Mozes en Aharon worden de stammen Ruben en Shim'on, wier stamvaders ouder zijn dan Levie, ook behandeld, om dan, tot Levie overgaande, alle oudere leden der familie en tijdge-nooten van Mozes en Aharon op te sommen. Van de jongeren worden alleen zij genoemd, die voor de geschiedenis van beteekenis zijn. Van Mozes' zonen wordt daarom geene melding gemaakt.

EXODUS VI, VII.

Nachshon, tot vrouw; deze baarde hem Nadab en Abiehoe, El'azar

24 en lethamar. En de zonen van Korach; Assier, Elkana en Abieasaf;

25 dit zijn de geslachten der Koraehieten. El'azar, de zoon van Aharon, nam zich eene der dochteren van Poetieël tot vrouw, en zij baarde hem Pienechas. Dit zijn de hoofden van de vaders-

26 huizen der Levieten naar hunne geslachten. Dit is Aharon en Mozes, tot welke de Eeuwige gezegd had: „Voert de kinderen

27 Israels uit het land Egypte, naar hunne scharen.quot; Zij zijn het, die tot Phar'o, den koning van Egypte, spraken, om de kinderen

28 Israels uit Egypte te voeren. Dit is Mozes en Aharon. En het was op den dag, dat de Eeuwige tot Mozes in het land Egypte

29 sprak; — De Eeuwige had namelijk tot Mozes gesproken, zeggende : «Ik ben de Eeuwige! spreek tot Phar'o, den koning

30 van Egypte, alles wat Ik tot u spreekquot; ; En Mozes had voor den Eeuwige gezegd ; „Ik ben immers onbesneden van lippen, hoe zoude dus Phar'o naar mij luisteren ?quot; —

1 Toen zeide de Eeuwige tot Mozes; „Zie! Ik heb u [als] tot een God voor Phar'o doen worden, en uw broeder Aharon zal

2 uw proleet zijn. Gij zult spreken alles, wat Ik u gebieden zal; en uw broeder Aharon zal tot Phar'o spreken, dat hij de kin-

3 deren Israels uit zijn land zal laten heengaan. Doch Ik zal Phar'os hart verharden, en Mijne teekenen en wonderen in het land

4 Egypte vermeerderen. Phar'o zal echter niet naar u luisteren; doch Ik zal Mijne hand op Egypte doen rusten, en Mijne scharen, Mijn volk, de kinderen Israels, uit het land Egypte

5 voeren met groote strafgerichten. Dan zullen de Egyptenaren tot erkenning komen, dat Ik de Eeuwige ben, als Ik Mijne hand over Egypte uitstrek, en de kinderen Israels uit hun

6 midden uitvoer.quot; Mozes en Aharon deden het; gelijk de Eeu-

²⁵- D13N = irax jyo irs-i.

26. Zoolang men met het geslachtsregister bezig is, staat Aharon voorop ; gaat men over tot de beschrijving van hun optreden, dan wordt Mozes de hool'dpersoon, daarom vs. 27: dit zijn Mozes en Aharon. In de beide verzen staat de grond aangegeven, waarom dit register hier is ingevoegd. Vs. 28 is inleiding tot hoofdstuk 7,1, dat den nazin van or.s vers vormt. Vs. 29 en 30 zijn, ter recapitulatie, als tusschenzin ingevoegd en geven kort den inhoud van vs. 10—12 terug; in hoofdstuk 7 wordt dan het vs. 13 reeds kort medegedeelde uitvoerig uiteengezet.

Hoofdstuk VII. 1. njnaS dtiSk -jvinj. Ex. 4,16 was hem gezegd, dat zijne verhouding tot Aharon dezelfde zou zijn, als die van God tot Zijn profeet. Aharon wordt dan ook hier: Afozes' profeet genoemd. Tevens wordt Mozes in ons vers gezegd, dat hij tegenover Phar'o zal zijn als God, zonder vrees en zeker, ten laatste te zullen overwinnen.

r 1 K-IKI T

quot;itvSKTIN 3trn« i¹? nbm i¹? ri^n:

{T T: V v • -: v : tt v v jquot; - at • : -• i { '

nnstro nbs epN^w n^p^Ni quot;i^dk nnp nni narvtrnKi ^

j ^ ••h** |att 1* -:r v ; r ~ -I •quot;• ^ it t r v :

nuw¹? 1) bK'üis niJ3p l^-n^ pnN--|3 : 'nn^ri« : Dhnötyo¹? on^n max nbtf onra-nx quot;h nVni

it : :, • : (.* * : i-^ ^ r v •• ^at : r v v. •* Jquot; '

bxTty* ^rnN ix'ïin on¹? nin» idk n^oi pn« Kin¹³

■)•• t : • s** : v v t t : t v -: av i ^ i^- j

-rpn ri^nr¹?» bnanpn on : onNav'¹?!? cn.VP ⁰ : rnns*quot;! ntra «in onysn VKi'^-^rnN N^in¹? D^ÏO

i 1 -: i- : v,** ^ * at : * • v,quot; t : • iquot; : *-* j' : ^ * quot; : *

13T1 D * : DnïO pK3 n^O-^N Hln' -131 01*3

Squot;_;-:- ^ -.r: ■ i -.vv: gt;.••• •-• -.t : _Sv • : quot; :quot; 03 ï?

onïD -pD npa-^N 13-1 nin» '3« ION? niyo-7N nin*

• - : • ) •••-••.• ^ ; - v •• - at ; -• -: v •• jv v ot :

rn nin^ ^s¹? hk'd quot;i3i nN¹⁷

• -; ilt;quot; at ; ■quot;• : • v,** j - | iv •• r* t •)quot;

3 ^: n^lfi ^ yvp\ D'Dfitr 7^^

^ns¹ pnNi ^nn: HNI njba^K nin» ID^I ^s T

quot;l3'^^, Tnx nnxi ?IIÏN nx nitn nrw: ^^3: rrn^ =

-»••-; I • t 1 5quot;:iquot; : Iav- -: jv -: t vquot; •• quot; : -»t - |iv / '• ï'*

-n« ntrpN : ixino nv'tyi ripr^N^J

vv i: - y -:i- 1 : - ■•• v t : • iquot; : v j' ' •. :quot;

■«bi: D'ivo pN⁴3 ♦nsio-nKi ♦hnN-nK nps 3'?¹

1 : ^ • it : • 1 vjv : vquot; : • v : •»quot; ' -* . s* quot; j ' ^{: a :} *

TIN 'nNïini Dnyo3 nmK 'nnji rivis yvw

.. 1 : . at : • : ^'t v j* - it : : ~ v •• -: ^ •

: D^'-n D^ö^s DHVP pso ^y.-nK TNsï

'ns'ïim onva*^ n'-nN ^12:3 nin' bnvo ⁿ

y •• 1 : • at ; • - v,-t '.• y : • t r • - ; * lt; :it:

niï quot;I^K3 ÏT Vquot;! : D3lnO Sn'Tb^-^tin ¹

st * v -:i- 1 a-:i- : v,v «.j— _it • v t : * iquot; :

2. 13-in nnN- ^ït ^zu^ tot Aharon uitspreken, icat Ik u gebieden zal cn liij zal het aan Phar'o overbrengen.

3- nCpN» doen zijn, niet ontvankelijk voor eenigen indruk; nas,

zwaar, onbewegelijk zijn, men geraakt wel onder den indruk, maar die heeft nog geen invloed op de daad ; [?tn, vast zijn, zich opzettelijk onttrekken en verzetten trgeii elke gedachte aan volgzaamheid (Hirsch; vgl. Keil). — iiroim. Ik zal veel doen zijn, in grooten getale doen komen.

¹

'quot;V.. Mijne straffende hand. — niMï heet Israël, als het voor een bepaald doel uitgerust volk. Zoo hier en 6,26: Israël, dat gewapend en naar stammen geregeld uit Egypte trekt, om zich aan den dienst Gods te gaan wijden.

EXODUS VII.

7 wige hun geboden had, zoo deden zij. En Mozes was tachtig jaar oud en Aharon drie en tachtig jaar, toen zij tot Phar'o spraken.

9 8 De Eeuwige zeide tot Mozes en Aharon, zeggende: «Wanneer Phar'o tot u spreken zal, zeggende: geeft een wonderteeken ten uwen behoeve! dan zult gij tot Aharon zeggen: neem uwen staf, werp hem voor Phar'o neder, hij zal een watergedrocht

10 worden!quot; Mozes kwam met Aharon tot Phar'o, en zij deden aldus, gelijk de Eeuwige bevolen had; Aharon wierp namelijk zijnen staf voor Phar'o en zijne dienaren neder, en hij werd

11 een watergedrocht. Toen ontbood ook Phar'o de wijzen en de wichelaars ; en ook zij, de beeldschriftkundigen van Egypte,

12 deden door hunne geheime kunsten even zoo. Zij wierpen namelijk ieder zijnen staf neder, en deze werden tot waterge-

13 drochten; doch Aharons staf verslond hunne staven. Doch Phar'os hart bleef vast, en hij luisterde niet naar hen, gelijk

14 de Eeuwige gesproken had. — Nu zeide de Eeuwige tot Mozes: „Phar'os hart is zwaar ; hij weigert het volk te laten heengaan.

15 Ga tot Phar'o in den morgen ; zie, dan gaat hij uit naar het water; plaats u hem tegemoet aan den oever der rivier ; en den staf, die in eene slang veranderd is, zult gij nemen in uwe

16 hand. En gij zult tot hem zeggen: de Eeuwige, de God der Hebreen heeft mij tot u gezonden, om te zeggen ; «Laat Mijn volk heengaan, dat zij Mij dienen in de woestijnquot; ; doch gij

7. Vroeger hadden de oudsten des volks hen bij hun optreden voor Phar'o vergezeld; van nu af zouden Mozes en Aharon zich alleen tot hem richten. niquot;gt;5 Ks □ o-n, eerst hier gebuzigd, beteekent dus: toen zij alleen, zonder de oudsten des volks, tot Phar'o spraken.

9. naia, een wonderteeken, dat de waarheid eener bewering bevestigt. Evenais Ue Israëlieten (Ex. 4,1 vv ), zal ook Phar'o verlangen, dnt gij uw profetie door een wonder beve-tigt. mx is in het algemeen een teeken, ter herkenning of herinnering. Sipokko meent, dat nsro dient ten bewijze van de macht van den opdraclitgever, nis van die van den godsgezant. Daarom tegenover Israël, die in God geloofden; nims; tegenover Phar'o; bvili». Hetzelfde teeken kan tegenover den een als nw. tegenover den under als riLin dienst doen. — r^S een in het water levend monster, krokodil; het dier, dat tot symboliseering van Phnr'o en Egypte dient (Ez. 29,3). Wanneer daarvoor vs. 15 gezegd wordt; die in eene slang veranderd is, dan ziet dat niet op het gebeurde voor Phar'o, maar op heigeen door Mozes tegenover de Israëlieten is gedaan (Ex. 4,30 in verband met 4,3 —5).— •po ns np, uw staf, dien van Aharon; Ibn 'Ezra; dien van Mozes,dien hij aan Aharon had overgegeven, dus; den staf, die thans in uwe hand is.

11. Phar'o hield hen voor toovenaars, slangenbezweerders, en roept ook zijne toovenaars, mannen, die voorgaven de natuur der dingen te

kunnen veranderen; zij zijn echter orwn, wijzen, die in goddelijke en menschelijke wetenschap ervaren zijn, en oiiiBTi, bekend met het Egyptische beeldschrift; dus tot de priesterkaste behoorend. Wat zij doen, geschiedt o.TonVa, door hunne geheime kunsten, bezweringen, die zij in naam hunner goden verrichten; en wanneer Mozes en Aharon hunne

T KINI 1t3

fnnKi n:# D^bir-ra n^Di: Sw$ ra om nw

^ t I v I -i^J- : TT -*■ : I v ♦.• i t Ijquot; ;

a * : runsr^K Diana o^btri

^ • : quot; v : - ; at t^ ;

fiina ddVn isv '2 : iaN¹? rnx-^i ntyo-^N nin» quot;idn»i ⁿ

^ : - lt;v •• -: ., -. • | •• I v : jv v t : v j ^

■qb^ni TiSQ-m np nnx-^K moNi n£3iD dd*? un ■iox'?

]jquot;: - : ol ; - v ^Isquot;» •• -quot;t :^ it : *•• v. t j :

ⁿF⁰ xiy. •' r?0ⁱ? 'C' ri^r^a¹?'

ri^-ia inaD'nx pnK nin' niv quot;i^N3 p D'aon¹? nj;quot;i3quot;Da kip'i : psr-i^ ♦nn

A- ; - ; I- : t -:i- : quot; quot; t I: • - ï r - i _f r : ' ^.r r^-:

b'^'i : ?3 Dn'ün^a onvo 'SDin DH'DJI itrV»I ='

j- • : -- li- ^v •• -ii- : ■•)-:• jquot; \ : - •' quot; _-:i—

a¹? prnn : Dhtaa-nx pnN-ntaa arsnb vn»i inèo *

j.. | - v.-iv- it - v I v,quot;; •quot; .. - j■ ; ■ - a- • - : ^ :r- . quot; quot;

nin* -IDN'I D : nin' quot;i3i dh^N n^-is^

t : v lt;- it : r.' • v^v quot;• •quot; av •• -: v.' t j ^ ;-

nils -j^ : Dj^n rf?^gt; |«p n^pa 3^ 122 naam iN'n na'ir-^ inNip¹? nayji no'ón nï' n:n ipaa

•jv - - : A : - -•- : ' v tI : • jt : - • ; t ; quot; * ....... Iv -

bnnvn^K nfnn^N maxi: ni'a npn srn:¹? quot;nanrn^K «=

■ ; it lt;•• v; t : t •• ^jt : -it : Iiv^t: ^T^^: [•gt;'■'quot; ^{:v v}

quot;Nb nam 121722 *:i2y\ 'è^-nx rbv Pa^P n^,u?N 'jnptf

1 jquot; ' i at : • ^— • l.-. : ^-.1—. ■ v - - •■ I v •• ■ lt;- t :

toovenarijen met succes bestrijden, dan ligt daarin eene overwinning Gods op de Kgyptisclie al'goden.

12. pnx nan. iquot; ^een gedrocht veranderde staf van Aharon.

14. Hier volgen nu de tien Egyptische plagen, of eigenlijk negen plagen en de sterfte der eerstgeborenen, die het begin van liet eigenlijke strafgericht vormt. L)e ntgen eerste plagen (7,14—11) kunnen zonder veel moeite in drie groepen vun drie play en worden ingedeeld. Van elke dier groepen worden de eerste en tweede plaag Phnr'o vooraf aangekondigd, terwijl telkens de derde plaag zonder voorafgaande waarschuwing hem treft. De eer.ste, vierde en zevende plaag worden hem in den morgen aangekondigd De Egyptische toovenaars zien in de derde plaag, waarbij hunne kunst hen in dea steek laat, den vinger Gods; door de zesde worden zijzelve getroffen, zoodat zij niet meer voor Mozes kunnen staan; terwijl na de negende plaag Phai'o alle verdere besprekingen afbreekt. De laatste plaag eerst is een onmiddellijk ingrijpen van God zelve (vgl. de woorden van Ex. 11,4 en 12,29, vgl. Uirscu, Keil e. a) Het wonderbaarlijke der plagen, met uitzondering van de tiende, ligt, naar veler opvatting, niet juisi in den aard der bezoekingen; het zijn meer voorkomende land pingen. Hier evenwel kwamen zij op ongewone tijdstippen, deels na voorafgegane aankomligiiig, hielden na gebed van Mozes op, en kwamen zoo hevig en zoo spoedig na elkander over het land, dat zij daardoor toi wonilei teekenen der Goddelijke Almacht werden.

15. nD'Oil Xï' run, waarschijnlijk o111 den Nijl, de bron van Egypte's vruchtbaarlieid, guuüeüjke vereeriug te bewijzen.

EXODUS VII.

17 hebt tot nu toe niet geluisterd. Zoo heeft de Eeuwige gesproken ; «Hierdoor zult gij erkennen, dat Ik de Eeuwige ben! zie! ik sla met den staf die in mijne hand is, op het water,

18 dat in de rivier is, en het zal in bloed veranderen. De visch, die in de rivier is, zal sterven, en de rivier zal stinkend worden, zoodat de Egyptenaren er van walgen zullen, om water

19 uit de rivier te drinken.quot; — De Eeuwige zeide tot Mozes: „Zeg tot Aharon: neem uwen staf en strek uwe hand uit over de wateren van Egypte, over hunne stroomen, over hunne kanalen en over hunne meeren, en over alle verzamelplaatsen hunner wateren, en zij zullen bloed worden; zoodat in geheel het land Egypte bloed zal zijn, zelfs in de houten en steenen

20 [watervaten].quot; Mozes en Aharon deden zoo, gelijk de Eeuwige geboden had; hij hief namelijk den staf op, sloeg het water, dat in de rivier was, voor de oogen van Phar'o en de oogen zijner dienaren ; toen werd al het water, dat in de rivier was,

21 in bloed veranderd. En de visch, die in de rivier was, stierf, en de rivier werd stinkend; zoodat de Egyptenaren het water uit de rivier niet konden drinken. En het bloed was in geheel

22 het land Egypte. De beeldschriftkundigen van Egypte deden even zoo door hunne geheime kunsten; hierdoor bleef Phar'os hart vast, zoodat hij met naar hen [Mozes en Aharon] luisterde,

23 gelijk de Eeuwige gesproken had. Phar'o keerde zich om, ging

24 naar zijn huis, en richtte zijn hart ook hier niet op. Al de

17. n30 Aharon, sla. Aharon spreekt immers tot Phar'o. — orh «Brui. Zooals bericht wordt, komt eene kleurverandering van den Nijl bijna jaarlijks voor. Het water wordt namelijk bij het begin der stijging, dus in het begin van den zomer. Juni, rood; de oorzaak van dat verschijnsel staat niet vast. Sommigen willen hier ook aan kleurverandering denken (vgl. Joël 3,4 a-h isrp), zonder dat van chemische verandering in werkelijk bloed sprake behoeft te zijn. — Het wonder is dan, dat het dit maal in het voorjaar (April, daarentegen v. a. in September) plaats had; dat plotseling in alle vertakkingen van den Nijl en in houten en steenen voorwerpen de verandering zich voordeed en vooral dat de visschen stierven en de rivier begon te stinken, terwijl volgens de berichten der reizigers juist bij het roodworden het water beter drinkbaar pleegt te worden, dan voor dien tijd (vgl. Keil). — Dit allea in aanmerking nemende, houden wij de letterlijke verklaring niet alleen voor de meest eenvoudige, maar ook voor de meest natnurlijke, vooral ook omda, aan de berichten der reizigers, die lang niet op alle punten overeenstemmen, niet te veel waarde mag gehecht worden. Velen toch laten zich geheel leiden door de verhalen der inboorlingen, die zeker niet vertrouwbaar geacht kunnen worden.

18. In het voorjaar leven de Egyptenaren grootendeels van visch, waaraan de Nijl zeer rijk is. Het is dus een vreeselijke bezoeking, die hen in de sterfte onder de visschen treft. Door de proote massa doode visch, die in de rivier tot rotting overgaat, krijgen de Egyptenaren eene walging van het water; wel doen zij alle moeite om het te drinken, maar het is hun ten slotte onmogelijk, zij vermoeien zich te vergeefs. — isS:, vgl. Gen. 19,11.

3

i tü

nannin^iN'a DND ninquot; -ION na : nr-i^ ^

.. . _rtt : j* -; vquot; -* : t : •gt;' r lt; i quot; t : v* t

lasmi. quot;iN^ D^an-¹?^ ntssa i rtao

DnïD quot;iN^vn nian ■iN'riE'K n:-im : ^

• - : • : a : - ^t ^ ^t ^ ^: ~ v -; st t - : it :

-Vn quot;ioK nÈ'o-bN nirv -iqk»i □ : quot;iK'n-p d^d nin^^

■•quot; - - '. ' ^{f T} ' ^ ' L ⁹ ' ^{1 1} quot;' '

i Dnnnr^ on.vp ^T;nL2:i pn« bn rrm Drvnn anwo nipo-^a an*ow^ annK»

t tlt;t : _q:r: •• i- r-l;- t r,-; v •• : - : -v •• i :

rin«i niyo pquot;^n : D^DN;» ansa pK-7D3³

i -; i~ : v iquot; ^-:i— r t -:it v' quot;it • quot;: * 1 v-»v t :

wïiwz iamp;ND'èn-nx whamp;iDZ am nirr mï i quot;i^n⁴3

j.. . ; - j*.. -: • - - .. )lt;— v - - v«t~ t : ■^jt ' -»••• -; iquot;

nimi: di^ D'sn-ba ^srri

t t - : it: v. ^: ~ v -; • j- - r ■gt; : it— at t v.** • :~

ü'p nïnamp;ï anvP ^r^quot;! '^n]?^

onyp 'QLnn •quot; onxp --

: nln' 121 quot;1^x2 orftK 'n^is-n¹? pTn^#i on^a

it ; jv • v,v -:i- v •• quot;j -•■quot; t 1 ; ^ : - iquot; I lt;-v;iv- av quot;it :

-bansn»'!;n^ryaju¹?m^r^KNn^,i ri^-is

t s : ;-- it - v * jt 1 : a •• v v.t- *: - • v-»- - 13

19. wayp, over het water, in alle windrichtingen. — Dmru. de armen van den Sijl; D'HO, de kunstmatige kanalen; Qinjx, de door den Nijl gevormde groote waterplassen, meeren; Dniiyi;: nips Ss, alle waterverzamelingen, dat zijn zoowel verspreide plassen van buiten de Nijlbedding samengevloeid water, dat na de overstrooming is blijven staan. — als kunstmatige reservoirs, waarin drinkwater voor den tijd van den lagen waterstand werd bewaard. — n'ïia, in de houten en steenen bakken en kuipen, waarin het Nijlwater voor huisselijk gebruik bewaard werd. Alleen het Nijlwater schijnt getroffen te zijn, terwijl bronwater goed bleef. De Egyptenaren hechten echter zoo groote waarde aan Nijlwater, dat zij in den vreemde juist het gemis daarvan ten diepste beklagen. Bovendien is Egypte niet bijzonder rijk aan bronnen, zoodat daaruit niet in de behoefte aan water kon voorzien worden.

20. ni3Q3 DTI) hij hief zijne hand op met den staf.

22. Zij brachten eveneens bloed voort, terwijl hunne handelingen waarschijnlijk ten doel hadden de plaag te verwijderen. Daartoe echter bleken zij niet in staat te zijn. — Het te voorschijn brengen van bloed uit bronwater door zijne beeldschriftkundigen gaf Pliar'o echter aanleiding, om ook bij Mozes en Aharon aan toovenarij te denken.

23- rUCtS DJ; evenmin als op het vs. 10 berichte wonderteeken. 24. S3. d^e Egyptenaren; v. s. blijkt hieruit, dat ook door de

drie eerste plagen de Israëlieten niet getroffen werden. Uit de afzonderlijke vermelding (8,18), dat bij de vierde plaag de provincie Goshen gespaard zou blijven, volgt echter, dat tot dat tijdstip ook de Israëlieten onder de plagen te lijden hadden (vgl. Ibn 'Ezra).

EXODUS Vil, VIII.

Egyptenaren groeven rondom de rivier naar water om te drinken ; want zij konden van het water der rivier niet drinken.

25 Zoo verstreken zeven volle dagen, nadat de Eeuwige de rivier geslagen had.

26 De Eeuwige zeide tot Mozes: «Kom tot Phar'o en zeg tot hem : zoo heeft de Eeuwige gesproken : «laat Mijn volk heen-

27 gaan, dat zij Mij dienen. Weigert gij echter hen te laten heen-

28 gaan, zie, dan sla Ik al uwe grenzen met kikvorschen. De rivier zal wemelen van kikvorsehen; zij zullen dan opstijgen, en komen in uw huis, in uw slaapvertrek en op uw bed, en in het huis van uwe dienaren en in [die van] uw volk, en in uwe

29 ovens en baktroggen. Over u, over uw volk en over al uwe dienaren zullen de kikvorschen opkomen.quot;

1 De Eeuwige zeide tot Mozes; «Zeg tot Aharon ; strek uwe hand uit met uwen staf, over de stroomen, over de kanalen en over de meeren; en doe de kikvorschen opstijgen over het land

2 Egypte.quot; Aharon strekte zijne hand uit over de wateren van Egypte; toen kwam de kikvorsch op en bedekte het land

3 Egypte. De beeldschriftkundigen deden evenzoo door hunne geheime kunsten, en deden de kikvorschen opstijgen over het

4 land Egypte. Phar'o ontbood nu Mozes en Aharon, en zeide: „Smeekt tot den Eeuwige, dat Hij de kikvorschen van mij en mijn volk wegneme; dan zal ik het volk laten heengaan, dat

5 zij ter eere des Eeuwigen offeren.quot; Mozes zeide tot Phar'o : „Verheerlijk u boven mij ! tegen wanneer zal ik smeeken voor u, uwe dienaren en uw volk, om de kikvorschen van u en uit uwe huizen uit te roeien; slechts in de rivier zullen zij over-

6 blijven?quot; Hij zeide: „tegen morgen!quot; Hierop zeide hij ; „Naar uw woord! opdat gij zult erkennen, dat niets is als de Eeu-

7 wige, onze God. Dan zullen de kikvorschen wijken van u, en uit uwe huizen, van uwe dienaren en van uw volk; slechts

8 in de rivier zullen zij overblijven.quot; Mozes en Aharon gingen van Phar'o weg, en Mozes schreide tot den Eeuwige, wegens de kikvorschen, die Hij over Phar'o had doen komen.

26. jca, kom, ga in zijn paleis.

28. ibjn. zij zullen opstijgen uit de rivier, en de huizen binnendringen en de menschen zelve niet ontzien. Daarin en in liet op Aharon's beweging ontstaan der plaag ligt het wonderbaarlijke. — msx, kikvorschen, eene lastige, maar niet gevaarlijke plaag, -pnnscisai yiwui, in de voorwerpen, die QHgelijks ter bereiding van het brood gebruikt werden.

HoOFnsTDK VIII. 3. De beeldschriftkundigen deden evenzoo en kregen hetzelfde resultaat, als Mozes en Aharon. Zij konden wel in het klein de plaag voortbrengen, maar niet verwijderen. Hmsciz: Zij maakten dezelfde bewegingen, deden evenzoo als Mozes en Aharon, om hunne vermeende bezwering krachteloos te maken, doch met geen ander resultaat, dan dat ook zij de kikvorschen deden opstijgen.

n T tntfl r

'p'pp d^D IN'H ria^D onvp

ö : quot;iH^rrnK nirrnün nnx d^o» nvniy nSd'i : quot;i^n «

i ; - v vt : i - aquot; t *■*- ; • vquot; t • - i : -

nin^ idn rü v^k niaw n'pns-bK K2 PiBto-VKnimöKn «

t : ^j- t « t •• : - it ; : - v v '' '■ t : v lt; -

e]ai paijmn n^¹? nnx INQ-DNI : 'ajrnN nW » itoi ty] b^^Sï^N^n p.B'i; ⁿ=

^js^i ïpa# n^ai quot;innai

quot;^X- flW ^: ^i^nN^pai ^nisnai»³

?)T_T-nNnü: pnN^_bK lp# nBto-VNrhin» ip^i: D^insvp^N' quot;nx ^ni a^,aiKn-^'i onK^n-^ n^nrr¹?# ?|èp3 ♦p'p iTTiK 'pnN m : onyp px^-1?^ D'jrnsvp³ 13-itr^i : onxp pN'risi Dprn innfivn '^ni on^p^J : onïp pN'^ D^i-iavrrnK Drraba D^amnn

nin»^-1?» no^i }SnK^,?^!i npoV rij?-ia : mrr¹? inarn d^htik nn^j^Ni ♦d^di ♦aso D'^nsxn

.it i- ^ ; ;•; ^{t t} , # ^v t ; - -:i- a- ^-iquot; • • ^ ; ; - ; i-

^17 i ♦riD'? ''S^ iNönn npna¹? nwn ip^H⁰ ■)K;3 pn^napi ^sp D^-ifiinnnpn'?

ptr'3 pnn fjrpV ^ars Sonm. -ino¹? npxn : n:-iNtfrp ïina^Di n'naöi ?ISD D»imain noi * nrn'jK nin^s»

p v.vt'^iiquot; i v-t • i ; • ; i- -t : i- v: jt i-

np-i3 d^d pnKi ntfo kx»i : ni-iNi£gt;n iamp;z pi nsjttJiquot;

a :quot; •5* •• I v-*iquot;: •)•• -»••••- t ;r t v. : I |av^-i^m

: DB'-I^K D^riain quot;lar^ nin^tt n^o pyw

4. Nu hij ziet, dat de geleerdheid zijner toovenaars hem niet kan helpen, begrijpt hij, dat de plaag van den Eeuwige uitgaat, en zegt, den gestelden eisch te zullen inwilligen.

5- quot;hy quot;Hom, verschaf u roem over mij, d. w. z. neem u den roem, zelve den tijd te bepalen, tegen wanneer enz. Bepaal slechts den tijd, dat de plaag zal verdwijnen, en ik zal uw wensch voldoen (Mendelssohn).

6.. -inoS, niet dadelijk, want het kon dan toch een natuurlijk verschijnsel zijn, waarvan Mozes wist, dut het heden zou eindigen. Daarom bepaalt hij eigenmachtig den volgenden dag (Ibn 'Ezra).

EXODUS VIII.

9 De Eeuwige deed, zooals Mozes gesproken had; en de kikvorschen stierven weg uit de huizen, uit de voorhoven en van de velden.

10 Men stapelde ze op bij hoopen, en het land werd stinkend.

11 Toen Phar'o nu zag, dat er verademing was, verzwaarde hij zijn hart, en luisterde niet naar hen, gelijk de Eeuwige gesproken

12 had. — De Eeuwige zeide tot Mozes ; «Zeg tot Aharon: strek uwen staf uit en sla het stof der aarde; dan zal het in geheel

13 het land Egypte tot ongedierte worden.quot; Zij deden zoo; Aharon strekte zijne hand uit met zijnen staf, en sloeg het stof der aarde; toen ontstond er ongedierte op de mensehen en op het vee ; al het stof der aarde werd tot ongedierte in geheel het

14 land Egypte. De beeldschriftkundigen deden evenzoo door hunne geheime kunsten, om ongedierte voort te brengen, maar zij konden het niet. Intusschen bleef het ongedierte op de

15 menschen en op het vee. Nu zeiden de beeldsehriftkundigen tot Phar'o : „Het is een vinger Gods!quot; Nochtans bleef Phar'os hart vast, en luisterde hij niet naar hen, gelijk de Eeuwige

16 gesproken had. — De Eeuwige zeide tot Mozes: „Sta 's morgens vroeg op en plaats u voor Phar'o, — zie, dan gaat hij naar het water uit —, en zeg tot hem: „„Zoo spreekt de Eeuwige :

17 laat Mijn volk heengaan, dat zij Mij dienen. Want zoo gij Mijn volk niet laat heengaan, dan zal Ik loslaten tegen u, tegen uwe dienaren, tegen uw volk, en in uwe huizen allerlei wild gedierte; en de huizen der Egyptenaren zullen vol worden van

18 wild gedierte, en ook de bodem, waarop zij zijn. Ik zal op dien dag het land Goshen, waarin Mijn volk zich bevindt, onderscheiden, dat daar geen wild gedierte zijn zal; opdat gij zult erkennen, dat Ik de Eeuwige ben, in het midden des

19 lands. Zoo zal Ik eene scheiding maken tusschen Mijn volk en

20 uw volk; tegen morgen zal dit wonderteeken geschieden.quot;quot; De Eeuwige deed zoo en er kwam machtig veel wild gedierte in Phar'os huis, en in het huis zijner dienaren ; en in geheel het land Egypte werd het land verwoest door het wild gedierte.

io. onan. •wn is de grootste inhoudsmaat; bij mudden vol.

12. p33gt; volgens Puilo ; eene soort kleine stekende insecten, muggen, nauwelijks voor het bloote oog zichtbaar, die in neus en ooren kruipen en wier steek een pijnlijk jeuken der huid veroorzaakt.

14. Volgens de gewone opvatting: zij sloegen eveneens den bodem om onr/edierte voort te brengen, doch konden het niet; God liet hier hunne pogingen zonder resultaat blijven, om henzelve tot inzicht te brengen, zooals uit vs. 15 blijkt. Hirsch : zij deden evenzoo, maakten ook bewegingen, om weg te voeren, Nquot;gt;nnS, het ongedierte, doch vermochten het met; wn beteekent dan : zoo bleef.

15. D'nSiC het is het werk eener goddelijke macht; zij denken nog niet aan den God Israels, dan toch zouden zij den Godsnaam 'H gebezigd hebben.

n k-iki

quot;ip D^narrrp inón nt^o -aia nin* mn -

' ^ t i • ; : - : i- \t~ av j- . • : )—

: p«n iwarn onon onon Dn« naï'l • rihfn-fpi nn vnn' an¹?^ yvv xbi laynNnapni nnnn nn»n »3 rijns Ki'i ^

Hokh^O-^N nin»-ip^i D : nin» nan •mp pN-^a DSD¹? nr}] pxn ifijrnK quot;lö^nx inèpa pnN m frw^i : Dnïpquot; D^p n»n nxn nonaai d-ins obn ♦nni psjn

^ jtt i .-it t J ~: T at quot; i vt t it t quot; quot; ; - | v t t

N^in^ Drrtfta D^aüinn p'i^A : onvp pK-baa ^ ^,noK»^,i : nonaai diks obn ^nm by xbi d wj-ik ^ib

^ ^: 'quot; it •• ; - v,ttit t • - • : - at -• : v* * quot;

n^ns-a) pjnn xin yav** rf^-ia-^sj b^püinn quot;bx nin» quot;iok'1 d : nin» nai i^xa onbx »

no»Dn kïi* nan n^-is ysh a^ini npaa Da^n'n^o -d« *2 : 'anajn 'py njn» npx na v^nnpN^ ?|Dj;ai ^na^ai ^a n^p h:r\ nVVp^VK

nD-jKnD^a%n-nx bnïp 'na INVOI a^n-nx ^naai 1^10 pifnK Ninn ai»a : n^ on-i^N ^

\:tlt; *3 pnn f^p¹? anj; D^-nvn ♦n'pa¹? rr^ ipv 'p^ inpb ^jaj; pai pa nna ^np'^i * • pxn a^a nin» ^ n^na nn»a naa a^ kan fa nin; : nrn nxn nW= ttn|5n: an^n »jap pxn nn^n onyp pN'^ai vnai nrni»

17- n^ca. loslaten, den vrijen teugel laten; de beperkingen wegnemen, die het dierlijk instinct hun anders tegenover den mensch oplegt. — air, mengsel van diersoorten, wildgedierte (Ibn 'Ezea); v. a. niet van air, vermengen, maar van nau, het woestijngedierte; Rashbam: avondgedierte, dat in het donker op roof uitgaat; n. a. hondsvliegen (vgl. Keil).

18- f-ixn anpa 'n uk o. dat Ik in uw eigen land de Eeuwige, voor Israël rechtoefenende God ben, die ook daar Zijn volk van het uwe onderscheidt.

EXODUS VIII, IX.

21 Phar'o ontbood Mozes en Aharon en zeide: „Gaat, offert ter

22 eere van uwen God, in het land.quot; Doch Mozes zeide : «Het is niet passend zoo te doen ; want wat den Egyptenaren eene gruwel is, moeten wij den Eeuwige, onzen God, offeren ; zie, als wij den gruwel der Egyptenaren voor hunne oogen offeren,

23 zullen zij ons niet steenigen ? Laat ons eenen weg van drie dagen de woestijn intrekken, en ter eere van den Eeuwige,

24 onzen God, offeren, gelijk Hij ons bevelen zal.quot; Hierop zeide Phar'o : „Ik zal u dan laten heengaan, opdat gij ter eere van den Eeuwige, uwen God, in de woestijn offeren kunt, — doch

25 gaat niet al te ver heen ; smeekt voor mij.quot; Mozes zeide: «Zie, zoodra ik van u wegga, zal ik tot den Eeuwige smeeken, en het wild gedierte zal van Phar'o, van zijne dienaren en zijn volk wijken, — morgen ; slechts moge Phar'o ons niet weder te leur stellen, door het volk niet te laten heengaan, om ter eere

26 des Eeuwigen te offeren.quot; Mozes ging van Phar'o weg en

27 smeekte tot den Eeuwige. De Eeuwige deed naar het woord van Mozes ; Hij deed het wild gedierte wijken van Phar'o, zijne

28 dienaren en zijn volk, er bleef niet één over. Doch Phar'o maakte zijn hart zwaar ook dezen keer, en liet het volk niet heengaan.

1 De. Eeuwige zeide tot Mozes : „Kom tot Phar'o en zeg tot hem : zoo heeft de Eeuwige, de God der Hebreërs, gesproken:

2 laat Mijn volk heentrekken, dat zij Mij dienen. Want zoo gij weigert hen te laten heentrekken, en hen nog langer vast-

3 houdt; Zie, dan zal de hand des Eeuwigen zijn op uw vee, dat op het veld is, op de paarden, op de ezels, op de kameelen, op de runderen en op het kleinvee in eene zeer zware pest.

4 De Eeuwige zal onderscheid maken tusschen het vee der Israëlieten en het vee der Egyptenaren; en er zal niets sterven

5 van hetgeen den kinderen Israëls toebehoort.quot; De Eeuwige bepaalde eenen tijd, zeggende: «Morgen zal de Eeuwige deze

6 zaak in het land doen.quot; De Eeuwige deed dan ook deze zaak den volgenden dag; en al het vee der Egyptenaren stierf, maar van het vee der kinderen Israëls stierf niet één.

21. Gedeeltelijk geeft Phar'o reeds toe; //gaat echter niet naar de woestijn, maar offert in het land Egyptequot;.

22. D^SD rojnn. ^wat dm Egyptenaren een gruwel is, v. s. dieren, die zij als goden vereeren, waarvan het offer hun dus tot gruwel zou zijn; v. a. wat wij tot onzen afkeer in Egypte als goden zien vereeren. Daar echter alleen koeien door de Egyptenaren als heilig vereerd werden, meenen anderen, dat de bedoeling is: Op eene wijze, die den Egyptenaren tot gruwel is, offeren wij ; een offer, gebracht naar onze gebruiken, zou den Egyptenaren als heiligschennis gelden.

23. Wij moeten met al het onze heengaan, want wij willen offeren

£2 n 12»

mar pn^bi ntfo-VK ri^na

it t v ....... ^j '• ' * '• v - i a -:^i-: v. •* *•* ^ *

nirv¹? nan onxo rayin '3 p ns: K¹? n^o io^'i «

jt i- vquot; ï * * - : * •*' • • *« I •• •* ^-:i- I t « v v •* -

: la'jpD» nh) Drryy¹? onxD najrin-nx nar: p irn^K

r-. I:: • j : v.v •• i v -:• l-»quot; aquot;

niriO wpi^K mn»¹? nnnn nanaa •nquot;?: D'ó» nvbv rni»

v,v -:r •.•; i- ; -t: at ; • - Kquot;quot; * t •••-•; | vv«

onnan DDn« rhm ♦SiK n'^a quot;idk»! : ™

v ; - ; v : v «- quot; -: - it :quot; ^ iquot; •• j-

dd*?¹? p^nin-K¹? pmn pn linaa oa^ri^K nin»¹?

V • * vav t i ^: quot; ¹ ' ï i ^ t ; • - v •• i v: «t r

nin^-^K ♦mnyni -iai?a nxi» ♦ük niin ntro id^i : nra ^

^ t ; J» : - ; ) t iquot; lt;•• • it •• • v v -» ~ r^-:i-

nj;-ia eib^K pi ina vnayo n^-isa nSyn idi

:- !«•• - | - at t ^-1quot; jtt^iquot; ^ • 't iv ••t :

n^a nx»quot;) : nin^ riaT¹? D^n-nx nW 'nVa¹? ^nn«

gt; ^l'\ '^Tgt; 'quot; quot;.^{l :}' ^TT ••• •.-- ■ : ■ :

-np»inBgt;a nana nin» : ninpN quot;iny*! ri^is D^a » fi^ns naan : nn» inb'i k¹? la^ai maya rijnaa aiyn ~

:quot; lt;••:-- it v v,quot; : * v a^iquot; -«tt^-:!quot; ^ • 'tiv

a : D^rrnK rhp *6i mjn oyaa m laVriK nin» -iaN-na mam nvna^K tfa n^a^-1?» nin» la^i« CS

t : t i t •• ^jt : ~ * : a : quot; v ^ v v t : v lt; -

nnN rwa-DK 'a : mav^,,i quot;Wnn rhv onayn ♦ri¹?» =

-Aquot; - ; V.t - i r-^t r ■ i\ : ^-r: v.quot; ^ v j— • : ^ it —• r:

nn'^a late n^Daa n^;in nin^-n» nan : na pnna nni^i ^

vt - i; i; • : t t ; - •• • ^ it i r-: i- : » :

: T«a naa nan \av2) npaa D^aaa anana D^oiDa

i : jquot; r v^v i a - i^tt - • - ; - -j i* «•

nia» ï6i nnxa njpa rm ^Knty» napa ra nh» n^am ■gt;

•» t j z 'at: • -quot;'l: ' i vquot; •• t : -»quot;1; • i quot;lt; r : jt ; • ;

namp;y nna na»¹? nyia nm» otrn : nan bKntp» ♦aab-^aaquot;

sv 'hl- t^t a •• •5quot; v.t ; v jt it t t : ' jquot; t ' t

rninaanïn nann-n» nin* : pwa ntn nann nin^

t ▼: it • v- lt;t t - V t : --- i vit t v •*' jt t' 4t

: nnK nD'Hb bxn'wm napaai onxa mpa Va nan

it v jquot; v.quot; t: quot; iquot; ; jquot;l: ' * • at ; • jquot;!: * v. t t -

zooveel en van die soorten, als God ons bevelen zal. Daarom is het ook niet voldoende even over de Egyptische grenzen te gaan, want op den berg Gods, op drie dagreizen atstands in de woestijn, zullen wij die openbaring eerst krijgen.

Hoofdstuk IX. 3. niB'S ntPiCi alleen het vee op het veld is gestorven, daar blijkens vs. 10,19 en 25 nog vee over is. Ibn Ezra meent, dat met om» rupa Sa (vs. 6) niet juist al net vee, maar de groote meerderheid van de dieren bedoeld wordt, zoodat het overblijvende in vergelijking met het verlorene niets beteekent.

4. Sfnuquot; Sao = Sxitii ijziS it\s Sj», van al wat... toebehoort.

EXODUS IX.

7 Phar'o zond heen, en zie, er was van het vee der Israëlieten zelfs niet één gestorven. Nochtans bleef Phar'os hart zwaar, en liet hij het volk niet heengaan.

8 De Eeuwige zeide tot Mozes en Aharon: //Neemt uwe beide vuisten vol roet uit een kalkoven, en Mozes werpe het hemel-

9 waarts, voor de oogen van Phar'o. Het zal tot stuifzand worden over geheel het land Egypte, en zoowel op de menschen als op het vee tot eene ontsteking worden, uitbrekende in etter-

10 gezwellen, in geheel het land Egypte.quot; Zij namen roet uit den kalkoven en plaatsten zich voor Phar'o en Mozes wierp het hemelwaarts, — toen werd het tot eene ontsteking van etter-

11 gezwellen, uitbrekende aan de menschen en aan het vee. De beeldschriftkundigen konden niet blijven staan voor Mozes wegens de ontsteking; want de ontsteking was aan de beeld-

12 schriftkundigen en in geheel Egypte. Maar de Eeuwige verstokte het hart van Phar'o, zoodat hij niet naar hen luisterde,

13 gelijk de Eeuwige tot Mozes gesproken had. — De Eeuwige zeide tot Mozes: «Sta 's morgens vroeg op, plaats u vóór Phar'o en zeg tot hem : zoo heeft de Eeuwige, de God der Hebreërs, gesproken: laat Mijn volk heengaan, dat zij Mij

14 dienen. Want ditmaal zend Ik al Mijne plagen op uw hart, over uwe dienaren en uw volk, opdat gij tot de erkenning zult

15 komen, dat niets Mij gelijk is op de geheele aarde. Want zoude Ik nu reeds Mijne hand hebben uitgestrekt, en u en uw volk met pest geslagen hebben, dan zoudt gij van de aarde

16 verdelgd zijn. Maar juist daarom heb Ik u doen voortbestaan, om u Mijne macht te doen zien, en om Mijn naam

17 over de geheele aarde te verkondigen! Werpt gij u nog

⁸- JB03 ITS. roet, aanzetsel (van ptib = nsj, blazen) van een kalk- of smeltoven (van tos, neerdrukken, bedwingen).

9. pnc. van het Chald. jnc, heet zijn, ontsteking-, nirapax, van na = raj, opwellen, zwellen, dus: huilen, blazen, gezwellen. — Over de vraag, waarom deze plaag juist met neerslag uit een kalkoven over Egypte moest gebracht worden, heerscht bij de schrijvers verschil van meening. Sommigen meenen, dat roet juist als geneesmiddel tegen de hier bedoelde ziekte gebruikt werd en daarom juist thans voor Phar'os oogen als ziektebrenger moest worden gebezigd. Anderen meenen, dat juist neerslag uit den kalkoven genomen moest worden om Phar'o te toonen, dat het product dier ovens, waarin de bouwstoffen voor Israel's werk werden vervaardigd, door God tot vloek voor Phar'o en Egypte kon gemaakt worden, evenah hem dat in de drie eerste plagen met het water en den bodem, de bronnen van voorspoed, aangetoond was; terwijl in de 4de en 5de plaag hem was bewezen, hoe de dierenwereld aan hét woord Gods onderworpen is, zou hem de zesde plaag hetzelfde aantoonen aangaande het product van 's menschen arbeid (vgl. Hiksch en Keil).

11. De beeldschriftkundigen, die ook geneesheeren waren, werden het eerst door de ontsteking getroffen (vgl. Ibn 'Ezra en Nachm.)

13. Het laatste drietal plagen, dat Phar'o moet voorbereiden op het

12 N-l«1 3

HJpap nn-^b nini n'^ns nb^v ö : DyrrnK nbtr riirns a¹?

^ rTT V,- * j : ^

n»s DD^ön DDS inp hntr^i ntyo-bN ninno^iquot;

- v •• ; t -• : v t lt;1:1 -: i~ v : -v v t ; ■«quot;

pi»¹? n^ni : n^-ia rwaiyn ntyo ipiri rtraa^o

i t t : -tt ; i : quot; : t t •)••* ij t: iat : •

nia nónan-^i onxn-^ n^m onso

- ■)•• ir:' t •• ; - ^ : ttit tt : 'at : • I v-»v t

■npjn |^33ri n^quot;m inp'i : onxp ¹

riyayaK pntf 'pim no^a^n hb'd inx pnn nps ^aquot;? n^o ^a¹? la^¹? D'óüinn : nonaai DIKS nna ^

vv jquot; : • •) ^:i- •••.;-1- ■»; it ^ : it •• : - vttit - ••

ptnn : Dnïo-^l?33^!i Dat2nn3 r^nt^n n^n^-^ rntrn ^aa^

!«••-:- • it : • t : v.' •.:quot;»■»' ï * -t t i* i a* : quot; •

-bx nin» -131 quot;iipk3 Dnbw jroa' rijna 3^l?-nN nin»

V.t : -»•-• • ■)•.• -j I- AV ~ t^ j ^ -••• v t :

32rnni ips? os^n nibo-'jKninno^i D : nvü» vbv Dn3ï;n'ri^l?tlt;riinnöKTi3 V^K mDNi nyia ^ab

^ - • : • it vc t : lt;~ t i t •• -t : - it : quot;Tk ; - •*quot; : *

♦naao-ba-nx vtiv»:« nxin ojraa i »3 : ^i3yn ^T

- - _T v - •• • -t - - ^J* • i\ : ^-|-: c quot;

-V33 ♦ibs pK »3 ^nn ^na^ai

^quot;Dnaïrrw nnix ^ n'-nw nn^ »3 :p«n^iD

vat- vf : v ; 4| ; i Pjquot;t 't v * :-*- t tlt;* | vitt

113^3 ^rna^n rw iia^s D^INI : pKn-|Q insni™ * : p«n-ⁱ?33 'm nao ?yo^l?^,i ♦n3~nN ^

ll : *1 | VITT t : i- : Jquot; ~ l ' ■)- : d- v -•) : l :-

Godsgericht, dat hem bij verdere hardnekkigheid zal treffen, wordt vs. 14 vv. met ernstige woorden ingeleid.

14. V13JD ^3. «' 3/yne plagen, d. w. z. eene plaag, zoo verschrikkelijk, dat gij u zult kunnen voorstellen, wat u nog te wachten staat. Het is twijfelachtig, of dit alleen doelt op de talrijke verschijnselen, die den hagel begeleidden, dan wel of men de drie volgende plagen gezamenlijk op het oog heeft, jwn avsa spreekt meer voor de eerste opvatting; doch kan ook beteekenen: bij de op deze, in den ochtend plaats hebbende aankondiging volgende plagen. — quot;ja¹? Ss, op uw hart, zoodat zij uw hart treffen; inderdaad zien wij Phar'o vs. 27 tot in het diepst van zijn gemoed getroffen. Anderen: legen uw persoon, aV = ce:, minder waarschijnlijk. — •om ps o, dat geen uwer goden Mij evenaart; psn Ssa, op de geheele aarde; Siporno: in machtsoefening over al het aardsche.

15. Reeds thans zoude Ik de pest, die uw vee gedood heeft, over u en uw volk kunnen brengen en gij zoudt met één slag verdelgd worden; (vs. 15) dit doe Ik niet om twee redenen: le. 'na ns •jfiNin ■nara, om « Mijne macht te doen zien, u tot de ervaring te brengen van wat Ik vermag, en 2e. opdat Mijn naam over de geheele aarde bekend worde.

EXODUS IX.

langer als dam op tegen Mijn volk, om hen niet te laten heen-

18 gaan ; Zie, dan zal Ik morgen om dezen tijd eenen zeer zwaren hagel doen regenen, zooals er in Egypte geen geweest is, van

19 den dag, dat het gegrondvest is, tot nu toe. Zend dus heen, laat uw vee in veiligheid bijeenbrengen, en al wat gij op het veld hebt; ieder mensch of vee, dat op het veld zal aangetroffen worden, en niet in huis zal zijn gebracht, daar zal de

20 hagel op neerdalen, en zij zullen sterven.quot; — Wie nu het woord des Eeuwigen vreesde onder Phar'os dienaren, liet zijne

21 slaven en zijn vee in de huizen vluchten. Maar wie zijn hart niet richtte op het woord des Eeuwigen, die liet zijne slaven en zijn vee op het veld blijven.

22 De Eeuwige zeide tot Mozes: //Strek uwe hand uit naar den hemel, dan zal er hagel zijn in geheel het land Egypte, op de menschen, op het vee, en op al het kruid des velds in het land

23 Egypte.quot; Mozes strekte zijnen staf uit naar den hemel; en de Eeuwige deed donderslagen en hagel ontstaan, en vuur voer ter aarde ; zoo liet de Eeuwige over het land Egypte hagel

24 regenen. Er was hagel, en midden in den hagel een vlammend vuur, geweldig zwaar,

25 geen geweest was, sedert

sloeg in geheel het land Egypte alles, wat op het veld was, van mensch tot vee ; al het kruid des velds sloeg de hagel,

26 en al het geboomte des velds verbrijzelde hij. Slechts in het land Goshen, waar de kinderen Israëls waren, was geen hagel.

27 Phar'o zond en liet Mozes en Aharon roepen en zeide tot hen: //Ditmaal [erken ik, dat] ik gezondigd heb; de Eeuwige is

28 rechtvaardig, ik echter en mijn volk zijn de misdadigers. Smeekt tot den Eeuwige, laat er genoeg donderslagen Gods en hagel geweest zijn ; dan zal ik u laten heengaan, en gij zult niet

29 langer blijvenquot;. Mozes zeide tot hem: «Zoodra ik de stad uitga, zal ik mijne handen tot den Eeuwige opheffen; de donderslagen zullen ophouden en de hagel zal niet meer zijn, opdat gij zult erkennen, dat den Eeuwige de aarde behoort.

17- SSinDQ ^van eene aardhoogte maken, een dam opwerpen; waarvan n^o», een door opstorten van zand en puin opgehoogde weg; dus: zich als dam opwerpen, weerstreven; anderen: zich verheven wanen.

is. mom, van. den dag, dat het volk als onafhankelijke natie in dit land is opgetreden, vgl. vs. 24 van af het oogmblik, dat het tot volk werd.

19. jyn, evenals Jes. 10,31: in veiligheid brengen.

23. -jSnm, v. s. bliksemvuur, v. a. vuurklompen. -jWii is de D'oSf-vorm van ^n; gew. ^Sni.

24. nnpSnDi zichzelve pakkend, d. w. z. zich opeenhoopend in het midden van den hagel; of: te midden van den hagel.

25. aCy Si Vy S3' vgl- de aanteekening op vs. 3. Wat de planten betreft, beperkt de'plaag zich tot hetgeen boven den grond staat.

12 KIKI «3

na quot;ino njte Vüöö ♦wn : DnW VbinDQ ^

t t t ^quot;t • : - ** ^:\* ^ 'T : - v.' : • ^ * ' '• -quot;' '• '

mom D^rnö¹? onvoa inoa n^rrtf¹? i«o 133

: it • j- ] • : • - : • ; ^ t lt;tt i v -» a ; t

^ nN'i ^pp-nK T^n n¹?^ nn^i : èpw nn^3 iotB^vn nDn3n^,i cnwr^ mif3

|.. _t,.. lt; . v t ~ ^ jquot; t • v t t ; t t it t av t -

nin» quot;i3Tnx kquot;i»n : inm -n3n onb^ quot;nn nn^sn ³

t : -•- : v -r- iquot; t vtt - .)••• quot;^-s s-t; t;~ -

: D*n3n-^l?N injpD-nxi vn3rnsi D^n n^-ia n3^o

i. t - v ^quot;1: • v ; jtt^: v -r •• * : ~ V,quot;: •

-nKi v-i3vnK nin» -i3t¹?k 13¹? tDViib ^m

v : jt t quot;t v -r-ztquot; at ; : v * ot jv quot;ïi

a : miJ^gt;3 mipo

^ ivt -

nquot;i3 ♦m D^btwr^ ^iT-nn nü: n^D-bN nin» quot;io^ =

vtt gt;• * • - t - I :it v lt;•• ; v v t : v -

mtm 3^r^3 nón3n-^i DiNrr^ onïo pKquot;^,?33

V.vt - v t ~—. t •• : - : -ttit 'at; • | v-v t :

m: ninnb'DOT^iA-iBöTiN nt^a □»i : DnxopK3»

llt;-t t i- • - t - - v -v • it : • vjv :

nlt;-ty nn3 nin* ivm nïiN t^N-^nw rhplt;-ty nn3 nin* ivm nïiN t^N-^nw rhp

r; vtt -ir : squot; : quot; r :at vquot; r - tt l

TNp 133 nisn 'ïjins rinj5gt;np k'ni ins ♦n»i: d^ïd ¹³ ti : ♦u'? nrvn tnd onxd pin-^l?33 in'd3 n-n-x¹? quot;ii^s4 «

p-- | ; rr;it v^T *\ • - ; • | v-»v t ; t lt;tt i •quot; ^ quot;ï

non3-i^i dikd nnB'3 na'x-^l73 dk DnïQ f quot;1N-V33 iquot;i3n

at •• ; - : vttiquot; ^ vt - ^JV -: t | v-v t : ^ttgt;quot;

: *i3i? mtyn n^n n3n miSTi 3^quot;ⁱ?3 dni

iquot; • vquot;t quot; i jquot; t v ; tt - -*t • vt - v **quot; r quot; :

nV^i *: -1-13 n^n ah ^,7N-lty^, ♦:3 DKriirN rtra p^3 pn¹³

j- : • - itt vtt j aquot; t : • : vt v i v ^ 1 v-v : quot;lt;Tj

hin* D Vön 'DHun arbx -IÖN»i rhn^i k-ip^ njria

t ; ~at - • -t t v-***^ *•• jquot; ' -si- : -v ; t!:*- .

riVpn'^,no3^,in nin^Knmyn : o^Bhn ♦spi ♦jni pn^n⁰³

j ) ■» : r quot;: t : v • ^; - t ;it v quot; ! -»* quot;*»quot; ' • - -

v^N iQN'i: loyb naon nVi D3DN -»-131 d^Vn ^d3

t *• v lt;- i ^-sr i v ' • J ï v : v -t ; - -si- att v* . v:

rVrrr nibpnnin^^K^s-nN '^-isn i^n-nK »nNï3 n^ö

i t;v - i - at : v v— /-* j • v t v • ••

nriNi : pxn nin^ 9 jnn Tisni¹'

27. dj7£jn tinton. ditmaal erken ik gezondigd te hebben, (Rashbam, Nachm.) Keil; deze keer heb ik door te weigeren gezondigd; dan ligt in orsn reeds dadelijk eene beperking zijner erkenning.

28. nmo 311. het is genoeg van het zijn van donderslagen, dit is de inhoud der bede; nnderen; reeds meer dan genoeg, dan dat er nog meer zijn zoude van donderslagen. CnSts nSp, v. s. van God komende, v. a. machtige donderslagen (vgl Gen. 30,8).

29. quot;VJ/n nK WCS3- V. s. ging Mozes, als hij bidden wilde, steeds buiten de stad, omdat deze vol afgoden was; v. a. alleen hier, om te toonen, dat de hagel hem ook op het veld niet zou dooden.

EXODUS IX, X,

30 Maar wat u en uwe dienaren aangaat, ik weet, dat gij nog

31 niet vreest voor den Eeuwige, God.quot; — Het vlas nu en de garst waren verbrijzeld; want [reeds] was de garst in de

32 aren, en stond het vlas in stengels. Maar de tarwe en de spelt werden niet verbrijzeld, want zij zijn laatrijpend. —

33 Mozes ging van Phar'o wes, de stad uit, en hief zijne handen op tot den Eeuwige; toen hielden de donderslagen en de hagel

34 op, en de regen stortte niet meer op de aarde. Toen Phar'o zag, dat de regen, de hagel en de donderslagen opgehouden hadden, ging hij voort met zondigen; en hij maakte zijn hart

35 zwaar, hij en zijne dienaren. Phar'os hart bleef dus vast, en hij liet de kinderen Israels niet heengaan, gelijk de Eeuwige door Mozes gesproken had.

1 Nu zeide de Eeuwige tot Mozes: ,/Kom tot Phar'o; wantik. Ik heb zijn hart en het hart zijner dienaren zwaar doen blijven,

2 opdat Ik deze Mijne teekenen onder hen verrichte. En opdat gij in de ooren van uwen zoon en uwen kleinzoon zult verhalen, wat Ik tegen Egypte volbracht heb, en Mijne teekenen, die Ik onder hen gedaan heb, en tot de erkenning zult komen,

3 dat Ik de Eeuwige ben.quot; Nu kwamen Mozes en Aharon tot Phar'o en zeiden tot hem; ,/Zoo heeft de Eeuwige, de God der Hebreërs, gesproken: hoe lang nog weigert gij, u voor Mij te

4 vernederen? laat Mijn volk heengaan, dat zij Mij dienen. Want zoo gij weigert, Mijn volk te laten heengaan, zie, dan breng

5 Ik morgen den sprinkhaan in uw gebied. Deze zal het aangezicht der aarde bedekken, zoodat men de aarde niet zal kunnen zien, en zal het overschot van het geredde opeten, wat u van den hagel nog overgebleven is, en zal ook eiken boom

6 afeten, die uit het veld voor u ontspruit. En zij zullen vullen uwe huizen en de huizen van al uwe dienaren en de huizen

30. Uw wensch zal vervuld worden, de hagel zal ophouden, hoewel ik weet, dat uw schuldbelijdenis en belofte niet ernstig' gemeend is, want in den waren zin Godvreezend zijt gij en uwe dienaren nog niet!

31 en 32 toonen nu aan, hoeveel reeds getroffen was en wat bij voortdurend verzet nog te verliezen was. Anderen rneenen, dat deze verzen het slot van Mozes' rede vormen: gij vreest God nog niet. want, — al zijn vlas en garst getroffen, — tarwe en spelt, twee van uwe hoofdproducten, zijn nog ongedeerd! — Vlas en garst waren reeds zoover ontwikkeld, dat zij te hard waren om door den hagel gespaard te blijven; Hraj, in den bloesemknop; v. a. stengel.

Hoofdstuk X. 1. ^rnSDD 'JN 'S, //Word niet moedeloos onder Phar'os hardnekkigheid, want Ik ben het, die deze heb veroorzaakt met het doel tic om te doen plaats vinden deze Mijne teekenen, laipa, onder Egyptequot; De opdracht aan Phar'o wordt hier niet vermeld, maar volgt uit het vs. 3 medegedeelde.

2- IBDD' opdat gij, Mozes, dc vertegenwoordiger des volks, — of ieder

♦ □ K3 Kquot;1K1 33

rwani : nin» furvn dil2 ^ ^

jt : • ~ : r v: jt : f ; • I r v-»v •lt; * -t i avt .1quot;

ntsnm : Vjna nn^sm n-nK nl^irn »3 nroj ni^ni ^

-gt;T • - ; S * : • - : • T : - «• tat •-. ; quot; :

djjo n^Q nï»! * : nsn r-i^ax ^ 133 rt¹? nDMni^gt;h niSpn lyirvi rrin^Sx vös ^na'i quot;i^rrnN fi^-ns

I - lt; ; : - - at : v v.t ~ j ; • ~ • t v _ :quot;

quot;iL2an ^nn-^ rijna nti •' hïik quot;inrK¹? -iüqi inani ^

ST T - -T I* . ^: ~ IJ— T :iT fJ' ' « VT T TT quot; ;

: vnin Kin 12S aurn m nVpm quot;nam

itt .r j v * r* 1 -- a -: 1- |vj- . V' quot; ^: •^)T^^T ~ ¹

121 quot;itrto ^3~n« nbi? nj?ia 3¹? prnn ^

r.* • )••• -ir aquot; t ;•-••• : v ^ : 'quot; ■^,quot; ' quot;v:iv-

a : n^Dquot;n»3 ninquot;

IV - : V.T ;

bb-nK ♦rroan ♦ix-'S n^-ia^_i?N xa nin» quot;ion'i «

. . . • -: r : - v v. v v t : v «-

: I3quot;|p3 rivW ♦rih^t vna^. 3^L2quot;nKi

Dnvp3^;ngt;^nn im nvt ^3quot;f3i ^3 ^msnapn i^ó'pi= nti'Q tto'ï: nin» '^-'3 Dnj;quot;i^,,i D3 'notmiyN ^nn^-nxi ^

jv t ~ it ; j' i* {'.• •. - r at • :v -; v* ' *•* •

Dn3vn ♦ri¹?» ninnoN^_n'3 V^K quot;nax^ 'Htna^KlnnKi

• ; * it -»•• v; t ; «- t 1 t •• ^J : i - :quot; ^v ' -: iquot; :

-DK *3 : 'mvi rhamp; ^ao myb nixo ♦na-njr ■gt;

.)• • t\ : -|~: v quot; ^Jquot; quot; ^ ^T T v TI- T : - •• -•- T

: na-ix quot;ino N»3a ^:n 'Dynx nbiy¹? nnx \m

||V •.. ; • V.V I - -TT T J' quot; ■ : • . A* V jquot; - ; I Jquot; T

1 rnxn-nN nüib ^,?3v kSi rixn r^riK nD3iquot;

J- T ; I VAT T V -• : • V.- J i I V T T I -*•• V T • :

ri;n-^3-rN^3si Tian-ra DDS mKir-in n^ban iwnx

I quot; T T V - T : T T - I • V T V«V ; • - T •• : - v-»v

^131 n^3 IKVDT : m^n-?D D3¹? nb^n¹

Jquot; T I VT T •quot;' T I VT : IT IVT quot; I ' {'•' T quot; Jquot;

individu van Israël, — zult verhalen. — '3 hhvnn, zich in daden tegen iemand richten.

5- ^TKn pygt; ^een beeld, dat behalve hier, ook Num. 22,5 en 11 voorkomt: het oog der aarde, dat wat van de aarde door den mensch gezien wordt; de aarde met haar plantenkleed ziet den mensch als het ware aan; dus; het aangezicht der aarde. In die buitengewoon groote hoeveelheid en in het na voorafgaande aankondiging optreden der plaag ligt hier weder het wonderbare. — naxn ran Ha. De sprinkhaan eet het hout van den boom niet op, maar alleen het groen; knoppen en bladeren, die na den hagel ontsproten zijn, zal de sprinkhaan afvreten. Vs. 15 staat dan ook Ss psi yjjn 'ib, dat hij afvrat al de vrucht der hoornen, zoodat geen groen aan het geboomte overbleef.

6. vÓDI» ^zy zullen vullen; sS» in Sp beteekent vullen en vol zijn.

EXODUS X.

van geheel Egypte, zooals uwe ouders noch uwe grootouders gezien hebben, van den dag dat zij op den aardbodem geweest zijn, tot op dezen dag!quot; — Hij keerde zich om, en gmg van

7 Phar'o weg. Toen zeiden Phar'os dienaren tot hem: «Tot hoe lang zal deze ons tot een valstrik zijn? laat de lieden heengaan, dat zij den Eeuwige, hunnen God, dienen ! Ziet gij

8 dan nog niet in, dat Egypte te gronde gaat ?quot; Hierop bracht men Mozes en Aharon weder terug tot Phar'o en hij zeide tot hen: „Gaat heen, dient den Eeuwige, uwen God; wie zijn

9 het dan eigenlijk, die zullen gaan ?quot; Mozes zeide; //Met onze jongelingen en met onze grijsaards willen wij heengaan; met onze zonen en onze dochters, met ons kleinvee en ons rundvee willen wij heengaan; want een feest des Eeuwigen, is het

10 voor ons.quot; Doch hij zeide tot hen; „Zoo moge de Eeuwige met u zijn, gelijk ik u en uwe kleine kinderen zal laten heen-

11 gaan ! Ziet, hoe gij kwaad in het oog hebt! Niet aldus! gaat toch heen, gij mannen en dient den Eeuwige! dit is het immers, wat gij verzocht hebt!quot; En men verdreef hen uit

12 Pharo's tegenwoordigheid. De Eeuwige zeide tot Mozes: „Strek uwe hand uit over het land Egypte, voor den sprinkhaan, dat hij opkome over het land Egypte, en opete al het kruid der

13 aarde, alles, wat de hagel overgelaten heeft.quot; Mozes strekte zijnen staf uit over het land Egypte; en de Eeuwige voerde een oostewind door het land, dien geheelen dag en den ge-heelen nacht; het werd morgen, en de oostewind had den

14 sprinkhaan aangevoerd. De sprinkhaan kwam op over geheel het land Egypte en zette zich neder in het geheele gebied van Egypte, in zeer groote menigte ; te voren is er zoo geen sprinkhanen-plaag geweest gelijk deze; en daarna zal er

15 zoo geene meer zijn. Hij bedekte het aangezicht der geheele aarde, zoodat de aarde verduisterd werd; en hij at op al het kruid der aarde en al de vrucht van het geboomte, die de hagel overgelaten had; en er bleef geen groen over aan het geboomte of het gewas des velds in geheel het land

7- rpiöS. tot vahstrik, beeld voor verderf en ondergang. — Dicasn, de lieden. De Egyptische wijzen schijnen aangeraden te hebben, het geheele volk te laten heengaan; Phar'o kan daartoe echter niet besluiten, en stelt vs. 11 voor: «/laat de mannen, onajn, gaanquot;.

8- DJC SITVI. De lijdende vorm heeft hier de beteekenis van een onbepaald voornaamwoord; daarom kan zeer goed de 4de naamval volgen; zoo ook Gen. 4,18; Ex. 21,28 e. a. p.

10. «Dat nooit! Evenmin als het mijn wensch is, dat God n zal bijstaan, evenmin zal ik ooit toegeven, dat gij met uwe kleine kinderen vertrekt!quot; — D3i:D uj m'i, kwaad staat tegenover uw aangezicht, d. w. z. gij hebt het oog gericht op iets, dat slecht is; gij voert kwaad in het schild!

11- NJ «S. ironidch verzoekt hij hen, toch zoo vriendelijk te willen

♦ K3 33

bni'n di^;o TróK niaKi -ij^k quot;bnvo-^D

^ t v: •!•.•-: ^J -:i- i v -: lt; t i v -: ^T

^,noK^,,i : ri^-is oyo kx»quot;) rö»i nrn Di'n nv nóiNn-¹?^»

; _t- ^ V.quot;quot;- • V Jquot; ^ AV- -- T T-I-^T^

-n« nW n? n;^ ♦na^_n)? v^n ni?-)3 najr

nquot;i3K »3 ^nn omn DHM^K nin'-nx nayi Dtu«n

v,t ; it r quot; •• _# v-'v -: ^ av •• i •••: jt : v ^ ; ^-r: • t -:-»t

onVx quot;ION'I nvia-^x pnN-nNi nt?D-nN airvi : nnïoⁿ

V •• -I v ^ : quot; vi -: |- v ; lt;v v - - • it : •

n^D quot;ION»I : D^'nn »01 'o DD^K njd^nK nay ia¹? ^q

laniiMi irba ntfKa DDSj^nin» p DfV?N nairi naV ninnn »3 •n¹?:¹

•)••• -ji- v t t ; i lt;•• • ; v •• -: v j- it vt : - r

^ : □3*33 liï n^-| »3 1Nquot;1 D33ÜTIX1 D3nX ^

iv •• ; v/v vtt r ; av : - ^ v ; *.•.• : v - -:

D^p3DDnN nnK »3 nin»-nN 113^1 Dn3an K: 13^ ó

^a- i: - : -quot;v - ^ t ; v ^ : • t : - lt;t : i ••

nt2J n£o-^KniiT lö^'i d *: rijns ♦ifi nxo onx ^

^3N^,'l Dnxa n3quot;)N3 D^ïp pN'^.^T

nB'O m : Tan nx rixn 3^v-V3tin ^

jv *•- itt - k.' - ' jquot; quot;• t •)•* i vt t v itquot; t

-bs pN3 Dnjrniquot;} jn; ninnbnyp

-nx Nirj onpn hini n^;n quot;ipsn nⁱ?^n-^,73i xinn ain

v,t t 'it- ; tt iv-» - t :at - t : ^ - / -

S33 onïp ns^n .* ns^ttn^

1:103 n3iN p n^n-N¹? vM iSio -133 onïo V132

t v ; - i lt;quot; t t t t : -••• t • at : • j :

■pkn ^nnfpNnquot;¹?! I^:n« Din : |3quot;nw N¹? vthnv⁸ Tnin nö*^3 nKi pxn l^VrnN ^N'i

pN'^s nn^n 3^31 ^3 pT;^ quot;inirxVi nnsn

zijn, den Eeuwige te gaan offeren; doch daarvoor zijn alleen de mannen noodigl Zonder net antwoord af te wachten, laat hij hen verdrijven van voor zijn troon. Uit dit alles blijkt, dat ook deze concessie niet ernstig gemeend was.

12. rauo. eie. met den sprinkhaan, zoodat gij, als het ware, met uwe hand den sprinkhaan doet komen. Ibn 'Ezba: voor den sprinkhaan, dathijkome.

14. quot;I3D. zwaar in menigte. — Joël 2, waar eveneens een sprinkhanenplaag wordt beschreven, is sprake van Palaestina, hier van Egypte. V. s.

doelt de dubbele vergelijking inua----p le. op het groote aantal en de

bijzondere wijze, waarop zij over Egypte kwamen, en 2e. op het groote aantal soorten, dat Egypte gelijktijdig teisterde (vgl. Ps. 78,46 en 47).

EXODUS X.

16 Egypte. Phar'o haastte zich nu om Mozes en Aharon te ontbieden, en zeide : „Ik heb gezondigd tegen den Eeuwige, uwen God,

17 en tegen u. En nu, vergeeft slechts ditmaal mijne zonde en smeekt tot den Eeuwige, uwen God, dat Hij slechts dezen dood van mij

18 afwende!quot; [Mozes] ging van Phar'o weg en smeekte tot den

19 Eeuwige. De Eeuwige deed [den wind] tot een zeer sterken westewind omslaan; deze nam den sprinkhaan op, en dreef hem voort naar de Schelfzee; er bleef geen enkele sprinkhaan

20 over iri geheel het gebied van Egypte. Doch de Eeuwige verstokte het hart van Phar'o; en deze liet de kinderen Israels niet heengaan.

21 De Eeuwige zeide tot Mozes; „Strek uwe hand uit naar den hemel, en er zal duisternis zijn over het land Egypte, zoodat

22 de duisternis tastbaar zij.quot; Mozes strekte zijne hand uit naar den hemel, toen was er eene stikdonkere duisternis in geheel

23 het land Egypte, drie dagen. Zij zagen den een den ander niet, en niemand stond van zijne plaats op, gedurende drie dagen; maar bij al de kinderen Israëls was licht in hunne

24 woonplaatsen. Phar'o liet Mozes roepen en zeide; „Gaat heen, dient den Eeuwige ; laat slechts uw kleinvee en uw rundvee staan

25 blijven ; ook uwe kleine kinderen kunnen met u gaan.quot; Doch Mozes zeide : „Ook gij zelf moet ons dieroffers en brandoffers

26 medegeven, die wij den Eeuwige, onzen God, zullen offeren. En ook ons eigen vee moet met ons medegaan, er mag geene klauw achter blijven; want daarvan moeten wij nemen, om den Eeuwige, onzen God, te dienen ; wij immers, wij weten niet, waarmede wij den Eeuwige dienen moeten, totdat wij daar-

27 heen zullen gekomen zijn.quot; Doch de Eeuwige deed vast blijven het hart van Phar'o, en deze wilde hen niet laten heengaan.

28 Zoo zeide dus Phar'o tot hem : „Ga weg van mij ! neem u in acht, dat gij mijn aangezicht niet weder ziet; want op den dag,

29 dat gij mijn aangezicht ziet, zult gij sterven !quot; Mozes zeide: „Juist hebt gij gesproken ! ik zal uw aangezicht niet meer zien.quot;

17. niön. Ue sprinkhaan brengt door den hongersnood, die het gevolg van zijne verschijning is, dood en verderf over het land.

i9. qi nn n quot;iam. God veranderde tot een Westewind, eene meermalen voorkomende constructie, bij ^sn als object niet: het veranderende, maar dat, waarin het veranderd wordt (I Sara. 10,9; Tseph. 3,9; Job34,25).

2i. en men zal kunnen tasten, vgl. Job 12,25; v. a. de duisternis

zal de Egyptpnaren doen tasten-, vgl. Recht. 16,26. — Rashie: rail = bojoi: de duisternis zal diep donker zijn.

22- nbfiX De verbinding van twee synoniemen geeft de hoogst

denkbare uitbreiding aan het in de woorden vervatte begrip; dus: stikdonkere duisternis.

4

♦ «a 13

♦riKtamDK'i Kip¹? riyia nnon : onvo^ra

•jt t v ^ - i a -: i- : •*••• : u: * : ~ j« - ; - • it : •

Dj;èn tik ♦nKtsn k: xv nn^i : ddVi oa^ribK nirrbquot;

t - - jj- . _T - lt;T -t ^ ^{T :} IV t ; v.*-* quot; • v: jt r

: ntn man-ns⁴ pquot;i -id^i ds^k nin»¹? n^nnni

^ iv - vjt - ^ v i v~ ~ ....... ; av •• i ••: -«t i- v : quot; :

D'-nn nin» •nan»'! : nin^bK n^i£3 dvo nvi ^

^ t - i lt;t : | quot;*:•— it : v y^-⁰: v- 'a^- r.-•• v.quot;quot;-

quot;iMtr: K¹? piid nD* in^pn»! ninxn-nK nïj»i tkq prn

- ; • lt; |a t-^t V'l t : * ~ v ; --t v ^t quot; . ^: ' quot;^jtt

n^ia aVnK n1^^, ptnn : onvo Vaa ihk nanx =

*a : - •»quot; v vt : i - • it ; • ^ ^ : tv -«v : -

ö : ♦ja-ntt nbir K^i

^ iquot; t : • ; v ^:

D^ó^n-¹?^ HÜ: njn»

D^otyn-¹?^ n^riK ntfo □'i ; -]^n i^on onïD pst ^m

•at t ~ ^t V 4V Jquot;- |v i ^'t: • at : * | V-»•••

1NTK⁵? : D»D» rwïbw onïD rnx-^aa n^fiN-'niyn ♦n'i»

t i r t v j ; • v.quot;: ' I vjv t ; ^t •• -: ) v i s» : -

■Sabi D'o¹ vmnD wk lap-Kbi vn^-ns? fa

ti a* t v -• : vt : quot; * i -it : * t v

-Vk ri^iö Kip'i * ; nnatf 10a iik n»n ^NTt^ ^a ^

:quot; tl:-- it : i : tjt^ t : • s-:

ir DDipai Da^Kx pn nin»-nN najr ia¹? n^o

at •-. : I - : r.* : i I )- t ; v ; v

WTa ?nn nnK-D3 nibQ quot;iok'i : oaö^ •nS^ Daöt2-D3«

v**t; ijquot; ' -it - - v v j- iv t | r* •• v** i -

»6 liSinbn^pa-DJi: irriVx nin^ 1:^1 rityi o^naïquot;

lt; t l-quot;— quot;1: • - : r* •••; .»t i- v* ^: a ^ -»• t :

umKi nin»-nK la^b np: wao »3 noia

:-•--:i- a- v: ^jt : v •lt; t :- quot; ^t t*

nin» prm : nsty i:Naquot;n^ nin^nx nayrno virttS»

vt ; Ir*-;* t it vquot; t ; v ^-:i- ^ -•• 1

n^ia ly-iaxn : Dn^S n3K n^i njns a^Tix ⁿ

at t iquot; ) ■quot;• i ~ j v i- it : - : y_i^j : quot; ¹quot; quot;**'

: nion ♦jö ava »3 ♦iis nixn cprr^K ip

I t v.quot;T : : •) : • quot; t : | v - }: •.•-•t •

a : ^iö niNT ï]pK-Kb rnai fa n^a quot;iaN»i^B3

23. DnSCIDS) ^!n de. door hen hetvoonde plaatsen; men behoeft niet te vertalen: in hunne woningen, zoodat met Nachm. zou moeten worden aangenomen, dat de Egyptenaren door den dikken nevel in hunne woningen zelfs van kunstlicht geen gebruik konden maken.

24. J3{% zal geplaatst worden, onder toezicht van Egyptische beambten, in door den koning aan te wijzen stallen, als waarborg voor uwe» terugkeer.

25. jnn. zult, als wij eindelijk heengaan, ons dieren tot offers medegeven-, anderen: gij moest eigenlijk. — ovn» is de gewone begeleidende naam van ffsSr, vredeoffers.

EXODUS XI.

1 De Eeuwige had namelijk tot Mozes gezegd: ,/Nog ééne plaag zal Ik over Phar'o en over Egypte brengen, daarna zal hij u van hier laten heengaan; als hij u laat heengaan, zal hij

2 u geheel en al van hier verdrijven. Spreek toch ten aanhoore van het volk, dat ieder man vrage van zijnen vriend, en iedere

3 vrouw van hare vriendin, zilveren en gouden vaatwerk.quot; De Eeuwige gaf het volk gunst in de oogen der Egyptenaren; ook de man Mozes was in zeer groot aanzien in het land Egypte, in de oogen van Phar'os dienaren en in de oogen des

4 volks. — Nu vervolgde Mozes: «Zoo heeft de Eeuwige gesproken : tegen middernacht trek Ik uit te midden van Egypte.

5 Dan zal elke eerstgeborene in het land Egypte sterven ; van Phar'os eerstgeborene, die op zijnen troon zoude zitten, tot den eerstgeborene der dienstmaagd, die achter den handmolen is;

6 ook al het eerstgeborene van het vee. Eu er zal een groot geschrei in geheel het land Egypte zijn, zooals er geen ge-

7 weest is, en zooals er geen weder zijn zal. Doch tegen alle kinderen Israëls zal geen hond zijne tong scherpen, tegen mensch noch vee, opdat gij zult erkennen, dat de Eeuwige onderscheid

8 maakt tusschen Egypte en tusschen Israël. Dan zullen al deze uwe dienaren tot mij afdalen en zich voor mij nederbuigen.

Hoofdstuk XI. 1. De samenhang der verzen en de groepeering der feiten bieden hier zeer groote moeilijkheden. Tot dusver is uiteengezet, hoe Mozes en Aharon tegenover Phar'o optraden en met welk resultaat. Met hoofdstuk 12 begint ae verlossing en de voorbereiding daartoe. Het eerste moment der bevrijding is nu de sterfte der eerstgeborenen, die Phar'o moest worden aangekondigd. In hoofdst. 10,28 heeft Phar'o Mozes gezegd, nooit weer voor hem te zullen verschijnen, zoodat eene afzonderlijke zending, om Phar'o de laatste plaag te voorspellen, onmogelijk is. Ex. 11,4 sluit dus onmiddellijk aan 10,29 aan, terwijl de verzen 11,1—3 tasschengeschoven zijn. Volgens de opvatting van R\shie, Rashbam, Nachm. en Abkabanel werden zij tot Mozes gezegd, tijdens hij voor Phar'o stond; Ibn quot;Ezra neemt aan, dat deze openbaring reeds vroeger had plaats gehad. Hiksch meent, dat uit vs. 4 blijkt, dat de scène bij Phar'o op den 13den Niesan

Slaats had. nSSn mro zou dan beteekenen:laats had. nSSn mro zou dan beteekenen: den eerstvolgenden middernacht. [oofdstuk 12 spreekt nu van eene openbaring op den Isten Niesan en bevat onder meer een beve.' voor den lOden dier maand. Ex. 11,1—3 geeft dan kort terug, wat, wel is waar, eerst in hoofdstuk 12 wordt medegedeeld, maar chronologisch veel vroeger valt. De reden der latere plaatsing der feiten van hoofdstuk 12 vindt hij daarin, dat eerst achtereenvolgens de plagen en hunne gevolgen worden verhaald en de laatste plaag wordt aangekondigd, om met hoofdstuk 12 de eigenlijke bevrijding te beginnen. Evenals hoofdstuk 12 gaat dus ook de 11,1—3 verhaalde openbaring aan de laatste bespreking met Phar'o vooraf, maar wordt eerst, als het noodig is om Mozes' verdere woorden te begrijpen, medegedeeld. Dr. Dunner t. vr. a. p. pag. 195 meent eveneens, dat hier eene openbaring wordt medegedeeld, die reeds vroeger plaats had, hoewel het bericht daarvan eerst in hoofdstuk 12 volgt. Vs. 1 heldert dus op, hoe Mozes in vs. 4 eene voorspelling kon doen, die hem door God nog niet

^ Kn na

-bv\ nnN vx n^o-^N njrv quot;ion»5 «

^-13 nSa in^K'a hid D3nK rbw amp;nna onïö

jquot;t ; TT : - : av • ; v j- - ; I •• •—; i- • - ; •

injn nKD i D^n «rnai: nto DDHN =

p%. .. j.. .. j. -: ; • : 'att -•••: t ; v,t_# •• ~ iv * v.^v : •*

tin nirv : anr ^di eiba-^s nni^n hnü ntrNi^j

•)t^ ; isquot;*- itt jquot; : | vvv •• ; t ; -••••• t • :

psi2 iNO ^ina n^o tr^n i oa onvo ♦rva orn rn

i v-»••• ; lt;t v quot;** t ^j~ * at: • jquot; *•• ; ^tt ijquot;

quot;ION»I a * : D^n ^^31 rijna-naj; onvP¹ : onïö Tjina NÏI» 'JK hsna nin» 'ION ria HÏ^D

• it : • } j : y quot;• t ; - - j -: r at : j- t ».

iNp?-¹?^ 2wr\ nyna *iiD3p bnxo p«3 niDr^i noiquot; .* nana tüs Vdi D^nnn ihn nnai^n ina kS inós onïo vnx-bDa nVia np yv nnrii¹

^ t lt;v -: -at : • | t : vt : Ijt^t : rr^rit:

aba-pn» ♦ja i bbVi : nbn «b nsm nn^nj *

v v f -v:iv lt; .. t ; • — ; ^ ; |r j v. t : t t : r

ra ninquot; r6a* i^k npin mob nona-n^i ^«a¹? liiy'?

quot;iinnirni n?« nnar^ ^,nquot;i^,i : rai D'iïQⁿ

-: r ; • ; - •• v •• | vr^t r ■* :it: i- t : • I r* • v,quot; : *

was aangekondigd. — inS'^D enz., abt hij u laat heengaan, zal hij u geheel en al van hier verdrijven. Het zal niet zijn een verlof, om heen te gaan, maar eene verdrijving, met bevel niemand achter te laten. Anderen: hSd in'ic'D, als hij u tot den laatsten man laat heengaan, zal hij, enz.

2' Ui 131, spreek toch. thans is de tijd gekomen om de Ex. 3,22 u gegeven belofte te vervullen. Zeg dus thans tot het volk, dat zij vragen enz. Stilzwijgend moet hier aangevuld worden, wat daar ter plaatse erbij gevoegd is, dat God hun ook gunst zal doen genieten bij de Egyp-tenaren en deze aan hun verzoek zullen voldoen. Volgens Hmscn is dit bevel en de uit vs. 4 blijkende nadere preciseering der sterfte op middernacht het nieuwe, dat deze openbaring tegenover die van hoofdstuk 12 geeft. Dr. Dunner t. a. p. meent, dat in vs. 2 en 3 erop gewezen wordt, dat noch Israël, noch Mozes bij de Egyptenaren zoo slecht stonden aangeschreven. als men met het oog op het Ex. 10,28 verhaalde zou denken. Vs. 2 zinspeelt dan op de toezegging in 3,22, dat Israël bij Egypte gunst zou vinden, terwijl vs. 3 mededeelt, dat die belofte niet alleen werd vervuld, maar dat zelfs Mozes bij de Egyptenaren, ja ook bij Phar'os naaste omgeving in hoog aanzien was. (Vgl. Nachm.)

4, XSV iJN. Ik ^zeV 9^a nit' ^al^s liet ware, uit Mijne hemelsche woning. De vroegere plagen zijn door bemiddeling van Mozes over Egypte gebracht, thans treedt God zelve straffend op.

7. |'quot;irv xS. ^zal ^z'j^{n ton}ff ⁿ'^et scherpen, d. w. z. puntig maken, om te knorren of te bijten. Eene uitdrukking, die spreekwoordelijk is geworden, en beteekent: zij zullen niet het minste letsel krijgen.

EXODUS XI, XII.

zeggende: «Trek uit, gij en al het volk, dat uw voetspoor volgt, en daarna zal ik uittrekken !quot; Hierop ging hij van Phar'o

9 weg in ontbranden toorn. — De Eeuwige had tot Mozes gezegd : „Phar'o zal niet naar u luisteren, ten einde Mijne won-10 deren in het land Egypte te vermeerderen.quot; Zoo deden dan Mozes en Aharon al deze wonderen vóór Phar'o; doch de Eeuwige had Phar'os hart vast doen blijven, en hij liet de kinderen Israels niet uit zijn land trekken.

1 De Eeuwige zeide tot Mozes en tot Aharon in het land Egypte,

2 als volgt: „Deze nieuwe maan zij voor u het begin der nieuwe-maansdagen ; zij zal u de eerste zijn van de maanden des jaars.

3 Spreekt tot de geheele gemeente van Israël, als volgt: op den tiende dezer maand — dan zullen zij zich ieder een lam voor ieder

4 ouderlijk huis nemen, één lam voor ieder huisgezin. Is het huisgezin echter te klein om een lam voor zich te hebben, dan zal hij en zijn buurman, de naaste aan zijn huis, nemen, naar berekening

8. uwen voet volgt, dat door u geleid wordt.

9. .Hiermede sluit het optreden van Mozes en Aharon voor Phar'o. Vers 9 en 10 geven nu in één trek het resultaat terug; al deze wonderen zijn verricht, zonder het gewenschte doel te bereiken; doch dit was vooruit door God bekend gemaakt. Zoo was dus het gemis van succes het directe werk Gods, dat de verlossing nog veel grooter en wonderbaarlijker zou maken.

Hoofdstuk XII. 1. Hier begint het verhaal van de bevrijding en de haar inleidende openbaringen. Zooals reeds opgemerkt is, had de hier verhaalde openbaring op den eersten Niesan plaats en valt zij dus historisch vóór het in hoofdstuk 10 en 11 verhaalde. Vs. 1—28 bevatten de voorschriften betreffende het Paaschoffer en het Paaschfeest. Vs. 3—11 geven de openbaring aangaande het Paaschoffer aan Mozes (waarbij vs. 43—51 eigenlijk aansluit), vs. 12—14 beschrijven de aanleiding tot het offer; vs. 15—20 de instelling van het zevendaagsche Paaschfeest; vs. 21—27 bevat de mededeeling dier voorschriften aan het volk; vs 28 de uitvoering; dit laatste vers is vs. 50 bijna letterlijk herhaald, waaruit volgt, dat vs. 43-49 niet een geheel nieuw voorschrift, maar alleen eene nadere mededeeling betreffende de openbaring van vs. 3 - 11 bevat. Vs. 3—11 en 43—49 vormen tezamen ééne openbaring, wier deelen, door den ijver des verhalers om den uittocht mede te deelen (29—42), van elkander gescheiden zijn.

2. DTin irjn oaS nrn rinn. win, eig. vernieuwing der maan, v. d. da dwj, waarop die vernieuwing plaats heeft, de niemoemaansdag en ook: de periode tusschen de eene vernieuwing en de andere, eene maand. Hoe het hier moet opgevat worden, is zeer twijfelachtig. De gewone Opvatting; deze maand zij u het begin der maanden, d. w. z. de eerste in de rij der maanden, is èn tegen den zin èn tegen het woord. Het tweede deel van ons vers zou dan een eenvoudige herhaling vormen van het eerste; en D'inn üfO op te vatten in den zin van; de eerste in de rij der maanden, is tegen het spraakgebruik, daar het op andere plaatsen beteekent; het begin der maand. De beteekenis der woorden schijnt deze te zijn; deze maans-rernientrimj zij voor u het begin van maamverniemnngen, d. w. z. deze

y N* K3 ID

nïk rmriKi nnx nï -ió^ ^

f*quot; •• IV.quot; •• -: r^: f v ; - : v -; ^tt t : t - lt;•• ••

-ahniïn-^h nin» quot;idn^ d : qx-nna riv-ia-avo ut) *

i v v t : V lt;- | it * *:it ^ ' iquot; Jquot;quot;~

n^oi: onïö rixa ^naia mm r^ob n^-ia DD^,1?K VO^' ¹

^ •^jv -it: • I Vjv ; ^- ; i j ; 1^- •)- : ; - v.quot; •* quot;j ; •

nin» ptn^ ri^na ♦JA? nbxn D^nabn-bmN itrv nnxi

T : 1 lt;•• ~ : ~ •a • v^-t y : t - r v .j 1 -: i-:

IONquot;) D .'Iïikü n^-ia abquot;nx«

v «- i : - f v t: • i** : v j~ ' i : ^ ; - j-

a'-inn : ioN¹? Dn.vp pxa nin' =

: n:^n aa^ kin ïimn D^nn itk-i aaS mn

itt - : t : v t '. ^ . ^ * Aquot; t ^t: -• V^v t .)V -

inpquot;! mn tym¹? ntpya iDKb nnv-Va-S» iSai³

j i: . ; AV - v -• - ^ *t|v •• •• t ; • ^cquot; : tv : -

ü^ö^-dki : n^a¹? nir naK-n^aV riv anb^

^jquot;: * * : • it - jv ^ t iquot; : jv •gt;• v t

naaaa in^a-^K ahpn i:a^i Kin npbi hiro nvnü n^an

j- : . : ^ .. ... ^It • ■} •• : m-t : '-• * J : f . - -

maansvernieuwing zij voor u het uitgangspunt voor het bepalen der nieuwemaansdagen. In ons versdeel ligt dus, zooals de traditie inderdaad zegt, het voorschrift om naar maansomloop de maanden vast te stellen, en wel, zooals uit Hin ^cquot;'ⁿ'quot;' wordt afgeleid, op grond van waarneming, niet alleen van berekening. Uit de omstandigheid, dat dit vers vóór Sa Sn nan Snw m» staat, volgt tevens, dat die vaststelling niet aan het geheels volk, maar enkel aan Mozes en Aharon, d. w. z. aan de vertegenwcior-diging des volks, in lateren tijd het hoogste gerechtshof, is opgedragen. — oa¹? Nin pu-Ni. Met deze maansvernieuwing begint de rij uwer maanden. Niesan, in den Pentateuch gewoonlijk a'asn tin, de arenmaand genoemd, vormt het uitgangspunt der maandentelling.

3. nr. een lam van schapen of geiten, rras iïqS, voor ieder ouderlijk huis, allen die van een gemeerschappelijken stamvader afstammen, om wien zij nog geschaard zijn; vs. 21 wordt daarvoor mnsno gebruikt, dat eigenlijk cene grootere groep van jtos 'na beteekent. De zin is hier: niet in willekeurige samenvoeging znllen de groepen gevormd worden, maar leden van ééne zelfde familie zullen zich in de eerste plaats tot één

f ezelschap vereenigen. n'aS nr, ezelschap vereenigen. n'aS nr, één lam voor elk huisgezin, indien hetasiva, e familiegroep, te talrijk is om allen van één lam te genieten, dan worde voor elk gezin een lam genomen.

. 4. nj'D¹ tm Is echter de familiegroep van het as jvo nog te weinig in aantal, om gezamenlijk een lam te genieten, dan vorme zich eene combinatie. — nt'O rvn», te gering is, dan dat het zijn zoude van een lam, d. w. z. aan het lam zijne combinatie zoude ontleenen; Ibn'Ezra; indien het huis gering in aantal is, doordien het te gering is voor het eten van een lam. — sin, de huisvader, het hoofd der familie. Voorwerp van npS is: nr, een lam. — noaua, naar berekening; anderen: door ■personen hij te rekenen, door anderen mede deel te doen nemen (vgl. Ibn 'Ezra). — lt;eiS cx, ieder naar evenredigheid van zijn eten, d, w. z. dal rekening moet gehouden worden met ieders eten, zoodat personen, die niet ervan eten kunnen, bijv. zieken en ouden van dagen, bij de berekening van het aantal niet in aanmerking komen.

EXODUS Xll.

der personen; ieder naar evenredigheid van zijn eten, zult

5 gij bij het lam mederekenen. Een lam zonder gebrek, van het mannelijk geslacht, onder het jaar, moet gij hebben; gij

6 kunt het van de schapen of van de geiten nemen. En het zal voor u in bewaring blijven tot den veertienden dag dezer maand; dan zal het de geheele vergadering der gemeente, van

7 Israël slachten tusschen de beide avonden. Zij zullen nemen van het bloed, en doen op de beide deurposten en den boven-

8 dorpel; aan de huizen, waarin zij het zullen eten. Zij zullen het vleesch in den nacht eten, aan het vuur gebraden, en met ongezuurde brooden ; met bittere kruiden zullen zij het

9 eten. Gij zult er niet van eten halfgebraden, noch in water op welke wijze ook gekookt, maar alleen aan het vuur gebraden ; met zijn kop, zijne kniestukken en zijne ingewanden.

10 Gij moogt er niet van overlaten tot den morgen; en wat er tot

11 den morgen van overblijft, zult gij in vuur verbranden. En zoo zult gij het eten ; uwe lendenen omgord, uwe schoenzolen aan uwe voeten, en uwen stok in uwe hand; in haast zult gij het

12 eten; het is een overschrijdingsoffer, ter eere des Eeuwigen. Ik zal namelijk dien nacht door het land Egypte trekken en in het land Egypte eiken eerstgeborene verslaan, van mensch tot vee; en over alle goden van Egypte zal Ik straf-gerichten uitoefenen, Ik,

6. D^-iyn pa. tusschen de heide avonden, in den namiddag; volgens Rasiiie : tusschen den tijd, dat het daglicht begint af te nemen, na twaalf uur des middags, — en den tijd, dat het avondlicht zich met het daglicht begint te mengen, het begin van den nacht; dus: namiddag tot zonsondergang. Ibn 'Ezra : de tijd van zonsondergang tot het vallen van den nacht. Nachmanides verdeelt den dag aldus: de eerste vier uren, van 6—10, lp:, ochtend; van 10—12: oi-inï, middag; de tweevoudsvorm vindt dan zijne verklaring in den duur van twee uren of in het stralen der zon naar heide zijden. Oost en West; — daarna wordt het d'ï-'ï, langzaam donker wordend, namiddag, tot ongeveer kwartier voor vijf; waarna de zonsondergang begint; die laatste tijd heet aiy. D^ïn pa beteek ent volgens hem: tijdens den namiddag; j'a niet: tusschen, maar: te midden van. De tweevoudsvorm boij) beteekent dan : naar beide zijden duister wordend. — Het voorschrift resds op den lüden Niesan het Paaschlam te nemen en het tot den 14den te bewaren, gold alleen voor het Paaschoffer bij den uittocht (oi-tfis hde), niet voor dat in later tijd (irnn hde). Het doel daarvan was v. s. om het gedurende vier dagen te kunnen observeeren, of het soms gebreken had; v. a. om duidelijk te doen uitkomen, dat men zich van het Egyptische heidendom losmaakte, om in den dienst Gods te treden. Nog anderen nemen aan, dat op 11, 12 en 13 Niesan de duisternis in Egypte heerschte en dat juist daarom reeds op den tiende, dus ten aanzien der Egyptenaren, de eerste voorbereiding tot den uittocht moest worden gemaakt.

7- urm. met den vinger of iets anders, hier den bundel hijzop, strijken, tegenover run, dat spatten en pir, dat tcerpen beteekent. Dit laatste heeft plaats door eene beweging van het bekken, waarin zich het bloed bevindt. — Uit vs. 13 en 22 blijkt, dat het bestrijken van de opstaande

y K3 TD

-rs iDT D^an nir : ntm-^ iDbn •fox '3¹? n'B'fij ^

^ i v jr r ■)* t sv iv - ^ t : t -• : •lt; at;

dd¹? n^m ; inpn Dn^rrroi o^arrro dd¹? n^n» n:^¹

v t «tt : i it * v 't ' * J* t : - i • av t -«v ; r t

Va inK mntri nn ^Tnb Dl' nvaix -t^ moiro¹?

•» j -:it : av - v •» - ^ jt t ^jtt : - v v : • ;

unji onn-p inpSi : a^i^n pa Vnp'

•) :it: t- i • i: it: -it ; - it i j^,m vquot; t : • j' i:

in» D^nan ^ nipirsn-¹?^') hnran 'n^-^

^ ^ : i ... -. • jt - quot;lt; i i a : ~ ^ ; - j- : ~

■by niïQi nn nVba isran-nK i^dki : Dnaⁿ

- j.. • . av^- ^ t :^j— t - v ^ ; it : iv t

D»S3 buao ^31 Ni lasD nrtotf onna ^d

•at - vt *•. : jquot; t t •.*•lt;; i - i\ : i v.* :

n^nijTNbi : ianp-b^i IBWT ^?lt;-^,1?Ïquot;DN

, . i : I • ^- ; ^t T: ■* j •• • ; • J»

haSi : isntrn trsa npany 1300 man') nprnp laao ^

t t : .' ^: * -'quot;^^t '-'v. , •»•• * jt - : i va ~ vv •

DD^ai cb^iia aD^,v7^j onjn D3^na quot;inK iVpNri ♦map : nm^ xm nD3 rirsna in« onVsKi ddts ^

■»• '.quot;it: ^it i- quot; jv i t * ; lt;v: - -:i- av ;v;

onxa p«3 quot;iioa-bD 'n^m nn nVba a^va-pKn

• - ; • 1 v-^jv : ; t lt;••••; v - t :^J— • - : • | viv :

ntryK onva nan3-ij?i onxa

r -: t : jv 'vnv •-r ; • jquot; •:: t : at •• : : ^ttiquot;

posten en den bovendorpel der huizen aan de binnenzijde geschieden moest, tot teeken voor Israël, niet voor de Egyptenaren; fppod, volgens Rashbam van tjpp, neerzien, de bovendorpel, die op ieder, die het nuis betreedt, nederziet. — Ook het hier gegeven voorschrift gold alleen voor d^iï» riDB.

. 8. nin nS'Sa. in den nacht, waarvan vs. 6 reeds indirect gesproken is, van den 14den op den 15den Niesan. ,

a vyT3, de pooten, van onder de knie af; de stukken van den poot, die gewoonlijk worden afgesneden. — mp, de ingeioanden, zoowel long en lever, als maag en darmen. Natuurlijk werden zij, zooals Lev. 1,9 wordt voorgeschreven, ook hier vooraf gewasschen.

11. Geheel gereed om de reis te aanvaarden, zult gij het eten, ptEra, in angstige haast, vreezend, dat de Egyptenaren u misschien zallen verhinderen heen te gaan. De lendenen omgord, het lange afhangende kleed, dat in het loopen belemmert, met een gordel opgebonden; en schoenzolen aan den voet, die in het Oosten alleen op reis gedragen werden, en met een stok voor de reis in de hand (vgl. Gen. 32,11). — Ook deze voorschriften gelden uitsluitend voor D'ix» riDD.

Vs. 12 en 13 verklaren den naam Pésach, an*» inSx Saai enz. Ibn'Ezra: Ik zal de godenbeelden van hun voetstuk doen vallen. Anderen; De sterfte der eerstgeborenen is tegelijk een strafgericht tegen de Egyptische goden (niet juist tegen de godenbeelden), daar hierin al hnn onmacht is gebleken. Zoo begrijpt men ook Num. 33,4: de Egyptenaren begroeven alle eerstgeborenen, die God onder hen had verslagen, en waarmede Hij tegen hunne goden strafgerichten had geoefend. — 'n w. Ik, de Eeuwige, van Wien Phar'o gezegd heeft: ik ken den Eeuwige niet (Ex. 5,2).

EXODUS XII.

13 de Eeuwige. Dan zal het bloed u tot teeken zijn aan de huizen, waarin gij zijt; wanneer Ik dan het bloed zien zal, dan zal Ik over u heenschrijden, en er zal onder u geene plaag ter verdelging zijn, als Ik slagen toebreng in het land

14 Egypte. Deze dag zal u tot een gedenkdag zijn, en gij zult hem als een feest, aan den Eeuwige gewijd, vieren; voor uw komende geslachten zult gij hem vieren als eene eeuwige

15 wet. Zeven dagen zult gij ongezuurde brooden eten; slechts op den eersten dag, zult gij het zuurdeeg uit uwe huizen wegruimen ; want al wie iets gezuurds eet, van den eersten dag tot den zevenden dag, die persoon zal uit Israël uitgeroeid

16 worden. En op den eersten dag zal eene bijeenroeping tot heiliging zijn, en op den zevenden dag zal een bijeenroeping tot heiliging voor u zijn; geenerlei arbeid zal daarop verricht worden ; slechts wat voor ieder persoon tot spijze moet dienen,

17 dit alleen mag ten uwen behoeve verricht worden. En gij zult de ongezuurde brooden in acht nemen; want op dezen dag zelf heb Ik uwe scharen uit het land Egypte uitgevoerd; daarom zult gij deze dag bij uwe komende geslachten in acht

18 nemen tot eene eeuwige wet. In de eerste [maand] op den veertienden dag der maand, des avonds, zult gij ongezuurd brood eten, tot den een en twintigsten dag dier maand des

19 avonds. Zeven dagen lang zal geen zuurdeeg in uwe huizen gevonden worden ; want al wie iets zurends eet, die persoon zal uit de gemeente van Israël uitgeroeid worden, zoowel een

20 vreemdeling als een ingeborene des lands. Niets, wat zuurt, zult gij eten; in al uwe woonplaatsen zult gij ongezuurde brooden eten.quot;

13. Het teeken dient niet om te wijzen, waar Israëlieten wonen; want God behoeft dergelijke teekenen niet; bovendien bevindt zich het bloed binnenshuis. Het bloed zal den Israëlieten tot teeken zijn, dat God hunne huizen niet zal treffen, en zal hun te midden van den wanhoop der Egyptenaren moed doen houden.

14. Van hier tot vs. 20 volgen nu voorschriften, die ook voor het nageslacht gelden, oSr npn.

15. JIBWin DVS quot;|Jfgt; slechts op den eersten dag, d. w. z. niet later dan bij den ingang van den eersten dag. Met het oog op het Paaschoffer, dat in den namiddag van den 14de geslacht moest worden, waarbij niets ongezuurds meer aanwezig mocht zijn, bepaalt vs. 18, dat reeds in den namiddag van den 14de ongezuurd gegeten moet worden. — Van af vs. 14 worden voorsctiriften voor de toekomst gegeven. De feestviering en het gebod gedurende zeven dagen niets ongezuurds te eten, golden eerst later, en waren bij het Paaschoffer in Egypte uit den aard der omstandigheden nog niet voorgeschreven.

16. TIP JOPO' volgens Nachmanides e. a. eene bijeenroepinq naar het heiligdom; Lev. 23,2: unp wpn orw istpn ipn beteekent dan; die gij als

y to na

DHN b^nan nAquot;? DDS D^nnw : nin^ n^n^DS^a: oaa nVrxbi DD^ 'nnpai Dnn-nx 'nwi Dhani Tinarb q± ntn Di»n n'ni : onïo pK3 ♦nana^

JV - : I T •; V T lt;v - - T t : • it : | vjv : (,• - ;

b^D» nvaa' : imnn dVi^ npn Da^n'-n'? nin^ an inx¹⁰

• t *lt;-: * i\T : V^T . »-»quot;*•. •* quot; ^J : ^AT . ^

oa^nap im iivatfn p^nn di»? i^a^n niïp Di^Q ^nTe^q Ninn B'san nn—on rbn Sax^a 1 *a

1 • •• T : • • ^ - V«v - t ; ; • : I •• t t -•

Di'ai tjgt;ip^_Nip)p j^N-in Di»ai : ^airn Dip^ f^in '^Q ona n^v^,-^ⁱ? na^ba-ba oa¹? nvr ^-fp-^-ipa ♦^aari

V T -••.• Tlquot; T T : T AV T -*V : I* vl V Tl ; • * • ; quot;

Dmoiyi: oa¹? hbt ^3^ «in K'arbaS ^asquot; ntrK tik ^

v ; - : iv t jv *rf vquot; : J . quot; '■' ^ ^T • quot;» I quot;*

Da^niNarnN ♦n^ïin nin ovn Dï^a »3 niysrrnx

^v •• I : • v • jquot; v - - v ^v : • - -

•' n^n Da^rm¹? ntn Di^n-nK Dnna^i onyp p«Q nv nVo i^aKn aipa Win¹? di* nya-i«a rt^Nj-ia ^

a - V. • •- • t v - lt; T t t t : quot; ; I 'IT

x¹? iKty D'o* nj^atr : anya on^i nnxn DV ⁰¹

^ ^ : • r • v irr v - r : *v ; st v it -•

kmn traan nrnaai nxóna baN-S3 1 quot;2 oa'naa hw

. - v«v - t ;: * : v v ; - ■lt;•• t •*• av quot;it : vquot; ▼ *

^3Nn X¹? nvono-Vs : pwn mrxai laa myo³

Aquot; -• v^v ; - t \ VIT t Jquot;: v : - •• t: *

s * : nii'o iba^n oa^na^io ^aa

bijeenroepingen naar het heiligdom zult uitroepen. Anderen: eene hijeen-roeping tot heiliging, d. 1. tot een neilig doel, eene godsdienstige bijeenkomst.

17- oman. neemt in acht de voorschriften betreffende de ongezuurde broaden; volgens den Thalmoed: betreffende de bereiding ervan; zorgt dat zij niet gisten. — '««in, héb Ik als het ware nu reeds uwe scharen uitgevoerd; zoo zeker zijn de zooeven voorspelde feiten. Misschien kan men verklaren: neemt in de toekomst die geboden in acht, want dan zal Ik op dezen dag zelf u hebben uitgevoerd.

19- mano. v. s. = -iw, alles, wat iets anders tot pn maakt, doet zuren; v. a. al wat zuur is — yun; n. a. alles wat pttn bevat, een mengsel, waarin ^an aanwezig is. — ua, de vreemdeling, die geheel tot het Jodendom is overgegaan, de pis u; de inwonende vreemdeling, acw u, die slechts de vervulling der zeven Noachidische plichten heeft op zich genomen,, zonder zich te hebben laten besnijden, valt niet onder dit gebod.

20. DDVOtJ'a S3D. Terwijl het Paaachoffer alleen in het heilige land wordt gebracht, is de viering van het Paaschfeest en de plicht van pn rwisi in alle woonplaatsen, ook buiten Palaestina voorgeschreven. — iSaxri m», volgens de traditie is dit geen absoluut gebod, doch beteekenen deze woorden: zoo gij brood wilt eten, moogt gij slechts ongezuurd genieten.

EXODUS XII.

21 Mozes ontbood nu al de oudsten van Israël en zeide tot hen : //Haalt of koopt u kleinvee naar uwe geslachten, en slacht het

22 overschrijdingsoffer. En sij zult nemen een bundel hijzop, en dezen doopen in het bloed, dat in het bekken is, en in aanraking brengen met den bovendorpel en met de beide deurposten, [een gedeelte] van het bloed, dat in het bekken is; maar gij, niemand uwer ga uit den ingang van zijn huis tot den morgen.

23 Als dan de Eeuwige zal doortrekken om Egypte te treffen, en het bloed op den bovendorpel en op de beide posten zal zien; dan zal de Eeuwige over den ingang heenschrijden en den verdelger niet toestaan in uwe huizen te komen om te treffen.

24 Gij zult deze zaak in acht nemen, tot eene wet voor u en uwe

25 kinderen, tot in eeuwigheid. Nu zal het zijn: Als gij in het land zult gekomen zijn, dat de Eeuwige u geven zal, gelijk Hij gesproken heeft, dan moet gij dezen eeredienst in acht nemen.

26 Nu zal het zijn: Wanneer uwe kinderen tot u zullen zeggen:

27 „Wat beteekent u deze eeredienstDan zult gij zeggen: //«Het is een overschrijdingsoffer, den Eeuwige ter eere; daar Hij de huizen der kinderen Israels in Egypte overschreden heeft, toen Hij Egypte trof, en onze huizen redde Hij.quot;quot; —Het volk boog

28 zich, en wierp zich neder. De kinderen Israels gingen heen en deden het; gelijk de Eeuwige Mozes en Aharon geboden had,

29 zoo deden zij. — En het was met middernacht, toen sloeg de Eeuwige iederen eerstgeborene in het land Egypte, van Phar'os eerstgeborene af, die op zijnen troon zoude zitten, tot den eerstgeborene des gevangenen, die in den kerker was; ook al

30 het eerstgeborene van het vee. Phar'o stond des nachts op, hij, al zijne dienaren en geheel Egypte, en er was een groot geschrei in Egypte; want er was geen huis, waarin geen

31 doode was. Hij ontbood Mozes en Aharon des nachts, en zeide; «Maakt u op, trekt uit het midden van mijn volk weg.

21. Bij de mededeeling aan de oudsten, die het dan tot het geheele volk zouden overbrengen, zijn, gelijk zoo dikwijls in den Pentatench voorkomt, voorschriften opirenoraen, die in de Goddelijke opdracht niet waren vermeld, terwijl andere wetten, die daar wel voorkomen, hier niet herhaald wordun. Beide stukken te zanien bevatten de geheele goddelijke opdracht. — inpi w», trekt naar u toe, uit uwen veestiipel, inpi, of koopt.— nDEn vorroi, niet aanstonds, maar op den daarvoor bestemden tijd, den namiddag van den 14den Niesan. notn, het gebruik van dezen term bewijst, dat de mededeeling van Mozes niet in haar geheel is verhaald, maar dat aan het hier vermelde nok de vroegere verzen, waarin het voorschrift en de naam van het offer gegeven wordt, voorafgingen.

22. PpJ in het bekken, waarin het bloed is opgevangen. — Bnr;m, doen aanraken, niet sprengen of spatten, maar strijken. — Dtn f», een gedeelte van, niet al het bloed. De wijze van uitvoering van dit voorschrift is vroeger niet vermeld.

y N3 UD

inpi IDU'O Dr^N ION»quot;! niro Nnp*i «³

I: : r av •• -: y ■gt; - vquot; t ; • j^m't: • t : -jy /rl;*~

mm □rmp^i : nosn Ds^nns^ö¹? dd¹? ³³

■*-•., -: v ;|-: - it - ^ -:i- : v,quot; quot; • ï ^{: :} ' gt; ^{jv t}

-vki e]ipbgt;srrbk dnyani '^drn^x a^a anbaüi sitn Wilt; iNïn n¹? onxi «iD3 quot;ib'K D-irr?o hnron ^ntr

j- .) : iquot; j v - ; |at- jv -i v,quot;*quot; * » ' ^: ' ■^,quot; ^

nN-ii. bnyp-nK «i^nin» quot;i^i : i^rnjr in^-nnsp»

hirr npöi nnTön ♦jntr £]ip^sn-^ bin'nx omDiri : anb n'n^sn m» nVi nnèn ^

; - : h : * vquot; *•* j t . . - - i ... « _; - v -

n^ni : o^ir^ nb-pnV nn -mrmN ™

j t i- tt; it - i t : j : i t ; ^av - ■'t t -

-nK DmaB'i n3-i iB'io DD¹? niH' rn' ntrx rixn-VK

V,** : quot; : Aquot; • jv t -jt : Isquot; * v -: I vt t

ntnrn no dd^3 dd^k rrm : nxtn m'2^n¹³

jtp^-ur quot;)t av •• : v,'.^ •• -j ; i • ,,^{t t : 1} quot; ''^t ■^ï,t

nos quot;isrx nin^ Kin nos-nar arnoNi : DSV mtn«

- T -»••• -; T I- - V -l*.^ V - -!!- iv T I quot;

lyna-nNi Dnva-nx isjja a^xoa 'nr^

jquot; t v : • ^- : • v j :r : • - ; • ; •• t : * iquot; : lt;•• t

^3 T^»i is¹?*! : iinn^i ayn ipn ^^nquot;³

v -:i- aquot; t ; * -»•• ; v. j :iquot;- i-ii- : y.tt Ij*- a- •

♦ïns i 'nn D * : |3 pnKi HE^DTIK nin» mv^D3 fi^ns quot;i33p bnvp n«3 ⁿ^n

quot;1133 V31 H3n n^,33 IB'N quot;1133 1? 1«D3^_^ 3tr»n

, = , : ._r - = r.- -= • ^: = r ^C S' quot; quot;

DnïO-^31 Vquot;i3yquot;b3i sjin n^iö Dp^i : nQn3^l'

• - : • t : t t t : lt; t : - : - » tt- it •• :

: no dptk quot;quot;i^ rN^-,3 Dnvo3 nVu np nni

,,. _lT 1... _r, ._: l_r ■ .«r-.y : .T : ,I^T:_q r : -

•'tpy quot;nirip INV IQIJJ quot;ION⁴*. n^7 pnsTi ^

23. PjJjS: ^om verderf aan te richten, te treffen. — nviron, de oorzaak der sterfie. de ziekte, waaronder de eerstgeborenen bezwijken.

24. nin quot;13in DN» het voorschrift betreffende het slachten van het Paaschoffnr.

25. VOn Eerst bij de komst in het heilige land werd het jaar-lijksche l'aaschoffer plicht. In de woestijn werd het alleen in het jaar na den uittocht op bijzonder goddelijk bevel gebracht (Num. 9).

27. Toen het volk deze heilrijke boodschap vernam, wierpen zij zich dankend ter aarde.

28. Dit vers vormt den overgang tot het verhaal der bevrijding en verplaatst ons naar den namiddag van den 14den Niesan.

31. 'OJf quot;pnO W3C) voor goed weg uit het midden van mijn volk; hier wordt de toezegging van Ex. 11,1 en 8 vervuld.

EXODUS XII.

zoowel gij als de kinderen Israëls; en gaat heen, dient den Eeuwige,

32 gelijk gij gesproken hebt. Ook uw kleinvee, ook uw rundvee neemt mede, gelijk gij gesproken hebt, en trekt heen; maar zegent

33 mij ook!quot; De Egyptenaren hielden hard aan bij het volk, om hen spoedig uit het land te doen heengaan ; want zij zeiden;

34 «Wij allen sterven!quot; Het volk nam dus zijn deeg op, eer het nog gezuurd was; hunne baktroggen, in hunne bovenkleederen

35 gebonden, op hunne schouders. De kinderen Israëls hadden intussehen gedaan, gelijk Mozes gesproken had; zij hadden van de Egyptenaren zilveren vaten, gouden vaten en kleederen ge-

36 vraagd. En de Eeuwige had het volk gunst gegeven in de oogen der Egyptenaren, zoodat zij het hun verleenden. Zoo ledigden zij Egypte uit.

37 De kinderen Israëls vertrokken van Ra'meses naar Soekkoth, ongeveer zes maal honderd duizend voetgangers, de mannen

38 [alléén], behalve de kinderen. Ook een groote gemengde volksmenigte trok met hen op ; en kleinvee en runderen, een zeer

39 talrijke veestapel. En zij bakten het deeg, dat zij uit Egypte medegevoerd hadden, tot ongezuurde broodkoeken, omdat het niet gezuurd was; want verdreven werden zij uit Egypte en konden niet dralen ; en ook teerkost hadden zij zich niet bereid.

40 De tijd van het verblijf der kinderen Israëls, dien zij in Egypte

32. DrOn31. geeft mij met uw heengaan den zegen terug, die mij zoolang verlaten heeft; vis dj, ook mi}, evenals gij, door uwen dienst, voor uzelve Gods zegen zult verwerven.

33. 1quot;10K O' ^{wlt;lnt z}ii zeiden bij zichzelve, dti» i:¹Â», wij zullen nog allen sterven, wij zijn allen den dood gewijd.

34. Het voorschrift, gedurende zeven dagen ns» te eten, gold niet voor omn ros. Daarbij was het eten van yvn alleen op den dag van den uittocht en bij het Paaschoffer verboden; zoude Israël dus tijd gelaten zijn, dan hadden zij hun brood laten rijzen. Nu evenwel werden zij (vs. 39) uit Egypte verdreven, gedwongen het in allerijl te verlaten en hadden dus geen tijd om het te laten zuren. — drnxo», hunne baktroggen met hun inhoud; misschien ook alleen het deeg uit de troggen. — nSnc is het bovenkleed, een vierkante lap, die als mantel over de overkleeding gedragen werd. — omü Sï, daar de lastdieren reeds beladen waren.

36. DlSx^l. ^zij willigden hun verzoek in, gaven het hun dus ten geschenke (Rashbam; vgl. Ex. 3,22).

37. Van Ra'meses. waar de Israëlieten zich waarschijnlijk in den nacht van 14 op 15 Niesan hadden verzameld en dat misschien hun vaste woonplaats was (althans van een groot deel des volks), trokken zij op. Mozes en Aharon hebben zich dan ook in den nacht uit de koninklijke residentie daarheen begeven. De ligging der hier genoemde plaatsen is niet met zekerheid te bepalen (vgl. Ibn 'Ezka en nieuweren). — d'-oan, de mannen van twintigjarigen leeftijd af; zooals uit ■•'m, het voetvolk van het leger, blijkt, worden slechts de strijdbare mannen gerekend. Het getal van 600000 twintigjarige mannen, in 400 of 210 jaar (vgl. vs. 40) uit 70 personen voortgekomen, spreekt voor wonderbaarlijke bescherming Gods, ook wanneer men met Keil e. a. aanneemt, dat het aantal geboorten

y «2

: DDnans nirrnK nay «bi Vkiit» ^roa Drwm

iv : v -: : v- -» ; ^ •» : aquot; t :•-••• : - ^ vv -

onDisi omsi quot;itwo inp oanproa DDJ^roa ^

: -!•• aquot; t ; - • jv -:i- ^ ^ ^ ^J'' ^:'~ ^: ~ ^{v : 1}

pNrno nno^ D^n-^ onïö prnni : ^nN-D-i^:S

i vat t I • jt : - : i.quot; - : *t t • - : • 1 lt;- v: iv i'

ron» DIU ipïrnK D^n : a^no 1^3 iidk »3 •^,l'

1 at : v VJV iv, •• : v -jtt jt ' - r •• jt \ v. : it r

wy : DODiy^-^ Dribofeo n'nï onhN^D ^

^ ^t jquot; t : * iquot; : it : • ^ vt : * ^: ••.: ot -: : *

: riba'^i anr e]M-^3 on.VPP n^D 13quot;|3 -n« ibïri on.vp D^n |n-nK \h njn^,v^l'

ö : onïD

• it: •

ei^N niNO-B'B'3 nh3D DDO^IO ¹?Nniy^^,a3

.y : - | v sv •• iquot; ; ta ••. • ! '•quot; ■)•• t: * iquot; : s : *quot;

np3i mvi nnK n¹?^ 3quot;i 3quot;iyD:i : titaD quot;13¹? onnan ^

i tt 1 ■• : at • ^t f '• ^jquot; '^,t ' ^j* '• v.*t :-

DnïDOWïin quot;iï^n pï3rrnK iön'i : nm 133 mpö ^

. .j-_; . . _s. ... ._: | .. _t . .. - , _; j.. _t ^vl: •

nanonnV^^ionxsa^quot;ir'3ranK¹?»3 niïo rijjgt;

• : :it « : * quot; * •* :i • i a- t •* •*' v, quot; j %

13^' IB'N ^L'Kquot;1^^, '33 3^101 : DH¹? mVDil»

l. : it jv -: •• t ; ■ -**■ : - iv t j i I.t •• - :

normaal geweest is. Dat de kinderen in het leven gespaard bleven, en niet door ziekten stierven; dat het normale aantal geboorten gedurende zoovele geslachten niet verminderde, dit alles maakt de woorden van Mozes (Deut. 1,10) volkomen gerechtvaardigd; Gods bescherming is het, die hen zoo talrijk heeft doen worden.

38. 3^y, eene gemengde troep van allerlei stam; Num. 11,4 tyiDBDN, mengelmoes, genoemd.

40. De hier genoemde 430 jaar moeten volgens vele Rabbijnen gerekend worden van af het //verbond tusschen de stukkenquot;, dat dan gesloten zou. zijn, toen Abraham 70 jaren oud was. De 400 jaar (Gen. 15,13) beginnen dan bij Izaks geboorte; 190 jaar daarna kwam Israël in Egypte, zoodat het werkelijk verblijf aldaar 210 jaar geduurd zou hebben. Volgens anderen beginnen de 430 jaren met Abrahams vertrek naar Kena'an, toen hij 75 jaar oud was; dan zijn de 400 jaren van Gen. 15,13 slechts globaal gerekend en duurde het werkelijk oponthoud in Egypte 215 jaar (Pirké R. Eli'ezer 49). Aanleiding tot deze verklaringen geeft vooral het feit, dat de jaren van Kehath, Amram en Mozes bijeengenomen slechts 350 jaar geven (zie Rashie), zoodat de periode van verblijf in Egypte, die slechts die geslachten omvat, niet eens zoo lang geduurd kan hebben (vgl, Meor 'Enajim 35) Septuaginta voegt dan ook verklarend bij: dien zij in Egypte en in het land Kena'an gevestigd waren. — Anderen nemen aan, dat het werkelijk verblijf 430 jaar bedroeg en in het geslachtsregister van hoofdstuk 6 niet alle schakels zijn opgenomen, maar alleen de hoofdpersonen; terwijl 'ja dan op eenige plaatsen kleinzoon, nakomeling beteekent. Zoo zouden van Ephrajim tot Jehoshoea' tien a elf geslachten komen en ook tusschen Levie en 'Amram meer dan één geslacht liggen.

EXODUS XII.

41 gewoond hadden, was vier honderd en dertig jaar. En het was: na het einde van vier honderd en dertig jaar; en het was op dien dag zelf, toen trokken al de scharen des Eeuwigen uit

42 het land Egypte. Een lang verbeide nacht was het voor den Eeuwige, om hen uit het Tand Egypte te voeren ; deze nacht is het ook voor den Eeuwige, eene inachtneming voor al de kinderen Israels, bij hunne komende geslachten.

43 De Eeuwige zeide tot Mozes en Aharon : „Dit is de wet van het overschrijdingsoffer: geen zoon van een vreemde mag er

44 van eten. Iedere voor geld gekochte slaaf van een man echter, als gij hem besneden zult hebben, dan mag hij er van eten.

45 Een bijwonende vreemdeling of huurling zal er niet van eten.

46 Het moet in één huis gegeten worden ; gij zult van het vleesch niets uit het huis naar buiten brengen, en een been zult gij er

47 niet aan breken. De geheele gemeente van Israël zal het

48 bereiden. En wanneer een vreemdeling bij u verblijf houdt, en ter eere des Eeuwigen het Pésach bereiden wil,

42. Die nacht was 'rh D^nr, door den Eeuwige lang bewaard, verbeid, om daarin Israël uit Egypte te voeren', die nacht is daarnm ten eeawifjen dage ter eere des Eeuwigen Snicn ■gt;»■gt; O'lisf, een in acht te nemen herinnering voor de kinderen Israels.

43. De hier volgende openbaring is de voortzetting van die in het begin van dit hoofdstuk. Zij sluit direct aan vs. 11 aan, waar. door de uiteenzetting van de beteekenis van het offer en de voorscliriften aan-

faande het feest, de verhaler, door zijn onderwerp meegesleept, dadelijk et verhaal van den uittocht naar zijne hoofdtrekken en Indrukken laat volgen. De inleiding van ons vers, dat de openbaring gericht was aan aande het feest, de verhaler, door zijn onderwerp meegesleept, dadelijk et verhaal van den uittocht naar zijne hoofdtrekken en Indrukken laat volgen. De inleiding van ons vers, dat de openbaring gericht was aan Mozes en Aharon, brengt onze plaats reeds in onmiddellijk verband met vs. 1; meer nog blijkt dit verband uit vs. 50, dat bijna letterlijk vs. 28 herhaalt, en vs. 51, dat met het tweede gedeelte van vs. 41 overeen komt en als slot dezer geheele passage recapitnleerend het feit in herinnering brengt (zie Dr. Dunner t a. p.. pag. 201, vgl. Rashie en Nachm.) De inhoud onzer passage is van dien aard, dat de mededeeling ervan zonder bezwaar kon worden uitgesteld. Zij bevat de voorschriften aangaande de personen, die aan het in later tijd te brengen Paaschoffer kunnen deelnemen, en de wijze, waarop bij het gebruik ervan moet worden gehandeld. Sommigen meenên, dat met het oog op de talrijke heidenen, die zich bij den uittocht bij Israël hadden aangesloten, deze voorschriften hier zijn geplaatst en de 'hier bedoelde openbaring dus na den uittocht zou hebben plaats gehad; wat echter om de genoemde redenen minder waarschijnlijk is. — -dj |3 Sa, eig. een zoon van den vreemde, die tot een vreemd volk behoort, een niet-Israëliet; volgens de tradilie ook: een Israëliet, die zich vervreemd heeft van zijn God en afgoden dient (Rashie, Mechiltha); alle groepen van niet tot 'het Jodendom behoorenden worden immers in de volgende verzen besproken.

44. Een heidensche slaaf mag eerst aan het Pésachmaal deelnemen, nadat hij besneden is. ws nnSai is dan niet een gebod, maar een facultatieve zinsnede (Ibn 'Ezea). De Halacha vat het echter als voorschrift op, dat de heer verplicht is zijne heidensche slaven door besnijdenis (gevolgd

y «a NS

VP» ™ :n3trni«o jraiNi nk' Dnxo3«»

j- : |lquot;- • ;- it ^v. ^ : tt -• ; -at; • :

■Va iw nTn Di'n DÏ^S 'rn natr nixo ^anNi nitr

t •» :it v- •» - *• v : • :- att v quot; : - : tt

nin^ Kin ansir W : DnïD pKO nirv niKax=»

t i- | \' •*quot; • it : • | vjv •• ^t : j : •

Dnst^ nin^ run n^bn-xin onxD riNïo

.)• • tl- v - t - i • at : • i v -v •• ^t • i ;

fi : Drn-6

-nV tDrrrba noön nsn hn? rSnKi hm» lo^'i»

vt •• i v t -at - l-»-\ v. i -; i- : •»•.• v t : v lt;-

baN' m inx nnboi tprropö larbat •* is ^

- j v.t lquot;¹⁷quot; ^: ' '^vat ' ** ^{t 1} ' ^

:13 ba^-K¹? TDtn atrin Ma™

S' I •• Tlquot; T V •«- ; i -» V* T : JT i 10

myba .* lama^n Nb DV^I nïin n'^an-ro n^n-p^m

j-*¹: T i : : • ^ v\v;^ T a VT T - I • ••)- - I *

Hin''b nDfl n^ri ia nnx iw'ai : inN wy bxnir» ™

ti- - v t ^t: •• I : • ti*: i ; .i' kquot; r: •

door een ritueel bad) gedeeeltelijk in het Jodendom op te nemen (waardoor zij dezelfde verplichtingen op zich nemen als de Joodsche vrouwen); terwijl de heer zelf, zoolang hij een onbesneden slaaf in zijn huis heeft, niet aan het Pésachmaal mag deelnemen (Rashie; Pesachiem 96a). Dan zou men moeten vertalen: en iedere voor geld door een man gekochte slaaf,— dien moet gij besnijden en eerst dan mag hij, de heer, ervan eten.

45. 3^171 een bijwonend vreemdeling, die slechts de zeven Noachidische plichten heeftop zich genomen. Die plichten zijn : Onthouding van afgoderij, moord en ontucht, van godslastering, rooi' en het eten van een lid van een nog levend dier, en het gebod van strafrechtspleging. Zelfs zij, die besneden zijn, maar niet met het doel om daardoor in het Jodendom te worden opgenomen, — zooals de Arabieien, of niet-Israëlieten, die zich wel aan de besnijdenis, maar niet aan het daarna vereischte ritueele bad hebben onderworpen, — mogen aan het Pésachmaal geen deel nemen. Ibn 'Ezra : een Israëliet, die bij een geloofsgenoot inwoontof als huurling in dienst is, mag er niet van eten, tenzij hij, evenals andere Israëlieten, onder de deelnemers aan het Paaschlam was medegerekend — -car, een niet-Israëliet, die voor loon bij een Israëliet in dienst is en dus met het huis van zijn werkgever in geen nader verband staat.

46. Dit vers werkt het in vs. 3 kort aangegeven denkbeeld nader uit. Genomen voor ieder vadershuis, moest het eten zich ook tot die vaders-huizen blijven bepalen, waarvoor ieder lam bestemd was. ms jvm, beteekent dus: in e'ene familiegroep, gezelschap, terwijl jow. N¹' het verbod aangeeft, van het Paaschlam iets naar eene andere plaats te brengen, dan waar het gegeten wordt (Rashie, zie Pesachiem 86). Alle hier gegeven voorschriften gelden voor later te bereiden Paaschoffers.

48. quot;U quot;■^U^{, 1}31 hier is de pix u, de geheel tot het Jodendom toegetreden niet-Israëliet bedoeld. Eerst als al zijne mannelijke huisgenooten besneden zijn, dan is hij als de inboorling des lands. — ^Lnj; Sdi, en geen onbesnedene, ook niet de Israëliet, die door bijzondere omstandigheden onbesneden is gebleven.

EXODUS XII, XIII.

dan moet alles, wat onder de zijnen mannelijk is, besneden worden, en dan kan hij naderen om het te bereiden, en zal hij als een inboorling des lands zijn; doch geen onbesnedene mag er van

49 eten. Eéne leer zal er zijn voor den inboorling en den vreem-

50 deling, die zich onder u ophoudt.quot; Al de kinderen Israels deden het; gelijk de Eeuwige Mozes en Aharon geboden had,

51 zoo deden zij. — En het was op dien dag zelf, dat de Eeuwige de kinderen Israels uit het land Egypte voerde, naar hunne scharen.

2 1 De Eeuwige sprak tot Mozes, als volgt : «Heilig Mij al het eerstgeborene, wat eiken moederschoot opent onder de kinderen Israels, zoowel onder menschen als onder vee; Mij behoort

3 het!quot; Mozes zeide tot het volk; «Gedenkt dezen dag, waarop gij uit Egypte, uit het slavenhuis, getrokken zijt; want met sterkte van hand heeft u de Eeuwige van hier uitgevoerd; en

4 niets gezuurds mag gegeten worden. Heden trekt gij uit in de

5 arenmaand. Nu zal het zijn : als de Eeuwige u zal brengen naar het land van den Kena'aniet, den Chittiet, den Emoriet, den Chiwwiet en den Jeboesiet, dat Hij uwen vaderen toegezworen heeft u te geven, een land, vloeiende van melk en honig; dan zult gij dezen dienst in deze maand volbrengen.

6 Zeven dagen zult gij ongezuurd brood eten ; en op den zevenden

7 dag zal een feest zijn ter eere des Eeuwigen. Ongezuurde brooden zal men eten gedurende de zeven dagen; en er zal bij u geen gezuurd brood gezien worden, en er zal bij u

8 geen zuurdeeg gezien worden in geheel uw gebied. En gij zult uwen zoon op dien dag mededeelen, zeggende; . .wegens datgene, wat de Eeuwige mij gedaan heeft, toen ik uit

9 Egypte uittrok.quot; En het zal u zijn tot teeken op uwe hand

49. Eéne leer zij er voor u en voor den vreemdeling, nl. dat geen onbesnedene van het Paaschoffer mag eten.

51. Ibn 'Ezra en Rasubam zien in dit vers den voorzin van het volgende; op den dag, dat God uitvoerde, sprak Hij.

Hoofdstuk XIII. 1. Op den 15den Niesan, na den uittocht, werden de hier volgende voorschriften aan Mozes gegeven en direct door hem aan het volk bekend gemaakt, zooals uit vs. 3 en 4 blijkt.

5. De voornaamste der Kena'anietische volkeren worden hier genoemd ; die, wier land het vruchtbaarst was (vgl. Nachm.)

6. Dvai. den zevenden dag is wederom een feest; nl. een Bnp sipï; den eersten dag spreekt dit vanzelf. Nachm. meent, dat in jn hier gedacht wordt aan het brengen van het feestofter (rwun inSc) en dat ons vers beteekent; en op den zevenden dag moet het feestoffer gebracht tcorden ; het duldt dan geen verder uitstel, terwijl op den eersten dag van het feest nog geleuenhein bestaat om het op een der volgende dagen te brengen.

.8- nr .maya- terwille van dit, ncr (it\s), wat God mij gedaan heeft, — vier ik dit feest op de bovengenoemde wijze (Nachm., Rashbam). Rasuie en Ibn 'Ezra ; ter wille van dit alles heeft' de Eeuwige mij al die wonderen gedaan.

5

pt^n mms rvrn lipquot; tni lirVa ib Visn

| V AT T •»-: V : VT T : _# —.1- -»-1; • T : T T T -• s •

ian quot;labi mw¹? dhk min : 13 brw-NS

JT - V,quot;quot; : AT: VIT quot; quot; quot;^JT ' ■ -» V'^T T :

niro-nN nm* niv ♦arVs ^»1 : dmids³

jv .)T : ST • V -: 1- ftquot; t :₍ • ■••• ; T ». ^:i— iv : 1 T

nin^ N'xin n?n ovrt dï^3 d : wy |3 pn^-nNi ^ a * : Drsar¹?^ onxa ri^o ^NÏB^ ^rnx

^ ^ ^ IT : ^* * Vquot; ^: * I vr.* •• )•• T: • r* :

onrbi IÜÖ 'run^ nDKbntfo-^N nin» i2T^ Qvn-^N nsroiö^i : Nin ^ nonaai DnK3 ^23 ^

tT T V V ^ - iv.' AT ^ l.TT IT ** T J * •»*• ; *

»3 Dn3^ n^o onvoo Dn^ï* nrn Di»n-nK -iiSt

•lt; • t ^-; -••• • ..... lt;.,. t _; v -: v- lt; - v t

orwDiTi: ron bsN» nVi htd D3nx nirr tlt;»yin i» nTn3 ^

p^JV quot; p*- quot; I ••• t V.'^Tiquot; j : *'■• * v.v ; v *)T ; j- t I v - :

^^:3n ptr^K mn» ?IN»3^,m3 n^m :3*3Kn ^Tn3 DW^

• -:,- : - I, •■-■•, . •■■ , ^T = ^j,.~ 'V. '■ .^{JTT :} '• t,T -.-I : ^ .• : .

Tj? nrb ^n3N7V3^:n^K^3:nvinni naxni ♦nnni :nTnirnn3mTnni3yiTnK rn3^i ^311 3^ n3r nx

^ IV- V J - v. quot; JT • IT .V -JT :-nT: rtT : V.T T j-r | vr.*

niïo : nin^ :n ^3^n Di*3i rivo ^ün njpi?¹ !)quot;? ^on ^ riKT-N¹?quot;) D'D^n nyzw nx

quot;113^3 •imb Ninn di»3 ^2) nninquot;) : -ik^h

ⁿ¹^ ^ ^: ^VPP'nNVS^ nin» nio

9. Zooals uit de parallel-plaatsen Ex. 13,16, Deut. 6,8, en 11,18 blijkt, wordt hier gedacht aan een teeken, dat gebonden wordt op de hand en tusschen de oogen. Het gaat dus niet aan, met de Karaieten en sommige commentatoren hier aan eene zinnebeeldige herinnering te denken: houd de herinnering aan de bevrijding zoo levendig, als ware zij op uwe hand

feschreven eu tusschen uwe oogen gebonden; — maar de eenigjuistever-laring is die der traditie, die ook in ons vers het gebod der Thefillien terugvindt: twee aan lederen riemen bevestigde lederen huisjes, waarin zich de afdeelineen Ex. 13,1—10, ibid. 11—16, Deut. 6,4—9 en 11,13_21, opeschreven eu tusschen uwe oogen gebonden; — maar de eenigjuistever-laring is die der traditie, die ook in ons vers het gebod der Thefillien terugvindt: twee aan lederen riemen bevestigde lederen huisjes, waarin zich de afdeelineen Ex. 13,1—10, ibid. 11—16, Deut. 6,4—9 en 11,13_21, op

Serkament geschreven, bevinden. Deze worden op den linkerarm en' op et hoofd aan de haarwortels aangelegd, om hoofd, arm en hart te doordringen met de dnarin vervatte denkbeelden. —erkament geschreven, bevinden. Deze worden op den linkerarm en' op et hoofd aan de haarwortels aangelegd, om hoofd, arm en hart te doordringen met de dnarin vervatte denkbeelden. — f es 'n min rp.-iri jrnS opdat gij, daardoor telkens aan Gods woord herinnerd, ook voortdurend er over zult spreken en bij elke gelegenheid er aan zult denken, tp beteekent evenmin op de hand, als -pn' pa tusschen de oogen. Dat dit laatste moet doelen op de plaats op het voorhoofd, waar de haarwortels beginnen, blijkt overtuigend uit Deut. 14,1: gij zuli geen kale plek maken, dd^t pa' tusschen uwe oogen, dat is: op het voorhoofd, boven bij de haarwortels^ recht tegenover de plaats, die tusschen de oogen is. Êvenzoo beteekent ■pp Sj): aan den bovenarm.

EXODUS XIII.

en tot een gedachtenis tussehen uwe oogen, opdat de leer des Eeuwigen in uwen mond blijve; want met sterkte van hand

10 heeft de Eeuwige u uit Egypte gevoerd. Gij zult dus deze wet in acht nemen, op haren bepaalden tijd, van jaar tot jaar.

11 En het zal zijn ; wanneer u de Eeuwige naar het land van den Kena'aniet zal brengen, gelijk Hij u en uwen vaderen ge-

12 zworen heeft, en het u zal geven ; Dan zult gij al wat den moederschoot opent tot den Eeuwige doen overgaan: van al wat namelijk [den moederschoot] opent onder het geworpene van het vee, dat u mocht behooren, zullen de mannelijken den Eeuwige

13 gewijd zijn. Al wat [den moederschoot] opent onder de ezels, zult gij voor een lam lossen ; indien gij het echter niet lost, zult gij het den nek breken; en al het eerstgeborene des men-

14 schen onder uwe zonen, moet gij lossen. Nu zal het zijn : Als u uw zoon in de toekomst eens zal vragen, zeggende; «Wat beteekent dat?quot; dan zult gij tot hem zeggen: «Met sterkte van hand heeft ons de Eeuwige uit Egypte, uit het slavenhuis, uit-

15 gevoerd. Nu was het: Toen Phar'o zich verhardde om ons te laten heengaan, sloeg de Eeuwige eiken eerstgeborene in het land Egypte, van het eerstgeborene van menschen af, tot het eerstgeborene van vee; daarom offer ik ter eere des Eeuwigen al wat den moederschoot opent, voor zoover het mannelijk is;

16 en eiken eerstgeborene mijner zonen los ik. En het zal zijn tot teeken op uwe hand en tot voorhoofdsband tusschen uwe oogen, dat met sterkte van hand de Eeuwige ons uit Egypte heeft gevoerd.quot; —

17 En het was: toen Phar'o het volk liet heengaan, voerde God hen niet den we» door het land der Philistijnen, ofschoon deze nabij is ; want God zeide: opdat het volk niet van besluit verandere,

10. mttn npnn. deze wet aangaande het Paaschfeest. — mygt;oi O'»¹Â».

van af die dagen tot die dagen, d. w. z. telkens als die dagen terugkeeren, d. i. van Jaar tot jaar.

11. algemeene naam voor de zeven volkeren. — De lossing der eerstgeborenen is dus eerst voor het heilige land voorgeschreven.

12. arn quot;ItOS S3,- algemeen: al wat den moederschoot opent, nader ontwikkeld in drie met Ssi ingeleide groepen; 1°. rnsra -uc idb Sii, al wat Am moederschoot opent (itss, kort uitgedrukt voor: om idb), ur, onder het geworpene van het vee, moet, voor zoover het mannelijke dieren zijn, den Eeuwige worden gewijd 2°. 13. lön HBS 731. Hoewel uit Num. 18,15 schijnt te blijken, dat alle eerstgeborenen van onrein vee gelost moeten worden, neemt de traditie op grond van de hier voorkomenae en Ex. 34,20 herhaalde nadrukkelijke vermelding van niin icb aan, dat deze wet uitsluitend bij eerstgeboren ezels geldt. — 3°. ons H33 Ssi, al het eerstgeborene des menschen onder uwe zonen, msn, moet gij lossen voor vijf Shekaliem.

14. -ino. op een komenden dag, zie onze aant. Gen. 30,33.

15. nrpn. hard maakte, nl. zijn hart. — om idb Sa, al wat den moeder-

npm T3 ^^33 nin» nnin njnn pa P'^tSi

myiö¹? mn npnn-nN : onvao mrr

at : i : v * Irr*-. r v ot ; - it : • it ; • • v,t ; -tr

ö * : na^o» D^Q^O

^ t r r v t •

Thaxbi *h yim rquot;iK-^ nin» ^Na^,-»3 rr'ni ^

I av -; r : v, L: quot;• * ov -: iquot; quot; -r : - I v-«v v t : lt;|-i r: r r t ;

lity i -lüs-bm nin^ onntaa^-^ ma^ni : rb ^

v-»v ^ •.•-••.• t ; at r v v.v v iv t jt : - *^:i- : ^ |it vt t :

man quot;ion : nin'¹? onDtn tp n^n' nóna^

•**.•; • -: v lt;v t: ^,T Vquot; *.* t : - •)! : jv : r v -: r •• ;

: dik hm Vdi inai^i man n¹?™ n'20

iv; ^ Kv t : ot t j : ; a : -'ⁱ;i- *.•••;• j • ; v ;

pfna v^k moNi n^rno ma n:a

i v j : t •• jt : - it : a - -» •• vt t •»! : • ^| : it : • i* t t :

niypn-'a n^o onxso mrr mwr\ quot;r¹⁰

jt i; • i' * t^-: jquot; ' ' jt : st • i t

■1330 onvD rn«3 ii33-ⁱ?3 nin» ripia

^j. . . . . 1 ,,j., . . _{T lt;T} . ^ ; -

brn nin^ nfiT nons 1133-1^1

v v v«v t ti--quot; * -: 1 •• at •• ; -• : : ^ ^t t

naüi^inbT-^ hixbrnm ; max ^3 ii33^_1?3i »

^ t is t ;^jt : «t t ; iv ; v t ^ : t : * t : *

d : onïöo nin» i3«»xin n» pfra '3 ^3^ p3

• it : • • v.t : jt 1 t i v j : •lt; p av i •*••

px DnrNbi bjprrnK rijna n^s

D^n onr-rs nox 1 '3 «in 3^,hp *3 D'n^a

Ttt jquot; t • i v ••::■gt;- t -«• c v,»t • : • ;

schoot opent onder het vee. Vs. 16 is waarschijnlijk nog tot den zoon gericht, zooals uit iJsmT blijkt: ;/0m de genoemde reden vervulik die mij opgelegde plichten; het zij ook u tot teeken op uwe hand, dat God ons uit Egypte heeft gevoerdquot; (vgl. Rasiibam).

17. Ex. 12,37 is reeds in het kort gezegd, dat Israël van Ra'meses naar Soekkoth trok; daaraan knoopt vs. 20 weer aan, om te vermelden

op hoe wonderbare wijze de Eeuwige ('H, in vs. 17 vv. QTlSjO hen voerde. Voordat echter met vs. 20 de draad van het geschiedverhaal weer wordt opgenomen, worden in vs. 17—19 eenige bijzonderheden medegedeeld, tot wier vermelding tot nu toe geene gelegenheid bestond. In de eerste plaats: hoe het kwam, dat zij van Soekkoth naar Etham gingen, wat buiten den kortsten weg van Egypte naar Palaestina lag. Die kortste weg toch voerde langs den Heirweg over Gaza in het land der Philistijnen, volgens Ibn 'Ezra 10 dagreizen. — son anp '3, ofschoon; Ibn 'Ezra: God voerde hen dien weg niet, wat men zou verwacht hebben, omdat hij nabij was, — maar Hij voerde hen een langeren weg; Rashie; Hij voerde hen niet dien weg, juist omdat die nabij is, en zij gemakkelijk zouden kunnen terug-keeren. — QinSs iss ■o, want God zeide tot Zichzell'; misschien ook tot Mozes om dezen op te helderen, waarom zij langs een omweg reisden.— JB enz. Gods woorden zijn slechts gedeeltelijk teruggegeven; «Ik voer

34 EXODUS XIII, XIV.

18 als zij oorlog zien, en zij naar Egypte terugkeeren.quot; Daarom liet God het volk een omweg maken, den weg namelijk door de woestijn naar de Scnelfzee; en gewapend waren

19 de kinderen Israels opgetrokken uit het land Egypte. En Mozes had het gebeente van Joseph met zich medegenomen; want deze had de kinderen Israels eenen eed doen zweren, zeggende : „Bedenken zal God u eens, dan zult gij mijn gebeente

20 van hier met u voeren.quot; — Nu trokken zij op uit Soekkoth

21 en legerden zich in Étham, aan de grens der woestijn. En de Eeuwige ging voor hen uit, in eene wolkzuil bij dag, om hen den weg te leiden, en des nachts in eene vuurzuil, om hun licht te verschaffen, opdat zij des daags en des nachts konden

22 voorttrekken. Nimmer week de wolkzuil bij dag, noch de vuurzuil des nachts, vóór het volk.

1 De Eeuwige sprak tot Mozes, als volgt; „Spreek tot de kinderen Israels, dat zij terugkeeren en zich in het gezicht van Pie-Hachieroth legeren, tusschen Migdol en de zee ; in het gezicht van Ba'al Tsephon, daartegenover zult gij u legeren bij

3 de zee. Dan /.al Phar'o van de kinderen Israels zeggen: zij zijn

4 verdwaald in het land, de woestijn heeft hen opgesloten. Dan zal Ik Phar'os hart sterk doen worden en hij zal hen vervolgen ; en Ik zal verheerlijkt worden in Phar'o en in geheel zijn leger; en de Egyptenaren zullen tot de erkenning komen, dat Ik

hen niet door het land der Philistijnen, opdat zij niet enz.quot; rmnS» onsia, hoogstwaarschijnlijk toch zouden de Philistijnen eene zoo groote volksmenigte niet ongehinderd door hun land laten trekken en zoude hun dus reeds enkele dagen na hunne bevrijding een heftige strijd wachten, waartoe zij den noodigen moed zouden missen.

18. van 220. — D'com; de tweede bijzonderheid: wel

waren zij overhaast uit Egypte getrokken, maar toch gewapend, niet eenvoudig verjaagd en verbannen, maar, na hunne vrijheid te hebben afgedwongen, als onafhankelijk volk, die zelve de wapenen mochten voeren. Daardoor wordt tevens verklaard, hoe zij, betrekkelijk korten tijd later, reeds in staat waren den strijd tegen 'Amalek te voeren. (D'üttm, uitgerust ten strijde, staat Jes. 1,14 en 4,12 parallel met □'•ïiSn in Num. 32,30. Ue afleiding is onzeker; v. s. met het zwaard op den vijfden rib).

19. Eene derde bijzonderheid, klaarblijkelijk van groote beteekenis, vooral voor den tijdgenoot; immers ook Jos 24,39 wordt er nog eens uitdrukkelijk melding van gemaakt (vgl. Dr. Dünnek t. a. p., pag. 202).

20. waarschijnlijk op den 16den Niesan. — I2tsn rrap2; de beide uiteinden, begin zoowel als einde, heeten nïp; de hier bedoelde woestijn wordt Ex. 15,22 de woestijn Shoer, Num. 33,8 de woestijn Etham genoemd. Misschien is ito de meer algemeene naam eener woestenij, waarvan een gedeelte, van de stad Etham af, den naam Etham-woestijn draagt.

21. In de wolk- en vuurzuil verscheen hun, als het ware, de Godheid zelve, om hun den weg te wijzen en hen voor te lichten. Deze wolk- en

T y rhvi quot;h

DirrrnK i aD'i : nanïo •aan nanVo nnxia ^

^tt •* y *•; ••quot;quot; t : it: • rr : vt t : • ; *

: onyp pKO n^ani ^D-D? nanan -jnn

♦ja-nN ^atï'n jDttfvaiay ^pv niov^-riN ni^o 'rmjrnN nn^^rn oinN D^K ipa -iox^

.• -is-ian nïp3 onxa urn riSDp ^D'i : DDnx rnp = n^i^n Dnn:b na^a DÓI» an^ab ^Vn ninn^ maV^^-N¹?: oa^ mV? on¹? i^nb I^K niajra³³

« • _t i t :it t JT vvv t av t quot;^j* t ; v.quot; ^ J

s : orn ua¹? -iia^i oav njrn

nrr vquot; : * t :at vquot; t J quot; : t i t*gt; iv

: laNv' n^a-bx nin* laTi^ ffixV^a ^sb Q'n ^31 Vtaa pa rrrnn 'a unn on o^a: uab 'n^-ia laKi : DTrbp unn inm -

^.. j- \ : quot; ti' •*quot; : :quot; lt;- t : it - - \. -: r -» : •

t|n-ifn^-)3quot;aynN ♦npini : nanan ijd ♦jK-^a onïa wti iS^n-Vaai fi^isa nnaaHi bnnnN

J- -; quot; •_l-: • 1 :it: •• T : : quot; : «t : rr • : v quot;■: lquot;

vuurzuil begeleidden hen gedurende al den tijd hunner omzwerving in de woestiin. Het is dezelfde wolk (jJïn), waarvan Num. 9,15 vv. sprake is. — nVi^i dbv na¹?¹?. En wegens de groote hitte bij dag, èn wegens de bezwaren, aan hun voorttrekken verbonden, die hun den tocht uiterst langzaam deden afleggen, moesten zij ook wel een gedeelte van den nacht reizen.

22. J{Sgt; Nooit week, va = »ia; — Ibx 'Ezka en Kasiibam; Hij,

God, deed niet u-ijken, vklt; als Vrsr» van ui».

Hoofdstuk XIV. 2. Num. 33,7 wordt deze tocht aldus beschreven: Van Etham optrekkend, wendden zij zich in de richting naar Pie-Hachie-roth, dat tegenover Ba'al Tsephon ligt. en legerden zich vóór Migdol. — Ook hier kan het zeer goed verklaard worden, dat zij legerden tusschen Migdol en de zee, tegenover Ba'al Tsephon, dat tegenover Pie-Hachieroth ligt, — en toch nwnn 'S 'os¹?, in de richting naar Pie-Hachieroth, zoodat zij van daaruit gezien kunnen worden. Ba'al Tsephon is waarschijnlijk een tempel van Typhon. den Egyptischen afgod.

3. Q'piaj = n^,3'Q3, verdwaald; de weg, dien zij nemen, is niet alleen

een omwequot;^r, maar naar menschelijk oordeel ook een bewijs van dwaasheid en volslagen onbekendheid met quot;den toestand des lands. — DrvSr -ud, als in een gevangenis, waarvan men de deuren heeft dichtgeworpen achter den gevangene, zoo zijn zij in de woestijn opgesloten. Vgl. Job 12,14.

4. JijnSS Iⁿ den ondergang van Phar'o en zijn leger zal Gods roem verheerlijkt worden. Niet: door Phar'o en zijn leger, die immers zullen ondergaan. — p icn, waarschijnlijk op 17 Niesan.

EXODUS XIV.

5 de Eeuwige ben!quot; — En zij deden zoo. Toen nu den koning van Egypte bericht werd, dat het volk de vlucht had genomen, veranderde het hart van Phar'o en van zijne dienaren ten opzichte van het volk ; en zeiden zij: „Wat hebben wij daar gedaan, dat wij Israël hebben laten heengaan, om ons

6 niet meer te dienen ?quot; Hij spande zijnen wagen aan, en nam

7 zijn volk met zich. Hij nam zes honderd uitgelezen wagens en al de wagens van Egypte, en legeroversten over die allen.

8 De Eeuwige deed vast zijn het hart van Phar'o, den koning van Egypte, zoodat hij de kinderen Israels vervolgde; de kinderen Israels echter waren uitgetrokken met opgeheven hand.

9 De Egyptenaren achtervolgden hen, en bereikten hen, terwijl zij aan de zee gelegerd waren, — al de paarden der wagens van Phar'o, zijne ruiters en zijne [overige] legermacht — bij

10 Pie-Hachieroth, vóór Ba'al Tsephon. En Phar'o kwam nader; toen nu de kinderen Israels hunne oogen ophieven en zie! Eg^'pte, trekkend achter hen, toen vreesden zij zeer ; en de kinde-

11 ren Israels schreiden tot den Eeuwige. Tot Mozes echter zeiden er : „Is het, omdat er geene graven in Egypte zijn, dat gij ons medegenomen hebt, om in de woestijn te sterven ? wat hebt

12 gij ons daar gedaan, door ons uit Egypte uit te voeren ? Is dit niet het woord, dat wij tot u in Egypte gesproken hebben, zeggende: laat af van ons, en laat ons de Egyptenaren dienen! want het is beter voor ons de Egyptenaren te dienen,

13 dan dat wij in de woestijn sterven!quot; Mozes echter zeide tot het volk: „Vreest niet! houdt stand en ziet de redding des

5- Dj/n ma quot;o. Zooals uit het slot van ons vers blijkt, beschouwt Phar'o Israels vertrek uit Egypte niet als eene vlucht, zelfs niet na zijn besluit hen in slavernij terug te brengen. Uit het vorige vers blijkt ook, dat Israëls heen- en weertrekken in de woestijn aanleiding geeft tot Phar'os verandering van meening. urn rro '3 schijnt dus met Rashbam te moeten verklaard worden: dat het volk op de vlucht geslagen was; hun terugtocht yan Etham naar Pie-Hachieroth wordt Phar'o als een nederlaag of oproer in Israëls kamp voorgesteld, en hun tocht als een verwarde vlucht. Ibn 'Ezra; dat het volk blijkbaar was gevlucht en niet zou terug-keeren. Het bericht kan Phar'o reeds op 18 Niesan hebben bereikt, waarop hij zijn leger uitrustte en hen achterna zette; de doortocht door de Schelf-zee had volgens de traditie op 21 Niesan plaats.

6. tOy. zijn krijgswoM:.

⁷- quot;lira 331, uitgelezen krijgs-H-ajiens; anderen: wagens, met uitgelezen manschappen bezet. — 33-1 Sai en alle, ook niet voor den oorlog bestemde, wagens tot transport van voetvolk. — doSüi, legeroversten, mannen, die in rang op den rum, den onderkoning, volgen (Ibn 'Ezra); v. a. wagenstrijders, als zouden op eiken wagen drie personen hebben plaats genomen, één de eigenlijke strijder, één die dezen met het schild dekte, en de wagenmenner. wD hs beteekent in die laatste opvatting: op die allen, op de wagens. — Phar'os leger bestond, volgens vs. 9 uit ast did, voor de bemande wagens gespannen paarden, D^ens, rijpaarden, v. d. ook hunne berijders, ruiterij, en Sn, voetvolk.

T rbeo rh

■nan»-)' D^n ma »3 onïD 'nbvb na»i : nin*quot;

iquot; ti— _# ^#att v,~t J' ^ • - : • ) v ^v ; -^\- I iquot; .iquot;~ :

■*3 ir'sry nxT-nD noH»! D^H-VK vmp n'^ns sn¹?

,. ■ quot;t -' : iquot; t t v t t -:i- *lt; : - - :

lajrnNi lapn-nK quot;ipK'i : i:n^ gt;

onïö 23quot;i ^di iina aan niND-trsr np^ : isv np¹?»

•at: • vv. : tv v j •• r* I------i I j-t

onyp n'^-13 a^nN njn» p_:Tnn_ : quot;

* : nDi T3 D'NÏ* ♦aai ^3 nn« ti'-in»!

^ it t jt : v.* : • ^ t ; • — ; a» t ;•-••• : -j i- ^ | ;• -

did-V3 D»n-^ D^n oniN Wm onnnx onïD =

t t- lt;• -- •,•••-»!- * - ; • ; :•-

: rax ^3 n^nn 'a-Vy v^-iai rij;ia 33*1

1. : o- : ■ _r -.- ■ '- . ••:, t.t ' :-

1 onïo rum on^^nK 7KTegt;»-^3 iNim 3npn ninav

*^J': j * ^: •• quot; *quot; quot; quot; r: • i- ^ : •- a-I: • ^ ;-

: nin^,-^t7ï4 ¹?KTB'^,_,33 ipjwi TKO onnnx voi

it ; v v.quot; t : • 1quot;: ^ I j^—. ; • - ; ^r- v ••-: 1-

niob nnnpb Dnï03 Dn3pquot;pK ^3on hvn-bx IION^I ^

^t : I -: • t I: I iquot; lt;*:•-: v v : i -

nrx^n : onxoD wwrh 1:^ h^rno ■i3quot;ia3 ^

•quot;•^: • ■ = .t ^ _s: t t^j- 'r , quot;

m3vn mn ^-in noN¹? Dnï03 wbn 1:13^ im mn

-t : r ; • J~ -: •• * - ; • ; !lt;•.••• : - • v -: t t -

: quot;13103 lanao Dnvö-n« 13^ 3iu »3 DnyDTiN

it : • - •• ' • - : • v -• ^'z t j •gt;• -at ; •

ixni üi^Mnn o^n-^N nuto ION'I ^

•j- : v : : - ; i* t * t t jv

8- DOT T3. Zonder eenige vrees, waren zij tbc; opgeheven hand, onder de oogen der Egyptenaren (Num. 33,3) uitgetrokken ; Phar'o had dus kunnen en moeten inzien, dat zijn verzet niet zou baten ; doch de Eeuwige deed zijn hart onvatbaar blijven voor die gedachte.

10. De omstandigheden waren ernstig genoeg, om hen slechts van God redding te doen verwachten.

ii- nojn. een deel des volks wendde zich biddend tot God. een ander deel begon tegen Mozes te morren. — fgt;N 'bann, eene pleonastische uitdrukking; is het hij gebrek aan (iSaan) ol' zijn er niet (psn).

12. Al is eene dergelijke uiting vroeger niet medegedeeld, is het toch niet onwaarschijnlijk, dat een deel des volks liever rustig in Egypte wilde blijven, zij het dan ook als slaven, — dan zich aan de gevaren van den tocht door de woestijn bloot te stellen. — Anderen meenen, dat zij in hun angstig morren tegen Mozes hier overdrijven; want, slechts na de vermeerdering van druk ten gevolge van Mozes' eerste optreden, uitten zij ontevredenheid tegen hem (Ex. 5.21), terwijl zij hem na dien tijd steeds volgden. — Het verhaal van den Pentateuch is echter bij de voorbereiding van den uittocht onder Israël zóó kort, dat niet onwaarschijnlijk dergelijke voorbijgaande oproerige bewegingen tegen Mozes (en ook hun aanvankelijk ongeloof, dat het verrichten van alle drie teekenen voor de oogen des volks noodig maakte. Ex. 4,30) met stilzwijgen worden voorbijgegaan.

EXODUS XIV.

Eeuwigen, die Hij heden u verschaffen zal; want zooals gij de Egyptenaren heden ziet, zult gij ze in eeuwigheid niet weder

14 zien. De Eeuwige zal voor u strijden; gij echter moet zwijgen!quot;

15 De Eeuwige zeide tot Mozes: „Wat schreit gij tot Mij? zeg

16 den kinderen Israels, dat zij optrekken! En gij, hef uwen staf op en strek uwe hand uit over de zee en klief haar; opdat de kinderen Israels in het midden der zee komen op het drooge.

17 En Ik, zie. Ik doe het hart der Egyptenaren vast zijn, dat zij er na hen zullen inkomen; zoo zal Ik verheerlijkt worden in Phar'o en in geheel zijn leger, in zijne wagens en in zijne

18 ruiters. Dan zullen de Egyptenaren erkennen, dat Ik de Eeuwige ben, als Ik verheerlijkt word in Phar'o, in zijne wagens

19 en in zijne ruiters.quot; — De Engel Gods, die vóór het leger van Israël gegaan was, trok op, en ging achter hen ; de wolkzuil trok namelijk op van vóór hen, en plaatste zich achter hen.

20 Zij kwam tusschen het leger van Egypte en het leger van Israël; en er was wolk en duisternis, en zij verlichtte den nacht; de een echter naderde den ander niet, den geheelen

21 nacht. Mozes strekte zijne hand uit over de zee, en de Eeuwige deed de zee wegvloeien door een hevigen oostewind gedurende den geheelen nacht, en maakte de zee tot eene

22 droogte; en het water werd gekliefd. En de kinderen Israels kwamen tot in het midden der zee op het drooge; en de wateren waren hun tot een muur aan hunne rechter- en linker-

23 hand. De Egyptenaren vervolgden hen, en kwamen achter hen, al de paarden van Phar'o, zijne wagens en zijne rui-

24 ters, in het midden der zee. Het was in de ochtendwake.

13. onso HN' OjrjO HrK. zooals ffij enz. Anderen: want de Egyptenaren, die gij heden hebt gezien, — gij zult ze niet wederzien tot in eeuwigheid!

14. pcnnn DrUO' oy ^moet -wijgen, niet meer tot God schreien!

15. pJ72{n HD. W⁷at schreit gij, Mozes, tot Mij? Wat brengt gij hot geschrei des volks tot Mij over? — Wel had God hem vs. 4 gezegd, dat Phar'o zou vernietigd worden, maar Mozes wist niet, hoe op dit oogenblik te handelen. Israël had hij verzekerd, dat Gods hulp niet zou uitblijven ; zelve begreep hij, dat, maar niet hoe die hulp zou komen. Daarom wendde hij zich in gebed tot God (Nachm.).

ie. mn. vóórdat Israël de zee intrekt, zult gij, door het uitstrekken van uw staf, haar klieven; d. w. z. op het oogenblik, waarop gij uwen staf er over opheft, zal de werking van den wind (vs. 21) zichtbaar worden; zoodat schijnbaar het uitstrekken van uwe hand met den staf, het klieven der zee bewerkt.

19. D^nWl quot;WjSo» die Ex. 13,21 genoemd wordt: de verschijning Gods, zich uitende in de wolkzuil. De wolkzuil trok intusschen weg van voor het leger van Israël en plaatste zich achter hen.

20. -pnm pyn. wolk en duisternis aan de zijde der Egyptenaren, terwijl dezelfde wolk den nacht verlichtte voor de Israëlieten. Dan was wolk-

T n^2 i¹?

bnvöTiK Dn^i »3 Di»n D3¹? nirr

. - : . _{y lt;v} . . ^ t jv ^sr v -: t :

03*? onV nin» : obiyiy -iiy onKiS ison xb Di»n^

lt;sv t •*•• t • vt ; it ^ jt : • ^

3 * : ntrnnn onxi

i i •ii- vquot; quot; :

quot;int 'hu p^vrrno njba-^K nin» lo^i^ic

t : • iquot; : v jquot; - at •• i ; • - v v t ; v lt; -

D^n-¹?^ ïjT-nN hdji quot;qpo'nN onn nnxi : ^ra -nxpTno wn 'iKi : n^3»3 or» -iin3 ^^»-^3 i«3n ^

v i ••-;lt;• ;^ r • -:i- it t - - v.t - ] j ; )•• t: * iquot; : s t;

n^a3 m33Ki onnnx IK3»I D^ÏQ 3^

„ t j : - : lt;t : it • i av ••-:i- ^t: • - : • •*quot;

n^fl3n33n3nin'»:«-»3 onvo : viyia3'i 133^3 ^

^ ; -•• ;^it • : at :•«•-; r • n ;it: it tt : ^ ; • ;

n:nQ^3^ ^Vnn D^NH ^0 pó»! : v^33i 133-13 ^

j.. iquot; • v:it |j- : - ^ it tit : ^ : • ;

id%)_ Dn^öp -ns# ^D»I onnnxa

Stnir njno r3i onxo n:na 1 r3 : onnnxa =

•• t : • -•••-: 1- i •• • - : • •quot;' -: i~ i -»•• r - iv •• -; i- ••

-bs nr¹?» nr n^vrrnx iN'i -n^nni pyn 'nn

_p tp vquot; quot; •)'•• -'quot;•t 1 ^ : ^t:'^st quot;oj ^v ■•\^tquot; l^v 1 tquot;t iv lt;• ;-

D'n-nN 1 nln' •n'ji'i D'H-^ ITTIN n^o un : rYrbn ^

t - v jt ; )v j- t - ^ t v t :it -

^!)^p3'i n3-inb D^n-n» Dbquot;i n^rr^ hy onp mn3

•vhit*^- at titv v^tquot; ^v ••• jt - t:- - t t^- «mt - ;

noinbn¹? o^ani nir3»3 D^n ■nin3 ¹?n-ib'^,-^,33 : D'an ==

t v t : at t— ^ v,t^- ij: •»•* t : • iquot; : st- -it -

DID V3 DnnnK iN3'i DnxD lan»quot;) ID^ND^DI Dro^n»

j _{lt; v} 1- ^ j _t- . - . . ^ . ... _it . . . r

—ip'in rrioBW3 w\ : D⁴n -iin-^K vtrnai 1331 nirnsquot;¹³

i v - v ; - : • ; - it - ) ^ v at tit v ï * : -

en vuurzuil eigenlijk één; een vurige kolom, in een wolkkolom gehuld; 's nachts was dan het vuur zichtbaar, dat bij dag door het zonlicht verduisterd werd. — De meeste Joodsche commentatoren meenen echter, dat onderwerp van -wi is God of de vuurzuil, die dan, gelijk steeds, vóór het leger van Israël zich bevond.

21. De wind zweepte het water weg tot op den bodem, waardoor het water zich aan beide zijden ophoopte en de bodem door den hevigen wind droog werd. Zoo ontstond een pad van west naar oost. terwijl ten noorden en zuiden het water zich had opgehoopt. — De doortocht had plaats in den nacht en was vóór de ochtendwake, van 2—6 uur, geëindigd.

24. np3n mOtPJO* De nacht, d. w. z. de tijd tusschen zonsondergang en zonsopkomst, van 6—6 uur. wordt in drie gelijke perioden, nachtzcaken, verdeeld, waarvan de derde, die van 2—6, ipan mncx, ochtendwake genoemd wordt. — pn üx -rrnjn •■•epuii. God zag netr op het leger van Egypte in een vuur- en wolkzuil, d w. z. in een plotseling uit de, vóór Egypte ge-

Ïilaatste, wolk uitstralenden lichtgloed ;ilaatste, wolk uitstralenden lichtgloed ; Rashbam : in donderslagen, bege-üid door flitsende bliksemvuren en dikke dreigende wolken.

EXODUS XIV.

toen zag de Eeuwige op het leger der Egyptenaren in een vuur-en wolkzuil neder, en bracht het leger van Egypte in verwar-

25 ring. En Hij deed de raderen zijner wagens afgaan, en hij voerde ze bezwaarlijk voort; toen zeide Egypte: «Ik wil vluchten voor Israël; want de Eeuwige strijdt voor hen tegen Egypte.quot;

26 Nu zeide de Eeuwige tot Mozes : «Strek uwe hand uit over de zee, dan zullen de wateren terugkeeren over de Egyptenaren,

27 over hunne wagens en over hunne ruiters.quot; Mozes strekte zijne hand uit over de zee, toen keerde de zee tegen den morgen weder tot haren blijvenden staat terug, terwijl de Egyptenaren vluchtten haar te gemoet; en de Eeuwige stortte de Egypte-

28 naren in het midden der zee. En het water keerde terug, en bedekte de wagens en de ruiters, Phar'os geheele leger, die achter hen de zee ingetrokken waren; niet één onder hen bleef

29 over. Maar de kinderen Israels waren gegaan op het drooge in het midden der zee, en de wateren waren hun tot een muur

30 aan hunne rechter- en linkerhand! Zoo redde de Eeuwige op dien dag Israël uit de hand der Egyptenaren ; en Israël zag de

31 Egyptenaren dood aan den oever der zee. Toen Israël nu de groote macht zag, die de Eeuwige tegen Egypte geoefend had, vreesde het volk den Eeuwige; en zij stelden vertrouwen in den Eeuwige, en in Mozes, Zijnen dienaar.

25. quot;d, God deed de raderen van de wagens afgaan, irurwi, zoodat hij, de Egyptenaar, ze slechts met groote bezwaren kon voeren, injnyo, v. s. heeft de Pi'el dezelfde beteekenis als de Kal en is hier het onderwerp; de Egyptenaar; v. a. beteekent de Pi'el: en deed ze hem voeren, en is God het onderwerp ook van de 2de zinsnede.

26. De Egyptenaren waren reeds in de zee en stonden op het punt de vlucht te nemen, toen plotseling, nadat Mozes op Gods bevel zijn hand had opgeheven, het water, dat zich aan beide kanten had opgehoopt, over Egypte s leger heenstroomde.

27. JIUöSj ^toen de morgen zich wendde, naar de aarde toe. wwS, tot haren blijvenden toestand. — ins-pS d^dj, waarschijnlijk woei ook de wind thans uit het westen, zoodat de Egyptenaren, die zich immers vluchtend hadden omgewend, het aanstroomende water juist tegemoet liepen.— Wi, eig. uitschudden, d. w. z. in de grootste verwarring stortte God hen midden in de zee.

29. V. s. kwamen de Egyptenaren eerst in de zee, toen Israël geheel was overgetrokken; anderen meenen, dat het in ons vers gezegde gelijktijdig plaats had met het vorige; terwijl Egypte aan de ééne zijde verdronk, ging Israël aan de andere zijde nog op het drooge.

30. DO quot;KTI. Ibn 'Ezra en Rashbam verklaren : Israël, aan den oever der zee gelegerd, zag Egypte sterven; Rashie, meer in overeenstemming met de accenten: en Israël zag de Egyptenaren als lijken aangespoeld op den oever der zee.

Vs. 30 en 31 zijn slot van het verhaal en evenals Ex. 12.41 en 42, het slot van het uittochtsverhaal, in eenigszins epischen stijl vervat. De verzen dienen tevens als overgang tot het in hoofdstuk 15 volgende lied. —

T t⁵?

m Dn»¹) nvi B'K onïö mno-^K nirr eip^i

lquot; tt- iat't: cquot;, j ^ ; • - : • i- v t : mlt;quot;:

nnspa injnri vnbanp |ÖK nx npji : onvp ™npⁿ³ Dnb Dn¹?: ninquot; *3 SxTc ^sd noiiK onxa quot;no^i

t jt : • t ; ^j* •• t ;•-••; • t t • - : • v •»-

ö * : DnïQ3

• it : • :

quot;birb^anis^iD^n-VyiT-nK nt^ ntba-¹?» nirr na^v³

- -- «vt: at-^ -₉vl :it v ^: . ^{v v} J ¹ •.

D^n-?v n^riK ntro 12*1 : virna-?^! i3DT?y onxo^

t quot; - t v v it tit ^ ^ v. ï * _r * ' s *

d^d: onxai liin'K¹? npa nias¹? D»n

;- a t) : • quot;^j* t • vquot; : * t •»•• ; I v j : ,' t - t t-

bonn-nK iDm o^an^i : D'n nina onxa-nx nin»™

v vt v lt; - _T- . «t quot; ) j^' Hquot; : *. ** •gt;^T 'gt;

iNtrrK¹? D^a onnnK o^an nvis Vn D'ishsrrnKi

j- ; 1 at - ;••• ••-: i- y t ~ : - •'quot; : quot; t-»t ~ v;

D^ani D»n nina nt^sn iD^n VNTty» : nnN-njr ons ^

•: at ' I ■• : ^v.t t - - •% ^{: ,t} •)quot; t ; * s** : it ••• __ ^ t

-nu Ninn di»3 nin» : o^xa^ai DJ^a nan on'?¹'

.) - j ' t : . ~ ^{it :} ' vt * 1* t v t

na nnïaquot;nN^^lt;^^^, nti onxa Ta

j~ : • - ; • ^ v •• t : • :«— * at ^ v.quot; t : •

D'iyaanin^ntftn^Kn'nan Tn-nx ^NI'^NTI : D'n ^

• - : • : t : lt;t 't v -: t : quot; -«t quot; v •• t ; • it -

a : nar ntram nin'3 wnw nin^n^ o^n

1 : vv : t 1- • at ; v ^tt j : rquot;

Tn, de hand, als orgaan van de machtsontwikkeling, voor die machtsontwikkeling zelve.

Hoofdstuk XV. Israels loflied. Indeeling en gedachtengang van dit heerlijke stuk kunnen aldus worden aangegeven : Vs li en 2 algemeene inleiding; lof en eere aan God, die Zich in het eenvoudig vermelde feit hoogverheven heeft getoond; aan Hem. die ook als God der vaderen reeds lang in Zijne grootheid gekend was; — Hij is het, die den strijd heeft gevoerd tegen den overmachtigen vijand (vs. 3—5); en wel terwijl alle krachten der natuur zich blindelings aan Zijn machtwoord onderwierpen, redding brengend aan het bedreigde Israël, naar Zijn wil brekend en verpletterend Egypte's trotfche macht (6—10). Evenzoo toont Hij Zijne verhevenheid boven alle machten, zoodat tegenover Zijn volk alle nog zoo machtige natiën met schrik en angst vervuld worden (11—15), totdat Hij Zijn volk brengt naar de hun toegezegde bestemmingsplaats en in hen Zijn rijk op aarde vestigt (16—18). Elk dezer deelen wordt met een vers ingeleid, dat met bijzonderen nadruk het daarin vervatte denkbeeld uitspreekt ; rmr^n 'n (vs. 3), ■piii (vs. 6), •p»3 '» (vs. 11), 'jsn (vs. 16), welke verzen dan ook bij de synagogale voordracht met eene bijzondere melodie worden gelezen en zoodoende op den voorgrond gesteld. De laatste strophe slaat een blik vol vertrouwen in de den aartsvaderen voorspelde •toekomst, die Israël in Kena'an vinden zoude, dienende zijn God als Diens uitverkoren volk in een door Hem bestemden tempel, als een koninkrijk Gods op aarde. Dit denkbeeld toch stond Israël van oudsher door zijne familietraditiën en, nog krachtiger misschien, door de openbaring Ex. 6,7

EXODUS XV.

1 Toen zong Mozes en de kinderen Israels dezen zang ter eere des Eeuwigen; zij zeiden namelijk, als volgt; Zingen wil ik ter eere des Eeuwigen, want hoog is Hij verheven ; paard en

2 zijn berijder stortte Hij in de zee. Mijne zege en mijn zang is God! Hij toch was mij ter hulpe; deze is mijn God, Hem wil ik verheerlijken, — de God mijns vaders. Hem wil ik ver-

3 heffen. — De Eeuwige — Heer van den oorlog, — Eeuwige

4 is Zijn naam. Phar'os wagens en zijn leger slingerde Hij in de zee ; en zijne uitgelezen legeroversten werden in de Schelfzee

5bedolven. Woelende watermassa's bedekken hen; zij daalden

6 af in diepten gelijk een steen ! Uwe rechterhand. Eeuwige ! prijkend in kracht. Uwe rechterhand, Eeuwige! verplettert den

7 vijand! En in Uwe overweldigende hoogheid rukt Gij omver Uwe tegenstanders; zoudt Gij het vuur van Uwen toorn vrij-

8 laten, het zou hen verteren als stoppelen ! En door den adem van Uwen neus hoopten wateren zich op, bleven vloeistoffen overeind staan als een muur; stolden woelende watermassa's

9 in het midden der zee. Reeds zeide de vijand ; „Ik wil ver-«volgen — ik zal inhalen — zal buit verdeelen ! mijn verlangen „zal aan hen bevredigd worden ; ik zal trekken mijn zwaard,

10 «mijne hand zal hen terugveroveren !quot; Doch Gij bliest met Uwen adem, — de zee bedekte hen ; zij zonken in de diepte als lood

11 in geweldige wateren! — Wie is U gelijk, onder de machten,

en 8, insa-n ••• vinpSi, zoo levendig voor den geest, dat het zeker het slottafereel moest vormen van een danklied ter gelegenheid van Israels be-vryding uit Egypte en redding bij de Scheli'zee — Op welke wijze dit lied werd gezongen, staat niet vast. Volgens R. 'Akieba vormt vs. 16 'nS rrws een refrein, dat, na elk door Mozes voorgedragen vers, door het geheele volk werd aangeheven; R. Eli'ezek meent, dat elk vers, door Slozes uitgesproken, door het volk herhaald werd; R. Nechemja eindelijk neemt aan, dat, nadat Mozes de eerste vershelft had uitgesproken, Israël daarop met de tweede vershelft antwoordde (zie Thalmoed Sota 306, vgl. Thosephtha Sota 6). In ieder geval was het een beurtzang tusschen Mozes en Israël.

Vs. 1. W, toen, na de redding, d. i. niet juist onmiddellijk bij de landing, maar bij de viering van de heugelijke gebeurtenis, op denzelfden of een der volgende dagen. — -wr de toekomende tijd = begon te zingen, evenals Num. 21,17; Deut. 4,41. — 16 wordt, als beginthema, of als refrein, vs. 21 door Mirjam en de vrouwenkoren, onder instrumentale begeleiding aangeheven. — hsj, van planten: zich verheffen, opschieten; overdrachtelijk: zich verheven toonen. — nm, storten, werpen, komt Jer. 4,29 en Ps. 78,9 voor in den zin van het schieten van pijlen ; evenals vs. 4 rw gewone term is voor het afschieten van pijlen naar een bepaald doel.

2. vy. mijne macht, die mij de overwinning verschafte; mon, het onderwerp van mijn zang — 'mDn; Jes. 12,2 en Ps. 118,14 is dit versdeel overgenomen. — 'as viSs, de God mijns vaders, Abraham, of evenals mSn ■pas. Ex. 3,6, collectief: de God mijner vaderen.

3. norte CN Tl. Hij heeft getoond, strijd te kunnen voeren, en

•iü r6

♦biniro-T^ m« ^

^ J , gt; tl- - ^kt ' ' . ^v quot;tc *• : v it ^jt

: D»2 non ÜD'II DID ntb nxr^ nin^ nquot;in^« ia^b

it - jt t v .! • ï ^ ^ tt -quot;tl* tlquot; _ t^*' t a quot;

^nVN m^Ki »■?« nr n» nnoii ny³

_T j,. ... : • •• lt;v quot;rtt i* * :i- t t : •: lt;**t

nv-12 hasno : iQir mrv nonVo nin» : injoDhwi ^

; - j : ; - i : v,t : at t : * •»• VT : ; iv -: i -: - ^

nb'nn : nnnai d»3 m» iSttp

V ; i 1 - ; *0 : ••. V.t • it j- : ' at - jtt V. quot; :

riaa nirr wd* : jdn-idd hbivoa iö^dd^

- a - v.* t : v t ; ^jl: i* ; i v it : : • -» ;it a-..: - :

n^n quot;n'Qp D^nn Dim : d»in r^m nin» nro^

- - ; i avit ^j ■: 1- v.p : » ^ y» : •quot; i ^- ; • i.t : j| : •• :

nriDD w: D'b 101^2 TSJN HIIDI :^D io^D^ ^nⁿ

v,quot; ; j : • • - :^#v-'v p v - - lt; : r- v.quot; : • i : ^

pbnx y'm n'-nx d'Ik quot;10« : d^dSd nb'nn i^ap D^ri⁰

ij.. —. - 1 • ... .)•• ^J~ ^T . ^{,T v !} . v, *• J inr a- ; 1

nmiD P3^]: n» lot^nm ♦am pnK ♦tböi loxbon

vi ~; is t : t i*t v.quot; • 1 • ; - i •^j*_t • : ^ ■quot;• t : • at t

bbxa nDDD-'o : Dnnx D'QD niai^D ipbï IQDD ^

• quot; it t « t r 1* • - * V.quot; ï ^v *•* •* quot;ï it at jt *

lOlT Tl» ^met onbeperkte almacht beheerscht Hij alle menschelijke inrichtingen en toestanden, trouw aan Zijn woord.

4. 1^353. rao beteekent in den Kal; inzinken in slijk of in den bodem. De Poe'al; zij werden lot zinken gébracht, bedolven onder het slijk op den bodem der zee.

ICDaquot;¹! ^een iquot; ^!'^ier opzichten onregelmatige vorm: de ton in den d mankeert; VDS¹ is verlengde vorm voor; IQ^; de uitgang ^ van denSden

pers. meerv. is zonder 'i geschreven; en eindelijk staat het aanhangsel ID— voor den ook dichterlijken vorm 10—. Regelmatig ware het Q!©3V —

ps W3, gelijk een steen, die, eenmaal gezonken, niet weer opduikt.

6. roa mw. met kracht heerlijk toegerust.

7. quot;jJUCJ zoudt Gij üwe hoogheid in al haren omvang toonen, geen Uwer vijanden zoude ook maar één ooeenblik voortbestaan; Uwen toorn den vrijen loop te laten, beteekent nun algeheelen ondergang! Thans was dit niet eens noodig, want door denzelfden adem uit Uwen neus, die voor Israël het water had teruggehouden, om hun redding te brengen (vs. 8) — werden de trotsche vijanden, die zich zeker waanden van de overwinning (vs. 9) — onder de aanbruischende golven hegraven! (vs. 10). — Dinn, afbreken van een gebouw, v. d. wegrukken, vernietigen van vijanden.

8- quot;piJK nnar evenals •jrrp; vs. 10, is eene anthropomorphistische uitdrukking, en doelt waarschijnlijk op den stormwind, die het middel was om in het begin van den nacht de zee te klieven, in de ochtendwake echter de wateren over Egypte terugvoerde!

9- 'irflj loxVon. mijn t'BJ, ziel als zetel der begeerten, mijn verlangen naar wraak zal zich aan hen kunnen bevredigen. — [ynx, ik zal ledig maken de schede, en trekken mijn zwaard.

EXODUS XV.

Eeuwige! wie is U gelijk, prijkend in heiligheid, eerbied-

12 wekkend in lof, wonderen verrichtend! Evenals Gij uit-

13 strektet Uwe rechterhand, — de aarde verslond hen! —, zoo leidt Gij door Uwe genade dit volk, dat Gij verlost hebt; zoo voert Gij het door Uwe macht naar Uw heilig verblijf.

14 Volkeren hooren het, — zij beven ; siddering grijpt aan Pelésheths

15 bewoners. Dan verschrikken de vorsten van Edom, Moabs machtigen — beving grijpt hen aan ; weg smelten zij, alle be-

16 woners van Kena'an. Verschrikking en angst overvalt hen! wanneer TIw arm zich groot toont, verstommen zij als steen. Tot voorbij is getrokken Uw volk, o Eeuwige ! tot voorbij is

17 getrokken dit volk, dat Gij U hebt verworven. Totdat Gij hen zult hebben gebracht en geplant op den berg van Uw erfdeel, den zetel voor Uw verblijf, dien Gij, Eeuwige! bereidt, het

18 heiligdom, o Heer! dat Uwe handen vestigen. De Eeuwige

19zal regeeren immer en eeuwig!quot; — Want Phar'os paarden

waren met zijne wagens en ruiters in de zee gekomen en de Eeuwige had de wateren der zee over hen doen terugkeeren, terwijl de kinderen Israels in het midden der zee op het drooge waren gegaan. —

20 Toen nam ook Mirjam, de profetes, de zuster van Aharon, den tamboerijn in de hand; en al de vrouwen gingen achter

21 haar met tamboerijnen en in reijendans. Mirjam zong hun toe: «Zingt ter eere des Eeuwigen, want hoog is Hij verheven ;

22 paard en zijn berijder stortte Hij in de zee!quot; — Mozes deed de Israëlieten van de Schelfzee opbreken, en zij trokken uit naar de woestijn Shoer; zij gingen drie dagen

11. oSjCS- onrfer de door de volkeren als goden vereerde machten, bij wie zij bescherming zoeken. — BTpa nss, prijkend in absolute volmaaktheid van eigenschappen en macht. nSnn sru, dien men niet, dan met den diepsten eerbied, durft te loven, verkeerend onder den indruk Zijner ontzagwekkende wonderdaden. — Vs. 12 en 13 vormen één zin; gelijk Gij met één straffende daad Egypte hebt vernield, zoo zult Gij in Uwe genade Israël zijne bestemming aoen bereiken, tot schrik en ontzetting aller natiën rondom Palaestina.