_k\im

nte ram nnn nrain ntyj:n

13S1N jnrSa a^iNiaoi D'Djnina .nnvri niVan nniian djt

DE PENTATEUCH

EN DE

V IJ F ROLLEN,

Opnieuw in het Nederlandsch vertaald en verklaard,

EN DE

Haphtaroth en Shabbathgebeden

met Nedenlandsche Ventaling

DOOR

J. VREDENBU'RG,

Leeraar aan het Belh-IIamtnidrash te Amstet-dam.

i.— - J -r* law _%SÏ«^• -ve**--

BJBLiGTi DER I R3JKSUM^!\'L:r;s:i£i_;

UTRECHT

C6LL. THOM^.ASSS

fc;t2S2a*i2E»K.v • ^s-^KXavhamÊBbi.-

J. L JOACHIMSTHAL:

RIJKSUNIVERSITEIT TE UTRECHT

2193 0304

YOORBEEICHT.

«Het moeilijkste gedeelte van den Bijbel is de Pentateuch.quot; Hoewel voor menigeen schijnbaar een paradox, blijkt deze stelling bij eenigszins nadere beschouwing toch volkomen juist. Wél is in het algemeen de taal der Thora eenvoudig, de uiteenzetting helder, — maar het groote belang van den inhoud voor het practisch godsdienstig leven van den Israëliet, het gewicht van de historische gedeelten voor de ontwikkelingsgeschiedenis der menschheid in het algemeen en van Israël in het bijzonder maken elke bladzijde von dit //Boek der boekenquot; zoo belangwekkend, dat zeker geen geschrift ter wereld meer nauwkeurig is en wordt gelezen, — waardoor van zelve tal van opmerkingen worden gemaakt en moeilijkheden in het oog springen, die bij meer oppervlakkige behandeling zeker over liet hoofd gezien zouden worden. Vandaar dat ook voor den leek, o. a. bij het aanhooren der wekelijksche voorlezingen uit den Pentateuch, dikwijls tal van vragen rijzen, waarop hij meestal te vergeefs het antwoord wacht. Het is waar — de meeste dier opmerkingen vindt men bij de Joodsche en niet-Joodsche commentatoren terug; maar, behalve Rasshie's veelgelezen Pentateuch-verklaring, mogen de verklaarders voor het groote publiek vrijwel ontoegankelijk worden geacht; — terwijl de nieuwere schrijvers tamelijk algemeen onbekend zijn. Toch eischen opmerkingen, eenmaal gemaakt, vooral in onzen tijd, gebiedend een antwoord ; vragen, door velen uitgesproken en telkens herhaald, moeten in voor ieder begrij-pelijken vorm worden opgelost. Vandaar dat eene vertaling van den Pentateuch zonder meer aan de eischen van onzen tijd niet meer kan voldoen.

Ik meende daarom, toen mij door den Uitgever van dit werk het verzoek werd gedaan den Pentateuch opnieuw in het Nederlandsch te vertalen, mij niet tot eene enkele vertaling te mogen beperken, maar in eene zoo beknopt mogelijke, maar toch de voornaamste vraagpunten behandelende verklaring alles te moeten bijvoegen, wat tot goed begrip van den tekst, van den samenhang en ook van de toepassing der gegeven voorschriften, als absoluut noodzakelijk moet worden beschouwd. Zoo hoop ik den weetgierigen, maar op Joodsch-wetenschappelijk gebied niet bedreven geloofsgenoot een boek in handen te geven, waaruit hij zijn dorst naar kennis zal kunnen lesschen, terwijl ook, door het naast elkander

JOACHIMSTHAL's STOOMDRUKKERIJ, Muiderstraat 6, Amsterdam.

nwQ

GENESIS.

voorbericht.

stellen van verschillende oudere en nieuwere verklaringen, voor den ineer-geletterde op menig punt leering uit mijn arbeid te puiten zal zijn.

De »Vi]f Rollenquot; zullen eveneens voor zoo ver noodig worden verklaard en toegelicht, waardoor ik vertrouw, dat menige duistere quiicstie zal kunnen opgehelderd worden.

Wat de ullaphlarothquot; betreft, lieb ik gemeend mij tot eene eenigszins uitvoerige vertaling te moeten beperken, niet omdat verklaring daar minder noodig, maar omdat zij mij bijna onmogelijk scheen. De Haphtarolli immers zijn uit het verband genomen brokstukken van profetische redevoeringen, — en fragmenten laten zich moeilijk exegetifch behandelen. Wel heb ik, waar dit mij wenschelijk voorkwam, verschillende opvattingen aan den voet der bladzijde medegedeeld.

De uPijoetiemquot;, de gebeden voor bijzondere Shabbath-dagen, moesten daarentegen uit den aard der zaak in den breede worden toegelicht en ik heb getracht vooral dit gedeelte ook voor de mannen der wetenschap althans van eenig belang te doen worden. Terwijl ik zooveel mogelijk de bron in de Jlidrash-geschriften geef, waaruit de dichters hunne denkbeelden putten, tracht ik tegelijk door korte, maar zaakrijke aanteekeningen den inhoud zoowel, als den vorm der stukken voor ieder duidelijk te maken; ook aan de zuivering van den tekst heb ik, waar noodig, de vereischte zorg besteed.

Met dit kort inleidend woord geef ik dit eerste deel van mijn wrik in handen van het publiek, met de innige bede tot God, dat Hij mij de kracht schenke, het te voleindigen, eti dat het dan onder Zijn onmisbaren bijstand veel nut en leering moge brengen aan allen, die streven naar kennis van onze heilige Leer! Mijn doel echter zal eerst dan zijn bereikt, als mijne zwakke poging er toe zal hebben bijgettragen velen nan te sporen tot vlijtige beoefening onzer heilige Leer en der werken, waaruit haar inhoud kan worden gekend ! Mag dit doel worden verwezenlijkt, — dan zal zich ruimschoots beloond achten

De Bewerker.

Amsterdam, Elloel 5659. [ ■

GENESIS I.

1 2 1 In den beginne schiep God den hemel en de aarde. Wat nu de aarde betreft, zij was woest en vormloos, en duisternis [heerschte] over de oppervlakte der watermassa, terwijl de geest

3 Gods zweefde over de oppervlakte van het water. Toen zeide

4 God; ;,er zij lichten er was licht. En God zag het licht, dat het goed was; en God maakte scheiding tusschen het licht

5 en de duisternis. En God noemde het licht: dag, en de duisternis noemde Hij; nacht; en het werd avond en het werd morgen: één dag.

6 Eu God zeide: «er zij een uitspansel in het midden der wateren en vorme eene scheiding tusschen water en

7 waterquot;. En God maakte het uitspansel en maakte eene scheiding tusschen het water, dat onder het uitspansel,

Hoofdstuk I. 1. JTtJVtT3. In den beginne. Rashie verklaart, met verwijzing naar Hoshéa' 1,2: In den beginne, toen God schiep enz. en de

aarde was enz____ zeide God. Aanleiding tot deze verklaring geeft de

overweging, dat jto.si gewoonlijk slechts in voorkomt. Vgl. echter

Lev. 2,12 en Deut. 33,21, Jes. 46,10. De laatstgenoemde plaats weerlegt ook Ibn 'Ezra's opmerking, dat men naar de gewone opvatting iTEWQ verwachten zou. Ook de moeilijkheid, dat jvcw niet begin, maar het eerste, beste gedeelte zoude beteekenen, wordt opgeheven door Hos. 9,10 miaaa rvwjna rusra, als een jonge vijg aan den vijgenboom in diens begin, d. i. in het begin van den bloeitijd van den vijgenboom.

fCquot;0 wordt vooral gebruikt om aan te duiden, dat God iets op wonderbare wijze nieuw doet ontstaan; vgl. Ex. 34,10, Jes. 41,20, Ps. 51,11. Het komt nooit voor bij menschenwerk, evenmin wordt de stof, waaruit iets gemaakt wordt, ooit als voorwerp gebezigd. Hier dus: schiep God, zonder dat van te voren de stof bestond.

nviSx. Majesteitsmeervoud, waarvan het enkelvoud alleen in

dichterlijke stukken voorkomt. Evenals in nep diji* (Jes. 19,4) wordt de meervoudsvorm van dit woord voor de zinvorming geheel als enkelvoud behandeld.

fTJCn DNI D'DCn HU. Den hemel en de aarde, d. w. z. het heelal. Het scheppingsverhaal behandelt echter uitsluitend de aarde, als woonplaats des menschen, en wat met hare ontwikkeling in onmiddelijk verband staat. Vs. 1 is algemeen opschrift en drukt het denkbeeld uit: dat de wereld niet eeuwig bestaan heeft, niet uit zichzelf, niet uit eene bepaalde oerstof, niet door toeval of dergl. is ontstaan, maar eens door Gods vrijen wil en almachtig scheppingswoord uit het niets in het aanzijn is geroepen.

.K

nn^n pKni: pKn nN⁴i nx a^riVx tna n'psnS =

nsinio D^h/K nini Dinn -j^ni inin \rin tin D^N «TI. : iiK-^nn HN w □quot;nbx : D^sn^ : Tj^nn pni iikh pa bnrn 219-^ nixn^ 3-i^-»n^ rh'b Nquot;ip •i^nSi dv I amp;rhn

»quot;V * :•quot; -Jquot; ' :i- t :at tI-*t |v ^ - ; t lt;• ••:

3 : IHN Dl»

: vftb D*O |'3 bnno ♦nquot;! o^an Tjina jrfpn ♦n» D^K noxn gt; rpquot;^ nnnpn^N b^an pa ^,?-ia»i rpTj-nx D^K

.2. pxni. Wui nu de aarde betreft. De eenvoudige Hebr. stijl verbindt ook afhankelijke zinnen dikwijls met 1, die dan ook allerlei be-teekenissen kan hebben. Na het algcmeene -psn nsi Dvirn ns van het vorige vers, drnkt hier uit. dat men zich nu bepaalt tot de be

schrijving van de schepping der aarde, wat in de vertaling is uitgedrukt.

Dinn van Din = oisn, de woelende watermassa, die naar Ps. 104,6 „als een kleed de aarde bedektequot;; niet: afgrond, diepte.

ovrtx nm, en de geest Gods, niet: de adem of wind, die dan, naar Ibn 'Ezra, het water zou moeten doen opdrogen. Dit toch had eerst op den derden dag plaats; bovendien wordt van den wind ac: gebruikt, niet tyn. Het doelt hier echter op den goddelijken wil, die zoo aanstonds zich in een scheppingswoord zal uiten.

name. Zwevend, als een vogel, die zijne vleugelen losjes uitspreidt, hetzij ter bescherming van eieren of jongen, of al vliegend boven iets of op iets neder zwevend. Vgl. Deut. 32,11.

3. TÖN^. Het zonder moeite tot stand brengen van wat God wil, wordt hier door: zeggen, d. i. denken en willen, uitgedrukt. Vgl. voor die beteekenis van iss; Ex. 2,14 en I Sam. 20,4 e. a. p.

UK. _ Licht, nog niet aan bepaalde lichtdragers, zooals de zon, gehecht, maar lichtstof, die eerst op den vierden dag in zon, maan enz. als lichtgevende lichamen geconcentreerd werd.

5. TIK. Het hoofdgetal inplaats van het ranggetal: [I^JO.

6. jrp-i. Uitspansel, van rp-i, metaal pletten. Het is twijfelachtig of

hier de hemd in den eigenlijken zin wordt bedoeld, dan wel de dampkring, die de aarde omgeeft.

GENESIS I.

en het water, dat boven het uitspansel was; en het was zoo.

8 En God noemde het uitspansel: hemel; en het werd avond en het werd morgen ; een tweede dag.

9 En God zeide : «dat het water van onder den hemel zich verzamele naar ééne plaats, zoodat het drooge zichtbaar worde ; quot;

10 en het was zoo. En God noemde het drooge: aarde, en de verzameling des waters noemde Hij ; zeëen; en God zag, dat

11 het goed was. Nu zeide God: ,/dat de aarde gewassen doe ontspruiten : kruid, dat zaad voortbrengt, vruehtgeboomte, dat, naar zijne soort, vrucht draagt, waarin zich het zaad er voor

12 bevindt, - op de aarde en het was zoo. De aarde deed gewassen ontspruiten : kruid, dat zaad voortbrengt, naar zijne soort, en geboomte, dat vrucht draagt, waarin zich het zaad er voor bevindt, naar zijne soort; en God zag, dat het goed was.

13 Het werd avond en het werd morgen: een derde dag.

14 En God zeide: «dat er lichten ontstaan aan het uitspansel des hemels, om eene scheiding te maken tusschen den dag en den nacht; en zij zullen zijn tot teekenen en tot tijdsbe-

15 palingen en tot dagen en jaren. En zij zullen zijn tot lichten

8. Het scheppingswerk van den derden dag is eigenlijk eene voortzetting van dat van den tweeden, daarom staat hier niet: en God zag, dat het goed was, wat eerst vs. 10 volgt. In LXX is het verkeerdelijk bijgevoegd.

9. Het water, dat nog altijd de aarde bedekte, zou afvloeien en zich. in bekkens vereenigen. Ps. 104,6—9 beschrijft tevens het ontstaan van bergen en hoogten enz.

11. Eerst ontstaan de planten, die den later geschapen dieren tot voeding moeten dienen. — n-t: gewassen, algemeene naam voor alle planten, nader ontwikkeld in: nt mw 3'i'r, kruiden en veldvruchten, die zelve hun zaad voortbrengen, en ns p; enz. vruehtgeboomte, waarvan het zaad zich eerst in de vrucht bevindt. — V. a. s-i; planten, die geen zichtbaar zaad voortbrengen, cryptogamen, aiT: de kruiden, die zaad geven, de phanerogamen. — De eerste planten werden natuurlijk door God in hun vollen wasdom, zonder zaaien, zonder zon of regen geschapen. — psn Sr. Te verbinden: pxn Sr psn scnri, de aarde doe op de aarde gewassen ontspruiten ; het te verbinden met ia U'tt icx, zou geven, dat alleen de vrucht-boomen hun zaad op de aarde verspreiden, wat met de kruiden evenzeer het geval is; de vertaling; waarin zich het zaad ervoor hoven de aarde bevindt, zoude {quot;«cn Sj?a vorderen.

14. VP = ViT; dikwijls wordt het w.w., vóór het onderwerp staande, onpersoonlijk gebruikt. Vgl. Deut. 22,23.

/ITJCC) lichtdragers, niet: lichtbronnen.

nwn j/^a- Volgens Nachmanides zoude het uitspansel voor het op den eersten dag geschapen licht ondoordringbaar, en dus op den derden dag de wereld donker zijn geweest. Nu werden op den 4den dag de lichtende hemelbollen aan het uitspansel geplaatst, om licht te geven op

x nwa 3

:pquot;W bya alt;èn raiquot;

Itit •)* v: stI : •- 11quot; • :r Ia*tit ri-•• -: . - - i j-

fi : dv quot;)[5b^nn

nttnni nnK DipD-bx nnna D^ón r\p quot;iq^i ^d

v** tiquot;; tv i ■* t • - t - - lt;- • -- It- • v; v •» -

D^sn mpobi p« i Kipn :p-w n^3*n'

^ ■'quot;I^: ' | vv TTquot; lt;• v: tI:-- hquot; • :i- at t--

pKnK^riD^NiöN'i : D'ri^x sn^ D^S' Kip^

i vtt lt;•• ; i- • ••: ■»- i • v'. v; :j'~ a^-- -«ti t

iri^ir i^k li^p⁵? na n'^ na ^nf^

mrob ^T^nTon^N^fpNnNi'ini ^rwpNn-^^ quot;nn_: 3it3-»a NTI mrpb iri^ir ns-nquot;^ ^ a : wbw DV quot;ipb^_wi air

• : j lv v. • :i- v^v

Din pa bnanb D^n nnxa n» on^K quot;iox»i ^ Kunü'? mi : D^tri D^ni Dn^ioS KnxV vni

: • lt; t : i* t ; v' t : •^pi: -* : : lt; t : t :at -

aarde. Anderen meenen, dat in de volgende woorden alleen de functie der hemellichamen aan het uitspansel wordt geschetst, zonder dat uiteengezet wordt, welke werkingen zij nog meer oefenen, daar dit buiten het terrein der hier gegeven Scheppingsgeschiedenis ligt.

arn p SnanS enz. Tot nog toe was het licht over de gansche wereld verspreid en God scheidde door Zijn machtwoord licht van duisternis (vs. 4). Van nu af zoude die scheiding door zon en maan worden bepaald.

fl/UC, zinnelijk-waarneembare teekenen van Gods Almacht door natuurverschijnselen aan den hemel (vgl. Jer. 10,2), zooals zonsverduisteringen en dgl.

nnjno — van nir. tijd of plaats bepalen, — tijdsbepalingen, volgens Nachm. ter bepaling van de afwisselende jaargetijden; anderen, met Rasnie : ter bepaling der feesten, die immers, alhoewel in het algemeen vastgesteld naar den omloop der maan, toch ook met het zonnejaar rekening houden, zoodat zon en maan beiden tot hunne vaststelling dienen. (Vgl. Ps. 104,19). Men verlieze hierbij niet uit het oog, dat het Scheppingsverhaal zeer goed op Israëls feesten kan doelen, daar de Thora immers na de wetgeving op Sinai, dus ook na de instelling der feesten is opgeschreven. — Zoo is immers Gen. 2,3 de Sabbath ook reeds duidelijk genoemd.

owi twySi. De bepaling der maanden ligt óf in ow opgesloten, óf in Dnrw naar Nachm. opvatting. De toeken worden, als niet van zon en maan afhankelijke perioden, hier niet genoemd.

15. mwcöS rm- Lichtgevers. Behalve tot scheiding van dag en nacht, tot hemelteekenen, tijdsbepalingen, en tijdverdeeling zullen zij ook dienen tot verlichting der aarde. — Van hunne overige werking, zooals hun invloed op eb en vloed enz. is niets gezegd, zie vs. 14.

GENESIS I.

aan het uitspansel des hemels om licht te geven over de aarde

16 en het was zoo. Eu God maakte de twee groote lichten : het grootste licht ter beheersching van den dag en het kleinere

17 licht ter beheersching van den nacht en de sterren. En God plaatste ze aan het uitspansel des hemels om licht te geven

18 over de aarde. En om te beheerschen den dag en den nacht en eene scheiding te maken tusschen het licht en de duisternis :

19 en God zag, dat het goed was. Het werd avond en het werd morgen: een vierde dag.

20 En God zeide: «dat het water in menigte oplevere een gewemel van bezield gedierte; en dat gevogelte vliege boven de

21 aarde, aan het uitspansel des hemelsquot;. Zoo schiep God de groote zeegedrochten en al het bezield ged erte, dat zicli beweegt, hetwelk het water in menigte opleverde, ieder naar zijne soort, en al het gevleugeld gevogelte naar zijne soort;

22 en God zag. dat het goed was. En God zegende ze, zeggende: «weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u en vervult de wateren in de zeëen; en het gevogelte vermenigvuldige zich op de

23 aarde !quot; Het werd avond en het werd morgen : een vijfde dag.

24 En God zeide : «dat de aarde voortbrenge bezield gedierte [ieder] naar zijne soort: vee, kruipend en wild gedierte der

25 aarde, elk naar zijne soort;quot; en het was zoo. Zoo maakte God het wild der aarde naar zijne soort en het vee naar zijne soort en al het op den aardbodem kruipend gedierte naar zijne soort; en God

ie. D'Sun m.von 'JC DN- De twee (/ruole /i'c/ifen, beiden zijn e/rooi te noemen met betrekking tot hun lichtgevende kracht 0(j aarde, in vergelijking met die der andere hemellichamen, waaronder voor het overige bollen van veel grooteren omvang kunnen zijn. Onderling zijn zij wederom verschillend van grootte, zoodat men zeer goed kan spreken van; de twee groole lichten, en wel het grootste (van beiden).... en het kleinere enz.

D'333n nxv. De sterren, wier werking op de aarde en hare ontwikkeling minder in het oog valt, worden volledigheidshalve slechts genoemd.

20. beteekent: talrijke, zich steeds bewegende levende

wezens, menschen (Ex. 1,7) en dieren, vooral: water- en kleine, vlugge landdieren; v. d. het werkw. pr, zich in menigte bewegen. Evenals kan beteekenen : vol zijn en vullen, zoo kan pc gezegd worden van de wezens, die wemelen, i Ex. 8,17) alsook van de plaats, die van wezens wemelt, zooals hier en Ex. 7.28.

rm vQi pc. zich bewegende wezens, met eene levende ziel. Ook de planten worden in de heilige Schrift levend gedacht, men spreekt immers van Imn dood (Ps. 78,47 ; Job 14,8 e. a. p), doch missen de ziel als levenscentrum, die alle dieren, ook die van lagere orde, bezitten, at: is de meteen lichaam verbonden ziel, het levende, gevoelende en werkende in mensch en dier.

en dat gevogelte vliege, niet; gevogelte, dat vliege, als waren de vogels uit het water voortgekomen. Aangaande de stof, waaruit deze

N nWlD 3

'^»1 D^ókti «

-ii«an-n«i_; Di»n n^pabVisn quot;iiKan-nx D^ian n'^pn

D^VK DnK rnn : D^naian nxi nb^n rhtinnb tüpn^

.^'.. ^v: '^,T .!gt;•••- r t i - v,quot; ; t :- - v-»v : v : I It-

DI*3 : rnxrr^ yxrh D^orn

t : - - j - : • : i vit t - r : 'at t - quot; i^j* : *

D^K x-i»i ^nn rm mxn vz Vnanbi⁰'

v jv • :i- i • v.' v: 'J— ) v a - I •»quot; ^ t I jquot; * : - -: i

is : •'irrn DI»

n^n tyfi: pir D^an wip* quot;IDN^.³ D'Vnan or-rnrrnK D^VK Kn^'i: a^at^n pNn ^

a- _v. • - - ... ^ . ...^ jt: •- • it t - - )j' ; ; ^- | v r t

nxi anra¹? D»an nirann i rmn irarVs hni

•• : v •• i* ; • - - _:|_t ... -. ... ... _it jt - i- ^ •.•-••.• t -•^,•:

D^ribx onK ^iy\: aitp-^ NTI inraV e]3| eji^l²³ : pK3 an» ni^ni D»a»3 b^an-nN iN^ai lini na iaxS

i vit t vj' | { r : - - • - - v lt; : • : : a

s : ^an dv ipn-w nirm »

^ r • -: I v:i- v^v • :r

■^a-ii nana ni'ab rm b'ö: rnxn xïin na^'i •»

' r^'^{T JT}quot;gt;quot; ^{: T}Q • j ^tquot; '■quot;^lt;v » ^vtt quot; ' ^v:

n«n ⁿ?0quot;rgt;K D'rpK ^»quot;1 : nra? pirin^nv-¹³ Nquot;!^ inrab naixn '^arVa nNi nraVnanan-nxi nra¹?

VT T -: IT V JV

dieren geschapen zijn, wordt ons niets medegedeeld, alleen wordt den vis-schen het water, den vogels de lucht als eigenlijk levenselement aangewezen.

22. quot;pTV Iemand gedijen en voorspoed door woord toewenschen of door daad doen toekomen. Hier, waar God zegent, ligt daarin tevens het schenken van de geschiktheid tot voortplanting en ontwikkeling. —• m.sS, als volgt, inleiding voor eene in directen vorm aangehaalde toespraak.

na: vmest vruchtbaar, d. i. brengt jongen voort; w\ envermenigmddigtu, d. i. verzorgt uw broed, opdat de jongen in het leven blijven en zoo uw aantal vermeerdert.

24. De landdieren worden hier in drie klassen verdeeld: nsru, het vee, de viervoetige huisdieren; vni de kleine dieren, die, daar hunne lichaamshoogte gering is, zich als kruipend bewegen ; en ps ijvn (= HTI)

het wild. Ieder dier drie namen wordt soms als verzamelnaam voor allen gebruikt.

25. De volgorde der dieren is in dit vers eene andere,«dan in het vorige. Diiar noemt men het -meer in des menschen nabijheid levende het eerst en houdt die omstandigheid als maatstaf; hier noemt men ze Kaar hunne grootte.

GENESIS I.

26 zag, dat het goed was. Nu zeide God: «laat Ons den mensch maken naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis; opdat zij heersehen over de vissehen der zee en over het gevogelte des hemels en over het vee en over de geheele aarde en over al het kruipend gedierte, dat op de aarde kruipt.quot;

27 Toen schiep God den mensch naar Zijn beeld, naar het beeld Gods schiep Hij hem ; mannelijk en vrouwelijk schiep Hij ze.

28En God zegende hen en God zeide tot hen: „vveest vruchtbaar en vermenigvuldigt u en vervult de aarde en bedwingt haar; en heerscht over de vissehen der zee en over het gevogelte des hemels en over al het gedierte, dat op de aarde kruiptquot;.

29 En God zeide: «zie. Ik geef u al het kruid, dat zaad draagt, dat op de oppervlakte der gansche aarde is, en al het geboomte, waaraan boomvrucht is, die zaad draagt; — u zij het

30 tot spijze Doch aan al het gedierte der aarde en aan al het gevogelte des hemels en aan al, wat op de aarde kruipt, waarin eene levende ziel is, [heb Ik gegeven] al het groene kruid

31 tot spijze;quot; en het was zoo. Toen zag God hetgeen Hij gemaakt had, en zie, het was zeer goed; het werd avond en het werd morgen: de zesde dag.

26. Een afzonderlijk scheppingswoord leidt de schepping van den mensch in, die, hoewel het edelste onder de schepselen en daarom het laatst in het leven geroepen tegelijk het meest hulpbehoevende onder allen is, daar hij immers de gansche schepping, zooals deze in de vorige verzen is geschilderd, noodig heeft om te kunnen bestaan.

TVPTJi- Majesteits-meervoud = Ik wil maken, dis den mensch,, collectief, niet: een mensch ; v. d. rm, dat z ij heersehen, meervoud.

1101013 130SS3. Naar Ons evenbeeld, naar Onze gelijkenis. Het beheer-schen van al het geschapene door den mensch, schijnt slechts een uitvloeisel te zijn van de hier genoemde eigenschap des menschen. Zijne schepping naar Gods evenbeeld enz. doet hem worden tot een zelfbewust, dus ook zich zelfbesturend wezen met verstand en vrijen wil, waardoor hij juist de aangewezen heerscher is.

Het gebruik van de 2 bij dSï en de 3 bij nm wisselt af. Zie Gen. 5,1 en 3.

pxn Saai nonaar het wild, is hier óf onder nana begrepen, óf, wat mij juister voorkomt, onder psn Sun te verstaan; dit ziet dan niet op de onbezielde natuur, die hier zeer misplaatst zou zijn te midden van de opsomming der diersoorten.

27. Wat hier in drie korte, krachtige zinnetjes medegedeeld wordt, wordt in Hoofdst. II uitvoeriger verhaald.

JOa'V Ofschoon volgens 11,7 de mensch uit stof der aarde is gevormd, wordt hier met het oog op den hem ingeblazen levensadem toch van eene schepping gesproken.

N nwia 1

-bm pKirVDai nannai arb^n D»n nina

t : i ^ *•* t t t : t •• : - ^ • - t - i ^{j :} , ^t ~ ' '• ' ' quot;•

I6^Ï3 Dixn-nx i D^ribx Nquot;a^!'i : purrty t^ann trDin »

: - ; tt it v lt;••.•: t : *- | vit t jquot; it v^vt

DDK quot;q-im : DHK «13 nDplI ID? IDK Kquot;13 D^ÏSquot;³

t | vjt :- it jtt ^tIquot;: jtt a -«tt v.* ^ v: v j'' :

riEbai pKrr^N ixbai imi ns on¹? iqx'i b^ribN

t a*-, : • : i 'at t v j : • gt; : J : • v; v t ^ v - • ^ v:|

: pNrr^ nbahn D'o^n D^n nina inn

V** vi. ^1^T1 n'^^STiK DD¹? nsn D^VN quot;IO^Iquot; yXÓ ir-it^K ^irVrnNi P.^ITVD i^^D'ó^neiirVD^pNn rrn-Vabi: rrrr

•* : • - t - | ^ t ; | v t t -•- - t : it : t : : r r.' t

rrn irs; 13'i^x p^n^-^ i^ai-i TKD niirmm ntbv i^x-^-nK b^riVN Kin : p^ni ^

a : v. •• • : t t ^jv -; t v • v; :«— 11quot; * ;i'

3 : Diquot; -ip3-*ni s-tfrm

i* • j 1 v ^ • :i- v*jv • ;i-

28. nCSSI- Bedwingt haar, maakt haar door bewerking en verandering tot uw eigendom en voor uw doel geschikt.

VTTI enz. Hier wordt de volgorde der schepping gevolgd: visschen, gevogelte en landi/ecamp;rte (rvn heeft hier de meest algemeene beteekenis; zie aant. vs. 24). Visschen en vogels zijn afzonderlijk genoemd, om aan te duiden, dat 's menschen macht zich ook over lucht- en waterdieren uitstrekt.

29. WU Ik geef u, tegenw. tijd. Volgens Nachm., ook door Delitzsch en anderen gevolgd, zijn hier den mensch alle planten, die zaad dragen (jrit), dus ook de boomvruchten, den dieren daarentegen slechts de kruiden

tot voedsel aangewezen. Vleesch te eten werd den mensch eerst na den zondvloed toegestaan (Gen. 9,13). Uit vs. 30 blijkt, dat ook de dieren oorspronkelijk alleen van plantaardig voedsel leefden.

31. TVffJJ TCJC S3 nx. A l, wat Hij gemaakt had, in zijn geheel en zijne onderlinge verhouding was het niet alleen aio, maar ns» aw zeer goed, zoodat het aan ieder individu, aan iedere schepselsoort op zichzelve misschien nog gebrekkige, door de onderlinge samenwerking van alle elementen des heelals wordt geparalyseerd en alle deelen harmonisch in elkander grijpen. (Mendelssohn).

'BtSTT Als slot van de zesdaagsche scheppingsperiode is deze dag door de bepalende n bij het telwoord meer met nadruk aangewezen, terwijl bij de andere dagen het lidwoord ontbreekt.

GENESIS II.

1 Zoo waren voltooid de hemel en de aarde en al hunne heir-

2 scharen. God had voltooid met den zevenden dag Zijn werk, dat Hij gemaakt had ; en Hij hield op met den zevenden dag

3 met al Zijn werk, dat Hij gemaakt had. En God zegende den zevenden dag en heiligde hem ; want daarmede hield Hij op, al Zijn werk, dat God geschapen had, te maken.

4 Dit is de geschiedenis van den hemel en de aarde, toen zij geschapen werden : op den dag, waarop de Eeuwige God aarde en

5 hemel maakte; En al het gewas des velds nog niet was op de aarde en al het kruid des velds nog niet was ontsproten, — want de Eeuwige God had nog niet doen regenen op de aarde en een mensch was er niet om den aardbodem te bewerken ; —

6 Steeg een damp op uit de aarde en drenkte de gansche opper-

7 vlakte van den aardbodem. En de Eeuwige God vormde den mensch uit stof van den aardbodem en blies in zijnen neus

8 levensadem ; en de mensch werd een bezield wezen. De Eeuwige God had eenen tuin geplant in 'Eden, ten oosten ; en

9 plaatste daarin den mensch, dien Hij gevormd had. De Eeuwige God had namelijk uit den aardbodem doen ontspruiten allerlei geboomte, begeerlijk voor het gezicht en goed tot spijs, en den boom des levens in het midden van den tuin

10 en den boom der kennis van goed en kwaad. En een stroom ontspringt uit 'Eden om den tuin te drenken; en vandaar verdeelt hij zicli en wordt tot vier hoofdstroomen.

11 De naam des eenen is; Pieshon; dat is die, welke het

12gansche land Chawiela omringt, waar het goud is Eu het

goud van dat land is goed; daar is de Bedolach en de steen

Hoofdsiük II. 1. QJOJC SsV Hunne heirscharen, zoowel die des hemels, nl. sterren en engelen, als die der aarde, planten en dieren, sax, dat overigens nooit voor planten en dieren gebruikt wordt, doch van aardsche schepselen gebezigd, steeds eene menschenmenitjte aanduidt (Jes. 34,2), wordt hier, ten gevolge van de verbinding van hemel en aarde, niet in zijne meer beperkte beteekenis: hemdsche scharen (Deut. 4,19; Nech. 9,6; Jes. 45,12), maar in den meer uitgebreiden zin gebezigd.

2. Syr Hij had met de intrede van den zevenden dag Zijn werk ge-eindigd, jwi, en hield toen op met werken.

3. rnryS onSx n-d icn iroxSo Sao nar ia 'a. te verbinden: '3

gt;ró ipn irosSn Sa nwjjS» rau ia, want met dezen hield Hij op, te maken al Zijn werk, dat God geschapen had. V. a. nwrS sia irs, dat Hij als Schepper gemaakt had-, v'gl. de uitdrukking nwrS Vnjn e. a. N, a. ; om zich verder te ontwikkelen.

4. nnSin nSx. nnSin eig.: geboorten, voortbrengselen, d. w. z. Ie nakomelingen, 2e geschiedenis, lotgevallen: vgl. Spr. 27,1 oi^ iVquot; ns, wat de dag zal baren. Anderen vertalen hier: ontslaan. — dtgt;2, op den dag = ten tijde, vgl. Deut. 31,17.

5. mr bai. Toen de planten er nog niet waren, ■— steeg een damp op enz. Het verhaal van 's menschen levensloop en zijne vestiging in 'Eden gaat

3 mrma n

Di'3 p«m D^otrn

^ • : - j - _v: lt;- : - ^{,t t :} gt; ^{t :} » ■•\^t t : ' jquot; t - •»«.;* 3

-1^« inpxbp'^p DI;? na^i njr]; inDN¹?» h?^ in »3 im di^tik d^k ¹

a * : ni^v¹? ina^D-baö

1 «:r v: jtt v -; ^: , ' ^{: T} '

D^ribNnin» nfmf DV3 DN^ana pNni D^Q^H nnbinn^K-quot;

v.- v: jt : •) *-: at ;it : I quot;at t : •)- t - s: 1 •.••quot;•

a^ir^Di riNn rrrr Dit: rntrn 1 : D^öt^i pNquot;

v r- t : i vtt ^ -v:r vvlt; v t^ - - . it t . | .j.

dikt pKrr^ vribx nin^ K? ^ DIÜ nntrn

-tt ; 1 vtt *■ • v: lt;t : * : * * at : • v-v v,quot;t -

-nNn^ni pNrrfp n^;_ INI : nanxn-nK liyh -röifi^DiKrrnK D^N nin» V»I : na-iNn

i • t't t t it v • v: t : v • - it t -: it jquot; : t

: rm vbfr dinh ♦nn D^n mm vöks nsn nbiKn

it - vjv : v,t t it : - a' - ■*- : • i.t quot; : /- • - t t quot;•_ff^jt

im DiKirnK Dtbo^i Dtpn rn^rp nm» r^iquot;

jv -: ^t t it v t Vquot;^jt ~ v|av I v,quot; : Iquot; •)quot; v: ^ st :

nKiüV -ion: YV'^i nibiNrrfö d^hVn nin^ nóï'i : rv °

: - ; jt : v i •)quot; t t t-:^jt ' ' ^ * ^{v: lt;t :} - • - - itt

: yy\_T ïïu fin ^ina D^Mnn aitpi

b^ai ï^-nx ni^nb j-r^p af to; n^inn px-ba nx nisn wn ri^a -inxn : Dnamp;n*

t *-;r I v-»v t ..«..- -• i a ■ ^t v it jquot; i* t

raxi n^ian am Kinn rixn arm : antn DirnirK ^

I v jv : ^ - jt a quot; I '-'jtt •»—: 1 ittquot; ^t v -;

terug tot den derden scheppingsdag, toen liet eerste schepsel tot bijzonder gebruik voor den mensch in liet leven werd geroepen. Het tweede deel van het vers is tusschenzin.

^■ nay, uit stof; de grondstof, waaruit iets vervaardigd wordt, staat gew. in den 4den naamval, vgl. Ex. 38,3 e. a. p.

8. tnpo- ten oosten, van Palaestina ; v. a. van vroeger, d. i. vóór de schepping van den mensch.

9- pn iira Midden in den tuin, niet: binnen den tuin, alsof de andere boomen daarbuiten waren. De beide hiergenoemde boomen vormen liet middenpunt der geheele planting, zoodat Gen. 3,3 de boom der kennis eenvoudig genoemd wordt; de hoorn, die in het midden van den tuin is.

pn 310 njnn fjn = jni sic ran ,nmn yi't, zooals meestal het bepalend lidw. bij het nwjD moet verklaard worden.

10. DCOIj ^en vandaar, na door den tuin gestroomd te zijn.

12. nSl3, volgens sommigen ; paarlen, v. a. een aromatische harssoort: bdellium. DHIPj volgens Sopt. onyx.

GENESIS II, III.

13Shoham. En de naam van den tweeden stroom is: Giechon;

14 dat is die, welke het geheele land Koesh omringt. En de naam van den derden stroom is: Chiddekel; dat is die, welke ten oosten van Asshoer loopt; en de vierde stroom is : Perath.

15 Nu nam de Eeuwige God den mensch en zette hem neder in den

16 tuin 'Eden om dien te bewerken en hem te behoeden. En de Eeuwige God gebood den mensch, zeggende: «Van al het ge-

17 boomte van den tuin moogt gij eten; Doch van den boom der kennis van goed en kwaad, daarvan zult gij niet eten; want op

18 den dag, waarop gij er van eet, moet gij stervenquot;. Toen zeide de Eeuwige God: «Het is niet goed, dat de mensch alleen zij ;

19 Ik zal hem eene hulp maken, voor hem passendquot;. De Eeuwige God had namelijk uit den aardbodem gevormd al het wildge-dierte des velds en al het gevogelte des hemels en had ze tot den mensch doen komen, om te zien, hoe hij ze noemen zoude ; en elk bezield wezen, — zooals de mensch het noemen zoude,

20 zoo zoude zijn naam zijn. Zoo gaf de mensch namen aan al het vee en aan het gevogelte des hemels en aan al het wild-gedierte des velds; voor den mensch echter vond hij geene

21 hulp, voor hem passend. Toen deed de Eeuwige God een diepen slaap op den mensch vallen, zoodat hij insliep ; toen nam Hij eene van zijne ribben en sloot met vleesch hare plaats.

22 En de Eeuwige God bouwde de rib, die Hij van den mensch genomen had, tot eene vrouw, en bracht deze tot den mensch.

23 Toen zeide de mensch: «Deze is nu eens eindelijk been van mijne beenderen en vleesch van mijn vleesch; deze zal: mannm

24 genoemd worden, want uit een man is deze genomen !quot; Daarom verlaat een man zijnen vader en zijne moeder en hecht zich aan

25 zijne vrouw en zij worden tot één vleesch. En zij waren beiden naakt, de mensch en zijne vrouw, doch zij schaamden zich niet.

1 De slang evenwel was arglistiger, dan al het gedierte des velds, dat de Eeuwige God gemaakt had ; en zij zeide tot de vrouw : „Is het waarlijk, dat God gezegd heeft: gij moogt niet eten van

2 al het geboomte van den tuin ?quot; Toen zeide de vrouw tot de slang: „Van de vruchten der boomen van den tuin mogen wij eten.

15. Hier wordt de draad van het verhaal uit vs. 8 weer opgenonieD.. mscS maï¹?. Daar mannelijk is, slaat het aanhangsel n— ⁰P mis.

17- mon ma enz. ova lt;3. Op den dag, algemeen, = wanneer-, niet dat hij juist op den dag, waarop hij zou eten, sterven zou.

18. nm bij hem passend, die tegenover hem geplaatst en met hem verj-eleken, blijken zal zijner waardig te zijn.

19 en 20 geven de aanleiding tot het besluit van vs. 18 op.

20. JClp' TK'JC Sil enz. Verbind: toü son Dixn iS sipgt; icx /pn be: Ssi ; en elk bezield wezen, — zooals de mensch het noemen zoude, zoo zou zijn naam zijn. i¹? Nquot;i[y ito = d» msn ih sify iiwo.

j 3 rwtm i

: pN-ba nN niion Kin rin^ ♦itrn insn-Diri: ontrn »

1 I vr.* T V.quot; quot; quot; J I A • V*.quot; - ^ JTT - Iquot; ; - I -

nnsni nxyp ^Vnn K^IH bp^in TOrouh^

jtt- : a - — :l* kquot; i- i ivv • • ; - «tt - iquot; :

-tjninnsn Dnxn-nx d^k nin* np^ :ma Nin ^

I - : ------ AT TIT V v.' •••: ^ JT : uquot;' IT; j • : IT

-iaxb dinh-^ D^ri^K nirr pjb '^B

A •• ^TT IT *• • v: ■•r : IT : T : ^T : •gt; : I v^*

bDNn yni niu n^in ^oi : bpxn VDN ^n-^. Vap¹¹ D^Knin^no^i : nian niö isao ^dk di^ 'i

^ • ••: ^-'t : v - it j {•.' • j} : t •» : * av •

nWiï'i: nji3 quot;IT^ iV^_n^K na¹? dinh nin

T : v • - I: v : vv* j v *••: iv A - : V.T T IT j •:: ■» i

k^D*Di5^n«iWquot;^l?3nN^,i nnirn n^s naiKirra d^k

••T- • - T - I ^ t : p ■-' T - T T T ~: IT I * , ^V:

ÏTSJ DINH ItTK '731 lb^_Kquot;lp^,_nQ nlNlb DlNiT^K

vjv -JTT IT s TI : • v -: : A TI : • - ^ TTJT

^iv^inonan-^P nlb^ cnxn Nip»i *: lot^ Kin n^n =

ql ^ : T •• : - T : •• TTIT TI;*quot; i : j {.r -

: inj:3 quot;inr Ki'a-j6 anxVi mtrn n^sn b'sb) D^atrn «

•• - - i;v; jt T I TT ; AVT - •»-- v J ' ~^^T quot;

vni^ïD nnx np»i r^quot;i ans⁴n-^ namn i D^nbx nin»

T : ~ - - I---1 AT • - ^T T iTq q quot; -JT •• : - i* v: T :

quot;i^N^ïrrnKi D-n^x nrr p^#i : nannn T^a quot;üD'i³³

V -: «IT •• - V s- v: T : I v •- T iv : - \.T T j : quot;

riNT biKn naxn : anxn-^ nKa^i ni^K^ onxn-ra np7 «

J TTIT V ^ - IT TIT V T (.V * Iquot; AT * ; ^T T IT I . ^Jquot;^T

'2 nt^N Kip¹- nKrb niraa Tt^ai 'aï^a D^èn

j* T • -•••IT* ; A-T : * ^vTgt;^T ~ ^T •'quot; 'quot;' '*

pmi laK'nNi V3K-nK wx-nry rrb^ : nKmnp¹? t^^a ^

I -•- T : A • v : (,• T ••• • T -:I- I •• i T I-ra-.. v.* ••

in^Ki aixn D^anr bnquot;:^ vn»i: -ins⁴ Ti^nb vm

A : • : \.TT IT -: v •• : lt; : r- IT^V JT T : v. T : : • :

nb'V ni'^n n^n^aa Din^ n*n irnsm : i^iran» xbi^s

V.T 'T jquot; -: VT - j- - ^T -TT ^T',^T' • - ^,T . ^: * ^ ^:

i^DKn tib DT^K lax^-^ six n^xn^x lax^i D^nbK nin*

: I j . _v; j- _T ,. ) -lt; T ■ -*T v v - A- v; ^ -T :

: ^dn: nrrry naa t^nan-^N nuwn laxm : nn Vaa ³

Iquot; HT- I r : - ATT- V *.T • IT v j quot; I IT- I quot;gt;• v. *

23. DJtöD. naar Gen. 29,35; 30,20 e. a. p. is fist onderwerp van den zin en slaat op de vrouw, terwijl orsn beteekent: deze keer, dus te vertalen : deze is nu eens enz.

24. Zie aanteekenincr op Gen. 1,14, o'irisSi. — Vs. 25 is overgang tot het volgende hoofdstuK, terwijl in D'svtr, naakt, eene woordspeling ligt met Dnr, listig, van het volgende vers.

Hoofdstuk III. 1. O f)» = '3 t]Nn. is het werkelijk waar, dat enz.,

(vgl. 1 Sara. 22,7, waar oj staat voor: DJn); v. a. ook al heeft enz., waarbij dan het gesprek tusschen de slang en de vrouw niet in zijn geheel zou ■medegedeeld zijn.

GENESIS 111.

3 Doch van de vrucht van den boom, die in het midden van den tuin is, — heeft God gezegd, — daarvan zult gij niet

4 eten, noch er aanraken, opdat gij niet zult stervenquot;. Hierop

5 zeide de slang tot de vrouw: «Gij zult niet sterven. Maar — God weet, dat op den dag, waarop gij er van eet, uwe oogen zullen geopend worden en gij als goddelijke wezens zult

6 zijn, kennende goed en kwaadquot;. Toen nu de vrouw zag, dat de boom goed was tot spijs en een lust voor de oogen en dat de boom begeerlijk was om te aanschouwen, — nam zij van de vruchten er van en at; en gaf ook haren man, met haar

7 — en hij at. Nu werden hun beider oogen geopend en bemerkten zij, dat zij naakt waren ; toen naaiden zij vijgenbla-

8 deren en maakten zich sciiorten. Toen hoorden zij de stem van den Eeuwige God, stalig zich bewegend door den tuin bij het windig worden van den dag; toen verborg zich de mensch en zijne vrouw voor den Eeuwige God te midden van het ge-

9 boomte van den tuin. De Eeuwige God riep den mensch toe

10 en zeide tot hem: „Waar zijt gij?quot; Hierop zeide deze : «Uwe stem heb ik in den tuin gehoord en ik vreesde, omdat ik naakt

11 ben; daarom verborg ik mijquot;. Toen zeide Hij : «wie heeft u medegedeeld, dat gij naakt zijt ? hebt gij soms van den boom gegeten, waaromtrent Ik u geboden heb, er niet van te eten?quot;

12 Daarop zeide de mensch: „De vrouw, die Gij mij ter zijde

13 gesteld hebt, zij gaf mij van den boom en ik atquot;. Toen zeide de Eeuwige God tot de vrouw: „Wat hebt gij daar gedaan?quot; Toen zeide de vrouw: „De slang heeft mij verleid, — zoodat

14 ik heb gegetenquot;. Hierop zeide de Eeuwige God tot de slang : „Omdat gij dit gedaan hebt, zult gij vervloekt zijn onder al het vee en onder al het gedierte des velds; op uwen buik

15 zult gij gaan en stof zult gij eten al de dagen uws levens. En vijandschap zal Ik veroorzaken tussclien u en de vrouw en tus-schen uw kroost en haar kroost; dit zal u het hoofd verpletteren

16 en gij zult het de verzenen vernielenquot;. Tot de vrouw zeide Hij:

3. 13 lyjTI JtSl. cene verscherping van het gebod, door de vrouw er aan toegevoegd, — v. s. om daardoor den verleider van alle verdere redeneering af te houden.

6. mxn. begeerte opwekkende. VoctV yjn nsrw, en de hoorn hegeerlijk was te aanschouwen, er telkens viet aandacht naar ie kijken ; v. a. um verstandig te worden.

7. nam, zij naaiden, volgens Ibn 'Ezra: met houtjes. nS^, de enkel-voudvorm als collectiel'.

8. -iSniTO, zich statig bewegend, niet: wandelend. Divi nnS: hij het koel worden van den dag, d. w. z. tegen het vallen van den avond; anderen: naar de zijde, waarheen de dag zich wendt, d. i. aan de westzijde. — Volgens R. Jona, door Ibn 'Ezra aangehaald, slaat -jbnna op Adam en zijne vrouw.

i rvpira T

isöp a'pibx iDK fan-^ins IE'N pyri naoi ^

nio-N¹? n^n-^K arm quot;IDN^I : nnan-rs 13 mr\ ■gt;

v, at * it v lt t - J - i i •.. : i v a \. •. ' J :

D3'3^ inpsjii laèöDD^K ova »3 D^ri¹?» ^ »3 :nnönquot;

quot;•••,quot;?•• J:: : •••• .-.• : r -: : ■ • v:*- I . -, :

rvnaiü ^ Kim : jmi 3113 ^ 0^x3 on^nv

I t _gt; -•• ^ t • it vjquot; - ^ itt ^ ^pvquot; :i • iquot; v • : r

npm ^iwrh r^n -inn^ NirrmKn SSnq¹?

't quot; ^: ' lt;t : v : • - •'quot;it j t-; r s- : t -: r ;

^yrmpsm : nsy h^^-dü rnm bstim insa'

— t : P-t • - r quot; ^t .)t • : - Isquot; • - aquot; - v, : • •

op¹? i'TO. nixn nV# nsn»! on döt^ »3 linn jas ^v»nnp D'H'SN nin» ^ip-nx : n'^nⁿ

D'hbx nin» 'aao int^Ni d^kh xsnn»quot;! ai'-n nnS

•••: -t : •• : • : • : t t it ^ _ - j .

quot;iok'1 DTNrrVN D'nbK nin» : pn ^ -]in3° ^iKDTjpsKnwip 'nynf IDN»! ifN f^n-fpn DT^. '3 »0 iqk^ IKTOVquot; nirKn D-iNn IÖ^I :n^3N WÖO-^N ♦n^¹? ww*

**•* quot;^: t • it att^it v v.quot; t ; it t vquot; ' t ~: J' l ' I i •»* * *

D'n^Kninno^i : rprrp ^-n:n3 «in na^ nnn:^

•» .: st : v - iquot; it I v.**^t I • t : it r • t t-•-t

.'73^ t^nanrréten iDNni n^r^rnp -^d nnK-inxhNi ^narr^K 1 d^n nirr quot;quot;io^i ^

t • t - lt; t t •*' ^t ^jquot; tt- v -•• •*: t

nn'^n n»n ^spinbnsn «in njnr p3i ^1? |»3i n^Nn pni^ra n^N 1 : ^»n¹⁰ quot;)ón n^Kn-bx D : 3j5jj isaityn nn^i vai

14. lt;3, omdat. De slang wordt als verleider zonder voorafgaand verhoor veroordeeld (vgl. Sanhedrien 29a.)

no,-an h:D, onder al het vee, als eenige onder allen ; niet: meer dan al het vee, want de overige dieren werden natuurlijk niet vervloekt.

Ssjcn nayi, niet als voedsel, maar als gevolg van het kruipen op de aarde; vgl. Micha 7,17.

15. Nin enz. De mensch zal de slang onder zijn voet verpletteren, terwijl deze hem slechts bijtende de verzenen kan wonden. Een strijd dus, waarin de mensch de sterkste zal blijken.

16- 131(11 quot;]313SJ7j smarten uwer zwangerschap, een begrip in twee

gecoördineerde woorden uitgedrukt = -|nn pasj?.

GENESIS III, IV.

„Ik zal de smarten uwer zwangerschap zeer groot doen zijn, met smart zult gij kinderen baren; op uwen man zal uwe

17 begeerte gericht zijn, en hij zal over u heerschenquot;. En tot Adam zeide Hij: «Daar gij hebt geluisterd naar de stem van uwe vrouw en van den boom hebt gegeten, waaromtrent Ik u geboden heb, zeggende: gij zult er niet van eten, — zij de aardbodem uwentwege vervloekt, met moeilijkheden zult gij

18 er van eten al de dagen uws levens. En doornen én distelen zal hij voor u doen ontspruiten en gij zult het kruid des velds

19 eten. In het zweet uws aangezichts zult gij brood eten, totdat gij terugkeert tot de aarde, waaruit gij genomen zijt; want stof

20 zijt gij en tot stof zult gij terugkeerenquot;. En de mensch noemde den naam zijner vrouw Chawwa (Eva), omdat zij de moeder

21 werd van al het levende. En de Eeuwige God maakte voor Adam en zijne vrouw rokken van huiden en kleedde hen.

22 Nu zeide de Eeuwige God : «Zie, de mensch is geworden als een van Ons in het kennen van goed en kwaad; welnu, opdat hij niet zijne hand uitstrekke en ook van den boom des levens

23 neme en ete en eeuwig leve! —quot; Toen zond hem de Eeuwige God uit den tuin 'Eden weg, om de aarde te bewerken, waar-

24 uit hij genomen was. Hij verdreef dus den mensch en plaatste ter oostzijde van den tuin 'Eden de Cheroebiem en den vlam-menden gloed van het omwentelende zwaard, om den weg naar den boom des levens te bewaken.

1 En de mensch had zijne vrouw Chawwa bijgewoond; zij werd zwanger en baarde Kajin, en zij zeide : «Ik heb eenen man ver-

2 kregen van den Eeuwigequot;. En zij baarde verder zijnen broeder Hébel; Hébel nu werd een herder van kleinvee en Kajin werd een

3 landbouwer. Nu was het na verloop van eenigen tijd, dat Kajin van de vrucht des aardbodems den Eeuwige eene offergave bracht.

17. tw, eig. vrucht, v. d. gevolg, iiara ten gevolge van. Sommigen

vatten het hier in de oorspronkelijke beteekenis op: in hetgeen zij u levert. (Vgl. echter Gen. 8,21). — nO^DfCD. zult gij ha a r, d. i. hare opbrengst, eten.

19. Ook vóór de zonde was 's menschen taak mar¹?, te arbeiden. Wat toen echter, door de groote vruchtbaarheid der aarde, den mensch tot lust was, zou voortaan, door den over de aarde uitgesproken vloek, een straf en zware last worden. — '3 = quot;ws.

20. Toen noemde, naar aanleiding van Gods woord: o*» nSn, vs. 16. Het zegenrijke in den vloek houdt Adam vast en vereeuwigt het in den naam zijner vrouw. — niH = !Tngt; de leven schenkende.

21. quot;fly DIJTD, rokken van huiden, Onkelos: rokken ter bedekking van hunne huid.

22. 130Q quot;WO ah een van Ons, gelijk aan God en Zijne engelen. Als majesteitsmeervoud kan het hier wegens de bijvoeging van: mso niet opgevat worden.

23. nnjn, welnu, — als inleiding tot een besluit, waarvan hier alleen de uitvoering wordt medegedeeld.

2

i i wmn n

nbri zvyi rn-iK nsnn

njra^ *3 quot;IÓK CHK^ D : «ini Tjnpv^nquot; bpNn ibN¹? ^rm quot;iFt? fi;n-fp '^ni ^nu'K ♦d* Va ns^DMn riaï^a riDittn miix mn

jquot;: v. t v -; i i t : i v ^; - t t -; it lt;t -; av •

: mirn nvy-nt* dVdni ti¹? n^ïn nm-n ripi : ^

ivt - •-• '■' v.t : - ^it : |at - - v.quot; : quot; : » ^ '^,vquot;

naso '3 nbquot;iNn-VK np on? VDKH TÖN ^

t v,quot; * j' t t -: -^jt v i : i lt;- v v - ^ | v - •lt;—•;

inrK air Dixn : n^n nap-VNi nnx =

^ : • ^Jquot; _r. •gt;^TT,T^ ^:st'^:q'quot;9 ^{1 T} v.tt v ; t - -•t't i* t ; iat-..

DIKV D^ribK ninquot; ^ir»i : DK nn^n Kin ^ mn«

st t : • v: t : ^------it t r* vt : it j- r at -

a *: atón ity nuna

^ ^ iquot; • : - - j : t ■) : • :

DiL3 n^n¹? 1300 nnxa n^n anxn rn D^nVx mrr i «

-• - \,-r . *•* * -•quot; ~ ; ^tt tt it I-s- • v: ^t : j-

'ni Vdni o^nn as npVi it i nnvi y-n

Jquot;t vquot; t : I- i ^#5quot;quot; -lt; l-t : t -»- : • i v -'t : ^ att

nbnNn-nN layb rnyrao nirr inn^n : oVr¹? quot;

t t-r^t v ^ q » •••^quot; 'quot; * •••: ^t : •gt;•• : - ;i- it ^ :

h-é'ï^ ï^-¹- ^d^d'ⁿ^ •' ^d'f^{0 n}ij ib'n ¹³

□nj? nxi D^iarrnx tik quot;ivm nnni int^k nin-nx py onxm d : d^nn«

v — - ~ ~ a : -«t- v ^ ^~t t t ^jt : i* - i-

vnK-nK rri^b ciDm : nin^nN k*k iD^ni rp =

V' T v vvt |v ^J - IT : v v.* ^ • ^ It v - I I-

'm : nonK na'^ n^n rpi jkx n^'i SarrnK^

v-:- it t -: v,tt I I-: I v v • :i- vat

: nirr¹? nniD nonxn nao rp xan rpa

it i- vt : • -jt t-:it y : • I j- quot;t- a t | l-*quot;*

24. D-JKn — den mensch, Adam en zijne vrouw, naïnivsn 2inn on¹?, den vlammenden gloed van het wentelende zwaard, d. w. z. het in voortdurende wenteling als in vlammen glinsterende zwaard.

Hoofdstuk IV. 1. pp, van pp = n:p. — 'D iVC — rixo, (vgl. Gen. 49,25) vanwege; v. a. met de hulp \amp;n den Eeuwige. In den een kind gegeven naam wordt dikwijls uiting gegeven aan eene gedachte, opgewekt door de bijzondere omstandigheden bij zijne geboorte, of door een blik op zijne vermoedelijke toekomst.

2. San, nietigheid, vergankelijkheid, misschien met het oog op zijn korten levensduur! mogelijk is het ook, dat Kajin nog in het paradijs, Hébel eerst na de verdrijving is geboren, en dat dus in zijn naam de vergankelijkheid van het moeitevolle aardsche leven is uitgedrukt. (Vgl. vers 1, JTT zie Rashie aldaar.)

3. nruo, eene offergave, in engeren zin: meeloffer of ook: geschenk. Hier algemeene naam, waaronder ook een dieroffer bedoeld wordt.

GENESIS IV.

4 En Hébel, ook hij bracht van de eerstgeborenen van zijn kleinvee, en wel van de uitgelezensten daarvan. De Eeuwige

5 nu wendde Zich tot Hébel en zijn offer. Doch tot Kajin en zijn offer wendde Hij Zich niet; toen ontbrandde de toorn bij Kajin ten zeerste en zijn aangezicht was ter nedergebogen.

6Toen zeide de Eeuwige tot Kajin: ,/waarom brandt toorn in

7 u en waarom is uw aangezicht ter nedergebogen ? Is niet, indien gij goed handelt, [uw aangezicht] opgeheven ? Doch, zoo gij niet goed handelt, rust de zonde voor de deur; en naar u is haar verlangen, doch gij moet over haar heerschenquot;.

8 Kajin zeide het tot zijn broeder Hébel; en het was toen zij op het veld waren, dat Kajin opstond tegen zijn broeder Hébel

9en hem doodde. Toen zeide de Eeuwige tot Kajin; //waar is Hébel, uw broeder?quot; Hierop zeide hij: «Ik weet het niet; ben

10 ik dan de bewaker mijns broeders ?quot; Toen zeide Hij : „Wat hebt gij gedaan? De stem van het bloed van uwen broeder, dat

11 tot Mij schreit uit den aardbodem! En nu vervloekt zijt gij ! Weg van den aardbodem, die zijnen mond geopend heeft, om

12 het bloed uws broeders uit uwe hand aan te nemen! Als gij den aardbodem bewerkt, zal hij u zijne kracht niet langer

13 geven ; zwervend en dolend zult gij op de aarde zijn!quot; Toen zeide Kajin tot den Eeuwige: «Mijne straf is te groot om

14 te dragen! Zie, Gij hebt mij heden verdreven van de oppervlakte des aardbodems en voor Uw aangezicht zal ik mij moeten verbergen; als ik nu zwervend en dolend ben op de aarde, dan zal het geschieden: elk, die mij vindt,

15 zal mij dooden!quot; Hierop zeide de Eeuwige tot hem:

4- inaSnai iwx nroaa. van de uitgelezensten onder de eerstgeborenen van zijn kleinvee; de 1 verbindt de nadere toelichting aan Jiet meer algemeene begrip en moet vertaald worden met: en wel. (trOTH, meervoudig, ook al is de i weggelaten, zooals zeer dikwijls bij QTlSx voorkomt.)

Indirect wordt hier van Kajin gezegd, dat hij niet het beste bracht, en dus de grond voor Gods minder welgevallen aangegeven.

jraSn. Reeds in den Talmoed (Zebach. 116a) heerscht verschil van meening, of dit woord hier beteekem: de vetste dieren, dan wel: v ets tukken.

Of dit Zich icenden Gods zich uitte, doordien een hemelsch vuur het offer verteerde, (Rashie en Ibn 'Ezra) wordt in den tekst niet aangegeven.

inroo Sni 'jan Sn = 'ran nran Sn.

5. VIS I'm hij liep met terneergebogen gelaat, bedroefd en tegelijk toornig op wraak zinnend.

7- D'tSTlj goed handelen, goede daden verrichten, vgl. Jes. 1,17.

mifft verheffing van aangezicht, tegenstelling van: d^js rtasj; de goede daad alleen kan uw gemoed tot rust brengen; zoo gij thans verdrietig zijt, dan ligt de schuld bij u, — want zoo gij niet goed handelt, dan

■r nnwna 12

IJNÏ rvhDaa «in-oa Mon Vanv i'è'? TM ü) inn:p-bKi :inn:ö-^«i Van--¹ ^a: na^i mn ns¹? pp-bx nirr quot;iqK'i : vj3 iVö'i iko '

j : it tv,t : |t _gt;t^jt t tlt; i • ut v ^.t : j - itt ^ ; •- :

nKtsn nnö¹? N¹? dki 3 WDK KIVH :n^a'

-quot;t - -!.•••- • •• ^: quot; ^: ' • quot; ' 1 quot;lquot;' ' '■■■^t

?3n-7K -iün^ : irV^on nnxi ih^n ^nquot;-iquot; : inainn vm Van-V^ï rp Dp»i nnira onivia Vn vnK

,.. ----_{t v}^.. j itjtquot; vt quot; . -'t ^; !• • :- a* t

idirn^t xb quot;iqn^^nn ^nn n* |^quot;bn nin^ io^» -pnK 'Di Sip n» idn»i : piK rmKirp nnx quot;insi nnyi : nDi«n-jD ^

-quot;.• -; t t-:it i • t at •* t ^t ! it tit i * quot;

♦3 : nTD TriK wntt nnpb n^-nx nn^a ^

lt;• P ivt * I v' t jquot; : v -I j-t t v ^ -«t ; it

rrnn lii p: -ib nn^-nn eiDh-^¹? nbiNrr-nx tayn

jv: r vtt ^ jr |at ^t r* }jquot; i t t^-t v ^tr

: Nii'^sa Vina nirr^ pp loxn : pxa'

r ' = ' ^ quot;= ^JT : quot; = \ ' . ^v V ¹ , ••■.'^T9 ^T

♦n^ni inDN n^sai notNn tyo Di»n n^ia n ^

• 't : aquot; t v Iv^vt • t t-:it -quot;• : ~ •• - r : -•• Iquot;

nirr ib inw) : ♦xvo-Vd n^m H:i v:«

t ; -• vs- -iquot; : -r ; 1 r jrr : } v t t tt ^lt;t

dreigt juist het gevaar der zonde. Immers zij ligt steeds vóór den ingang, aan u de taak haar buiten uw gemoed te houden. Uw toorn en naijver op uwen broeder, die u uw aangezicht doet neerbuigen, maakt u juist ontvankelijk voor zondige gedachten; handel slechts goed, en uw verdriet zal verdwijnen; hoe sterk de drang naar de zonde oogenblikkelijk in u ook moge zijn, gij moet en kunt haar beheerschen.

PI en inpiBn, naast het vrouw, nson, mannelijk, omdat de zonde hier als zeer krachtig gedacht wordt.

8. Kajin züde het, wat God hem zooeven gezegd had ; anderen

willen uit het feit, dat ons onmiddelijk daarna verhaald wordt, als woorden van Kajin aanvullen; mi'n roS:, laat ons naar het veld gaan (Nachm.) Evenzoo wordt dikwijls), wanneer het in den samenhang toch duidelijk genoeg blijkt, of de uitvoering van een bevel niet vermeld, of slechts het feit verhaald, zonder dat het bevel uitdrukkelijk is gegeven.

ii. noixn {0gt; van den aardbodem weg, zooals uit vers 14 blijkt bedoeld te zijn; de vloek bestond daarin, dat hij van den bodem, waarop de moord was gepleegd, zou verdreven worden en hem het leven daar onmogelijk zou zijn, daar de grond hem geen vruchten zou opleveren.

13. NHWO W Sm v. a. te groot is mijne zonde, dan dat ik haar zou kunnen boeten, vgl. Num. 5,31; n. a. dan dat zij zou kunnen vergeven worden, vgl. Ex. 34,7.

14. 'KXO S3) latere menschengeslachten of dieren.

G E N E S I S IV, V.

„Daarom — wie Kajin doodslaat! Zevenvoudig zal hij gewroken worden!quot; En de Eeuwige legde Kajin een teeken toe, opdat hem

16 niet zou verslaan al wie hem zoude vinden. Kajin ging weg van voor het aangezicht des Eeuwigen en ging wonen in het land

17 Nod, ten oosten van 'Eden. Kajin woonde zijne vrouw bij, zij werd zwanger en baarde Chanoch; daar hij nu juist eenestad bouwde, noemde hij den naam dier stad naar den naam van

18 zijn zoon : Chanoch. Aan Chanoch werd 'lerad geboren en 'lerad bracht Mechoejaël voort; en Mechijaël bracht Methoe-

19 shaël voort eu Methoeshaël bracht Lémech voort. En Lémech nam zich twee vrouwen ; de naam der eene was 'Ada en de

20 naam der andere was Tsilla. 'Ada baarde Jabal; hij was de

21 vader van hen, die wonen in tenten en bij kudden. En de naam zijns broeders n as Joebal; deze was de vader van allen,

22 die hanteeren harp en fluit. En Tsilla, ook zij baarde : Thoebal Kajin, die scherpte allerlei snij werktuigen uit koper en ijzer; en

23 de zuster van Thoebal Kajin was Na'ama. Lémech zeide tot zijne vrouwen : /,'Ada en Tsilla, hoort mijne stem! Gij vrouwen van Lémech, luistert naar mijn spreken! Want een man doodde ik wegens eene mij toegebrachte wonde en eenjonge-

24 ling wegens mijne kneuzing! Doch wordt Kajin zevenvoudig

25 gewroken, dan Lémech zevenenzeventigvoudig!quot; Nadat Adam zijne vrouw wederom had bijgewoond, baarde zij een zoon en noemde zijn naam : Sheth ; want: //God heeft mij ander kroost geschonken in plaats van Hébel, dien Kajin gedood heeft!quot;

26 En aan Sheth, ook hem werd een zoon geboren en hij noemde zijn naam Enosh ; toen begon men te verkondigen in naam des Eeuwigen.

1 Dit is de opsomming der nakomelingen van Adam: op den dag, waarop God den mensch schiep, maakte Hij hem

2 naar de gelijkenis Gods. Mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen; en Hij zegende hen en noemde hun naam; mensch

15. p7. Daarom — om dit te voorkomen.

Dp' DTIVSC. zevenvoudig zal hij, Kajin, gewroken worden; de woorden : wie Kajin doodtl — bevatten eene kort afbrekende bedreiging.

16. 11], eigennaam, v. a. in het land der verbanning.

20. ^,3N, de vader van, d. w. z. hij, die het eerst de menschheid leerde te wonen in tenten en hij kudden. aC', beteekent zoowel ergens, als hij iemand of iets wonen.

21. SJIin quot;1UD, harp en fluit, waarschijnlijk algemeene benaming voor snaar- en olaasinstrumenten.

22. Smi ntrra vm ^Lo raS, die scherpte allerlei snijdend gereedschap uit koper en ijzer; v. a. die scherpte allerlei gereedschap om koper en ijzer te snijden, zoodat zijn gereedschap nog niet uit metaal gemaakt behoeft te zijn.

23. Naar onze vertaling had Lémech iemand, die hem eene verwonding had toegebracht, gedood en stelt nu zijne vrouwen gerust, dat ook hem,

n i »

'rbï) nix nin^ d^'_t\ ^jb jiirvs

a^'i mn» ♦jövo r^p t^ï»i : ink-msn quot;=

*•• jquot;' at : ■quot;• ; • • » *1^quot;^ ^ quot;■gt;'quot; i : i t ^ i -

ibn), inrii infx~nk nir-pwaquot;

: tjiin ijs d^3 n^n nü ^npn yj; n:3 w) -|i:n-nx ^'•nai sx^nd-nn iv -it^ nn^-nt^ vins ^

.. t • ; Aquot;t i : v V.quot; t ^t. ^{: t} **. ' '■ t*quot;

quot;hd¹? ivnp^ *: tpyrw iv b^indi ^tyinqtin quot;i^'¹ ^ §

i quot;\quot; j i------i v it v j-t^ ^'\t ' ^: quot; t ^j i v -t ^

nbm : n^ï nwn d^i nny nnkn diy d^: vv?'

v jquot; ' it • ^. « - ; t t - - it lt;quot; a' t -quot;• ;

dkh : n:pdi snk nw n»n «in v^ntt my«

jquot; : iv|: • v ^ jquot; • -; TT _ -» att v vt^t

■dj nvïi : sjijri h33 t^ön-b^ '5« n^;n kin bnv vrik»

- -t • : it ï v ' . jquot; t • -: tt -• ^ at v* t

nirini bnsi ntrn: t^in-ss rp bain-nk kin

j -:r av :-^ v v. : jquot; t ^ - i •) - - ^ v t:it

fypjyov nbvinn^v^tjd¹? quot;iqn'i * :no^ p^ain» g .•wanbnvv^ïfi¹? wquot;in^n»3»mö« mwri tios

^ i* ti-.. - : ••V-*:^ : quot; : • : -t lt;• j- a t:* t^—: r | v v — ;

tiy dtk ^tl: njniri d^3t!' tjobl '3^

'3 namp; lat^-nx xnpni rs ibm in^k-nx'

lt;• it -•• aquot; ^ : v jt! : • - i •• _ v — - : •

: rp inn »3 nnn ihk inr b^nbx ¹=

lt;•• ; . ^ I Iit v t -: j' v v - j- •• - ^ ••**.• • v:

nip¹? Snin tk ^i:k loty-nx tsjnpn ?3—kin-qü

v.»: ' quot; . quot;quot;t a v: v. : v rrl :• - I v

nivin nöd nr d *: nin» d^3« i

l : • ••• quot; -v , ^ it : jquot; : f

: ink namp;v dtpk ^013 din d^n k13 d1^;3 qiü

• ^ •'t t V,* v: ^ : • tt • v: lt; ; : at r

dik dd^'tik xip^i anx viy) dki3 ropii quot;i3t=

tt t : v lt;tl:-- t ) ••■-quot;t : - kt t: itiquot;: jtt

evenals Kajin, de goddelijke bescherming tegen de wraakneming behoedt. Anderen zien in deze verzen een j abellied op de vinding van het bewerken van ijzer, d. i. van de vervaardiging van wapenen. Dan moet vertaald worden: Voortaan dood ik een man wegens enz. Ik kan mij thans zelf beschermen, kan mij dus zelve, zoowel als mijne vrouwen door mijne wapenen meer veilig achten, dan Kajin onder Gods bescherming.

\vüv = ruyctf.

25. im O = ws.

26. jopS Smn TK- Toen begon men te verkondigen, aan te roepen; Rashie: toen begon men menschen en zaken met Gods naam te noemen.

Hoofdstuk V. 1. quot;)£)□, boek, ieder afgesloten geschrift, zelfs een brief. Dent, 24,1 van den scheidsbrief, Jer. 32,11 van een koopacte; hier: register, lijst.

GENESIS V.

3 op den dag, waarop zij geschapen werden. Adam leefde honderd en dertig jaar, toen bracht hij voort [eenen zoon] naar zijne gelijkenis, naar zijn evenbeeld; en hij noemde zijnen naam

4 Sheth. En de dagen van Adam, nadat hij Sheth voortgebracht had, waren acht honderd jaren; en hij bracht zonen en doch-

5 ters voort. Zoo waren al de dagen van Adam, die hij leefde,

6 negen honderd en dertig jaren; en hij stierf. — Sheth leefde

7 honderd en vijf jaren, toen bracht hij Enosh voort. En Sheth leefde, nadat hij Enosh voortgebracht had, acht honderd en zeven

8 jaren; en hij bracht zonen en dochters voort. Zoo waren al de dagen van Sheth negen honderd en twaalf jaren ; en hij stierf. —

9 Enosh leefde negentig jaren, toen bracht hij Kénan voort.

10 En Enosh leefde, nadat hij Kénan voortgebracht had, achthonderd en vijftien jaren; en hij bracht zonen en dochters voort.

11 Zoo waren al de dagen van Enosh negen honderd en vijf

12 jaren ; en hij stierf. — Kénan leefde zeventig jaren, toen bracht

13 hij Mahalalël voort En Kénan leefde, nadat hij Mahalalël voortgebracht had, acht honderd en veertig jaren; en hij bracht

14 zonen en dochters voort. Zoo waren al de dagen van Kénan

15 negen honderd en tien jaren; en hij stierf. — Mahalalël leefde

16 vijf en zestig jaren, toen bracht hij Jéred voort En Mahalalël leefde, nadat hij Jéred voortgebracht had, acht honderd en

17 dertig jaren ; en hij bracht zonen en dochters voort. Zoowaren al de dagen van Mahalalël acht honderd vijf en negentig

18jaren; en hij stierf. — Jéred leefde honderd twee en zestig

19jaren, toen bracht hij Chanoch voort. Jéred leefde, nadat hij Chanoch voortgebracht had, acht honderd jaren; en hij bracht

20 zonen en dochters voort. Zoo waren al de dagen van Jéred

21 negen honderd twee en zestig jaren ; en hij stierf. — Chanoch leefde vijf en zestig jaren, toen bracht hij Methoeshélach voort.

22 En Chanoch richtte zijnen levenswandel naar God, nadat hij Methoeshélach voortgebracht had, drie honderd jaren; en hij

23 bracht zonen en dochters voort. Zoo waren al de dagen van

24 Chanoch drie honderd vijf en zestig jaren. Chanoch nu richtte zijnen levenswandel naar God; doch hij was niet meer, want God had hem

25 weggenomen. — Methoeshélach leefde honderd zeven en tachtig

3. Toen Adam 130 jaar oud was, werd Sheth geboren, die in den eigenlijken zin de voortplanter van Adams geslacht is; Kajin wordt, als uit de omgeving zijns vaders verdreven, niet genoemd.

22. DVlSftn DX quot;]Snrn C/ianoch richtte zijnen levenswandel naar God, eig. ging met God, en niet met de goddeloozen, gewoonlijk cpSs •gt;: b •fTnn.i, viór Gods aangezicht zijnen levenswandel voeren, Gen. 24,40 e. a. p.

24. dviSjc ipj? npS O- Want God had hem tceggenomen, door den dood, vgl. Ezech 24,16; v. a. is Chanoch niet gestorven, maar plotseling levend van de aarde weggenomen, vgl. II Kon. 3,9 en 10.

n mftm n*

nii^ HNÖI DSSJ : osïian Di^^a

tt - ; lt;• : tt •»• : - it : it • i :

DiK'^o* vn»! : m loirnx «■ip»^,i lobïa iniöia nbi'i ^

tt r*: ^J : rquot; r* v, : v jti : • - a : - ; v, ;• ^ v j-

: maai D^| iViji nxa npp np-m itVIH nnx nit^ hiKö jrt^n dik vn»iⁿ

att ; tt •• ^ lt;- : - v -: tt lt;••: t : i''

: n2ir nxoi D^ir K'on ntr^nn D : riDn¹

i v: v v ^ - at t -»- : v' ^t Jquot; t •• •;!- it-

niND nio^i viw ri:trnN n^in nn« »

^ ^ •• r.- : -t quot; * -v , v: v -• ■ •■-!.- •• quot; :.quot;

mtrir dw vn»i : nmi d^3 quot;i7^,i^,,i n^ⁿ

.. ; r.. lt;.. . .. ... _t : |- - it v t v gt;- att

♦nn D : m n:^ niKO ni^⁰

^ at t *j' : • ^ ••: r ; - ^ i t - at t ^ ^ j- : t t

n*i^ tfon |i^-nK in^ln nnw a'iix 'rn : p;p;n« ibi»v

♦0^3 Vm : mam D^3 njiy niNO nab^'i n:^ ^

-•••: t ; r- it t v j' at t v .** -'•* ^{1 t}.^t

rrp d : nb»i n:^ ni«D rirn^!i d»:# tron E'liK³'

kt i •• r:quot; ^ it- at t v quot; : ' ^t •*quot; ^{t v:}

-nx i-i^in nn« ri^p ♦nn : bxh^nn-m n:^ ^

J . , ...... | _T ).. .. ,.. _v v V quot; ATT ^J* : *

: ni33i D^3 -ibvi dikö nio^i ni^ D^3quot;IK bxVVnD

it v.' t v j- att v. quot; jv ^: tt ^-•* t i - quot; ^--j •*

D : riDquot;quot;! n:^ niNo ^irni vw Tipy rrp wbi vnn ^

it- at t v i * t v i t i quot; -•quot; : t : i* *

nT-nKnbi»quot;) n:iy DWI tron^K^no ^v»

•»• ;- vit v . •* at t ^j* • : t jquot;•• ; - -s i- -•'i'td

niNonwimB'nT-nN ITVIH nn» 'pxVbna

^ i. •• ;■•• : t t -•■ : vv^ v -• ■ i —! |- •• : - -: l-

D^t^ni Eton ♦d^,-¹?3 rnn : ni:3i d^s n:iy ^

^ : • ; lt;•• t ••:--: r -•••: t ; r- it v.* t v j' at t

DWI DTitr TTWI D : m HIND njoiri n:#*

r • : ^ • s- : w • ; i- i t - at t v. quot; J •• ï ^{t t}

n^in nn» : Tjian-nN ihri nw nKai ru# ^

j . , ••-: r w • :r | i -: v ••* v ~ at t ^: . v.t t

-b3 Vn^ : ni]3i D^3 ibi*i nw niKO nw quot;niin-ns³

t : i* - it v.quot; t v j- at t v quot; -»*•* ï i quot;2.

d : no^i n:ir niNO vamp;ni nity dw

^ i t - at t k. quot; jquot; » tt • • : * lt;- ; ** :

: n^inp-nK ibip. DWI E'an ^jiin niKO vbv n^inDTiK n^m nnx D^xn-nx riiin

₁ v •• . : - v : ... . • . • Vï 't V | -:

vmn wm Tiian ^^?3 ♦n^,,i : nquot;i23^,i D^3 nbvi n:iy«

• : «•• t | a-; j**; t v* • ^t v.'^t '• j' at t

wrNi D^ribNn-nK Tiian ■nVnn'i : nixo niir^

v •• : a- v; it v | ^ -: )jquot; - : • - itt v.quot; tt

D^bt^i V3^ nbtbmo D *: vrhx in« npb^s™

.)• : ^ - sv - v : j- ; - r v; v. ) j't r

U E N E S 1 S V. VJ.

26 jaren, toen bracht hij Lémech voort. En Methoeshélach leefde, nadat hij Lémech voortgebracht had, zeven honderd twee en

27 tachtig jaren; en hij bracht zonen en dochters voort. Zoo waren al de dagen van Methoeshélach negen honderd negen

28 en zestig jaren; en hij stierf. — Lémech leefde honderd twee

29 en tachtig jaren, toen bracht hij eenen zoon voort. Hij noemde zijnen naam Noach, zeggende: ;/Deze zal ons troosten over ons werken en over de moeite van onzen handenarbeid, ten gevolge van den aardbodem, dien de Eeuwige vervloekt heeft.quot;

30 Lémech leefde, nadat hij Noach voortgebracht had, vijf honderd vijf en negentig jaren en hij bracht zonen en dochters

31 voort. Zoo waren al de dagen van Lémech zeven honderd

32 zeven en zeventig jaren ; en hij stierf. — Noach was vijfhonderd

6 jaren oud, toen bracht Noach voort Shem, Cham en Jépheth. jaren oud, toen bracht Noach voort Shem, Cham en Jépheth.

1 Het was nu, toen het menschdom begon zich te vermenigvuldigen op den aardbodem en hun dochters geboren werden;

2 Toen zagen de zonen der goddelijke wezens de dochteren der menschen, dat zij schoon waren; en zij namen zich vrouwen

3 uit allen, die zij zich uitkozen. Toen zeide de Eeuwige: «Mijn geest zal niet eeuwig in den mensch heerschen, daar ook hij immers vleesch is; zijne [levens-] dagen zullen echter [nog]

4 honderd en twintig jaren zijnquot;. De reuzen waren op de aarde in die dagen, en ook daarna, toen namelijk de zonen Gods tot de dochteren der menschen gekomen waren, en deze hun kinderen baarden; dat zijn de helden, welke van oudtijds bestonden, de mannen van naam.

5 Toen nu de Eeuwige zag, dat de slechtheid des menschdoms groot was op de aarde, en al het in de gedachten zijns harten

6 gevormde, enkel slechtheid was ten allen tijde, — Toen berouwde het den Eeuwige, dat Hij den mensch op de aarde

7 gemaakt had; en Hij was bedroefd in Zijn hart. En de Eeuwige zeide: Ik zal den mensch, dien Ik geschapen heb, verdelgen van de oppervlakte des aardbodems, zoowel mensch als vee

29. ra. niet: Dn», de trooster; v. s. om ook liet denkbeeld van nu, rust

in den naam uit te drukken. Volgens anderen is hier, zooals bij meer namen, slechts een deel van het stamwoord in den naam opgenomen, \ ol-doende om bij het uitspreken van den naam onmiddellijk liet denkbeeld, dat in het stamwoord ligt, voor den geest te roepen.

Jö 130PU', zal ons verademing verschaffen van.

Hoofdstuk VI. 2. OTlSjtn '33 De zonen der yodddyke wezens, evenals Ps. 82,6. jTiSr quot;02, verklaren sommigen hier: zonen van voornamen; anderen : engelen-, nog anderen zien in ütiS.s '03 de nakomelingen van Sheth, in Di.sn ma de dochteren van Kajin's huis. (Zie ook Meor 'Enajim, 31).

3. PT; van pi, rechter zijn, heerschen. — DJBO = ^DJ ifS3, daar ook; v. a. van 33V, in hun afdwaling. — VD', •syquot; leeftijd, v. a. de hem ter bekeering nog gelaten tijd, vóór de intrede van den zondvloed.

i n n^ïfo y

iT^innnxn^no m : TtüS'nK quot;ibi'i n:^ nxöi

- • i ••-: i- - v : )vit v v.quot; at t : . VTT

D»33 nSi»5 niNO jDtfi ni^ D^IO^ID^ niKayiymnii^bwi yvr\ n^tbmö wbs vn^inim»

V, quot; ^ j- : TT . . . ^ - «.. - v : -•••_: t : r - it

n:^ n^O'i n:^ D^btri DTity ^,na^l?^n*^,i D : ho^!,i n:ïy quot;³

at t : VT t _M : • s- : | v v • :i- i t - at t

gt; . gt; */rP . I . . I .

wysö^onrnT -m? n: laty-nK Nnp^i : n i^vi ==

.. tji- • ... ^ .. - ^ ., _; ... stI: *quot; . 11quot; ••• v

-p'^m : nin» nns⁴ nbn^n-fD irT rmyöi¹'

| v v • ;i- it : j.t-:iquot;^ r.' -: t t -:^jt I • -t I ^ :^' iquot;

mt? nno ^oni ni^ a^K'ni tfan ni-n» n^in nn«

ATT V. quot; quot;;iquot; tt _ : * : ***^t - v -• • i quot;-rr

^ j- ; TT ^ | v v •• : t • ;quot; i t v,quot; t v j-

ria nViquot;! niKo utorm nr^nn d : rio^,,i ni«ü ^

V J - AT T . I quot; J.. -; | _v - . .ITquot; AT T

^3-^ 3^ D'iKn bnn^-^ : na^nwiDn-nK dithk^

-»•• : v. t t^t it -»•• •• r * : - vit v ; jt v

Dixn ni^rnK o^n^n-^a INTI : an¹? hdikh ²

T T it -• ; v • v: it •• : lt; :•- ^ ivt j : \ ^ t at t-;it

-idn'i : nns -iir^ Van on*? inp^ nsn rab ^^j

ITT J\' V • • T ^ V T lt; ) : •quot; ^TAquot; v, j*

nxö va» vm «in a^b d-iki ♦nn ri^-K¹? nirv

JT quot; TT ^J T : AT T ^J V.T - ; T . T T IT «' 1 T I T :

p-nnx D3i bnn d^3 pN2 vn D^,l5ö3n:miy an^v

Iquot; ••-;!- -^Jquot; : •• T , *^J'Tquot; | VTT ^ T • • :- ITT ^ l*: ^ • :

nan onb nVi onxn ni:3^-i?K a^nbKn ^3

t Squot; av t *. :it : , t t it : v • v; it lt;•• : t v -;

ö *: DUTi nwN nbi^ü iwn onaan

^ ^ iquot; - jquot; : - ^t iquot; jv r • -

liV hat^no nx'-Vai p«3 anxn n^n nai »3 nirr «ti quot;

•^ : : - v t : I vat t v.ttit *j-t rr J' t ; :•»—

onxn-nK n^'quot;^ nin^ onri : Qvn-^ pi pi¹

V.TT IT ^ V JT T 1* T ; V^T-- I quot; T I J~

-nx nnax nin» IÜN'I : aï^n'i pxa»

v : v T : v , • v ^••'- : - I v .t t

nanrn^ DIKQ nonxn 7^n Titna-iKte anxn

t •• ; ~ T T iquot; T T-:IT •quot;'; - •• • TT v -: «ttit

.ntnSm DTip Diwun tyrc xnpn •

5. IDS rnarno TX¹ S3. Niet alleen zijne daad is slecht, maar ook al. wat de toenmalige mensch in zijn hart bedacht, was niet, dan slecht, den ganschen of eiken dag.

6. Dfm Evenals de mensch het door hem tot stand gebrachte alleen vernietigt, als het hem spijt het gemaakt te hebben, zoo wordt hier uit de vernietiging van het geschapene, menschelijkerwijze gesproken, opgemaakt, dat ook God berouw, spijt had over Zijne schepping.

7. nom -\v aixo. Ook de dieren zouden worden vernietigd, omdat zonder den mensch hun bestaan onnoodig is. (Rashie).

GENESIS VL

als kruipend gedierte, en als het gevogelte des hemels; want

8 het berouwt Mij, dat Ik ze gemaakt heb. Noach echter vond gunst in de oogen des Eeuwigen.

9 Deze zijn de nakomelingen van Noach; — Noach was een rechtvaardig, volkomen [deugdzaam] man onder zijne tijdge-

lOnooten; naar God richtte Noach zijnen levenswandel. En Noach

11 bracht drie zonen voort: Shem, Cham en Jépheth. De aarde was toen verdorven vóór Gods aangezicht; en de aarde was

12 met daden van geweld vervuld. En God zag de aarde, dat zij verdorven was, want alle vleesch had zijnen levenswandel

13 op aarde verdorven. — Toen zeide God tot Noach: whet einde van alle vleesch is vóór Mij gekomen, want de aarde is door hen vol daden van geweld; daarom zal Ik hen verderven met

14 de aarde. Maak u eene arke van Gofer-hout, deel de arke in hokken af, en bestrijk haar van binnen en van buiten met pek.

15 En zoo is het, dat gij haar maken zult; drie honderd ellen zij de lengte der arke, vijftig ellen hare breedte, en dertig ellen

16 hare hoogte. Eene verlichting zult gij aan de arke maken, en deze [de arke] van boven tot op één el doen afnemen; den ingang der arke zult gij aan hare zijde plaatsen; met onderste, tweede en derde [verdiepingen] zult gij haar

17 maken. En Ik, zie! Ik zal den zondvloed, [bestaande in] water op de aarde brengen, om alle vleesch, waarin

9. Wat in vers 7 en 8 in eenige alge mee ne bewoordingen is medegedeeld, wordt hier in bijzonderheden ontwikkeld, vgl. 1,27 en II.

msn p-ns een rechtvaardig, zich naar Gods wil richtend, en vol

komen Godgewijd man; v. a. een volkomen rechtvaardig man \ Ibn 'Ezra : rechtvaardig in zijn handelen, volkomen, consequent in zijn denken.

vrrm letterl. onder zijne geslachten, = de leden van zijn geslacht, d. i. het geslacht, waaronder hij leefde. Ibn 'Ezra; onder de geslachten, die zijne tijdgenooten waren, daar bij Noachs dood Abraham reeds 58 jaren telde.

11. flNH) de aarde = de bewoners der aarde. — DTlSiCn 'JfiS. vóór Gods aangezicht, d. w. z. naar Gods oordeel; «oodat zij Gods ingrijpen noodzakelijk maakte, evenzoo vs. 13 'jbS ; anderen; letterlijk = in uet openbaar; n. a. tegenover God, in tegenstelling met Dan, dat de wanverhouding tusschen de menschen onderling aanduidt.

12. Sd. alle vleesch, d. w. z. de menschheid, vgl. Jes. 66,23; zie Naclimanides.

13. Dirm door hen, het meerv. bij ica, dat collectief is. p«n nx, met de aarde, v. a. van de aarde, vgl. Ex. 9,29.

14: nan. een arke, een kist, geen schip-, zij was van onder vlak, en liep naar boven spits toe. Van roeiriemen en zeilen wordt daarom ge-

i m nwn v

mi. : Qn^v^_; ^ ^npna »3 d^dbti quot;

«5 : mrr rn «vo

IT : jquot; ^quot; : Kquot; tjt

D^ri^Nn-nN vnïna n^n D^on pnï rij rii nnVin nb»⁰

v.* v: it v at i : ^tt -gt;• t I •)• - r quot; quot; -•; i v ••«

-nKi on-nx Dtr-nx d^3 n: ibvi : nr^nnn '

v ; JT V v.quot; V A- T -quot;T : - V. •-* j ' quot; • | V - : r

: oan pNn K'jam d^nh riKn nnt^m : na^

• T T | VJ.T T Jquot; T * quot; A* v.* IT Jquot; : • | '-XT T Jquot; T ^m ~ VIT

tik 1^3-^ n-n^n^-^ nnnir: nani riKn-n« «1*1³¹

•)T t t r : * r ^tat : • -••• • ; I v^t t v r v: :s—

■^s^niV o^ri^K laNquot;quot;! D : ^

Dn^nt^Q ^jni on^aa oan pxn hkSd^-^ ^a^ N3 V^3

^t • ; - r : • ; av •• ; • v.t t | v)T t jt :^it r - t : ^jt t t

rnnirnK n^n lar^^ nan ^ : pKrrnK^ nnK ntryn nn : quot;1333 nnai n^a nnx maai¹⁰

at V.V *•: r jv -: v: v 1 - | v. * '-f ' •gt;^{T jr :}' '^{T :}

nam hax o^an nann ™ na« nixa

r : t : t t - lt;• • -: t •• - I v lt; t - ^J quot; s :

n^aba nabsn naK-bKi nanb ntr^n 1 tïï :nnaip nax «

t : ~ : • t^jv - ; t - v : t •• - •quot;.• r - ^J it t h ^t

'ixi; ntrvn o^btri D'nnn D^v^n nnï3 n3nn nnai^r /quot;=,quot; ■ r - s s ^jt' - ^vTquot;q

la-it^K 1^3-73 nn^ rnxn-^ o^a 7i3an-nN K»3a a:n

V -: TT T -•••-: I V T T - • - J----V ......

zwegen; de arke behoefde slechts te drijven. — ffup, in nesten verdeeld, voor de verschillende diersoorten. — iss, aardpek, asphalt; rat is uit planten bereid pek.

15. Zij had dus een grondvlak van 15000 vierkante ellen en een ku-biekinhoud van 450000 kub. ellen. 1 nas, eig. de benedenarm, van den elleboog tot op het einde van den middelvinger, verdeeld in 6 dvibb, handbreedten, van 4 maw», duimen, houdt ± 57 cM.

16. VIS. ^eene verlichting, door een luik of venster, eene open ruimte om licht in te laten, die 8,6 pSn genoemd wordt. — ruSsn, het vr. aanhangsel bewijst, dat het op nan ziet; de arke liep naar boven spits toe, zoodat het bovenvlak slechts één el breed was. Anderen meenen, dat deze woorden op inx slaan, wat dan tegen den regel hier vrouwelijk zou zijn, en vertalen: en ter breedte van een el zult gij haar geheel, d. i. over de ge-heele lengte en breedte rondomloopeud, maken aan de bovenzijde.

17- Sl30 van verwelken, waarvan: nSsj) aas, bet. ondergang; v. a.

van 'jSa, verwarren. D^a Scan, den zondvloed, bestaande in water, volgens Ibn 'Ezra = Ven Vcw, vgl. Jos. 3,17 rvnn pxn = mian pis jvkci.

GENESIS VL VII.

levensadem is, van onder den hemel te verderven ; alles, wat op

18 aarde is, zal omkomen. Doch met u richt Ik Mijn verbond op; en gij zult in de arke komen, gij en uwe zonen en uwe vrouw

19 en de vrouwen uwer zonen met u. En van al het levende, van alle vleeseh, zult gij twee van elk in de arke brengen, bm met u in het leven te behouden; een mannelijk en een vrouwelijk

20 zullen zij zijn. Van het gevogelte naar zijne soort, en van het vee naar zijne soort; van al het op den aardbodem kruipend gedierte naar zijne soort; twee van elk zullen tot u komen, om

21 ze in het leven te behouden. En gij, neem voor u van alle spijze, die gegeten wordt, en breng ze [in de arke] bij u,

22 opdat het u en hun tot voedsel zijquot;. En Noach deed het; gelijk al, wat God hem geboden had, zoo deed hij.

1 Toen zeide de Eeuwige tot Noach: ,/ga gij en geheel uw huisgezin in de arke, want u heb ik rechtvaardig vdór Mijn

2 aangezicht bevonden onder dit geslacht. Van al het reine vee zult gij u nemen van ieder zeven, een mannetje en zijn wijfje; en van het vee, dat niet rein is, twee, een mannetje en zijn

3 wijfje. Ook van het gevogelte des hemels telkens zeven, mannelijk en vrouwelijk; om ze tot zaad in het leven te behouden

4 op de gansche aarde. Want over nog zeven dagen zal Ik doen regenen op de aarde, veertig dagen en veertig nachten ; en Ik zal verdelgen al het bestaande, dat Ik gemaakt heb, van de

5 oppervlakte des aardbodemsquot;. En Noach deed gelijk al, wat de

6 Eeuwige hem geboden had. Noach nu was zes honderd jaren

7 oud, toen de zondvloed kwam in water op de aarde. Toen ging Noach en zijne zonen en zijne vrouw en de vrouwen zijner zonen met hem in de arke, wegens het water van den

8 zondvloed. Van het reine vee en van het vee, dat niet rein is, en

9 van het gevogelte en al, wat op den aardbodem kruipt; Kwamen twee aan twee tot Noach in de arke, een mannelijk en een vrou-

10 welijk, zooals God Noach geboden had. En het was na verloop van de zeven dagen, dat het water van den zondvloed kwam op

pxa, op de aarde, in engeren zin = op het drooge. Gen. 7,22. is. rm van ma, doorsnijden, waarschijnlijk wegens het bij het sluiten van een verbond in stukken snijden van dieren, zie Gen. 15,10; v. d. ook de uitdrukking fvo ma, (snijden) voor het sluiten van een verbond; rvna G'pn beteekent niet alleen het sluiten, maar ook het bevestigen va» een verbond; het vervullen der daarbij gestelde voorwaarden. Van God

febezigd is nna de door God gegeven belofte voor de toekomst, hier: die, al Noach zal worden gered. — -pa lew foai nns. Mannen en vrouebezigd is nna de door God gegeven belofte voor de toekomst, hier: die, al Noach zal worden gered. — -pa lew foai nns. Mannen en vrou

wen vormen hier twee afzonderlijke gVoepen, evenzoo 7,7 en 13. Daarentegen 8,16 wordt van: Noach en zijne vrouw en zijne zonen met hunne vrouwen gesproken. Dit bevestigt de meening onzer Wijzen, dat echtelijke samenleving tijdens den zondvloed verboden zou geweest zijn. Gen. 8,18 worden zij naar hunne historische beteekenis opgesomrl.

Tin: T

-m ♦nbpni: D^n nnno o^n nn^

r lr-!i- ^it:* I v^t t v -: j -at t quot; v.quot; * * ^

WTm ^ntrKi ym nnx ninn-VK nKDi nnK ♦nns

K-.-t iquot;: A ■. ■. •: Ir.-t t- V, •• ^Tp p^T . '^rtT ^ ^:

nann-^K Kon Vaa aquot;^ ♦nn-^t?3Q^,i: quot;inK

v.t quot; - v j' t •) • -s- : t t t i* - t t * i «t *

nDn3rr?üi inrüb eiiynD : vrv napji idt •hpik n^nn¹?»

t •• : - I • •• • : I ^ t Iquot; i;i* ^.tI ••: jtt ) at •- ^ r ;

Vsq inrüb naixn iroi SaD ni^b

) vquot;quot; -» t ■) • -s- ; ^ Aquot; • : T^-: it v r; -) • t • :

I'bx nsD^i bbw IE'N baNQ-bao ^-npnmi .'rviTinV³

I av •• v.t : quot; it : •• t iquot;^ p t -: i- t • I ; I - -«t - ; i -: r :

dti^K inK niï Vis m ^⁴i: onVi *h n^m »

V/ ••: •) jt ' v -: : - a it : t ; vquot;T ; -j! : ^tt :

nnnn-^K nn^rVsi nnx-Ka nis ninnoK't *: namp;v p« ? *

AT •• - V O ; iquot; t : JT - I - : t ; v lt; - it ~t I Jquot;

niintsn nonan i V30 : ntn -11-12 vüb pnï'n^-i quot;qnir^³

^TP ^:Pquot; /^T quot; ^: ' ■* ' ^,v' j - v- t : I r ' • r t jI : 1

tib -i^k nornrqai in^Ki amp;^yx ^rnpn

D^o^n D3 : in^Ni Hin mrit2^j

v quot;i ((■ •^,quot;^r ' isquot; -•quot; , 1 : • : jquot; l-: r ^ ■

Ljwb *2 : pkrrho ^nr, n^nb n3p:i idt d^3-ix1d^ d^3-|k pkjt^t^do p3n tty

: HQ-inh ^3 '^vo bip^n-^'nx ♦n^noi n^¹?

IT T-;IT •quot;• : 'v.quot;quot; * .' ^T I : - T V • • T T :AT

n:^ niKü nri : nin^ inrr-i^^ V33 n: ⁿ

ATT ^ •• Jquot; ' ^Vp ~p ^: . IT : V-T* V -: ^{J zt}. quot; ^A

varV33i rii N3»i; r-ixn-^y D^D n^n ^iasnv

•)T^T Iquot; : s : • : TT - -«T- I VIT T - • vquot; tt ^J — ;

-JDI nnintannanan-ra : ^iasn »0 ranrrbtf mxquot;

I * t : - t •• : - I • •* 1 ' * -»•• v.quot; : * at •• - y. *

nnriü nar» nonan i^K3 napai -iDT nnnn-^K nr^N W2 D»:tr : no-iNn»

■»•.* -: r atIquot;: -«tt v.t •• - v quot; i v st • ~: ; it t-:it

-bp vn bém w own nynamp;b ♦nn : nrnx niv

^ t - - j.. a't • : * ; ^* :* ~ 1 v v: jt *

21. nbSJcS. Er wordt door sommigen een verschil gemaakt tusschen: rtasS en SsnS. Wat slechts bij eene bijzondere gelegenheid wordt gegeten, is SonS ; wat voor gedurig, lang aanhoudend gebruik dient, is gegeven rhsah.

Hoofdstuk VII. 2. iTTinöiT Zie onze aanteekening op Gen. 1,10 onrmSi. — nrac nr:c, zeven van ieder, eig. telkens zeven-, drie paren en een stuk, dat later geofferd werd; v. a. van ieder zeven paar.

3. Hier is alleen van de reine vogels sprake; de bedoeling is, dat ook van het gevogelte van de reine soorten zeven, van de onreine twee stuks genomen moeten worden. (Rashie en Ibn 'Ezra).

9. cntr crjir, twee aan twee, telkens bij twee stuks — no, kwamen van zelve, evenals bij Adam, Gen. 2,19.

GENESIS Vil.

11 de aarde. In het zes honderdste jaar van Noach's leven, in de tweede maand, op den zeventienden dag dier maand, — op dien dag braken alle wellen der groote watermassa los, en

12 de sluizen des hemels openden zich. En er was een stort-

13regeo op de aarde, veertig dagen en veertig nachten. Op dezen

zelfden dag ging Noach, benevens Shem, Cham en Jépheth, de zonen van Noach, en de vrouw van Noach en de drie

14 vrouwen zijner zonen met hen iu de arke. Zij en al het wild gedierte naar zijne soort, en al het vee naar zijne soort, en al het kruipend gedierte, dat op de aarde kruipt, naar zijne soort, en al het vliegende naar zijne soort: alle vogelen, al wat

15 vleugels heeft. Zij kwamen tot Noach in de arke, twee aan

16 twee, van alle vleesch, waarin levensadem is. En zij, die kwamen, waren in mannelijke en vrouwelijke exemplaren van alle vleesch gekomen, gelijk God hem bevolen had; en de

17 Eeuwige sloot [de arke] achter hem. — En de zondvloed was veertig dagen op de aarde, en het water vermeerderde, en hief

18 de arke op, zoodat zij hoog boven de aarde stond. Toen het water in kracht toenam en vermeerderde op de aarde, dreef

19 de arke voort over de oppervlakte van het water. Het water had namelijk ten zeerste in kracht toegenomen op de aarde, zoodat alle hooge bergen bedekt werden, die onder den gan-

20 8chen hemel zijn. [Nog] vijftien ellen hooger was het water

21 gestegen, nadat de bergen bedekt waren. Toen kwam om alle vleesch, dat zich op de aarde beweegt: onder het gevogelte en onder het vee en onder het wild en onder al het wemelende, dat

22 op de aarde wemelt, en hetgeheele menschdom. Alles, in welks neus de adem van den levensgeest was, van al wat op het

23 drooge was, stierf. En [de zondvloed] verdelgde al het bestaande, dat op de oppervlakte des aardbodems was, van mensch tot vee.

11. 'JBTl BTQ) iⁿ de tweede maand, volgens R. Eli'ezer : Marcheshwan, volgens R. Josua: Ijar. — nat oinn nwr», de bronnen, waaruit als het ware de op aarde aanwezige groote watermassa (in zeeën, rivieren enz.) wordt gevoed. — own rvms, een beeldspraak, alsof het hemelwater door sluizen of luiken wordt tegengehouden, bij wier geopend worden het water uit den hemel blijft neerstroomen.

12. De stortregen duurde niet langer dan veertig dagen; daarna bleef het water, waarschijnlijk door onderaardschen toevoer, stijgen, totdat het na 150 dagen zijn hoogsten stand had bereikt (vs. 24).

is. nn nrn osya, op dezen zelfden dag, den in vs. 11 genoemden 17den der 2de maand.

14. t133 ^3 TBS S3, nadere uitwerking van: rpïn Sa, al het vliegende, zoowel aUe vogels, als alle andere gevleugelde dieren, zooals sprinkhanen. (Rasiiie en nieuweren).

16. ny3, achter hem, hem beschermend.

17. Zoolang het water nog niet zeer hoog was gestegen, lag de arke stil, maar rees natuurlijk met den waterstand.

T ni 113

èhm nr^nv nïm-vv : p«ri ^ ni'-i Dinn nir^p-^a quot;lyjtt: nin di*3 rinb ov ït^ di» d^3quot;in pkn-b^ n^n w\ : inns: d^o^n hsnki. ^ ■♦23 na^ onrd^i ra «3 ntn di*n dï^3 : nsb d^31«quot;i ^

quot;T vv-.T JT ; Iquot; : - -«T V- lt;- v^v : t :it V t : - :

-b3i non : nsnrrbn ddk v:3quot;^: ni rnwi ni^

t : t •• it •• - v vt • -jt t iquot; v s : - ^ v ■quot;' : - a

nkrrvr nro¹? nansn-bsquot;) ni^a¹? n»nn

| \\r t Jquot; «t v r-'T t : t t •• : - t : t * ; -«t - r

nr^N itón : «i:3-V3 nisï ^3 inrob inrob «

- ^ v jr- |itt t j • v. v* v ^: ' ^ ^{t t :} aquot; • :

: Dquot;n nin irn^K T^sn-^sp DW nsrin-?» D^ri'^N mx mi n^N31K3 ¹T^3-^l?3o n3pi^!) iy D^,x3n^,i '^o

t\' •:: v Jr • ■»•.•-;!- T T T T * lt;TIquot;: TT • T - :

riNrr^y av D^31K bi3an ♦n^,i * : n^3 nin» iwi *

I VATT *- V. i' T : - 4--. ^s' ^:' ^ ' • Iquot; V.T :

^!n32^,,i : pxn dim ninrrnK ikb^i d»sn ^

J - I VIT T *5- •• TV.T - T - V : • - • - - - ; • -

D'Dni: rom •nbni pKrr^ n^o 13^ o^an ^

• - - ; -it - r'j vt •• - iv )quot; - i vat t i. : - • •)

-quot;IB^K D^33n Dnnn-^3 ém TND TNO ^32

v -: • ; - • t iv t \:-\ vat^t ~ v, : j : •» : it

□♦an n33 n^óba hsk miry iron : d^,dtrn-^t73 nnn =

• at - v : it t . ~ : t - lt;••; ^v •• -: • it t - t quot; vquot;

£11^3 pNn-V^ irann i quot;i^3^_i73 : onnn iD3n «

| lt; t | v t t -•••it ■'tt t - 1't^iv v %;quot;

: onsn Vbi p^rr^ pirn pBrrVMi n»n3i nonssi : ma n3-in3 Vso V3N3 D«n nmm: quot;IITK ==

^ iquot; v.t tit v jv *: -i • t - : • - - quot; ^: t * r

non3-ny DINQ na-ixn i I Dip^,rrb3-nK non »

t •• _; - lt;t t iquot; t t -: it -*•*: ^Jv -: 1 ■•; • t v - • -

18 en 19. Toen het water in kracht toenam, zoodat de bergen bedekt waren (vs. 19), begon de arke voort te drijven; vroeger drijvende, ware zij door de kracht van den stroom tegen bergen en rotsen le pletter geslagen. — voj, meer dan volmaakt verleden tijd; vs. 19 is nadere uitwerking van vers 18.

20. nSjraSa, boven de in het vorige vers genoemde bergen, wat door omn ion duidelijk wordt gemaakt.

23. nm. Daar de » geen en heeft, wordt het woord reeds door de oude commentatoren als Sp opgevat, niet als SrsJ voor nTISM; ^al^s onderwerp moet men er Viao of D'» bijdenken. — rwi — irm — ïia*gt;, — ru beteekent; pijnloos sterven door het ontvlieden van den levensgeest (Ibn 'Ezra); pi» sterven, op welke wijze ook; nno verdelgen, zoodat elk spoor van het lichamelijk bestaan wordt uitgewischt.

GENESIS VII, VUL

tot kruipend gedierte en tot gevogelte des hemels, zoodat zij van de aarde verdelgd werden; alléén Noach bleef over, en 24 wat bij hem was in de arke. En het water nam in hoogte toe boven de aarde, gedurende honderd en vijftig dagen.

1 Nu dacht God aan Noach en aan al het wild en aan al het vee, dat met hem in de arke was; en God deed een wind

2 gaan over de aarde, toen werd het water rustig. De wellen der watermassa en de sluizen des hemels sloten zich; en de

3 stortregen van den hemel werd tegengehouden. Vervolgens liep het water terug van de aarde, al meer terugloopend; en

4 het water verminderde na verloop van 150 dagen. De arke rustte in de zevende maand, op den zeventienden dag der

5 maand, op het gebergte Ararat. En het water nam meer en meer af, tot de tiende maand; in de tiende [maand], op den eerste der maand, werden de toppen der bergen zichtbaar.

6 En het was na verloop van veertig dagen, dat Noach opende

7 het venster der arke, dat hij gemaakt had. En hij zond de raaf uit; deze ging gedurig naar buiten en weder terug, totdat

8 het water opgedroogd was van boven de aarde. Toen zond hij de duif van zich uit, om te zien, of het water gevallen was

9 van de oppervlakte des aardbodems. Maar de duif vond geene rustplaats voor de palm van haren voet, en keerde tot hem in de arke terug; want er was [nog] water op de oppervlakte der geheele aarde; hij strekte dus zijne hand uit, en nam haar,

10 en bracht haar tot zich in de arke. Hij wachtte hierop zeven

11 andere dagen af; en zond wederom de duif uit de arke. De duif kwam tot hem tegen den avondtijd terug, en zie; een olijfblad, afgeplukt, in haren bek! Toen wist Noach, dat het water

12 gevallen was van boven de aarde. Nu wachtte hij nog zeven andere dagen af en zond de duif uit; maar zij keerde

13 niet weder tot hem terug. Het was in het zes honderd en eerste jaar [van Noach] in de eerste [maand], op den eerste der maand, dat het water opgedroogd was van boven de aarde; toen nam Noach de bedekking der arke af,

HoomsTUK VIIl. 3. 31^1 quot;pSn, ^a l meer teruggaande. — nsm cwnn riïpa

dygt;. Na afloop van de 7,24 genoemde 150 dagen, begon het water te verminderen.

5. Eerst 74 dagen later werden de bergtoppen zichtbaar, op den 1ste der tiende maand, toen het water al meer afnam (fom fSn); daarna nam het water zoozeer af, dat nog slechts een dunne laag boven de aardoppervlakte stond (iSp, vers 11); vervolgens droogde het water in (lam, vs. 13), a. w. z. er stond geen water meer boven de oppervlakte, maar slijk en plassen maakten den bodem nog onbewoonbaar; eindelijk psn -cagt; (vs. 14) was de aarde weder tot ncï¹, volkomen droogen, vasten bodem geworden.

7. myn. den raaf, die, zoo hij slechts een rustplaats vindt, de nabijheid van den mensch niet zoekt, en wiens rusteloos heen en weer vliegen (awi Niyi) dus ten duidelijkste aantoonde, dat nog geen droog plekje op

3

n t na tü

nrTjK pKn-|D ins»i ^orn^

nNpi D^ün pKn-bj? D^sn na^i : nana ina

nónarr^-nNi n^nrrba nxi nrnK ■iavi : di^,n n

T .. ; - t V : ^Tquot;'quot;^ V **• ^: quot; ^ ^v * ^v: •

: D^sn 13^1 pKn^J? nn D^n'^K nana iriK I^K : D^otrn-ro D^3n «Va»! D^^n haixi Dinn n:^a naD»i =

•itt - i • vv,quot; quot; jquot; t * ~ -att - v. |- : :«t--

nïpo o^sn non»quot;! ai^i -n^n pwn D^sn la^'i ^

.. |; . • - -. •*::-- 1% t^ | t | *'\t t *3- •• • -r - S\t-

-nva^a ^ra^n syina nann nam : ai* nxQi outran ^

\t ; • : • : quot; v j - t •• - - lt;t - i t.- : r • —.

niom -iibn Vn d^sni : dtik nn bp virh av niry *

t : j ^j t t ' quot; quot; ^{,t j}quot;^t v,quot; va - v jt t

: onnn ini: ^tn¹? -inxa n^a n^n i^inn

r t iv r* t ^ : * v - ^jt v ; • • ^:it a- • ^-:it v- -

: n'irv quot;ikw nann riVn-nx ni nna^i dv D^aiK rao ♦n'v

it 't jquot; -: vt quot; - i - _v - j- . .- a •*' t : ~ | k— • ;-

bya d^sn n^a^-n^ aitbi kir kvi aivrrnk nb^v

rgt;-quot; • v.-• v 7 : t t ...... A* it V Vquot; quot; ••'

♦iS^DDian^n niK^ in^o n:i*n-nN nbEh :pKn^h -•jNV^Kaiymn^Teia¹? mio nii»n nKvo^i : nonxn⁰

t •• t lt;t - t | : - t t - t : it ; it t -: it

nnk na'i nnp^si it nbt^'i pnn-Va nann

•)t jquot; t ~ t v | t- - t lt;-:•-! vat t t ■quot;• : 'kt )' t ** quot;

n^tr eib»i onnx n^a^ nir ^n»! : nann-^N vba*

j- - I ■■■ lt; - /,■••quot;. I T quot;7- ; • ^ ■■•■■*- IT •• - •■• IT •■

nani aiv n^¹? n:i»n vSn Kam : nanrrro njvn-nx ^

j.. . . rj... _t - _lt;t .. ^ _t - _|t ,. » | . v.t -

: pKn tyü a^ön iVp^a n: yy) n^aa «nu nn-n^

| vitt *7- quot; • v.-- ^ t a* i |^jt t

■naD^,quot;Kⁱ?i nii'n-nx nbi^i annx nyair tiv ⁱ?n^M,i ^

jt ;it ^ : t - v ^--:- a'quot;^-: ^Tp p^~ ^: ' v^t*-

nnxa p^Nia ni^ niNQ-^i nnxa »n»i: nip v^K-aiir '

■*t v ; i -it tt •• iquot; : - - : • i •• i

nann naao-nxVu lan rnxn bpD o^sn iain vin¹?

t quot; - jquot; ; • v - -lt;t- | vat t ----; _it ... -

aarde te vinden was. Hij vloog heen en weer nw ir, totdat het water ook maar eenigszins begon op te drogen. (nv3\ zelfst. nw. met de beteekenis van onbepaalde wijs, evenals in rta's Num. 14,16) Toen de raaf wegbleef en niet meer af en aan vloog, wist Noach dus, dat hij een plekje evonden had en zond nu (vers 8) de duif, inN», van zich weg; zij zou, oor niet terug te keeren, aantoonen, dat de aarde ter bewoning geschikt begon te worden.

11. 3iy nj?b- Zij was dus nu reeds den geheelen dag uitgebleven; bovendien had zij een olijfblad, tpo, v.ersch afgeplukt, in den mond; niet een blad, dat op het water dreef, maar van een boom afgerukt, en daar-dnnr bemerkte Noach enz.

GENESIS VIII, IX.

en zag, en zie: de oppervlakte des aardbodems was opgedroogd.

14 En in de tweede maand, op den zeven en twintigsten dag der

15 maand, was de aarde geheel droog. — Toen sprak God tot Noach,

16 zeggende: «Ga uit de arke, gij en uwe vrouw, en uwe zonen en

17 de vrouwen uwer zonen met u. Al het gedierte, dat bij u is, van alle vleesch onder het gevogelte en onder het vee en onder al het kruipend gedierte, dat op de aarde kruipt, doe met u uitgaan; dat zij zich voortplanten op de aarde, vruchtbaar zijn en zich

18 vermeerderen op de aarde.quot; Toen ging Noach naar buiten, en zijne zonen, en zijne vrouw en de vrouwen zijner zonen

19 met hem. Al het gedierte, al het kruipende en al het gevogelte, alles, wat op de aarde kruipt, — naar hunne geslachten

20 gingen zij uit de arke. Nu bouwde Noach een altaar ter eere des Eeuwigen, en nam van al het reine vee en van al het

21 reine gevogelte en bracht brandoffers op het altaar. Toen nu de Eeuwige rook den welgevalligen geur, zeide de Eeuwige in Zijn hart: «Ik zal den aardbodem niet weder vervloeken wegens den mensch, want het gevormde in 's menschen hart is slecht van zijn jongelingsleeftijd af; en Ik zal dus niet weder

22 al het levende doodelijk treffen, gelijk Ik gedaan heb. Voor het vervolg, gedurende al de dagen [van het bestaan] der aarde, zullen zaai- en oogsttijd, en koude en hitte, en zomer en winter, en dag en nacht niet ophouden.quot;

1 Toen zegende God Noach en zijne zonen en zeide tot hen:

14. Volgens Rashle moeten de tijdsbepalingen van den zondvloed aldus worden vastgesteld: 17 Marcheshwan begin van den regen, die 40 dagen duurt, tot 28 Kislew, vervolgens blijft het water 150 dagen stijgen, van af 28 Kislew gerekend, dus tot den Isten Siewan (3 dagen v. Kislew, telkens 29 van lébeth, Adar en lejar, telkens 30 van Shebat en Nicsan, = 150 dagen), die in vs. 4 de zevende maand genoemd wordt, van Kislew gerekend. Van af 1 Siewan begint het water te vallen, zoodat 17 Siewan de arke vast raakt en op den eerste der tiende maand (Ab), van het begin van den zondvloed, Marcheshwan, gerekend, de toppen der bergen zichtbaar zijn. Daarna wacht Noach veertig dagen en zendt den raaf (vs. 6), zeven dagen daarna wordt de duif voor het eerst uitgezonden, (afgeleid uit nr van vs. 10) en wederom verliepen met de beide volgende uitzendingen der duif 14 dagen; na deze 61 dagen is het water van de aarde verdwenen (vs. 13), d. i. van 1 Ab gerekend: 1 Tishrie; 1 maand en 27 dagen later is de aarde droog; de vloed heeft dus geduurd van den 17den der tweede, tot den 27sten der tweede maand, een maanjaar van 12 maanden, afwisselend van 29 en 30 dagen, 11 dagen, = 365 dagen, d. i. één zonnejaar.

20. rato- ®ij Kajin en Hébel's offers wordt nog geen altaar vermeld, natn van nai, eig. offerplaats, eene opgehoogde plaats, waarop het offer wordt neergelegd. — nsron Ssa, volgens Rashie en Ibn 'Ezra van de tien reine diersoorten en van alle reine vogels; anderen verklaren San hier: van allerlei, daar anders het offer te groot zoude zijn. (? I) — mSu', opstij-gingsoffers, die geheel in damp opgaan, dus hrnndoffers. Hirsch meent.

lj n m

nyatra ♦JBTI Winm : nöiNn ♦JÖ imn nam NTI ^

Ir :• : • .. - v it t -: »t jquot; : v : it jquot; • : -

d^k n|Tquot;) d * : p«n vinb dv on^i» |

nriN nnnn-fü KÏ : innb nr-^K quot;= normiejijn i'^rbap njnn-^ : -jnx ?|^3 ^

pK3 ixniri -jntf Kifin pKn-^ irnhn S

Vir^ai in^xi mm m : pt^n-^ü i-iai ^ *

ktt •••: • : 4tt -a -v^ v it t * v. t ; ^t ^

pNn-^ ^ai-i 73 tJ'öinquot;¹?! n»nn-b3 : inx lt;='

nm^ naro m rm : nnnn~ro istï» Dnws^o¹?³

at i- quot;v.quot;; • - ■» I vr- ^ it •• - I * v. :it v ••-•; : • I

quot;iin^n t^i^n Vapi nnnan nonan i Vap nj5»i ah üy^K nin* ion^i nn^n nn-nNliin» rm ; naTpa « ^lonxn nj? d-inh quot;ii^anonNn-nK ni^^p^' ejbilt; quot;i^ : -1^X3 ♦n-^-nK man¹? ity eiDK-Kbi vnwo ^M

ti* ^T. ^J' .' ' ^{V T} . r* .•*quot;' pp' '^J'v ' 'quot; ^AT

^nV^DVi^m ^[51 Dni y) pn? p^n

onb quot;idn'i vj3t-ini n'rnN d^nï -inn^ : CS

■ivT vs- (.TT v : - i. v v: | v-.t:- T: •

dat evenals de namen der andere offersoorten ook deze naam aan de be-teekenis van het offer is ontleend, en vertaalt daarom: verheffingsoffer.

21. rVTJ m. ü^{eur ter} rmtverschafflng (nm: van rru, die den toorn tot rust brengt), een overdrachtelijk van God gebruikte uitdrukking, daar in het oosten aangename geuren als een der heerlijkste genietingen worden beschouwd. — iï? Ss, in zichzelve. — tnwo si oisn aS -iï' 13, de gedachte van 'smenschen hart is van af zijn jongelingsleeftijd, d. i. bij de ontwikkeling der zinnelijkheid, slecht; vgl. 7,1. Niet 'smenschen hart is van zijne geboorte af slecht, maar later, als de strijd der hartstochten begint, heeft hij steun noodig en verdient ontferming, indien hij struikelt. Aan eene erfzonde of iets dergelijks wordt hier niet gedacht. Hirsch verklaart: ,/Ik zal de aarde niet meer vervloeken ter vrille van den mensch, ook al zoude eens weder het gevormde in 's menschen hart reeds van zijne jeugd af slecht zijn.quot;

22. aim npi -rapi jnt. De geregelde afwisseling der jaargetijden was tijdens den zondvloed gestoord en zelfs het onderscheid van dag en nacht niet merkbaar. Volgens Rashie zijn hier de jaren in 6 tweemaandsche perioden verdeeld: rn van 15 Tishrie tot 15 Kislew; epm van 15 Kislew tot 15 Shebat; np. van 15 Shebat tot 15 Niesan, vormen het winter-halijaar; Txp, van 15 Niesan totlöSiewan; yp, van 15 Siewan tot 15 Ab en om van 15 Ab tot 15 Tishrie, het zomer-halfjaar. Ibn 'Ezra meent, dat -iispi mt het jaar in twee helften verdeden, het zomer-en winter-halfjaar; terwijl in -^pi □im -np tpm telkens twee van de vierjaargetijden tegenover elkander worden gesteld.

GENESIS IX.

„Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u en vervult de aarde.

2 En de vrees voor u en de schrik voor u zal zijn op al het gedierte des velds en op al het gevogelte des hemels, over al, wat zich beweegt op den aardbodem en over alle visschen der

3 zee; in uwe hand zijn zij gegeven. Al het zich bewegende, dat levend is, zij u tot spijs; gelijk het groene kruid heb Ik u

4 alles gegeven. Doch vleesoh met zijn dierlijk leven, zijn bloed,

5 zult gij niet eten. Doch ook uw bloed, waarvan uw leven afhangt, zal Ik opeischen, uit de hand van elk levend wezen zal Ik net opeischen; en uit de hand des menschen, uit de hand van ieder, die zijn broeder is, zal Ik het leven des menschen

6 opeischen. Wie des menschen bloed vergiet, diens bloed zal door mensehen vergoten worden; want naar het evenbeeld

7 Gods heeft Hij den mensch gemaakt. Gij echter, weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u; plant u voort op de aarde en vermenigvuldigt u op haar.quot;

8 En God zeide tot Noach en tot zijne zonen met hem, zeg-

9 gende: «Doch wat Mij aangaat, — zie. Ik breng Mijn verbond

10 tot stand met u en met uw kroost na u. En met elk bezield wezen, dat met u is, aan gevogelte en aan vee en aan allerlei wild der aarde met u; onder allen, die uit de arke gingen, al

11 het gedierte der aarde. Ik zal Mijn verbond met u tot stand brengen, opdat niet weder uitgeroeid worde alle vleesch door het water van den zondvloed; en opdat er niet weder een

12 zondvloed ontsta om de aarde te verderven.quot; Nog zeide God: «Dit is het teeken des verbonds, hetwelk Ik stel, tusschen Mij en u en alle bezielde wezens, die met u zijn, tot in de geslachten der

13 eeuwigheid: Mijnen boog, Ik heb hem in de wolken geplaatst, die

14 zal zijn tot teeken des verbonds tusschen Mij en de aarde. Nu zal het zijn: wanneer Ik wolken over de aarde zal doen samentrekken en de boog in de wolken zichtbaar zal worden, —

15 Dan zal Ik gedenken Mijn verbond, dat is tusschen Mij en u

Hoofdstuk IX. 2. D3J010, uwe vrees, d. w. i. de vrees voor u. — quot;733 = *73 Sr, v. a. onder al, wat enz. zijn er in uwe hand gegeven-, n. a. zoowel — ah — zijn in uwe hand gegeven.

3. Hier wordt den mensch het eten van vleesch toegestaan, dadelijk gevolgd door een beperkende spijswet.

4- Itn US'£333 ^173, vleesch, met zijn leven, zijn hloed, zult gij niet etei, d. w. z. vleesch van een nog levend dier, waarin het bloed nog als levenskracht fungeert, wi j» Het meer algemeene tob: wordt dan door m nader toegelicht.

⁵- DSVTICSlS 0301 = D3VniP£U Dl. uw levensbloed; hoewel dus het

dooden van dieren voor menschelijk gebruik geoorloofd is, is het vergieten van menschenbloed verboden. — unx = zal Ik wreken. — wns rvn Sa -p», ook het dier, dat een mensch gedood heeft, wordt door God daarvoor gestraft. Voor Israël vindt dit denkbeeld zijne uitwerking in de wet van

ü m it

rvrr^i Mrini DD«nioi :pNn-nK iN^Pi ^ ins= rrr^ni no*i«n irann D^a^n y^iin

n^DK¹? HTI» oab TTNin I^K bnrbs : un: DDT3 Dn^j

at : t : v^v: •* gt;*•* t quot; ■••.• -: v v t it • r.* :v ; -

1Dquot;T 11^332 n^-TlM : ^^TlK DD¹? ♦nn: 2'^ pl^-»

J \, T j : - : T \ - i v «.•■• t • j-^t v i •}■*•.•;

n'n-^ TD B'H-IK DDWÖJquot;¹? DSDrriN TIKI : ^aKnquot;

v.t - t J- • : v v quot;1 : - : «v^ : • v | - : iquot;

: Dixn lysrnK ïyquot;nN vn« TÜ DSkhtoi I3Bgt;TIN

itt it '.'J'.' V K. : v • t ^j- - ■ t t it ^j- ■ av : ; V

-mn^D^KD^ya^tiö^iDi onto D-inh üi

vt t •:: vjv ; •lt; |aquot;t • •» T v,ttit t t it •*-

no^i D *: rnxa IXIB' imi na ontn :m«n«

v «- it_|# ; | 'at t J z- a : •» ; y.' - : ^ t t it n

TIK D»|3Ö ♦aan noK¹? inw V:3-VNI ni-^N D^K» quot;iitn n»nn tfarVa nxi: oannw DsvirnKi dddk ♦nna'

■*'•' -: ^t - i- ^ vlt;v t •• : iv ••-; i- vquot;• : quot;•quot; •* : av ; • • ;

nann ♦KX» Va» Danx pxn n'n-VDai riDroa eii^s oinx

t •• - Jquot; : i * AV : i v^t t J- - t : 4t •• : - | *s t v ; •

quot;Va mrrK¹?! oinx 'nnrriK Tbpni : pxn n»n Vab ^

t jquot;t * • : v : • • : v lt;• lr-:i- | vit t jquot; v ;

: pijn nm) Tty n^^bquot;) biaisn 'sp ït?| mi nnarrnit? ntfr iq^i ^

i v •• jquot; • •• i •• j- -: v -: • : - i « • v; v

? ^3 mn: mt^p-nN : obiy nhi¹? oanx uyx n»n '

1 ATnT IV * vquot; t ' quot; it ^ ; AV : * -V -: vt- ^ V/V t

nrcrty ?: v n'^ni: pKn r»3i n»3 nn3 niKrcrty ?: v n'^ni: pKn r»3i n»3 nn3 niK¹? nrrni ^

att ~ kt't -»• -:*|- : tt : i vit t i jquot; v* ** * : -• : t :it :

D3T3rr3nty« mnrnN wan :r^3 n^pn nnxnav»

v •• -..... lt;v -: • •; v j» ; -it : i it*t v v | ^v- jt -: ; • :

Spon w. Ex. 21,28. — ww fs t», niet: yz, door de hand van ieders broeder, als zoude hier aan een soort bloedwraak gedacht zijn, maar: tm t» = Ik zal het wreken op ieder mensch, die een mensch gedood zal hebben, daar hij immers diens broeder is.

6. Hier wordt in beginsel het denkbeeld van rechtspraak aangegeven. —

3se» wn dim, diens bloed zal, onder zekere voorwaarden (mnrcn nnp) door en menschelijken, anders door den Goddelijken Rechter vergoten worden.se» wn dim, diens bloed zal, onder zekere voorwaarden (mnrcn nnp) door en menschelijken, anders door den Goddelijken Rechter vergoten worden.

9. Tegenover de den mensch zooeven opgelegde verplichtingen, beloof Ik Mijnerzijds Mijn verbond gestand te doen.

10. HTI ICflJ *73 iVO. Het verbond met de dieren bestaat in de aan Noach omtrent hen gegeven belofte. — pxn rm W?, al het gedierte-, voor het gebruik van den S vgl. Ex. 27,3; vbs SsV.

13. TlDl VIBp fvc. Mijn boog heb Ik in de wolken geplaatst, d. w. z. hij wordt juist aan den hemel zichtbaar; desniettemin kan ook vroeger de regenboog wel bij tijden zichtbaar zijn geweest, van nu af zou hij echter als bondsteeken dienen.

GENESIS IX.

en alle bezielde wezens onder alle vleesch; en het water zal niet meer tot een zondvloed worden om alle vleesch te ver-

16 derven. Als de boog dan in de wolken zijn zal, dan zal Ik hem aanzien om te gedenken het eeuwig verbond tusschen God en alle bezielde wezens onder alle vleesch, dat op aarde is.quot;

17 Zoo zeide God tot Noach : ,/Dit is het teeken des verbonds, dat Ik tot stand breng, tusschen Mij en alle vleesch, dat op aarde is.quot;

18 De zonen van Noach, die uit de arke gingen, waren Shem,

19 Cham en Jépheth; en Cham was de vader van Kena'an. Deze drie waren de zonen van Noach ; en van dezen uit verspreidde

20 zich de geheele [bevolking der] aarde. Noach, een landman,

21 begon eenen wijngaard te planten. Hij dronk van den wijn

22 en werd dronken en ontblootte zich in zijne tent. Toen Cham, de vader van Kana'an, de schaamdeelen zijns vaders zag, be-

23 richtte hij het zijnen beiden broeders daar buiten. Toen nam Shem en Jépheth het bovenkleed en legden het op hun beider schouders en gingen achterwaarts en bedekten de schaamdeelen huns vaders; doch hunne aangezichten waren achterwaarts [gekeerd], zoodat zij de schaamdeelen huns vaders niet zagen.

24 Toen Noach ontwaakte uit zijnen wijn[-roes] en gewaar werd,

25 wat zijn jongste zoon hem gedaan had, — zeide hij : «Vervloekt zij Kena'an ! een slaaf der slaven zij hij voor zijn broeders 1quot;

18. De namen van Noach's zonen, reeds 5,32 en 6,10 genoemd, worden hier als inleiding tot nieuwe gebeurtenissen herhaald. Zeer dikwijls worden reeds bekende feiten aan het begin eener nieuwe episode nog even in de herinnering teruggeroepen. — rr» -es sin om. Evenals in vs. 22 wordt hier Cham's zoon Kena'an genoemd om diens vervloeking in vs. 25 in te leiden en begrijpelijk te maken. Anderen zien hier in Kena'an den volksnaam: Cham is de stamvader der Kena'anietische volkeren, die Israël zou bestrijden en te gronde richten.

19. f quot;wn Sr, evenals 41,57 e. a. p. =: de bevolking der aarde.

20. JTO*! noucn CW ni Sm = ïcjS Smi, hij begon ie planten. Land-houwer was Kajin ook reeds, Noach was dus niet de eerste, (rnsisn f\s, een landman, vgl. rn» c.'\x). Men vertale daarom niet: Noach begon een land-houwer ie zijn, zooals sommigen met beroep op I Sam. 3,2: nvo iSnn wpi, en zijne oogen begonnen zwak [te worden], willen verdedigen. Rashie; de heer der aarde, vgl. Roetli 1,3, i»r: c.-'N.

21. Hij kende de uitwerking van den wijn nog niet; er wordt hier Noach volstrekt geen verwijt gemaakt, als zoude zijn drinken zondig geweest zijn; integendeel; nSnx Tiro Sjjtquot;, hij ontblootte zich in zijne tent, toen hij zijnen toestand bemerkte, trok hij zich binnen zijne woning terug.

22. In plaats vol schaamtegevoel zich af te wenden, zoo al niet zijns vaders schaamte te bedekken, zoekt hij zijne broeders op om hen op net schouwspel te wijzen.

23. JTJiriJf, achterwaarts, d. w. z. achteruit loopend. — nSno, het bovenkleed, dat ook wel als bedekking gebruikt werd, vgl. Ex. 22,26.

24. WC, uit zijnen mjnroes. — jupn ij2, zijn jongste zoon. De afwijkende volgorde waarin Noach's zonen genoemd worden, maakt het zeer moeilijk de orde hunner geboorte met zekerheid te bepalen. In den regel wordt

u m w

nntyS ^jjoVD^sn Tiy n'n ^sr'ja rai

V,quot;' : ' S -----^v:r : t t : ^.t - vjv t I -)••

D¹?^ nna -bT¹? n^pn nn^ni : T^3^_l73 «=

t -•• ; : ' t * p at t iv v K*.— ^t:it ; it t r

; rnxn-b^ Ttra-'jsa rrn rai d^n ra

I vit₍ t jv -: ^{t : t}quot; ^vjv tlquot; • v: I •*quot;

VS) ♦ra ♦hopn nnan-niN nxr nrVx ^

I Jquot; ' quot; • | • -i jv -; • ; - i « - lt;s v v' v: v j -

s *: 'pKn-¹?^ ivh i'ira-ba

| vit t - JV -: ^t t t

vu Kin oni nan om nann-?a ownnr^a vn»'! ^

j. -j ^ t _: vatt jt : vquot; t •• - I * • : i - - •• : •* : r-

Vn'i: pKir^a nïöi nVxai rir^a nb» : r^ja⁰¹

Vjr^m | V it t t JT : it V Vquot; quot; quot; A *• : v JT : i it I 3

ban'i nai^'i r'n-ra : Dia yta'i nanxn wn n:«

v ; •- at : l\-- i * : : r*- vit ^ v,quot; * ~ at t-:it -•• ' i.

na»*) vaK nny nx r^ia ♦ax on : ri^nx -iina =³

^tgt; • i.¹**.' • - quot;^:r ■quot;quot; ^{,t:it 1 j} =

n^a^n-nx nsn dv np^: rina vrnrw'?»

-v ; ^ • t- t : • - v vvt •• i--- | i^- «.t v iquot;; •

n^inK on^ai Dn^a« nnj? PN éan n^-in^ labn uyp n'iyjriBw nx yih i:«o n: rp^i: iki n¹? dhox rvnyi ^

t JT v -: .)•• ^ —•- a •• • - V, i iV J- - it j v.*.* • -: J- :*v :

: vntt¹? n^n» ana^ na^ ^:a wk ion^ : rupn i:a ib «

it v : jv : i* ^'tquot;^: vquot;jv I -at : •gt; r quot; K.' IitI tquot; j : \,

aangenomen, dat Jéphetli de oudste, Chara dc jongste was. Het eerste wordt opgemaakt uit 10,21 (zie de aant. aldaar), het laatste uit onze plaats. Dat niettemin 5,32; 6,10; 9,18; 10,1 de volgorde: Shem, Cham, Jépheth is, wordt eenvoudig verklaard, doordien zij naar hunne beteekenis voor Israël zijn opgenoemd. In Noach's woorden (vs. 25 vv.) wordt eerst Shem gezegend, als de eigenlijke aanleiding tot beider vereenigde daad, wat sommigen hier in het enkelvoud van np^i (vs. 23) willen aangeduid zien. Uit de gewone orde: Shem, Cham en Jépheth en uit de omstandigheid, dat bij de opsomming der nakomelingen in hoofdst. 10 Cham onmiddellijk na, Jépheth genoemd wordt, bewijzen sommigen, dat Cham de middelste in leeftijd was en dus hier zou moeten vertaald worden: zijn jongere zoon, d. i. jonger dan Shem, maar ouder dan Jépheth, zoodat de volgorde der geboorte zou zijn: Shem, Cham, Jépheth, terwijl 10,21 zou moeten vertaald worden: de oudste broeder van Jépheth. Houdt men echter in het oog,dat die volkenregisters in hoofdzaak liet oog hebben op de Semietische volksstammen en, gelijk zoo vaak, van het verder afliggende tot het meer belangwekkende wordt overgegaan, dan is het duidelijk, dat Jépheth, waarmede Israël niets te maken had, het eerst, Shem daarentegen, Israëls stamvader, het laatst moest worden behandeld. Men kan dus zonder bezwaar volhouden, dat Jépheth de oudste, Chara de jongste van Noach's zonen was. (Dat niet de oudste van Noach's zonen stamvader van Israël werd, kan waarlijk niet bevreemden. Sheth, Izak, Jakob en Mozes waren evenmin de oudste zonen hunner ouders.)

25. Kena'an, volgens Nachmanides toen nog Cham's eenige zoon, wordt hier gevloekt, niet Cham, die immers 9,1 reeds door God gezegend is. onai? nau (evenals Num. 3,32 'twj swj), een onder slaven zelfs vernederde en verachte slaaf.

GENESIS IX, X.

26 Verder zeide hij: _wGeloofd zij de Eeuwige, de God van Shem ! —

27 en Eena'an zij hun tot slaaf! God breide Jépheth uit en wone in de tenten van Shem; — en Kena'an zij hun tot slaaf.quot; —

28Noach leefde, na den zondvloed, drie honderd en vijftig jaar. 29 En al de dagen van Noach waren negen honderd en vijftig jaar ; toen stierf hij.

1 En deze zijn de nakomelingen van Noach's zonen, Shem, Cham en Jépheth: er werden hun kinderen geboren na den

2 zondvloed. De zonen van Jépheth: Gomer en Magog en Ma-3dai en Jawan en Thoebal en Méshech en Thieras En de

4 zonen van Gomer: Aschkenaz en Riefath en Thogarma. En de zonen van Jawan: Eliesha en Tharshiesh, Kittiem en Do-

5 daniem. Uit dezen hebben zich de bevolkingen der eilanden gesplitst in hunne landen, ieder naar hare taal; naar hunne

6 geslachten, in hunne volkeren. En de zonen van Cham ; Koesh

7 en Mitsrajim en Poet en Kena'an. En de zonen van Koesh : Seba en Chawiela en Sabtha en Ka'ma en Sabthecha; en de

8 zonen van Ra'ma : Sheba en Dedan. En Koesh bracht Nimrod

9 voort; deze begon een machtige op aarde te zijn. Hij was machtig in het jagen vóór den Eeuwige; daarom wordt gezegd :

10 «gelijk Nimrod, machtig in het jagen vóór den Eeuwige.quot; De grondslag van zijn rijk was Babel en Erech en Akkad en

11 Chalné in het land Shin'ar. Uit dit land trok hij naar Asshoer

12 en bouwde Ninewé en Reehoboth-'Ier en Kélach. En Résen,

13 tusschen Ninewé en Kélach, dat is de groote stad. En Mitsrajim bracht voort: de Loediem en de 'Anamiem en de Lehabiem

14 en de Naphthoechiem. En de Pathroesiem en de Kasloechiem, uit welke de Pelishthiem voortkwamen, en de Kaphthoriem.

15 En Kana'an bracht voort: Tsiedon, zijn eerstgeborene, en

16 Cheth. En den Jeboesiet en den Emoriet en den Girgashiet.

26. TÖ7, voor hen, nl. Shem's nakomelingen, daarom het meervoud toS — onS.

27. — nSJ') eene woordspeling. Volgens sommigen ziet deze voorspelling van uitbreiding op het groote gebied, door Jépheth's nakomelingen bewoond; v. a. op de algemeene beschaving, waarvan zij vooral de dragers en verbreiders waren. — Da iSnxa pt'ii en God zal wonen in Shem's tenten, niet: Jépheth, daar dan of Jépheth's zegen grooter zou zijn dan die van. Shem (zoo nl. Jépheth als veroveraar Shem's tenten bewoont), öf (Jépheih als onderworpen in Shem's tenten wonend) hem hier een ongunstige toekomst zoude voorspeld zijn. — De woorden ioS najj tï33 w worden, als waren zij refrein en grondmotief, telkens herhaald. Hier doelt het meervoud i»¹? op de nakomelingen van Shem en Jépheth.

Hoofdstuk X. 5. nS.vo. Uit deze tot nu genoemden. — ffojn «ss, de le-volkingen der eilanden, letterl. de eilanden der volkeren, d. i. de bevolkte eilanden. VC, eiland, v. d. kust-, het is niet onwaarschijnlijk, dat hier het

geheele werelddeel Europa en de westkust van Azië bedoeld wordt.

nm een machtige, als jager en heerscher; met hem begon (mn jon.

♦ □ ra 3

4

nö' : löS up Dty flbK nin» •nns lüxn«

; :«- it vDv l^v.quot; : r * Aquot; ••-• v: v.t : I gt;T v -73

-♦nn : lo¹? 13^ 1^33 ™ Dt^ntt-j pi^i nfi^

• ;i-^ it vDv. I'¹-*.- ; j- • f,quot;^ '* *: it ; I : vv: • v:

-bs 'nn : n:iy D^ani niir niKö bisan inx ra »3

T * : - IT T V • -I I- TT *\ lt;^: A - - J-- - V.

ö : no⁴i raty D^nni ni^ niKD nHö»

IT- ATT ^* • -;|- TT •• ^ lt;- ; - •• :

nnx aas on¹? nfi^i on otr riras n^i^in nb«i« '

J— v.'t •»••• t j:it*- vatt ^jt v,quot; - •• ; _ : 1 •-•••:

: DTni ^^01' Vsni r vi noi iiioi lö'a niï as : biaan =

it • : I v iv at •-. ; mtt: v.- t t v -• vv -•• : 1 - -

ï^Bhm ntr^K rv a3i : noum nöni t:3^k nm a3v

'■ •• - ^: •quot;^r .•quot;•■ KTT^-: it : Vquot; quot; :_pp^ : ! * VA Iquot; : n

♦NDhïiKS D^n quot;N msjnbNa : oanii D»n3quot;

a : • v.' t : - : * - «.. • _{: ;} • ....... 1* x 1: '

: Dnïüi ^13 Dn a3i : Dn»ii3 Dnna^ab¹

' it : j • j at v.quot; : iv 1 : v.t : : • :

nayn a3i «3^301 nojni nnsoi n^ini N3D ^13 a3v

v.t^: - Jquot; : AT : ; - : ^T . -: jt : - : T T : -»•• ;

: pK31135 nivV? bnn «in nornN nV ^31: m «3^ⁿ

I vit t v, * J ' ......^ ■^, a : v j-t : I it : jt :

tï quot;iisa 11033 inw p-^ mrr as¹? i^risa n^n-Nin»

Hquot; J ' •) : * : quot; Tiquot; ,1 •• AT : •^Jquot; : • 1 • JT T I

n3b3i n3Ki inNi bis insboo n^tn nni : mrr aab'

_A.. _; _ . ._AV . v t : - : - lt;• •• • : - it ; gt;••; •

nirrnN pi iwn UT xmn rnxn-rD : r-iK3 ^

••: ^J* v I V- a - -«tt - I vjt t I * ^it: • I ••V-* :

rhs vy\ ni:a ps prnxi : n^-nNi nanrnNi ^

-at I -»•• v**: •' ' Jquot; I v v v ;i - it v : J : v :

D^DnynKi DmVTiK onvoi : nVnan Kin^

•»• T i v : s^- v - t * -: • it : - j' t k.'

quot;IB'H D^n^ps-nKi, Dpins-mi : D^nnarnKi

■n« nV* rvi3i d : onnMTiNt Dtro inv' ^m

•)-t I'¹- - : ^ r : - v : \gt;- : • : it ' j ut

.'^ann^i noKn-nKi 'Di^n-nNi: nrrrw ii33

r TC'— v.quot; : * v:-»t v ; • : - v : r* v : v. : ' *

vgl. 4,20 en 4,26) een nieuw tijdperk; heerschers treden op, die door moed, energie en door het voeren van een schrikbewind hunne omgeving aan zich weten te onderwerpen.

li- -nrx xr, trok hij, Nimrod, uit naar Asshoer, welks bewoners door hem werden onderworpen; HON = nTjltPJC of iivnh. Anderen vertalen:

uit dit land trok Asshoer uit, zoodat deze oorspronkelijk de vlakte van Shin'ar zou bewoond hebben en door Nimrod daaruit zou verdreven zijn. Daar Asshoer echter tot de Semietische stammen behoort, zoude men de berichten omtrent hem eerst bij vs. 22 verwachten. Bovendien wordt Nimrod, niet Asshoer, hier als stedenbouwer en rijkenstichter genoemd.

12. nSrun TI?n NT!, het staat niet vast op welke der drie hier genoemde steden dit praedicaat doelt; Talmoed Joma lOo laat het, met net oog op Jona 3,3 op Ninewé slaan.

GENESIS X, XI.

1817 En den Chiwwiet en den 'Arkiet en den Siniet. En den Ar-wadiet en den Tsemariet en den Chamathiet; en daarna hebben

19 de geslachten van den Kena'aniet zich verspreid. En het grondgebied van den Kena'aniet was van Tsiedon af in de richting naar Gerar tot 'Azza, [van daar] in de richting naar Sedom en

20 'Amora en Adma en Tsebojiem tot Lésha'. Dezen zijn de zonen van Cham, naar hunne geslachten, naar hunne talen, in

21 hunne landen, in hunne volkeren. — Aan Shena, — ook hem werden kinderen geboren; [hij is] de vader van alle zonen

22 van 'Eber, de broeder van Jépheth, den oudste. De zonen van Shem: 'Élam en Asshoer en Arpachshad en Loed en Aram.

23 En de zonen van Aram: 'Oets en Choel en Gésher en Mash.

24 En Arpachshad bracht Shélach voort en Shélach bracht 'Eber

25 voort. En aan 'Eber werden twee zonen geboren; de naam des eenen was Péleg, — want in zijne dagen ontstond verdeeldheid op aarde, — en de naam van zijn broeder was Joktan.

26 En Joktan bracht voort Almodad en Shéleph en Chatsarma-28 27 weth en Jérach. En Hadoram en Oezal en Dikla. En 'Obal

29 en Abiemaël en Sheba. En Ophier en Chawiela en Jobab;

30 deze allen zijn de zonen van Joktan. En hunne woonplaats was van Mésha in de richting naar Sephar tot het gebergte

31 in het oosten. Dezen zijn de zonen van Shem, naar hunne geslachten, naar hunne talen, in hunne landen, naar hunne

32 volkeren. Dezen zijn de geslachten der zonen van Noach, naar hunne afstammingen, in hunne volkeren; en uit dezen

Q hebben de volkeren op de aarde zich gesplitst na den zondvloed. hebben de volkeren op de aarde zich gesplitst na den zondvloed.

1 De geheele aarde was toen een van taal en van eenerlei

2 woordenschat. Nu was het: toen zij uit het oosten wegtrokken.

19- roxa. eig.; totdat gij komt.

21. '131 13« -Kin DJ iS' wSl. Vóór ■os is eenmaal son uitgevallen, gelijk dikwijls voorkomt. Vertaal: Aan Shem, ook hem werden [kinderen] géboren, hij is de vader van enz. —■ Siun ns' ins, [hij is] de broeder van Jépheth, den oudste-, de toonteekens verbinden het bijv. nw. beslist met rEP en niet met vw; — anderen; den oudsten broeder van Jépheth, doch volgens 11,10 was Shem bij de geboorte van Arpachshad honderd jaren oud; als oudste zoon zou hij in het 500ste jaar van Noach's leven geboren zijn en dus bij de geboorte van zijn zoon twee jaren na den zondvloed aiet honderd, maar 102 jaar oud zijn. Wanneer 5,32 gezegd wordt dat Noach, 500 jaren oud geworden, drie zonen voortbracht, dan zegt dit nog niet, dat die nu ook allen in hetzelfde jaar geboren zijn, maar alleen dat, nadat de vader 500 jaren had geleefd, hem achtereenvolgens drie zonen geboren werden. In dit vers ligt dus hoegenaamd geene onnauwkeurigheid. De

Sas geopperde moeilijkheid tegen de onderstelling, dat Shem de oudste van 'oach's zonen zou geweest zijn, laat zich dus niet oplossen door de bewering, dat die opgave -van honderdjarigen leeftijd van Shem (11,10) niet nauwkeurig zoude zijn. Vgl. verder de aanteekening 9,24.as geopperde moeilijkheid tegen de onderstelling, dat Shem de oudste van 'oach's zonen zou geweest zijn, laat zich dus niet oplossen door de bewering, dat die opgave -van honderdjarigen leeftijd van Shem (11,10) niet nauwkeurig zoude zijn. Vgl. verder de aanteekening 9,24.

24. 13y. Van zijn naam wordt de volksnaam: ffnsp, Hebreërg afgeleid;

♦ ra KD

nöïrrnNViiiKrrnKi : TDrrnxi ^nirriKi^

I,- t : - v : j-T :- it v : r • - v : If : - it v : J- • r •■• : IT»

^35 ninfit^p lïè: '•nQnirnxi ^

nöiNi nio^i no'-io HSNS nirquot;W nnquot;i3 hd^S r'Tïp _G

jt : - : ot ^:i- t s : t -; i at^- *=• t».t : jt -: i I _# Mquot;

Dnvquot;iK3 Dnïtp¹?¹? onnsB'p¹? Drnp nbK : Dpïi³ g

nW 'HN quot;la^-^rba bt? NIH-DS IV D^I D : Dn»i33 ? ani : dtki n^i. quot;i^psiwquot;! n^i, DB' as : Vinan » n^t^i nV^'DN nV i^D2iNi : irni nnii bini DIK^-0

- vv : -AT V -i-T Vquot; : quot; : quot; : iquot; t vjv; v 5 I ^ATï

♦3 ^3 -mn aan 'Jir : m^-nN nV ™

lt;• V V T V IT Jquot; A- T -••• : v7quot;: . quot; iquot; ^ ^T

Tiiö^-nN :|ü^vnx o^i p«n VD»3«

Vmw) DinrrnNi : m'-nxi nionïn-mi fl'jty-nw³

IT ••• : JT -: V : -it v : -at :- ~. v : |v/it - .

ifiiN-nKi .'XDtrnNi :n?pTnm™

J- V : IT : V ; v.quot; r r -: v : jt * v : »t I : v - 03

oniriD 'nn : rup* ^3 nbK^_l?3 ani'-mi n^nn-nni¹⁷

VT t I j* :~ ^ IitI'.t y \ v v.quot; t at v : ^t -:

Drinst^ab Dib-an nbx : oipn in mso n3N3 «t^so ^

^t : : • : •• •• ; v -•quot; v| r.- j' tvt : jt -: 1 .

onnbin¹? nr^s hnst^p nbx : on^¹? Dnïquot;)K3 Dni^? * a *: Viaan -ihn r-iK3 o^i^n ma: n^xoi Dn»ia3 t

1 - - J- - I •.\t t •)• - s : : * •.••••• a*. • 1 .

DipöDrD33^,nn : onnx omni nnx nair pKrr^ w«

vIav ^t: t : v.- ;- it-: v.quot; t : atv -«t t I v^t t t ^ 2

v. a. hangt die naam samen met: inn i3r, overzijde van den stroom, omdat Abraham van gene zijde van den Euphraat naar Palaestina kwam.

25. ruSfiJ. kwam verdeeldheid op aarde, hoogstwaarschijnlijk doelende op de spraakverwarring na den torenbouw van Babel. Die tijd heet bij

onze Wijzen; njSam 111.

T t I - -

Hoofdstuk XI. 1. DTTIX Dn3l1 JTTWC nStf. Tot den tijd van Péleg, waarover 10,25 is gesproken. Wanneer niettemin reeds in hoofdstuk 10 van splitsing der volkeren DnroSS, naar hunne talen gesproken wordt, dan ziet dat op verschillende dialecten van ééne en dezelfde taal; de taal was dezelfde, de tongval op verschillende plaatsen uiteenloopend. Of wel, op de feiten vooruitloopend, wordt in hoofdstuk 10 reeds bij voorbaat iets medegedeeld, wat eigenlijk eerst later wezenlijk tot stand kwam. — onns di-oti nns dep, v. s. ziet nsü op den grammatischen bouw der taal (woordvorming en woordschikking), B'ian op den lexicalen woordenschat.

2. DipD- Uit het oosten, d. w. z. uit een oostelijk van Palaestina gelegen land, en wel: uit het verre oosten; v, anderen: oostwaarts, — jjdj, wegtrekken naar een beter oord; niet: door oorlogen gedwongen.

GENESIS XI.

vonden zij eene vlakte in het land Shin'ar, en zetten zich

3 daar neder. Toen zeiden zij de een tot den ander: //Komaan, laat ons tichels maken en ze tot iets gebrands branden!quot; en de tichel diende hun in plaats van steen en het leem in plaats

4 van kalk. En zij zeiden : //Komaan! laat ons eene stad voor ons bouwen en eenen toren, welks top tot den hemel reikt; zoo zullen wij ons eenen naam maken; opdat wij niet ver-

Sstrooid worden over de oppervlakte der geheele aarde.quot; Toen daalde de Eeuwige neder, om te zien de stad en den toren,

6 die de menschenkinderen gebouwd hadden. En de Eeuwige zeide: «Zie, één volk is het, en ééne taal hebben zij allen; en dit is het, wat zij als begin hunner daden verrichten; en nu zoude hun niets onbereikbaar zijn van alles, wat zij zullen

7 denken te volbrengen. Welaan, laat ons nederdalen, en aldaar hunne taal verwarren, zoodat de een de taal des anderen niet

8 verstaat.quot; Zoo verstrooide hen de Eeuwige van daar over de oppervlakte der geheele aarde; en hielden zij op, de stad te

9 bouwen. Daarom noemde men haren naam: Babel; want aldaar heeft de Eeuwige de taal der geheele aarde verward, en van daar heeft hen de Eeuwige verstrooid over de oppervlakte der geheele aarde.

10 Deze zijn de nakomelingen van Shem : Shem was honderd jaren oud, toen hij Arpachshad voortbracht, twee jaren na den

11 zondvloed. Shem leefde, nadat hij Arpachshad voortgebracht had, vijfhonderd jaren ; en hij bracht zonen en dochters voort. —

12 Arpachshad leefde vijf en dertig jaren, toen bracht hij Shélach

13 voort. En Arpachshad leefde, nadat hij Shélach voortgebracht had, vier honderd en drie jaren; en bracht zonen en dochters

14 voort. — Shélach leefde dertig jaren, toen bracht hij 'Eber

15 voort. En Shélach leefde, nadat hij 'Eber voortgebracht had, vier honderd en drie jaren; en bracht zonen en dochters voort. —

16 'Eber leefde vier en dertig jaren, toen bracht hij Péleg voort.

17 En 'Eber leefde, nadat hij Péleg voortgebracht had, vier hon-

3. na-icS nairji, zij brandden het tot een tegel gevormd leem in een oven tot hdksteen. — non, volgens de meeste schrijvers: asphalt.

4. O'DCS icvcn, d. w. z. buitengewoon hoog; vgl. Deut. 1,28.

s. D-wcn ya, die nietige menschenkinderen. Indien God Zijne aandacht schenkt aan de handelingen van aardsche wezens, wordt van Hem dikwijls gezegd, dat Hij afdaalt. Zoo ook, indien een gesprek geëindigd is, dat God Zich verheft-, zie Gen. 17,22 e. a. p.

6. mcpS obnn mi, en dit is hun beginnen ie doen, d. w. z. dit is het, wat zij als eerste daad tot stand willen brengen. — ion = IQr, de quot;wip van den Sp van dot, uitdenken.

x* m 33

ïakVna^n arh 'nni na~i^ naquot;i^2^,i n:^¹?: nan

I v t : t •• : - lt;V t • ; - at ••: * v,t : : • : * •• : jt ; ; • _j t t«

^tiöi quot;i^ u^-nn: i nsn iidn'i : quot;ibn¹? onb n^n nónni ■•

t: ' •^jt v ; • t-«t : i ~ v i - t jtt t •• ■^j~ :

: pKirba ♦aö*¹?^ par|3 nb-n^i Q'éfï : onKn ^3 IJS 10 b^sn-nKi. T^rrnx nin^ iyy

ni^3 ^inn Hl¹ ID ⁿiⁿ! ^ W¹

rhm rt-n: nnn : nf^ ia?» ntrx Va ono nnyi»

jt : it : t :iquot; ^ ^t ■*quot;lt; i -iquot; v. :it jv -: •) v jquot; t * i t -:

am nin» quot;iK'KDnaty oufquot;

no^K^jr^ : i^n niab ^nn_pKn-bD om?⁰ n^:in* Dï'an bt^Di rnNin-ba nfity nm^ bba D^-»3 Vaa

t : jt * *.•: t • | v at t t jquot; : ^t : Jquot; t -jt * v t

2 * : pKHquot;¹?!

ntóiN-nK quot;ibvi n:^ nKD-ra DB' D^ hibin

at ; - ; - v V V.quot; ^t t -'quot; • • V quot;lt; quot; -» Z i •* quot;lt;

n^a-ix-riK in^in nn« : Siaan quot;in« D^niiy ^

t : - : - v -gt; • i •• -; i- quot; • : n i ~ ~ J~ ~ hquot; ▼ :

'n -I^DSIKI D : ni:m D^3 quot;iVi'i n:^ niND Bton ^

j- ; - ; - : i t t v J- at t v •* Jquot; quot;t

hnx quot;I^D2quot;ik ♦nn : nVtrnx nbi'i aton '

••-: i- - ; - ; - •«• :- -it V V ^ ~ att {• : Jquot; t

niK' ni«o wbw nbt^-m iT^in

v j - at t v *• •'■;quot; ; '^T •^{J T} ■ *•* ••* ■* * i

: -DirnK nbi'i mtr D^¹?^ ♦n nSiyi D : nmi D^,:a•^1,

vtquot; v v ^ - at t •*• : v.quot; ' Jquot; : ^ it v.quot; t

niKD traiKi vhv -i^-nx n^in nnx

^ •• ^ j- : - : • t . ^j t v v -• • i ••-:!- - v • : r

vim D : ni^i D^3 n:^'»

v,- ~ J- :- v —r it v.* t v v- att

D^B'ibè-nNiTbin nnx quot;a^nn : J^Ö-HK nVi»')

j. . ... v v j • i ••-: i- v • :i- vit v v ^quot; att

i. nSaji = nVau de -prr van den Sp van SVa, vermengen-, v. a. 121;

T * t

van den Sp van S^, dan zal hunne taal verwelken. — ii'N = zoodal.

8. Zoo, als gevolg van de spraakverwarring, verstrooide de Eeuwige hen.

9. ^33. Volgens Ibn 'Ezra g«lijk: ^3 K3, verwarring is gekomen-, anderen = S? 33. poort van Bel of bit 33, poort Gods-, de woorden van ons vers brengen echter den naam beslist in verband met ¥73, vermengen, beter daarom: verkorting van w». eene herhaling der voornaamste stamletters, die dan eenigszins verzwakt wordt; zoo ook niBBio = niBBBB.

GENESIS XI.

derd en dertig jaren; en bracht zonen en dochters voort. — 19l8Péleg leefde dertig jaren, toen bracht hij Re'oe voort. En Péleg leefde, nadat hij Re'oe voortgebracht had, twee honderd

20 en negen jaren ; en bracht zonen en dochters voort. — Re'oe

21 leefde twee en dertig jaren, toen bracht hij Seroeg voort. En Re'oe leefde, nadat hij Seroeg voortgebracht had, twee honderd

22 en zeven jaren ; en bracht zonen en dochters voort. — Seroeg

23 leefde dertig jaren, toen bracht hij Nachor voort. En Seroeg leefde, nadat hij Nachor voortgebracht had, twee honderd jaren ;

24 en bracht zonen en dochters voort. — Nachor leefde negen en

25 twintig jaren, toen bracht hij Térach voort. En Nachor leefde, nadat hij Térach voortgebracht had, honderd en negentien

26 jaren; en bracht zonen en dochters voort. — Térach leefde zeventig jaren, toen bracht hij voort Abram, Nachor en Haran.

27 Deze zijn de nakomelingen van Térach: Térach bracht voort

28 Abram, Nachor en Haran; en Haran bracht Lot voort. Haran stierf voor het aangezicht zijns vaders Térach in het land zijner

29 geboorte, in Oer Kasdim. Abram en Nachor namen zich vrouwen ; de naam van Abrams vrouw was Sarai, en de naam van Nachors vrouw Milka, dochter van Haran, vader vanMilkaen

30 vader van Jiska. En Sarai was onvruchtbaar, zij had geen

31 kind. En Térach nam Abram, zijnen zoon, en Lot, Harans zoon, zijnen kleinzoon, alsook Sarai, zijne schoondochter, de vrouw van zijnen zoon Abram ; en zij gingen met hen weg uit Oer-Kasdim, om te gaan naar het land Eena'an; en zij

32 kwamen tot Charan en vestigden zich daar. En de levensdagen van Térach waren twee honderd en vijfjaren; en Térach stierf in Charan.

27. mVin, hier tegelijk: nakomelingen en: geschiedenis. De zonen van Térach zijn vb. 26 genoemd en worden, ter inleiding der volgende bijzonderheden, nog eens herhaald.

28. gt;33 Sy. vóór het aangezicht, d. w. z. bij diens leven, zoodat hij het moest aanzien.

3i. orw wn. zy, Térach en Abram, de ouderen en sterkeren, namen Lot en Sarai, de jongeren en zwakkeren, met zich mede; Lot en Sarai

n3 3d

d : num quot;ivm r\:v} niko

V Vquot; • :iquot; ^ • T T v j ' AT T V *• ^quot; : quot; : TT

vin-ntm^innntnbiprn : ^rnx nbi^i n:^

^ ; v j • i ••-;!- v v • :r 1 : v v att ■•• ;

iv-i 'n^i d : nuni d^a nat^ d^nnoi d^e' vamp;n =

^ ; J* :- IT T v Jquot; AT T quot;^Jquot; T T gt;••

it^innnkivn n:^ d^vtyi wniï ^

j • i ••-; i- ^ : j- :- i: v v ^ - at t : • j~ :

w d : nüm nbvi nr^ dtinoi d^ yiv «

y : - it v.'t ••' J' at T i ' quot;*quot; ^T vquot; t ~ jv :

nnx ♦nn : ninrnx nsi'i naiy n'ïv»

4quot; -ti- ; j* : - it v v vquot; at t -•• : \, :

™ d : niini d^3 nbvi natr d^no iinrnk it^in^

J- ; - IT V' T V Jquot; AT T ' •gt;' T ^ T V J * I

hns una ^,n^,i : mrrm n^vi an^i vamp;n mm ™

••-:i- t -•• : • quot;it v v v.quot; at t v': -*,: quot; Jquot; r

d^a quot;ibi'i nkoi nit^ nn'^-^^n niri-nx n^in

v.' T v j- . AT T -•- ; _gt;^,'^{TT :} •* 'quot; ^: quot;^{v v} - • •

quot;iinrnk d^ktik nbi'i mn^n^ d : niini ^

V. T V T : - V V - ATT V^v ^ ^{1 T}

-nx dssntin n^in mn mh nnsin nbxi : nrrmi»

t : - v •»• - vlt; - v j : i v •• ; I itt v :

mn rin nan : mb-nx n^in nm prrnki nin: ™

-•gt;•.• vquot; : Itt ^ t^jt- • v j' Kt t : I at t v : v t

on¹? quot;iimi dquot;i3k np'i *: antrs tiks im^ia pk3 v3k gt;==

V** T •) T : ^ ST : I------^: '• ^:' ¹ » ••••'••• •• ^A* ^T

nn-na n^o ninrn^n dt^i ntr d-i3n-n^k d^:

I JT T - T : T VIquot; «•• : T T T : - v Iquot; «•• A* T

: quot;bi rb mp^ ntr 'nni : n^D' ¹⁷

it t^ v.T I jquot; at^t s v~t j' t ' it : • j' —. i' \,t : - ^i* -:

riki iirf3 |*irr|| iia dentin mnnpn^ nd^b dn^3 -uno nrix ikïi 1j3 dquot;i3k inba

v v t • : - -• •• t * : Iquot;quot; a : jt : - vquot; t -

ran vn'i :d^ inty'i rnn-ij; ixnn r^ia hïik ^

jquot; t - v ••;-•; r - it I v.tt -» t - I - - : t :

ö : nna nm non nat? d'nsdi □^,ab'

I ITT : quot;V** T^T- ATT ' •»' T {,' T

gingen met hen weg. Anderen verklaren ons; met elkander-, nog anderen denken aan hnisgenooten, slaven enz., die hier wel niet genoemd zijn, maar toch als onderwerp van ixn gedacht moeten worden.

32. Daar Térach bij Abrams geboorte 70 jaren telde en Abram op 75jarigen leeftijd van Charan vertrok, leefde Térach na Abrams vertrek nog 60 jaar. Zooals meermalen voorkomt, wordt dus eerst Térach's levensgeschiedenis afgesloten en in hoofdstuk 12 de geschiedenis van Abram begonnen met een tijdstip, dat veel vroeger dan het einde van hoofdstuk 11 valt.

GENESIS XII.

1 De Eeuwige had namelijk tot Abram gezegd; «Ga heen uit uw land, uit uwe geboorteplaats, en uit uvvs vaders huis, naar

2 het land, dat Ik u aantoonen zal. Ik zal u tot een groot volk maken, u zegenen, en uwen naam groot maken; en word tot

3 zegea. Ik zal zegenen, die u zegenen; en die u vloekt, zal Ik vloeken; en met u zullen al de geslachten des aardbodems

4 zich zegenen.quot; Abram ging weg, zooals de Eeuwige tot hem gesproken had, en Lot ging met hem; Abram nu was vijf en

5 zeventig jaren oud, toen hij vertrok uit Charan. Abram nam Sarai, zijne vrouw, en Lot, zijns broeders zoon, benevens al hunne have, welke zij verkregen, en de zielen, welke zij te Charan verworven hadden; en zij gingen heen, om naar het land Kena'an te gaan, en kwamen [inderdaad] in het land

6Kena'an. Abram trok het land door, tot aan de plaats van Shechem, tot aan het bosch Moré; en de Kena'aniet was toen

7 in het land. En de Eeuwige verscheen Abram, en zeide : „uw kroost zal Ik dit land geven!quot; Toen bouwde hij daar een al-

8 taar ter eere des Eeuwigen, die hem verschenen was. Hij brak van daar op naar het gebergte, ten oosten van Beth-El, en hij sloeg zijne tent op; [zijnde] Beth El ten westen en 'Ai ten oosten ; en hij bouwde daar een altaar ter eere van den

9 Eeuwige, en riep den naam des Eeuwigen aan. Vervolgens reisde Abram gedurig verder naar het zuiden.

Hoofdstuk XII. 1. iS quot;iS. Een derde nv. bij -|Sn, zooals in Ex. 18,27: iS iSl, hij ging zijns weegs, Hoogl. 2,11 e. a. p. — Hot is twijfelachtig, of deze Godsspraak tot Abram gericht werd, toen hij reeds in Charan was (dus na het 11,31 verhaalde) (Rasule); of wel dat het verhaal nog vroeger teruggaat en deze woorden tot hem gericht werden vóór zijn vertrek uit Oer-Kasdiem (Ibn 'Ezra, Kimchi). Vóór de laatste opvatting spreekt, dat Abram hier wordt bevolen, initio zijn geboorteplaats te verlaten, waaronder, naar 11,31, niet Charan te verstaan zoude zijn. Bovendien wordt 15,7 gezegd, dat God Abram uit Oer-Kasdiem heeft uitgevoerd. — Vóór de eerste meening pleit daarentegen, dat 12,4 Abram's leeftijd wordt opgegeven bij zijn vertrek uit Charan, terwijl immers op de reis van Oer-Kasdiem naar Charan Térach en zijne familie Abram vergezelden en hij dus eerst van daaruit zijn vaderlijk huis verliet. Verder wijst men op plaatsen als 24,4 en 7 waar Abram o'lru dis, Mesopotamië (d. i.: Charan) als geboorteplaats 'jïiSmi 'sis aangeeft en niet: ones ns, d. i. Babylonië. Térach's verblijf in Oer-Kasdiem zou dan slechts tijdelijk zijn geweest; de eigenlijke woonplaats der familie was van oudsher: Mesopotamië (vgl. Jos. 24,2), terwijl Abram in Oer-Kasdiem zoude geboren zijn. Om die reden vertalen anderen ■pt-iso als één begrip: vaderland, in wijderen zin: niet juist het geboorteland, maar de plek, waar thans het ouderlijk huis gevestigd is, de woonplaats der familie. Zoo ook imVia S.si 'ï-is 'ra (24,4 en 7), waar zonder twijfel Charan bedoeld wordt. — -ps rwi vrfrnnl quot;ix-iso. De op-eenhooping van nadere bepalingen dient om duidelijker op den voorgrond te doen treden, hoe groot het offer was, dat van Abram geëiseht werd; evenzoo 22,2.

4

y quot;jV nV -D

n»3Di nmViööi nvino nVrib nin» 10^*1« y

. — * «. F •• yquot; • • ^ I : : - Iquot; ^ I : | v t : - v t : v «-

Sl^a T?Â¥ ³

?i^quot;i3o naiDNi : nana n^ni nbuNi

I v -:-»t ; t :it-:i- it t ; ; iv ^ Pav ; vt :--:r f : •/-•t-rr

onn^ : nonxn nnötfö ^ ^3 Üquot;)3JI INK

^ t; - I vj— it t-:it j : : ' v. I : •* ; y : at v.1 : v^l- ;

^on-p DirjKi mx n^in» lai 1^x3

_r • t lt;quot;^t I v ^Tq^: quot; ^{: A} V, * I vr- t : t •• lt;v • v -: i-

inirM n'^TiN D13N n^i : nno inKïa ni^ *

: • quot; t v t : - ^ i j— i it t iquot; v quot; : t t '-•• ; • :

^öan-nN'! IK'K D^iDTbrn^i vnirfa üiyntti : tjr:3 nïquot;)N ma ikï^ pna Svp-^m

t^-iT : t :j- v. t - i - - : t :^j- v v t :iquot;- i att -» r v -;

'j^sninniDji^nj;. oi^ DI^O quot;i^pKa onaK pwrnKmK'ijnT⁵? quot;iatlt;»iD'ⁱi3tr^,?Knin»Ki*i :p«3 TK»

I ^vjt t v I v,quot; v r-: :- : v ~ t : - v t^ : lt;t— | vit t jt

pny'i : v^tsj ntvi-isn nin^ nato aü pn r-iNinⁿ

i quot; : quot; it •• jv : • quot; vt 1- - .. _: • t i •.•lt;• - a -

♦ym d'ü bN-n^a nbnN m bK-n^ab üipn mnn dï^q

n-r : t • lt;•• iquot; a ^rit ■quot;•- vquot;. iquot; : ^ vmv* tt t t •

oiaK : nin» o^a «quot;ip^i nin^ naro o^-pn mpo °

t ; quot; quot; it : jquot; ; v.tI : • - t i- - •• • • lt;_t ivr- v|v •

ö : naisn yiDJi ^ibn

t : iv - ^ v, t : i -» t

2- nD'IS (Tm. De gebiedende wijs als voorspelling, evenals un ne. Gen. 1,28; via noi, Deut. 32,50, wat natuurlijk beteekent: dan zult gij sterven. Zoo ook hier; gij zvlt tot zegen zijn, d. w. z. men zal u als gezegend erkennen, vgl. vs. 3. Anderen; gij zult gezegend worden door God.

3. — 73-DO. Sommigen zien in den meervoudsvorm van

■pa-m tegenover het enkelv. ^Sp» eene aanwijzing, dat zij, die Abram vervloeken, steeds gering in aantal zullen zijn; velen daarentegen hem zullen zegenen. — -ja «im Met « zullen zich zegenen, d. w. z. zij zullen zich zelve toewenschen te worden als gij (Rashie). De Sïeo heeft hier wederkeerige beteekenis, zooals uit parallelplaatsen, waar de Vrsm gebruikt wordt (22,18 en 26,4), blijkt.

5. tTflïl, slaven, vgl. Lev. 22,11; Ez. 27,13. Midrash en Onkelos; de personen, die zij tot erkenning van den éénigen God hadden gebracht. — wy = «p, vgl. Gen. 31,1; Deut. 8,17.

6. CDC Dipa ip, tot de plaats van Shechem, d. w. z. tot de plaats, waar thans (bij het te boek stellen van den Pentateuch op het einde van Mozes' leven) Shechem ligt. De stad zelve bestond ten tijde van Abram nog niet. — pSx = iïiSs, collectief, terebynthenbosch. — in, toen reeds waren de Ke-na'anieten in het land, die Israël geroepen was, op grond van de toezegging in het volgende vers, te verdrijven.

8. SN JT3, het later door Jakob zoo genoemde Loez. — 'n oeo nijw, v. a. evenals Gen. 4,26; hij verkondigde dm naam des Eewmgen.

GENESIS XII, XIII,

10 Er ontstond hongersnood in het land ; toen daalde Abram af naar Egypte (Mitsrajim) om zich daar op'te houden; want de

11 hongersnood was zwaar in het land. En het was: toen hij bijna in Egypte aangekomen was, zeide hij tot Sarai zijne vrouw: _ffZie toch ! ik weet, dat gij eene vrouw zijt, schoon van

12 aanzien. Nu zal het zijn: als u de Egyptenaren zien zullen, en zeggen: «deze is zijne vrouwquot;, dau zullen zij mij dooden,

13 en u in het leven laten. Zeg toch, dat gij mijne zuster zijt; opdat het mij wel ga om uwentwil, en mijne ziel uwentwege

14 in het leven blijve.quot; — En het was: toen Abram nu in Egypte kwam, zagen de Egyptenaren de vrouw, dat zij zeer schoon

15 was. Ook zagen haar de vorsten van Phar'o, en prezen haar bij Phar'o; zoodat de vrouw in Phar'os huis genomen werd.

16 Aan Abraifi echter deed hij goeds om harentwil j en hij verkreeg kleinvee en runderen en ezels en slaven en slavinnen en ezelinnen

17 en kameelen. Maar de Eeuwige bezocht Phar'o en zijn huis

18 met zware plagen, wegens Sarai, de vrouw van Abram. Phar'o ontbood Abram, en zeide: «Wat hebt gij mij daar gedaan? waarom hebt gij mij niet medegedeeld, dat zij uwe vrouw is ?

19 Waarom hebt gij gezegd: //zij is mijne zusterquot;, zoodat ik haar mij tot vrouw genomen heb? en nu, ziedaar uwe vrouw, neem

20 haar, en ga heen!quot; Phar'o gelastte [eenige] lieden omtrent hem; en zij deden hem uitgeleide en zijne vrouw en al, wat hem toebehoorde.

1 Zoo trok Abram op van Egypte, hij en zijne vrouw en al het

2 zijne, en Lot met hem, naar het zuiden. Abram was zeer rijk

3 aan kudden, aan zilver en aan goud. En hij ging naar zijne tochten, van het zuiden tot Beth-EI, tot de plaats, waar zijne tent in den

4 beginne geweest was, tussehen Beth-EI en tusschen 'Ai; Tot de plaats van het altaar, dat hij in het eerst aldaar gemaakt

5 had; en Abram riep daar den naam des Eeuwigen aan. Ook Lot, die met Abram ging, had kleinvee en runderen en tenten.

10. Til. Uit het bergland Palaestina daalt men af naar het Nijldal: Egypte; v. a. n¹ omdat hij in zuidelijke richting gaat. In den Talmoed blijkt, dat elk vertrek uit Palaestina it, elke reis daarheen rhv genoemd wordt. — hjS, niet om zich daar te vestigen, maar om daar tijdelijk te verwijlen.

11- NoS anpn ICND. ^npn heeft hier de beteekenis van een bijwoord: toen, hij hij na gekomen was.

18. Phar'o heeft, nadat de ziekte hera getroffen had, in Sarai's aanwezigheid in zijn paleis de oorzaak meenen te zien. Hij ondervraagt Sarai en komt tot de ontdekking, dat zij Abram's vrouw is; dit alles laat zich uit ons vers gemakkelijk aanvullen.

20. DUTJJC — IS¹!. Phar'o gaf mannen het hevel, hem te begeleiden; de uitvoering wordt medegedeeld, waaruit de inhoud van het bevel van zelve volgt.

y y ^ iS nD

-Dma otb quot;iiib nonïo Dinx TI»I r-iK3 avn w

^t ^ r t •* t t : - ; lt;t : - v- | vat t ^t t r :-

quot;io^i nanxa kid¹? anpn 1^3 ♦n^,i : rixa arm ^

t :at ; •* t v.1: • jv -: i- • ;- | vit t ^ttit

: m nx-ia-na^ »3 ♦nyn» «rnan in^K nir¹?»

: it v,quot; :quot; - : jt ' r ' : ~r jt • : • j- t

u-im nxr WH IIONI Dhxsn -im n^;ni ^

V. ^ :it : a gt;^J ^ * V, : quot;t : • : • - | t lt; :• r t t ;

i^o¹? m WN «rnpN : vn* ^ nonïD Dquot;i2N K133 ♦nn *^02 nn^ni ^

lt; : *-^ t:at: • vt : - j : * : - |iquot;t : • rrcit:

nir nnw Kin n^Nn-nx onxsn¹⁰

jquot;t t « ;•- 1 : v,' -'t t r t • -«t v •: • -

: n^-13 n»3 nuwn npni n^is-bK nnK ny-ia

^ i : - jquot; v.t^ • it tj-\- a : ~ v v.t -11-:- ^ :-

ona^i D^am npnrjKV mma DinKbi quot;=

•t -;i- • -; 1- i tt i 1 lt; • ;i- at —. r k' quot; jt : ~ :

D^na ny:: n^nrnK 1 nin» yan : d^dji njnxi n'nstri ^

y '• yt'r: ■) : - v st : ^ - -; - r - ; v. -:i- t :

Di^K¹? njna Kipquot;!: mnx n^K nt? quot;arbv ^

t : - : ^ : - lt;tI : * - it : - v ^-t jt •. ^ a •• v :

.•Kin^n^K ^3^,l? man-K¹? nab ^ n^vw nKrnü naK'i

i* • t :■•-• i t tlt; a* t -»• ^t

nan nnyi n^K¹? 'h nnK npKi Kin 'rinK moK nö¹? ^

y' t - : at • : -jt ij-vit • j -: t : - t «t t

-nKi inK D^aK n^-13 vby m : -ibi np ^nm =

■•: p5 : -_r:- »■ r,-: _q i :-_q „t't .-:- ,quot;t i.- j : : •

IDB'KI Kin DnSDO D13K ^quot;1 : iTItyK'^TlKI In^K «

s : • : ..... t : - ^ - - i v -: t •-• : v : *

napss ikü 133 di3ki : nsaan id# mbi iV-i^k-Vsi = Dipsrn# ^K-n^-n^i 3a3p V^DQ¹? ^^I : 3rK3i e]p33^j bipD-^K : ^n r3i ^K-n^ nbnn3 n^nK Dtf n^rriirK ■gt;

» : v itt I jquot; iquot; Ir* t * : - ▼; it lt;t r t v -:

0^3 D13K db' Kip»i na^K-)3 db' n'^ïT^K niiTsn

jquot; : vt : - ot jt I: * - at r t \.t t ^t -; -....-

: D^n'Ki *ip3T?Kï n^n dquot;)3ktik nVnn Di^-Dai * :nin^

r t i : gt;j.tt i i jt t at : - v )v i- : - ; • it :

Hoofdstuk XIII. 1. rDJJil) d- i- naar het zuidelijk deel van Palaestina, niet; van Egypte uit in zuidelijke richting.

2. naa, eig. zwaar-beladen.

3. vyaoh, naar zijne tochten, d. i. van rustplaats tot rustplaats; Rashio: naar zijne vroegere dagreizen.

4. n3ir«T3, Wj zijne eerste aanwezigheid daar ter plaatse (12,8); het was het tweede door Abram gebouwde altaar. — tnas oo N-ipm. De herhaling van het onderwerp o-ax wijst er op, dat enz. eene nieuwe hoofdzin is en niet voortzetting van den betrekkelijken bijzin; men vertale daarom niet: en waar Abram aangeroepen had, maar: en Abram riep daar den naam des Eemcigen aan.

GENESIS XIII, XIV.

6Maar het land droeg hen niet, om samen te wonen; want hunne have was veel, en zij konden niet te zamen wonen.

7 Hierdoor ontstond twist tusschen de herders van Abrams kudden en de herders van Lots kudden; en de Kena'aniet en

8 de Perizziet woonden toen in het land. Toen zeide Abram tot Lot: «Laat toeh geen twist zijn tusschen mij en u, tusschen mijne herders en uwe herders; daar wij immers toch bloed-

9 verwanten zijn. Is niet het geheele land vóór u ? Scheid toch van mij ; zoo gij naar de linker-, dan zal ik ter rechterzijde gaan en zoo gij naar de rechterzijde gaat, zal ik links gaan.quot;

10 Lot hief zijne oogen op, en zag de geheele vlakte der Jordaan, dat zij door en door waterrijk was; (eer de Eeuwige Sedom en 'Amora verwoest had, was zij gelijk de tuin des Eeuwi-

11 gen, als het land Egypte, in de richting naar Tso'ar). Toen koos Lot zich de geheele vlakte der Jordaan, en Lot

12 toog oostwaarts; zoo scheidden zij van elkander. Abram woonde in het land Eena'an; en Lot woonde in de steden der

13 vlakte en sloeg zijne tenten op tot bij Sedom. — En de mannen van Sedom waren zeer slecht en zondig tegen den

14 Eeuwige. — En de Eeuwige zeide tot Abram, nadat Lot van hem gescheiden was: «Hef toch uwe oogen op, en zie van de plaats, waar gij zijt, noordwaarts, zuidwaarts, oostwaarts en

15 westwaarts. Want het geheele land, dat gij ziet, zal Ik u

16 geven en uw kroost tot in eeuwigheid. Ik zal uw kroost doen worden als het stof der aarde; zoodat, als iemand het stof der aarde zal kunnen tellen, ook uw kroost geteld zal worden.

17 Maak u op! trek het land door, in zijne lengte en in zijne

18 breedte; want u zal Ik het geven.quot; Abram sloeg nu zijne tenten op, kwam en zette zich neder in het bosch van Mamré, dat bij Chebron is; en hij bouwde daar een altaar ter eere des Eeuwigen.

1 Het was in de dagen van Amraphel, koning van Shin'ar, Arjoch, koning van Ellasar, Kedorla'omer, koning van 'Elam en Thid'al,

2 koning van Gojim; dat zij oorlog voerden met Béra', koning

6. DCISH. niet alleen levenlooze liave, maar ook en hier hoofdzakelijk: vee. Het land gaf niet genoeg weide voor de talrijke kudden van beiden.

7. 3*1 vn. Er ontstond twist, daar ieder van beide partijen meen le, dat de ander hem zijn weideplaats ontroofde. — 'ui urum. Dit wordt hier bijgevoegd, om aan te toonen, dat de ruimte nog meer beperkt werd, doordien de nomadenstam der Perizzieten zich te dier tijde juist in Kena'an vestigde.

8- riff) broeder, broederszoon, bloedverwant.

9. hvn, weg van hij mij; vgl. Ex. 10,28. — S.xïcn — povi, naar rechts, naar links, vul aan: jv.i.i t-iBn dx, zoo gij van mij scheidt in de richiing naar rechts, dan enz.

10. nyx rofa, d. i. naar het zuiden toe, nadere bepaling van het vruchtbare deel van het Jordaandal.

T V ID

^ n¹! DB'Dquot;) n^n-»3 nn» naiyb rnxn om gt;

j : t t : lt;tt r lt;st : - v-»v t i '-xt t rr t i :

ainx-njpp ^jn ^3 nn^n^i : nn»

quot;iQ^l •' n«| stT ^ 'h.sni ^:3ni_; taiS-n^p rj?i ^ T?¹nnna ♦nn Kr^x üi^-bx onaK nan n^iab pKn-bn K^n : ijnaK D^HK ®

VJT • I v t : I v t t t « -: : »t -: v. quot; r t -: r )

-K'B»I :nyN0ifKi^0»n-DKi n:bw ^NO^H-DK «r I nptra nbD ^ rn^n naD-bs-nN *m vry-nt? ts^

•*••;• i av: - v,t ••. r - ■*quot; '. ^{t v :}'quot; t v -•

nsxa onxDpKa nin^-paniornNi biDquot;n« nin» mtf

v.t -: i • - : i vjv ; t : I - : t ^-: v : : v t ; -••• -

onj?» 121¹? ^p»i p.^n ia?-¹?! nx di¹? iVina»! : *

3B» ül^l rVJ3-pK3 3^ Dquot;13K : VHN bVO WX nnS'l ='

- t : i at: I viv : j-t v.t : - r t ^-•• v.' :-*t * -

D^tsni D^n DID : D-ID^-^ i33n nvs^

at-: t ^ : -•••:-: i ; v;iv- t • - j'^t :

la^o üiy-nsn nnx ninN^K iqk nfnn : IKQ nin^ ^

' iquot; ■' quot;it • •• -: I- t : - v j- t t I- ^ ^ I ; v.t r

n3i:T nisx Dtr nnN-n^x Dipsn-jo n^i K:

t hvt t -» t at jt - v -: K t - I ■ •• : | v •' lt;r -«t

nsjnx quot;p n«i nnK-*i^N pNn-'js-nK »3 : nan nanpi«

tav: v : vquot; J* ~ •• ~ i ••.)t t t v s* titt t :lr*t

quot;DN 112fK pNn 13^3 tpntquot;?'!^,D

: ma* ^nr oa pxn iö^-HK huab ^JS Vsvquot; Diaxbn^i rmjmn¹?^ n3nn^L?i n3quot;iN^l? pN3 n-'nnn ^

t : - jquot; v;iv- tiv : v v.» : J' at : t ; v,t ; t : | vt t )-•••- : •

n3Ta Dirpi ri-)3n3 IITM Niiaa ♦:^,?N3 zm K3«i

quot; vquot;: quot; ^t i vr- i a: v : -v -: : - jquot; i- ; v r~ ^t-

s * ^; np'l? i

ID^K rjba Tjinx quot;i^-T^a VönaK ^a^s ^nn« T rfm p3-nx nan'pa wy : D;ia ^a bjnni o'^v. ^a -

11. mpo. oostwaarts, nl. van Bethel uit.

12. quot;)23n afwisselend in de verschillende steden van het Jordaan-dal, nu eens hier, dan weer daar, en had tenten in de geheele streek tot Sedom. Sa'adja ; hij sloeg zijn tent op, van stad tot stad voortgaande, totdat hij naar Sedom kwam.

14. tjc 'm. niet; 'n iimw, wat men, daar het hier volgende ook chronologisch aan het voorafgaande aansluit, zou verwachten. Het hier volgende is tegenstelling tegen vs. 11. Lot koos het Jordaandal, God daarentegen koos als het ware voor Ahram het geheele land Kena'an (vgl. Ps. 47,5).

GENESIS XIV.

van Sedom, en met Birsha', koning van 'Amora, Shinab, koning van Adma, en Sheméber, koning van Tsebojim, en den

3 koning van Béla', dat is Tso'ar. Deze allen trokken vereenigd

4 naar het dal Siddiem, dat [thans] is de Zoutzee. Twaalf jaar hadden zij Kedorla'omer gediend, doch in het dertiende jaar

5 waren zij oproerig geworden. En in het veertiende jaar kwam Kedorla'omer en de koningen, die met hem waren, en sloegen de Rephaiem in 'Ashtheroth-Karnajim, en de Zoeziem in Ham,

6 en de Emiem in Shawé-Kirjathajim. En den Choriet op hun

7 gebergte Sé'ier, tot El-Paran, hetwelk aan de woestijn ligt. Toen keerden zij terug, en kwamen naar 'En-Mishpat, dat is Kadésh, en sloegen het geheele veld van den 'Amalekiet, en ook den

SEmoriet, die in Chatsatson-Thamar woont. Nu trok uit de koning van Sedom en de koning van 'Amora en de koning van Adma en de koning van Tsebojim en de koning van Béla', dat is Tso'ar; en zij stelden zich tegen hen in slagorde, in

9 het dal Siddiem ; [Namelijk] tegen Kedorla'omer, koning van 'Elam, en Thid'al, koning van Gojim, en Amraphel, koning van Shin'ar, en Arjoeh, koning van Ellasar, vier koningen tegen

10 vijf. Het dal Siddiem nu was vol leemputten; toen nu de koning van Sedom en van 'Amora vluchtten, vielen zij daarin;

11 en de overigen vluchtten naar het gebergte. Genen namen al de have van Sedom en 'Amora, ook al hun mondvoorraad, en

12 gingen heen. Ook namen zij Lot en zijne have, (den broe-derszoon van Abram,) en gingen heen. Hij woonde toen na-

13 melijk te Sedom. Nu kwam een vluchteling en verhaalde het aan Abram, den Hebreër; deze woonde toen in de bos-schen van Mamré, den Emoriet, broeder van Eshkol en broeder van 'Anér, en deze waren bondgenooten van Abram.

14 Toen nu Abram hoorde, dat zijn bloedverwant gevangen was, liet hij zijne geoefenden uittrekken, de in zijn huis geborenen, drie honderd en achttien [mannen], en hij jaagde [de vijanden]

15 na tot Dan. En verdeelde zich tegen hen in den nacht, hij en zijne knechten, en hij sloeg ze en vervolgde ze tot Choba toe,

16 hetwelk ter linkerzijde van Damések ligt. Hij bracht al de

Hoofdstuk XIV. 3. nSjC Sï, nl. de in vs. 2 genoemde vasallen.

4. Geeft de reden op van den in vs. 2 genoemden strijd. — naï, waren zij schatplichtig. — mc-'l¹ = moy oSuai, in het dertiende jaar, ms, weigerden zij den cijns te betalen.

io. mcyi did iSo = majj quot;froi ons -jSd; de koning van Sedom werd er uit gered, zie vs. 17; v. a. staat misn ons ■f?» hier in den zin van; des konings troepen; zoodat enscorn op de drie overige bondgenooten en hunne legers zoude slaan.

13. t3^,l73ngt; ^v- a. de vluchteling en, het ontkomen deel van het leger; collectief. — narn, hij, die -iron i3ï», van de overzijde van den Eulraat gekomen is. — disn jvna 'Sra Dm, dient ter verklaring van hun deelneming aan den strijd.

T *]b -p T3

nó-iK 12«:^ njpj; ^trnrnKi bnp pö^bK inan hv'N-^ : i^rK^n ^3 ^öi D«'5V ^j quot;lay^naTiK n:ir rnfry wm inban üquot; KinD^tm ^

* * a t : t: v ^ : nr ^ ^TT q **^: • *quot; ^: quot; ^{,v JT} V, A' • -

nD^-nn K3 niiy mamp;y ^aiNni: nna n^ mmr^Kn.-.

•* t : .t : ^jt tt ••: v ^ - : - ; it t ^t t jquot;: ~v i :

■nKi D^quot;)[5 nhn^ü b^srnN int? bp^sni onnna nnn-nxi : D'nnp ni^a D'-p^n riNi ona onwn¹

IT^ ^5^: p_TK2

^aKrrnK bjn quot;pSa^n m^^_b3quot;nK é*) i^np «in batfo

v:-»t v -: Ia- •• it^-iit^ vquot;: t -- quot;It -•• t : •

-j^i nSo^ aquot;np-quot;r|ⁱ?o kï»i : ion f'yxna 2^»nquot; hm 15^*1 n^v-Kin ^3 Tjboi D'px -jboi no-iK

-jbüm :Dn^npnyznbn'ppo D^D^Ü n^-nx nobK quot;nbü ninxi 1^3^ -ibü SanoKi oHa

*.• t : 'jtt : - at^t v )vjv It.:-; ^t ; • ) •.•-••.• v t : - :

■■n^D rari nbn nhK3 nixa an'^n poyi m^Dnn-nN¹

» ■• ^,quot; p-r-.t quot;p t •• v: iv lt;v:iv • • - I •.••Squot;: it • -; i-

-nK inp»quot;! : id: rnn DnN^srn nsEf-iVö'i nip^bnp^ üib-nK inp'i : ^,iD^tquot;^,i D^X-^TINI niD^i DID B'ijT-Sa ^

^ s v i:*quot; iquot;quot;- vt : t t v : ot —.r s: ••. : t

Nnn : 0-103 2^ Kini lob'i DI_t3X »nK-f3 i^ornNi. ^ naxn Nquot;IDD ^^3 p'^ t*m n3^n DISK¹? nan ü^an

• v: it ^jquot;; - •• iquot; : i •• : /»''.• n -«t : - : ^••-- • t -

ai3K : D-i3N-nn3 ^^3 oni 'nNi Vairx ^nx ^

^ t:quot; -^j~x^,— it: - r : v.quot;: «^t^ j- -; r : v «• -1

ntry nibir in»3 vrnrrnx pTi VHK n3^i »3

t t «t : .. j.. . . t -: v ) vt- aquot; t : • j'

v^iNinn^ion^ p$nn : n-nv PIITI nixn ty^v⁰

i.ttnquot; ^ j t :r sv ••^-: i •• tiquot;- i it 7- i •• ^ ;

nN 3iy»i : p'iraiV ^NO'^O niin-np DÖIquot;I^!,I DS'VO

V.quot; v t- i v it -: V. : • JV -: t - quot; : :•- aquot;—

14. I^JTI DX p^, letterl. hij ledigde zijn huis van zijne geoefenden, zooals •om frgt;is, it zal mijne schede ledigen van mijn zwaard, door het uit de schede te trekken; de zin is dus hier: hij deed zijne geoefenden uittrekken-, v. a. hij deed hen het zwaard trekken. — raw, de door hem geoefenden, ingewijden, en wel alleen; ijtgt;3 vpV¹, in zijn huis géboren slaven, niet van elders gekochten.

15. pSrn hij verdeelde zijn troep en tastte den vijand op verschillende punten aan. — püoiS Ssar», links van Dame'sek; d. i. voor hem, die met het gelaat naar het oosten staat, ten noorden van Damések.

GENESIS XIV, XV.

have terug, en ook Lot, zijnen bloedverwant, en zijne have

17 bracht hij terug, en ook de vrouwen en het volk. Toen ging de koning van Sedom hem te gemoet, nadat hij teruggekeerd was van het verslaan van Kedorla'omer en de koningen, die met hem waren, — naar het dal Shawé, dat is het Koningsdal.

18 Malki-Tsédek, koning van Shalem, liet brood en wijn naar buiten brengen ; deze was een priester van God, den Aller-

19 hoogste. Hij zegende hem en zeide : «Gezegend zij Abram door God, den Allerhoogste, den Eigenaar van hemel en aarde.

20 En geloofd zij God, de Allerhoogste, die uwe vijanden in uwe hand geleverd heeftquot;; en [Abram] gaf hem het tiende van alles.

21 Toen zeide de koning van Sedom tot Abram :-«Geef mij de

22 personen, en de have neem voor u!quot; Doch Abram zeide tot den koning van Sedom: „Ik heb mijne hand opgeheven tot den Eeuwige, God, den Allerhoogste, den Eigenaar van hemel

23 en aarde, — Als ik van draad tot schoenriem, als ik van alles wat het uwe is, iets nemen zal; opdat gij niet zult kunnen

24 zeggen; «ik heb Abram rijk gemaakt.quot; Verre van mij! slechts wat de jongelingen verteerd hebben, en het deel der mannen, die met mij gegaan zijn, 'Anér, Eshkol en Mamré, dezen mogen hun deel nemen.quot;

1 Na deze gebeurtenissen was het woord des Eeuwigen tot Abram in een gezicht, als volgt: «Vrees niet, Abram! Ik ben

2 u tot schild, uw loon is zeer groot.quot; Toen zeide Abram: «Mijn Heer, Eeuwige God ! wat zoudt Gij mij geven, terwijl ik kinderloos heen ga, en de erfgenaam van mijn huis is Eli'ezer van

3 Damések ?quot; Voorts zeide Abram : «zie! mij hebt Gij geen kroost

18. plS ^Sö. Malkie-Tsédek (koning- in rechtvaardigheid) schijnt de

titel van den koning van Shalem (waarschijnlijk oude naam voor Jerusalem) geweest te zijn. — pil onS smi, als bewijs van dankbaarheid voor de verjaging der vreemde troepen. — fro, priester, niet: dienaar, zooals blijkt uit den door Malkie Tsédek uitgesproken zegen en zijn aannemen van het tiende.

22. vr VTiann, ik héb mijne hand opgeheven, om te zweren.

23 Sin quot;pHJ' BTTID. van een waardeloozen draad, tot een even waardeloozen schoenriem = zoowel — als, hier door het negatieve, dat in dn ligt: noch — noch. — npx ox, ik heb gezworen, dat nis ik iets nemen zal onheil mij moge treffen; vandaar dat de eed iets te zullen doen, meestal luidt: nS dn, d. w. z. ongeluk kome, zoo ik het niet doe; terwijl de eed: ds, de verzekering inhoudt, iets niet te zullen doen.

24. samengesteld uit ^3 —- S3, niet en njp, tot, hij; niet tot mij

kome, d. 1. verre van mij, dat nimmer.

Hoofdstuk XV. 1. TTHC- Volgens Rashie beteekent ins: kort na, •nrw na verloop van germmen tijd. — rune;, een gezicht, profetisch visioen, waarbij

m i' quot;i^ na

D^rrm dji WDII VHK DJI

V.' t - v j- : • •• •-. : «* t v - : *.. :it t

hünöii^ nnst'inNip¹? quot;D'-iD-TibD NÏ»I : D^n-nNV'

- ,.. j..-. ,- t! : • : | v iv -•••••- _ Itt v :

«in nW inx -it^N o^ban-nxi lojr^na-nK

^ quot;Tl v quot;jquot; v a * -»v -: v.' t ; - v : v ^ t : t :

Nini Dn¹?. N^'in -]SSD pnr^boi : TjVan

^13 quot;IOK'I ^ fna⁰¹

?|T3 ^nx fap-iB'N VK -jnai : pKj DW mp» ^■m Dm⁴-¹?» D'nD-nSö IÖN'I * : Vaa amp;

j' V at : - V iV IV j - 1 • v.quot; ^II- v • - ^

quot;nam did t^d-Sk d~i2k iok'-i : -frnp U'Dim ^asn^

^ a: |v •**•* v \.t : - v j - |it i- : it : vv-

uinp-DN : pNi d^q^ nip |i^ ^uk nin^K n»» quot;ni^n -loxn npK-DMi.

D^3«n pbni Dnjnn ^dk ivh pn n^a : DIDN-W³

• T-:IT ivquot;: ••gt; : - -• : it JV -; i -« -quot;r : ' it: -

nnx d : Dpbn mp'¹ on xnaai Vd^k ^n ^s ICS

■*- - 1 |_t: ... j ) :• ^.. ^.. . - j . _v ..^ a* • v. ; it Jquot; -:

iQK¹? nrnaa d^dk-^k nm^nm n^n n^xn onnnn

a quot; v,v-: 1----t : - v t : - : lt;t t v quot; t -gt;'t : -

naN'i : ixa nsnn n-iDt^ rh na ba» DSDK ³

^jquot; 1 : jquot; : quot; ^ i :it : )t ij'-t * it t : - jt *

pf a-|ai nnj?_; ^in ♦'rfnrrna nin». nnK dtdn nnnj ah ^ rn Dinx nax^ : nybx p'^an xm

T v.quot; t J . 1 Jquot; T : - J- vnv • v: I V jv - v, • ••

de mensch in wakenden toestand ziet, wat God hem profetisch wil toonen; tegenover DiSn, een droomgezicht, dat in den slaap den mensch getoond wordt. Nachmanides meent, dat mno een profetisch gezicht hij dag, DiSn daarentegen hij nacht aanduidt. — nth Ks. Vrees niet voor de wraak der overwonnenen; anderen; wees niet bevreesd, dat de voorspellingen betreffende de toekomst van uw geslacht niet zullen verwezenlijkt worden, hoewel gij oud geworden zijt en nog niets is geschied om hunne vervulling waarschijnlijk te maken.

2. heengaan, d. i. sterven. — pun p, de erfgerechtigde, van pan, in

beslag nemen, vgl. Tsefanja 2,9: Sim pp»», door doornen in beslag genomen-, anderen; van ppp, verlangen, evenals 030 van dd3 : hij, die verlangend uitziet

naar mijn huis, om het te erven; het woord is klaarblijkelijk gekozen als allitteratie met pcm. Rashie: van pos, verzorger, bestuurder. —upSspem, niet: ■'pEW itpSs wegens de klankovereenstemming met p»» p, vermoedelijk staat daarom ook de stedenaam vooraan. Anderen vertalen: Eli'ezers Damascus, d. w. z. zijne aldaar gevestigde familie; nog anderen: is Damascus, Eli'ezer namelijk, die van daar afkomstig is. Eli'ezer schijnt, volgens vs. 3 en Gen. 24,2 een huisslaaf te zijn, dien Abram, in geval hij kinderloos zou sterven, tot erfgenaam had aangewezen.

GENESIS XV.

gegeven, dus zal mijn huisdienaar mijn erfgenaam zijn.quot;

4 En zie, het woord des Eeuwigen was tot hem, zeggende: «Niet deze zal u beërven ; maar een, die uit uwe ingewan-

5 den zal voortkomen, die zal u beërven.quot; Hij voerde hem naar buiten en zeide: «Zie toch naar den hemel en tel de sterren, of gij ze tellen kuntquot;; en Hij zeide [verder] tot

6hem: «zoo zal uw kroost zijn.quot; [Abram] vertrouwde op den

7 Eeuwige; en Hij rekende het hem tot deugd. Verder zeide Hij tot hem: «Ik ben de Eeuwige, die u uit Oer-Kasdiem heb uitgevoerd, qm u dit land te geven om het in bezit te nemen.quot;

8 Doch hij zeide: «Mijn Heer, Eeuwige God! waaraan zal ik

9 weten, dat ik het in bezit zal nemen ?quot; Daarop zeide Hij tot hem: «Neem Mij eene driejarige vaarze, eeue driejarige geit, eenen driejarigen ram, eene tortelduif en eene jonge duif.quot;

10 [Abram] nam Hem die allen, sneed ze midden door, en legde van ieder het eene stuk tegenover het andere; maar het geil vogelte sneed hij niet door. Toen daalde het roofgevogelte

12 neder op de azen; doch Abram joeg ze weg. En de zon was aan het ondergaan, toen viel een diepe slaap op Abram; en zie,

13 eene angst, groote duisternis overviel hem. Toen zeide Hij tot Abram: «Weet dan, dat uw kroost vreemdeling zal zijn in een land, dat het hunne niet is ; men zal hen dienstbaar maken en hen ver-

14 drukken vier honderd jaren. Maar ook het volk, dat zij dienen zullen, zal Ik richten; en daarna zullen zij uittrekken met groote

15 have. Gij zelf echter zult in vrede tot uwe vaderen komen;

5. In het profetisch visioen kwam het hem voor, alsof God hem naar buiten voerde (Maimonidjss, Moré 2,46).

6. 'na joxm. —a )».sn beteekent: vertrouwen, —S jesn gelooven.

8. jnjf noa. Waaraan zal ik erkennen-, het is geen twijfelende vraag, maar een bede om een teeken, waaraan hij zal kunnen erkennen, dat het bestemde tijdstip gekomen is. Het antwoord volgt vs. 13: itn ït.

9. ntshvO, driejarig (Ibn 'Ezra), omdat die dieren dan het best zijn; Nachm., evenals Onkelos en Rasuie; drievoudig, ten getale van drie. liet zijn de verschillende voor offers geoorloofde diersoorten, die Abram nemen moet.

10. nra van ieder zijn stuk. — iron. Hoewel wij hier in den eigenlijken zin niet met een offer te doen hebben (de stukken worden immers niet verbrand, van een altaar is geen sprake), komt hetgeen ons hier geschilderd wordt toch veel overeen met het sluiten van een verbond bij een offer. Ook daarbij gingen de pacteerende partijen tpsschen de offerstukken door, symbolisch aanduidend de onmogelijkheid van den bonds-breuk. Hier, waar het verbond eenzijdig is, alleen God eene belofte geeft, zonder van Abram eene toezegging te vorderen, is het alleen de verschijning der Goddelijke Majesteit, die tusschen de stukken doorgaat, vs. 17. De naam nna van ma, snijden, en de uitdrukking rvna ma voor verhond en verbond sluiten drukken juist dat doorsnijden der stukken uit. — Abram deed dit alles natuurlijk op Goddelijk bevel, ook al wordt dit niet duidelijk uitgesproken.

112 quot;I¹? -jS Ü3

iDN¹? nani : ™ wiv ♦n'rp nam

^ t •• lt;t : - ; •• • : r jquot;^ quot; I v jquot; • ; -at

«ïi»i : Kin DK^-^ HT N¹? •■^,

.. - iiv _T r ^ v. i ^.-•• • — •• jv -: ^ av vf; it- ^ gt;

quot;dk D^aian isoT hd^duti Kraan nïinn ini*

. t -• - ; t : * t quot; -*t v - v ~ t

nin»3 TDKni : nw ri3 Dn« iaob ^rp

at^ r U* v: iv : nv ;- ^v : r j v •» - at j ; * v,quot;

TnNïin iwa nin* V¹?^ *: npiï lb natynquot;quot;!»

i • quot;i lt;v -; t : j--: at •• ^- iitt: ^ t jv :

-io^i : nnt^i¹? nxn parrnK nV nnb iwd ⁿ

^ a- - it : * : v. ~ i quot;JT r v .)): vst * ¹. ' ■* quot;

'b nnp i^k : natril »3 ^nx nss nin» ♦ai» °

jr] i t •• v j- t iv ti* j' *' ^t - * v; ^jt -:

-n[5^!,i : Vmi im vhuü ryi rwfaiïü ¹

i--- it : : at •.. : ; v v,v •-. : *5quot;: v v : ■'T :^v

nxnpb iins-tr^K |ri»i -jw? bntt nbN-brnN i¹? 3^n Dnasrrby uyn m : -)n3 ah -iaïn-nKi inyn ^

Jquot; - - a't : - - *quot;v-t •.v— itt -» v * quot; •* ï aquot; *•

Dquot;)3«-^ nbs: nD-nni xiib i^a^n ♦nn : Dquot;ÜK dhk ^

at : - quot; ^jt : it v.t ; t v v - lt;• : - it : - vt

QSSN¹? quot;IDK'I : nba'] nVna n3^n na^ nam'

t ; - : v j - it t v jv v.t : jt quot; -: -it •• jquot; ' :

13^1 3113^1 BH¹? Oh pN3 ^quot;IT i quot;ir»3 yiP ♦33« n rf3r 1^« 'ian-DK sai : m# niNQ ysiN om^

• a t I^jt v. ^—.r j\' -: .) - v s- : it t ^ •• j~ : - at

nTóK-VN Ni3n nnNi: bn-i ^313 IKÏ' p-nnNi«

at: i v.v -: v j t jt - ; it a : * :•** ijquot; : r :

12. pSlJ nSCn nOWi «w/s^, groote duisternis overviel hem alleen en wel nog vóór zonsondergang. Nadat nu al het aardsche aan zijn oog is onttrokken, schenkt God hem een blik in de toekomst. — De angst wordt door sommigen verklaard als ontzag voor de nabijheid der Goddelijke Verschijning; door Rashie: als het gevolg van een voorgevoel der toekomstige verdrukking, waarvan dan ook de duisternis het beeld is.

13. onajn. zii, de Egyptenaren, de bewoners van het vreemde land, zvllen hen doen dienen — Dro nap, evenals Ex. 1,14; Lev. 25,39. Anderen; zij, uwe nakomelingen, zullen hen dienen, waarbij dan uïi een ander onderwerp krijgt. De 400 jaren worden van Izak's geboorte af gerekend, (60 jaren van Izak tot Jakob's geboorte, 130 jaren tot Jakob's komst naar Egypte, 210 jaar werkelijk verblijf aldaar), de woorden rut' jïiso mix be-hooren dus reeds bij fru mm ij ■o. Vgl. Ex. 12,40, waar de 430 jaarvol-

fens Iens Ibn 'Ezra gerekend moeten worden van af Abram's vertrek uit Oer--asdiem.

14. 'ajN n. Ik zal hen straffen, omdat zij hen tot slaven maken en verdrukken uit eigen beweging, willekeurig, zonder te weten, dat zij slechts werktuigen in Gods hand zijn (Nachm.).

.15. Trcie Sn xian, tot uwe vaderen komen, kan hier niet beteekenen: bij hen begraven worden, daar Abram immers in Machpéla begraven werd, Terach daarentegen in Charan was gestorven. Het schijnt dus te doelen op het leven na den dood.

GENESIS XV, XVI.

16 gij zult in goede grijsheid begraven worden. En in het vierde geslacht zullen zij hierheen terugkeeren; want het misdrijf van

17 den Emoriet is niet volkomen tot zoolang.quot; Nu was het: de zon was ondergegaan en diepe duisternis was er; en zie, als een rookende oven en eene vuurfakkel, welke doorging tus-

18 schen die stukken. Op dien dag sloot de Eeuwige met Abram een verbond, zeggende: «Uw kroost heb Ik dit land gegeven, van de rivier van Egypte af, tot aan de groote rivier, de rivier

19 Perath. Den Kéniet, den Kenizziet en den Kadmoniet. Den 21 20 Chittiet, den Perizziet en de Rephaïem. Den Emoriet, den

Kena'aniet, den Girgashiet en den Jeboesiet.quot;

16 I. En Sarai, de vrouw van Abram, baarde hem niet; en zij

2had eene Egyptische slavin, welker naam was: Hagar. Nu zeide Sarai tot Abram: «Zie toch! de Eeuwige heeft mij [den schoot] gesloten, zoodat ik niet baar ; kom toch tot mijne slavin, misschien zal ik door haar gebouwd worden.quot; En Abram

3 luisterde naar de stem van Sarai. Toen nam Sarai, de vrouw van Abram, Hagar, de Egyptische, hare slavin, (na verloop van tien jaren, dat Abram in het land Kena'an woonde,) en

4 gaf haar aan Abram, haren man, hem tot vrouw. Hij kwam tot Hagar, en zij werd zwanger; toen zij nu zag, dat zij zwan-

5 ger was, werd hare meesteres gering in hare oogen. Toen zeide Sarai tot Abram ; «Mijne verongelijking komt op u neder! ik zelf heb mijne slavin in uwen schoot gegeven, en toen zij zag, dat zij zwanger werd, ben ik gering geworden in hare

6 oogen; de Eeuwige richte tusschen mij en u.quot; En Abram zeide tot Sarai: «Zie, uwe slavin is in uwe hand, doe haar wat goed is in uwe oogen.quot; Toen vernederde haar Sarai, zoo-

7 dat zij voor haar vluchtte. Doch een Engel des Eeuwigen vond haar bij de waterwel in de woestijn; [namelijk]

na'ir, grijsheid, d. 1. zeer hooge ouderdom, meer dan rupr.

ie. 'jran nn, v. s. na verloop van de vierde eeuw, vgl. vs. 13, v. a. in het vierde geslacht, zoo is bijv. Aharon van het vierde geslacht, daar zijn vader 'Amram, zijn grootvader Kehath en zijn overgrootvader Levie in Egypte geweest waren. Door den opstand na den terugkeer der verspieders kwam echter eerst een volgend geslacht naar Palaestina. — ■noxn, algemeene naam voor de Kena'anietische stammen.

17. yffy quot;11{B'J/, bijv. nw. = W,- Ovenrook zou moeten luiden

njn |ri7.

18. OHHÜ quot;TUC, v. s. den Nijl, vgl. Jos. 13,3, v. a. = cp-m hnn, de rivier El Arisch.

Hoofdstuk XVI. 2. n)CÖ n33JC ^IJC, zal ik opgebouwd worden, d. w. z. kinderen krijgen. Evenals rvo, huis — familie is, zoo worAt gebouwd worden gebruikt voor: kinderen krijgen. De woorden p en na, zoon en dochter 'zijn beiden van roa afgeleid, zoodat men hier misschien met een van het zellst. nw. afgeleid werkw. te doen heeft, en eenvoudig mag vertalen: zal ik kinderen knjgen.

TE3 lü ^ I¹? S

ny nri ms» i'in : nniü quot;Dpn»

I •)quot; T^ I r TAquot; ^ ^T ^*. *^ '• ^ ^ ^: 'quot;H ^JT quot; '• ^quot;^,T *

iian nani n»n nxi ^QBTI ♦nn : nsn-nv naxn ^

lt; - •• • : ATT \,t T :i~ t t v v - «* : - T Iquot; - V.' ^ v: it

Kirin Di'3 : nbxn onwn ra ihy VX ysh)

J - _v ,.. _T J._T . - I ^.. - 'y J... -; .. J- - : I T T

r-iKn-nx ♦nn: ^16 -iaxS nna dentin ninquot; nna

I v-^,t T V • -T 1^: :-: A •• -•■ : «gt;^{T :}~ ^v ot ; S'T

^^rrrtK : ma-im Viin nnan-i^ anva ihsd nntn ^

■ I - - v it : - : v.t ~ jtt ~ * -: • ^j'.^: '

-nNi nnsn-riNi ♦rinn-nNi. : 'jbn^n nxi ♦hjpn-nNi³ -nKi '^quot;lan-nNi ♦i^jan-nNi naxn-nxi : D^ann ^

v : t : * - v : v : • v: it v : r t : it

nnstr nVi n-i^' D-I^K ntftt ntri D : ^Din^n«

jt : • it : a vt:it j ^{t :} _f~ '' quot;quot;' i quot;^{r :} r : '

^IÏV j^rnan naxm nrinoEnnnxD³

T T •• • T : - ~T V - IT T -quot;T : ^V.^- •• ■

v^'i nasü niZN *nn^-hn N¹:^-^ nin^

j~ : * - tav • v,quot;T • Jquot; • t : • v x vv • t :

hnvan irrnx Dnnsrnaw ntr npm .•nt^Vip'? m2N^j

• : • - lt;t t v t: - viquot; j-t I- * - ^,quot;^rT^ ^: VT ^: quot;

|nm_ pN3 dtik ns^¹? iamp;%_v nnns^ knrn inm -un-^N K3^#i : lb nwa amtib nnif

V •• - - A--V.T T V J T ~ IT • : J V.T • JT t ~ ^ -JT

d-qn-Vx ntr -lONni : n'j^a nnquot;oa Vpni nnin »3^

T : - v J- T v - ^t IV ; ^t : * : Ijquot;quot; quot; t t t ^j*

nnin ^3 xirn ^p^n3 -nna^ ♦nnj *3:x 'oon

t tt ^J- ... •• - 11 v •• : ■ t : ■ • lt;-t it I v^t t -;

ntr^K D^K IDN'-I : ^3 nin» □atr» n^^3 ^pxi¹

_T V T : - V - I IV •• j' quot; {.T : J : -^T av : K—IT

3ian nb-w# ^nnau' njn

quot;i3na3 D^sn tybv nin* nxïö^ : m3ni¹

at : ■ - -i.- - I v* -jt : Is^- : - t t : •- t r.-r • v.- : • -

¹

Onvruchtbaarheid geldt als de grootste schande, als bewijs van onwaardigheid der vrouw. Spm, v. s. Niph'al van v. a. Kal van n'jp, gering geschat zijn.

GENESIS XVI, XVII.

8 bij de wel, op den weg van Shoer. En hij zeide: «Hagar! slavin van Sarai! van waar komt gij en waar heen gaat gij ?quot;

9 Zij zeide; «Voor Sarai, mijne meesteres, vlucht ik.quot; Toen zeide haar de Engel des Eeuwigen: ;/Keer terug tot uwe meesteres

10 en verneder u onder hare handen.quot; Verder zeide de Engel des Eeuwigen tot haar: «Ik zal uw kroost menigvuldig doen worden, zoodat het niet geteld zal [kunnen] worden wegens

11 de menigte.quot; Ook zeide haar de Engel des Eeuwigen : «Zie, gij zijt nu zwanger en zult eenen zoon baren; dan zult gij zijnen naam Jishma'el noemen, want de Eeuwige heeft gehoord

12 naar uwe verdrukking. Hij echter zal als een woudezel onder de menschen wezen; zijne hand tegen allen, en de hand van allen tegen hem, en tegenover alle zijne broeders zal hij wonen.quot;

13 En zij noemde den naam des Eeuwigen, die tot haar sprak; „Gij zijt God van het zien ! want,quot; zeide zij, /,heb ik dan ook

14 hier [God] gezien, nadat Hij mij gezien heeft ?quot; Daarom noemt men die bron : Bron van den Levende, die mij ziet; zie zij

15 is tusschen Kadesh en tusschen Béred. En Hagar baarde aan Abram eenen zoon ; en Abram noemde den naam van zijn

16 zoon, dien Hagar gebaard had, Jishma'el. En Abram was zes en tachtig jaar oud, toen Hagar Jishma'el aan Abram baarde.

1 Toen Abram negen en negentig jaren oud was, verscheen de Eeuwige aan Abram, en zeide tot hem: „Ik ben God, de Almachtige! voer uwen levenswandel vóór Mij en wees vol-

2 maakt. Ik zal Mijn verbond tusschen Mij en u geven, en Ik

3 zal u in zeer hooge mate vermenigvuldigen.quot; Toen viel Abram op zijn aangezicht, en God sprak verder tot hem, zeggende:

4 „Ik, zie. Mijn verbond is met u, en gij zult tot een vader van

5 vele volken worden. Ook zal men uwen naam niet meer Abram noemen, maar uw naam zal zijn : Abraham; want tot een vader

11. mSï' =

» :• tv

12. DIK een wilde ezel onder de memchheid, vgl. Spr. 15,20. Over den woudezel, zijne vrijheidsliefde en vlugheid, zie Job 39,5—8. — rn.x ha ijd Sjn, tegenover cd zijne broeders, v. a. ten oosten van enz. Vgl. Gen. 23,19; 25,18.

is. vn Sn, een zelfst. nw. tils (dat in pansa zou luiden 'JÓ, niet

: Gij zijt de God van het zien, d. w. z. alziend. — w ■nns oVtti Dn,

heh ik dan ook hier [God] gezien, nadat Hij mij d. i. mijne ellende, aanschouwd heeft? (Ibn 'Ezra). DiSn, gewoonlijk: hierheen, hier: hier, thans. w ■nrw, na een, die mij ziet, niet: na mijn zien, wat door 'mi ■nns zou moeten worden uitgedrukt. Anderen: heb ik waarlijk hier achtemagezien Hem, die mij ziet? Tijdens het spreken met den engel zag zij dezen niet; toen hij verdween, zag zij hem na en begreep, dat het een Goddelijk wezen geweest was.

15. Abram noemde zijn zoon Jishma'el, daar Hagar immers het in vs. 11 haar verkondigde aan Abram zal hebben medegedeeld.

r Ti3 -p -f? kV

nxa n-TD^K ntr li'n idn'i .* iw 'nna frrrSrⁿ

V.T JV • iquot; •)quot;T ^{: TT} ~ ^ quot; ' IV: }-\'r *-

naN»quot;! : nni2 ♦DiK ♦rina-i ntr »:3D no^rn oVn hjki ^o

v lt;- - i- it • : • ; j-t •• ; • v _ -aquot; •• t-«t :

-ion⁴i : nn» nnn ^yrrn -ininrbK nin» tik^d m¹?'

V lt; - T r.T - r v. quot; : * : | Aquot; : • : v v. t : t

: 3'id nsD^ n^i nanx n;nn nin^ -ixba n¹?

^ , .. y*»t ^ ; I'aquot; :- V v.*-* : - .-'^{T :} quot; t : |-- : - t

IDÏ^ nKnpi ra mn nin» 'nxVo n¹? IQN'I ^

lt;tit:^iaquot; : : ^tt )jx- t : - t lt;-

d^k ^13 rvrr Kim : nin» ^

^ tt v-»v v : r lt; : fi-z^t v v,t : ^ j- t r •• t : •

nirrDtftnpm : ptr' vnx-^ ^a-^i 13 Va ti Vi)3 it ^

t : iquot; «tl: • - I 1 : • ^t v t jquot; : ^ : a v : quot; -«t

nnx ♦n^K-i bVn djh niax *3 -ki Vk nnK n^x -i3in

jquot;—. r * v.* t •) -: j- -: t : it -•• a- ▼; -«•• ^{t v} '*

^31 ^ip-ra nan ♦Kn nN3 1N3^ Kquot;ip p-W : ♦KTquot;

I jquot; I t I Iquot; jquot; • A- c-- jquot; •• : - jtIt I •• *• r

mb^iirK 1:3-3^ aquot;i3K Kip»i 73 Di3Kⁱ7 quot;ijn iVm : -1-13«

jt:it v -: •) ; v st : - t»:* - Iaquot; v,t ; - : -jt t v j-- vit

un-m^ D^a^-p cn3Ki un '^Q

JTT viv : a- t — : \.tt r : i v t: - : v* t : • v.t t

nity D^trn-p ai3N ^nn D : Dquot;I3KV SKVO^^_nK« T

v.tt j' ; v t ^ it: - : ^««t ; •

ntf VK-^K VVK naN'i D^K-VK mn* Kin

j.. ... t *• v lt;- ti- v t : t*— a t ^ - jquot; ;

n3^,ïNi nr3i 'jp ^,nn3 ninxi: o^an n^m ♦jöV nbnnn =

Jquot; : quot; : iav •• -•• •• v.' * : : v : r t jquot; ; iv t : ]jquot; - : *

D^nVKinK quot;i3quot;n onax : IKD n«D3 nniK^

v.- •/: •) * jquot; - ATT ^ v.t: - j •• i : lt;» : * v,l : •

-nVt : DM3 ?lon 3kV rvrn quot;nriN ♦nn3 nsn : quot;iDN¹? ^

1 : r » V.~y t • t ; ) at ».• * : jquot; • * -; i •• n

riQnquot;3K *3 Dnquot;i3K nm Dquot;i3N na^-nx nv xip*

ij-: - •)■ t t ; - I : - lt;tt : at : - 11 : ■ v '.) j-It'

Hoofdstuk XVII. 1. D^,Of| n'iTI) ^u'^ees volmaakt, d. \v. z. doe al, wat God van u eischt.

2. Het verbond bevat hier eenerzijds de belofte ook de nakomelingen van Abram tot God te zijn, anderzijds de verplichting tot de besnijdenis. Zoo wordt het eerste ingeleid met 'jni, vs. 4, het laatste met nnso, vs. 9.

4. 3X^5 voor •on'S, met het oog op den naam orrcs; evenzoo komt voor: ahvsx naast diSü 'as. —• pan, van rran, dreunen, eig. gedndsch bijv. eener volksmenigte, vandaar; die menigte zelve.

5. DmSN. Wordt bij de geboorte van een kind in den naam, dien men het geeft, öf een feit uit het jongste verleden herdacht, öf een blik op de toekomst geslagen, — bij naamsverandering van volwassenen is ook steeds een van beiden het geval, diss beteekent verheven vader (Q1 3J{)«

volgens Rashie: vader van Aram (□quot;!{{ 3N); door de invoeging van on,

de voornaamste stamletters van pon (waarvan door de o van den oorspron-kelijken naam de ü weer wordt uitgestooten) krijgt de naam dn-as de beteekenis . van: vader eener menigte, bommigen houden d.tos voor eene samenstelling van 3{J en QHT, een woord, dat in het Arabisch ongeveer

van gelijke beteekenis is als het Hebr. psn.

GENESIS XVII.

6 van vele volken heb Ik u bestemd. Ik zal u in zeer hooge mate vruchtbaar maken, en u tot volken doen worden; en

7 koningen zullen uit u voortkomen. En Mijn verbond zal Ik tot stand brengen tusschen Mij en u, en uw kroost na u naar hunne geslachten, tot een eeuwig verbond; om u tot God te

8 zijn, en uw kroost na u. Ik zal u, en uw kroost na u, het land van uw oponthoud geven, het gansche land Kena'an, tot

9 eene eeuwige bezitting en Ik zal hun tot God zijn.quot; Verder zeide God tot Abraham: «Gij echter moet Mijn verbond in acht

10 nemen, gij en uw kroost na u, naar hunne geslachten. Dit is Miju verbond, dat gij in acht zult nemen, tusschen Mij en u, en uw kroost na u: laat zich bij u alles, wat mannelijk is,

11 besnijden. Gij zult het vleesch uwer voorhuid besnijden; en dit zal tot een teeken des verbonds zijn, tusschen Mij en u.

12 En acht dagen oud, worde bij u al het mannelijke besneden, naar uwe geslachten j een in huis geboren kind, of een dat voor geld gekocht is, uit alle vreemden, die niet van uw kroost

13 zijn. Besneden moet worden, wat in uw huis geboren en voor uw geld gekocht is, opdat Mijn verbond aan uw vleesch zij

14 tot een eeuwig verbond. En een onbesneden manspersoon, die het vleesch zijner voorhuid niet zal besnijden, die persoon zal uit zijn volk uitgeroeid worden; hij heeft Mijn verbond ver-

15broken.quot; — En God zeide tot Abraham: ;/Uwe vrouw Sarai, haar naam zult gij niet meer Sarai noemen, maar Sara zal

16 haar naam zijn. En Ik zal haar zegenen, ook zal Ik van haar u een zoon geven; Ik zal haar zegenen en zij zal tot natiën worden, koningen van volken zullen uit haar ont-

17 staan.quot; Toen viel Abraham op zijn aangezicht en lachte; en zeide in zijn hart: »Zal aan eenen honderdjarige nog [een kind] geboren worden ? en wat Sara betreft, zoude

18 zij, die negentig jaren oud is, nog baren ?quot; Abraham zeide nu tot God: «och! mocht slechts Jishma'el vóór Uw aan-

19gezicht leven!quot; Doch God zeide: «Waarlijk, uw vrouw Sara

6. D'U. Niet alleen de stammen Israëls, maar ook de andere natiën, die door Jishma'el, 'Esau en de zonen van Ketoera vaii Abraham afstammen.

10. Vim 'wbj np» van Si»; de onbep. wijs staat in plaats van deu

gebied, wijs; onbeji, vs. 11, is volgens sommigen Vp van 4»:; v. a. Sïeo

van SStï, voor DTlScil. — De herhaling in vs. 13a van hetgeen reeds in

vs. 12 is gezegd, is volgens Ibn 'Ezra, speciaal tot Abraham gericht. Zie daarentegen Rashib.

.14. -ia; Sm een mannelijk kind, dat onbesneden gebleven is, en bij zijne kerkelijke meerderjarigheid opzettelijk nalaat zich alsnog te doen besnijden, en dus Sir blijft. — nrvoii, uilroeiing, een van uit den Hemel te voltrekken doodstraf, bestaande in vroeger 6f kinderloos sterven.

5

D^bpi quot;iKpa Tnarn : ^nnj D^¹

^ ^ⁿ.3quot;ⁿ^ * : ikï* ?|ap»

^-161 wribxh ^ nvnb abi^ nnnb Dn'T-iV nnn^

¹ • 'quot;I: * ^; 'V .^J;p'p ^ '^{: 1}

nK ^njo pK 1 nx ^nns⁴ ^7 ^nai, : ^nnx n IONJI : D^ilbx¹? Dn) ♦n^rn abi;gt; n-rnKb pN;-^» mnn nm iairn ^nnrnx nnxi Dni2H^_i?K D^VK

jTquot;. :-: jt - ^ rt : • -••.•; v vt - : t t : -

D^rni ♦rsnpa'ri ^nna nx? : onnnV TjnnN -DDnbi^ Ttra nx onbaii: -or^ D^b bian ^nnx ^it ^ Dsb bis» D*p* n:bf-|di : nna nixb rrrn ='

xb quot;II^K quot;i5r|| bap e]D3Ti:j5pi i-y M^nnnb narbi njvrri ï]öD3 na^pi ^73 bia* 1 bian : Kin ^itq ^ 'bis^Nb ii^K idt 1 biyi : abiv nnnb Dmcoa'mnn^

1 «v -; tt ^jquot;^r : it j- : • v.v : - ; • .)* * :

♦nnrnK n\a^a Ninn ^asn nn-irni inbnv ntyrnx

v.quot; * : ^v .^{t av} •quot; *•' quot; . ^v-'^v quot; ; : * : t :^t -i- ;

Ki^n-Kb ïjnB'K na' onnaN-bK D^nbN npN»i D : nan ^ n-iaa 'nn: ain nnx ♦nami ; nat^ m'^ »5 nt^ na^nx'«

. t jv * • s-t -: t -•• : -1quot; it : i.t t ^ att ^t ;

ban : vn* nsaa D^a^ ^ba oHjb nn^ni n^nami ra nSquot;

S/quot; ^ 1 : r tjv • v' ~ jquot; : - • ■•t :it : t ■ : - •• Iaquot; ».1 :

inr n^-nxa pbn üba naxn pnvn v:a^_bp on-DN

quot;t- tt it •• llt;v : - v j - | at : •- v.tt *- .)t t : -

'bK annnx naN'i : nbn n:^ a^^rrnan nntroNi ™

'•' v ^{vt t :} quot; , ^v -'quot; quot; ^^tt ~ ■ - -'■ tt

mi? baK D^ribK laN'i : n^ab n^n» bKraty» ib Dflb^n

■*tt t -: * v: v j- Iivt: r.': r \quot;t : ' j a- v: it

is. nr, van me, strijden, • worstelen, beteekent; de strijdbare, i— is

niet bezitt. voornw. maar zelfst. nw.'s uitgang. — mr, vorstin, als stammoeder van het toekomstige volk.

17. pnï¹! V33 Sp 'quot;SS'l. Hij viel dankend op zijn aangezicht, zijn lachen was dus niet een gevolg van niet gelooven aan de toezegging, zooals bij Sara (18,12), maar een lachen van vreugde en geluk. Vandaar dan ook dat Abraham niet, zooals Sara, van dit lachen een verwijt gemaakt wordt.

18. quot;J'jS'x Vóór Uw aangezicht, d. w. z. als een voorwerp van Uwe

voortdurende liefde; vgl. Spr. 4,3, ics ia¹?; anderen: leven naar Uw wil, ■pisS in denzell'den zin als in 'jsS quot;jS.-im.

19- 73Jf) oorspronkelijk eene verzekering van het tegendeel van wat voorafgaat; v. d. in het algemeen eene verzekering.

33 GENESIS XVII, XVIII.

zal u eenen zoon baren, en gij zult zijn naam noemen : Izak (Jitschak), en Ik zal Mijn verbond met hem tot stand brengen, tot

20 een eeuwig verbond, voor zijn kroost na hem. Doch aangaande Jishma'el heb Ik u verhoord ; zie ! Ik heb hem gezegend, en Ik zal hem vruchtbaar maken, en hem in zeer hooge mate vermeerderen; twaalf vorsten zal hij voortbrengen, en Ik zal hem

21 maken tot een groot volk. Maar Mijn verbond zal Ik tot stand brengen met Izak, dien Sara u baren zal om dezen tijd, in het

22 volgende jaar.quot; Toen Hij geëindigd had met hem te spreken,

23 steeg God op, van Abraham weg. Abraham nam zijn zoon Jishma'el en alle in zijn huis geborenen en al de voor zijn geld gekochten, al het mannelijke onder Abrahams huisgenoo-ten ; en hij besneed het vleesch hunner voorhuid op dien zelfden

24 dag, zooals God met hem gesproken had. En Abraham was negen en negentig jaren oud, toen hij zich het vleesch zijner

25 voorhuid besneed. En zijn zoon Jishma'el was dertien jaren oud,

26 toen hij aan het vleesch zijner voorhuid besneden werd. Op dienzelfden dag werd Abraham besneden en zijn zoon Jishma'el.

27 Ook al zijne huisgenooten, de in huis geborenen, en de voor geld van vreemden gekochten, werden met hem besneden.

18 i Daarna verscheen hem de Eeuwige in het bosch van Mamré, terwijl hij zat aan den ingang der tent, toen de dag heet was.

2 Hij hief zijne oogen op, en zag : en zie, er stonden drie mannen dicht bij hetn; toen hij hen zag, liep hij hun te gemoet van den ingang der tent en wierp zich neder ter aarde.

3 En hij zeide: _wMijn Heer! indien ik toch gunst gevonden heb in Uwe oogen, ga toch niet weg van Uwen dienaar lquot;

20. 0X^3 1VV D^r. zie Gen. 25,12—10. d.st:, geene do¹?», stamvorsten, geen koningen, zooals Izak zijn toegezegd (vs. 6).

22. SlTI- God was dus neergedaald om met Abraham te spreken, vgl. Ex. 19,20.

Hoofdstuk XVIII. 1. 'H VS» KTI. Wat God bij deze verschijning Abraham wilde bekend maken, wordt eerst vs. 17 medegedeeld (zie vs. 3). Anderen vatten dit vers als algemeen opschrift op, dat in het volgende nader is uitgewerkt. God verscheen hem dan onder de gedaante vaneen engel, door twee anderen begeleid. Vs. 3 richt zich dan tot dien engel.— Snsn nnr, waar onder de boomen een schaduwrijk plekje was. — Dm ons, bij het heet zijn van den dag, het tegenovergestelde van dim rmS, Gen. 3,8; de s dient tot bepaling van tijd; vgl. Ex. 11,4.

2. rUPX innBquot;! zegt nog niet, dat Abraham wist, hoogere wezens voor zich te zien; het zich ter aarde werpen is eene gewone wijze van eerbiedige begroeting.

rr r -p aV

-nx 'no^ni pnx» lot^nK |3 ^ nn^ .^n^ts : innK I^T¹? oViy nnnS IPK ♦nna^:' iko -i^oa ipk ♦n^ni inM ♦nnsni ina ♦nana i nan

a : j : • v j' : •) ^* •• : * : • . j-.. j.. .

♦nna-nNi : bi-ia vrinai hwamp;i quot;iwyrnyp** m#a ntn -t^ia¹? rnir n¹? nSn pnv»-nK d^k

v.tt - V- •3quot; - tt lt;| : •• •• V -: | at : * v U-t

: amax D^VK in« nanb ba^i *: mnxn»

^ it : - v • V: ^ ^•^J~ A quot; j.. - : ; - viv - it

nKi in»a n^-^a n^i lia ^N^oi^^nN onnaK n^i» Tca-nN bon DmaK n^a ^«a quot;larba lèoa napo-Va

•^j', : tt- at t : - -••• v.quot; : - : tt t ^ -•-!:• t

arnaxi : dtiSk ins² nai quot;i^xa nrn Di^n oxva nn^in ^

t t : - : r v: v. • JV • OV -; i- v - j - v *.' : t t :^t

* : inbn^ i^a ibana n:^ ^^ni o^^n-ja ™ bï^a ^: quot;i^l^^snK ibbna rw ^b^a iia^o in^a ^jK'bai : i:a bNyotyn dhisn bis: nrn ovn«

••lt;••;- t : i : t : • : at t ; - ^. * v - j -

ö : inK iVa: nana nxo ciDa-napDi n^a ^

I * v. • atquot; I V — •• IV v.v -I: • * t J- ;

tina briKn-nna atr» xmi Knao ^'^3 nin» Vbx xnn«

J : v v t - iv jquot; : a- : - iquot; ; t ; t •• lt;t—

vty D^ÏJ D^JN rwhw nam xnn vr^ NBgt;n : Di»n =

at't t ■ • t-: ^jt •• • ; ;-- ^t lt;r • - i -

naxn : n^nx inn^n brixn nnso bnxnpb pn nti j

a- - t : it v.quot; : •quot; ••• t -jv • t ti: • 1 tlt;t-

: ^na^ byo na^n Krbx ^i^a }n TINÏÖ NJ-DK 'inK

¹

TIN. Volgens den Talmoed (Sheboe'oth 35J) is hier de naam Gods bedoeld (i'ip); de toestand is dan aldus: Terwijl God hem verschijnt, ziet Abraham plotseling de drie vreemden, en wendt zich verontschuldigend tot God met de bede Zijne openbaring hem niet te onthouden, maar nadat hij de plicht der gastvrijheid zal hebben vervuld, hem Zijne mede-deeling te doen; v. d. de vertaling: ga niet weg van Uwen dienaar, waarbij

²

ook hvn beter sluit, vgl. 17,22. — Anderen meenen, dat hier de voornaamste der drie engelen is aangesproken en de woorden lam nj Sn de bede inhouden, van zijne gastvrijheid gebruik te maken: dan zon echter Sr urn sa Ss beter passen, vgl. IT Kon. 4,9.

GENESIS XVIII.

4 ;,Dat men toch een weinig water neme en wascht uwe voeten,

5 en rust uit onder den boom. Dan wil ik eene bete broods halen, en sterkt uw hart, daarna kunt gij verder gaan, daar gij nu toch voorbij uwen dienaar gekomen zijt!quot; Zij zeiden daarop: «Zoo

6moogt gij doen, gelijk gij gesproken hebt.quot; Abraham haastte zich naar de tent tot Sara, en zeide: «Neem spoedig drie Sea

7 meelbloem, kneed het en maak koeken.quot; En naar het rundvee liep Abraham [zelf] en nam een jong rund, malsch en goed, en gaf het aan den jongen, die zich haastte, om het toe te

8 bereiden. Toen nam hij boter en melk en het jonge rund, dat hij toebereid had, en zette het hun voor; hij stond bij hen

9 onder den boom, en zij aten. En zij zeiden tot hem: «Waar

10is Sara uwe vrouw?quot; Hij zeide: «zij is in de tent.quot; En hij

zeide: «ik zal weder tot u komen, als op dezen tijd, wanneer hij weer opleeft, en zie, een zoon zal dan uwe vrouw Sara hebben.quot; Sara hoorde het aan den ingang der tent, die achter

11 hem was. (Abraham en Sara nu waren oud en gevorderd in jaren; het had bij Sara opgehouden te zijn naar de wijze der

12 vrouwen.) En Sara lachte bij zich zelve, zeggende • «Nadat ik afgeleefd ben, zoude ik nog wellust hebben ? en [ook] mijn

13 heer is oud!quot; Hierop zeide de Eeuwige tot Abraham; «Waarom toch heeft Sara gelachen, zeggende: «zoude ik waarlijk nog baren,

14 terwijl ik reeds oud ben ?quot; Zou den Eeuwige iets te wonderbaar zijn ? op den bepaalden tijd kom Ik weder tot u, als op dezen tijd, wanneer hij weer opleeft, en Sara heeft eenen zoon.quot;

15 Sara loochende [het] en zeide : «ik heb niet gelachenquot;; want zij

16 vreesde. Maar Hij zeide: «neen! gij hebt wel gelachen.quot; De mannen stonden van daar op, en zagen uit naar de vlakte van Sedom; en Abraham ging met hen, om hun uitgeleide te doen.

4. Abraham wendt zich nu tot de drie vreemdelingen en biedt hun in de meest bescheiden termen, gastvrijheid aan. n: np*, eig.: laat er genomen worden, de lijdende vorm voor den onbepaalden zin: men neme. Voet-wasgching is daar, waar men of barrevoets of met onder de voeten gebonden zolen (sandalen) reist, het eerste wat de reiziger noodig heeft. — worn, en rust uit, eig. en leunt in gemakkelijke houding om van de vermoeienis te bekomen.

5. p hj! 'Si wnt omdat-, v. s. in dien zin: want daarom vraag ik dit, omdat gij enz., niet omdat gij het noodig zoudt hebben, v. a. want daarvoor zijt gij enz., als zag Abraham in hun verschijnen eene beschikking, om hun gastvrijheid te veneenen: juist daarvoor zijt gij mij voorbijgekomen.

6. DWD tpSc. De Sea is '/a ^van eene Éfa; hij nam dus eene volle Éfa, d. i. eene hoeveelheid gelijk aan 432 eieren. Deze groote hoeveelheid werd niet den gasten voorgezet, maar daaruit werd door uitzeeften van het mp, het al te fijne stuifmeel, de j-iSd, de bloem, afgezonderd. Naar AJenachoth 766 blijkt, dat voor de toonbrooden uit ééne Sea een tiende Éfa bloem

IT KT1 quot;h

nn^Ni: pyn nnn wnni d^q-l^d Krn^ ■«

Dnquot;i3^_: lii^n IHK 053'? n^pi. Drtrnaquot;

onnnK quot;inon. : nian I^KS n^n f| DDI2^ * Tib nVo no^b^Kp nno noK'i nbn'Nn 3iKi^ii53;t| n|j'! Dn-DN nw^quot;':

quot;Rislni nNDnn^gt;i : inx nffyh tno'i nyjrvbN [n-v-n£!^nri on^ najr^iniDn^a¹? |n»i n'^^K^an : bnto nan quot;ion'-i nni^N mtr n»K v^k nox»') : iSdWi «

v it jquot; v v. ~ f av : • _ ^jtt vquot; t quot; j : i - iquot;

ni^7 irnani n»n n^3 ^Sn dib'n ïïv iq^V rn^i Dmatn : mnK Kim bn'Nn nna nvnv mtyi ^

tt : lt;t t: - ; it-: i- j : v ^t -jv *.,- jt t ;

pnxni : D^33 n^ nir? mw D^3 D^3 : |f5T_T niKi nh^ ^-nn^n ♦nbn nnx iDNVna^i nn^ eixn Idn¹? nnty npnï nr na¹? DmsN-¹?» nin» loS'i ^

p quot; t t it -:it v t^jt at t : - v vt : v jquot;

sibw nfrnb nan nin'D Kb^n : ♦njjp.T »JKI -IVN DJÜK^ ah ifcub 1 mty BTiDni * ; ?2 ni'^Vi n»n nvz n^N¹⁸

, ^j 1 quot; stt .. . . - ),„ _jtt . _lt . jquot; _t i.,... ..

atyD iDpn : npnï »3 Kquot;? 1 ION»quot;) HNT I »3 ♦npnv»»

t * i «--.t- ; I: it t_# r ^ v, v j - t a-t -•• • h^-t

: Dn?ty7 DS^ TiVn onnaxi DID ^a-Vp o^axn

•t : quot; ; vt * fjquot; t t; quot; ; a; -•••; ~ k*: quot;• • t-:^jt

Ï;ewonnen werd, de hoeveelheid, die juist voldoende was voor de dage-ijksche voeding van een mensch. De zin is dus: neem spoedig den bloem van drie Sea meel, d. w. z. voor drie personen voedsel. V. a. is die groote hoeveelheid het teeken van groote gastvrijheid, en dient tevens om hun daarvan op reis mede te geven.;ewonnen werd, de hoeveelheid, die juist voldoende was voor de dage-ijksche voeding van een mensch. De zin is dus: neem spoedig den bloem van drie Sea meel, d. w. z. voor drie personen voedsel. V. a. is die groote hoeveelheid het teeken van groote gastvrijheid, en dient tevens om hun daarvan op reis mede te geven.

10. TOK*!. En hij zeide, een onder hen, wien deze zending was opgedragen, terwijl de beide anderen naar Sedom zouden gaan (vgl. 19,1). _

wi nï3, als op dezen tijd, wanneer hij weder levend wordt, d. w. z. over een jaar om dezen tijd. — nw, en deze, de ingang, was achter hem, hij zat met den rug naar den ingang; Sara luisterde dus, staande aan den ingang der tent, doch zonder door de gasten gezien te worden.

pn3Cm. Zie onze aant. 17,17. Zij lachte om het onnatuurlijke en

dus schijnbaar onmogelijke der voorspelling. — Wa letterl.: nadat ik versleten hen. — ij-ro, en mijn heer, d. i. mijn echtgenoot.

GENESIS XV111.

17 En de Eeuwige had gezegd: //Zoude ik voor Abraham ver-

18 bergen, wat ik doe ? Terwijl Abraham toch tot een groot en machtig volk worden zal, en met hem al de volken der aarde

19zich zullen zegenen? want Ik heb hem erkend, opdat hij zijnen kinderen en zijn huis na hem gebieden zal, den weg des Eeuwigen te houden, om liefdeplicht en recht te oefenen; opdat de Eeuwige op Abraham doe komen, hetgeen Hij over

20 hem heeft uitgesproken.quot; Dus zeide de Eeuwige: «Hoewel het geschrei over Sedom en 'Amora zoo groot, en hunne zonde

21 zoo zeer zwaar is; laat Mij toch afdalen en zien: of zij naar het geschrei over haar, hetwelk tot Mij gekomen is, ge-

22 daan hebben geheel en al, of niet, — dat wil Ik weten.quot; De mannen wendden zich intusschen van daar en gingen naar

23 Sedom; terwijl Abraham nog stond vóór den Eeuwige. En Abraham trad nader en zeide : //Zult Gij dan ook den rechtvaar-

24 dige met den booswicht verdelgen ? Misschien zijn er vijftig rechtvaardigen in de stad ; zult Gij dain ook verdelgen en de plaats niet vergeven ter wille van de vijftig rechtvaardigen, die

25 in haar midden zijn? Verre zij het van U zoo iets te doen, den rechtvaardige met den booswicht te dooden, dat de rechtvaardige gelijk den booswicht zoude zijn! Verre zij het van U!

26Zou de Rechter der geheele aarde niet recht oefenen?quot; De Eeuwige zeide: «Zoo Ik in Sedom vijftig rechtvaardigen binnen de stad vind, zal Ik de gansche plaats om hunnentwil verge-

27 ven.quot; Abraham antwoordde en zeide : «Ik heb nu eens ondernomen tot den Heer te spreken, hoewel ik slechts stof en asch

28 ben. Misschien zullen er aan de vijftig rechtvaardigen vijf ontbreken; zult Gij, om die vijf, de gansche stad verderven ?quot; En Hij zeide: «Ik zal niet verderven, als Ik er vijf en veertig

29 vind.quot; Toen ging hij nog voort tot Hem te spreken, en zeide: //Misschien zullen daar veertig gevonden worden?quot; en Hij zeide:

30 «Ik zal het niet doen ter wille der veertig.quot; Nu zeide hij ; ,/Dat toch de Heer niet in toorn ontbrande, zoo ik [nogmaals] spreken wil: misschien worden daar dertig gevonden ?quot;

17. Hier volgt nu het gesprek, waarvan de inleiding vs. 1 is aangekondigd, maar dat door de verschijning der drie mannen werd afgebroken. Volgens de andere opvatting, daar gereleveerd, bleef een der engelen hier bij Abraham achter en deed hem de hier volgende mededeeling.

19. IVIITT Ik heb hem erkend, d. w. z. in tegemoetkomende liefde uitverkoren en houd steeds Mijn oog op hem gericht, opdat enz. — 'n quot;pi, den weg, door God voorgeschreven.

20. 'D TCjn. Dus, tengevolge van bovenstaande overweging, zeide God tot Abraham. — ma npïr, het wraakgeschrei der verdrukten over Sedom. — mi '3, ofschoon het groot is.

rr «Ti r6

Dn-i3«i: rivy DninKO ^;:k nDDan nox nin^iquot;

t t : - : i't r quot;• V.quot; ~s t ^: ~ iquot; quot; •: «v quot; ^ms iquot; at t lt;.t i-

'3 : pxn Dwjn Vns nw in ^

,^J- ' ^V,T.^T •'■■, ¹ quot;S'- lt;!' ^:q , ^5T

noB'i vin« in^-n^i vjrnx nw r^D? vnyv

; it : t-;r quot; v : «t t v v - ; v -: » - ~ :, • : :

HIT N'nn nj^nv ni^V nin» T]quot;ii

nio^.Dnpn^ninnD^') :v^ quot;lain^K nx ornnK³ nxnKi xrmnsï : IKO rran »3 DnNtani n3T»3«

v : v : -«t t -; iquot; • : ^t : it r t t - : t at •

usn : nv-iN Kb'DKi nbs i itrjr nxan nnwvsn»

lt; : •- itquot; ^ * : at t ■gt; t {,- quot; t jx quot; _ otit^quot;!»quot; ï

: nin^ lor ornDNi nono OB'O

it : jquot; : • jv ^ t t; - : t a: i. ; iquot;- • t-:it t *

^ : yan-D# pnv napn f]xn -iqk'i on'ipK aipaS Kfn-^i nspn f]Nn n^n -jina d^iv D^pn i n'^D ^ nbSn : nsnpa D^nïn D^pn ^ n^n pnïD n^m yamp;rov pni* nfn nma

t •*' t at tit i v.--- -'t tit t ^- | • - lt;* t j ^ v ~ ^jt tquot;

quot;DK nin^ : üöt^p n^_ ah pNn'^3 «

DipJön-^^^iiT^n^npD^VD^pn pnpp kïok isi¹? ^n^Nin xmsn laN»! dhidn ryi: »

t -: v ^ — quot;: ' : quot; lt;t • aquot; quot; _p it t : - i -jquot; it -:,-

nÉ'pn Dpnvn D^pn pipir : iski quot;103; quot;Ziw ^ NïDX'DK wnvx Hb quot;ion'1 quot;i^n'^TiK n^Qns n^n^nn

. •'t : v v ^: ' ^ '* quot; *■ t ^ t v v.t * -; i- r : - _-:

quot;hw quot;ipN'i ia*!¹? ^ *]amp;) '• njfpm D^3quot;IN « : D^SINH *112^3 ntb^N Kb naxn D^SIK DIT nKïa'

j t ^: quot; '^t gt;■ .■•• •■••^,v _:- •••■, , quot; ; '■ ^{t :}quot; ,, £ ' vy,

DE' riKva* ^IK m3is⁴i quot;in» Krw IOKquot;! ^s

Aquot; : i t I J : it * ■)* t r t I- quot;lt;• t V -

21. Hoewel de angstkreet der mishandelden Mij voldoende overtuigt, wil Ik toch door eigen aanschouwing zekerheid verwerven, alvorens te vonnissen en te straffen. — nnpron, of, als het geschrei over haar, Sedom, als de voornaamste stad, zij, de bewoners, gedaan hebben. — nSs, geheel en al, v. a. ten verderve, of niet. Anderen vertalen; Indien zij enz. gedaan hébben, dan; verderf-, zoo niet, dan zal Ik het weten-, n. a. dan zal Ik ver-schoonen.

22. Dit vers sluit direct aan vs. 16 aan. — dï n van daar, tot. waarheen Abraham hun uitgeleide gedaan had.

GENESIS XVIII, XIX.

en Hij zeide: _wIk zal het niet doen, als Ik daar dertig vind.quot;

31 En hij zeide : «Ik heb nu eens ondernomen tot den Heer te spreken; misschien worden daar twintig gevonden Pquot; en Hij

32 zeide: ,/Ik zal niet verderven ter wille van de twintig.quot; Nu zeide hij : 7,Dat toch de Heer niet in toorn ontbrande, wanneer ik nog dezen keer spreken wil: misschien zullen daar tien gevonden worden ?quot; en Hij zeide: «Ik zal niet verderven

33 ter wille van de tien.quot; De Eeuwige ging weg, toen Hij geëindigd had tot Abraham te spreken ; en Abraham keerde naar zijne plaats terug.

1 De beide Engelen kwamen des avonds te Sedom aan, en Lot zat in de poort van Sedom ; toen Lot hen zag, stond hij op, hun te gemoet, en wierp zich met het aangezicht ter aarde.

2 En zeide: «Ziet toch, mijne heeren! neemt toch uw intrek in het huis uws dienaars, overnacht, en wascht uwe voeten; dan kunt gij [morgen] vroegtijdig opstaan, en uws weegs gaan.quot; Maar zij zeiden: _wNeen! wij willen liever op het marktplein

3 overnachten.quot; Doch hij drong zoo zeer op hen aan, dat zij bij hem hun intrek namen en in zijn huis kwamen; toen bereidde hij hun eenen maaltijd en bakte ongezuurde brooden, en zij

4 aten. Nog hadden zij zich niet neder gelegd, of de mannen der stad, de mannen van Sedom, omsingelden het huis, van jong

5 tot oud, het gansche volk van het uiterste einde. Zij riepen Lot toe, en zeiden tot hem ; «Waar zijn de mannen, die dezen nacht tot u gekomen zijn ? Voer ze tot ons naar buiten, dat wij

6 ze [nader] mogen kennen !quot; Toen ging Lot tot hen naar buiten

7 aan den ingang [des huizes], en sloot de deur achter zich; —

8 en zeide: „Mijne broeders! handelt toch niet slecht! Ziet toch ! ik heb twee dochters, die geenen man kennen ; laat mij die toch tot u naar buiten brengen en doet haar, wat goed is in uwe oogen ; slechts dezen mannen doet niets, daar zij toch

9 onder de schaduw van mijn dak gekomen zijn.quot; Maar zij zeiden: „Weg daar!quot; en zij zeiden: „Deze enkele is als vreemdeling gekomen, en wil telkens rechter zijn ! nu zullen wij u meer mishandelen, dan hen.quot; Zij drongen sterk aan bij den

10 man, bij Lot, en naderden om de deur te verbreken. Doch de

33. ac omaja en Abraham keerde terug van de plaats, tot waar hij de engelen had begeleid, iDpnS naar zijne plaats, naar de bosschen van Mamre.

Hoofdstuk XIX. 1. -ijnra, in de poort, die tegelijk als markt en gerechtshof dient en waar zich alle verkeer concentreert.

2. Sn KJ rno. letterlijk: wijkt toch af van uwen weg en begeeft u naar enz. — Bij Abraham waren zij op het midden van den dag gekomen, hij noodigt ze dus alleen ten eten; Lot biedt den des avonds aankomenden nachtverblijf aan.

4. nxpO = ■quot;«i*¹ mtpn fu, van het eene uiterste der stad tot het andere, d. w. z. zonder uitzondering.

n» quot;i¹?

-nan : wvhw Dt^ nïük dk n'é^si ^ ^

^ ** * ^ ^v quot; •* ^: V,t jt : v • v ^v; iv ^ -» v

nat^'i onquot;^ D^ riKïö* ♦i'i«-¹?K nanb v^kin «3

^ v - a* : •• ».t I ^ : it 'pp-»' ^t quot;^{! v} -quot;• -: • : - «t

quot;in» KS-^K iQNn : ontren n»n^N ^

t ^ 1- ^ - lt;• _T - v - r: v it v. i- • : - ■*

KV IÜK'I m'^ nNïa» ♦bitt D^én-nst maiNi

j v - att . ^t I j : it * •)quot; --- I - ^jt - -: i-

quot;VN quot;DI¹? n^a *ityN3 nin» : nn^n 'nis^a n^na'K ^ nano D^K^SH ^ iKaquot;^ *: loba¹? at? DniaNVon-QK«

_t : lt;• t : ~ : tquot; i i : * jr ^t t : quot; : at t ; ~

ornKip¹? Dpn üib-XT'i D'iDquot;^^ ^

^T l-l:- _p It^t- ^ :-- a: r : .•• , : v vt

n^-^K K3 ino ^in-ks nan iü^i : nïiK d^ök inni^n 3

v t •* -: it ■»•••• v - t : it ^ quot; j~ : •-

oro¹?™ onas^m DD^an ixmi oann^

AV : ; - : jv :--;i- : - ; • : •.•••;- -• -: i-: • ; lt;v : :^-

vSx no^ iKa Drivs^ : rSa nima ^ ië naK*i^j

t •• •* ■. t - : jt quot; ^: » i' t ^ ;it r ^ : 1 ~

oStD: ^dn'i nöN niïai nn^a onb ^

..... ,.. quot; ^t t J v : v t ^-e— a^ quot; v v,t-

nyaa 1353 onp ^3« n^rn ^3^_:

n.'K 1¹? iia^i. bi¹?quot;¹?» : ni^a D^rrVa » : dhk n^n3i 13^N Ds^vin nb^n D^3«n

it v.t :!••; •• •• j»* • 1 t :at ~ | vquot; ** jt v ■: •)* t -: it

K3-^l?K naN'i: VTiK -I3D nbmi nnnan mb on^N kï^#i ¹

jr ' a- it-:i- j~ t v vquot; ~ : t : av^ ■)•■ quot; -: r*quot;quot; 7

■nK'ïiK t^N ivi^Nb T^xniin ♦ntr ^ Krnn : win ⁿ

ti* *p :it lt;v -: t -»•• : t •• * iquot;t vquot; quot;

D^3Nⁱ? pi Q^373 3la2 pb DD^N ?nnN K3

«• t -:it I - av •• *1quot; ; v quot; 1 v t ^ ^tr v •• -: i v : v^ lt;t

1 inaN'i : 'nip Vva ISÏB rr^jr^ i'^n^K Sxn °

j : ,- i' Th r* : ^v.t i jquot; - r t ^t -• -: iquot; ~ •• t

nb v-13 nn^üièty^^nwyuannKn •naKn nNbn-ira

K. }: J'T '^T. ^T •*'.quot;' t t lt;t v it : „ i quot; t : t

in^'i : nbm wa'i n'«a mai ona'

lt;:•.-- v it - j : • v : *quot; : : «* t : : • - av ••

5. Drw njnn, zooals uit. vs. 8 blijkt, duidt dit woord op bevrediging van onnatuurlijke lusten.

8. Lot offert liever zijne dochters op, dan zijne gasten; hij waagt reeds door zijn tegenspraak zijn leven, alleen om dat van zijne gasten te redden.

9. njcSn Vi. Treed nader weg van daar, waar gij zijt, d. w. z. weg daar! v. a. roepen zij elkander toe; nader hierheen, laat ons hem nauwer insluiten. — nj¹? sa insn. Deze is de eenige, die hier ooit als vreemdeling gastvriendschap genoten heeft, dbf cboi en treedt nu telkens als rechter en zedemeester op, nnr, nu, enz. — ■ms'i, zij drongen bij hem aan weg te gaan en de deur vrij te laten, en toen dit vruchteloos bleef, naderden zij om de deur met geweld te verbrijzelen.

U E N E S 1 S XIX.

mannen strekten hunne hand uit, en brachten Lot tot zich

11 in het huis, en de deur sloten zij. En de lieden, die aan den ingang van het huis waren, sloegen zij met verblinding, van klein tot groot, zoodat zij zich te vergeefs moeite gaven om

12 den ingang te vinden. Nu zeiden de mannen tot Lot: ,/Wien hebt gij nog hier ? eenen schoonzoon, uwe zonen, uwe dochters,

13 en al wat u behoort in de stad, voer uit deze plaats. Want wij verderven deze plaats, omdat het geschrei over haar groot is voor den Eeuwige; daarom heeft de Eeuwige ons gezonden

14 om haar te verderven.quot; Toen ging Lot uit, sprak met zijne schoonzonen, die zijne dochters nemen zouden, en zeide : „Staat op! gaat uit deze plaats, want de Eeuwige verderft de stad.quot; Maar hij was als schertsende in de oogen zijner schoonzonen.

15 Zoodra nu de dageraad opging, drongen de Engelen bij Lot op haast aan, en zeiden : ,/Sta op ! neem uwe vrouw en uwe twee dochters, die aanwezig zijn, opdat gij niet omkomt door het

16 misdrijf der stad.quot; Doch hij draalde; toen grepen de mannen zijne hand, de hand zijner vrouw en de hand zijner beide dochteren, (daar zich de Eeuwige over hem ontfermde;) zij voerden hem naar buiten, en lieten hem buiten de stad staan.

17 En het was: toen zij hem naar buiten gebracht hadden, zeide hij [een hunner]: „Red u ter wille van uw leven, zie niet achter u om, en sta niet stil in de gansche vlakte; red u naar

18 het gebergte, opdat gij niet omkomt.quot; Toen zeide Lot tot hen ;

19 «Niet toch mijn Heer! Zie toch, uw dienaar heeft gunst in uwe oogen gevonden, en gij hebt de genade, die gij mij hebt bewezen, groot doen zijn door mijn persoon in het leven te laten ; doch ik kan mij niet naar het gebergte redden, opdat niet

20 het onheil mij achterhale, en ik zou sterven. Zie toch! deze stad is nabij om daarheen te vluchten en zij is klein; laat ik mij toch daarheen redden, — zij is immers klein — opdat mijne ziel

21 leven blijve.quot; Nu zeide hij tot hem ; „Zie, ik houd rekening met u ook in deze zaak, dat ik de stad niet zal omkeeren, waarvan

22 gij gesproken hebt. Haast u, red u daarheen ; want ik kan niets doen, tot dat gij daar gekomen zult zijn.quot; Daarom noemt men

23 den naam der stad Tso'ar. De zon was opgegaan boven de aarde,

24 toen Lot te Tso'ar aankwam. En de Eeuwige deed regenen over Sedom en 'Amora zwavel en vuur, van den Eeuwige uit

25 den hemel. En Hij richtte deze steden te gronde en de gansche vlakte, benevens al de inwoners der steden en het gewas

26 van den aardbodem. Toen zijne vrouw achter hem omzag,

13. DfirwS) ^om haar, de stad Or, vrouwelijk) te verderven.

17. quot;|grrjj toSon. Red u Ier wille van uw leven, d. w. z. bekommer ii om niets anders, tracht slechts uw leven te redden.