acr- Zoy

npS f)D v

xini

rthss wan min wyn new

wm jicSa D'-wcam o^Tino

.nnvin nibsn nn^sn DJT

DE PENTATEUCH

EN DE

VIJF ROLLEN,

Opnieuw in het Nederlandsch vertaald en verklaard,

EN OE

Haphtaroth en Shabbathgebeden

met Nederlandsche Vertaling

DOOR

J. VREDENBUKG,

Leeraar aan het Beth-Hammidrask te Amsterdam.

Ofamp;zamp;rjcsniéejr. r • r.-• r~gt;quot;-rv*

| BIBüOT; ■.....■ ; OER ]

f'liJrv . iLi'f

UTRECHT' 1

AMSTERDAM, | ^C0L!quot; ^T«OïvWgt;^3£ | J. L. JOACHIMSTHAL.

2193 0338

«quot;pi

LEVITICUS.

J O ACHIMSTH AL's STOOMDRUKKERIJ, Muiderstraat 6, Amsterdam.

LEVITICUS L

1 De Eeuwige riep Mozes en sprak tot hem uit de tent der samen-

2 komst, als volgt: ,/Spreek tot de kinderen Israels en zeg tot hen: iemand van u, wanneer hij een offer ter eere des Eeuwigen brengen zal van het vee, van het rund- of van het kleinvee zult gij

Hoofdstuk I. 1. Het is zeer twijfelachtig, wanneer de in hoofdstuk 1—7 medegedeelde openbaringen, regelende den offerdienst in al zijne bijzonderheden, aan Mozes werden gegeven. Reeds Ex. 29 toch is de geheele inwijdingshandeling aan Mozes bevolen, en daarbij gesproken van het brengen van zondoffer, brandoffer en vredeoffer, evenals van verschillende broodsoorten, waaruit een aan een offer toegevoegd meeloffer bestaan kan. Wel worden daar tal van bijzondere bepalingen aangaande den dienst bij verschillende offers gegeven, maar niet uitvoerig genoeg om als eenige bron van kennis op dat gebied te dienen, waarom sommigen aannemen, dat de geheele wetgeving omtrent den offerdienst noodzakelijk reeds aan Mozes bekend moest geweest zijn, vóórdat Ex. 29 hem kon worden geopenbaard. Zij nemen dan aan, dat bij Mozes' veertigdaagsch verblijf op den berg Sienai hem, behalve het in Ex. 20,22—31,17 medegedeelde, ook de geheele offerwetgeving is geopenbaard, terwijl Lev. 1—7 eerst de bekendmaking aan het volk wordt bericht. Mozes kende de bepalingen reeds vroeger; toen nu het heiligdom was opgericht en Mozes, doordien de wolk op het heiligdom rustte, dit niet kon betreden (Ex. 40,35), riep God hem uit het heiligdom toe en droeg hem op, thans de offerwetten aan het volk mede te deelen (vs. 2), opdat zij, nu er een heiligdom was opgericht, waarin immers ieder voor zich een offer zou kunnen, en soms zou moeten brengen, zouden weten, hoe bij de verschillende offersoorten te handelen.— Vooral brand- en vredeoffers worden ook vóór deze openbaring reeds vermeld (Ex. 18,12; 24,5); en in het algemeen wordt van af den oudsten tijd het brengen van offers bericht. Daarom meenen anderen, dat, ook zonder dat Mozes met de voor Israël vast te stellen offerritualia bekend was, de verschillende offersoorten van Ex. 29 konden worden genoemd, daar hij bij het vermelden dier soorten aan den tot nu toe daarbij gebruikelijken dienst zou denken. Alvorens nu tot de inwijdingsplechtigheid over te gaan, waarbij de voorschriften van Ex. 29 zouden moeten opgevolgd worden, werd dan aan Mozes uit het reeds opgerichte heiligdom het geheele ceremonieel van aüe offers bekend gemaakt, zooals God dit voortaan voor Israël vaststelde. Deze openbaring had dan plaats öf in den vroegen morgen van den eersten Niesan, den dag der oprichting des heiligdoms, of naar de rabbijnsche opvatting, dat die eerste Niesan de achtste dag der inwijding was en reeds zeven dagen te voren het heiligdom door Mozes dagelijks was opgericht en uit elkander genomen, op een dezer zeven dagen. — In beide opvattingen staat ons hoofdstuk in onmiddellijk verband met hel slot van Exodus, de oprichting des heiligdoms; en beteekent nïi» Snsm: uit het heiligdom. Volgens enkeier meening echter gaat ons hoofdstuk terug tot een tijdperk vóór de voleindiging van den bouw des heiligdoms en moet onder -in» Sn.s hier de tent van Mozes worden verstaan, waar immers in den tijd tusschen de vervaardiging van het gouden kalf en de oprichting van den tabernakel de Goddelijke openbaringen tot hem kwamen, en die Mozes naar Ex. 33,7 daarom n'in Sns, tent der samenkomst, noemde. — Hoofdstuk 1—3 vormen ééne Godsspraak, niet gescheiden door een nieuw

lil: 1^10 VnKo V^K nin»

D3D anp»-»3 Dn« on^N moNi ^,l?N1agt;^, ♦arbw

■)*•• • -»•»:■ r ^ tt v •• -: jt : - it : •• t : * lt;•• ;

TIK mnpri fK^rrfpi npan-fp nón3n-|p nin^ |^_;p_T

nc» Sn 'n isti, en bevatten de voorschriften omtrent vrijwillige, niet-ver-plichte offers (waarop alleen 2,14—16 eene uitzondering maakt, om alle meeloffers bij elkander te bespreken), en wel: brand-, meel- en vredeoffers. Zij beschrijven alleen de diensthandelingen in het heiligdom, terwijl de bestemming der niet op het altaar komende bestanddeelen, de voorschriften dus omtrent het eten der offerdeelen {persoon, door wie — tijd en plaats, waar het gegeten moest worden) eerst hoofdstuk G en 7 worden medegedeeld. — rwn Sn sip^i, onderwerp is het na izrpi staande woord 'H. Sommigen vertalen: de Eeuwige riep Mozes, om het heiligdom te betreden, en, toen hij er binnen gegaan was, sprak Hij met hem van uil een bepaald deel van de tent der samenkomst, nl. van uit het allerheiligste, van af het deksel boven de arke (vgl. Num. 7,89). Anderen: God riep Mazes to een sprak lot hem van uit de tent der samenkomst; Mozes stond dan buiten het eigenlijke heiligdom, in het voorhof, en hoorde de stem, die uit het heiligdom tot hem sprak. Dit was dan alleen bij deze openbaring het

feval, terwijl later Mozes het heiligdom zelve wel mocht betreden eneval, terwijl later Mozes het heiligdom zelve wel mocht betreden en

an, staande bijv. in het heilige, de stemme Gods uit het allerheiligste hoorde (vgl. ook Ex. 24,16). Wessely meent, dat Mozes, na het wegtrekken der wolk uit het heiligdom, uit zichzelve reeds het heiligdom had betreden, en God nu, alvorens Zijne openbaring tot hem te richten, hem met name riep.

2. quot;O DIK» Algemeene bepaling: wie een offer brengt, moet dit,

zoo het uit vee bestaat, hrengen van het klein- of rundvee. Andere diersoorten, wild en onreine huisdieren, zijn uitgesloten. — dis, een mensch, wijst er, naar de traditie, op, dat ook niet-Israëlieten tot het brengen van sommige offers worden toegelaten; terwijl os», dat het algemeeneb.s-wja, tot wie het voorschrift zich richt, meer beperkt, naar de traditie den afvalligen Israëliet (ï»vi) van het brengen van offers uitsluit. Abrabanel ziet in het gebruik van Dis, tegenover B's op andere plaatsen, de aanwijzing, dat zoowel voor mannen als voor vrouwen de hier gegeven voorschriften gelden. — pip, algemeene benaming voor alle offers, die nader gébracht worden tot God, niet juist op het altaar, maar die ter wijding en heiliging van den persoon of zijn bezit in den tempel komen en daar naar een bepaald voorgeschreven ceremonieel worden behandeld, ja zelfs van eenvoudige, aan God en Zijn tempel gewijde gaven (Num. 7,3 en 10; 31,50). Abbabanel e. a. zien in den term pip de dubbele beteekenis: wat nader komt, op het altaar gebracht wordt en wat tevens den mensch nader brengt tot zijn God. — n»ran j» behoort nog tot den voorzin; iemand, die van u een offer brengt van het vee, van de viervoetige huisdieren, en — moet dit offer doen bestaan uit rundvee of kleinvee. (Naciim.) Vs. 14 vv. toch wordt het geval besproken, dat iemand een vogel als brandoffer brengt. Wesselt laat met rnsron j» een nieuwen zin beginnen en vat het op, alsof er stond r

LEVITICUS I.

3 uw offer brengeu. Wanneer een brandoffer zijn offer is van het rundvee, moet hij het van het mannelijk geslacht, zonder lichaamsgebrek, tot offer bestemmen; naar den ingang van de tent der samenkomst moet hij het brengen, tot welgevallen in

4 hem voor den Eeuwige. Hij zal zijne hand op den kop van het brandoffer steunen; dan zal het voor hem tot welgevallen strek-

5 ken, om verzoening voor hem te doen. Hij zal het tot het

nsron j» dn, indien van het vee, dan zult gij van rund-of kleinvee uw offer brengen. — ipa, rundvee, waaronder verstaan worden mannelijke of vrouwelijke, jongere of oudere runderen, dus; koe en os, jonge stier of koe, mannelijk of vrouwelijk kalf. — jsï, kleinvee, onderscheiden in schapen, V23 of 3f3, en geiten, eveneens zoowel mannelijk als vrouwelijk, zoowel jong als ouder; nader onscheiden in: no, een jong dier van een van beide soorten, (nj, een hokje en rbo, een lammetje — mjo p nas of vw p ir;) en W, een ram of tïb, een bok, de namen voor oudere dieren. Zooals reeds is opgemerkt, is hier sprake van vrijwillige offers, door één of meer personen (daarom volgens de traditie de meervoudsvorm: OJjaip ns laiipn) ter eere des Eeuwigen gewijd. — De offersoorten worden niet opgesomd, maar volgen uit de verschillende, in hoofdstuk 1—3 besproken gevallen. Vrijwillige offers kunnen zijn: brand-, meel- of vredeoffers. In hoofdstuk 4 en 5 worden dan ook bij de schuld- en zondoffers uitdrukkelijk de omstandigheden genoemd, waaronder zij gebracht moeten worden. Zij zijn verplichte offers, doch aan bepaalde gevallen gebonden en kunnen dus niet als vrijwillig offer worden gebracht. — Abrabanel e. a. wijzen erop, dat bij den offerdienst nooit de naam Din¹?», God als strenge rechter, maar steeds 'n. God in Zijne onuitputtelijke liefde, gebezigd wordt; in tegenstelling met de heidensche beschouwing, vat het Jodendom zijne offers niet op als een gave tot verzoening van Gods toom, maar als de uitdrukking van steeds zich vernieuwende toewijding bij den mensch, die daarvoor bij God verzoening en liefderijke opname en steun vindt. (Vgl. ook Maim. Moré 3,32).

3. rhy, eig. het opstijgende, d. i. öf wat geheel in rook moet opgaan, verbrand wordt, öf wat het altaar moet hestijgen, op het altaar moet worden gebracht. — Dian, zonder lichaams-je6re/j; de gebreken, die een dier definitief als offer ongeschikt maken, worden Lev. 22,21 vv. nader ontwikkeld. — wnpi, zal hij het tot offer bestemmen, een van het zelfst. naamw. pip afgeleid werkwoord. — ijnn W nns S.s, naar den ingang van de tent der samenkomst, d. i. naar het voorhof, waar het brandofferaltaar staat, ws aiip¹, zal hij het doen naderen; de persoon, die het offer brengt, moet er vonr zorgen, dat het dier in het voorhof komt. — uxiS = iS jiïiS, tot. het opwekken van welgevallen in hem; Ibn 'Ezra: met zijn vrijen wü, evenzoo de traditie, die het imperatieve voorschrift iris ïnp» dan opvat in den zin van: op hem te oefenen dwang, totdat hij toestemt het te brengen, terwijl het brengen zelve, op het oogenblik der handeling, met 's mans geheele instemming geschiedt.

4- quot;[DDI, hij zal steunen, met volle kracht, niet eenvoudig jrui of om, wat eenvoudig leggen zou beteekenen (Wesselt). — it zijne hand, naar Lev. 16,21 en Num. 27,18 en 20, de beide handen; het enkelvoud wordt hier, evenals Num. 27,18, voor het meervoud gebruikt. De traditie ziet daarin het meer op den voorgrond plaatsen van het bezittelijk aanhangsel; IT, zijne eigen hand en Jiiet die van zijnen vertegenwoordiger. Wie het offer brengt,

K inp»i

-VK «nnp» D»ön nar npan-ïö imp nVy-D» • DD^P ^j

av •!:- f t jt t Itt - I • t :it *t • iv : - :It

it todi : nirr ^ ttn¹?im nnp» -1^10 nna

t i-»- t : it s jquot; ; * v. :*j.|_;- ... _K - ...

rrnx ünüh : vty isnb■h nra ntyn BW-I by

I jv v •)- t ; it t jquot; - :v, jt ; • : at ^ it ^j

moet zelve de nsifiD verrichten, met belde handen, met volle kracht steunende op den kop van het offerdier, tusschen de horens. — ieoS h rwui dan zal het voor hem een middel tot het opwekken van welgevallen geworden zijn, om door en na de verdere offerhandelingen verzoening voor hem te bewerken. — ied, eig. bedekken, met Sr van den persoon of de zaak, die bedekt wordt; vaak: verzoenen, de zonden, de geestelijke afdwaling of de zondige daad en hare gevolgen bedekken. Offers verzoenen echter alleen in dwaling of onwetendheid begane misstappen, terwijl voor opzettelijk en met bewustzijn verrichte misdadige handelingen straffen zijn bepaald, die óf door den menschelijken rechter worden opgelegd, óf aan de Goddelijke rechtvaardigheid zijn overgelaten. Wanneer na hier het vrijwillige brandoffer gezegd wordt te dienen ied¹?, om verzoening te doen, dan kan dat alleen zijn in zulke gevallen, waarin geen zond- of schuldoffer is voorgeschreven. Het is een offer, waartoe de mensch zich gedrongen voelt in het bewustzijn, menigmaal in woord, daad of gedachte verkeerd te hebben gehandeld, zonder dat hij er zich bepaald rekenschap van kan

feven. Hij voelt, verzoening noodig te hebben, en brengt daarom een offer. gt;e traditie vindt in het brandoffer het verzoeningsmiddel voor nagelaten plichtsvervulling (nep nix») en voor overtredingen, die door een met het verbod in onmiddellijk verband staande plicht kunnen worden aangevuld, (niïjjS pnijn isS) (zooals het verbod, van het Paaschoffer tot den morgen over te laten, waarop, na de overtreding, verbranding van het overgeblevene moet volgen). Op zulke overtredingen staat nl. niet de bij gewone verboden meestal gestelde straf van geesseling. De in elk geval toch beganeeven. Hij voelt, verzoening noodig te hebben, en brengt daarom een offer. gt;e traditie vindt in het brandoffer het verzoeningsmiddel voor nagelaten plichtsvervulling (nep nix») en voor overtredingen, die door een met het verbod in onmiddellijk verband staande plicht kunnen worden aangevuld, (niïjjS pnijn isS) (zooals het verbod, van het Paaschoffer tot den morgen over te laten, waarop, na de overtreding, verbranding van het overgeblevene moet volgen). Op zulke overtredingen staat nl. niet de bij gewone verboden meestal gestelde straf van geesseling. De in elk geval toch begane overtreding heeft dns verzoening noodig.

5. ürUPI' hij ^zal slachten, de persoon, die het offer brengt, of een ander, niet juist een priester; daar vs. 8 de priesters uitdrukkelijk genoemd worden, blijkt, dat tot nu toe geen priester noodzakelijk vereischt werd.— Hoe dit slachten moet plaats hebben, wordt in den tekst niet nader aangeduid. De traditie geeft echter als methode om het dier te dooden: de halssnede, waarbij het bloed onbelemmerd uitstroomt; nooit wordt bij offers of bij voor menschelijke voeding bestemde dieren ni»n, eenvoudig 'dooden gebruikt, maar steeds cnc of nar. — 'n '3S¹?, naar vs. 11: aan de noordzijde van het altaar, in het noordelijk deel van het voorhof, dat vóór de tent der samenkomst, het eigenlijke heiligdom ligt. — lïopm, de priesters zullen het bloed zoo behandelen, dat zij het kunnen naderhrengm tot het altaar, dus opvangen, nSap, in een bekken; Nachm. en anderen: zullen het bloed als offer b ehandelen, zonder nadere aanduiding, terwijl dan eerst uit het volgende ipiti blijkt, dat daarmede de voorbereiding tót het sprengen is bedoeld. — -ipan p nx, het dier uit het rundergeslacht; daar hier niet uitsluitend van een jong dier, een kalf of jongen os, sprake is, daar immers voor het brandoffer geen bepaalde leeftijd is voorgeschreven, moet het als algemeene aanduiding van rund worden opgevat. De bijvoeging komt zoowel bij als bij is voor, en ziet dan op den leeftijd van het dier. (Rosh Hashana 10a). — rco rcittn hp om nx ipm, en zullen het bloed tegen het altaar sprengen, zoodat het rondom zichtbaar is. — pit is; werpen-, staande op een afstand, met het bekken een zwaaiende beweging maken, waardoor

LEVITICUS I.

rundergeslacht behoorende dier vóór den Eeuwige slachten; en A harons zonen, de priesters, zullen het bloed nader brengen, en het bloed sprengen tegen het altaar rondom, dat vóór den ingang

6 van de tent der samenkomst is. Daarna zal men het brandoffer

7 de huid aftrekken en het in zijne stukken deelen. —De zonen van den priester Aharon zullen vuur op het altaar leggen, en

8 hout op het vuur rangschikken. — Dan zullen de zonen van Aharon, de priesters, de stukken, den kop en het vet, in orde schikken op het hout, dat boven het vuur is, dat op het altaar

9 ligt. En zijn ingewanden en kniestukken zal men met water afwasschen; en de priester zal alles op het altaar in rook doen opgaan; een brandoffer, een vuuroffer, tot lieflijken geur,

10 ter eere des Eeuwigen. — En wanneer van het kleinvee zijn offer is, van de schapen of van de geiten, tot brandoffer, dan moet hij het van het mannelijk geslacht, zonder lichaamsgebrek,

11 brengen. Men zal het slachten aan de achterzijde des altaars

een golf van het daarin aanwezige bloed wordt uitgestort en tegen het altaar wordt geworpen. (Zie onze aanteekening Ex. 12,7) Op die wijze werpende, kan het oloed nooit in een lijn rondom het altaar loopen. Vandaar dat de traditie a'ao opvat in den zin van: aan alle vier zijden zichtbaar, en bepaalt, dat de priester eerst van het bloed tegen den noordoostelijken, dan tegen den zuidwestelijken hoek werpt, waardoor aan alle vier zijden het bloed zichtbaar is (ïais jpib nwi» vio). Sp beteekent hier niet: op, in den zin van: op het bovenvlak, maar: tegen, zoodat het aan de wanden komt. Men kan niettemin vertalen: op, daar ook dan niet juist aan het bovenvlak gedacht behoeft te worden. — in» bns nns los, op het altaar... dat aan den ingang van de tent der samenkomst is, en niet daarin; aanwijzing van het koperen altaar, in tegenstelling met het gouden, dat in het heiligdom staat.

e. m?am, men, niet juist de priester, zal het brandoffer de huid aftrekken; de huid wordt niet mede verbrand, maar wordt, naar Lev. 7,8, den priester gegeven. — nnn, en in stukken snijden, mnnaS, in zijne natuurlijke, door gewrichten en ledematen aangegeven, stukken, üit vs. 8 blijkt, dat hier alleen aan den romp van het dier wordt gedacht.

7- UJm de zonen van Aharon, de priesters, met uitsluiting van ieder ander, zullen vuur leggen op het altaar, niet juist voor ieder offer afzonderlijk, maar zij hebben ervoor te zorgen, dat er steeds vuur aanwezig is (Lev. 6,2—6). Ons vers vormt een tusschenzin, die slechts ter herinnering hier voorkomt; de dienst van het brandoffer wordt vs. 8 weer voortgezet. Immers ook het opleggen van hout was niet bij ieder offer opnieuw noodig. — 13W, zij zullen opstapelen, een naiï», een houtstapel maken. — De meervoudsvorm wordt bij door een priester te verrichten handelingen zeer vaak gebruikt, daar ieder der priesters de offerhandelingen mag verrichten.

8- ü-ijn, in orde, in een bepaalde rangschikking, leggen; naar Lev. 2,13 na ze vooraf gezouten te hebben. — cjon ns ainrun nx, de deelen, en ook den kop, die bij het slachten reeds gedeeltelijk afgesneden was en dus bij de verdeeling vs. 6 niet meer in aanmerking was gekomen. — nsn nsi, v. s. alle vetstukken, die de inwendige organen bedekken; Nachm.: het vet, dat

N tnp»i i

ipnTi onn-nx b^nan pn« ♦ia innpninin» ♦JÖ¹? ipan

i ;it: t- v • -; i - i lt;-:i- •• ; _# *V ^{: at : :} * htt-

: iyp SnK nna^-quot;!^ apo naran-¹?^ ovi-nN¹ vu rrian pnK -h 1W: n^nm¹? nnw nnji n^n-nK»

^ loquot; - I s -:i- ; ;it: t tv t ; • v.t j- • : at^ it v

rnnN »33 lin^i : Bgt;Nrr^ naTarrStfquot;

I -:i- : :nT: iquot; T ^ i'*¹' J :*IT; - Aquot; ; • -

quot;nsn-ntti ^quot;irrnN o^nnan m D'in'an

• it quot; vat- v : ^ t v * t: - _# - -

fnT v^nai lanpi : narariquot;^

nin»rnn ntfk rh'v nnarsn 'Van-nx rn'sn •vtbpm o^sa

- v. * quot; T •• : • - - ^ v llt;quot; - • I: • : 'at '

D^n-fp IN D^sn-fö 1:3^ ^ïn-ip-DNquot;! D : npb' raran quot;ni» Sjr inN □ntri : laanp» o^on quot;lat ^

-jquot;: • - |vjv ^J- - t : iv 'i:quot; v' t jtt »t^ :

de ingewanden in engeren zin, de spijsverteringsorganen, bedekt, van elkander scheidt (tib = tie). Deze vetstukken werden op de halssnede aan den kop gelegd, om de bloedige wond te bedekken; v. a. onder de offer-deelen gelegd, om te beletten, dat bet altaarvuur door het bloed der offerdeelen werd gebluscht.

9. 'Qipi, zijne ingewanden, hier niet, zooals vaak bij menschen, alle inwendige organen, ook long, lever en hart, — maar alleen de spijsverteringsorganen. Het woord beduidt: den inhoud van het lichaam. — rnsi, de onderpoot, van de knie tot den voet, wat het dier bij het liggen buigt. Hier is wederom het enkelvoud gebezigd; zooals uit het in het tweede versdeel herhaalde pan blijkt, behoeft die wassching wederom niet juist door een priester te geschieden. Deze wassching zou natuurlijk geschieden in den tijd, dat de priesters de overige offerstukken op het altaar regelden. — San ns» .. TDpm, alles, de reeds op het altaar aanwezige stukken en de pas gewasschen ingewanden en pooten, moet hij in rook doen opgaan, nnsron, eig. naar het altaar, dus: aan het altaar overgeven om daar in offerdamp op te gaan. — new, evenals van vw, met 'n als letter tot

naam woordvorming, eene vuurgave, wat aan het vuur wordt overgegeven; uitsluitend van offers, die ter eere Gods verbrand worden, ook bij wierook; nooit van wat op het vuur ten nutte van den mensch bereid wordt. — mmj mi, geur ter rustverschaffing (mm van rru, wat tot rust brengt). Zie onze aant. Gen. 8,21. Zoowel tot rustbrengen van toorn, als bevrediging van een wensch of verlangen kan door deze woorden worden uitgedrukt. Hier wordt het als het laatste opgevat: Gods verlangen, dat de mensch zich van zijne roeping en van zijne nalatigheid in het vervullen daarvan bewust zal zijn, wordt bevredigd, daar de mensch, een brandoffer brengende, het bewustzijn zijner tekortkomingen uitspreekt.

10 v.v. De rD'»D en het opvangen van het bloed zijn bij het bran4offer van kleinvee niet herhaald, terwijl de bepaling van de plaats voor het slachten: aan de achterzijde van het altaar, ten noorden, hoewel eerst bij kleinvee gegeven, evengoed voor rundvee geldt.

11. quot;p% v. s. evenals Ex. 26,22 de achterzijde-, de opgang naar het altaar,

de schuine helling, die als trap dienst deed, om de vuurplaats van het

LEVITICUS I.

ten noorden, vóór den Eeuwige; en de zonen van Aharon, de

12 priesters, zullen zijn bloed sprengen op het altaar rondom. En men zal het in zijne stukken deelen, en zijn kop en zijn vet; en de priester zal ze op het hout schikken, dat boven het vuur is,

13 dat op het altaar ligt. En de ingewanden en de kniestukken zal men met water afwasschen; en de priester zal alles nader-brengen en op het altaar in rook doen opgaan; een brandoffer is het, een vuuroffer, tot lieflijken geur ter eere des Eeuwigen.

14 En wanneer van het gevogelte een brandoffer zijn offer ter eere des Eeuwigen is, dan zal hij van de tortelduiven of van

15 de jonge duiven zijn offer brengen. De priester zal het naar het altaar brengen, het den kop afknijpen en dien op het altaar in rook doen opgaan, nadat zijn bloed aan den wand

16 van het altaar zal zijn uitgedrukt. Vervolgens zal hij den krop met zijne vederen verwijderen, en dien naast het altaar werpen,

17 ten oosten, op de aschplaats. Hij zal het bij de vleugels inscheuren, doch niet in tweeën deelen; en de priester zal het

altaar te bereiken, bevond zich aan de zuidzijde van het voorhof, zoodat de achterzijde van het altaar in het noordelijk deel van het voorhof is; v. a. aan de zijde van het altaar naar het noorden, ten noorden van het altaar, terwijl Ex. 40,22 e. a. p. deze uitdrukking beteekent; in het noordelijk ded van het heiligdom. In ieder geval wordt hier bedoeld: de noordelijke helft van het voorhof, en behoorde het slachten niet hovenop, maar naast het altaar te geschieden.

12. mi vnruS inx rum men zal het in stukken snijden en die

stukken nemen en zijn kop en zijn vet en die allen ordenen; anderen; hij snijde het in stukken en snijde af den kop en het vet. — De mannelijke vormen hebben allen betrekking op het woord pip, de vrouwelijke (vs. 6) op het woord nSu'.

14. nSj? fppn JO DX1gt; indien de bewoordingen, waarin hij het offer heeft toegezegd, luiden: van hei gevogelte een hrandoffer, parallel met nonan p vs. 2. — D'-m, volwassen tortelduiven; rw 'w, jonge, nog niet geheel volwassen duiven; ouden bij dezen, jongen bij genen zijn als offer niet geschikt. Dit zijn de eenige vogelsoorten, die als offer gebruikt kunnen worden. Noch geslacht, noch volmaaktheid van lichaamsbouw staan bij vogels vermeld, zoodat, met uitzondering van het ontbreken van lichaamsdeelen, bij gevogelte geen voorschriften daaromtrent gelden.

15. 13npnigt; ^^e priester zal het offer doen naderen tot het altaar, d. w. z. den opgang des altaars ermede bestijgen, en daar wsn ns pwt, den kop afknijpen-, 5,8, waar de kop niet van het lichaam moet gescheiden worden, staat dit er uitdrukkelijk bij. De handeling geschiedde, doordien de priester met den nagel van achteren, van den nek af, vlak onder den nek, al heen en weer gaande, eerst het nekbeen doorsneed en vervolgens den luchtpijp en slokdarm en eindelijk ook de huid, zoodat de kop geheel van den romp werd gescheiden. — Daar een niet-priester niet tot het altaar mocht naderen, en het afknijpen op het altaar plaats had, moest hier het afknijpen door een priester geschieden, terwijl het slachten van een dieroffer ook door anderen mocht geschieden. — -pcpm, en zal den kop alleen reeds dadelijk in rook doen opgaan, im nxsji, nadat hel Moed van het

« *npn n

-hp IOTHK D^rün r'inx hs irnri nin» ♦JÖ¹? njbï

~ •) t v s' -: i - i -: i- : i :it: lt;st : jquot; : • t v t

nna-n«i vnn^ mx nrw ; yzo naran ^

-S^ quot;i^« D'V^nquot;^ dhk jrün

jrian nnpni eras Q^iani nn^ni : naron ^ rin'3 nn n^K xin nVj; nnarsn i^pni ^an-nw

- ^ .)quot; * -^,t t •• : • - ■*• i: * :

a * : nin^ -s

it iquot; ^r

■fp IK onnn-fö nnpni nin^ i:a^ nbjr DKI. ^t pboi nsTan-bK jnsn lanpni : innp/nN nii'n ^3» : naron yp by ion nïo:i nnarsn n^pm i^nthn

quot; •** i. * quot; ^ Ij' \.~ t jt ■ : TAquot;; • - lt;/i; • :

naip naian bïN nm nnxia inKia-riK Tom «

t ;»•. - •• ; • - V «•• ^t ) • : • ; at^t i ; v. t : •.. v y •• :

TtpprnPnr NP ^va^pn inx : j^pn Dipja-^K¹¹

geheele offer, bij en na liet afknijpen, is uitgedrukt-, het verbranden van den kop heeft plaats na het uitdrukken van het bloed van het geheele offerdier. — rp Sr, zoodat het bloed afdruipt langs den wand van het altaar. Het bloed behoefde — en kon wegens de geringe hoeveelheid — niet in een bekken opgevangen te worden, maar kon direct worden uitgedrukt en sijpelde dan langs het altaar naar beneden.

is. injnq nx Tom, zijn, des vogels, krop, de plaats, waar zich mest verzamelt (W'l (Nachoera 3,6) = het rabbijnsche 'n, mest). Anderen; van sin, waarvan gemest kleinvee, en het Thalmoediscbe nsnnn, mesten,

dus; de plaats, waar het voedsel wordt ingestopt; de eerste opvatting ziet in n.si» al de spijsverteringsorganen, ook maag en darm; de laatste alleen den krop, met welken de ingewanden bij het uittrekken vanzelve mede-komen. — nnïja, met de daarbij belworende vederen. Het vrouwelijk aanhangsel nnïJa, kan natuurlijk niet op den vogel slaan, maar ziet op het vrouwelijke pism; weggenomen worden niet alle vederen, maar alleen de vederen, die den krop bedekken en dus weggenomen moeten worden bij het uitnemen van den krop. Met het uitnemen van den krop, kwamen de ingewanden vanzelve mede en werden eveneens weggeworpen. Onkelos en anderen verklaren nma; met de daarin aanwezige verteerde spijze. (Zie daartegen Nagum.) — 7gt;Sirm en zal wegwerpen, rtns, vrouw., het ziet op het vrouwelijke nsi». — rnron Sxs, naar een plaats naast, in de nabijheid van het altaar en wel aan de oostzijde daarvan, ;cnn Dip» Sn, op de plaats, waar de dagelijks van het brandofferaltaar als heffing genomen asch (Lev. 6,3) en de asch, die van het reukwerkaltaar en den luchter kwam, als deze gereinigd werden, werd geworpen. De plaats is zoo nauwkeurig mogelijk aangeduid, omdat oostwaarts van het altaar nog een plaats was, waar onbruikbaar geworden offerdeelen verbrand werden.

17. hij neemt het lichaam bij de heide vleugels en scheurt ze in;

D'S» zijn de vleugels, niet: de vederen. — sS, hij zal de vleugels er niet

LEVITICUS I, II.

in rook doen opgaan op het altaar, op het hout, dat boven het vuur ligt; een brandoffer is het, een vuuroffer, tot een lieflijken geur, ter eere des Eeuwigen.

1 En een persoon, die een meeloffer ter eere des Eeuwigen brengt, meelbloem zal zijn offer zijn; dan zal hij er olie op gieten en er

2 wierook op leggen. Hij zal het tot de zonen van Aharon, de priesters, brengen; en een van dezen zal van daar nemen zijne hand vol van het meel en de olie ervan, benevens al den erbij behoorenden wierook; de priester zal het gedenkoffer ervan in rook

3 K Kipquot;) 1

xin nVy nnirsn rrian mx

^ ••T A** T JV -: it quot; T *• ; • quot; I •• lt; ^

nnjo raip anpn-'s d : nin^ nn»i nn naw« J

t : • 1 lt;- ;P t •): - r ^^v'V it r - v. • - r* )•• •

: mi¹? rnji job' pri i:3quot;ip r\w nVo nin»*?

it : t ^v't U- t ; I v^v t '.' t I lt;-t; a t :It -»•.•:• v ^ t i-

IÏOiP xbo aé'p b^rian quot;pnx yrVN nKnnv ■nK rrtan i'èpni nnw¹?-^ ruotfoi hnSoD

vlquot;- • I: • : at T i : T T ; ~ T : T •

offers, waar uitdrukkelijk eene uitzondering gemaakt is). Vs. 7 nu spreekt van meel in olie, zoodat het meel moet gestort worden in een gewijd voorwerp, waarin reeds olie aanwezig is ('Sm juü jn»); vs. 5 spreekt voorts van meel, aangemengd met olie, riihï, en ons vers van over meel uitgegoten olie, nfw. De behandeling is nu, naar de traditie, deze: men doet olie in een voorwerp ('Saa j»ü jna), stort het meel daarin, giet een weinig olie daarover en roert alles dooreen (nSSa), om, nadat de menging behoorlijk heeft plaats gehad, over het geheel de overgebleven olie uit te storten (np'ï*). — ruab rxhs jn:i, m zal er wierook opleggen; die wierook wordt op het met olie gemengde meel gelegd, niet erover heen gestrooid, noch erdoor geroerd, daar hij later moet weggenomen worden en met de vs. 2 te beschrijven handvol op het brandofferaltaar verbrand. De hoeveelheid der verschillende bestanddeelen wordt niet duidelijk aangegeven; de traditie bepaalt als minimum; een tiende Epha meel met een Log olie, terwijl aan het offer eene handvol wierook behoort te worden toegevoegd.

2. Het vs. 8 bepaalde naton Sn ncjm, geldt, naar de traditie, voor alle vrijwillige meelofïers, dus ook bij rhh nnj», een uit ongebakken meel bestaand meeloffer. Onderwerp van v»pi is óf het na -rcpm staande jnan, óf het uit D'ron pnx ':a aan te vullen enkelvoud dezer uitdrukking. — oon, vandaar, bijwoord van plaats voor het persoonl.voornaamwoord: wan; de traditie, het als bijwoord van plaats opvattend, leidt hieruit af, dat de hier beschreven handeling mag geschieden op de plaats zelve, waar degeen, die het offer brengt, staat; m. a. w. dat zij in het geheele voorhof mag plaats hebben. — ppi. Lev. 9,17 omschreven als isa sS», de handholte vullen, geschiedt naar de traditie, door met de geopende hand zooveel van het mengsel van olie en meel te nemen, dat de ruimte, omsloten door de hand met de drie erover gebogen middelste vingers geheel gevuld is. ynp is dan de gesloten hand, doch natuurlijk geen vuist, maar de hand zoodanig gesloten, als noodig is om iets in te houden, dus zonder duim en pink te gebruiken. ix»p thn, die ruimte geheel gevuld; runiïsi nnSo», hij vult zijne hand alleen met het mengsel van meèl en olie, terwijl hij ervoor zorgen moet, daarbij niets van den wierook erbij te krijgen. — nroaS Va Sï, vervolgens neemt hij, na de handvol meel in een gewijd voorwerp te hebben gelegd, a l den wierook, zonder iets ervan te laten liggen, erbij en verbrandt alles te zamen op het brandofferaltaar. — nrnais nx, het tot gedachtenis, om den gever in herinnering te brengen, bestemde deel. Luzzatto meent, dat ■ot oorspronkelijk beteekent; ruiken, eene lichaamsfunctie, en vandaar eerst de beteekenis: gedenken, eene zielsfunctie, heeft gekregen; ook geur blijft, nadat de bron ervan reeds is verwijderd; zoo is herinnering ook het in zich terugroepen van wat reeds verleden is. Reeds Ibn 'Ezra haalt die opvatting aan, die dus nmaTS vertaalt: het tot geur bestemde, het geur verspreidende deel van het meeloffer.

LEVITICUS II.

doen opgaan op het altaar, een vuuroffer, tot een lieflijken

3 geur, ter eere des Eeuwigen. En wat van het spijsoffer overblijft is voor Aharon en zijne zonen, als allerheiligst, van de

4 vuuroffers des Eeuwigen. — En wanneer gij als meeloffer brengt iets, dat in den oven gebakken wordt, van meelbloem, ongezuurde koeken met olie aangemengd, of ongezuurde vladen,

5 met olie bestreken. — En indien een spijsoffer op de platte pan uw offer is, — van met olie aangemengden meelbloem,

G ongezuurd zal het zijn. Men breke het in stukken; daarna zult

7 gij er olie op gieten; een meeloffer is het. — En indien een meeloffer in een diepe pan uw offer is, van meelbloem in olie

8 zal het dan bereid worden. En gij zult het meeloffer, dat op eene dezer wijzen bereid is, tot den Eeuwige brengen; men zal het bij den priester brengen, en deze zal het tot het altaar

9 doen naderen. En de priester zal van het meeloffer het ge-denkoffer ervan afnemen, en op het altaar in rook doen opgaan ; een vuuroffer tot lieflijken geur, ter eere des Eeuwigen.

10 En wat van het meeloffer overblijft, is voor Aharon en zijne zonen als allerheiligst, van de vuuroffers des Eeuwigen.

11 Eenig meeloffer, dat gij ter eere des Eeuwigen zult brengen, zal niet gezuurd bereid worden; want al wat zuurdeeg

3. DTip Tip heet het meeloffer in zooverre, dat het slechts door priesters op een gewijde plaats mag gegeten worden (Lev. 6,9).

, 4- nun naxo. in een oven gebakken. De ovens, van aardewerk vervaardigd, hadden meestal den vorm van naar boven nauwer wordende pijpen; zij werden verwarmd en daarna kleefde men het brood tegen de wanden van den oven, waardoor het spoedig bakte. Die in den oven gebakken broeden als meeloffer bestonden uit twee soorten; 1°. niVn, van SSn, doorboren, doorboorde broodkoeken (evenals nog heden ten dage de ongezuurde brooden, om opblazen in den oven te verhinderen, door ,/Stoppelenquot; doorboord worden); m», ongezuurd, evenals alle meeloffers, met uitzondering dei-twee op het \Vekenfeest te brengen eerstelingshrooden en van een deel van het brood bij het dankoffer, waarbij het gezuurd-zijn uitdrukkelijk wordt voorgeschreven (Lev. 7,13); pea nSiS:, met olie aangemengd, vóór het bakken; dus: vóór het bakken met olie aangemengde, ongezuurde, dikke, doorboorde broodkoeken; óf 2°. nw» •'pijn, van ppi, dun zijn, dunne broodkoeken, vladen, eveneens ongezuurd ; }»»2 dtib», na het bakken met olie bestreken, terwijl zij enkel met water, zonder toevoeging van olie, gemengd en gekneed waren. De bij andere meeloffers geldende bereiding met olie, — het driemaal herhaald toevoegen van olie (vs. 1) — wordt dus hier uitdrukkelijk uitgesloten, daar bij rvftn uitsluitend nS'Sa, aanmengen en doorroeren, bij oipipi alleen niron, bestrijken na het bakken, wat bij de andere meeloffers niet voorkomt, wordt verordend. Het meelojfer van oven-baksel moest uit één dezer beide soorten bestaan; de tiende Epha meel werd over tien brooden verdeeld. — Wat met het gebakken brood gedaan moet worden, om het als offer te behandelen, wordt vs. 8 v.v. uiteengezet.

amp;• nana. een platte pan, van metaal, zonder rand; het beslag was dik, zoodat het, op de pan (^y) uitgegoten, er niet afstroomde. Ibn'Ezra: een dichtgedekte pan, van ren, verbergen. — Nadat olie in een voorwerp was

3 T

-p niniani : nin»¹? nn^ nn nt^s⁴ nnijran nmartt^j

i • v V - ; it i- - V. * quot; Jquot; •)quot; quot; t - t tit : -

'Dl d : nirr D^np i^-ip rnnxb nnjan ^

j' : ^ it : jquot; ' iquot; e tit v| J att ; i ^-:i- ; t ; • -

hïü mbn nVo nian hsnd nnjö ranp aipn

. -* : quot; lt; quot; v j a - ^jquot; -: iquot; vt : • }j- :It .)-|: -

-Sj? nmp-Dio d : fOE'a D^ntrp niïo jo^a n nins : n^nn nyo rhb ?ii3ip nnnan ^

lt; t iv : r JT ' ) VV.v - JT : v .gt; |avt :l t v* quot;= •--

-DN1 d * : Nin nn:D roir row D»nö nntt' -r

• : r v,t ; • i v at t v.v't jtI : -it: • • t ü

n^nni : n'^n jöif? nSo ^|quot;ip_T n^nna nn;pquot; -ba nanpm nin^S rhxn riamp;y ivt* nn^an-nK

V ^ t 1; • ; at i- VIquot; •• ■)•.• *Ttquot; sv -: t; • -

-m nnisn-fp jnan o^ni : naTan-^K n^^am jrian lt;= rnniam : nin^ nn^ nn n^K nnaran Ttapm nhi3TK'

vv - : it i- - - jquot; oquot; * taquot;; • - v* i: * : t t-'t; -

-Sa : nirr ^«a o^uhp Bh'p ?hn«V nman-ra ^

^ t it ; jquot; iquot; v.* tIt vjj att ; I ^-;i- ; t : • - I •

iNf-VD pan nê^n k¹? nin^S innpn 1^« nman

gedaan, werd het meel erbij gestort, nogmaals olie opgegoten en met het meel vermengd en doorgeroerd; daarna werd het, in tien koeken per tiende Epha verdeeld, gebakken. Vervolgens: vs. 6 in stukken gebroken en ten derden male, nu door overgieten, er olie bijgevoegd. Het voorschrift omtrent het stukbreken gold voor alle gebakken offers. Er moest immers eene handvol van afgenomen worden, wat niet anders mogelijk was, dan na de brooden in niet te groote stukken te hebben gebroken.

7. ri^niD. een diepe pan, met een opstaanden rand, zoodat ook een dun, vloeibaar beslag erin gebakken kon worden. — jöm nSo, van meel in olie moet het bereid worden, in olie wordt het meel gestort; v. a. in olie gebakken, welke olie, doordien de pan diep was, niet eraf stroomde. Het baksel bleef daardoor slap, het waren niet hard gebakken koeken, gelijk die bij nanisn Sr nnj», maar een glibberige, bewegelijke massa, cnn, krui/)end; Ibn 'Ezra; opkooken, pruttelen, wat bij het bereiden geluid maakt; = in olie gebakken.

8- nxsm. 9Ü, die het offer gewijd hebt, zult het meeloffer brengen tot den Eeuwige, d. i. naar het voorhof; njnpm, en iemand, zoo mogelijk de offeraar zelve, brengt het tot den priester en geeft het dezen over, noram, en hij, de priester, doet het naderen tot het altaar, d. w. z. brengt het in de nabijheid van het altaar en doet het aanraken aan den zuicf-westelij ken hoek van het altaar. Lev. 6,7 wordt deze nojn beschreven in deze woorden: de zonen van Aharon moeten vóór den Eeuwige het doen naderen aan de vóór zij de van het altaar. Die voorzijde is het zuiden, waar de opgang zich bevindt; vóór den Eeuwige, d. i. naar het heiligdom toegekeen I, is: de westzyde; de combinatie der beide plaatsbepalingen geeft dus den zuidwestelijken hoek. — rtasB wr wn nrasn, het meeloffer, dat van een van deze gebak soorten is bereid.

II' 'nS 'D'npil quot;IBW nraan Ss. ««« meeloffer, waarvan iets ter eere des

LEVITICUS II, III.

of honig is, daarvan zult gij niets in rook doen opgaan als een

12 vuuroffer ter eere des Eeuwigen. Als eerstelingen-offer kunt gij daarvan ter eere des Eeuwigen doen naderen; maar op het altaar

13 mogen zij niet gebracht worden tot lieflijken geur. En al wat gebracht wordt van uw meeloffer moet gij met zout zouten; en gij zult het zout van het verbond van uwen God bij uwe meeloffers niet laten ontbreken; bij al uwe offers zult gij zout

14 brengen. — Eu wanneer gij een meeloffer van de eerstelingen ter eere des Eeuwigen brengt, dan zult gij van rijpe aren, bij het vuur geschroeid, gestooten versche korrels, het meeloffer

15 uwer eerstelingen brengen. Gij zult er olie op doen en gij zult

16 er wierook op leggen; een meeloffer is het. En de priester zal het gedenkoffer ervan, van de gestooten korrels en van de olie ervan, benevens al den erbij behoorenden wierook, in rook doen opgaan; een vuuroffer ter eere des Eeuwigen.

1 Doch wanneer een vredeoffer zijn offer is, indien hij van het rundvee brengt, zal hij het van het mannelijk

des Eeuwigen op het altaar gehracht wordt, mag niet gezuurd worden; het als offer laten behandelen van iets gezuurds (behalve de bovengenoemde gevallen; eerstelings- en dankoffer-brooden) is verboden, waaraan het tweede versdeel een nieuw verbod toevoegt: om van zuurdeeg of honig, beide middelen om rijzing te bevorderen, iets op het altaar als offer in rook te doen opgaan. — rn, honig, meestal; vruchtenhonig, vooral van dadels of druiven.

12. p^p' eerstelingenoffer: de twee op het Wekenfeest te brengen

tarwebrooden, die naar Lev. 23,16,17; gezuurd gebakken moesten worden; en de eerstelingen der vruchten, die naar Deut. 26,1 v.v. uit alle vruchtsoorten bestaan, die den roem van Palaestina vormen (Deut. 8,8), dus ook; druiven, dadels en vijgen, zoete boomvruchten, die hier onder m begrepen zijn. Van geen van beiden kwam iets op het altaar, maar beiden werden door de priesters gegeten. — Dr.s ■n'npn, kunt gij ze, nl. zuurdeeg en honig, brengen naar het voorhof, om de voorgeschreven handelingen te verrichten, 'rh, ter eere des Eeuwigen.

13. inrUD pip, wat gébracht wordt op het altaar van uw meeloffer, de handvol namelijk en den wierook; — nWi rte, moet gij van alle kanten met zout bestrooien; zout is het contraire tegendeel van zuurdeeg; het laatste bevordert een rottingsproces, het eerste houdt dit tegen. Daarom heet zout: -pSs nna 'nSe, zout, dat het zinnebeeld is van het verbond van uwen God. Ook het verbond Gods met de Levieten wordt genoemd; nSn rrgt;-c, een verbond, zoo eeuwigdurend en niet aan verslapping en bederf onderhevig ah zout. — ^1,3 ^r, bij alles, wat als offer op het brandofferaltaar verbrand wordt, moet zout gebracht worden; dus ook bij de ledematen en vetstukken van dier- en vogeloffers.

14. anpn DN!- Naar de rabbijnsche opvatting is hier niet van een vrijwillig offer sprake, — dezen toch zijn in hunne verschillende behandeling in de verzen 1—7 besproken en vs. 8 v.v. vatten ze allen in algemeene bepalingen samen; — hier wordt gedacht aan het eerstelingsoffer, dat onder den naam Outer bekend is en dat Lev. 23,10 het eerste

2

3 a fnpn n

n^«quot;i pip : nin^ hïtn laao rmpm*¹? ^

•gt;• •• \j- :\t it i- v.v • •)*•* • s- I: - i - : t :

-bi): nn'i nn¹? ^jrj6 natsn-^i nin^ nm lanpn *

t: - i • - jquot;: v ~Jquot; - *. - v; at i- ^t r\: -

n^Dn'ltrn^i nbon n^Da^nnjp pip nnpn-DNi d : n^D anpri ^|-ip-b3 ^ ?|nnjp ^ nnpnbapa vxi ♦iSp ynx rrin^ oniaa nn;p mn¹? n^jr piotri ?D^ nnji : nmaa nm»

at^ ; t vv^r 7t : - : i v v t v't «t -it: I iv j- : • v

nio^oi n^iaö nnnawnN ?rün n^èpni : Kin nmo «

t ; - • t :• • t tit: - v I •• - • I: • : r vt : •

a * ^: nirrj? nt^K nnib¹?^-1?!

SarDK anpo Kin Span-ro dk imp d»ö^ naroNi«

t t • *1: - -• itt - i • lt;• at :l t v t ; -jv • :

van uwen oogst genoemd wordt. Immers, het brengen van het daar bedoelde offer maakt het gebruik van de hier genoemde geschroeide en versche korrels voor een ieder geoorloofd. Volgens de traditie bestond het uit gerst en werd op den tweeden dag van het Paaschfeest gebracht (vgl. Lev. t. a. p.) Het moest dan, naar het hier gegeven voorschrift, bestaan uit ïos, rijpe aren, nog in den halm; •oSp, die, om ze te droogen, door vuur geroosterd, geschroeid waren, wat in het voorhof geschiedde; SmD dij, dan in grove stukken gestooten-, Sn-o, pas rijpe, nog niet ingedroogde, den halm geheel vullende korrels. *mi3, eig. vruchtdragend veld, tuin, v. d. tuinvrucht, of wel; vroegrijpende, eerste korenvrucht, d. i. jonge gerst. Het zoo verkregen gerstemeel werd nu dertien maal gezift, totdat er slechts een tiende Epha van de gemaaide gerst overbleef.

16. nCTJO) ^van het, na het ziften overgebleven, tiende Epha.

Hoofdstuk III. 1. Vredeoffers. Ons hoofdstuk behelst de voorschriften aangaande de behandeling van het offerdier, onverschillig of het offer een gewoon, als gelofte of vrijwillige gave gebracht vredeoffer, dan wel een dankoffer is. Dij welk laatste het brengen van brood is voorgeschreven, waarvan echter niets op het altaar komt. Eerst Lev. 7,11 vv., waar de bepalingen omtrent het eten der vredeoffers gegeven worden, komt de onderscheiding in dank- en gewone vredeoffers voor, die juist op den tijd, voor het eten aangewezen, invloed heeft. Het offerdier wordt overigens bij aUe vredeoffers, al naar mate van de diersoort, waartoe het behoort, op gelijke wijze behandeld. — QiliSw nat. rpf van rDJ. slachten, een te slachten dier-,

v. a. een maallijd van vleesch van geslachte dieren. Het enkele woord Hat wordt vaak als naam voor vredeoffers gebruikt, in tegenstelling met

nVir, dat geheel verbrand werd, terwijl de vredeoffers, na afzondering van de voor altaar en priester bestemde deelen, geheel door den offerende en zijne genoodigden verteerd werd. — DiaSu, van een, behalve 'Amos 5,22 niet gebezigd enkelvoud v. s. dank- of vreugdeoffers, wat niet in het

woord ligt; anderen: vredeoSere, die gebracht worden, als men zich in vrede en welstand gevoelt, niet juist om een bepaalde feestelijke aanleiding, maar vooral als vrijwillige gave of ter eere Gods; of wel; waardoor vrede

LEVITICUS III.

of vrouwelijk geslacht, doch zonder gebrek, brengen vóór den

2 Eeuwige. Hij zal zijne hand op den kop van zijn offer steunen, en het slachten aan den ingang van de tent der samenkomst; en de zonen van Aharon, de priesters, zullen het bloed sprengen

3 tegen het altaar rondom. En hij zal brengen van het vredeoffer als vuuroffer ter eere des Eeuwigen: het vet, dat de ingewanden

4 bedekt, en al het vet, dat aan de ingewanden is. En de beide nieren, en het vet, dat er op is, dat aan de lendenen is, en het net over den lever; met de nieren zal hij het verwijderen.

5 En de zonen van Aharon zullen het in rook doen opgaan op het altaar, na, het brandoffer, dat op het hout is, dat op het vuur ligt; een vuuroffer, tot lieflijken geur ter eere des Eeuwigen.

6 En wanneer van het kleinvee zijn offer tot vredeoffer ter eere des Eeuwigen is, — van het mannelijk of vrouwelijk geslacht,

7 doch zonder gebrek, zal hij het brengen. Indien hij een schaap als zijn offer brengt, zal hij het vóór den Eeuwige brengen.

8 Hij zal zijne hand op den kop van zijn offer steunen, en zal het vóór de tent der samenkomst slachten; en de zonen van Aharon zullen zijn bloed sprengen tegen het altaar rondom.

9 En hij zal brengen van het vredeoffer als vuuroffer ter eere des Eeuwigen het beste ervan ; het staartstuk namelijk in zijn geheel,

ontstaat tusschen alle bij een offer in aanmerking komende partijen: altaar, priester en offerende. — Zij konden uit rund- of kleinvee bestaan, niet echter uit gevogelte, wat bij brandoffers wel het geval was — v. s. omdat duiven te klein zijn om als offermaal te dienen — en van het mannelijk of vrouwelijk geslacht zijn. — 'n quot;oaS, vóór den Eeuwige, in het voorhof.

2- quot;IjnQ Snx nna. ^aan den ingang van de tent der samenkomst, d. w. z. in het voorhof, zonder nadere plaatsaanwijzing; niet dus in het noordelijk deel, zooals bij brandoffers en andere allerheiligst, Dioip in-ip, genoemde offers. De vredeoffers zijn cpSp D'cnp, offers van minder heiligen graad. dan brand-, schuld- en zondoffers.

3- 3^ri DN noaon 3Snngt; ^^{et vet}gt; dat als een net zich, van den maag uitgaande, over de darmen uitspreidt en ze omhult, dat dus de ingeicanden, d. vv. z. de spijsverteringsorganen, bedekt; aipn hp leu aSnn Sa nsi, en al het vet, dat aan de ingewanden, d. i. tusschen de darmen zit, dat gemakkelijk van de darmen kan worden afgeschild. — De naam ïSn omvat, naaide traditie, niet alle vet in het dierlijk organisme, maar alleen datgene, wat als afzonderlijke, met een dun vlies overtrokken massa op een orgaan ligt of eraan vast zit; niet dus vet, dat met het vleesch is samengegroeid, zich in het vleesch verspreid bevindt.

4. D^DSn hy quot;ICiCi ^^{et vet aan} de nieren, dat zich uitspreidt tot aan de lendenen, de lendenpeezen, die in de nabijheid der nieren zitten. — nsi ■nan Sr mrpn, v. s. het middenrif, I33n -ixn, het net over den lever; de grootste leverlap kan niet bedoeld zijn, daar i33n Sr dan niet te verklaren zou zijn. Op grond van Lev. 9,10 waar -ia3n JO mn' gebruikt wordt, neemt de Thalmoed aan, dat met het net ook 'een stukje van den lever werd weggenomen. — nrw nvSan Sr, met de nieren, tot waar het net zich uitstrekt, dus: geheel en al, zal hij het verwijderen, uit het lichaam van het offerdier.

5 *npi b

w : nin^ ^ lannp» D^on nnprox³

quot;* gt; ^T 9 ^{T :} „ it : jquot; : ■ iv 1:- y r xlquot;.:

D^nannnx m ipnn ipio 7nk nna icaniri iiaip

s- -: 1 - l -: 1- •• : I ^ :it: v -• - (.*•• t : t 11 t

namp;tt Dribamp;n nnra nnpm : 2^0 naran-¹?^ Din-nK^j

v,v • • t ; - ^ * : i t ^ -jt -

nbnrrbs nw niprrnti nDDan n^nrrnN nin^

V.v -: v •• - t , quot; ^v,v quot; .*• ^: ^ ^v quot; quot; ^{v at} •quot;

jn^ npx n^nn-nsi ri^an nw : nitfn-by 1 : ni^arrVy iisn-by hnn^n-ns) a^Dsn-bv

t iv • : \,t : quot; t - quot; ^ v v - v ; *- r : - *•

'V. ivt* n^n-b^ nniran pnsj-^n intf n^pni ^ 3 : nin^ nn^ nn nu'N D'ïrn

^ it i- quot; v • - Jquot; ■)quot; ' aquot; t •quot;.• -; it

D'on nnp: in idt nin^ narb» i:3ip rN^n-jo-DNi¹

r t tI**; -• tt at r k* t ^{: :} •) t :l t i ï - i • • :

ma yipm i^ip-nx nnpo-Nin 2^3-0« : mnpquot;

j'l: • :_m at : I t v ^1; - i v jv • iv •!;-

inK □nB'i ii|ip iT-nx TjODi, : nin* ys¹?ⁿ

: n^o narsn-^ lornx rhnx ♦ia pnti npio bnx ^a¹?

r t -v.quot;: • - •) t v 1 s-;r •• I ;it: ^a- v -• 5 *

nb^on n^Nn labn nin^ n^K d^o^bti na-ra nnpni ^q

t • : -«t: -it : v t i~ -^,v * t : quot; -jv • *1: • ;

5- nSyn S^. 0^5 of na het hrandojjer. In elk geval toch ging het dagelijksch brandoffer aan een, immers niet verplicht en dus niet steeds voorkomend, vredeoffer vooraf; bovendien ging het verbranden van de deelen van vrijwillige brandoffers vóór dat van de vetstnkken der vredeoffers, reeds wegens den hoogeren wijdingsgraad der brandoffers; vgl. Lev. 6,5 en 9,14, waar .ti¹?!' en iron bï op dezelfde wijze gebruikt worden. Aan het verbranden der vetstukken ging de 7,30 vv. voorgeschreven beweging met de vetstukken en borst- en scnenkelstuk vooraf.

9. Bij schapen moet, behalve de bij runderen en geiten voorgeschreven vetstukken, ook het staartstuk, rr^sn, op het altaar worden verbrand. De staart van schapen wordt in oostersche landen (Noord-Africa, zuidelijk Arabië) dikwijls tot 15 Kilogr. zwaar, zoodat men kleine rolwagentjes er onder bindt, om het beest het loopen gemakkelijker te maken, (vgl. bijv. Shabbath 54amp;). Het staartstuk bestaat uit een stof, die het midden houdt tusschen vet en merg. nVi beteekent dan ook, naar Wesselï, hier niet: zijn vet (daar, zooals wij gezien hebben, daartoe geenerlei vleeschvet behoort; het staartstuk daarentegen behoort tot het pi», vet aan en in vleesch, dat voor het gebruik geoorloofd is), maai^-; het beste ervan, van het offerdier namelijk, dat is; het staartstuk (vgl. ook Nachm.) rwnn, in zijn geheel, nader ontwikkeld in de volgende woorden; rrern r^ïS, dicht bij het uiteinde van den ruggegraat, waar de wervels in het staartbeen overgaan (Sa'adja); dus: waar de staart ophoudt en in het achterdeel van den romp overgaat, moet hij het afnemen — nïï leiden sommigen af van p:, boom, en vertalen dan: ruggegraat, die met de ribben uiterlijk eenige overeenkomst heeft met een boom en diens takken; anderen brengen het in verband met den stam raden, en zien er eene aanduiding in van de nieren, naar

LEVITICUS III. IV.

— dicht bij den ruggegraat zal hij het wegnemen, — en het vet, dat de ingewanden bedekt, en al het vet, dat aan de

10 ingewanden is. En de beide nieren en het vet, dat er op is, dat aan de lendenen is; en het net over den lever, met de

11 nieren zal hij het verwijderen. De priester zal het op het altaar in rook doen opgaan, als eene spijze, tot vuuroffer ter eere des Eeuwigen.

12 En wanneer een geit zijn offer is, dan zal hij het vóór den

13 Eeuwige brengen. En hij zal zijne hand op zijn kop steunen, en zal het slachten vóór de tent der samenkomst; en de zonen van Aharon zullen zijn bloed sprengen tegen het altaar rondom.

14 En hij zal er van brengen als zijn offer, tot vuuroffer ter eere des Eeuwigen, het vet, dat de ingewanden bedekt, en al het

15 vet, dat aan de ingewanden is. En de beide nieren en het vet, dat er op is, dat aan de lendenen is, en het net over den

16lever; met de nieren zal hij het verwijderen. De priester zal ze op het altaar in rook doen opgaan, als eene spijze tot vuuroffer, tot lieflijken geur; al het vet behoort den Eeuwige.

17 Eene eeuwige wet voor uwe nakomelingen in al uwe woonplaatsen : eenig vet en eenig bloed zult gij niet eten.quot;

2 1 De Eeuwige sprak tot Mozes, als volgt: «Spreek tot de kinderen Israels, als volgt: Wanneer een persoon in dwaling zondigen mocht met betrekking tot een van alle voorschriften des Eeuwigen, [waarvan gezegd is] dat zij niet gedaan mogen worden;

Thalmoedische beschouwing het orgaan van heraad. Dan vertaalt men: tegenover de nieren.

12. Ons vers sluit bij vs. 6 aan: als zijn offer van het kleinvee is.... en het een geit is enz. De in vs. 6 gegeven bepaling, dat het zoowel van het mannelijk als van het vrouwelijk geslacht mag zijn, geldt dus ook hier. Herhaald is de offerdienst bij geiten, omdat daarbij, in tegenstelling met schapen, het staartstuk niet op het altaar komt.

16. 'üS dSü ^3; ^al ^wat als aSn is genoemd en tot verbranding op het altaar is bestemd, behoort den Eeuwige en mag bij offerdieren door geen mensch worden gebruikt tot welk doeleinde ook. Daaraan sluit dan vs. 17 aan met zijne algemeens wet, geldende voor alle tijden, dSiï npn, ook als er geen offerdieren zijn en voor alle plaatsen, ook buiten het heiligdom: geen vet, van welk dier ook — nSn in de boven aangegeven beteekenis (vs. 3) genomen — moogt gij eten (vgl. overigens Lev. 7,23 vv. waar liet verbod van vet uitvoerig wordt behandeld en 17,10 vv. waar over het verbod van het nuttigen van bloed wordt gesproken).

Hoofdstuk IV. Door het inleidende non Snquot; 'n i3Ti wordt ons hoofdstuk van de 1—3 gegeven wettengroep gescheiden. Terwijl 1—3, zooals wij reeds zagen, uitsluitend van vrijwillige offers sprake is, worden in 4 en 5 verplichte offers, min nuaip, behandeld. Het inleidend formulier (vs. 1), dat een nieuwe Godsspraak aanduidt, wordt eerst 5,14 herhaald, wat bewijst, dat eerst daar een nieuwe groep van offers begint. De 5,1—13 behandelde offers behooren dus, evenals die van hoofdstuk 4, tot de mson, zondoffers, terwijl eerst met 5,13 de bespreking der n»PS, schuldoffers, begint. Vs. 2

n a «yi ♦

■bs rw mpn-nx hdddh hSnn-nxira-i'D* nï^nna^b

t ^ quot; '•) ^v'^vquot; ^v . ■quot;•* quot; ^: •quot; j' quot; ' quot; tav • : ^ '•quot; t i v ;

-ii^x n'jnn-nKin^an DNI : anpn^-1?^ IEW 3^nn -

quot;^jv -: v •• - v : ^{t : j}*\^: quot; ^{: v}'^,v' v.^{v v} quot; ■

n'^an-¹?)? nnn»n-nNi im jn^

£3 : nin^ n^K on¹? nnarsn rrian ii^pni : ^

^it i- vv * vjv taquot;; • - Kquot; quot; j ' : t iv • ;

i^NT^iT-nKTiöDi : nin' innpm uanp t^-dni ^

t v |lt;-_{v p},t_p :.••:• , 1: • : ■gt; t _::it f- • : j,

Iöthk pnK ^3 ip-in nvto ^nN ♦aab inx unw

o t v _s-:.- i :.t_s lt;•■ V. ,•• : • - t :

abnn-nKnin^na'K uaip mn nnpm : n^D naran^

^ v •• - v at i- * ^{T :}.'^T quot; * ^ lt;•!; • ; _# r t ; • -

DKquot;) : quot;IK'K n^nriquot;¹?! nxi ^jpn-nK nEoan¹⁰

-m] quot;IK'K jn^ to n^nn-nxi ri^an |ri3n : n3Tp» n^an-¹?^ Tbn^-1?# hnn'^ri^ra npn : nirrS nn^ nn¹? n^K Dn¹? rraran⁷¹

l«-\ it iquot; vvquot; T quot; * -J..; v • vlt;v taquot; i * ~

ab dt^DI nbn-^ ayniviïn Vba D^nhnb aïty

j v,t t ; v jquot; r av •• 1 : 1 ^ : v •• j ; r ^

a * :

^aN^?^Ni?N'^■ty^, lil : quot;iaN-? n^a-SK nip»

n:n?yn aquot;? nin» n'iva 'V3a nij^3 «ünn^_»3 irs:

t av 't iquot; j ^v -: t ; j ; • • t t ; • lt;t *.•: iv

vormt het algemeene opschrift, als inleiding tot algemeene uiteenzetting van de feiten, ten gevolge waarvan een zondoffer gebracht moet worden. Bij ieder bijzonder geval worden dan de nadere omstandigheden afzonderlijk vermeld (vs. 3,13,22,27 en 5,1—4).

2- njU^D Nünn 'O» Volgens Wbssely moet sen hier in zijne oorspronkelijke beteekenis; missen, het beoogde doel niet-bereiken, worden opgevat. De 'Q in 'n mx» bso hangt dan onmiddellijk van het werkwoord af; Mj mist en wijkt af van een van al de geboden enz. Lczzatio neemt daarentegen Nisn in zijn overdrachtelijke beteekenis: zondigen, en vat de '0, ook in het slot van het vers, op in den zin van: tegen-, wie zondigt tegeneen van al de geboden en handelt tegen, in strijd met één van dezen-, vgl. plaatsen als 'n 'enpa nwa nNCm, en zondigt in dwaling teg ende heiligdommen enz. (Lev. 5,15; zie ook 5,16; II Sam. 22,22 en Ps. 18,22; zie ook Num. 32,22). Men kan evenwel ook den 'O in partitieven zin opvatten en vertalen: en zondigt ten opzichte van een van al de geboden enz. Dan moeten de woorden run» ms» nt'ïi opgevat worden als eene nadere beperking: hij doet namelijk een gedeelte van een van dezen; terwijl in de beiae andere opvattingen de slotwoorden van ons vers eenvoudig 'n msn hsn beperken en zeggen, dat men, om tot een zondoffer verplicht te zijn, niet alle geboden behoeft overtreden te hebben, maar dat de verplichting ook reeds intreedt, zoo men gezondigd heeft tegen één van dezen. — '3 rujen sonn, die in dwaling mocht zondigen-, alleen bij onopzettelijke, in.

LEVITICUS IV.

3 doch hij heeft iets van een daarvan gedaan; — Indien de gezalfde priester zondigt, tot schuldbelading voor het volk, dan zal hij wegens de zonde, die hij begaan heeft, brengen een var, jong van een rund, zonder gebrek, ter eere des Eeuwigen,

4 tot zondoffer. En hij zal den var brengen naar den ingang van de tent der samenkomst, vóór den Eeuwige; en zal zijne hand op den kop van den var steunen en den var slachten

5 vóór den Eeuwige. De gezalfde priester zal van het bloed van den var nemen, en het naar de tent der samenkomst brengen.

dwaling begane overtreding wordt een' zondoffer gebracht. Daar nu zorgeloosheid en onbedachtzaamheid zzeMunctiën zijn, wordt bij zondoffers altijd de uitdrukking üïo gebruikt (Naohm., vgl. Wessblï). — n;jc3, in dwaling staat tegenover n»i to, met moedwillig opgeheven hand (Num, 15,30). })V — rw wordt gebruikt van dwaling uit onwetendheid (vs. 13,22 e. a. p.), uit overijling, onbedachtzaamheid of zorgeloosheid (vgl. 5,1,4 en 15), ofbij eene onopzettelijke, niet voorbedachte handeling (vgl. Num. 35,11 met Ibid 22 v.v.); nooit echter van eene opzettelijke, willens en wetens begane overtreding tengevolge van overmeestering door hartstocht. — rwpn nS iün 'n ma Sdb, letterlijk: van al de geboden des Eeuwigen, die niet gedaan mogen worden, kan niets anders beteekenen dan; voorschriften Gods, die omtrent zekere handelingen zeggen, dat zij niet gedaan mogen worden. Naar analogie van het Num. 15,21 vv. behandelde geval van afgodendienst, stelt de traditie vast, dat de plicht, om een zondoffer te brengen, alleen intreedt bij in dwaling verrichte verboden handelingen, waarop bij opzettelijke overtreding de straf van uitroeiing staat. Uitgesloten zijn dus overtreding van de met uitroeiing bestrafte nalatigheid in het verrichten der besnijdenis en het brengen van het Paaschoffer, die niet verboden, maar positief als plicht voorgeschreven zijn; verder: Godslastering, cpw, waarbij geen handeling geschiedt, maar slechts woorden gesproken worden. Num. 15,29 stelt namelijk tegenover elkander; alle in dwaling handelenden, d. w. z. doende, wat verboden is, en de met opgeheven hand optredende, die dan met uitroeiing wordt gestraft (zie aldaar). Consequent wordt bij het zondoffer de uitdrukking nwrn nS ifN 'n nis» Sa gebruikt (vs. 2,13,27; evenzoo 5,17, waar eveneens gedacht wordt aan eene handeling, waarop, bij opzettelijke overtreding, de straf van m3 staat; zie onze aant. aldaar). Bij schuldoffers daarentegen wordt de uitdrukking Srn Srn gebruikt (5,15; ibid 21). — run» mso n»ïi, en handelt tegen een van dezen (Luzzatto). De traditie en de meeste nieuweren: en doet iets van een van dezen, een gedeelte eener handeling, dat evenwel opzichzelve eenige beteekenis heeft (vgl. Sifra).

3. De zondoffers worden nu in vier soorten onderscheiden en wel; die van een hoogepriester, (vs. 3—12), die wegens de zonde der gemeente (13—21) van den koning (22—26) en van een gewoon particulier (27—35); deze v^:er zijn constant, soort en bereidingswijze van het offerdier zijn voor iedere groep steeds dezelfde. Hoofdstuk 5,1—13 behandelt het door een particulier wegens eenige, met name genoemde, vergrijpen te brengen zondoffer, dat naar het vermogen des zondaars afwisselt, bij meerderen rijkdom stijgt, bij minderen voorspoed daalt, niiirhiv pip, terwijl de andere zondoffers vast, niet afwisselend zijn. nnap nson. — num-i jnsn, de door zalving tot zijn ambt gewijde hoogepriester; (Lev. 8,12). De hoogepriester, die vaak Si-un jron genoemd wordt, (Lev. 21,10, Num. 35,25 e. a. p.) wordt in ons hoofdstuk bij herhaling en ook 6,15 mosn jnsn genoemd, naar de traditie; om die zalving als noodzakelijken eisch te stellen voor het hier voorgeschreven offer. De priester.

1 K-IjVI K*

natyx¹? Ki:n» n^an ?nquot;3n dk : ranü rmö n'^i^j

v:iv - .)• t - Is- - ^ t i- •• - iquot; t t :

nin^D^mprpiaKm inxan by anpni oyn

iquot; •)' t ijtt i v -i- tt v -; t quot; 'j' '1; ' t ^att

nin» ^a¹? nna^-^ nan-nx wam : nxtan¹?^

at ; jquot; : • v ^ - )•.• v t - v j: it - :

I nirr ^a¹? lan-nK nan n^nK -iüdi

it ; jquot; ; • v,t - v j- t ; t - j *■ _t ... )lt;- t :

: i^id ^hk-Vk inK «♦ani nan dio n^an pan np^iquot;

Tquot; v j v ^ r •• : at - j- • - _T - Ijquot; - I r t :

die zonder vooraf gezalfd te zijn, als hoogepriester fungeert — (wat bij de hoogepriesters in den tweeden tempel steeds het geval was) — brengt het hier bedoelde offer niet (zulk een niet-gezalfde hoogepriester heet; D'nja nanis, die meerdere kleederen draagt, dan een gewoon priester, — de acht hoogepriesterkleederen in plaats van de vier van den gewonen, — en zich alleen daardoor, niet ook door zalving, van den gewonen onderscheidt). — ndit, zondigt, in dwaling namelijk, wat uit het vorige vers moet worden aangevuld. — Dïn nncs¹?, tot schuld voor hel volk, zoodat schuldige handeling des volks het gevolg van des hoogepriesters zonde is; d. i. v. s. in zijne ambtelijke positie, zoodat zijn fout net volk tot zonde strekt; in tegenstelling met een door hem als particulier gepleegd vergrijp, waar het volk natuurlijk geheel buiten staat. V. a.; zoodat het volk, dat immers het voorbeeld van zijn geestelijk hoofd volgt, wiens taak o. m. is: Uwe wetten te leeren aan Jakob, zich eveneens bezondigt-, de traditie ziet in ons vers, naar analogie van vs. 13, waar het zondoffer der gemeente is behandeld, dat geheel met het hier voorgeschrevene overeenkomt, eveneens het geval: dat de hoogepriester, hoewel competent tot het nemen eener beslissing, zich vergist heeft en door zijne beslissing zich schuldig heeft gemaakt aan overtreding van een gebod, als in het vorige vers bedoeld, waarop bij opzettelijke overtreding de straf van uitroeiing staat.— ïnpm, wijden, bestemmen tot offer. — xcn -ion inxcn hï, wegens zijne zonde, die hijzelf alleen begaan heeft, ook al heeft het volk zijn voorbeeld niet gevolgd. —■ ipa p ns, naar de traditie: een nog jong ipa p, maar toch reeds volwassen rund, ns, d. i.; een mannelijk rund in het derdejaar. — nutrh, tot zondoffer, v. s. een Pi'el-vorm, in den zin van ontzondigen, dus een offer, dat de zonde wegneemt, verzoent (Wessely e. a.) Volgens Luzzatto: een offer, waarvan het bloed op de hoeken des altaars icordt gestreken, zooals aiwa iJSEnn, Gij besprenkelt mij met hijzop (Ps. 51,9) en vooral (een door Luzzatto niet geciteerde, maar zeer sprekende plaats): dbt ns ixnmi, zij streken hun bloed op het altaar (II Kron. 29,24); tegen deze opvatting zou alleen het gebruik van riNBn bij het meeloffer (5,11) spreken; daar kan echter riNDn¹? zeer goed vertaald worden: in plaats van een bloedspattingsoffer. Anderen mecnen, dat evenals ora staat voor het wegens schuld te brengen offer = dok pip of dï'N Sï, zoo pok nscn beteekent: offer wegens zonde, nsm pip of nsen Sï, zoodat nxon een, als abstract, vrouwelijk zelfst. naamw. is, gevormd alsJJJ,

^30 enz.

4. Hoewel hier geene plaats voor het slachten is aangewezen, blijkt uit vs. 29, dat alle zondoffers geslacht moeten worden op dezelfde plaats, die 1,11 voor het brandoffer is aangewezen, d. i. de noordelijke helft van het voorhof.

5. Het hiergenoemde, evenals het vs. 13—21 besproken zondoffer, onderscheidt zich eerst van andere offers in de behandeling van het bloed.

LEVITICUS IV.

6 En de priester zal zijn vinger in het bloed doopen, en van het bloed spatten zeven maal, vóór den Eeuwige, in de richting naar

7 het heilige voorhangsel. Vervolgens zal de priester van het bloed doen aan de horens van het altaar voor het reukwerk van specerijen, vóór den Eeuwige, dat in de tent der samenkomst is; en al het bloed van den var zal hij uitstorten aan den voet van het brandofferaltaar, dat aan den ingang van de tent der samen-

8 komst is. En al liet vet van den var tot zondoffer zal hij ervan afnemen; het vet, dat de ingewanden bedekt, en al het

9 vet, dat aan de ingewanden is ; En de beide nieren en het vet, dat er op is, dat aan de lendenen is; en het net over den lever,

10 met de nieren zal hij het wegnemen. Gelijk het van den os tot vredeoffer afgenomen wordt; — dit alles zal de priester in

11 rook doen opgaan op het brandofferaltaar. — Maar de huid van den var en al zijn vleesch, met zijn kop en met zijne knie-

12 stukken, en zijne ingewanden en zijn mest, — Den geheelen var dus, zal hij uitvoeren naar buiten het leger, naar eene reine plaats, naar de stortplaats van de asch, en hem op hout verbranden in vuur; op de plaats, waar de asch gestort wordt, zal het verbrand worden.

waarvan in het heilige gebracht wordt, om daar tegen het voorhangsel, tegenover de plaats, waar de draagboomen der arke zichtbaar waren, te worden gespat en aan de horens van het gouden altaar te worden gestreken.

6. Satai- volgens de traditie: vóór iedere spatting ol' streek, opnieuw in het bloed doopen. Sao, indoopen, opdat iets van de vloeistof aan dat, wat erin gedoopt wordt, blijve hangen. — waxN, de wijsvinger zijner rechterhand. — mm, sprenkelen, sprengen; door eene beweging met den vinger maken, dat van het bloed iets afgaat en zich aan iets anders hecht. — ns rois •os, in de richting naar, niet juist op het voorhangsel, dat het allerheiligste van het heilige scheidt. Het bloed behoefde het voorhangsel niet te raken. i:s ns, in de richting naar-, ■os Sr, aan de voorzijde van-, •osS voor (Keil e. a.) tnpn mns heet het voorhangsel, als zich bevindende in het eigenlijke heiligdom; of v. a. als voorhangsel vóór het heiligste, de arke.

TDJI, met den vinger, na uit het bekken door indoopen een weinig bloed te hebben genomen, strijken op, d. i. tegen den scherpen kant van de horens van het altaar. Volgens de traditie stond de hoogepriester hierbij vóór het altaar, d. vv. z. met het aangezicht naar het allerheiligste, zoodat hij het altaar vóór zich had, en streek het eerst aan den zuidoostelijken hóren, en vervolgens, zijne rechterhand volgend, aan den noordoostelijken, den noordwestelijken en zuidwestelijken horen. — isn m Ss nsi, en 'al het overgebleven Uoed. — ist'i, zal hij uitstorten aan den voet enz. Naar de traditie: aan den westelijken voet van het altaar, dien hij, bij het verlaten des heiligdoms, het eerst treft. — Wegens deze bloedspatting in het heiligdom heeten het hier en vs. 13 vv. bedoelde offer, evenals de var en de bok van den Grooten Verzoendag (Lev. 16,3 en 15) en de bokken bij afgodendienst (Num. 15,24), mvwii niscn, binnen, in het heiligdom, behan-

yit D-rqo nni dt.3 jn'sn ^üv

D^n-?D rn'sn ^q?mi : E'ipn np'ia V3£rnK nin»

T- I • I •• ' ^T:- 'ï • J T (. . ^ ■ ^TP* pquot;' *

n^io 7nK3 *\m nin^ ysb D^aDn narp nnriK'K n^n nsrp Sid'^n⁴ ^sir' nén orbs i m] -piti «sp on; nNtann is nbn-bs-nx) : i%p bnxⁿ '• 3^n-^ quot;i^k 3^l?nn^3 ns⁴i 3quot;i^n-^L)^ nMon bVnn D^Mir¹?# nw |n^ quot;ity« bbnnTiK'i n'^sn nxi^a anv quot;)2W3 ni^sn-^ nisn-^ nquot;in^sn-n«v

t -: - t ■ = _: ^ squot; * ••^t ■ ,-. ••• ••• quot; . quot;^;

-nxi: n^jrn n3T0 ïp rrisn D^a^n ror iwü *

V ; it it J- : • I •• - T • I: • : a- r : ' [. '

: i^nai isipi IPNT¹?# nsn

ninta di^Qquot;¹?^ nina¹? pnp^K quot;ifi^Pn^P_(?3quot;nK sï^inv' jEhn -ja^-^ m2 ayy-bv inx

' 3 ^: '

delde zondoffers, terwijl de andere zondoffers, wier bloed alleen aan de horens van het in het voorhof dus buiten het eigenlijke heiligdom staande brandofferaltaar wordt gestreken, nvjwn nwan, buiten het heiligdom behandelde zondoffers genoemd worden.

8. vv. De vetstukken zijn. gelijk vs. 10 duidelijk zegt, dezelfde als die van den stier tot vredeoffer.

11. De huid en het geheele lichaam met den kop, de ingewanden, de kniestukken en de mest, zonder dat een van allen van het overige lichaam is gescheiden, — (er wordt dun ook niet van aftrekken der huid of wasschen der kniestukken en ingewanden gesproken) — worden gebracht naar eene plaats huiten de legerplaats des volks, nader aangeduid als: jcnn is'-, de plaats, waar de van het'brandofferiltaar komende asc/i, die daarvan natuurlijk van tijd tot tijd moet worden verwijderd, gestort wordt. (Vgl. Lev. 6,4). Die plaats moet rein zijn, geene verontreinigende zaak mocht zich daar bevinden. Tijdens het bestaan des tempels bevond zich die plaats buiten de stad Jerusalem.

12- S3 JIN NW). den geheelen var dus, of v. a. den var in zijn

f/eheel, zal men daar in vuur verbranden. Ditzelfde geldt ook bij het vs. 13 besproken offer, eveneens een var, — verder bij den var en den bok voor den Grooten Verzoendag (Lev. 16.3 en 15) en voor de bokken na gepleegden afgodendienst (Num. 15,24); dezen allen dragen daarom den naam: mxcn niDTWn, zondoffers, die verbrand moeten worden; ook wel D'SH'n Dnu'ci D'-is, varren en stieren, die verbrandmoetemcorden. De verontreinigingsbepalingen. Lev. 16,28, gelden bij al deze offers; zie aldaar.

LEVITICUS IV.

13 En indien de geheele gemeente van Israël dwaalt, — eene zaak was namelijk verborgen voor de oogen der vergadering, waardoor zij eene dier zaken doen, waaromtrent de Eeuwige geboden heeft, dat zij niet gedaan mogen worden, en zij beladen

14 zich met schuld; Als nu de zonde bekend wordt, waartegen zij gezondigd hebben, dan zal de vergadering een var, jong van een rund, als offer bestemmen tot zondoffer en hem vóór

15 de tent der samenkomst brengen. De oudsten der gemeente zullen hunne handen op den kop van den var steunen, vóór den Eeuwige, en men zal den var slachten, vóór den Eeuwige.

16 De gezalfde priester zal van het bloed van den var naar de

17 tent der samenkomst brengen. En de priester zal zijnen vinger in het bloed doopen, en spatten zeven maal vóór den Eeuwige,

18 in de richting naar het voorhangsel. Vervolgens zal hij van het bloed doen aan de horens van het altaar, dat vóór den Eeuwige in de tent der samenkomst staat; en al het bloed zal hij uitstorten aan den voet van het brandofferaltaar, dat aan

19 den ingang van de tent der samenkomst is. En al zijn vet zal hij ervan afnemen, en het op het altaar in rook doen op-

20 gaan. Met dezen var zal hij namelijk doen, — gelijk hij met den var tot zondoffer doet, zoo zal hij ook met dezen handelen ; en de priester zal verzoening over hen doen, en er zal hun

21 vergiffenis geschonken worden. Den var zal hij buiten het leger uitvoeren, en hem verbranden, gelijk hij den vorigen var verbrand heeft; een zondoffer voor de vergadering is het.

22 Indien een vorst zondigt en een der zaken, waaromtrent de Eeuwige, zijn God, geboden heeft dat zij niet gedaan mogen

13. Het zondoffer, voor de gemeente te brengen, nadat zij eene overtreding hebben begaan, waarop bij opzet de straf van uitroeiing is gesteld. Doordien zich iets aan hun oogen onttrekt, d. i. door onwetendheid, begaan zij zoodanige overtreding. Dat de geheeie gemeente zondigt, zal wel in den regel alleen het gevolg kunnen zijn van eene verkeerde beslissing dei-hoogste beslissende autoriteit. De traditie denkt dan ook aan eene foutieve beslissing van het hoogste gerechtshof, Synhedrion. Wesskly vindt dit in mr reeds aangeduid. — -an dSjjji, zij zijn onbekend met (Zen vollen omvang van het verbod, of weten niet, dat de zaak in quaestie onder het verbod valt en beslissen dus verkeerd; wyi, waarop de gemeente in overeenstemming met die beslissing handelt en zich zoo bezondigt. — int'Si, en maken zich schuldig aan eene overtreding; Wessely; en voelen zich schuldig, doordien hun namelijk hunne zonde bekend wordt (vs. 14).

14. njniJI. Het ligt in den aard der zaak, dat ook de hoogepriester eerst een offer moet brengen, als hem de door hem onbewust begane dwaling bekend wordt. — rvSy won •ton, met betrekking waartoe zij gezondigd hebben; Sr sen komt dikwijls voor; ook 'a son (vs. 23). — Snpn, de vergadering, de geheele gemeente, moet het offer wijden; d. w. z. het wordt op gezamenlijk te dragen kosten aangekocht, door de nationale vertegenwoordiging: het Synhedrion, de oudsten, die ook (vs. 15), als vertegenwoordigers der gemeente, de handoplegging verrichten.

1 V

wjn, Vn^n ♦yjfö inn ntyn nn^-bs ökv'

n^iaiquot; :^TioWni' nr'^n-^b -itste nin* n'iyp-bsö nnx^ nxtanb np_Tr ja ia bnp_Tn iDn^ni ^n nxènn TIK nn^n ♦apT IDDDT : nyp bnK na¹? in« » : mrv ysb leriTiK m^'i nin» na¹? lan onn; SiraV: n^iö bnK-VN nan dio n^an rrian N^4,anv^

T : tquot; •• V. •-* ^AT quot; ^j~ ' ' {,' t - IJquot; •)• :p

na nx nin' na¹? b'ojra ^ nfni.DWp i^3V« trian

jf • y j J»« ; • ' T ï ^— *'•* T • AT f ^ T • • ' •)

nin' na¹? ntrx natsn ni-ip.'¹?# i fn* D^n^pi : ro^an ^ n^nnaTQ niD^¹?^ ^a^* onn-¹?! nw nyp bni^a -i'^prn nap D^T labn^-1?! nisti : n^ia ^pik nna'i^K ^ -n^;.|3 nnènn na'? n^j; na¹? nfe^'i : nnatan⁵ -Sk nan-n« «quot;ïini : on¹? nbo^i rnan on¹?^ quot;laai iv»^M

T - V -•• :_# IV T j-: • : Kquot; quot; •)•••••-; ^s- ^ • ^a

tiB'Nin nan n» nawa in« cpw] nina¹? pna ¹ a : «in bnpn nxtan

1 V.TI T - j~ ~

ntwnv¥?KnW rtoa-baa nn» n'^i xan» wm n^N ^

jv ~; TV: T ; ï * T * J- - T T ; AT V:IV T jv -Ï

19. Al zijn vet, zooals vs. 8 en 9 in den breede vermeld; hier in vs. 20 nader omschreven.

20. ntTJ? 1CX3 • • • nCyi» Mi ^zal ^met dezen var doen, gelijk hij deed nscnn ib¹?, met den vorigen zondoffer var, zooals het in vs. 21 duidelijk luidt; bedoeld is nl. de var van den li oogepriester; h ncï' p, zoo zal hij ook dezen doen, dezelfde vetstukken, als daar genoemd, moeten ook hier verbrand worden. De verleden tijd in nor -WM, evenals in vs. 21 epc; ibs3, moet óf als tegenwoordige tijd worden verklaard, óf wel de woorden doelen op het gegeven voorschrift.; zooals voorgeschreven is te doen, te verbranden. — nSc:i, de misdaad is verzoend en de straf er voor kwijtgescholden.

21. Snpn DNSOri) ^een offer wegens de zonde der gemeente.

22. njSW, volgens Ihn 'Ezra = nrs osi, — en indien het geval mocht zijn, dat enz. Rashbam : = ibs swi, en een vorst, die zondigen mocht. Waarschijnlijk echter beteekent ira hier zooveel als iün3, dus : wanneer.— nib:, een vorst, naar de traditie hier niet: een stamvorst, maar; de hoogste vorst des volks, die slechts zijn God boven zich heeft (vpSs 'n msa). — boni. En hij belaadt zich met schuld; dan moet vs. 23 run is opgevat worden gelijk min dn, als dan later zijne zonde hem hekend wordt enz. Vat men ocxi met Wessely op in den zin van: en hij voelt zich schuldig, dan is de zin:

LEVITICUS IV.

worden, in dwaling heeft gedaan, en zich met schuld beladen

23 heeft — Als dan de zonde, die hij begaan heeft, hem bekend wordt, dan zal hij als zijn offer brengen een geitebok, van het

24 mannelijk geslacht, zonder gebrek. Hij zal zijne hand op den kop van den bok steunen, en men zal hem slachten op de plaats, waar men het brandoffer slacht, vóór den Eeuwige;

25 een zondoffer is het. En de priester zal van het bloed van het zondoffer nemen met zijn vinger, en het aan de horens van het brandofferaltaar doen ; en zijn bloed zal hij aan den

26 voet van het brandofferaltaar uitstorten. En al zijn vet zal hij op het altaar in rook doen opgaan, gelijk het vet van het vredeoffer; en de priester zal voor hem verzoening doen voor zijne zonde, en hem zal vergiffenis worden geschonken.

27 Indien echter één persoon door dwaling zondigt, uit het volk des lands, doordien hij doet een dier zaken, waaromtrent de Eeuwige geboden heeft, dat zij niet gedaan mogen worden, en

28 hij belaadt zich met schuld; Indien zijne zonde, die hij begaan heeft, hem bekend wordt, dan zal hij als zijn offer brengen eene geit, zonder gebrek, van het vrouwelijk geslacht, voor

29 de zonde, die hij begaan heeft. Hij zal zijne hand op den kop van het zondoffer steunen en men zal het zondoffer slachten

30 op de plaats van het brandoffer. De priester zal met zijnen vinger van haar bloed nemen, en het doen aan de horens van het brandofferaltaar; — en al haar bloed zal hij uitstorten aan

31 den voet van het altaar. En al haar vet zal hij wegnemen, gelijk het vet van het vredeoffer moet verwijderd worden; en de priester zal het O]) het altaar in rook doen opgaan, tot lieflijken geur, ter eere des Eeuwigen; en de priester zal voor hem verzoening doen, en er zal hem vergiffenis worden geschonken.

32 Wanneer hij echter een schaap als zijn offer tot zondoffer brengt, dan moet hij het van het vrouwelijk geslacht, zonder

33 gebrek, brengen. Hij zal zijne hand op den kop van het zondoffer steunen ; en men zal het tot zondoffer slachten, op de plaats.

en hij komt uit zichzelf tot bewustzijn van zijne schuld; -— vs. 23 moet dan vertaald worden; of wel zijne zonde wordt hem hekend gemaakt door anderen.

23. Q'IJ? TyC» ^een yeitebok, onder het jaar.

24. nSjfn m tsnuquot; XW Dipoa. in de noordelijke helft van het voorhof. .

25. IjnSNS • • • np7lgt; natuurlijk na het bloed in een bekken te hebben opgevangen, neemt hij met zijn vinger, dien hij in het bloed doopt, een weinig bloed en strijkt het aan de horens van het brandofferaltaar. — quot;iidi hs, aan den zuidelijken voet van het altaar, waar hij, zoodra hij van het altaar afkomt, staat; de opgang was immers aan de zuidzijde.

26. VtT quot;1331, de priester zal ten zijnen behoeve verzoening doen wegens zijne zonde. Er komen ook andere constructies voor; bijv. beide keerenj

i tnp*) y

in^tan VSK ynin-iN⁴ : njit^a rwyrrió «

jv -: T - r •• lt;- i iquot; T : ^.TT ; • T •)••• iquot;

-iddi : D^on quot;iDT i^np'nN N^ni na Kt^n 1=

It : r t jtt v. * . ^* ^: •' ^{T :}'^T . ^{v s}' quot; ^{: AT T}

-r« Dip03 inK ün^i ITNT^ IT

j- ; • v -: i.) ^: ^ j- t ; t ~ •^, t

nNcann d^id rn'an npSi : wn nNtan nin^ nbj^n «

x - 1- lt;- • i •• - i - t : 1 v.t - rtt ; ^ v.t it

-]2K''^, lornKi n^n narp rippbv jnii ii?2ïX3 aSna nnaTan'n^w labrrbrnxi nV^n natü HD'¹³

V : t •• ï ' ~ •»• I ! ~ ï *• t V : it ^ it j ' v •

a *: ib nboji inNïsnö rnan isai D^ari hst g

1 j- : • ; ^ t - iquot; I ■)•• - st't v • : «s- t : quot; ~^j'' ^r

nnx nn^l p^n d^q n^a xuqn nnx ^arDNi» vHk tnin ik : DtrNi na^n-N¹? -11^« nin» n'iïaaⁿ³

t •• jquot; lt; iquot; t : t v.v 't iquot; ^ -»•-• quot;: ot : s : • *

napjno^onbw mw liaipx^am nm im inxisn

tiquot;; jt • : * ^ ; t :it • •• : ist t •»•.• -; v ^t '

nN^nn üüquot;] ITTX : Kun im inK^n-b^ quot; hüiü |nan n^i : nV^n Di^a nxènn-nK hnv^ -bK -]a^^ noTba'nKi n^n naio rinjr¹?# jn^i^ayxa aSn -ipm ims quot;i^p* nabn^rnNi : narsn nio» ^ nin^nn»: nnb nnaran rn'an yup^bübpri nar,

a : ib n^oai jrian v¹?^ naai

1 j- : • ; kquot; - qt t jquot; ' :

: n3K*a» nD^n nap: nxtan¹? uanp wy '^aa-DNi^3,7

tiv • ; v.t * ; jtiquot;: ist - ; t :it j' t v o:

Dipaa nNèn^ nnK ün^i mtann Ü'K-I ITTIK noov¹'

i ; • t - : t lt;- t ; 1st - i- ^j vquot; ^{t v} i quot; t ;

zoowel van den persoon als van de zaak Sr. — Omtrent het eten, dat hier, evenals bij een zondoffer van een gewoon particulier, door den priester geschiedt, wordt hier niets gesproken, daar de bepalingen daaromtrent 6,17—23 voorkomen. Evenzoo bij het zondoffer van een particulier.

27. nnN CSJ» ^{een 0}P zichzelf staand persoon, in tegenstelling met de qeheele qemeente. Al zijn het honderden tegelijk, die de overtreding onal-liankehjk van elkander, of althans van de gemeenschap des volks, begaan, dan moet het hier volgende offer worden gebracht. — -psn or», in tegenstelling met den hoogepriester en den vorst, een gewoon man, die tot de bevolking des lands behoort, niet juist: de bevolking van het platte land, maar ook die der steden. — mn is doto, zie vs. 22 en 23. — Het zondoffer van een particulier bestaat uit een vrouwelijke geit of een vrouwelijk schaap, — beiden onder het jaar.

33. JINIOnS nnj{ isrnri. ^{m men za}^ ^^et slachten met bestemming voor zondoffer, met dit bepaalde doel.

LEVITICUS IV, V.

34 waar men het brandoffer slacht. En de priester zal met zijn vinger van het bloed van het zondoffer nemen, en het doen aan de horens van het brandofferaltaar; en al haar bloed

35 zal hij uitstorten aan den voet van het altaar. En al haar vet zal hij wegnemen, gelijk het vet van het schaap tot vredeoffer verwijderd wordt; en de priester zal ze op het altaar in rook doen opgaan bij de vuuroffers ter eere des Eeuwigen; en de priester zal verzoening voor hem doen, voor de zonde, die hij begaan heeft; en er zal hem vergiffenis worden geschonken.

1 En indien een persoon zondigt: hij hoort namelijk de stem eener eedsoplegging, terwijl hij als getuige kan optreden, hetzij hij gezien heeft of te weten is gekomen; als hij, indien hij het

2 niet mededeelt, zijne misdaad draagt; — Of een persoon, die aan eenige onreine zaak zal aangeraakt hebben, hetzij aan het aas van onrein wild, hetzij aan het aas van onrein vee, hetzij

n i Nip*quot;) m

nxmn onp p'sn : nVjrn-n« Bna* quot;it^Kquot;¹¹⁷ norbrnKi n^n narp |nji

nip a'^an a^n npv Tp^ nabn-brnKi ; naren ^ nin* ty. nnaTpn bn« frtan i'ppni □quot;p^n ö : iV nboii notibw inNtan^-^ rrün v^v nasi

i j- : * vt t v -; j i )quot; - ST~T v • ;

vy in nm ik iv Kim n^x bip n^atri Nibnn-^ ^aii« n

att -*. t J ^j : tt 1-- t • it *. tv.* iv • v-y.

13T-S33 van IN : wy mn ma» nitdn=

-tt t: '-• -v^-: w - _ i -■, jt t^: j.

ik nNOü nana in nxat: n'n n^aaa in noü

t •• : -«t •• : - ; • ; lt; t •• ; r' - : • : •• t

hint afleggen (en het niet doet)quot;, d. w. z.; //Zweer, dat gij er niets van weetquot;, wat hij door zijn instemmend //Amen!quot; dan ook doet. tji si¹? dn, indien hij dan, bij het aanhooren der eedsoplegging, niet mededeelt wat hem van de zaak bekend is, — wr sew, en zijne zonde draagt, d. w. z. indien zijne ontkenning iets te weten eene zondige handeling is; — hij zou namelijk een geldig getuigenis kunnen afleggen, hij is niet door verwantschap of om andere redenen als getuige in de zaak ongeschikt. — De nazin volgt vs. 5. Hier wordt niet bijgevoegd i:»» dSïïi, omdat, zooals de traditie leert, zoowel bij opzettelijken, als bij in dwaling beganen misstap het hier volgende offer moet worden gebracht. Alleen indien hij bij het bevestigen van den eed te goeder trouw was en inderdaad meende niets omtrent de zaak te weten, is hij van het hier voorgeschreven olïer vrij (Nachm.) Ons geval heet in Mishna en Thalmoed nnyn njnan, eed omtrent al of niet bekendheid met een getuigenis. Het is niet onverschillig, of de onjuiste verklaring in straf- of in geldzaken wordt afgelegd; de nier gegeven wet geldt alleen voor geldzaken. Daar namelijk de woorden ï-p in nsi in, zooals wij zagen, het optreden der getuigen als mogelijk en van invloed beschouwen, als zij een feit slechts gezien hebben, zonder de omstandigheden te kennen; of ervan hebben gehoord, zonder het zelve te hebben gezien, — kan van strafzaken geen sprake zijn, daar de getuigen daarbij de feiten moeten hebben gezien en hunne strekking begrepen, immers zij moeten den dader hebben gewaarschuwd tegen de strafrechterlijke gevolgen zijner daad. Aanwijzingen voor de schuld zijn niet voldoende ter veroordeeling van den beklaagde in strafzaken.

2. Indien iemand heeft aangeraakt eenige onreine zaak, — nader gepreciseerd in; het aas van onrein wild, enz.; — dat n.soD hier niet in den zin van: voor het gébruik ongeoorloofd, maar alleen in dien van: verontreiniging brengend moet opgevat worden, blijkt uit n»d pc?, daar er immers geen voor het gebruik geoorloofd kruipend dier is (evenzoo 7,21). — unn dSïji, en later is het voor hem verborgen, vergeet hij, dat hij onrein is, — vroeger echter was zijne onreinheid hem bekend, dpni n»b nvti, en hij is onrein gebleven, heeft niet de vereischte reiniging door ritueel bad ondergaan, d-xi, en maakt zich schuldig, doordien hij het heiligdom betreedt of door den dienst in het heiligdom gewijde spijzen eet, terwijl hij onrein is (feiten, tegen wier opzettelijke overtreding Lev. 7,20 eu 21 de straf van uitroeiing is bedreigd). De verontreiniging zelve is geen misdaad en

LEVITICUS V.

aan het aas van onrein kruipend gedierte, en het is hem vergeten; hij is intusschen toch onrein en heeft zich met schuld beladen; —

3 Of zoo hij de onreinheid van een mensch zal aangeraakt hebben, — al diens onreinheid namelijk, waardoor hij onrein worden kan, — en het is hem vergeten; naderhand echter komt hij te

4 weten, dat hij zich met schuld heeft beladen; — Of een persoon, die gezworen zal hebben, door over de lippen te laten gaan, zich iets slechts of iets goeds te doen, (ten opzichte van alles, wat de mensch zich onder eede ontglippen laat,) en het is hem vergeten; doch hij komt het te weten, dat hij zich in een dier

5 gevallen met schuld heeft beladen. Nu zal het zijn: als hij zich schuldig gevoelt in een dier gevallen, zal hij belijden,

6 waarin hij gezondigd heeft; Hij zal namelijk ter verzoening van zijn schuld ter eere des Eeuwigen brengen, wegens zijne zonde, die hij begaan heeft, een wijfie uit het kleinvee, een schaap of eene geit, tot zondoffer; en de priester zal verzoening

7 voor hem doen wegens zijne zonde. Indien echter zijn vermogen niet toereikend is voor een lam, dan zal hij voor zijne schuld brengen, voor hetgeen hij gezondigd heeft, twee tortelduiven of twee

3

n Nip»quot;) Tt2

»3 IN ; DtfNI NÜL2 1300 0^31 NOü pK' ^333^J

lt;• ^ iquot; t; vquot; t j : v • -•-^;v; a- t | •.•-«•.• v.quot; :^' :

mn o^ii na NQD» im inND^ VD¹? DIK nxaüs w

V ^J-^VS quot;T, q'-T : '. ^jv -= .^TV^{S : TT J}quot; ^: ■• ^:

D'nfiE'n Ntan¹? »3 i^s: IN : DB^NI JTT Kim¹

• - t : • •• ^— : t • -»• v^v ^J p p 'quot; t : ^ v.-t j :

Dbïtti n^nirs onxn KÖS» ^ ywrh IK I

■gt;-*: v ; ^t-.. 4 • ott it squot; - : v -: ; • •• : -• -^,~ t :

nnK¹? DI^K»quot;^ n'm ;nbKt3 nnKb D^KI ^n^Kim laso^

j- - : _: ... r jtt : v iquot; •• j— : v.quot; t ; _mJ'T ^ i : «sv •

nirv¹? iöpktik K'arn : n^Kumt^K n'iinni nVKO¹

t i- ^j t -: v ; t iv^t t ^ r/ -: ^ t-_q; • : va- ••

m^tyiK n2^3 mvrrp nnpj KL:n inKian

j' : i jt ; • i s quot; i * t iquot; : t t v -i t - 'j-

jran kS'Dki : inxano rnsn naDi nKtsn¹? ony

j' - • ; | t quot; lquot; kquot; ~ ot t JV ' 1st quot; : l.' *

^-ik onh w KL2n im ió^k-dk K^ni nty n 1—i'

: i .)• r* : t t -*•.• -: t -: v • •• : v j»* t

¹

of het onthoudingen zijn, dan wel belanglooze handelingen, bijv. een

LEVITICUS V.

jonge duiven, ter eere des Eeuwigen, één tot zondoffer en

8 één tot brandoffer. Hij zal ze tot den priester brengen, en deze zal de tot zondoffer bestemde het eerst ten offer brengen ; hij zal het namelijk, achter onder den nek, den kop

9 afknijpen, maar dien niet geheel ervan scheiden. Dan zal hij van het bloed van het zondoffer tegen den wand van het altaar spatten, en wat van het bloed overblijft, zal aan den voet van het altaar uitgedrukt worden; een zondoffer is het.

10 En het tweede zal hij als brandoffer bereiden naar het gewone voorschrift. En de priester zal verzoening voor hem doen wegens zijne zonde, die hij begaan heeft, en er zal hem ver-

11 giffenis geschonken worden. — Doch indien zijn vermogen ook voor twee tortelduiven of voor twee jonge duiven niet toereikend is, zal hij als zijn offer, voor hetgeen hij gezondigd heeft, brengen een tiende Epha meelbloem tot zondoffer ; hij zal er geene olie op doen, en er geen wierook op leggen, want een zond-

12 offer is het. Hij zal dat tot den priester brengen en de priester zal er zijne hand vol van nemen, als gedenkoffer ervan, en het op het altaar in rook doen opgaan, op de vuuroffers ter eere des

13 Eeuwigen; een zondoffer is het. En de priester zal verzoening voor hem doen wegens de zonde, die hij in een dier gevallen be-

faan heeft, en er zal hem vergiffenis geschonken worden. En et zal den priester toebehooren gelijk het meeloffer.quot; — En deaan heeft, en er zal hem vergiffenis geschonken worden. En et zal den priester toebehooren gelijk het meeloffer.quot; — En de

8. 131^ SlOO. tegenover den nek, d. w. z. van achteren, vlak onder den nek; zie 1,15. — Sny nSi, hij zal den kop niet geheel van het lichaam scheiden.

9. nini. hij zal spatten uit de verte, niet strijken aan de horens, noch werpen uit een bekken, waartoe niet genoeg bloed zou voorhanden zijn, — maar, den nog bloedenden vogel grijpend, eene zwaaiende beweging ermede maken, zoodat het bloed aan den zijwand van het altaar komt.— Dia iswn, en wat er aan bloed overblijft, zal uitgedrukt worden, zoodat het vloeit op het voetstuk van het altaar. Wat verder met den vogel geschiedt, wordt niet duidelijk aangegeven. Naar de traditie evenwel kwam niets ervan op het altaar, dan liet bloed, terwijl de vogel zelve door den priester wurd gegeten. Daarom, zegt Ibn 'Ezra, moest er altijd bij een vogelzond-offer een vogelbrandoffer worden gebracht, dat geheel op het altaar kwam, zoodat ook bij het vogeloffer, evenals bij het dier-schuldoffer, een gedeelte op het altaar kwam en een ander deel door den priester werd gegeten.

10. BStfOD, als het bekende voorschrift van 1,14 v v., bij het vrijwillige vogelbrandoffer. .

11. rn jnrn to cm en indien zijn vermogen niet reikt tot twee tortelduiven-, ook met den 4den naamv. (14,31) of zonder voorwerp (25,26 en 47). — nssn nwy = een 'Omer; — de Epha heeft drie Sed, deze zes Kab, a 4 Log a 6 middelmatige kippeneieren; de tiende van een Epha bevat dus 43^l/6 ei. — nSo, tarwebloem. — Als zondoffer moest alles, wat ter verheerlijking en betuiging van offervaardigheid dient, olie dus zoowel als wierook, ervan verwijderd blijven. Ook Het dier-zondoffer mist immers meel- en plengoffer, die alleen bij brand- en vredeoffers gebracht werden (Num. 15,3).

n v

hr\H : rhyb nnm n^n¹? quot;inK nm^ ⁿ

t lt;• •• ; 't : jt v : v,t - ; jr v at r ^t iquot; ;

-HN pboi mitwn nxranS anpm rrtan-^N

I s-.t «st r v.t-i- jv -» v .)•!: • : I ••

yp-by n«E2nn DIP nfni : b'iy N^,?I laiy VIDO ^

l-^j- t - i- lt;- • ^t * ^: t ^: quot; j : *gt; fr j • .)

: Kin nxjsn naran hd^'pn hïd» D'ia nNty^ni naran

i vt - - rtquot; : • - ^ j : v v,quot; t • t - quot;^jr : • ~ ; -....-

inxtsno p'an quot;iödi OËamp;QZ nVy ^^n-nxi¹

j t - 1quot;^ I )quot; q⁵¹quot;^ '•' ' : ^{at ;} * quot; ^t jv ^ir )• •• - v ;

tie''? it yiyn nV'Dki d * : ib n)p:i Kün-iB'K ^ nramp;v xünimihip-nt* n6n) 'hv-vn vvWh onh

S' ' ^ t -v -: t ;| t v ^ t iquot; : •quot;• ; •

nib¹? rrS^ |o^ nty apyüb natsnb nhp nsxn naap 1 jrisn yttpj, jrtsnquot;¹?» : «in riNjan ^ ^

nirv by_ nniran i^pni nnnarim* ivpp ^iHa Nün-quot;i^ inKisn-^ pan nöDi : Kin nxtsn ^

•)t t v -; s t - «• i .. - _t t v • : 1' vt -

-ö-n d : nnjaa p'a¹? nrvnï t n^DJi n^xa nnxa ^

jquot; it : • - kquot; quot; jt:it; a ; v •• j- - !••

12. Naar de traditie moet ook bij dit zondoffer uit meel (som nn») de 2,8 en 6,7 voorgeschreven nton, aanraking met den hoek van het altaar, plaats hebben.

13. jnaS nnvn. ^{en !iet van} het meeloffer, na de verbranding dei-handvol, overblijvende, zal den priester hehooren gelijk het meeloffer, waarvan 2,3 gezegd is, dat het allerheiligst is; en omtrent het eten waarvan 6,9 vv. nadere voorschriften worden gegeven.

14—26. Schuldoffers, mws, door een nieuw ia-pi van de tot nu toe behandelde zondoffers gescheiden, komen in zooverre met dezen overeen, dat er geen meel- en plengoffer bij wordt gebracht. Terwijl echter het zondoffer steeds een dier van het vrouwelijk geslacht is, moet als schuldoffer steeds een mannelijk dier worden gebracht. Onze plaats bespreekt eenige gevallen, waarin een schuldoffer moet gebracht worden, en de soort en aard van het dier, dat ervoor is aangewezen. De dienst der schuldoffers, die. wat de behandeling van het bloed aangaat, sterk van dien des zondoffers afwijkt, wordt 7,1 v.v. geregeld. De hier besproken gevallen zijn: 1°. het schuldoffer wegens ongeoorloofd gebruik van gewijde zaken (Dra niTgt;3)»), vs. 14—16; 2°. dat wegens mogelijke, doch niet vaststaande overtreding van een verbod, bij welks zeker plaats gehad hebbende overtreding een zondoffer zou gebracht moeten worden ('iSn dcn, het hangende schuldoffer, dat wegens twijfelachtige overtreding gebracht wordt, 17—19). Deze beiden dienen dus ter verzoening van overtredingen tegen God-, de derde groep: het schuldoffer wegens een valschen eed, afgelegd in zaken, die eens anders vermogen betreffen, (niSta dcn) bespreekt vergrijpen tegen het

vermogen des naasten en wordt daarom met een nieuw la-ro ingeleid. _

De overige schuldoffers, die van den melaatsche en den Nazier, worden bij behandeling der desbetreffende wetten voorgeschreven en geregeld

LEVITICUS V.

15 Eeuwige sprak tot Mozes, als volgt: ;,Een persoon, die trouweloos handelt en in dwaling zondigt ten opzichte van de heiligdommen des Eeuwigen, zal voor zijne schuld, ter eere des Eeuwigen, brengen een ram zonder gebrek, van het kleinvee, naar waarde-bepaling van twee Shékel zilver, naar den Shékel

16 des heiligdoms, tot schuldoffer. En wat hij ten opzichte van het heiligdom gezondigd heeft, zal hij betalen, en het vijfde deel ervan daarbij voegen, en hij zal het den priester geven; dan zal de priester verzoening voor hem doen door den ram tot schuldoffer, en hem zal vergiffenis geschonken worden.

17 En wanneer een persoon zondigt, en doet eene der zaken, waaromtrent de Eeuwige geboden heeft, dat zij niet gedaan mogen worden, — doch niet weet, of hij met schuld is beladen,

18 en zijne misdaad te dragen heeft; Dan zal hij een ram brengen zonder gebrek, van het kleinvee, naar de waarde-bepaling, tot schuldoffer, tot den priester. En de priester zal verzoening voor hem doen wegens zijne dwaling, die hij begaan heeft, wat hij echter niet zeker weet; en hem zal vergiffenis geschonken

19 worden. Een schuldoffer is het; hij heeft eene schuld tegen den Eeuwige op zich geladen.quot;

(Lev. 14,12 en Nam. 6,12), terwijl Lev. 19,20—22 nog-een schuldoffer voorkomt, dat echter, als in verband staande met de zedelijkheidswetten, daar volkomen op zijn plaats is (zie onze aant. aldaar).

15. Sj/Q SyOD 'D is, zooals wij reeds opmerkten (4,2), de constante uitdrukking bij schuldoffers. De stam schijnt te beteekenen; bedekken, waarvan W», bedekkende mantel-, vandaar; bedekt handelen, ontrouw plegen, speciaal tegen God, hier: tegenover het bezit des heiligdoms, waardoor men aan God iets onttrekt, wat Hem toekomt (Jos. 7,1 en 22,20 van onttrekken aan den ban); vs. 21 tegenover de God verschuldigde trouw in eeden; ook van afgodendienst, als ontrouw aan God (Lev. 26,40; Deut. 32,51 e. a. p.); ook echter van ontrouw der vrouw tegen haren man (Num. 5,12). Sm beteekent dan: krenking van bestaande rechtsverhoudingen. — 'n 'unpn nwa nsism, hij zondigt in dwaling ten opzichte van de heiligdommen des Eeuwigen, d. w. z. hij onttrekt iets, dat óf voor het altaar, óf voor de tempelkas bestemd is, aan zijne bestemming, door op een of andere wijze genot of voordeel ervan te hebben. — njjoa. Alleen indien hij in dwaling zondigt, is hij tot het hier voorgeschreven offer verplicht; niet bij opzettelijke overtreding. —larx ns. Daar op het einde van ons vers in oün eerst het karakter van 't offer wordt aangegeven, moet tobs ns hier, evenals vs. 6, vertaald worden: voor zijne schuld, ter verzoening zijner misdaad. — W, een ram, d. i. een mannelijk schaap in het tweede jaar; naar den Thalmoed: ouder dan dertien maanden. — -[D-iri, v. s. naar uwe, Mozes' schatting (waarvoor later de priester als vertegenwoordiger des volks in de plaats trad), van -pi) met het bezittelijk aanhangsel; v. a. is het zelfst. naamw. •pir, en moet dus vertaald worden: naar schatting van c|DD, het geld van Shekaliem, meervoud, dus ten minste twee

Shékel waard; hij mag ook grootere waarde hebben.

ie, dSbquot; ttnpn ja xtan utk im en hij zal betalen dat, wat hij tegen-

n Knp»i n*

: iDNb niyD-^K nin»«

tt: • t : it : quot; -_f - : r v v. ^ i - j-, ... _lT .

-|p D'on nin^ iDtfirm K^ni nin» im idb'N¹? «=

|n^ inK |m^ v^^DvWon-nK^D^^iyipn-fa «èn a * : quot;h nbDJi Dü'Nn ïtern

^{1 j}'^^: • •• \t t it Jquot; : .)t^- r*^-; ^ I •• - ;

IÏJ'N nin* nivp'?3ü nm nhtyvi «ènn »5 lyflroNi ^

l. . t . V p ^t . . t : it: tv: iv -■• w • :

D^an TN K^ni : nb'ji am) yy;ny, nr'^n ah ^ Sjr frtan jnsn-bx d^n¹? ^jsn^a j^n-|p

d'^N Kin DI^K : iV Nini üB'-ityN in^ ^

gt; t a v.t t i J- ; • ; ^ v.'t i J ; .}t t v i s t ; •

ö : nin6

it iquot; v.quot; t

over het heiligdom heeft misdreven, de waarde van hetgeen hij aan zijne gewijde bestemming heeft onttrokken. — vwnn, en zijn vijfde, volgens den Thalmoed niet: een vijfde van het bedrag der toegebrachte schade, — maar het aan de door hem te betalen som ontbrekende vijfde; — het bedrag der schade wordt als Vs gerekend, wat door de bij te passen som tot ⁵/₅ wordt aangevuld. Hij betaalt dus een kwart van het oorspronkelijk bedrag bij; bij eene waarde van 4 gulden betaalt hij vijf (laSn irun, een vijfde van de in het geheel te betalen som), niet bij eene van 5 zes (ccn Min, een vijfde der oorspronkelijke som). — jroS mx jrui, en zal het te betalen bedrag den priester als beheerder der heiligdommen overgeven (Wessely). Rashbam; en hij zal het offerdier den priester overgeven-, de herhaling van own Wa in het slot van ons vers spreekt echter daartegen.

17. De formule rwewi nV icrx 'n mx» hsn ws nntri bewijst reeds, dat hier gedacht moet worden aan overtredingen, waarvoor bij dwaling een zondoffer gebracht moet worden. Terwijl nu 4,28 het zondoffer wordt voorgeschreven, als hem zijne zonde lekend is geworden, inscn vVn ïtin, bespreekt onze plaats wat hij te doen heeft, als hij twijfelt, niet met zekerheid weet, dat hij zich bezondigd heeft, dbni ït nVi. Reeds de twijfel, of hij misschien in dwaling een misdrijf heeft begaan, dat bij opzettelijke overtreding met uitroeiing zou gestraft worden, is eene ernstige overtreding (vs. 19: dün new; Nachm. e. a. zien in den term dün, een daad, die den dader eigenlijk verwoesting waardig maakt).

18. quot;pquot;U73, naar de vs. 15 gegeven waardebepaling van twee Shékel. — rrgt; nS sim 3gt;V wts ijijw Sjj, wegens zijne in dwaling misschien begane misdaad, waaromtrent hij niet met zekerheid weet, of zij al of niet is begaan. Wordt hem later met zekerheid bekend, dat de misdaad door hem in dwaling is gepleegd, dan moet hij alsnog een zondoffer brengen. Reeds het feit, dat hier van geene vergoeding gesproken wordt, wijst erop, dat aan gods-dienstvergrijpen wordt gedacht.

LEVITICUS V, VI.

21 20 En de Eeuwige sprak tot Mozes, als volgt: „Een persoon, die zondigt en eene trouweloosheid tegen den Eeuwige begaat; — hij verloochent namelijk tegenover zijn naaste iets, dat hem ter bewaring gegeven of onder zijne berusting gesteld is, of iets, dat hij geroofd of zijnen naaste onrechtmatig onthouden

22 heeft; Of hij heeft iets, dat verloren was, gevonden, en het geloochend, en heeft den leugen bezworen; over iets van alles wat de menseh pleegt te doen, zich daardoor bezondigend; —

23 Nu zal het zijn : als hij gezondigd heeft en zich met schuld beladen voelt, dan zal hij teruggeven den roof, waarvan hij zich heeft meester gemaakt, of hetgeen hij onrechtmatig onthouden heeft, of het goed, dat bij hem ter bewaring was

24 gegeven, of het verlorene, dat hij gevonden heeft; Of met betrekking tot wat ook, waarover hij een valsehen eed gedaan zal hebben, — hij moet het betalen in hoofdsom en het vijfde deel er nog aan toevoegen; aan wien het toekomt, zal hij het

25 geven op den dag, dat hij zijne schuld erkent. En voor zijne schuld zal hij brengen, ter eere des Eeuwigen, een ram zonder gebrek, van het kleinvee, naar de waarde-bepaling tot schuld-

26 offer, tot den priester. En de priester zal verzoening voor hem doen vóór den Eeuwige, — en hem zal vergiffenis geschonken worden, — voor eene van alle zaken, die hij begaan mocht hebben, zich daardoor met schuld beladend.quot;

02 1 De Eeuwige sprak tot Mozes, als volgt: ,/Gebied Aharon en zijne zonen, als volgt: „Dit is de leer aangaande het brandoffer : — dit is het, dat opgaat op de vuurplaats op het altaar

21. rroi mma Syo nSyoi, de ontrouw tegen God bestaat in het loochenen onder eede. — wnja croi met dubbelen '3: hij loochent iets tegenover iemand. — pipsa, ter bewaring gegeven goed; t rwwro, wat in zijne hand is gelegd, hem is toevertrouwd als onderpand of ten gebruike in zaken geleend of dgl.; Sus, wat geroofd is, iets dat hij van het eigendom zijns naasten met diens bewustzijn, maar tegen diens wil in zijn bezit heeft gebracht. Diefstal geschiedt buiten weten van den bestolene; bij roof weet de eigenaar wat geschiedt, maar kan zich tegen geweld en overmacht niet verzetten. — irraï ns pop ix, of hij heeft zijn naaste druk opgeiegd, d. w. z. hem opzettelijk onthouden, waarop hij rechtens aanspraak ton maken, bijv. loon ingehouden.

22. n-DK, hij heeft iets gevonden, en, op de vraag des eigenaars of hij het heeft, ontkent hij dit. — ipo hv iqüji, en heëedigt den leugen, slaat op al de hier genoemde gevallen. — nana NonS msn rwrquot; Sa» nns Sr, zweert omtrent een van al de handelingen, die de mensch uit hebzucht, baatzuchtigheid of gierigheid pleegt te doen, zich daarbij bezondigend, daar hij zelfs niet voor een valsehen eed terugschrikt. Deze eed heet; jnpsn nüiac; het hier bepaalde geldt zoowel bij opzet, als bij opzettelijke dwaling; alleen als hem bijv. de feitelijke omstandigheid zijner verklaring onbekend is of dgl., geldt deze wet niet.

i n ix jnpn es»

Nibnn »3 : ioNb n^ö-bx nin» wi^

*v,quot;. jt^sit ^ t v: iv -• vv« i •• ^ jv v ^v.t : jquot; -:-x3

ik bna ik r noitrnrik rinpaa in^o^a ^nai nin»a

v. quot;t ; j t v lt; ; • i i it* : •'hi- •• • : at i-

-by yai^i na ^nai maK kïo-ik : irvDjrnK p^v ^

-'- ; * : ^t v j' : -jt •• -: st t i i • v i j- *t

n^ni : nana DiKn ntr^ni^K VaD nntrby np^»

^ ^t^^{t :} tlquot; t j tl' ctt it ^ jv ^ir v 4 i vat

p^rrnk ik bh iitk nbnn-nk a^ni d^ki ktan^a

i v t v lt; tt jv -i t quot;: - v • •• : •• t : _ -t v:iv •

nnatn-nK ik ink npan is^k jinpsn-nK ik p^ i^k

^ ttquot;-jit v j i * k*: t jv t f it - - _pv « i t 't ^jv -j

inK dïgt;amp;) ipè'S vby Va'ö ik *: kvö ntfk ^

«- • : Iw - T T T * v ~l • IT T jv -I

D^a laan» ib Kin ntyK¹? vby tp* vn^öni iibKia

j i \,v : ' •) j v -ii- at t |^jquot; v.t* •• -»quot; ï

fKvn-p D^on Vk nin'¹? K^a» iQt^K'nKi : inüE'Si«

i •) - i • s* t *-•- at v.'t j t ~i v : it:-

nin» rnan vby naai : rriarrbK d^k¹? ^ianya»

^t : jquot; : • mquot; - st*t v • : 11quot; - v it t : j |: :'v :

ö : na no^K¹? nfe^n^K bao nnK-^ ib nboai

it jt : - : v^v •* -j j - 4- - - a ■*-:•:

iDKb vja-nKi pn^-nK quot;ix :noKb n^o-bK nin» laTV^ naran-ty nnpio n^yn Kin nSyn min nKr

-lt;••;•- Tl: T IT AT IT V* ■*

23. nSwn m SHSTIV Indien nog onveranderd aanwezig, kan hij de zaken zelve aan den rechtmatigen eigenaar terugbrengen.

24. IIPJOS IDN oSci» ²⁰⁰ niet, dan moet hij de hoofdsom, de volle waarde betalen. — rwnm, eene meervoudsvorm, met den uitgang — bij een vrouw, woord op —; de traditie leidt hieruit af, dat soms meerdere vijfden betaald moeten worden; indien hij bijv. de door den eersten valschen eed ontstane verhoogde vordering opnieuw afzweert. Ibn 'Ezra meent, in strijd echter met de wettelijk aangenomen halachische bepalingen, dat in ons geval, waar immers ook van opzet sprake is,, twee vijfden bijgepast moeten worden. Num. 5,7 echter, waar een geheel met het onze overeenkomend geval wordt behandeld, wordt intnsm, enkelvoud, gebezigd. Wessely : en de vijfden, op ieder der ontkende bedragen vallende. Zooals bij meerdere woorden, kan echter ook hier een meervoudsvorm in de beteekenis van het enkelvoud gebruikt zijn. — iS xin iünS, aan wien het toekomt, den benadeelde, — niet den priester, zóoals in vs. 16. — OTSün dra, Rashbam en Ibn 'Ezra: op den dag zijner acAufcferkenning; anderen; op den dag, waarop hij zijn schuldoffer wil brengen; vóórdat hij zijn offer brengt, moet de onrechtmatige daad en hare gevolgen zijn goedgemaakt.

Hoofdstuk VI. 2. Terwijl de hoofdstukken i—5 de verschillende offergroepen vooral behandelen met het oog op de offerhandelingen, die als zoodanig voor den offeraar ter bewerking van welbehagen, pxi, of verzoening, mEO, van beteekenis zijn, en zich dus, naar 1,2, tot de hinderen

LEVITICUS VI.

den geheeleu nacht door tot aan den morgen; en het vuur van

3 het altaar zal daarop brandend gehouden worden. De priester zal dan zijn linnen kleed aantrekken en een linnen broek op zijn bloot lichaam aantrekken, en de asch, waartoe het vuur het brandoffer op het altaar zal hebben verteerd, wegnemen, en die

4 naast het altaar nederleggen. En hij zal zijne kleederen uittrekken, en met andere kleederen zich bekleeden; dan zal hij de asch

5 wegbrengen naar buiten het leger, naar eene reine plaats. En het vuur op het altaar moet erop brandend gehouden worden.

Israels richten, bevatten de hoofdstukken 6 en 7,1—22 aanvullende bepalingen, die voor het meerendeel vooral de door de priesters te verrichten handelingen betreffen, het verbranden, het eten der offerdeelen enz. Daarom richten zij zich tot Aharon en zijne zonen en is ook de volgorde en groepeering niet, als in de vorige hoofdstukken, naar de onderscheiding in vrijwillige en verplichte offers, maar naar het meer of minder heilige karakter geregeld; dus eerst D'vnp •'Dip, allerheiligste offers: brandoffer, meeloffer, zondoffer en schuldoffer; dan eerst de vredeoffers, die QiEnp, minder heilige offers zijn, daar zij niet, gelijk de andere offers, uitsluitend op een heuige plaats gegeten moeten worden, en ook niet door priesters alleen. Wanneer 7,11 v.v. vooral bet eten der vredeoffers wordt besproken, dat immers door den offeraar en de zijnen geschiedt, dan verlieze men niet uit het oog, dat immers de priesters de taak hadden de desbetreffende voorschriften den offeraar onder het oog te brengen (Luzzatto). 7,22—27 richt zich, als een algemeen verbod omtrent het eten van vetdeelen en bloed bevattende, weer tot het geheele volk en 28—38 eveneens, daar deze verzen het den offeraar tot plicht maken, het door hem te verteren vredeoffer weer ten deele aan den priester af te staan. Nachm. meent, datl—5 de wijding bespreekt en slechts ter loops de offerhandelingen daaraan toevoegt, — terwijl in 6 en 7 deze meer speciaal zouden behandeld zijn en deze hoofdstukken zich daarom tot de priesters zouden richten. Alleen bij het schuldoffer (7,1—10) echter worden de offerhandelingen uitvoeriger behandeld, dan in hoofdstuk 5, waar inderdaad alleen de gevallen, waarin een schuldoffer moet worden gebracht, worden besproken en de eischen worden gesteld, waaraan het offerdier moet voldoen. Bij alle overige offers, in 6 en 7 behandeld, is daarentegen de dienst in de eerste hoofdstukken uitvoeriger besproken dan hier. — min nst vormt in onze beide hoofdstukken het bij iedere offersoort terugkeerende inleidend formulier. — nSrn, het brandoffer, nSjjn Kin, dit is het, dat in rook ojjstijgt; bij de vertaling: dit is het brandoffer, sluiten de volgende woorden, waarin immers geen werkwoord voorkomt, minder goed aan. — Het brandoffer is het dus, dak men in rook moet doen opgaan op de vuurplaats op het altaar, ook gedurende den geheelen nacht, (bijv. de offerdeelen van het dagelijksch namiddagoffer (Ex. 29,38—42), waarop onze plaats meer in het bijzonder het oog heeft, hoewel dezelfde wet ook voor alle te verbranden offerdeelen geldt, waarbij bloedsprenging heeft plaats gehad) — doch niet langer dan tot den morgen, wanneer de vs. 3 en 4 besproken handelingen moeten geschieden. — ia npm rotsn two, doch het vuur van het altaar moet in elk geval, ook indien er geen offerdeelen te verbranden zijn, brandend worden gehouden gedurende den nacht. Anderen; en dan, als de morgen is aangebroken, zal het altaarvuur daarop opnieuw worden ontstoken, wat echter in vs. 5 uitdrukkelijk wordt behandeld.

3. ng, zijn kleed, niet zijne kleeding, daar anders de broek niet uit-

1 W 3

jrün : ia np^ri nsjran n^rr^i

im r^TrnK onm 'iTu'rby vteb¹¹ nr^DJSöi nn no

v -i I v v - v j* .. . r : ~ j- ; • - •• i ; r •• •• *

: naron ^ïx ló^i naTsn-¹?^ riiyrrmt Eton Vs^n -^K iiy-in-nK KWionn» onaa vnarn» bt^öi ^

I v v- v lt;• ; ^ a*quot; -I J'T : V'T ; ^{TT :}. ^v ' ^T

impm naran-¹?^ u'Kni : lint: Dipo-'jN nina¹? nnaquot;

I- i -lt;••;•- •• t : it Ut v v-i i- - | ^J •

drukkelijk genoemd behoefde te zijn. Nachm. merkt op, dat bij de hier besproken handeling de priester natuurlijk in volle kleedij moest wezen, en dus ook muts en gordel moest aanhebben. Dat niettemin n», zijn kleed, d. i. het onderkleed, roro, en de broek bijzonder genoemd zijn, vindt volgens hem zijn grond in eene nieuwe bepaling, hier omtrent die beide kleedingstukken gegeven. Volgens den Thalmoed beteekent namelijk vro, van Ti», meten: het nauwkeurig pasgende, naar des priesters maat gemaakte onderkleed (vgl. Ps. 133,2); de bepaling dus, dat het de juist vereischte lengte moest hebben; terwijl bij den hroek de woorden iico Su geven, dat deze direct op het vleesch, op het bloote lichaam (of naar Ibn 'Ezra: over de schaamdeelen; vgl. Ex. 28,42) moest worden gedragen. — jmnsunn, en zal de asch wegnemen, dat is niet: alle asch, die hij dan tijdelijk naast het altaar zou leggen, om ze later buiten het leger te brengen, — maar met een scheppan (nnn») een gedeelte ervan als heffing nemen. Dm, die naast het altaar wordt gelegd en daar blijft. — ns üxn Sssn iws junn ns nSrn. Sas met dubbelen vierden naamval: het vuur verteert het brandoffer tot asch; den betrekkelijken bijzin dus te vertalen: de asch, waarin het vuur het brandoffer op het altaar zal hebben doen overgaan. — naion Sxn, naast het altaar, aan de oostzijde naast den opgang naar het altaar.

.4. vto nx .tarpi, hij zal zijne in het vorige vers genoemde priesterlijke kleederen uittrekken. — ffnns 0^1«, andere kleederen, naar den Thalmoed eveneens priesterkleederen. doch van minder fijne stof; v. a. andere ongewijde kleederen aantrekken; terwijl dan voor het heffingnemen van de asch priester-kleeding noodig was, zou dit voor het naar buiten brengen niet vereischt zijn. Dit kan echter alleen worden aangenomen, als men D'vn in vs. 3 verklaart; alle asch wegnemen, zoodat bij de in ons vers genoemde handeling de priester niet op het altaar kwam. Deze opvatting van ogt;vn is echter tegen de beteekenis van het woord. — Over de plaats, waarheen de asch werd uitgevoerd, zie onze aant. 4,11. — Hoewel net wegbrengen der asch gewoonlijk elke» dag geschiedde, was het niet gebiedend voorgeschreven. Vooral op de hooge feesten, wanneer het volk naar het heiligdom kwam, liet men de asch op het altaar liggen, opgehoopt in het midden van het altaar. Alleen staat in ons vers imperatief bepaald, dat bij het uitbrengen door den priester andere kleederen dan de gewone priesterkleedij moeten worden aangetrokken.

5. 13 ipin naton Sj? uwm- VS. 2 gaf het voorschrift, het altaarvuur gedurende den nacht te onderhouden; ons vers regelt het onderhouden van het vuur in den morgen, na het wegnemen der asch. — 13, op het altaar, -udi, en hij zal erop, op het vuur, houten ontsteken, ten minste twee stukken, iederen morgen; dan zal hij ,-pSï, op het mur, het dagelijksch ochtend-imratto/fer rangschikken, — dit is het eerste, wat na het hout op het altaar komt, — m^r Tcpm, en daarop, op het altaarvuur, — v. a. daarna,

LEVITICUS VI.

het mag niet uitgaan; en de priester zal er eiken ochtend hout op ontsteken, en het brandoffer erop rangschikken, en de

6 vetstukken van het vredeoffer erop in rook doen opgaan. Zoo zal een altijddurend vuur op het altaar brandend gehouden

7 worden; het zal niet uitgaan. — En dit is de leer aangaande het meeloffer: dat de zonen van Aharon het brengen vóór den

8 Eeuwige, naar de voorzijde van het altaar. En hij zal er van afnemen met zijne volle hand van de bloem van het meeloffer en van zijne olie, en al den wierook, die op het meeloffer is; en op het altaar tot lieflijken geur in rook doen opgaan het

9 gedenkoffer ter eere des Eeuwigen. En wat er van overblijft, zullen Aharon en zijne zonen eten; als ongezuurd zal het gegeten worden op eene heilige plaats; in het voorhof van de

10 tent der samenkomst zullen zij het eten. Het zal niet gezuurd gebakken worden; hun deel is het, dat Ik hun van Mijne vuuroffers gegeven heb; allerheiligst is het, gelijk het zond-

11 en het schuldoffer. Ieder mannelijk persoon onder Aharons zonen mag het eten; een eeuwigdurend wettelijk deel voor uwe nakomelingen van de vuuroffers des Eeuwigen; al wat ze aanraakt, zal heilig worden.quot;

1 K3

hty ijfca 11533 |nquot;3n ipi ^ian kV nwn i^on pk : D^oV^n TDprn n^n¹

Ij- •)• t quot; r t ; - jquot; ; v t v.v*t rl: • : it

3ⁱii5n nnaan min nan d : nssn nsTsrr^»

••!:- at^: • - v.* . iv : • ^ j -v.quot;:'-

lasp anni : nstsn ^ö'Vk nin» priN-^3 nnfcⁿ -Vr 'ïamp;x nabbrrbs nNi nbiroi nnaan n^bo iiDp3

-i t : - t •• : t : - • t : • - v lt; • : I ••. ;

mnisni: nin^ nnquot;i3r« nn^ nn nsTön n^pm nrnsn»

vjv - : it 1- vt^tit; quot; ' 4 ' - _s.. - .... - •«• i: • : at : ^ * -

ixn3 ^np Dipö3 VsKn ni^o V33i finx naÓD

j- -• 1- It l-» t ; _# quot; t^iquot; lt; - att I j-:!- ^ ; 1 tv*

nnfc ♦nn: Dp^n rbn nfi^n ah :

_vt • j-t mt; v I •• t vt iquot; lt; . ^ t 1 ; 1 Iquot; v 1

♦333 quot;ór^s : nKtsns Kin D^np t^Tp *

lt;quot; : • tt t it tit: vt - i- ^ * * tit v|lt; ^ at • iquot;

Vs nin» wp üyrrn) obi^-pn pnx ö * : ^np» Dn3

iti ; • v^v ▼

10. t*an nSJND xS. Lev. 2,11, is omtrent het meeloffer in zijn geheel bepaald, dat het niet gezuurd mag bereid worden-, hier staat betreffende het in het vorige vers genoemde mnu, overblijfsel van het meeloffer, dat de priester eten moet, dat het niet als iets gezuurds mag worden gebakken, de eenige handeling, die, om het eetbaar te maken, na de offerhandelingen nog noodzakelijk is. Dat hier alleen aan de overblijfselen, niet aan het meeloffer in zijn geheel wordt gedacht, blijkt ook uit riw wu, dat immers op het onderwerp van rfflNn terugziet en uitdrukkelijk alleen van de den priester toegewezen overblijfselen spreekt. Het mag niet gezuurd worden, omdat zij het als hun deel hebben verkregen lt;ün», van Gods vuuroffers, waarvoor immers het 2,11 gegeven verbod van iets gezuurds te brengen

feldt. — Dosai nscro, het staat met zond- en schuldoffer op één lijn, wateldt. — Dosai nscro, het staat met zond- en schuldoffer op één lijn, wat

etreft personen, plaats en tijd, voor het eten ervan aangewezen. Plaats en personen zijn vs. 9 en 11 genoemd; terwijl de gelijkstelling met zond- en schuldoffer ook den tijd, voor het eten van die allen aangegeven, gelijkstelt, nl. den dag, waarop het offer wordt gebracht, en den daarop volgenden nacht.

11. IDT Sd. « eder mannelijk persoon onder de priesters, ook hij, die door een lichaamsgebrek voor den dienst ongeschikt is. — pn is: een bepaald aangewezen deel, vel. Spr. 30,8 'pn onS wton. — oro w iirss Sa, al wat z e, meeloffer zoowel als zond- en schuldoffer, aanraakt, zal heilig worden. Het ziet niet op personen, die ten hoogste door hunne aanraking zouden kunnen verontreinigen, maar nooit zelve een heilig karakter kunnen krijgen, — maar op ongewijde spijzen, die door aanraking met deelen van allerheiligste offers gewijd karakter krijgen en aan dezelfde bepalingen onderworpen zijn, als die offerdeelen zelve (vgl. onze aant. Ex. 29,37). Rashbam: al wat ze zal aanraken, moet heilig, rein zijn; niets, wat onrein is, mag ermede in aanraking komen. — ahiv pn, een eeuwige wet, evenals Tinn, in den zin van: zoolang het mogelijk is; wanneer ooit meeloffers gebracht wordenj is het overblijfsel voor den priester.

LEVITICUS VI.

13 12 De Eeuwige sprak tot Mozes, als volgt: «Dit is het offer van Aharon en zijne zonen, dat zij op den dag, dat men een van hen zalft, ter eere des Eeuwigen zullen brengen: een tiende Epha meelbloem, tot meeloffer, steeds; de helft daarvan des

14 morgens, en de andere helft des avonds. Op eene platte pan in olie zal het toebereid worden, afgekookt zult gij het brengen ; tweemaal gebakken, een in stukken gebroken meeloffer zult gij het brengen, tot lieflijken geur ter eere des Eeuwigen.

15 En de gezalfde priester, die uit zijne zonen in zijne plaats treden zal, zal het bereiden; als eene eeuwigdurende wet ter

16 eere des Eeuwigen; het moet geheel in rook opgaan. En elk meeloffer van een priester is geheel te verbranden, mag niet gegeten worden.quot;

18 17 De Eeuwige sprak tot Mozes, als volgt: «Spreek tot Aharon en zijne zonen als volgt: „Dit is de leer aangaande het zondoffer : op de plaats, waar het brandoffer geslacht wordt, zal het zondoffer geslacht worden, vóór den Eeuwige; allerhei-

191igst is het. De priester, die den dienst van het zondoffer verricht, zal het eten; op eene heilige plaats zal het gegeten

20 worden, in het voorhof van de tent der samenkomst. Al

12. Het bijzondere inleidend formulier -qti. omdat een nieuw tot nog toe niet besproken offer wordt behandeld.

is. im nron DV3. op den dag, waarop men (lijdende vorm als onbep. werkwoord) een van hen zalft. Sommigen verklaren rronn oro, evenals 7,37: van den dag af, dat men hem, Aharon, zalft; bij de dienst-aanvaarding van een priester of hoogepriester (vjai pns) moet altijd, T»n, dit offer worden gebracht. Het is twijfelachtig, of in T»n in ons vers gedoeld wordt op de priesterwijding in de toekomstige geslachten, — in welk geval vs. 15 zou spreken van het door de elkander opvolgende hoogepriesters (vjan i'nnn) ten eeuwigen dage dagelijks (abiy pn) te brengen meeloffer (jwan nru») — of wel, dat T»n in ons vers dit laatste met een enkel woord aanduidt en ons vers dus vertaald moet worden: dit is het meeloffer van Aharon en zijne zonen, dat zij den Eeuwige zullen brengen op den dag, waarop men hem, Aharon en zijne zonen met hem, zalft: een tiende Epha meelbloem, en dan voor het vervolg Aharon of zijn opvolgers steeds eiken dag weder een dergelijk offer. Dan spreekt vs. 15 van het wijdingsoffer der elkander opvolgende hoogepriesters op den dag hunner aanvaarding van het hoogepriesterambt. — In ieder geval is onze plaats tot Aharon en diens zonen gericht en moet dus ook een gewoon priester als ambtsaanvaarding het hier voorgeschreven meeloffer brengen; terwijl de hoogepriester het als ambtsaanvaarding en in het vervolg eiken dag moest brengen.

14. ntfyri JOlïO rDriD zie onze aant. 2,5. — roa*!», naar Rashie: in heet water afgekookt-, Rashbam e. a.: in olie week gemaakt, na het bakken; n. a. geroosterd. — 'j'bn, volgens den Thalmoed van nsx, bakken, dubbel gebakken, of vaak en op verschillende wijzen gebakken; anderen uit het Arabisch: gebroken, synoniem dus met dtib pm», daarom onwaarschijnlijk. Naar den Thalmoed werd het eerst in heet water gekookt, naai»,

1 lï 3D

-late vini nr : nirr quot;ist^

nnjo nVb naxn nS^ idk niran bi'a nin»¹? lanp^

_LT ; • V.) JT quot; IT • - J- T * : Tlquot; -i-l ;quot;

rotra nano-by : nn^noi ip'ia nn^no Ton^

I v .)••• - —: |- vhtt ^ v,t • -: i- lv - -«t • -: i- a* t

-nn znpn D^ns nnjo 'ran mi^an naaiö n'^n

- j-l; - * * — ; • quot; • 1*1 t av^ • ; v^Jquot; ; \ v.*-* •Viquot;

nnK vaap vnnn n^sn jrisni : nin^ nn»a» nnn yïo rna nnw^Di : ntapn Vba run'¹? D^ip-pn «

; r r t I •»•• j- ; • t : it I: t r r vr i- r ^ I. t

ö : brwn ah

Iquot; T 1quot; J

IOK¹? v^rbNi nnK-^K ia*'! : quot;iü^b ntyo-Vx nin» quot;ISTI ^

•• ^JTT,r. ■■quot;^{: 1} r■•■lt;? 7' v' quot; ^JV ■•■ ^kT .^{: J}quot; quot;;quot;^m

üntrn nwn tsn^n ivx Dipoa nKtsnn nnn dnt

lt;•• T • T IT •• T V -: I : • AT - I- V.quot;^ J

ssjtanpn jnan : Ntn n^_; \teb n^^nn ^

b'2 : n^io br\a V5«n Wnp Dipoa nsSDN* nnK =

,) v J V- -i i- quot;TIquot; It llt; t : tav : I V.T

dan in den oven gebakken, ij'sn, en eindelijk in den platten pan in olie gebakken, nan» Sp. De zoo bereide broodkoeken, ten getale van twaalf, werden dan in stukken gebroken, dtib nran, waarvan dan des morgens de eene, en des namiddags bij het brandoffer de andere helft werd gebracht. — 2i-ipri • • • naoan, zult gij het brengen, onderwerp is Aharon.

15- VJ30 rnnn n^on jrom; iedere hoogepriester, die na hem als zoodanig zal optreden. Wie van zijne, Aharons, zonen als hoogepriester optreedt, ook al is hij de zoon eens gewonen priesters, moet het nier besproken offer brengen. — icpn ah eene geheel te verbranden zaak zal het in rook opgaan, niet, gelijk bij andere meeloffers, slechts eene handvol ervan.

is. jro nnjo Sai. en elk meeloffer van een priester, vrijwillig of ver-plicht^ moet geheel verbrand worden.

17. Nu men, na het bijzondere priesteroffer, weder tot de bespreking der algemeene offers terugkeert, wordt de behandeling met een nieuw 13T1 ingeleid.

18. V33 Sjfl pnK Sn» ^tot Aharon en zijne zonen, zie onze aant. vs. 2. De plaatsbepaling voor het slachten is reeds 4,24 gegeven.

19- nnK NHHOn jnsn» de priester, die het zondoffer als zoodanig behandelt, d. w. z. die den hoofddienst, het bloedstrijken op de horens des altaars, verricht. Luzzatto : die het bloed op de horens van het altaar strijkt, zie onze aant. 4,3. Oorspronkelijk werden de offerdeelen gegeten door den priester, die den dienst had verricht en die er als zoodanig beschikkingsrecht over had. Naar de traditie werd in het begin van den koningstijd eene regeling getroffen, waarbij de priesters in 24, beurtelings eene week dienstdoende groepen, rrnaPD, werden verdeeld, die wederom in dagploegen waren gesplitst; de dien dag diensthebbende priesters, hadden dan gezamenlijk reent op de offerdeelen, die hoofdelijk onder hen

LEVITICUS VI, VIL

wat zijn vleesch aanraakt, zal heilig worden; en als van zijn bloed op een kleed spat, — dat namelijk, waarop gespat is, — moet gij

21 op eene heilige plaats wasschen. En een aarden voorwerp, waarin het gekookt is, moet gebroken worden; doch indien het in een koperen voorwerp gekookt is, dan moet dat met water uitge-

22 kookt en omgespoeld worden. Ieder mannelijk persoon onder

23 de priesters mag het eten ; allerheiligst is het. Doch elk zondoffer, van welks bloed in de tent der samenkomst gebracht wordt, om verzoening te bewerken in het heiligdom, mag niet gegeten, in vuur moet het verbrand worden.

1 En dit is de leer aangaande het schuldoffer: allerheiligst is

2 het. Op de plaats, waar men het brandoffer slacht, zal men het schuldoffer slachten ; en zijn bloed zal men tegen het altaar

3 sprengen rondom. En al zijn vet zal men er van offeren: het

4 staartstuk en het vet, dat de ingewanden bedekt; En de beide nieren, en het vet, dat er op is, dat aan de lendenen is, en het net over de lever; met de nieren zal hij het wegnemen.

5 En de priester zal ze op het altaar in rook doen opgaan, als een vuuroffer ter eere des Eeuwigen; een schuldoffer

6 is het. Ieder mannelijk persoon onder de priesters mag het eten; het moet op eene heilige plaats gegeten worden, aller-

verdeeld werden (Luzzatto). — Met het oog echter op de uitbreiding der bevoegdheid tot eten van de offerdeelen, tot alle mannelijke personen onder de priesters (vs. 22), dus ook wegens lichaamsgebreken voor den dienst ongeschikten, ziet de Thalmoed in ons vers reeds de aanwijzing van de, reeds onder Mozes, op het einde van diens leven bestaan hebbende, pries-terafdeelingen (ten getale van acht), waarin ook gebrekkigen waren ingedeeld; en verklaart dan NDnnn: die de diensthandelingen met het bloed had kunnen verrichten, die dus tijdens het strijken van het bloed op de altaar-horens niet onrein was.

20. -Ijon hy noio nr quot;UJW» ^wat ^van het Uoed van het zondoffer spatten mocht (onovergankelijk, het werkw. staat in Sp) op een kleed, moet gij uitwasschen, en wel: rfSp nrgt; ips, de plek, waarop het gespat is; niet het geheele kleed, maar alleen de met bloed Dezoedelde plek. — cnp oipua, binnen het voorhof des heiligdoms. — Deze bepaling, evenals die van het volgende vers, geldt uitsluitend bij zondoffers, niet bij brand-, vrede- of schuldoffers.

21. Ook het vleesch heeft bijzondere heiligheid: een aarden voorwerp, waarin door koken elementen van het zondoffer zijn ingedrongen, moet, als te poreus en voor indringen ontvankelijk, terwijl die vreemde elementen er door uitkoken niet uit verwijderd kunnen worden, worden gebroken. Is het in vaatwerk van koper of ander metaal gekookt, p-mi, dan moet dit voorwerp van vreemde bestanddeelen ontdaan worden, naar de traditie: door in heet water uit te koken, pi», eig. van vreemde bestanddeelen ontdoen, vandaar: polijsten van metalen (II Kron. 4,16) en verzorgen der huid om haar glad te maken (Esther 2,12); zoo ook: pi», vleeschnat, door koken uit het vleesch getrokken vocht (vgl. Jes. 65,4 en Recht. 6,19) (Kimchie). An-

T 1 1Ï 33

non» nr nniraa yanB'K

-: v v - TT* lt;v v -:r /stI : • vtt : • -»quot;*/ '•* quot;•

13-Wan itrK : trip Dipös D3Dn nr «

v, • \ : -»•-• -: v4v • : • gt; ^: ' ^: t v^t -••.••

iDrba : D'sa^npiDi nbib ntfm ^sroKi uw ^

q jt t t * it - i v* % : i /quot; t t \ v : lt;• : • • : aquot; t •

ibw nNèn-^i : Kin D'^np i^ip nnk D^naa»

V -1 t - t ; r v* t»t v| J at ••- ^ K.' ~i ^ ■

ITNS 'pDNn N¹? Bhpa quot;IfiDb I^ID HOID tOV

vquot; t aquot; t 1quot; -• v( ^ - Jquot; ^m l 4quot; v s v tt* t

ö : tj^n

iirK Dipos : Kin D^np tflp D^xn min n^n« ^

-::•lt;•••-: i : * 1 v * t i t v| j at t it v ^ •'5 3

narsn-sr p'it» idthni d^nn-nx itantr» n^n-fik

quot;Vï * - ^^5, •.-»:* •» t v ; at t it v ^ -: : • t -«t

^nrrnKi n^xn DN isap anjr I3bn-b| nwi : yao^j •^k bVnnriKi h^an 'm fiKi : nnprrnx nMpn*¹ ■nsir¹^ nin'n-nNi_; D^oan-^ im jn^jr Dt?N nin^ ni^N nni?an jnan onfc n^pm : totd»quot;

vt t . at r ^ v,quot; * t ••: * - i •• - lt;r • i: * : t iv * :

u'np irnp Dipaa labD^ D^nsa quot;iDT-ba : Nin^

v!j •• Tlquot; It Ilt;t : av : -i i - jtt t i

deren vertalen ook hier: polijsten en schuren. — c]Oüi, en omgespoeld worden, met koud water, na het uitkoken; volgens de opvatting, die in pi»% schuren met koud water ziet, wijst dit op de reiniging der binnenzijde van het voorwerp, terwijl dan epci eene reiniging der buitenzijde met koud water voorschrijft. Het bovendien vereischte uitkoken wordt dan hier niet behandeld, als volgend uit Num. 31,23. (Zie Wesselt).

23. DNÜH Sil enz- De zondoffers, namelijk de 4,1—21 behandelde zondoffers van hoogepriester en gemeente in bepaalde gevallen, evenals de Lev. 16,27 genoemde var en bok van den Verzoendag en de Num. 15,24 behandelde bok bij afgodendienst der gemeente, wier bloed in het heilige komt, om daar gesprengd te worden en verzoening te bewerken, mogen niet worden gegeten, maar moeten in vuur worden verbrand. 4,12 en 21 is de plaats en de wijze van verbranden meer uitvoerig besproken. Zie ook Lev. 16,27. — Alleen Num. 15,24 staat het niet duidelijk. — TïinSnx, hier, gelijk zoo vaak: de naam voor het heiligdomsgebouw, heilige en allerheiligste te zamen.

Hoofdstuk VII. De dienst bij schuldoffers wordt hier in zijn geheel gegeven, daar in hoofdst. 5 slechts de gevallen, waarin een dün verschuldigd is, en de aard van het te brengen dier was besproken. De bloed-sprenging komt met die van brand- en vredeoffer overeen. De vetstukken, die van het schuldoffer het eenige zijn, wat op het altaar komt, zijn dezelfden als van het zondoffer-scAaajo, daar als schuldoffers nooit anders dan oudere en jongere schapen, M3 of Sx, mogen gebracht worden. (Zie hoofdstuk 4; en voorts Lev. 14,12; 19,21; Num. 6,12). Daarom hier: het staartstuk op het altaar gebracht.

LEVITICUS VIL

7 heiligst is het. Zoowel het zondoffer, als ook het schuldoffer, één leer hebben zij; voor den priester, die er verzoening mede doet,

8 voor hem zal het zijn. En de priester, die iemands brandoffer brengt, — de huid van het brandoffer, dat hij ten offer gebracht

9 heeft, voor den priester, voor hem zal zij zijn. En elk meel-offer, dat in den oven gebakken is, en al wat in een diepe of op een platte pan bereid wordt, voor den priester, die het ten

10 offer brengt, voor hem zal het zijn. En elk meeloffer, dat met olie aangemengd of droog is, voor alle zonen van Aharon zal het zijn, voor den een gelijk den ander.

11 En dit is de leer aangaande het vredeoffer, dat men ter eere

12 des Eeuwigen brengen zal: Indien men het wegens dankbetuiging brengt, dan moet men bij het tot dankoffer bestemde slachtdier brengen ongezuurde koeken, met olie aangemengd, en ongezuurde vladen, met olie bestreken, en afgekookte meel-

13 bloem in koeken, met olie aangemengd. Met gezuurde broodkoeken zal men zijn offer brengen, bij het slachtdier van zijn

14 dank-vredeoffer. En hij zal daarvan één van iedere offersoort als heffing ter eere des Eeuwigen brengen; voor den priester.

7. Zondoffer en schuldoffer hébhen in zooverre ééne leer, dat bij beiden het altaar slechts de vetstukken krijgt, terwijl het vleesch door den priester, die de verzoeninga-handelingen verricht, gegeten moet worden. 12, door het offer.

8. Hoewel bij het brandoffer de dienstdoende priester van het vleesch niets krijgt, is hem aanspraak op de huid van het offerdier gegeven, terwijl overigens de huiden der offerdieren het vleesch volgen; wordt dit, zooals bij zond- en schuldoffer, door den priester gegeten, dan behoort dezen ook de huid; bij vredeoffers, wier vleesch den offeraar is toegewezen, blijl't ook de huid diens eigendom, anpan jron, beteekent, evenals jron SEnan, 6,19: de tot den dienst geschikte (en niet door onreinheid verhinderde) en daarvoor aangewezen priester. — Daarvoor is ook vs. 9 de reeds 6,11 gegeven bepaling, dat de priesters de meeloffers eten, herhaald, om de bepaling: anpnn jroS bij te voegen. Anderen meenen, dat hier, aan het einde der beschrijving der offers, waarvan de eigenaar niets, de priester het leeuwendeel krijgt, des priesters aandeel aan alle offers nog eens kor-telijk herhaald wordt.

10. nrim intra nrna met olie aangemengd, gelijk de hoofdstuk 1—3 genoemden, of droog, als het zondmeeloffer, 5,11, of dat van Num. 5,15, zal voor alle zonen van Aharon zijn, zonder onderscheid. Het vorige vers spreekt nl. van de gebakken meeloffers, 2,4—13. De Thalmoed ziet in ons vers het voorschrift, dat alle deelgerechtigden van elk offer hun aandeel moeten hebben en dit niet tegen elkander kunnen inruilen; ook waar zij, gelijk bij een droog meeloffer, slechts een weinigje meel op hun deel zouden krijgen, moeten zij dit nemen en als hun offeraandeel eten.

11. Onze plaats, die hoofdzakelijk de bij het nuttigen der offerdeelen in acht te nemen bepalingen mededeelt, onderscheidt drie soorten van vredeoffers, in verband met de aanleiding onderscheiden in: dankoffer, waarbij brood gebracht moet worden, waarvan de priester één van iedere soort krijgt, (12—15) en die als gelofte of als vrijwillige gave gebracht worden (16, zie aldaar). Daar een kenmerkend verschil tusschen die offer-

4

T iv na

rnan on¹? nn« min Dtbtta nKöna : «in D^np'

jv -: mquot; - av t v* - jt t t it^ t ~ iquot; i v.- tl t

nip wx nbrnK anpsn ?röni : rn^n» iV irnsa»quot;

^ lt; a* - v v*l: - - I •• - : , iv : ■• ^ ^ v - :

nfinn ni^K nnjD-'jai : m i¹? rrü¹? 3^pn naw nVpn ^d

v t iquot; lt;v -: t : * t ; iv ; r j Kquot; ~ *1: • •»•.• -: t ^ it

nnilt; nnpanrnab nanü-^i nt^nnaa n^r^ai nuna

vt rl: - - Hquot; - a- -: i- ~ ; v - jr t ; - -

nnx naini ra^rnb^a nnia^ai : n^nn i¹?¹

» •) quot;: iquot; squot; : t ; at I v v-* quot; «t : jt : ' t : iv: r j

ö * : vnio k^'k irnn

i* t : j' y.quot;: r

qk : nm»¹? anp» nty« D'abtrn nar nnm nxn ^

f it i- jquot; quot;■ aquot; t : quot; --«v vquot;

ribiVa niïü nibn nninn narby i anpni ^anp^rnin

: - « - _T - -Jv ■gt;•):•: v *1:- t^

h^ahVn naanonbbiro^aD^oniïö ro^a

^ ^ - v v : •.. v ■• ; i v at ^ V ~ 1jquot;1' '• ' quot; *• quot;

nnm narbp ijan^ anp» fbn on¹? hbn-Vp : jü^a ^ tria¹? nm^ nomn ranp-^aü nn« mn anpm : mbv ^

I •• - at i- vt : It ;it t • t v lt;v • *1: • ; it t :

soorten zich bij de behandeling van het offerdier in het geheel niet vertoont, was deze onderscheiding in hoofdst. 3 niet op hare plaats, daar de met het offerdier te brengen offerbestanddeelen daar niet worden besproken. Ook de plengoffers en meeloffers bij brand- en vredeofferdier immers zijn daar niet behandeld. Wat het dier betreft, is tusschen dank- en andere vredeoffers alleen verschil in den tijd, gedurende welken het gegeten mag worden. (Zie vs. 15 en 16).

12. min hy. wegens dankbetuiging, omdat men zich tot dank verplicht acht wegens redding uit nood of verworven geluk. — rrnnn nar Sr, hij het als dankoffer te brengen slachtdier, dat, als vredeoffer, kan bestaan uit een mannelijk of vrouwelijk stuk rund- of kleinvee, moet hij, de offeraar, dan brengen: drie soorten ongezuurd brood en wel: mSn, crp'fn en rmn; zie over deze broodsoorten onze aant. Ex. 29,2.

13. Met gezuurde broodkoeken, laip a'ip', zal men deze ongezuurde brooden als zijn offer brengen bij het dier, dat tot dank-vredeoffer bestemd is. Hoofdbestanddeel van het offer blijft het offerdier, waaraan de vier broodsoorten worden toegevoegd. Naar den Thalmoed werden van iedere soort tien brooden gebracht; de bijeen-groepeering der drie ongezuurde soorten, die dan gebracht moeten worden: ^sn urh nSn Vr, geeft aanleiding tot de verklaring: met eene gelijke quantiteit gezuurde brooden, zoodat de hoeveelheid meel, voor de tien gezuurde brooden gebezigd, in den regel evengroot moest zijn als die der drie Matsa-soorten te zamen. In het geheel werden 6 Sea = 2 Epha = 20 tienden van een Epha ter bereiding van het brood genomen, waarvan de helft, 10 tienden dus, voor het gezuurde brood werd gebezigd, zoodat iedere broodkoek daarvan '/io Epha, d. i. een voor voedsel voor één dag toereikende hoeveelheid, hield. Ieder Matsa-brood (waarvan dertig uit tien tienden werden vervaardigd) hield dus ^lL tiende.

14. una anpm. van die geheele massa brooden zal hij één van iedere offersoort als heffing afnemen, te zamen dus vier brooden, waarvan echter niets op het altaar komt, maar die in haar geheel aan den dienstdoenden

LEVITICUS VII.

die het bloed van het vredeoffer sprengt, voor dezen zal het zijn.

. 15 En het vleesch van zijn dank-vredeoffer, moet op den dag, dat men het offer brengt, gegeten worden; men mag er niet van

16 laten liggen tot den morgen. Indien echter eene gelofte of een vrijwillig offer is het slachtdier, dat hij ten offer brengt, dan moet het op den dag, dat hij het ten offer brengt, gegeten worden, en den volgenden dag — wat er namelijk van over-

17 blijft, mag gegeten worden. Doch wat van het vleesch van het offerdier overblijft, zal op den derden dag in vuur verbrand

18 worden. Indien echter van het vleesch van het slachtdier zijns vredeoffers op den derden dag gegeten wordt, zal het niet tot welgevallen aangenomen worden; hem, die het ten offer heeft gebracht, zal het niet worden toegerekend, maar gruwel zal het zijn; en de persoon, die er van eet, zal zijne misdaad

19 dragen. Het vleesch, dat wat onreins ook zal aangeraakt hebben, mag niet gegeten worden, in vuur moet het verbrand worden ; doch het vleesch — ieder, die rein is, mag vleesch eten.

priester (de priesterafdeeling) werden toegewezen. Terwijl bij de wijding van Aharon en zijne zonen, alsook bij het offer van den Nazier, bij welke beide vredeoffers eveneens brood gebracht wordt, duidelijk uitgesproken is, dat het heffingsbrood ook bij borst- en schenkelstuk wordt gevoegd om de daarmede voorgeschreven bewegingen te maken, staat dit bij het dank-vredeoffer niet duidelijk, maar moest naar de traditie toch plaats hebben. Het offerdier wordt geheel als vredeoffer behandeld; de voorschriften van hoofdstuk 3, zoowel als die van vs. 28 vv. moeten erbij worden in acht genomen.

15. Wat hier van het vleesch wordt gezegd, geldt ook van het daarbij behoorende brood. Deze zelfde tijdsbepaling geldt evenzeer voor andere allerheiligste offers: zond-, schuld- en meeloffer, en voor den ram van den Nazier, waarbij niet uitdrukkelijk een tijd is bepaald. Dat de verder volgende bepalingen juist bij de vredeoffers worden besproken, hoewel zij bij alle offers evenzeer gelden, is te verklaren uit het eigenaardig karakter der vredeoffers, die voornamelijk als feestmaal dienen. — iaip bto, den dag, waarop het offer wordt gebracht, en den daarop volgenden nacht, zooals uit het slot van het vers blijkt, waar verboden is tot den morgen, niet tot den nacht ervan te laten liggen.

16. quot;nj, gelofte, waarbij men toegezegd heeft in een zeker geval, bijv. bij eventueele redding uit den nood, een offer te zullen brengen, zonder dat nog een bepaald object is aangewezen, (iSr ■nn, ik neem op mij een offer van zekere klasse te brengen); nat:: erne vrijwillige gave, waarbij men in eene opwelling, uit drang des harten, een bepaald dier den Eeuwige tot offer van een bepaalde soort wijdt (ir 'in, dit dier zal tot offer bestemd zijn). Hier is natuurlijk uitsluitend van vrijwillige vredeoffers sprake; daarbij was dan geen brood te brengen en de tijd, waarbinnen het gegeten moest worden, was: twee dagen en de daartusschen liggende nacht. — mum ninisni enz. en ook den volgenden dag, — en het tot dien dag overgeblevene mag nog steeds, en moet zelfs, als het kan, worden gegeten. Eigenlijk behoort het geheele offer op den dag, waarop het gebracht is, te worden verteerd: doch mocht er wat over zijn gebleven, dan mag en

T quot;lï

vb^nim nnt ïeoi : i¹? dthk pitn^ic

t t ; -•- - vlt; - ; iv tr j v.- t : - j- v I r' -

IK i TirDKi : iprnv ^ao rrr-^ bax' uaip ova «=

J v-iv * ; i v i v^v * ' jquot; i *quot; tv ^ t ;IT j:

ninaai innrnK innpn ova ihip nat nin:

t*: it • Aquot; tiquot; ^ * •• ^ *1: quot; •) ; r ;It - vlt; t t:

bi»3 nn-in ityaa imam : bzw vm quot;inism ^

... — — -AT- J- : * IT — ï 1quot; Tlquot; 1 •• • IT — •

dv3 rat—ifrao ïik* dni : enfr» mz

J - T T : - V - ; • quot;Tlquot; -«Tlquot; , I «quot;T • Vquot; T

rviT bus quot;h amp; inxanpsn quot;hïT ah Vjtfn

av ; r ^J ^ •»quot; tiquot; sj-i : - - v tiquot; -• • • ; -

■bDayrntfKïÊarn : mn n:ty issd tfaam

t : ^• v ~s t t - : _ ^,T^ *^JT • ' . **•'•* ^,T - :

: 1^3 nintrVs Ttbamsriw biw ah koü

it t J~ { r r t t - :|aquot;t • vquot; t •• tiquot; -lt; •• t

moet dit alsnog den volgenden dag worden opgegeten. De '1 van ura-n is moeilijk bevredigend te verklaren, hoewel van zoodanig gebruik der '1 meerdere voorbeelden zijn aan te wijzen. Hirsch meent, dat men, hier reeds Sas* verklarende in den zin van: ten eten bestemmen, alle moeilijkheid nit den weg ruimt. Men moet dan vertalen: het vleesch van een dier, dat als gelofte enz. is gebracht, moet worden hestemd om te worden gegeten op den dag des ojfer.t en den volgenden dag, — en wat werkelijk op den volgenden dag is overgebleven, mag nog gegeten worden.

17. mum en wat na het einde van den tweeden dag, dus bij het vallen van den avond, overblijft van het vleesch, moet op den derden dag verbrand worden, csa, in gewoon vuur, niet op het altaar.

18. SsN¹ SsJfn DNI ^enz- De eenvoudige zin der woorden geeft de wet: wanneer op den derden dag door wien ook van het offervleeseh wordt gegeten, waarmede alle offerhandelingen overigens naar behooren zijn geschied, zal het offer niet welgevallig meer zijn. Daartegen rijst echter het bezwaar: 1°. dat een derde, door na den tijd te eten, het offer van een ander ongeldig kan maken; immers ook het overblijven van het vleesch kan buiten de schuld des offeraars zijn geschied; 2°. dat, nadat alle offerhandelingen zijn verricht, het al of niet eten op zijn tijd op de geldigheid des offers geen invloed meer kan oefenen. Vandaar dat de Thalmoed, op grond der traditie, onze plaats aldus opvat; era indien, bij het slachten van het dier, of bij het opvangen, naar het altaar brengen of sprengen van het bloed, men iets van het vleesch des offer diers hestemd heeft om op den derden dag te worden gegeten, zoodat de fout bij de eigenlijke offerhandelingen werd gemaakt, dan is daardoor het offer niet tot welgevallen, en voor hem, die het als offer brengt, wordt het niet als plichtsvervulling gerekend, het is S«b, gruivel, (alleen van offervleeseh gebruikt. Lev. 19,7; Ez. 4,14; Jes. 65,4, beteekent waarschijnlijk oorspronkelijk: stank) en wie ervan eet, zelfs binnen den voorgeschreven tijd, draagt zijne zonde, d. w. z. wordt met uitroeiing gestraft, zooals Lev. 19,8 uitdrukkelijk na dezelfde uitdrukking wordt bijgevoegd; men moet dan vertalen: indien enz.gegeten zou worden. Grammaticaal is deze opvatting wel te verdedigen. (Vgl. o. a. Luzzatio).

19. Ons vers spreekt van offervleeseh. Zoodra dit aan iets, dat verontreiniging brengt, heeft aangeraakt en dus zelve onrein is geworden, mag het niet worden gegeten, maar moet worden verbrand, doch wat gewoon, niet verontreinigd offervleeseh aangaat, iedere reine alleen mag vleesch eten.

LEVITICUS VII.

20 Doch een persoon, die vleesch mocht eten van het slachtdier des vredeoffers, dat ter eere des Eeuwigen gebracht is, terwijl zijne onreinheid op hei» is, — die persoon zal uit zijn volk

21 uitgeroeid worden. En een persoon, die wat onreins ook zal aangeraakt hebben, de onreinheid van een mensch of eenig onrein vee of eenig onrein te verafschuwen gedierte, en die dan van het vleesch van het slachtdier des vredeoffers eet, dat ter eere des Eeuwigen gebracht is, — die persoon zal uit zijn

22 volk uitgeroeid worden.quot; — En de Eeuwige sprak tot Mozes,

23als volgt: «Spreek tot de kinderen Israëls, aldus: hoegenaamd

geen vet van een os, van een schaap, of van eene geit, zult

24 gij eten. Doch het vet van een gestorven, of het vet van een verscheurd dier, mag wel voor allerlei werk gebezigd worden,

25 maar eten zult gij het niet. Want al wie vet eet van eenig dier, waarvan men ter eere des Eeuwigen een vuuroffer mag brengen, die persoon, die het gegeten heeft, zal uit zijn volk

26 uitgeroeid worden. En geenerlei bloed zult gij eten, in al uwe

27 woonplaatsen, noch van gevogelte, noch van vee. Ieder persoon, die eenig bloed zal eten, die persoon zal uit zijn volk uitgeroeid worden.quot; —

29 28 De Eeuwige sprak tot Mozes, als volgt: „Spreek tot de kin-

doch dan ook ieder, zoo hii slechts rein is en van den offeraar iets van het offervleesch krijgt. — Het vleesch zelve moet dus rein zijn en mag slechts door reine personen worden gegeten.

20. vbj? inJCDDI) terwijl zijne onreinheid op hem is, d. w. z. dat de persoon eens bijv. door een lichamelijke kwaal onrein was en nog niet tot den staat van ritueele reinheid is teruggekeerd, isu» vSj nsnnvi nsnits.

21. Hier volgen de verontreinigingen door aanraking en wel: dix nNnoa,. olie van een mensch komende onreinheid, een lijk en wat daaraan heeft geraakt, en alle door gebruik van onreine personen (ai en jn*») onrein geworden en onreinheid overbrengende voorwerpen. — ns»B nnnaa, onreinheid brengend gedierte, d. w. z. een aas van een dier, onverschillig of dit voor het gebruik al of niet geoorloofd is. — sne ypo, een dier, waarvan de meeste menschen een afschuw hebben, verzamelnaam voor onreine visschen, vogels en kruipende dieren. (Vgl. 11,10—42). Ook dezen zijn natuurlijk alleen na hun dood eene bron van verontreiniging. Levende wezens verontreinigen niet en kunnen niet onrein worden, met uitzondering van den menaeh, die door aanraking aan een lijk of dgl. in staat van onreinheid komt, die zich verder voortplant.

23. Het verbod van vet en bloed, in onmiddellijk verband met het eten van offervleesch, evenals 3,16 en 17. Als algemeen en overal, ook buiten den kring des heiligdoms, geldig, richt het zich tot de kinderen Israëls en wordt daarom met een nieuw -qti ingeleid. Onder aSn worden verstaan de 3,3, 4 en 9 opgenoemde vetdeelen, die bij offers op het altaar komen, niet echter het in het vleesch dringende en daarmede saamgegroeide vet. Deze deelen nu mogen niet gegeten worden van eenig dier, dat tot de ossen, schapen of geiten, dus tot de als offer te gebruiken diersoorten behoort.

t ia

inKQLii nin^ h'Dhwn nn^o liba ^fiim³

^ t : \ ; t i- • t ; - -lt;v t t j- v -i v v - :

■Vro yan-'a ^aii : n^s^o Ninn jyfisn nmaji rbv«

t : * r vv: t iv'¹- i- v.* - ^jv - 4t ; : • ; at^t

KOL: IN nxo^ nonaa i IN D-IN HNDÜS KÓÜ

•• t 1 |y-»v t : lt; t •• : jt •• ; • ^ tt \ : •• t

Kinnennn™ nin'b D'Q^n nar-i^aö VDNT

v* - vr.' - -jt : : • : at i- -»•••-: v,* t : - -jv - ; • t :

^r-bN quot;i3T : iONv' nj^D-^N nirr -laTi ; == : ISDNH ab ryi 3201 iity nbn-ba

V lt;•• : Iquot; J V't V •)•.* : J v quot; _# t A •• v.quot; T: •

: irtoxn N¹? Vdni nDN^o-^V nina nbni nba:

i\ ; 1 J v t : at t t : ^ v.*.* ^riquot; t •• ; ^ •.•-••• : t •• :

nin^ rró mso anp» IK'N nónan-ro aVn ^DN-ba ^ ^

at 1- v,^v * t-jv gt;•!:- v -: t •• ; - i * v •• jquot; t •lt;

Sbsi^NnN¹? dt^i ; n^a^a n^Dkn trsan nrron«

v, ; : 1 ■* t t ; t iv^- i- v *.v it vjv - -jt : ; • :

DT^S ^Nn-ii^N trarba : nona^i eii^ DD^itrio»

at t -•- v -» v^v t it ; i 1 t av •• i : i

ö : !Taj?a Ninn jyaari nn-ipji

ION¹? VNTB» ^rbx 131 : ioNv' n^D-¹?# nin» quot;lai'i^n:)

a •• iquot; t : • jquot; : v 4quot; - 1 •• jv v : Jquot; -: - 03

ook al zijn ze ongewijd. Wél daarentegen bij wild en dgl. — Ons vers vormt de inleiding tot het volgende, daar het verbod eenig vet of bloed te nuttigen reeds 3,17 staat.

24. Hoewel ons vers alleen van vet van zijn natuurlijken dood gestorven of door een wild dier verscheurd vee spreekt, geldt de hier gegeven bepaling, waardoor vet, dat niet mag gegeten worden, toch voor andere doeleinden mag worden gebruikt, ook voor tot particulier gebruik bestemd geslacht vee. Dat daarvan hier niet uitdrukkelijk gesproten wordt, is te verklaren uit het verbod Lev. 17,3 vv. in de woestijn anders vee te slachten, dan met bestemming als offerdier, waarvan het vet natuurlijk op het altaar kwam. Als nu later (Deut. 12,15 vv. en 21 vv.), nadekomstinKena'an het slachten van vee tot eigen gebruik overal wordt toegestaan, geldt voor het vet van zulke ten gebruike geslachte dieren de in ons vers gegeven, en voor de Israëlieten in de woestijn alleen voor ns-iDi rto mogelijke bepaling: het niet te eten, maar voor andere doeleinden te gebruiken.

25. nonan p enz. niet alleen 'rh -idn S'isSiw nat», zooals vs. 18,20 en 21, maar van de diersoorten, waarvan men een offer brengen mag, ook al zijn de dieren zelve niet gewijd.

.26. DT en elk bloed, van alle, ook van niet tot offer geschikte diersoorten, in tegenstelling met het i;elt;-verbod. — syir¹?, met betrekking tot

fevogelte, zoowel als tot vee, — uitgesloten zijn dus van dit verbod: hetevogelte, zoowel als tot vee, — uitgesloten zijn dus van dit verbod: het

loed van visschen en dat van sprinkhanen. — Reeds 3,17 is uitgesproken, dat bloed- zoowel als vet-verbod ten eeuwigen dage en op alle plaatsen gelden.

29. Voorschrift omtrent hetgeen de offerende van zijn vredeoffer (hetzij het een dankoffer, gelofte of vrijwillige gave is) aan het altaar en den priester moet geven, — daarom zich tot al de kinderen Israels richtend,—

LEVITICUS VII.

deren Israels, als volgt: Wie zijn slachtdier als vredeoffer ter eere des Eeuwigen brengt, zal van zijn slachtdier als vredeoffer

30 den Eeuwige zijn offer brengen. Zijn eigen handen zullen de vuuroffers des Eeuwigen brengen; hij zal namelijk het vet op het borststuk brengen; en wel het borststuk, om er eene wen-

31 ding mede te maken voor den Eeuwige. Dan zal de priester het vet op het altaar in rook doen opgaan; daarna zal het

32 borststuk voor Aharon en zijne zonen zijn. Ook den rechter schenkel zult gij als eene heffing aan den priester geven, van

33 uwe vredeoffers. Wie van Aharons zonen het bloed des vredeoffers en het vet ten offer brengt, voor hem zal de rechter

34 schenkel als deel zijn. Want het borststuk der wending en den schenkel der opheffing heb Ik van de kinderen Israëls genomen, van hunne slachtdieren tot vredeoffers; en gaf ze aan den priester Aharon en aan zijne zonen, als een eeuwig hun

35 toekomend deel, vanwege de kinderen Israëls. Dit is het zal-vings-recht van Aharon en het zalvings-recht zijner zonen van de vuuroffers des Eeuwigen, van den dag af dat men hen deed

36 naderen, om den Eeuwige als priester te dienen; Wat de Eeuwige, op den dag, dat hij hen zalfde, geboden heeft, hun vanwege de kinderen Israëls te geven; een eeuwige wet voor hunne nako-

37 melingen.quot; Dit is de leer aangaande het brandoffer, het meeloffer,

«np ns als zijn, niet door hemzelven, maar door altaar of priester te verteren offerdeel.

30. 'n 'CJC nx, de op het altaar ais vuuroffers te brengen deelen, namelijk het vet, ntnn Sjj, op, met het borststuk zal hij het brengen, en wel het vet, om te verbranden, — het borststuk daarentegen, om daarmede eene nsun, wending te maken voor den Eeuwige, tegelijk met de vetstukken. Daarna worden de vetstukken verbrand, het borststuk den priester toegewezen. — De wending zelve bestaat uit heen en weergaande beweging, nsi:n (naar de vier windrichtingen ?) en eene op- en neergaande heffing, rmnn. üit 10,15 blijkt, dat ook het schenkelstuk bij de wending moést genomen worden. De wending had op de volgende wijze plaats; de vetstukken lagen op de vlakke hand van den offerende, en de schenkel en het borststuk daarboven op; de priester legde nu zijne rechterhand onder die van den offerende en maakte de beweging. — n?n, het borststuk, het naar den grond gekeerde gedeelte van de borst, van hals tot pens — met twee ribben aan weerszijden.

32. piy, schenkel, het bovendeel van den rechterpoot, van het kniegewricht tot de heup; bij den voorpoot heet het overeenkomstige deel: rnT.— nffnn. Hoewel bij de heffing ook het schenkelstuk genomen werd, heet toch altijd het borststuk nsunn ntn, het schenkelstuk rmnnn pw, volgens Nachm. ómdat het laatste bij het inwijdingsoffer als heffing voor het altaar werd bestemd. Lev. 10,15 staat de wending bij beiden vermeld, terwijl wending en opheffing Ex. 29,27 bij beiden worden genoemd. — r\wr\, heffing; het borststuk valt den priester toe 'n 'ün», van de voor God bestemde vuuroffers (vs. 31), — het schenkelstuk daarentegen als heffing, als af te zonderen deel van het door den eigenaar te verteren vleesch.

33. anpon, naar de traditie, evenals 6,19, wie kan brengen; wie niet

T IX D

rQTöniirV lasipw nin^ VoVty narn« nnpan

^ 'JV \,r i- •) t ; i t v s-t tl- tt ; -lt;v v *1: —

nrnn-^ a^nrrm nin» n« ny^nn vt ; va^^s

v t iv - vlt;quot; - v f,r : * vquot; tv • : jtt it t :

^üpni : nin» ♦jöV nö^n ink wrh ninn nst

^ s* i: • : it ; jquot; t ' ^.t ; ^ •gt; i r t : vtiv v • ;

nNi : v^nbi pnN¹? nfnn n»ni nnarsn n^nn-nx rrün ^

•• : it t : i v. -j i- ; v t iv t t ; taquot; ; • - v vquot; quot; v i ■»••

anpan : Qynbv ^nn-ta rns¹? nann unn pb»n piir^

•I: - - iv • Ia- - ^t ; ^ • I • t- I •*

vwn pi^ n»nn ib nnx ♦jaa a^nn-nxi dtjin

I I j •)•.•: r s I a-ir • _f v^-- ^v : t^: - s-

♦nnpb nbnnn pity i n«i naunn nrn-n^ »3 : njo¹? ^

' ; i - t ^ t ^: 'p p ^ ^{: t : v} * it t :

rron pnxb onx ?nNi on^o^ hnd

llt;quot; - i -:i- : t ivit av •• : - ^quot; ; • • •• t: * ^{,,, :} ^ quot;

jhnN mvn HXT : nxa D^iypn¹? ^

i -i - lt;- : • / iquot; t : jquot; : vquot; quot; t ^ i t ; t t ;

: nin^ rnsb Dnx anpn ova nin» 'trtto via nni^Qi

it i- Kquot; - : __ t ■••h • : at ; * iquot; ^ ^TT ^ ^: p* p

♦33 n^o ons int^a ova dhV nnS rrirv niï

jquot; vquot; ^t •* : t ; v t -quot;• t t ; t* v -:

nnw¹? niinn n^r : Dnin¹? obiy npn

t; • - t it t - ^j it i: \,r ^ \j^m\ aquot; t; *

door onreinheid weerhouden wordt, en tot de dienstdoende afdeeling behoort. Hij moet dienst kunnen doen bij Woerfsprenging zoowel als bij verbranding der vetstukken. — Van vredeoffers kwamen dus devetstukken op het altaar, de priesters kregen borst- en schenkelstuk, terwijl de offeraar iederen reinen Israëliet, man of vrouw, ais zijn gast mocht laten deelnemen aan zijn offermaal.

35. riKt. dit, borst- en schenkelstuk der vredeofferdieren, is pns nno», Rashbam: het door de zalving verkregen recht; Ibn 'Ezka; het vorstenrecht; Wessely: dit, al de in de vorige hoofdstukken genoemde priesterrechten op vleesch van zond- en schuldoffer, meeloffer enz. is een gevolg van het hooge ambt van Aharon enz. Mendelssohn neemt uit net vorige vers pn als regeerend woord ook bij het onze en verklaart: dit is het wegens Aharons zalving hem toekomende. Nieuweren verklaren nrron, uit het Arabisch als: toegemeten deel en vertalen: dit is het deel van enz. (hoewel de stam in het Arabisch eigenlijk beteekent: over iets heenstrijken).— 'rh jroS ons a'ipn dïo, op den dag, waarop men hen deed naderen om priester dienst te doen voor den Eeuwige, d. i. volgens Wessely : den achtsten dag der wijding; daar vóór dien dag het borststuk voor Mozes, het schen-kelstuk voor het altaar aangewezen was; bovendien deden zij ook eerst sinds den achtsten wijdingsdag dienst, terwijl vooraf alles door Mozes was verricht. Evenzoo verklaart hij ons irron dïo (vs. 36) als op den achtsten wijdingsdag te doelen en niet op de zalving, maar op de amhts-aanvaarding betrekking te hebben. Anderen; van af den dag, dat men hen deed naderen enz., van toen af als blijvend voorschrift.

36. DDJC inCO QV3. ⁰P dtⁿ dat hij, Mozes, hen zalfde.

37 en 38 sluiten de gehcele algemeene offer-wetgeving af; alle tot nu toe behandelde offers, ook het Ex. 29 besproken wijdingsoffer, worden

LEVITICUS VII, VIII.

en aangaande het zondoffer en het schuldoffer; ook aangaande

38 het wijdingsoffer en het slachtdier tot vredeoffer. Die de Eeuwige Mozes op den berg Sienal geboden heeft op den dag, dat hij den kinderen Israëls gebood, om hunne offers ter eere des Eeuwigen te brengen, in de woestijn Sienai.

2 1 De Eeuwige sprak tot Mozes, als volgt: «Neem Aharon en zijne zonen met hem, en de kleederen en de zalfolie, en den var tot zondoffer, en de twee rammen en den korf met onge-

3 zuurd brood. En laat de geheele gemeente ter vergadering bijeenkomen aan den ingang van de tent der samenkomst.quot;

4 Mozes deed, gelijk de Eeuwige hem geboden had; en de gemeente kwam bijeen aan den ingang van de tent der samen-

5 komst. Nu zeide Mozes tot de gemeente: «Dit is de zaak, die

6 de Eeuwige geboden heeft te doen.quot; Hierop deed Mozes Aharon

7 en zijne zonen naderen en hen in water baden; En deed hem het onderkleed aan, en omgordde hem met den gordel, bekleedde hem met den mantel, deed er den Ephod overheen, en omgordde hem met den gordelband van den Ephod, en

8 bond hem den Ephod daarmede vast; En plaatste het borstschild er op, en legde in het borstschild de Oeriem en de

9 Thoemmiem; En zette hem het hoofdwindsel op het hoofd, en bracht aan bij het hoofdwindsel, naar de zijde van zijn aangezicht, de gouden voorhoofdsplaat, den heiligen diadeem, ge-

10 lijk de Eeuwige Mozes geboden had. Nu nam Mozes de zalfolie, zalfde den tabernakel en al wat er in was, en heiligde

hier genoemd, naar hoogere of mindere heiligheid gegroepeerd (eerst icnp D'tnp). — din™, speciaal de vredeoffer-ram, die dW?» Vin genoemd wordt (Exl 29,22).

38. ^3 irö) alhoewel naar 1,1 in de tent der .lamenkomst geopenbaard, waren zij reeds vroeger, tijdens Mozes' tweede verblijf op den Sienai, door hem medegedeeld; zij werden dan na de oprichting van den tabernakel, óf eenvoudig herhaald, of nader toegelicht. Abrabanel: bij den berg Sienai. — iniï dto, op den dag, waarop God Israël gebood zijne eerste offers te brengen in de woestijn Sienai, nl. bij de heiligdoms-wijding; dan behoort vd -onan bij omaip nx yipnS; — anderen: op den dag, waarop Hij in de woestijn Sienai, niet eerst in de steppen van Moab, den kinderen Israëls geboden heeft hunne offers te brengen. Misschien slaat het aanhangsel ww oro in deze opvatting op Mozes en moet ons vers vertaald worden: Dit is de leer... die de Eeuwige Mozes bij den berg Sienai geboden heeft op dm dag, waarop deze den kinderen Israëls voorschreef hunne offers te brengen, hetgeen plaats had onmiddellijk na de desbetreffende openbaring in de woestijn Sienai.

HooFnsTUK VUL De uitvoering van de Ex. 29 voorgeschreven wijding; zie onze aanteekeningen aldaar. De vraag, wanneer deze Godsspraak tot Mozes werd gericht, hangt samen met de quaestie, wanneer hoofdstuk 1—7 zijn uitgesproken. Volgens Rashie werd onze plaats tot Mozes gezegd

n T is ro

niï : D^o^n nnTVi owbaSi di^^I nxcsn^ ^

st • v -: r t ; - -\.v: ^ • * - ; at tit : v.t - i- ;

nnpn^ VNTir' iniï DV3 TD ma nt^o-nx mn»

s'l: quot; : •• t : • -••• : v - : at * j- ; v, •' v -it :

Ö * : tü nanoa nin^ on^aip-nn

^ it »/r i- .)••• •• : :it

iriN vjrnNi finx-n^ np : Iq^ nin» *

-»t t v ; i -: i- v i lt;- i •• jv v v,t : quot;:~3

lt;:v nNi nxénn quot;is i PKI nntpan ratr onaan nNi

j.. : ... _t - j- j.. _; at _: * quot; i v jv : • t : - _f •• :

nns-btf ^npn nNi ; niïsn SD nxi D^NHJ

^ - v^v quot; a- l: - vt^'t t jquot; : . ¹ quot; quot; ^j' v.quot; ^: * quot; ^,t

Snpm inK nirr niï ntbo : i^id bnx ^

••It * - a ^t : jt ' •)••• -:i- ••* tquot; ^ v j

nT ntra iön^ : -tyio bns nnö^_i?K

-»... at^quot; it V v.quot; . J - iquot; V J V _ T~' it

-nxi pn^-nK né'O mp^ : ni'^V nin» ninn¹

^ v ; I ^-:i- v v ^i ^;i~ ^t ; jt • v t t -

inN wi njnan-nK v^rn»! : DPN rni'i via*

v •-. - v t't iquot;*quot; * ^,tquot;»~ ijquot; : * ~ at t

-iin'i ifiNirnK r^v rnn b^an-nK IHN ^2^1 übto

j a •• it v {.T^r }jquot;'- * ; - •-• ««y ^ •• : - it

rtrnn-nN vby D't^n : 13 ib quot;fSKn inxⁿ

I V a - V vt •gt; V jt- 1 v j : V- •• it _gt; v •• ; ^

nfiavP^ND'^i: D^nn-nNi Dni«nTi« f^nn-^K \m^ü inin nx vis nsiïan-b^ tim imrty

t t - I lt;• -••• tt j V V •.•:*- quot; V t - a ^

■nx n^o np'i : hbotk nin* niï 1^x2 Bhpn nrr

iv v vt : jt • •)•■* -j 1- _ vl - v—

^p'i ptfarrnK nira'i nniran ?Dty

^••|-;quot; a v -1 t v ; i^t ; • - v t : • - i vjv

¹

vóór de oprichting van den tabernakel, volgens Nachm. op den eersten dag dier oprichting (vgl. onze aanteekening Lev. 1,1).

LEVITICUS VIII.

11 dit alles. En spatte daarvan op het altaar zevenmaal, en zalfde het altaar en al zijne gereedschappen, en het waseh-

12 vat en zijn onderstel, om ze te heiligen; Hierop goot hij van de zalfolie op Aharons hoofd, en zalfde hem, om hem

13 te heiligen. Nu deed Mozes Aharons zonen naderen, en bekleedde hen met onderkleederen, omgordde hen met eenen gordel en omwond hun het hoofd met hooge mutsen, gelijk

14 de Eeuwige Mozes geboden had. Vervolgens deed hij den var tot zondoffer naderen, en Aharon en zijne zonen steunden

15 hunne handen op den kop van den var tot zondoffer. Nu slachtte men hem, en nam Mozes het bloed, deed het aan de horens van het altaar rondom met zijnen vinger, en ontzondigde het altaar; en het [overige] bloed goot hij uit aan den voet van het altaar en heiligde dit, om er verzoening op te doen.

16 Vervolgens nam hij al het vet, dat op de ingewanden is, en het net over de lever, en de beide nieren en hun vet; en Mozes

17 deed het op het altaar in rook opgaan. En den var, en zijne huid, en zijn vleesch en zijn mest, verbrandde men in vuur buiten

18 de legerplaats, gelijk de Eeuwige Mozes geboden had. Hierop liet hij den ram tot brandoffer nader brengen, en Aharon en zijne zonen steunden hunne handen op den kop van den ram.

19 Nu slachtte men hem, en sprengde Mozes het bloed op het

20 altaar rondom; En den ram deelde men in zijne stukken; en Mozes deed den kop, de stukken en het vet in rook opgaan.

21 En de ingewanden en de kniestukken wieseh hij af met water ; zoo liet Mozes den geheelen ram op het altaar in rook opgaan, een brandoffer was het, tot lieflijken geur, een vuuroffer was het ter eere des Eeuwigen; — gelijk de Eeuwige Mozes

22 geboden had. — Nu deed hij den tweeden ram, den ram

11. Op het brandofferaöaor werd zeven maal gespat, run, dat is: Mozes doopte telkens zijn vinger in de olie en sprenkelde uit de verte zevenmaal op het altaar. Bovendien zalfde hij het altaar, zooals alle overige gereedschappen, waarschijnlijk door strijken met den vinger, ol'door met erop gegoten olie het geheele oppervlak te bevochtigen. Deze zevenvoudige bespattins, hoewel Ex. 29 niet duidelijk voorgeschreven, is, naar Nachm. Ex. 29,37 in de woorden: twip c-ip narnn mm inx ncnpi bij de zalving aangeduid, terwijl Lev. 16,18 diezelfde uitdrukking (wipi) bij het gouden altaar voorkomt, als resultaat eener zevenvoudige bloedsprenging (vgl. Wessely).

ia. pn. evenals Ex. 29,7, op het hoofd uitgieten, niet enkel nm®», met den vinger op het voorhoofd en tusschen de oogen strijken, — zooals dit bij Aharon's zonen geschiedde. De zalving, nm'ii, is Ex. 28,41 en 40,15 uitdrukkelijk voorgeschreven, terwijl er Lev. 7,35; 10,7 en Num. 3,3 duidelijk melding van gemaakt wordt als geschied. Het wordt hier niet afzonderlijk medegedeeld als geschied te zijn.

13. trarri. Naar Rashie beteekent uan binden-, naar Wessely is het de term voor direct op het lichaam vast aanleggen, zoo: een verband op een wond, het zadel op een ezel, enz.

n iï M

--n« nvm Vïw naran-V^ lasp n ; onx ^ pï»! : Dirip¹? 133-nNi quot;i'an-nxi v^-ba-n^i naran ^

| •- it ;l- : v. - v : •) • - v ; t •• t v :

a^pïl : in» nvw pnx nii^an \mt2 * tfarn üJaK bn'K -iin^nina D^abn pnH rirnK n^D ia nK tfih *: ntra-nN nin» niï n^xa nijraio ürh ^ 1

^ ••-- IV _# V VT JT- r; -tr ^ •a t : • v,quot;t r

: nN^nn -12 Dnn^nK v:ai pn« -ibDquot;! nwcann

IT-I- ,V - ••• quot;ipp ••■, TT )lt;-!.- I _S-

a^ap naran ni3quot;!j5-7^ \n'^,\ onn-nK ntra n[5»i lan^i¹⁰ naran nio^¹?» px» D^n-nNi naran-nK mm lyawa

J : V I - T t - V ; - Aquot;; • - v v - ; - ^ t ; v ;

quot;IK'K afnn-brnN n^i : vhy naa¹?

n^a quot;idpn nabn-nxi n'^an naan nnri» nxi

V.V jquot; I; -- Iav ; ; v v ; ^{! v !} quot;^T quot; ^v-^,v quot; ^:

e]^ i^'istik') i^aTW isn-nKi. : nnaranquot;

nx aT'i : n^Q-n« nirr mï it^na mnab nno ^a^

_v.. quot;I;-- IV v i.T ; JT * .)•••-: r av-i r - I v, * quot; t

: Vkh Dnn^nN vaai finK laao'i nVyn Vm

•ITT j *• V,v ••: ••• ■JT t I s-;r : ;•- at^ it •»••

^xn-nKi : a^ao naran-b^ Din-n« n^a phn ^

. - T ...; r T -V.quot;: - _gt;-»T- v sv I ;•- at; *-3

■n«i crnnrrrw irK-nn-n» nt^a ntap»! vnnaV nna

^ •* : q v.* t ; - v : t v v «••):-- at t : • vquot; *

ntra quot;iüp^,,i o^aa rm D^nan-nxi anprrnNi : -nan «

^ ... -1;--^ ^ViT - I T -l-T: V : vljv - •■• ; VIT-

xin nn^-nnb «in rny nnaran TKn-^aTK

r- • quot; % * ' ^,,,: * ^T t ••; • - • - t t^

♦i^n^Nn-nxanp^ *: nira-m nm» niv ^«a nin^» |

14. De priesters zijn hier de offeraars en verrichten de wnD; Mozes doet als priester dienst en verricht alle volgende diensthandelingen.

15. Qnira onderwerp behoeft niet juist Mozes te zijn, daar immers, naar Lev. 1,5 het slachten ook bij gewone offers door niet-priesters mag geschieden. De zin is dus; iemand slachtte, waarna Mozes het bloed opving. Mendelssohn meent echter, dat Ex. 29,12 het slachten bij uitsluiting aan Mozes wordt opgedragen en dus hier net: ook als onderwerp van nnw moet worden genomen, naren, het brandoffer-aZtoar, evenals vs. 11. — somi, en ontzondigde het altaar, van de door des volks vergrijpen ook daarop rustende zonde. — Y'S» isob, om voor het vervolg daarop verzoeningshandelingen te verrichten; anderen; terwijl hij zoodoende daarvoor, voor het altaar, verzoening deed.

16. np¹!. ^mengt; iemand zonderde de vetdeelen af en gaf ze Mozes, die ze zelve op het altaar bracht en in rook deed opgaan.

leviticus viii.

der inwijding, nader brengen; en Aharon en zijne zonen steunden

23 hunne handen op den kop van den ram. En men slachtte hem ; en Mozes nam van zijn bloed, deed het op het kraakbeen van Aharons rechter oor, aan den duim zijner rechter hand en aan

24 den grooten teen van zijn rechter voet. Hierop liet hij Aharons zonen naderen en Mozes deed van het bloed op het kraakbeen van hun rechter oor, aan den duim hunner rechter hand en aan den grooten teen van hun rechter voet; en Mozes wierp

25 het bloed tegen het altaar rondom. Vervolgens nam hij het vet en den staart, en al het vet, dat op de ingewanden is, en het net over de lever, en de beide nieren en hun vet en den

26 rechter schenkel. En uit den korf met ongezuurde brooden, die vóór den Eeuwige stond, nam hij één ongezuurden koek, één met olie bereiden broodkoek en ééne dunne vlade, en legde

27 ze op de vetstukken en op den rechter schenkel; En legde dit alles op de handen van Aharon en op de handen zijner zonen,

28 en maakte daarmede eene wending vóór den Eeuwige. Vervolgens nam Mozes ze uit hunne handen, en deed ze op het altaar na het brandoffer in rook opgaan; een wijdingsoffer was het tot aangenamen geur, een vuuroffer was het ter eere

29 des Eeuwigen. Hierop nam Mozes het borststuk en maakte daarmede eene wending vóór den Eeuwige; van den ram der wijding viel het Mozes ten deel, gelijk de Eeuwige Mozes ge-

30 boden had. Nu nam Mozes van de zalfolie en van het bloed, dat op het altaar was, en spatte het op Aharon, op zijne kleederen, en op zijne zonen en op de kleederen zijner zonen met hem; zoo heiligde hij Aharon, zijne kleederen, en zijne zonen

31 en de kleederen zijner zonen met hem. Hierop zeide Mozes tot Aharon en tot zijne zonen : //Kookt het vleesch aan den ingang van de tent der samenkomst, en daar zult gij het eten, benevens

22. DV^On Svf. ^zie onze aant. Ex. 29,19.

24. p'ipi, na de bestrijking van ooren, duimen en teenen des priesters werd het bloed, als dat van ieder vredeoffer, tegen het altaar rondom geworpen.

25. nSnrt) het vet, dat de ingewanden bedekt (aipn Sr noonn), daarhisr alle andere vetdeelen genoemd zijn. Ex. 29,22 moet onder 37nn het vet, dat op de ingewanden is, worden verstaan, daar op die plaats nd3»n avin aipn Sr wél, atpn Sr ics aSnn niet genoemd is.

26. n 'jaS icjc mon Sdoi. uit den korf, die vóór den Eeuwige reeds stond in het voorhof en die hij dus niet behoefde nader te laten brengen, gelijk de offerdieren en de priesters, die, tot zij voor den dienst noodig waren, huiten het voorhof konden blijven (Wessely). — Sji D'aSnn Sr atquot;! pK', en hij legde ze op de vetstukken en op den rechter schenkel. Hieruit blijkt, dat het brood bovenop lag, daaronder de schenkel en eindelijk de vetstukken.

27. DiTN fp¹!. en wendde ze, de vetstukken enz. Mozes legde zijne handen

n iï *?

: Vxn vtnyby DnnrnK vwi pnx IDOD*I n^o^n ^nN-|TK iibnp nitfö n^i i ünf»5»

-n« : n^o^n ibjn jnr^'i rvio;n it fn'r^r³ -V^! n»io»n b:T« b^n-fp ntra |p)»i pnx oa

■n« ni^D phri rwn n^o|n dt frta

n^;l?Nn-n«i a^nn-n» n^i * : yzo naTan-¹?^ am ™ |

t; - it v : v jquot; - ^ i - *quot; r t -^••: quot;^quot; ^ ^⁷quot;quot; •quot;

♦n^-nKi naan mn^ m] nbnn-VrnKi

i -iew niïan ^boi : ron pitr nxi pabn-nNi h^an «

- - ■ ■, o ■• v ^{1 j i}quot;^:gt;••^{:: v}PtP •■•^:. ^{lT :}quot; p'|5T nn« joty on? n^ni nn» nïp n?n np^nri^afi?

Van-nKjnii : |ot pi^ ooVnn-¹?^ b^nnK»

: nin» naun ddn «in v:a ♦aa by) r'nnN ♦aa ^

IT : jquot; : • IT : it |vjt- att ■quot;•quot; i -■ i- •quot;' - ^

nVyn-¹?# nnarsn iüp^ on^aa onfc n^o npn.ⁿ= -nx niro np»i : nin^ Kin n^K nrn nnVon «

llt;—- it i- ^ jquot; ' * quot; : •* _mj' \ '

ntfo¹? D'Nban Vno nm» *:sh naun ina^n nrnn

^: ,••■• ^......T : ,T ! •'quot; V*. V^T ■quot;■■, K

rairD n^a npn *: n^a-nw nin» niï 'it^Ka nja? rrn ^ E

| ... -••.• • v I - • - iv v lt;.t : jt' r-' -t r t t : t t •—

vnja^-1?^ pn»quot;^ VA naran-¹?# nï?« DTrrjai nn^an TMvnn-nKtVKrnKtfnp^inKvaa naa-Vjn vaa-Vp

v ; tt : v i -; i- v a • ^t t jquot;; • quot;: -jtt :

v:a^_l?Ni pnK-bx n£a *iaN^,i : inK vja naa-nw vaa ^

t t^ v : i -• -: r v v - i • t jquot;: * v ; ot t

-n«i inN iVaxn o^i n^ia bnfc nna Tt^an-nx i^ira

v : •* : i t : v -* --«••• t t • v ^ quot;

onder die der priesters en leidde de voor- en achterwaartsche en op- en neerwaartsche bewegingen.

28. Ook het heffings-ftrood en de schenkel, die bij gewone dank- en vredeoffers den priester ten deel vallen, moesten hij liet wijdingsoffer verbrand worden. Daarom hier de bijvoeging: Nin DinSis.

30. Dat hier beide keeren Tiua Sy en ïnaa ns zonder '1 staat, welke Ex. 29,21 wél is bijgevoegd, wijst er volgens Wesselï op, dat de spatting hier vooral op de kleederen was gericht. — Al staat Ex. 29 deze spatting vóór de wending en het verbranden der vetstukken, geschiedde ze toch later, dan deze; daar ter plaatse wordt nl. eerst de bloedbehandelino afgehandeld, om daarna den offerdienst te laten volgen; hier staan de handelingen naar volgorde. De spatting met bloed en olie geschiedde waarschijnlijk in eens, dus nadat beiden vermengd waren (vgl. ook Lev. 16,18).

LEVITICUS VIII, IX.

het brood, dat in den korf van het wijdingsofier is; gelijk ik geboden heb, zeggende: _w„Aharon en zijne zonen zullen

32 het eten.quot;quot; En wat van het vleesch en van het brood over-

33 blijft, zult gij in vuur verbranden. En van den ingang van de tent der samenkomst zult gij niet weggaan gedurende zeven dagen, tot den dag dat de dagen uwer wijding ten volle zullen

34 zijn verstreken; want zeven dagen zal men u wijden. Zooals men heden gedaan heeft, heeft de Eeuwige geboden te doen, om

35 verzoening voor u te bewerken. En aan den ingang van de tent der samenkomst zult gij blijven dag en nacht gedurende zeven dagen; en zult in acht nemen het door den Eeuwige aan uwe zorg toevertrouwde, opdat gij niet zult sterven; want

36 zoo is mij geboden.quot; Aharon en zijne zonen deden al de zaken, die de Eeuwige door Mozes geboden had.

1 Nu was het op den achtsten dag: toen riep Mozes Aharon

2en zijne zonen en de oudsten van Israël tot zich; En hij zeide tot Aharon: «Neem u een mannelijk kalf, jong van een rund, tot zondoffer, en een ram tot brandoffer, beide zonder gebrek, en

3 breng ze vóór den Eeuwige. En tot de kinderen Israëls zult gij spreken, als volgt: //„Neemt een geitenhok tot zondoffer, en een mannelijk kalf en een schaap, beide onder het jaar, zonder gebrek,

4 tot brandoffer. En een os en een ram tot vrede-offers, om een slachtmaal aan te richten vóór den Eeuwige en een meeloffer, met

31. Aharon en zijne zonen moeten, als offeraars van den wijdingsram, het vleesch en het brood eten; doch mogen niet, gelijk bij andere vredeoffers, iederen reine aan hun offermaal laten deelnemen (Ex. 29,33). Evenzoo moest het, gelijk de allerheiligste offers, binnen het voorhof blijven, nns quot;un» Sns.

,32. muni. en loat overblijft tot den volgenden morgen. Ex. 29,34; — DnS^i ifaj, onder het vleesch of het brood, = ■wan JOSS. Wi'n xS lyip SriN nnaoi. ^uit het voorhof, dat aan den ingang van het eigenlijke heiligdom is, moogt gij gedurende zeven dagen niet weggaan, bij dag noch bij nacht (vs. 35), want zeven dagen lang moeten de wijdingsplechtigheden worden herhaald (Ex. 29,35).

34. Zoodis men namelijk heden heeft gedaan, heeft God bevolen gedurende die zeven dagen eiken dag te doen om voor u verzoening te erlangen.

35- Tl mOlfD DN Dmtm letterlijk: en zult waarnemen de u door God opgedragen bewakingsplicht-, zoo kan mow» ns» eenvoudig beteekenen: een plicht vervullen, een voorschrift opvolgen, of: een wachtpost innemen, of een ambt naar behooren waarnemen, enz. Anderen nemen het van rnntm afhankelijke woord als voorwerp: de bewaking ten behoeve des Eeuwigen, zoodat iemands bewaking beteekenen zou: wat tot bewaking van dien persoon of zaak noodig is.

Hooïdstuk IX. 1. ^Otfn DV3. ⁰V den achtsten dag der heiligdomswijding, — welke v. s. op den eersten, volgens anderen op den achtsten

12 n iï i6

Viai i'-ihn •ibnh 1^3 D^bsn bps Dnfn nn|pi *: lön^n ^K3 Dnbni ntP|3 nnisni : m^K» J DD^O^ n^ü Din^D^ njraiy WÏHKV nyiö

Av •• r*. • vquot; ï '• •• * * ^T ' '• ' : !•• lt; *•

ntn di»3 njrjf : djdttin nJ?»» d^_t nynp *2* 6vr ivïd bnb nnai : oyby nsDb nvy¹? nin» nix ^

: Iquot; *•' v - v iv •• : -)•• - : v. ^-:r^ ot ^ : st*

ib) nin» niö^o-nn omDtri DV^ nyzv DÖI'

-• : : vjv : • v ov ; - ; • t •s-_; • t : - t lt;t

Dnmn-bs dn v:ni nn^ ^»1 : wx p-^ imon¹⁴

• t ; - t •*lt; at t i v^— * '** ''• ' vquot; at

d : nuto-ts nin» niri^x

: ♦iptbi via¹?'! thnnb n^ü kip 'robti di»3 «

. iquot; t; • vquot;l:*: at t : I v,-:i-: p.p^v •^|tIt • • ; - •*quot; • :-

S^i nNEn¹? quot;i|53quot;|3 Vajr. ^Tnp pnK-bK IÖ^I ³ isnn ^r^Ki : nin» ^ nnpm Dö»on nVyV^j

■quot;• - : ^** t ; jquot; : v : ^ it : jquot; ; • ^ v.quot;!: - ; a- • ; ^t^ :

dd'ön mb^33 vm biyi nxènb inp Ion¹?

v,- • : jtt iquot; :_# vsvt ^•'y's t - ; ^ t* ; ^ lt; i; a

n^banmoin^^na^D^iyquot;? VKI quot;11^1 :

^jt ; ^t ; * t : jquot; : • - : • • t : • • - t ; it^ ;

Niesan inviel (zie onze aant. Ex. 40,1), — pnxb nvm Nip enz., riep Mozes Aharon en zijne zonen uit het voorhof, waar zij, naar 8,33 en 35, nog steeds verblijf hielden, tot zich, en verzamelde uolc de oudsten van Israël uit de legerplaats naar zijne tent. — Terwijl in de voorafgaande dagen Mozes den dienst had verricht, tot wijding der priesters, zouden nu Aharon en zijne zonen hun dienst aanvaarden met een offer voor zich (vs. 2) en voor de gemeente (vs. 3 en 4).

2- quot;|S Hp» neem u, d. w. z. koop u of schaf u op andere wijze aan ipa p Sjr, een kalf, doch reeds tot rund naderend, d. i. boven het jaar, maar onder de twee jaar; W, eveneens een schaap boven de dertien maanden. — 'n ijs¹? aipm, en breng ze naar het voorhof vóór dm Eeuwige.

3- quot;Dijquot;!, gygt; Aharon en ieder der oudsten in den hem aangewezen kring. Dat zij dit ook gedaan hebben, blijkt uit de opvolging van het bevel door het volk, vs. 5,

4. Voor het volk wordt, behalve zond- en brandoffer, nog een vredeoffer gebracht, bestaande uit een os en een ram. — iw, een os, niet aan een bepaalden leeftijd gebonden, — evenals Ss, indien maar boven de dertien maanden, in eiken leeftijd gebruikt mag worden. — na»¹?, hier een werkwoord van het zelfstandig naamwoord (131. ^al^{s term} = B^,»ⁱw nat, dus:

om een offermaaltijd ervan te houden. — pca nSiSa nrusi. Terwijl wedeo^ers, door en namens de gemeente te brengen, alleen nog bij den bijzonderen

LEVITICUS IX.

5 olie aangemengd; want heden verschijnt de Eeuwige u.quot; Zij namen wat Mozes geboden had, naar de voorzijde van de tent der samenkomst; en de geheele gemeente naderde en

6 gingen staan vóór den Eeuwige. Nu zeide Mozes: „Deze zaak, die de Eeuwige geboden heeft, zult gij doen, dan zal de

7 heerlijkheid des Eeuwigen zich u vertoonen.quot; Vervolgens zeide Mozes tot Aharon: «Nader tot het altaar, en bereid uw zondoffer en uw brandoffer en doe verzoening voor u en voor het volk; bereid daarna het offer des volks en doe verzoening

8 voor hen, gelijk de Eeuwige geboden heeft.quot; Aharon naderde tot het altaar en slachtte het kalf tot zondoffer, dat voor hem

9 bestemd was. Aharons zonen brachten het bloed naderbij tot hem; hij doopte zijn vinger in het bloed en deed het aan de horens van het altaar; en het overige bloed goot hij uit aan

10 den voet van het altaar. En het vet, en de nieren, en het net van de lever van het zondoffer, deed hij op het altaar in rook

11 opgaan; gelijk de Eeuwige Mozes geboden had. Doch het vleesch en de huid verbrandde hij in vuur buiten de legerplaats.

12 Vervolgens slachtte hij het brandoffer; en Aharons zonen reikten

eerstelingendieust op het Wekenfeest voorkomen, (de twee schapen, Lev. 23,19) is er van een door de gemeente te brengen gewoon meeloffer van tarwe geen tweede voorbeeld. (De bij de brandoffers der gemeente te brengen meel-offers, die met het plengoffer een geheel vormen, komen hier niet in aanmerking, daar zij geheel verbrand worden en met het brandoffer, waarbij zij behooren, één geheel uitmaken). Daarom most 10,12 bij dit offer uitdrukkelijk de bepaling gegeven worden, die voor alle door den priester te nuttigen meeloffers geldt; dat het ongezuurd gegeten moet worden naast het altaar, in het voorhof. — ds'Ss nsi: 'n mvi 'O, want heden verschijnt de Eeuwige u in een uit den hemel nederdalend vuur, dat de offers zal verteren (Rashbam en Ibn 'Ezra). Luzzatto merkt pp, dat nJO}) ^al^s deelwoord opgevat, den

vrouwelijken vorm heeft, waarbij dan bij 'n meer aan 'Jquot;J het vuur

des Eeuwigen (ra is vrouwelijk) gedacht zou zijn. Anderen vatten het echter als verleden tijd op: het is, alsof de Eeuwige u Tee.As is verschenen,— of verklaren den verleden tijd als voor den tegenwoordigen gebruikt. — Het spreekt vanzelve, dat Mozes hier op uitdrukkelijk bevel Gods handelde, al staat nergens duidelijk, dat hein dit bevel werd gegeven. Zeer vaak immers staat öf alleen het bevel, öf alleen de uitvoering vermeld.

5- inpn zij namen en brachten.

Nu zeide Mozes; deze zaak, de behandeling der offers, zooals die volgt, zult gij doen. Ibn 'Ezra: Mozes had namelijk gezegd, vóór het vs. 2 medegedeelde. Siporno: de handoplegging, als bij alle zond-, brand- en vredeoffers. Wessely meent, dat rwu 'n (vs. 4) doelt op het neerdalen van profetischen geest op de priesters, terwijl 'n tos in ons vers ziet op het verschijnen der Goddelijke Majesteit in de wolk. Daarom richt zich dan ons vers tot het volk in zijn geheel, terwijl vs. 4 uitsluitend tot Aharon, zijne zonen en de oudsten was gezegd.

5

mx 1^« na inp»i : nin» Di»n ^ \m2*

jt * -»••• -i ••lt; i:*quot; iv quot; quot;J : • v.t : - -••1 vat-

♦jö¹? n^rrVs impn n^iD Vnü ♦JÖ-SN HB'O

jquot; : • v, • quot;f t ^jt t :l: *quot; quot;V* /.* ■* vquot; :

Nquot;)»'! i'^vn nin» nirii^N min ht ntbo : nin»¹

rrquot;; a ^ r * v -: ot t - ^ jv v v -- it ;

-SN anp rnnn-bN ntyo 10^1 : nin» 1122 DS^K»

••• *-'■■ ¹ ■quot;■ ■•• ■quot;,. ■■' gt;' ^{,T :} .v ■gt; D^n npi ïpjn nssi n^i naïsn

;np»i : nin» niï onya quot;isai b^n pip-nN n^iⁿ

j-ipi • -p it : rr • v*-* ~'~ f quot;'quot; -•••-: t I lt;- :It v •• ^Hiquot;

inp»¹): DN^nn üntr'i narsn-VN rnnx⁰

.):-- , v -: vt - i- vrJquot; v r : *quot; -a**: • - v I ^-j^i-

|n»i Dia I^3ÏK Vaan VSK onn-nx i'nnsj »33 -nxi abnn-nNi : naren wVk pir Din-nxi naran'

v : ... ••■ ... : . , V : v ) -t ^t- -.- : _f-^-: • -

nnsTonn^pn nNtann-ro naan-jD nnn^n-nKi n^,L?an

ta**:*- ^ i; • t quot; i * •• t - i • vlt;v - v ; t ; -

enip ii^n-nNi Ttran-nNi : n^o-nw nin» nix quot;itrto ^

'-^T ^ quot; ^T p-' ^!p ^ .^T ■ ••• = ••• ^ •■ ^{JT -} r.-.-ii-

t^inN ^a inxd»! nbjrn-nK ün^'i : runnb nno ^a³¹

i lt;-j i- •• : • :at it v vquot;ï *quot; iv-ji-- | v • •• t

7. naran bx anp. nader nu voor het eerst tot het altaar, waar gij tot heden als u, nog niet dienstdoend priester, niet komen mocht. — fira isai orn mi, en doe verzoening voor u en voor het volk voor eventueel in onwetendheid of dwaling begane misstappen tegenover het heiligdom, of v. s.: voor de gouden kalf-zonde. Die verzoening geschiedt door hloed-sprenging bij alle offersoorten.

8. üni5'^,1 behoeft niet noodzakelijk Aharon tot onderwerp te hebben. Het slachten behoefde ook hier niet door een priester te geschieden. Eerst het opvangen en naderbrengen van het bloed geschiedt door de zonen van Aharon, priesters dus; de dienst zelve moest, naar het schijnt, uitsluitend door Aharon worden verricht.

10- a^nn DN!, al het vet, dat, naar 4,7 v.v., van een zondoffer-var van den hoogepriester moest verbrand worden: het vet, dat de ingewanden bedekt; dat, wat op de ingewanden is; en het niervet. — naai jo rnrvn. Hieruit leidt de Thalmoed af, dat ook een stuk van den lever werd weggenomen en verbrand.

12. Hoewel het bloed uitsluitend op het brandoffer-altaar kwam en het offer dus wnfn nstsn was, werd toch het vleesch niet, gelijk bij andere zondoffers, gegeten, maar evenals bij het zondoffer bij de wijding (8,17), buiten de legerplaats verbrand. — issw, eig. doen vinden, zorgen, dat het tot hem kwam; zij reikten het hem over, daar hij het bekken in de hand moest nemen en daarmede tegen het altaar werpen. Bij het zondoffer, waar hij slechts zijn vinger in het bloed behoeft te doopen, kan het bekken in handen van een gewoon priester blijven; het moest alleen zoover in Aharons nabijheid gebracht worden, dat hij zijn vinger erin kon doopen; daarom luidt het daar: wijïo.

LEVITICUS IX.

hem het bloed toe, en hij wierp het tegen het altaar rondom.

13 En het brandoffer reikten zij hem toe, in zijne stukken, en ook den kop; en hij deed het op het altaar in rook opgaan.

14 Intusschen wiesch men de ingewanden en de kniestukken, en deed ze boven het brandoffer in rook opgaan, op het altaar.

15Daarna liet hij het offer des volks nader brengen; hij nam namelijk den bok tot zondoffer, die voor het volk bestemd was, slachtte hem en behandelde hem als zondoffer gelijk den eerste.

16 Vervolgens liet hij het brandoffer nader brengen en bereidde

17 het naar het gewone voorschrift. Nu bracht hij het meel offer nader, vulde zijne handholte daarvan, en deed het op het altaar

18 in rook opgaan, behalve het morgen-brandoffer. Hierop slachtte hij den os en den ram, de slachtdieren tot vredeoffers, die voor het volk bestemd waren; en Aharons zonen reikten hem het bloed toe, en hij wierp het tegen het altaar rondom.

19 Eveneens de vetstukken van den os; en van den ram : den staart, het bedekkende [vet], de nieren en het net van de lever.

20 Zij legden de vetstukken op de borststukken; en hij deed de vet-

21 stukken op het altaar in rook opgaan. Doch met de borststukken en den rechter schenkel had Aharon eene wending vóór den

22 Eeuwige gemaakt; gelijk Mozes geboden had. Nu hief Aharon zijne handen op naar het volk en zegende hen; daarna daalde hij af, nadat hij het zondoffer, het brandoffer en de vredeoffers

23 bereid had. Mozes en Aharon gingen hierop de tent der samenkomst binnen; toen zij weder naar buiten kwamen, zegenden zij

14. pm^,1gt; ™^eri) Diet juist een priester, wiesch, terwijl de priesters bezig waren met het in orde brengen der lichaamsdeelen en het vervoer naar het altaar.

15- inNtam. ^en behandelde hem als zondoffer, door het bloed op de horens des altaars te strijken. Op de behandeling van het vleesch doelt het v. s. niet, daar dit bij het zondoffer van Aharon verbrand moest worden, terwijl het van het offer des volks had moeten worden gegeten (10,16 v.v.; zie echter onze aant. aldaar). — prs-o, als den eerste, het kalf, dat zijn eigen zondoffer vormde. Sjy is mannelijk, risen vrouwelijk, zoodat het op het dier, niet op de off er soort ziet; dus niet: gelijk het vroegere zondoffer.

16. ÖSITOS' naar het gewone, bij alle brandoffers geldende voorschrift. Bij zondoffers bestaan verschillende soorten, ook wat bloedsprenging betreft. Daarom is daarbij ostna niet gebruikt, maar als duidelijker aar-wijzing jicsi3 (Wessely).

17. 133 tfSon en vulde zijne holle hand ermede; ep, de geopende hand, zoo gehouden, dat men er iets in kan leggen (zie Lev. 2,2). Hij buigt de drie middelste vingers over de handholte en vult de daardoor ontstaande besloten ruimte geheel met het mengsel van meel en olie. — ipanrrti) laSa, behalve het gewone ochtendhrandoffer, dat ook reeds van een meeloffer vergezeld ging, bracht hij het hier genoemde meeloffer en brandoffer.

.is- D'aSnn rm als de gewone vetstukken en te offeren deelen, als de nieren, het net over den lever enz., niet nader gepreciseerd. — Vsn pi, doch van

a wm b

i«»ïön n^n-nxi: yso narsn-bv inpit'i üin-nx vbn »

S' : ' T it V : rx -Vquot;; * quot; Ir* ;:•- T- V T ••

■m rmn : narDn^-1?^ ^Nin-nNi n^nn^b

_|. •* Ij-:*quot; -!••:•- iquot; I: - - at v i r v, *• t : • 4T ••

21$]) : nnatan nV^n-^ itapn D^nan-rw ^quot;i^n ^iq inün^»i -ii^« hxann i^tik n^i o^n riNt *: üöiysa nfe^i nVirn-nM 2quot;ip*i ; ïibgt;n-i3 inNtsn^i^m

IT ; • - TVquot; ^1— AT^ IT ^ V I I -IT V.quot; : quot;

naron-¹?^ IÜWI nsoD ISD N^I nnjsn-riK quot;

-Aquot;: • - r*!:—^ TV* - T : • - v ••!:--

nar -iiurrnK □n^'i : t^an nVy nabp ^

inpiT'i vSNDin-nKpnN^a IKÏQ^D^

Ir-::*- . ^Tquot; % ^T' v 1 «-in •• ; • ; -- ^tt -»••• -j v* t : -

n^«n ^'Nn-roi quot;iit^n-ro D^nrrnKquot;) : a^ao naron-^v ^

lt;t : - it * - t I • a - I • t -i i- v : r t - vquot;: * quot;

-ty D^aVnn-nK : iaan mh'i ri^ani nDaoni =

~ ^ V.-T-JI- V J- T- iquot;T - VV*-* : t : - ; v - : i- ;

pity dni nirnn nxi : nnaran o^nn niTnn«

I •• : t iv -»•• : Tiquot;:-- v*t -: i- at iv

: n^D niï nt^Ka mn^ nsun pnN cpn ró^n «

t • - iv jr - v,quot; -* 'quot; at :-•••;• ^t ; I ■» -i i-_# | j' •• I • t -

nSynquot;) mtsnn n^o Daia^ o^n-^N i^-nN rnnK

vt it c ^ -JT - I- s -t Iquot; v-^ aquot; -:it;- 'vtt ^v -jtt v Is-: iquot;

lana^ n^io pnxi ntro Na»i : D^irni«

V -:it :- ;•»•— •• v •* v I -: i- : lt;v t- r t : - :

den ram ook het staartstuk en nDOnm = aipn nosisn, wat dan tevens het vet aan de ingewanden omvat, evenals onder jvSsn het niervet begrepen is. Nachm. ziet in nosnn een algemeenen naam voor al het iels anders bedekkende, tegen iets aanliggende vet, waaronder dan het vet, dat de ingewanden bedekt, het vet, dat op de ingewanden is, en het vet, dat op de nieren is, zou zijn begrepen.

20- num. de borststukken, meervoud, van os en ram.

21. De wending geschiedde vóór het verbranden der vetstukken met deze en de borststukken en den schenkel.

22. W JTX pHN NtT'l. Aharon hief zijne handen op tot God, orn Sn, in de richting naar het volk; de hand is opwaarts gekeerd, met de handholte naar het volk toe. — D3i3gt;i, waarschijnlijk met den Num. 7,24—26 gefor-muleerden zegen, — als slot van den eigenlijken dienst van den dag. — Tm, hij daalde af van den hellenden opgang naar het altaar, waarop hij bij het op het altaar leggen der offerdeelen had gestaan.

23. om te bidden, dat Gods zegen op hun werk zou rusten, en God te danken, dat Hij Zijn heiligdom, waar Hij verschijnen zou, onder Israël had gevestigd. — orn nx iD-cn, spraken een zegenbede over het volk uit, evenals Salomo dat bij de inwijding des tempels deed (I Kon. 8,55 vv.) — 'n nas nto, de majestueuse verschijning des Eeuwigen vertoonde zich in een vurige wolkzuil met bovenaardschen lichtglans aan het volk. (Vgl. Num. 16,19 e. a. p.)

LEVITICUS IX, X.

het volk, en de heerlijkheid des Eeuwigen vertoonde zich 24 aan geheel het volk. En een vuur ging uit van vóór den Eeuwige en verteerde op het altaar het brandoffer en de vet-stukken; toen het geheele volk het zag, juichten zij en vielen zij op hun aangezicht neder.

1 Toen namen Aharons zonen, Nadab en Abiehoe, ieder zijn vuurpan, deden er vuur in en legden daar reukwerk op, en brachten

24. gfft XSDV V. s. is dit het zichtbaar worden der Goddelijke heerlijkheid; II Kron. 7,3 worden echter ook bij de terapelwijding het vuur des Eeuvngen, dat de offers verteert, en Gods heerlijkheid, die den tempel vervult, naast elkander genoemd. — Daar vs. 17 het ochtendbrandoffer genoemd wordt, zonder dat ergens vermeld is, dat ook dit door Aharon werd bereid, is het hoogst waarschijnlijk, dat die dienst ook op den achtsten wijdingsdag nog door Mozes geschiedde, terwijl Aharon slechts den bijzonderen dienst vervulde. Dan was er dus wél vuur op het altaar, — immers, nadat het de zeven voorafgaande dagen reeds had gebrand, liet men het niet meer uitgaan. Telkens is dan ook in ons hoofdstuk gezegd, dat Aharon offer-deelen in rook deed opgaan, wat, zoo er geen vuur op het altaar was, zou moeten beteekenen: legde ze op het altaar, om ze later in rook te doen opgaan. Het vuur, dat van God, v. s. uit de zichtbaar geworden verschijning Gods, v. a. uit het allerheiligste, of uit den hemel, uitging, deed dus de werking, dat de op het altaar aanwezige offerdeelen plotseling verteerd waren. — uto, en juichten van vreugde; pi eig. de stem verheffen, in vreugde zoowel als in leed: juichen en jammeren. — orros Sjj iSepi, vol eerbied en dankbaarheid, vallen zij op hun aangezicht, werpen zich neder, met het gelaat den bodem rakend, en danken God voor Zijn zichtbaar welgevallen aan het door hen gebouwde heiligdom en den daarin gehouden dienst.

Hoofdstuk X. 1. Omtrent het vergrijp van Nadab en Abiehoe en den grond der zware bestraffing hunner daad loopen reeds bij de oude geleerden, in Sifra en Thalmoed, de meeningen zeer uiteen. Terwijl sommigen in de in ons vers genoemde handelingen de elementen van het misdrijf zien, meenen anderen uit de op hun dood gevolgde voorschriften aan Aharon en zijne zonen (10,8—11 en 16,2) te moeten opmaken, dat het misdrijf daarin bestond, óf dat zij in dronkenschap dienst deden, óf dat zij het waagden, het allerheiligste te betreden. Wederom anderen nemen aan, dat slechts over-ijver, om toch ook maar dienst te doen op den dag der wijding, hun verkeerde daad was. In ieder geval werd hun daad met den dood gestraft, omdat zij, eigenmachtig handelend in zake den offerdienst, de grenzen te buiten 'gingen. Wanneer toch voor elke offersoort bepaalde handelingen zijn voorgeschreven, die ter bepaalder plaatse, op nauwkeurig aangegeven wijze en tijd, door met naam genoemde personen moeten worden verricht, dan spreekt het vanzelve, dat iedere overtreding in deze een ernstig vergrijp wordt, waartegen, vooral bij het begin van het tempelleven, met klem moest worden gewaarschuwd, leder, ook de priester, is ten opzichte van diensthandelingen, waartoe het Goddelijk woord hem niet aanwijst, een it, een vreemde, wiens naderen tot den dienst met den dood gestraft wordt. Iedere niet voorgeschreven handeling, ieder niet geboden offer (voor zoover de offersoort niet als vrijwillig mag gebracht worden, maar tot de klasse der offers behoort, die alleen als verplicht in bepaalde gevallen mogen worden gewijd) is een ondermijning van de geheele offerwetgeving en van het denkbeeld van den priesterdienst. Daarom op al deze handelingen de doodstraf gesteld. — Terwijl Rashbam

» □ -h kïm *: xnquot;-! ovrrnk ^|

•quot;• :............it t t v \.t i : ^jt— ^tt v ?

nquot;i»i D^nn-nKi nVyrrnK narsn-¹?^ 'p^ni nin»

^T r ^:quot;' S'^t quot;^: '.quot;p p^{v! lt ,t} ••■ ...... , * :'•, ^{t !}

ru pnir'» in[5»\: on^r^ o^n ^ ^

lanp»*) niüp why Wm vü rns i:n'nnnna tr»ni

* I:quot; ~ v a I; t t j* t quot; •• I •• t lt; : • - t : quot; -••

ons vers chronologisch vóór 9,24 plaatst, en meent, dat Nadab en Abiehoe, om het dagelijksch reukwerk te brengen, het heiligdom betreden hadden en vreemd vuur van het brandofferaltaar hadden genomen, terwijl Mozes wilde, dat het hemelsche vuur alles zou verteren, — houden bijna alle andere schrijvers zich aan de orde der verzen, doch verklaren de woorden verschillend ; zoo ziet Abrabanei, in de woorden van ons vers een vijfvoudig vergrijp: de dienst moest dien dag uitsluitend door Aharon geschieden, doen zij als zonen van Aharon meenden daartoe evenzeer gerechtigd te zijn; — terwijl het gewone reukwerk slechts door één priester wordt gebracht, namen zij ieder hun vuurpan; — zij betraden het allerheiligste, 'n — namen in plaats vuur van net brandofferaltaar vreemd vuur;— en handelden op eigen gezag, deden wat hun niet geboden was. Terecht merkt Wessely op, dat 'n ijbS niet juist doelt op het allerheiligste, daar immers juist van het reukwerkaltaar herhaaldelijk wordt gesproken, als van het altaar 'n ■osS quot;icn (4,6 en 17,18 e. a. p.) Wij zagen bovendien reeds, dat de dagelijksche offerdienst ook op den achtsten wijdingsdag door Mozes geschiedde en Aharon alleen den bijzonderen dienst van den dag verrichtte, die in hoofdst. 9 is beschreven. Bovendien wordt én hier én Num. 3,4 uitdrukkelijk op het ml bn als reden voor het plotseling sterven van Aharon's beide zonen gewezen. Daarin schijnt dus, naast het eigenmachtige hunner daad, (Lev. 16,1) de kern van hun vergrijp te moeten worden gezocht. Zij namen ieder zijn vuurpan, wat er reeds op wijst, dat aan het dagelijksch reukwerk niet gedacht wordt, en deden daar vuur in en legden reukwerk, mSr, daarop, op het vuur, geheel overeenkomstig de wijze, waarop dit Lev. 16 voor den Verzoendag is voorgeschreven. Het reukwerk schijnt van denEx.30,34 vv.beschreven voorraad,voor het dagelijksch reukwerk bestemd, te zijn genomen. En zij brachten vóór den Eeuwige, in het heilige, m» es, volgens Wessely: eene vreemde vuur gave, die Hij, God, of Mozes, hun niet geboden had; anderen: die hij hun geboden had niet te brengen. Wessely meent, dat zij in al te vurigen ijver tot den dienst, alleen daarin faalden, dat zij een niet-voorgeschreven offer brachten; het vuur was dan altaarvuur; Luzzatto : dat zij ook dienst wilden doen en het niet alleen aan Aharon wenschten over te laten, zij waren immers evengoed priesters I — Anderen: zij naderden eigenmachtig (Lev. 16,1) tot God, en brachten vreemd vuur, niet vuur van het altaar, in hun eigen vuurpannen, niet in voor den dienst gewijde voorwerpen, en legden daar reukwerk op, wat immers nooit als vrijwillig offer kan worden gebracht; wat God niet had geboden, en wat daarom alleen reeds een misdrijf ware geweest, ook al werd overigens aan alle voorschriften voldaan. — Van verbranden van het reukwerk op het gouden altaar wordt niet gesproken; hun bedoeling schijnt alleen te zijn geweest een reukwerk te brengen, zooals dat later voor den Verzoendag werd voorgeschreven: reukwerk, naar de traditie in het heiligdom eerst op het vuur gelegd, en zoo dampend en geurwolken verspreidend. — Het feit had plaats na de offerhandelingen, vóórdat nog het offervleesch door de priesters was gegeten (vs. 12 vv. en 16 vv.) — inrnii, zijn vuurpan; eig.

LEVITICUS X.

vóór den Eeuwige vreemd vuur, dat Hij hun niet geboden

2 had. Toen ging een vuur uit van vóór den Eeuwige, en ver-

3 teerde hen; zoodat zij stierven vóór den Eeuwige. Mozes zeide tot Aharon: «Dit is het, wat de Eeuwige gesproken heeft, zeggende; in hen, die Mij nabij zijn, zal Ik Mij geheiligd zien, en voor het aangezicht van het geheele volk zal Ik verheerlijkt worden.quot;

4 En Aharon zweeg. — Nu riep Mozes Mieshaël en Eltsaphan, de zonen van 'Oezziël, Aharons oom, en zeide tot hen: «Nadert! draagt uwe broederen van vóór het heiligdom weg, tot buiten de

5 legerplaats.quot; Zij naderden en droegen hen in hunne onderkleederen naar buiten de legerplaats, gelijk Mozes gesproken had.

6 Mozes zeide namelijk tot Aharon, en tot El'azar en lethamar, zijne zonen: «Uw hoofdhaar zult gij niet wild laten groeien,

scheppan, een bak, met langen steel en drie opstaande randen, terwiil de voorzijde open is, zonder rand; zij diende om vuur en asch van het altaar te scheppen. — 'n 'jbS, zooals reeds opgemerkt, v. s. in het allerheiligste, v. a. in net heilige, op het gouden altaar; n. a. evenals 1,5 in het voorhof, op het koperen altaar, wat dan door vs. 4 bevestigd zou worden, waar de lijken moeten worden weggedragen, ctpn gt;3s nsn, van vóór het heiligdom, uit het voorhof (zie onze aant. aldaar).

2- CJC ïC^DIj naar Rashbam trof het hemelsche vuur, dat 9,24 neerdaalde om de offerdeelen te verbranden, Aharons zonen, die daar stonden te offeren. Volgens de overige verklaarders is hier een ander, immers later neerdalend vuur bedoeld. — Sskjii, en verteerde hen, d. w. z. doodde hen; daar immers noch hun lichaam, noch hun kleederen verbrandden, zooals uit vs. 4 en 5 blijkt. Waarschijnlijk moet dan ook aan bliksem gedacht worden, die hen trof en plotseling doodde. — 'n vsh man, zij stierven vóór den Eeuwige, op de plaats waarheen zij gegaan waren om voor Hem dienst te doen.

3. 'n quot;TOTf Xin. Dit is het, wat de Eeuwige door dezen plotselingen dood gezegd loü hebben; dat is de conclusie, die gij en geheel Israël uit dit feit moet trekken; evenzoo Gen. 24.51 (Luzzatto, vgl. Nachm.) — cips 'aipa, in hen, die Mij het meest nabij zijn, wil Ik vooral als heilig erkend worden; zij vooral moeten toonen, dat geen offer hun te groot is, waar het het volbrengen vanMijn wil geldt; dan immers alleen zal Ik ten aanzien, in de oogen van geheel het volk, als de hoogst te eerbiedigen Macht gelden. — Anderen: „Is dit dan. wat uwe zonen daar hebben gedaan, wat de Eeuwige gezegd heeft, dat Hij door de tot Hem naderende priesters geheiligd wil worden, om dientengevolge ook bij het volk in aanzien te blijven?quot; (Ex. 29,44 en 46). — Nog anderen meenen, dat Mozes zijn broeder hier eener-zijds tot kalmte wil aansporen en morren zijnerzijds wil voorkomen, — terwijl hij hem anderdeels troosten wil in het door hem geleden verlies. Daarom stelt hij liet voorgevallene Aharon voor oogen, als gevolg der door God, zoo al niet in uitdrukkelijke bewoordingen, dan toch door den geheelen inhoud der gegeven voorschriften, duidelijk genoeg gegeven bedreigingen; morren mag Aharon dus niet, daar zijne zonen door een rechtvaardige straf zijn getroffen. Bovendien wijst hij Aharon erop, dat juist hij en zijne zonen de aangewezen werktuigen zijn tot verheffing der heerlijkheid Gods en dat dus de dood zijner beide zonen een offer is, hem ter verheerlijking van Gods naam opgelegd. Rashbam: door den hooge-

w

♦ ww nb

♦jfibo B'K Nïni : ddk niï nb IB'N n^T nin» ^sh 3

-»••:• • -)•• •• jquot; - it • jj sv -: tt ■quot;• t :lt;••:•

n^o io^»i : nin; \:pb ino»! oniK ninv 'jr^l nax^ 1 nin* -i3ti^n «in pnx

n^Q Kipquot;quot;) : rnnx D¹T^,,i 133« D^n^-^ -gt;

jv : •• t r v jt!:*- i i-: i- ».•- a'^t v ^.tt t

-n« éip dh^k noxn rnnx 11 ^3 tsj^k

^ ... « . .|. .... -. ... j - i a -j1- -» ».•• '^\ jquot; ; it t ; v

DN'^I .'nana¹? pnp-^ ^lprr^a nKö cdtik* ntyono^*quot;) :ntyo 131 quot;iirx3 mns¹? nno-Vx nn:nD3¹

—.• v j- iv JV ■ ₍ v.-* ~^: av-si-- v. • v t *; % :

1 i^ifin-VN DD^jn via 1 lon^i rSnx-bN

^ ^t : * - jv •• it tt t t r : t^t : v ; i -j 1-

.nü^nn DTip D'oiJn n'ïB'gt; supn *

¹

priester, die Mij het meest nabij is, wil Ik steeds geheiligd worden, ook

LEVITICUS X.

en uwe kleederen zult gij niet verscheuren, opdat gij niet sterft, en Hij niet over de geheele gemeente toorne! maar uwe broederen, het geheele huis van Israël, zij mogen den brand be-7 weenen, dien de Eeuwige ontstoken heeft. En van den ingang van de tent der samenkomst zult gij niet weggaan, opdat gij niet sterft; want de olie der zalving tot den dienst des Eeuwigen is op u.quot; En zij deden gelijk het woord van Mozes.

9 8 De Eeuwige zeide tot Aharon, als volgt: //Wijn of dronken makenden drank zult gij niet drinken, gij noch uwe zonen met u, wanneer gij in de tent der samenkomst wilt binnen gaan, opdat gij niet zult sterven; eene eeuwige wet voor uwe nako-

10 melingen. Zoowel opdat gij onderscheid moogt maken tusschen het heilige en het onheilige, tusschen het onreine en het reine;

11 Alsook om de kinderen Israels te onderrichten in al de wetten, die de Eeuwige door Mozes tot hen heeft gesproken.quot;

» iV

DDTIKI eiyp» myn-Vs ^ man NSI DDnjai

^ V -:i- ) rt i: • vtquot;¹* it t . •. t ■gt; :^ ; • i lt;v ••: •

nnaoi: nirv ^ nai^n-ns⁴ ^kïbquot; '

- _v . _|T . | J-_{T lt;v} -; t ••; - ; • •• t : • -quot;•

nirr nn^p inèri-fö iwyp n¹? ^n'Ni £3 : niyD 1213 wp)

iv j- : • i. *hr-

I nnK I ntrn-'jK nSiri ; noKb PHN-VN nin» lamquot;

jt - ; ; -«quot; - t •• : i •■ⁱquot; i •• i ^-jiquot; v t : -^,quot; • 13

D¹?^ npn man ah) quot;i^ia mnus ^nx ^321

v.t Ij-'-. ft\ t ^J : v j v .)v -: i : | t • I-vt

r^i NDtsn Vnn roi tripn bnnnbi : ddwT? ¹

i j.,^ vquot; t ** ₍ i jquot; a - i -••• vK i Jquot; * ; quot;quot;xi iv •• 1 :

—iew D^nn-Va nx amx nhinbi mncsn^

v quot;: i • *.. j- t ••« Aquot; t ; • •*quot; : v v. • itquot;

ö * : n^D-^s on^K nirv -12-1

iv quot; ; \,\- •• -: lt;)T : sv •

andere geboden tot Mozes en Aharon zijn gericht. (Vgl. I Ken. 8,18 met II Sam. 7,4 vv.)

9. Zooals reeds opgemerkt, willen sommigen nit de plaatsing van liet verbod van drinken van bedwelmende dranken, onmiddellijk na het verhaal van den dood van Nadab en Abiehoe, opmaken, dat hun misdrijf juist bestond in het in beschonken toestand betreden des heiligdoms. Dit is echter reeds daarom onwaarschijnlijk, omdat daarvan nergens bij het noemen van Nadab en Abiehoe en hun dood melding wordt gemaakt. Dat dan toch dit verbod hier zijn plaats vindt, is te verklaren als eene waarschuwing tegen overtreding der priesterwetten; door het afschrikkend lot van uwe broeders geleerd, zult gij zeker niet weer opzettelijk van de dienstvoorschriften afwijken. Zorgt evenwel, dat gij ook steeds in staat zijt uwe handelingen te beoordeelen: bedwelmt u niet met wijn of dgl. als gij het heiligdom zult moeten betreden, — opdat gij steeds den vrijen blik behoudt om te onderscheiden tusschen heilig en ongewijd enz. (Luzzatto). — -oüi fquot;, wijn en dronken makende drank, v.s. met wijn vermengde dranken, zoodat de bedoeling alleen zou zijn; wijn, voor zoover die bedwelmend is, d. w. z. in een hoeveelheid die dronken makend is, dat is; ¹l_i Log onvermengde wijn; v, a. ivijn en andere hedwehnende dranken, bijv. uit dadel-boning, gerst of dgl. bereide bieren. — in» Sns Ss D3S22. Volgens Maimonidbs geldt het ve-rbod ook den priester, die zonder dienst te doen, eenvoudig in beschonken toestand het heiligdom betreedt, terwijl hij, dienstdoende, den dood, door den Hemelheer te voltrekken, schuldig is; volgens Nacum. geldt ook het verbod alleen bij het verrichten van dienst in beschonken toestand.

10. S^,n3nSl en vs. 11 min¹?!, zoowel om____als om; SianS, opdat gij u

steeds het onderscheid bewust zijt tusschen heili;) en ongetcijd, en dus ervoor kunt zorgen, niets, dan wat gewijd is, voor den dienst des Heeren te bezigen; union f2i snon pTi en niets, dat onrein is geworden, in het heiligdom toe te laten. De traditie ziet in ons vers voortgezette opsomming van de gevallen, waarbij men zich van bedwelmenden drank moet onthouden; (/ij moogt niet drinken, als gij komen wilt enz. (vs. 9), noch als het erom te doen 'is te onderscheiden enz. of te leeren (vs. 11), dat wil zeggen: om te beslissen of te onderwijzen.

LEVITICUS X.

12 Mozes sprak tot Aharon en tot El'azar en lethamar, zijne overgebleven zonen; «Neemt het meeloffer, dat nog na de vuurgaven ter eere des Eeuwigen overgebleven is, en eet het als ongezuurde

13 brooden bij het altaar; want allerheiligst is het. Gij zult het dus eten op eene heilige plaats, want uw aangewezen deel is het, en dat uwer zonen, van de vuuroffers des Eeuwigen;

14 want zoo is mij geboden. En het borststuk der wending en den schenkel der opheffing zult gij op eene reine plaats eten, gij, uwe zonen en uwe dochters met u; want als uw aangewezen deel en dat uwer zonen zijn zij gegeven van de slacht-

15 dieren der vredeoffers der kinderen Israels. Den schenkel der opheffing en het borststuk der wending, benevens de tot vuurgaven bestemde vetstukken, moeten zij namelijk brengen, om eene wending daarmede te maken vóór den Eeuwige; dan zal het voor u en uwe zonen met u zijn tot een eeuwig deel,

16 gelijk de Eeuwige geboden heeft.quot; Doch naar den bok tot zondoffer deed Mozes onderzoek, maar zie! men had hem verbrand; toen was hij vertoornd op El'azar en lethamar, de

17 overgebleven zonen van Aharon, en zeide: «Waarom hebt gij het zondoffer niet op de plaats des heiligdoms gegeten, daar het toch allerheiligst is? En dit heeft Hij u gegeven, om de schuld der gemeeute op u te nemen, om verzoening voor hen

18 te doen vóór den Eeuwige. Ziet! Het bloed ervan is immers niet naar binnen, in het heiligdom gebracht; daarom hadt gij het binnen het heiligdom moeten eten, gelijk ik geboden heb.quot;

12. iTffHÜ mmn. ^wat overgebleven is, nadat het voor de vuuroffers des Eeuwigen bestemde deel er is afgenomen (9,17). —rri^xi, en eet het; hoewel rouwbedrijvenden, moet gij aan het 6,9 gegeven voorschrift voldoen. — romn Sxn, in het voorhof, waarbuiten het niet mag gebracht worden, omdat het allerheiligst is.

ia. t?np nipos. in het voorhof; tegenover lino Dipn2, waaronder de geheéle legerplaats (tijdens den tempel: geheel Jerusalem) bedoeld is. — -pn ■pa pm, uitsluitend voor mannelijke priesters bestemd, tegenover vs. 18: gij en uwe zonen en uwe dochters; de voor den priester bestemde deelen van het vredeoffer mogen ook door vrouwen gegeten worden, zij zijn Dicnp. — Snib' ijs 'rfro 'nat». Hoewel hier eigenlijk vooral met het oog op de in hoofdstuk 9 genoemde offers de voorschriften omtrent het eten worden herhaald, wordt hier de overgang naar algemeene bepalingen omtrent het vredeoffer gevonden. Men vergete daarbij niet, dat in ieder

feval op dezen achtsten inwijdingsdag ook een dereval op dezen achtsten inwijdingsdag ook een der vorsten zijn feestoffer racht, waartoe immers ook niet minder dan 17 stuks als vredeoffer behoorden. (Num. 7,17).

is. rwann nw rm en den zondofferhok, den 9,3 voorgeschrevene. Neemt men aan, dat op den eersten Niesan de achtste wijdingsdag viel en dat ook de Num. 7 meegedeelde vorsten-offers op dien dag begonnen, dan waren er drie zondofferbokken: één van het Nieuwemaansoffer, één van het vorstenoffer en die van 9,3. Hoewel men dan een nadere aanwijzing zou verwachten, naar welken bok Mozes onderzoek deed, kan men

♦ ♦rotr T¹?

bnnisn vas i quot;lon^-bxi Vki rSnN-^K namp;D nam ^

•tlquot; tt ■^jt t v : t*t : v ^ i -clquot; v v •• -iquot;

bvsi niïo niVDKi nh» ^ko nnnisn nfnarrnK inp

... jquot; v. - ^t ^ : • ; t : -quot;• • iquot; v v - t ; • - v •• i :

t^inp Dipoannx onVsNi : Nin D^tthp cn'p »3 narsn^

'^Tq i^J T ; t lt;v: - -:i- r r /Ht ^ vh r -a-: • -

nrn nxi: wx |D^M3 nip» ♦is'kd Nin ^rpm ?|pn ^ ^ nnN ninü Dipoa \^an nónnn pi^ i nK-i nai:pn ♦D^ ♦niTp liru ^irpni ^pn^v3 •

inVnn by naunn nrni nónnn pit^ : 'jNity» »33¹⁰

■ t -i i- lt;•• * ^j~ t : - ^ ■^jquot;-:i- T ; - i ^j iquot; t : *

-pn¹? ïjnK n^ni piijt ^ö¹? naun ej^n¹?

tfquot;n n«ènri yyp 1 m\ * : nin» mx ^«3 '^B ^ⁿⁿ

^3 Sön^-^i. «]X^Ppn ^rl?ⁿl ⁿ^^D vyi »

DippsnN^nn-nN onbsN-N^np : -ipK^ onnsn ^ | tik iwb D3¹? rn: 1 nn^i «m D^ip a'Tp »3 B'Tpn

quot; T V T I-»-T •'t l fgt;' \' TIT VP J .)^ V|

nornN rn : nin» *:sh Dirby 133^ nnyn

TT v JT 1 ' •*lt; «t : jquot; : ' jquot; - : r quot;ir l-¹ -:

: n^N3 ^Ip3 nnfc bi3« na^ö lyipn-¹?^

• iquot; • JV -II- vil - IT j : I T tv: VK -

toch met Rashie en den Thalmoed hier zonder nadere aanwijzing aan den bok van het Nieuwemaansoffer denken, omdat deze het eenige blijvende onder de dien dag gebrachte offers was. —ncn en cm. Aangezien hun omtrent het eten daarvan niets was medegedeeld, daar 12—15 alleen van meel-en vredeoffer sprake is, meenden Aharon en zijne zonen, dat het zondoffer moest verbrand worden. Mozes echter wist, dat, evenals bij alle zondoffers, ook hier het eten van het offervlecsch door de priesters een gewichtig deel der verzoeningshandelingen is. — rpü rum, zie, hij was door iemand, natuurlijk door de priesters, opzettelijk verbrand; niet vanzelve, wat door enüj zou moeten uitgedrukt zijn. Vanzelve kon het ook niet goed geschieden, daar het vleesch van het zondoffer immers in het geheel niet op het altaar kwam. Wij vertalen daarom; men had hem verbrand.

17. Daar hun vs. 6 en 7 reeds gezegd was, dat het sterven hunner bloedverwanten in hunne plichten in het heiligdom geene verandering bracht, hadden zij moeten weten, dat zij het zondoffervleesch mochten en dus moesten verteren. — npn mpsa, op een tot het heiligdom behoorende plaats, in het voorhof; sin D'tnp mp 'O, want allerheiligst is het en is daarom, evenals het meeloffer, tot het heiligdom beperkt, maar mag evenals dit ook door u in uw staat van ronwbedrijvenden gegeten worden. — |n3, heeft God u gegeven, als deel, dat gij zoudt eten, ook voor het vervolg, waaruit dan zou blijken, dat de bok van liet Nieuwemaansfeest bedoeld is. — jirmnwS, om de zonde op u te nemen en dientengevolge door uwe handelingen te verzoenen.

18. Zooals Lev. 4 blijkt, zou het vleesch van zondoffers, wier bloed in het eigenlijke heiligdom kwam om in het heilige of allerheiligste gespat

LEVITICUS X, XI.

19 Hierop sprak Aharon tot Mozes: ,/Zie! heden hebben zij hun zondoffer en hun brandoffer vóór den Eeuwige gebracht, en overkwam mij iets dergelijks ; zoo ik nu heden van het zondoffer gegeten had, zoude dit in de oogen des Eeuwigen goed

20 gevonden zijn ?quot; Toen Mozes dit hoorde, was het goed in zijne oogen.

1 De Eeuwige sprak tot Mozes en Aharon, zeggende tot hen;

2 «Spreekt tot de kinderen Israels, als volgt: dit zijn de levende wezens, die gij eten moogt, van al het viervoetig gedierte, dat

te worden, buiten de legerplaats moeten verbrand worden. Dit is hierbij immers niet geschied; dus hadt gij het moeten eten. Daar echter 9,11 het vleesch van het zondofferkall' van Aharon wél verbrand werd, zou het niet onmogelijk zijn geweest, dat dit ook met den bok van vs. 15 moest geschieden, wat dan ook inderdaad door sommigen wordt aangenomen, die ook daarom hier aan den nieuwemaansfeest-bok denken. Men verlieze echter aan den anderen kant niet uit het oog, dat Aharon's zondoffer niet door hemzelve kon gegeten worden, wat bij dat der gemeente wel het geval was. Zekerheid bestaat dus op dit punt niet.

19. DnSj? iltfl DflNan ns Dnpn. ^zygt; mijne zonen, Aeh/jen door mijne hand hun, d. i. het ook voor hen geldende brand- en zondoffer van Aharon (9,2) gebracht, en toch trof mij zulk een onheil (vs. 1) (rusipni, «ip = rnp, geschieden, treffen, vgl. Gen. 42,4), waaruit dus blijkt, dat wij nog niet de mannen zijn, waardig genoeg om Israël verzoening te verschaffen. Als nu het eten van 't offervleesch, zooals gij zegt, ook dit doel heeft (vs. 17), zijn roij dan de daartoe waardige personen, waar eerst heden is gebleken, hoever wij nog van onze bestemming verwijderd zijn ? Anderen: zie, hun offerdienst hebben zij volkomen verricht, — doch nu mij zulk een onheil getroffen heeft, nog oServleesch te eten, zou God dit goedvinden?! Zoo noodzakelijk voor de verzoening als de diensthandeling is het eten immers niet! — Hier te denken aan gestoorde vreugde bij den offermaaltijd gaat reeds daarom niet, omdat Deut. 12,7 en 26,14, waar het eten van offervleesch gezegd wordt in vreugde te moeten geschieden, — alleen van vredeoffers sprake is, wier vleesch door den offeraar wordt gegeten, als feest- en dank-maal; niet van door den priester te eten deelen van zond- en schuldoffers.

Hoofdstuk XI. Nadat Ex. 21—24 de sociale wetgeving in hoofdtrekken is medegedeeld; Ex. 25—31 de geboden omtrent de inrichting des heilig-doms aan Mozes zijn bekend gemaakt, wat tijdens zijn 40-daagsch verblijf op den Sienai onmiddellijk na de openbaring der Tien Geboden geschiedde; werd eerst de uiteenzetting der wetgeving afgebroken door de mededeeling van hetgeen tijdens Mozes' verblijf op den berg in de legerplaats van Israël was voorgevallen. Als tegenstelling wordt dan Ex. 35 de offervaardigheid des volks voor den bouw des heiligdoms verhaald en daaraan de uiteenzetting van den bouw en de inwijding vastgeknoopt. Ex. 36—40. Lev. 1—7 bevat dan als noodzakelijke voorbereiding voor de ingebruikneming des heiligdoms de uiteenzetting van den offerdienst, om in hoofdstuk 8—10 de inwijding en het daarbij voorgevallene te verhalen. Nadat dus zoo ook het tempelleven in hoofdtrekken is behandeld, volgt daarna de uitvoerige behandeling der in Israel's particulier leven op te volgen

n¹?

-nNi. DnKian-nK inn^n Di»n^P |n n^D-bK jSn» ^ Di'n nKtan ♦rtaw n:«ipm ^ arh'y

^ - t - • :«- t ; v ftquot; t t jvi: * - t ; — ; • r r^i

fi *: vr^2 ntJ'D : nirr yyz 2üquot;n = vz-bn nin : Dnbx quot;iD^b thn^Ki niïD-bx nin» naTi»

j.. ; v .) : - ivquot; -: j quot;I^-ii-^ v ; jv v .)T : squot; -:quot;3

ntyN narttrrVao fotin nvtt n»nn nxr int*¹? VnTit»

JV -I tT quot; : quot; T • I I -V -I t - t- lt; A quot; Vquot; T:

reinheids-wetten, die voor een groot deel in onmiddellijk verband staan met het tempelleven, voor een ander deel, ook buiten het heiligdom om, het privaat leven beheerschen. In de eerste plaats; de spijswetten. Zij richten zich vs. 1, prw Sxi ntm Sn, tot Mozes en Ah ar on, A. i. v. s. tot Mozes, die ze Aharon zou mededeelen; ortas issS, terwijl Hij hun heiden opdroeg te spreken tot de kinderen Israëls. Anderen meenen, dat dit stuk, evenals de voorschriften omtrent nieuwemaansbepaling en Paaschoffer (Ex. 12,1 en 43) en die aangaande melaatschheid en vloeiing (Lev. 13,1; 14,33 en 15,1) zich tot Mozes en Aharon richten, om de heide deelen des volks, priesters en gewone Israëlieten, op het groote gewicht dier plichten te wijzen, waaronder immers beide groepen vallen. Toch zijn vooral de reinheidswetten meer speciaal voor de priesters van belang, die immers voortdurend met gewijde, voor onreinheid te bewaren zaken omgaan en bovendien als leeraren des volks dit zijne plichten hebben onder het oog te brengen. Daarom staan deze wetten, hoewel voor geheel het volk geldend, in het priestenvetboek.

²- noron Sao •.. irnn nx?. Hoewel Gen. 1,24 v.v. de viervoetige landdieren onderscheiden worden in psn rm, wild, op het veld levende, niet van den mensch afhankelijke dieren, en nsns, vee, de tamme huisdieren, — worden de beide soortnamen toch wel eens als verzamelnamen gebruikt. Zoo beteekent hier v. s. nsran Sa» niet: van het vee, maar in het algemeen: van de viervoetige dieren, en zou moeten worden verklaard: dit is het gedierte, dat gij eten moogt van al het viervoetige, dat op de aarde is. Zoo is dan pm algemeene verzamelnaam, terwijl nnna meer beperkt is tot viervoetige dieren. Moeilijk blijft dan de verklaring der woorden: nst iVssn nes rmn. Sommigen verklaren: dit zijn de levende wezens, die gij moogt eten, als algemeen opschrift; dan volgt de eerste rubriek: van al de viervoetige dieren, die op aarde zijn: de in vs. 3 vv. genoemden. Parallel daarmede staat dan vs. 9 bij de tweede groep: waterdieren: d'na iüx Sa»; vs. 13 bij vogels: tyiyn jn enz., hoewel daar het negatieve genoemd wordt. Zie ook vs. 21. — Anderen: dit zijn de groote landdieren, mn, die gij moogt eten onder al de tot menschelijk voedsel aangewezen dier en, nnra, die op aarde zijn. De Thalmoed ziet in de woorden ns? mm den eisch uitgedrukt, dat het te eten dier levend, d. 1. nog levenskrachtig moet zijn. — Op de parallelplaats Deut. 14,4 staat overigens in het inleidende vers: rosron nxr, terwijl Dij de specificatie ook dieren worden genoemd, die tot het wild, mn, behooren. Daar is dus psna algemeene verzamelnaam, terwijl op onze plaats daarvoor mn gebruikt wordt. — psn Sr iüs noran Sa», van al de viervoetige dieren, die op het land leven, in tegenstelling met groote en viervoetige waterdieren, waarvoor niet de kenteekenen van vs. 3, maar die van vs. 9 beslissend zijn.

LEVITICUS X.

12 Mozes sprak tot Aharon en tot El'azar en lethamar, zijne overgebleven zonen: «Neemt het meeloffer, dat nog na de vuurgaven ter eere des Eeuwigen overgebleven is, en eet het als ongezuurde

13 brooden bij het altaar; want allerheiligst is het. Gij zult het dus eten op eene heilige plaats, want uw aangewezen deel is het, en dat uwer zonen, van de vuuroffers des Eeuwigen;

14 want zoo is mij geboden. En het borststuk der wending en den schenkel der opheffing zult gij op eene reine plaats eten, gij, uwe zonen en uwe dochters met u; want als uw aangewezen deel en dat uwer zonen zijn zij gegeven van de slacht-

15 dieren der vredeoffers der kinderen Israels. Den schenkel der opheffing en het borststuk der wending, benevens de tot vuurgaven bestemde vetstukken, moeten zij namelijk brengen, om eene wending daarmede te maken vóór den Eeuwige; dan zal het voor u en uwe zonen met u zijn tot een eeuwig deel,

16 gelijk de Eeuwige geboden heeft.quot; Doch naar den bok tot zondoffer deed Mozes onderzoek, maar zie! men had hem verbrand; toen was hij vertoornd op El'azar en lethamar, de

17 overgebleven zonen van Aharon, en zeide : „Waarom hebt gij het zondoffer niet op de plaats des heiligdoms gegeten, daar het toch allerheiligst is? En dit heeft Hij u gegeven, om de schuld der gemeente op u te nemen, om verzoening voor hen

18 te doen vóór den Eeuwige. Ziet! Het bloed ervan is immers niet naar binnen, in het heiligdom gebracht; daarom hadt gij het binnen het heiligdom moeten eten, gelijk ik geboden heb.quot;

12. mrmn. ^wat overgebleven is, nadat het voor de vuuroffers des

Eeuwigen bestemde deel er is afgenomen (9,17). —nV-osi, en eet het; hoewel rouwbedrijvenden, moet gij aan het 6,9 gegeven voorschrift voldoen. — naton Sxn, in het voorhof, waarbuiten het niet mag gebracht worden, omdat het allerheiligst is.

ia. rnp Dipaa, in het voorhof; tegenover -nno Dipn;, waaronder de geheele legerplaats (tijdens den tempel; geheel Jerusalem) bedoeld is. — fpn fja pm, uitsluitend voor mannelijke priesters bestemd, tegenover vs. 18; gij en uwe zonen en uive dochters; de voor den priester bestemde deelen van het vredeoffer mogen ook door vrouwen gegeten worden, zij zijn QiSp oicnp. — Ss-ren ia io'tü •tot». Hoewel hier eigenlijk vooral met het oog op de in hoofdstuk 9 genoemde offers de voorschriften omtrent het eten worden herhaald, wordt hier de overgang naar algemeene bepalingen, omtrent het vredeoffer gevonden. Men vergete daarbij niet, dat in ieder geval op dezen achtsten inwijdingsdag ook een der vorsten zijn feestoffer bracht, waartoe immers ook niet minder dan 17 stuks als vredeoffer behoorden. (Num. 7,17).

16. DNOrtn DXI. en den zondofferhok, den 9,3 voorgeschrevene.

Neemt men aan, dat op den eersten Niesan de achtste wijdingsdag viel en dat ook de Num. 7 meegedeelde vorsten-offers op dien dag begonnen, dan waren er drie zondofferbokken; één van het Nieuwemaansoffer, één van het vorstenoffer en die van 9,3. Hoewel men dan een nadere aanwijzing zou verwachten, naar welken bok Mozes onderzoek deed, kan men

bnnisn vaa i bNi n^D ^Ty

Vvst niïo n^DKi nin» ^«o rnnian nnjsrrnK inp

... jquot; v. quot; ^ : • : t ; •quot;* • iquot; ••• v ~ t : * - v j » :

i^inpDiposnnK DD^DKI : Kin Dnthp v-ip gt;3 nsrsn^

it^ i^j t ; t lt;v ; - -SI- r v* .t^t ^ vh r • '

nrn nKi.: wx nip» ♦B'KD mn ^j^rpni »3 ^ nm ninü Dij^oa ibp^n nónnn pi^ i n«i nsiinn 'ÖW 'nntp liria ^irpni ^naai •

D^nn by néunn rum nöiinn pit^ : »33¹⁰

• t -i i~ lt;•• * •*'' t : - ^jquot;-;i- t ; - 1 -* iquot; t : * r'^:

TC¹? ^ IF- ^ ^acquot;? inö»

nxènn iw 1 n«i * : nin» niï itrNS D¹?^ «^,amp;,sn

^{J T}i ^T quot;quot;quot;^: 1 Lquot; ^: p p '^T .' ^ ^ quot;quot;I ^T. * F

♦33 6]Vp»ï mni n^o ^ é

Dip03 n«C3nn-nN on^N-N¹? ^0 : -ioxb onn^n r'nnK ^ |

)j ; • T — |— ••* lt;•••;--: I - - • *• T I - • -l 1

-n« nNty¹? nbb rn: 1 nn^i «in o^np uh'p »3 ^quot;fpn

•• t VT l^j-t ^jt : A* K' tIt vb 4\ vl

nornN Min-N¹? rn : nin» vsb -iss¹? rnyn

_T t v jt il •*« it : jquot; i • v.^quot; • jquot; - : t quot;it l-» -j

: ^n^iï ^,nB'«3 i^ip3 nnx ibsNn Sisk no^ö tfiprn#

• Iquot; • JV -li- vil - IT J : I T ta': vil -

toch met Rashie en den Thalmoed hier zonder nadere aanwijzing aan den bok van het Nieuwemaansoffer denken, omdat deze het eenige blijvende onder de dien dag gebrachte offers was. — rw» en cm. Aangezien hun omtrent het eten daarvan niets was medegedeeld, daar 12—15 alleen van meel-en vredeoffer sprake is, meenden Aharon en zijne zonen, dat het zondoffer moest verbrand worden. Mozes echter wist, dat, evenals bij alle zondoffers, ook hier het eten van het offervleesch door de priesters een gewichtig deel der verzoeningshandelingen is. — cpf nam, zie, hij was door iemand, natuurlijk door de priesters, opzettelijk verbrand; niet ranzelve, wat door

3iüj zou moeten uitgedrukt zijn. Vanzelve kon het ook niet goed geschie-en, daar hetiüj zou moeten uitgedrukt zijn. Vanzelve kon het ook niet goed geschie-en, daar het vleesch van het zondoffer immers in het geheel niet op het altaar kwam. Wij vertalen daarom: men had hem verbrand.

17. Daar hun vs. 6 en 7 reeds gezegd was, dat het sterven hunner bloedverwanten in hunne plichten in het heiligdom geene verandering bracht, hadden zij moeten weten, dat zij het zondoffervleesch mochten en dus moesten verteren. — c-rpn Dipoa, op een tot het heiligdom behoorende plaats, in het voorhof; sin D^tnp np o, want allerheiligst is het en is daarom, evenals het meeloffer, tot het heiligdom beperkt, maar mag evenals dit ook door u in uw staat van rouwbedrijvenden gegeten worden. — jro, heeft God u gegeven, als deel, dal gij zoudt eten, ook voor het vervolg, waaruit dan zou blijken, dat de bok van het Nieuwemaansfeest bedoeld is. — pp nx nsoS, om de zonde op u te nemen en dientengevolge door uwe handelingen te verzoenen.

18. Zooals Lev. 4 blijkt, zou het vleesch van zondoffers, wier bloed in het eigenlijke heiligdom kwam om in het heilige of allerheiligste gespat

LEVITICUS X, XI.

19Hierop sprak Aharon tot Mozes; „Zie! heden hebben zij hun zondoffer en hun brandoffer vóór den Eeuwige gebracht, en overkwam mij iets dergelijks; zoo ik nu heden van het zondoffer gegeten had, zoude dit in de oogen des Eeuwigen goed 20 gevonden zijn ?quot; Toen Mozes dit hoorde, was het goed in zijne oogen.

11 1 De Eeuwige sprak tot Mozes en Aharon, zeggende tot hen: 2 „Spreekt tot de kinderen Israels, als volgt: dit zijn de levende wezens, die gij eten moogt, van al het viervoetig gedierte, dat

te worden, buiten de legerplaats moeten verbrand worden. Dit is hierbij immers niet geschied; dus hadt gij het moeten eten. Daar echter 9,11 het vleesch van het zondofferkalf van Aharon wél verbrand werd, zou het niet onmogelijk zijn geweest, dat dit ook met den bok van vs. 15 moest geschieden, wat dan ook inderdaad door sommigen wordt aangenomen, die ook daarom hier aan den nieuwemaansfeest-bok denken. Men verlieze echter aan den anderen kant niet uit het oog, dat Aharon's zondoffer niet door hemzelve kon gegeten worden, wat bij dat der gemeente wel het geval was. Zekerheid bestaat dus op dit punt niet.

19. DflSy mi oman fW lanpn. ^ZVgt; mijne zonen, hehhen door mijne hand hun, d. 1. het ook voor hen geldende brand- en zondoffer van Aharon (9,2) gebracht, en toch trof mij zulk een onheil (vs. 1) (rutopni. Nip = nip, geschieden, trefifen, vgl. Gen. 42,4), waaruit dus blijkt, dat wij nog niet de mannen zijn, waardig genoeg om Israël verzoening te verschaffen. Als nu het eten van 't offervleescn, zooals gij zegt, ook dit doel heeft (vs. 17), zijn vdj dan de daartoe waardige personen, waar eerst heden is gebleken, hoever wij nog van onze bestemming verwijderd zijn ? Anderen: zie, hun offerd ienst hebben zij volkomen verricht, — doch nu mij zulk een onheil getroffen heeft, nog oSexvleesch te eten, zou God dit goedvinden?! Zoo noodzakelijk voor de verzoening als de diensthandeling is het eten immers niet! — Hier te denken aan gestoorde vreugde bij den offermaaltijd gaat reeds daarom niet, omdat Deut. 12,7 en 26,14, waar het eten van offervleesch gezegd wordt in vreugde te moeten geschieden, — alleen van vredeoffers sprake is, wier vleesch door den offeraar wordt gegeten, als feest- en dank-maal; niet van door den priester te eten deelen van zond- en schuldoffers.

Hoofdstuk XI. Nadat Ex. 21—24 de sociale wetgeving in hoofdtrekken is medegedeeld; Ex. 25—31 de geboden omtrent de inrichting des heilig-doms aan Mozes zijn bekend gemaakt, wat tijdens zijn 40-daagsch verblijf op den Sienai onmiddellijk na de openbaring der Tien Geboden geschiedde; werd eerst de uiteenzetting der wetgeving afgebroken door de mededeeling van hetgeen tijdens Mozes' verblijf op den berg in de legerplaats van Israël was voorgevallen. Als tegenstelling wordt dan Ex. 35 de offervaardigheid des volks voor den bouw des heiligdoms verhaald en daaraan de uiteenzetting van den bouw en de inwijding vastgeknoopt. Ex. 36—40. Lev. 1—7 bevat dan als noodzakelijke voorbereiding voor de ingebruikneming des heiligdoms de uiteenzetting van den offerdienst, om in hoofdstuk 8—10 de inwijding en het daarbij voorgevallene te verhalen. Nadat dus zoo ook het tempelleven in hoofdtrekken is behandeld, volgt daarna de uitvoerige behandeling der in Israel's particulier leven op te volgen

-nxi. Dnatsn-ni* lanpn Di»n |n h^d-Vk ^hn lann. ^ Di»n nNtan rhxs ♦ntt nawnpni nh* *:*h bn¹?^

t - * ; lt;• t ; v aquot; t v*. t jv i; * quot; t ; •quot;• : • t t i

a *: vv^a nt^D : nin» rrya at2^Mn¹ I ^a^_i7« nai: Dribx ïhnir^ nBto-'w nin» iaTi« ^

jquot; ; v ■) ; - iv quot; ~j , j quot; ' v ^ ^{v :} ■gt;'• '• •gt;^{t : s}quot; * ^: ■ 3

quot;itfK nonan-bao ümn n»nn nxr -iaxV VnTit»

jv -i it •• : - t • : i jv -i t -1- « fi •• t;

reinheids-wetten, die voor een groot deel in onmiddellijk verband staan met liet tempelleven, voor een ander deel, ook buiten het heiligdom om, het privaat leven beheerschen. In de eerste plaats: de spijswetten. Zij richten zich vs. 1, pns Sso non Sn, tot Mozes en Ahar o n, d. i. v. s. tot Mozes, die ze Aharon zou mededeelen; dhSn iönS, terwijl Hij hun leiden opdroeg te spreken tot de kinderen Israels. Anderen meenen, dat dit stuk, evenals de voorschriften omtrent nieuwemaansbepaling en Paaschoffer (Ex. 12,1 en 43) en die aangaande melaatschheld en vloeiing (Lev. 13,1; 14,33 en 15,1) zich tot Mozes en Aharon richten, om de heide deelen des volks, priesters en gewone Israëlieten, op het groote gewicht dier plichten te wijzen, waaronder immers beide groepen vallen. Toch zijn vooral de reinheidswetten meer speciaal voor de priesters van belang, die immers voortdurend met gewijde, voor onreinheid te bewaren zaken omgaan en bovendien als leeraren des volks dit zijne plichten hebben onder het oog te brengen. Daarom staan deze wetten, hoewel voor geheel het volk geldend, in het priesterwetboek.

¹

kenteekenen van vs. 3, maar die van vs. 9 beslissend zijn,

LEVITICUS XI.

3 op de aarde is: Al wat een hoef heeft, en dien splijt tot twee hoeven, en herkauwend is onder het viervoetig gedierte, dat

4 naoogt gij eten. Doch dit moogt gij niet eten van die herkauwend zijn en van die hoeven hebben: den kameel, want herkauwend is hij wel, doch gespleten hoeven heeft hij niet;

5 onrein is hij u. En den klipdas, want herkauwend is hij wel,

6 doch hij heeft geene verdeelde hoeven; onrein is hij u. En den haas, want herkauwend is hij wel, doch verdeelde hoeven

7 heeft hij niet; onrein is hij u. En het varken, want hoeven heeft het, en splijt ook den hoef, doch het zaagt zijn voedsel niet;

8 onrein is het u. Van hun vleesch zult gij niet eten en hun aas

3. riDia fiDnap, wat een hoef heeft, en niet nagels aan iederen teen, maar één schoentje (Rashbam). hdis immers wordt ook van den paardenhoef gebruikt (Jes. 5,28), die immers niet gespleten is; dit woord alleen wijst dus nog niet op den gespleten hoef. Wanneer niettemin vs. 4, bij den kameel, wiens hoef wél ten deele gespleten is, het niet geheel doorloopen der splijting alleen door onsn ws rcnsi wordt uitgedrukt, dan wordt daar slechts een deel van den in ons vers compleet gebruikten term rois ïDo rrocn nons roiE» gebruikt, omdat de bedoeling uit den samenhang duidelijk genoeg blijkt. De vs. 5 en 6 genoemde jsb en najis zijn diersoorten, die inderdaad geen schoenvormigen hoef, maar teenen met gewone nagels hebben. — nms iw nïDtn, en dien inscheurt tot twee gespleten hoeven, d. w. z. en die hoef is geheel in tweeën verdeeld, zoowel in de hoogte als wat het ondervlak betreft, van boven naar onderen en van voor naar achteren verdeeld; (anderen: en splijting van beide hoeven hebbend, in denzelfden zin), niet één hoef, als bij paard en ezel, maar twee geheel doorgespleten hoeven, reis, twee hoeven; Deut. 14,6 staat inderdaad noiD Vltp roe niwi. — nu nSr», hoewel er geen '1 staat, toch op te vatten: en dat daarbij tevens herkauwend is; nl. weder uit den maag naar den bek opvoert het grof gekauwde, (rro, door de tanden gezaagd)-, anderen: dat weder het eten opvoert naar de sfofcplaats; nog anderen: dat weder opvoert het naar boven getrokkene, van nj. sleepen. Hiksch verklaart ,-pu : het gezaagde, en wijst erop, dat de werkelijk herkauwende en tegelijk volkomen tweehoevige dieren, dus de geoorloofde soorten, de vóór-snijtanden in den bovenkaak missen, waarvoor een harde ruwe plaat in den kaak zit, waartegen zij, door heen en weer bewegen der snijtanden van den onderkaak, het voedsel feitelijk niet kauwen, maar klein zagen. — Herkauwende dieren hebben vier magen: in de pens, D-o, komt het, zooals zooeven beschreven gezaagde, eten; gaat van daar, eenigszins weeker geworden, in de muts, mown rro, waaruit het, in klompen saamgepakt, weer in de mondholte terugkeert; daar fijngemalen en goed gekauwd, komt het in den boekmaaq, DDisn, en eindelijk in den lebmaag, rep, waar het door het maagsap verder verteerd wordt. Het terugvoeren van het voedsel uit de

muts naar de mondholte heet nu nu nSrn.--De kameel mist wel de

middelste boven-snijtanden, maar heeft de boven-hoek-tanden, die alleen bij het jonge dier nog niet ontwikkeld zijn. De vs. 5 en 6 genoemde jbü en ra:is hebben wél snijtanden in den bovenkaak. Van het varken wordt vs. 7 gezegd: ui nS nu sim, wat naar de gegeven verklaring zou beteekenen: niet alleen is het niet herkauwend, maar het zaagt niet fijn, maar daar het alle snijtanden in den bovenkaak heeft, kauwt het de spijze direct. Evenzoo Deut. 14,8 nu sSi. — Deut. 14,3 en 4 worden behalve runderen.

tab

nb^ö rioifi Vd^ nbnö i Va : p^rrb^^j ib^xn xb nrn« ^ : ibjDKn nnit nnnas nis -' wn nnj nb^ö-»3 brnrrnx noisn ^Dnaaüi rrin

Tquot; quot; ~: l~ • TT- V AT : - - _# Vquot; * ; quot; * Tquot; -

nbyo-»3 ra^n-n^ : DDb «in am D^ÖD i2:^ no^öiquot;

lt;•• ^: i- I t t - v : iv t v, jquot; t • ; - •quot;.• •• ^Tquot;gt; ^: ~

raiquot;iNrrn«i : DDb Nin «012 onsr xb nonai «in nnv

v v ; - it v ; iv t ^ jquot; t a- : - j ^ : - tquot;

: DDb Kin nijoü nonsn Kb nonfii Kin nna nb^D-'S Kini noiö ^d'^i «in nóia onaoquot;quot;^ nnnn-nxi»

V. : t ; • v j~ ^: t : - • ; - r • -:i- v ;

Dnbaaai ibóKn «b d^sö : DDb «in «dü ^-«b n^quot;

vt t ; • : •• ^J t t : • iv t ^ jquot; r at • 1 jtquot;

schapen en geiten nog zeven soorten wild genoemd, die beide kenteekenen in zich vereenigen.

4. riDian quot;oiaeoi en D'i£» ws hdibi, zie onze aant. vs. 3. De woorden beteekenen slechts: hoeven hébhen, doch doelen op beide eischen omtrent de hoeven, in het voorafgaande vers gesteld, dus: hoeven hebben, die geheel gespleten zijn. — De hoeven van den kameel omgeven de teenen niet als een schoen; bovendien zijn de van boven gespleten hoeven van onderen weder samengegroeid. — do¹? sin nüd, onrein is hij u, gij moogt er niet van eten, en het nuttigen ervan zou u zielsverontreiniging brengen. Aanraking aan het aas van verboden diersoorten als bron van onreinheid wordt vs. 8 behandeld.

5. JSC, v. s. konijn, waarvan echter niet vast staat, dat het herkauwend is, en dat bovendien niet bij de rotsen leeft, zooals Ps. 104,18 van den jbü gezegd wordt. Anderen meenen daarom te moeten vertalen: springhaas; Sa'adja : de klipdas, een dier, dat bij troepen in holen leeft, ongeveer zoo groot als een konijn, grijsbruin of bruingeel van kleur, met schitterende oogen, ronde ooren, doch zonder staart.

6- fDJIN» gewoonlijk vertaald; haas, die dan herkauwend is, hoewel niet de vier magen hebbend, die de echte herkauwers vertoonen. De vrouwelijke vorm is hier soortnaam. — Of de verschillende tijden bij de beschrijving der hoeven van kameel, klipdas en haas gebruikt, im'n roisi D'-iin bij den kameel, die wel hoeven heeft, maar niet gespleten; p^Ei nS bij den klipdas; rcmsn bij den baas, die geen van beiden hoefdieren zijn, eenvoudig rethorische versiering zijn, ot' op eigenaardigheden der teenvorming wijzen, staat niet vast.

8. ijun ah onSam hun aas, eig. alleen als zij hun natuurlijken dood of door verscheuring gestorven zijn, tegenover Difa, hun vleesch, door ritueel slachten verkregen. Hier echter algemeen: hun aas, het lichaam, op welke wijze ook gestorven. Hun aas moogt gij niet aanraken. Daar zelfs de aanraking aan een menschen-lijk alleen den priester, niet den gewonen Israëliet verboden is, moet hier dit algemeene, voor geheel Israël geldende verbod van aanraking aan aas van onreine dieren beperkt worden tot diegenen, die zich rein willen houden om het heiligdom te betreden of gewijde spijzen te eten. Zoolang de ongeoorloofde dieren leven, verontreinigt de aanraking niet. De gevolgen van aanraken aan het aas van onreine dieren

LEVITICUS XI.

9 niet aanraken; onrein zijn zij u. — Het volgende moogt gij eten van al wat in het water is: al wat vinnen en schubben heeft in het water, in zeeën of in rivieren, die moogt

10 gij eten. Doch al wat geen vinnen en schubben heeft, in zeeën of rivieren, van al wat in het water wemelt, en van alle levende wezens, die in het water zijn, — een voorwerp van

11 afschuw zijn zij u. En een voorwerp van afschuw zullen zij u zijn; van hun vleesch zult gij niet eten, en hun aas zult gij

12 als een voorwerp van afschuw beschouwen. Al wat geene vinnen en schubben heeft in het water, zal u een afschuw

13 zijn. — En de volgenden zult gij als een voorwerp van afschuw beschouwen van het gevogelte; zij zullen niet gegeten worden, zij zijn een voorwerp van afschuw; Den arend,

14 den beenbreker, en den zwarten arend. Den witten havik

worden vs. 24 vv. besproken; aan dat van reine dieren vs. 39 vv. — qdS Dn dvsdd, zij zijn voor u een bron van verontreiniging, door aanraking aan hun aas wordt gij onrein. Bij visschen, waterdieren en vogels, wier aas niet door aanraking verontreinigt, staat daarom de uitdrukking Dn D'sob niet. (Wessely ; Deut. 14,10 en 19 wordt het echter bij waterdieren en vogels wél gebezigd, doch waarschijnlijk alleen in den zin van; ongeoorloofd om te eten).

9- Hl DN, wat aan de volgende eischen beantwoordt; de «oorten worden niet gespecificeerd. — di»3 ics, van al wat in het water den bodem van zijn bestaan vindt, zoo algemeen mogelijk; in welk water ook, zeeën, rivieren, vijvers, bronnen, watervaten enz. — tbjc, de zwemvinnen-, nupüp, de schubbenhuid, die uit aaneengesloten plaatjes bestaat, het geheele lichaam bedekt en met de hand of met een mes van de huid afgenomen kan worden. — DiSroai Dwa dim, in welk water ook en waar zich ook bevindend, in zeeën, groote bekkens, waarin watermassa's bijeen zijn, (Gen. 1,6) of D'Sroa, ontsprongen en steeds uit de bron nieuwgevoede stroomen; v. s. voorbeelden om aan te duiden: hetzij zout- of zoetwater.

10. a-'On SsO, ^{van a}^^e kleine, in groote menigte zich in het water

bewegende en daar uitsluitend levende wezens (zie Gen. 1,20). — mnnosjSani D'na Ti'N, en van alle, ook viervoetige, levende wezens, die in het water zijn. ook amphibiën. Verboden zijn dus visschen, die de kenmerken van reinheid missen, waterinsecten en amphibiën, die zoowel in het water, als op het land kunnen leven. — ddS Dn ypi', een voorwerp van afschuw zijn zij u, niet in hun wezen afschuwelijk, maar uooru, voor uw persoonlijk gebruik; gij zult ze als iets. Waarvan gij een afkeer hebt, niet nuttigen; dit is dan uitgedrukt in ddS w i'pwi (vs. 11). Ibn 'Ezra vat die laatste woorden op als inleiding tot het volgende; afschuw zullen zij namelijk zijn in dat opzicht, dat gij van hun vleesch niet eten zult enz. De traditie verklaart vs. 11; en afschuw zullen zij u blijven, ook al zijn zij vermengd, zoolang hun aanwezigheid door den smaak merkbaar is. — «pun onSaj mi, en hun aas, dat zijn alle aan hun element onttrokken en daardoor ten doode gedoemde schubbenlooze waterdieren, zult gij als iets afschuwelijks beschouwen en niet eten. Door aanraking verontreinigen doen zij niet.

12. Naar de traditie wordt hier het verbod om de, vinnen en schubben missende, waterdieren te eten, herhaald om den nadruk te leggen op D'M,

Ü

K* quot;ym 72

Vap nrn« : dsV on ijran ah* D^nsni D»a»3 D:Ö3 i^sap Va oraa

b»s»3 nB^trp.'! n^öJD i^'px 'VDI : Dnt?' ova? n»nn ra: bbpi D'.an pBgt; 'Vap D^naai -nxi hian bntyao dd¹? vn» yp^i : DDb on ^

v : •• j tt : • av t ■'tl* | lvv.v ; iv t v.quot; i i quot;Jquot;

D»a3 n^ptrpi Ta:D ly?^ -IBW Va : ixptrn onVaa ^

•at - v Kv: i- : J- - ; •) i iquot; ^ jv^ -» -• hquot;- ; vtt ; •

IVDN:. e]l^n-|p ivpB'n nbN-nNi : DDV Kin nNnn-nNi : mryn nsi Disn-nxi St^an-nx on

TT- v : IT - ■ T IT V,quot; : vv - V : V V - V f,quot; | Iv-V

wat geene schubben en vinnen heeft in het water, d. i. alles wat in zijn natuurlijken staat vinnen en schubben mist, moogt gij niet eten; wél echter visschen, die, hoewel in het water schubben nebbende, die bij het verlaten van hun element afwerpen.

13—19. Verboden vogels; vgl. Deut. 14,11—18. De vertaling der hier gebezigde vogelnamen staat voor de meesten volstrekt niet vast. Daar nu de onreine vogelsoorten worden opgenoemd en geene algemeene kenmerken worden gegeven, gelijk bij viervoeters en visschen, zouden de hier niet vermelden allen gegeten mogen worden. Met het oog evenwel op de heerschende onzekerheid aangaande de hier genoemde soorten, is reeds in den tijd der Amoraiem de regel aangenomen: dat vogels uitsluitend op grond van vertrouwbare overlevering als voor het gebruik geoorloofd mogen beschouwd worden. Toch worden, door vergelijking van de geoorloofde duif met den ongeoorloofden arend, eenige kenteekenen voor reine vogels opgegeven, en wel: 1°. het aanwezig zijn van een krop(psi); 2°.dat het inwendige maagvlies (de maagzak) gemakkelijk uityeschild kan worden; de vogelmaag bevat namelijk de opgenomen spijzen als in een zakje, dat, na insnijding van den maag, er gemakkelijk kan worden uitgetrokken; 3°. een extra teen en 4°. dat de vogel zijn spijs niet opvangt, zooals de roofvogels doen. De zin der laatstgenoemde beide kenteekenen staat echter wederom niet geheel vast. — nS.s nsi. Waar algemeene kenmerken worden aangegeven (vs. 2, 3, 9 en 21), wordt het enkelvoud gebruikt, m ns, mnn nsr, — al wat deze kenmerken vertoont; waar met name de soorten genoemd worden, vs. 13 en 22, wordt het meervoud nSs gebezigd (Wessely). — ir:n. Wij volgen de gewone vertaling, doch wijzen er nogmaals op, dat bijna alle hier gebruikte vogelnamen door anderen op andere wijze worden vertaald, dis, (van dis, breken) beenbreker, d. i. eene soort zeearend, rwr, v. s. van tï, macht: de sterke vogel-, v. a. uit het Arabisch: de baardrus.