Qic- ' l/M amp;gt;!/

^ npS f|Dv

Nim

mSjtjs ram min ^nn nran

usjnN prSa onxDoi a-'ojnino .nnvvi mVsn nnusn dj^

DE PENTATEUCH

EN DE

VIJF ROLLEN,

opnieuw in het Nederlandsoh vertaald en verklaard,

EN DE

ïcÖII

Haphtaroth en ShabbathgebecKsn

met Nedenlandsche Vertaling

DOOR

J. VEEDEN BURG,

Directeur der Ned. Israël Godsdienst-Armenscholen te Amsterdam.

2193 0361

□nam

DEUTERONOMIUM.

JOACH1MSTH A L's STOOM ÜRU KKERIJ, Joden Houtluinen 92-102. Amsterdam.

DEUTERONOMIÜM I.

1 Dit zijn de woorden, die Mozes tot geheel Israël gesproken heeft, aan deze zijde van den Jordaan; in de woestijn, in de vlakte tegenover Soef, tusschen Paran en Thophel en Laban

2 en Chatséroth en Die-Zahab ; Elf dagreizen van Choreb, den

3 weg naar het gebergte Sé'ier, tot Kadesh-Barnéa'. Het was in het veertigste jaar, in de elfde maand, op den eerste der maand, — sprak Mozes tot de kinderen Israels, gelijk al wat

Hoofdstuk I. Het vijfde boek van den Pentateuch, gewoonlijk min rwn, Deuteronomiura, of: herhaling der leer genoemd, naar aanleiding van de 17,18 gebezigde uitdrukking, bevat in hoofdzaak de door Mozes op het einde zijns levens uitgesproken redevoeringen, die vooral ten doel hebben, het volk, onder voortdurende herinnering aan het verleden en de in de woestijn opgedane ervaringen, te wijzen op de plichten, die het straks bij en na de verovering van Kena'an wachten. Het is dan ook eigenlijk niet eene herhaling en nadere verklaring der wetten, die wij in ons boek voor ons hebben; van de ruim honderd in ons boek behandelde wetten zijn meer dan zeventig ons hier voor het eerst meegedeeld, hoewel ze natuurlijk allen reeds vroeger gegeven en bekend gemaakt waren. Zoowel de hier voor het eerst meegedeelde wetten, als de, ten deele met nadere aanvulling, herhaalde voorschriften dragen duidelijk het kenmerk van het doel, dat ook uit de vermanende redevoeringen spreekt: het krachtig voor oogen stellen, aan het volk en zijne leiders, van al datgene, wat met het oog op de nieuwe toestanden, waarin men zich zou verplaatst zien, noodzakelijk was. Het zijn vooral die wetten, wier eigenlijke toepassing eerst in het land zelve kon plaats vinden, de wetten, betrekking hebbende op de organisatie des volks, op het leven niet meer rondom het heiligdom als middelpunt, maar daarvan verwijderd, de telkens herhaalde krachtige waarschuwingen tegen afgoderij en wat daai\oe leiden kan, die een ruime plaats in ons boek innemen. Wij zullen bij de verklaring van den tekst telkens gelegenheid hebben om te wijzen op de momenten, die de opneming der wet eerst in ons boek of hare herhaling wettigen, en wijzen hier enkel op dit algemeene karakter dor hier opgenomen wetten. Dat van tegenstrijdigheid met de in de vorige boeken voorkomende wetten geen sprake is, hopen wij bij iedere wet in het bijzonder, waar ons dit noodig voorkomt, aan te toónen. — Het boek heeft twee hool'ddeelen ; het grootste, hoofdst. 1—30 bevat de eigenlijke uiteenzetting, terwijl 31—34 Mozes' laatste daden en woorden en zijn dood verhaalt. Het hoofddeel, hoewel telkens onderwerpen van wetgeving behandeld worden, houdt vast aan den vorm eener vaderlijke vermaning van den leider, die weet dat zijn taak bijna is afgesponnen; niet in den categori^chen vorm van wetgeving, zooals in de vroegere boeken, maar als goede raadgevingen geven zich de medegedeelde wetten, zondat nergens de gewone formule; de Eeuwige sprak tot Mozes, als inleiding voorkomt; Mozes treedt voortdurend sprekend op, terwijl telkens herinneringen of motieven aan de wetten worden toegevoegd, die het volk tot gehoorzaamheid aan de wet moeten

.k onmn

n^n niro quot;121 onain rhx* ^

i a- : - - v V'; •• t : * t v v ^lt;v v -: • t ; - v jquot;

raSi bsir\-v^ nxö'ra «iid nanaa

ijt t : v .) i iquot; 1st t i i-^ 1 ^ t t ;it t : • -

iv Tim nnnö dv *1^ quot;inx : nnT ni nnïm =

^ •• - i vv,v •• iquot; JT T - itt y: lt;.•• -!|-

i^in D^3quot;IN3 ♦n^i : ^quot;la

mï -it^n 'izi htn i2quot;i ^tn¹? tins .

st • v -: : •• t : * -'•^, : v '•• lt;••• * va- ^t v ;

aansporen. — Na een uitvoerig opschrift 1,1—5 volgen drie groote redevoeringen van Mozcs; 1,6—4,40; — 4,41—43 bevat dan de mededeeling, dat Mozes in het Oost-Jordaansche drie toevhichtsteden aanwees; 4,44— hoofdstuk 26 bevat dan de wetten, wiei' mededeeling noodig geacht wordt'; terwijl de derde rede, 27—30, de vernieuwing van het verbond tupschen God en Israël aan de grens van het heilige land bespreekt. —

■ i- Dnain nSx. deze zijn de tcoorden, wat van vs. 6 af volgt; tegelijk verbindt deze formule, evenals Gen. 2,4 e. a. p. het volgende met de voorafgaande boeken, zonder dat het noodig is, onder deze woorden de wetten van Numeri te verstaan. — p-pn lara, 4,46 nader aangewezen als: in het dal, tegenover Beth-l'e'or, wordt hier door de volgende, grootendeels onbekende namen, nader aangeduid. In de woestijn en wel m-ffo, in de 'Araba, de vlakte, die zich aan beide zijden van den Jordaan van het Kinnéreth-meer tot de Doode Zee uitstrekt en ten Zuiden der Doode Zee tot Ailan, (= Elath) aan de Noordspits der Roode Zee doorloopt (vgl. 2,8 en 3,17).—

ViD = S-IO, vermoedelijk is de klank om opeenhooping van oe-klanken te vermijden, veranderd. — epo, v. s. e)id d', de Schelfzee; v. a. evenals Laban eii Thophel, een overigens onbekende plaats. — Ssn pai pxs fgt;3 enz. Tusschen Paran eenerzijds en Thophel enz. anderzijds. Onder Paran is waarschijnlijk Israëls legerplaats bij Kadesh te verstaan (Num. 10,12,12,16 e. a. p.); Israëls leger zou zich v. s. uitgestrekt hebben van dit Noordoostelijk deel der woestijn Paran langs de verder genoemde plaatsen tot Die-Zahab. Anderen verklaren : dit, de inhoud van de vorige boeken, zijn de woorden, die Mozes tot Israël sprak op zijne tochten, langs of in de hier genoemde plaatsen.

2. Die plaats, waar Mozes nu sprak, ligt op elf dagreizen afstands van Choreb, den weg nemende naar het gebergte Sé'ier; en toch had het veertig jaren geduurd, eer Israël daar aankwam, nu gereed het land binnen te trekken.

3. anSiN, voor hen, de Israëlieten, bestemd. Vs. 1 en 2 geven de plaatquot;, 3 en 4 den tijd aan, waarin Mozes' redevoeringen werden gehouden: vs.3, op den eerste der elfde maand van het veertigste jaar na den uittocht uit Egypte, dus op het einde van Mozes' leven, en vs. 4, na de overwinningen op Siechon en 'Og, zoodat het begin der vervulling van Gods belolten reeds was ingetreden.

DEUTERONOMIUM I.

4 de Eeuwige hem voor hen geboden had. Nadat hij verslagen had Siechon, den koning van de Ernorieten, die te Cheshbon woonde, en 'Og, den koning van Bashan, die te 'Ashtharoth

5 in Edré'ie woonde. Aan deze zijde van den Jordaan, in het land van Moab, begon Mozes deze leer te verklaren, zeggende;

6 De Eeuwige, onze God, heeft bij Choreb aldus tot ons gespro-

7 ken : „Gij hebt lang genoeg in deze bergstreek vertoefd. Wendt u dan en trekt op, en gaat naar het bergland der Ernorieten en naar al zijne naburen, in de vlakte, in de bergstreek, in het laagland, in het zuiden en aan het strand der zee; naar het land van den Kena'aniet en den Libanon, tot aan de groote rivier,

8 de rivier Perath. Zie ! ik heb het land vóór u gelegd; gaat ei* heen en neemt het land in bezit, dat de Eeuwige uwen vaderen. Abraham, Izak en Jakob, toegezworen heeft, om het hun te geven,

9 en hun kroost na hen.quot; Ik zeide tot u in dien tijd, als volgt:

, 4. 'jnuo nnncjD atrr v. s. moet 'jniss hier met ininri ver

bonden worden, als de plaats, icaar, naar Nnm. 21,33 en Deut. 3,1, 'Og verslagen werd; dan zoa men echter ook bij Siechon vermelding van Jahats verwacht hebben; v. a. is 'Edré'ie hier de naam der provincie, waarin 'Ashtharoth lag; n. a. verklaren naar Jos. 12,4 e. a. p. dat Edré'ie, naast 'Ashtharoth, 'Ogs tweede residentie was en verklaren dus: die resideerde te 'Ashtharoth en te Edré'ie; de verbindings-'i is dan, zooals meer voorkomt, weggelaten.

5. quot;1X3 ' * * TJCIH: ^v- s. begon, in den zin van : sprak als inleiding tot de uiteenzetting der Leer; die inleiding loopt dan tot 4,40; v. a. ondernam, wat Win beteekent, soms in den zin van wagen (Gen. 18,27), soms in dien van : hesluiten. Het is hier, gelijk meermalen, in plaats met den onbep. wijs, met een tijd van het werkwoord verbonden (vel. Jos 7,7; Hoshéa' 5,11).

1,6—IV,40. Grondgedachte: Jlozes brengt het volk in herinnering, hoe God Zijne het volk gegeven beloften van Choreb af tot in de steppen van Moab vervuld heeft; dat zij door ongeloof en weerspannigheid zich tegen God hebben bezondigd en zoo tot de langdurige omzwerving in de woestijn veroordeeld zijn, om daaraan de dringende vermaning vast te knoopen, om niet door herhaalde of nieuwe overtreding van het verbond zich het aanstonds te veroveren land onwaardig te maken en er weer uit verdreven te worden.

6—46. Terugblik op Gods leiding van Israël van Choreb tot Kadesh.

e. a-m «ie streek om den Sienai heet, evenals het gebergte, waarvan de Sienai een top. is, Choreb. — rac? oaS 31, gij hebt lang genoeg verblijf gehouden, het doel is bereikt, gij zijt voldoende 'bekend met de wetten en voorschriften, om naar Kena'an te kunnen optrekken. — ntn ina. in beteekent niet alleen : berg of gebergte, maar ook: hoogland, bergstreek, vgl. vs. 7, waar het tegenstelling van nSio is. — Al 'is deze Godsspraak in Numeri bi.j het optrekken des volks niet uitdrukkelijk vermeld, toch zal aan het zich verheffen der wolk wel eenige aanwijzing zijn voorafgegaan. (Vgl. Num. 10,11). — Het verblijf aan den Sienai'had bijna een jaar geduurd, van den eerste der derde maand van het eerste tót den 2Östcn der tweede maand van het tweede jaar.

K anmn j

♦ÏDxn -iba Vn'D nx inan nnx : on^K inN nin* ^

jv -: • v: it | v ^JV I • ••lt; - j--!!- iv •• -: v. .)t :

nnn^a |^|n rpti nxi, patrna DB'V

1K3 n^Q ^Kin 3nid pK3 -a^a : ^1-1x2 ^ n*in3 irbx -131 li^ribx nin' : -bK¹? nxin niinn-nN¹

j,. . ^.. .. jv • .,.. ..; st ; i quot; v ~ jt

wil obb ^di i us : nin nna quot;m¹?'

v t ^ : •* : iv- jT t v jv t - a ••

33321 -ira noxn nn

•.\v - jt •• : - ot t jt t -:it t •• ; t v ; • v; it j~

: mö quot;in: Vian quot;inan-n^ Ttónv^sn pK D»n ninm

it : ^t - jtt - i t : - : : quot; i vlt;v at- i ^ :

-it^N p«n-nK itrn iN3 rnxn-nx DD^Ö¹? 'nn: nxiⁿ

■quot;•■:quot;' ' ^V I ^J ' L' Nquot;quot;^,ttl ' lt;■ 'quot;.•I quot; Sgt;.^JP^T '' .'

□n¹? nn¹? pn^!? ornnx? DD*ra«^ mrr -üh quot;iöN¹? Ninn njrs DD^K IDKI : annnx D^ITVI ^c

i rt •• v* - jquot;t v •• -: -•- it iv ••-: i- vt :-:

7- vjDr.Sa Sni noxn m. een vierde naamval van richting; Irekl op, zoodat gij komt naar het land van de E m o r telen en al zij n e na-huren, d. i. het geheele land. Evenals de Kena'anieten, eigenlijk slechts een der het land bewonende stammen, hun naam aan het (/eheele land hebben gegeven, is dit met de Emorieten, een der machtigste stammen van Palaestina, het geval. (Vgl. 'Amos 2,9 en 10; Gen. 15,16). De Emorieten bewoonden het midden des lands en zouden de eerste stam zijn, dien Israël te bestrijden zou hebben. Om beide redenen kan het geheele land dus hier aangeduid wordendoor: het heryland der Emorieten en al zijne naburen.— nSstoi ma roira enz. bevat eene typografische beschrijving van het geheele land; raijj, de vlakte van het Jordaandal; ma, de bergstreek, het zich in het midden van Noord naar Zuid uitstrekkende hoogland, het later gebergte van Ephrajim en gebergte van Juda genoemde deel; rhsvz, het laaqland, v. s. de lager gelegen landstrooken aan beide zijden of enkel ten Westen dezer bergstreek; v. a. de streek van de bergen tot de zee, loopende van don Karmel tot Gaza, in welke opvatting dan onder dti rpn het Noordelijk deel der zeekust, van den Karmel tot den «ladder van Tyrusquot; te verstaan is; dan zou dus het Westelijk deel des lands van Zuid naar Noord gaande in twee stukken verdeeld zijn en komt bovendien 2JJ, de Zuidelijke, droge steppe, de woestijn Juda, wel wat vreemd daartusschen. — -orwn ps is dan weer algemeene naam of v. a. wijst het op het Zuid-Westelijk en Oostelijk deel des land, waar naar Num. 13,29 de Kena'anieten woonden.— JuaSnl, en de Libanon, waarvan het Palaeslinensische bergland een uitlooper vormt, zou naar Gen. 15,18 met den Euphraat de grens van het beloofde land vormen en was dit ook waarschijnlijk ten tijde van Salomo.

8. HiSn,- ^al^s tusschenwerpsel, blijft enkelvoud, ook al worden meerdere personen aangesproken; vgl. ons ; kom! ■— sd'JsS viru, eig. heb vóór u geplaatst, ter-uwer beschikking gesteld. God wilde u dus aanstonds naar het beloofde land brengen en ook ik deed wat noodig was om u, goed georganiseerd, tot een volk in uwen staat te doen worden en u behouden uwe bestemming te doen bereiken (9—18).

9- DD^JC, tul u; eigenlijk waren deze woorden tot het vorige geslacht

DEÜTERONOMIÜM I.

10,;Ik kan alleen u niet dragen. Be Eeuwige, uw God, heeft u vermeerderd, zoodat gij thans zijt gelijk de sterren des

11 hemels in menigte. (Moge de Eeuwige, de God uwer vaderen, aan u toevoegen nog duizend maal zoo veel, als gij thans zijt, en u zegenen, gelijk Hij met betrekking tot u ge-

12sproken heeft!) Hoe toch zou ik alleen kunnen dragen uwe

13 moeite, uwen last en uwe twistgedingen ? Wijst u aan wijze, verstandige en welbekende mannen, naar uwe stammen ; en ik

14 zal hen tot hoofden over u aanstellen.quot; Gij antwoorddet mij, en zeidet: „Goed is de, zaak, waarvan gij gesproken hebt, om

15 te doen.quot; Ik nam dus de hoofden uwer stammen, wijze en welbekende mannen, en stelde hen tot hoofden over u aan ; vorsten van duizenden, vorsten van honderden, vorsten van vijftigen en vorsten van tienen, — en ambtlieden, naar uwe

16stammen. En ik gebood uw rechters in dien tijd, als volgt: «Hoort als middelaar tussehen uwe broeders, en wijst vonnis naar

gesproken, dat gedurende de veertigjarige omzwerving was uitgestorven. De tweede persoon meervoud ziet echter in mis gchcele stuli op: het volk.— sinn rira, in dien tijd, kort voor he^ vertrek van Clioreb; vgl. onze aant. Ex 18,1. üe maatregel werd op Jithro's raad getroffen; zooals wij daar zagen, kan dat eerst kort voor Israels vertrek van den Sienai geschied zijn, ook al neemt men aan, dat Jitljro's komst bij Mozes vó(5r de wetgeving moet worden geplaatst. Anderen, die het woord mns». Ex. 18,13, letterlijk opgevat willen zien als den dag rui Jithro's aankomst, verklaren hier mWi, als meer dan volmaakt verleden tijd : ik had reeds vroeger yezeyd enz. en zoo maatregelen tot uwe organisatie getroffen. — Dat Jithro hier niet genoemd wordt, behoeft niet te bevreemden, daar het er in dit verband alleen om te doen is mede te dcelen, hoe. alles was gedaan om het volk behouden naar zijn land te doen komen, en het niet ter zake doet, op wiens initiatie!' dit plaats vond.

10 De den aartsvaderen gegeven belofte is reeds vervuld; gij zijt vermeerderd en zoo talrijk geworden als de sterren (Gen. 15,15). Dit maakt organisatie noodzakelijk.

11 is een tusschenzin : verstaat mij niet verkeerd ! ik beklaag mij niet, als ik zeg, dat ik alleen u niet dragen kan; maar gij zijt voor de leiding van één man te talrijk; want God heeft Zijne toezegging vervuld, — moge Hij, de God wrer raderen, die c'e hun gegeven belofte gehouden heeft, u verder vermeerderen. — D33, gelijk f/ij thans zijt; d. w. z. moge Hij u nog duizendmaal talrijker doen worden, dan gij reeds zijt; en u dan nog zegenen, evenals Ex. 12,2 zegen na vermeerdering der getalsterkte genoemd. — dzj¹? -ai ness, gelijk Hij met betrekking tot U bij herhaling gesproken heeft, niet: tot u, daar wij zulk een directe toezegging nergens ontmoeten en het dan ook zou moeten luiden.

12. D3mi3gt; ^uw moeite, de door u veroorzaakte va-moeiende hezigheid; D3sc»i, (te door u uwen leider opgelegde last (vgl. Num. 11,11 en 14), van de leiding des volks (zie ook Ex 1822, waar de deelneming aan de bekendmaking der wetten en berechting van zaken door irs iscji wordt uitgedrukt). — en de berechting uwer burgerrechtelijke geschillen.

N onnn n

ODnx nzinn nin» : oans n«ty nnb Vdw ¹

DDninx nin^ * : aib o^t^n *33133 Di'n 032™ ^

v •• 1 -: -»•• v; t : it «v,- t - r* : 1 : - ^Jv : * :

quot;131 DDilK Tjnri D^p^a ^N! D33 DD^ i3n : a33nquot;i dsnïJ'OI D3mü ns¹? «ITK HD^K : D3¹?³¹

j t iv : r : v.*-* quot;J •quot; quot; jquot; -: : t a- - ; v.t v jt ^,vp^tp^

aO^NI D3^,'D3B'¹? D^TI D^3:i Q^,Q3n D^:« D3^l7

v,quot; • -:i- rtv •• : • : v' *.. '* •gt;' ^: s* t -: * t -: v t

msmtys⁴ i3^rr3iu ino^ni quot;rix i^ni : D3^Nquot;i3^T

t ;_v- . ... -: jt t ~ i ; j - rt* v. quot;5'quot;^quot; »^v •quot; ^it:

03^3^ 'B'NTnK njsw : ni^|?^ic n'^i niNQ n'd ntr D3*¹7^ D^Nquot;) DDIN m«i

lt;•• t : •• ^jquot;t ; • t -: quot;t av ••^#1i ».• t ir* vit

-J-IN niïNi : 03^3^ on^i n'tri a^an«

v- -;it ^ iv •• ; • ; ^ : t : t ^-t ^j,*t : . * '

pnï on Li DD'ns-ps yvv ivnh xinn n^s D3^,üaE'

13. D3^,D3U''7 behoort v. s. bij inn, steil u aan naar wee stammen, slaat starasgewijze, stam voor stam, mij mannen voor, die ik dan zal aanstellen; v. a. bij onnt, helend aan mee stammen, vgl. echter vs. 15, waar bu'ti alken staat. — oinon, icijs, met de wetten bekend. — d'jimi, verstandig, begaafd met inzicht om de wetten op de bijzondere gevallen te kunnen toepassen. — d'ïti vat dan de door Jithro Ex. 18,21 gestelde zedelijke eischen samen. Septuaginta vertaalt, alsof er dttpi stond, wat echter nooit absoluut, zonder voorwerp, in den zin van : geleerd voorkomt en bovendien in d'ssn reeds staat. — d3iwgt;a bis'üni. De uitdrukking is eenigszins moeilijk, daar aan uw hoofd zou moeten hiiden : odcs-o, en tot hoofden over u, ds'cw¹? - dsiSï d^üsi¹? ; vs. 15 spreekt echter toch voor de laatste opvatting.

14. Jlen verbinde: jrwr¹? ■cm 21c, goed is de zaak om te doen; niet: ics nwr¹? man, die gij zegt te doen.

15. D^,Ti3tJ'. ambtlieden, politiebeambten. — DSica»¹?, behoort bij het geheele vers ; vgl. Deut. 16,18.

16. D3^vL33Ii' DSC- ^uv'^e rechters, niet nnix, hen, alle in het vorige vers genoemden ; niet allen toch zouden als rechters behoeven op te treden. Wat ware het voor een volk, waar voor 600.000 volwassen mannen 78600 redders noodig waren. Zooals reeds Ex. 18,21 opgemerkt, waren de hier aangewezen personen tevens aangewezen om het volk met de wetten bekend te maken. Hen, die tot rechters waren aangewezen, wees Mozes bij hnnne ambtsaanvaarding nog eens bijzonder op hun plicht. — fo iw D3'ns, hoort tusschen mee broeders; v. s. = navis ns ï»c, hoort mee broeders, beide partijen, aan ; v. a. hoort aan wat tusschen uw broeders geschied is, liet gescliil quot;; n. a. hoort, slaande als onpartijdig tusschenpersoon, middelaar, tusschen wee broeders. — pis QnQEüi. pix is hier als bijwoordelijke vierde naamval op Ie vatten: rechtvaardig vonnis wijzen. — vu foi, en den hem vreemde, vgl. -pj, den u vreemde; zoowel bij gescliillen tusschen iemand en zijn stambroeder, dus tusschen Israëlieten, als bij die tusschen een Israëliet en een vreemdeling.

DEUTERONOMIUM I.

rechtvaardigheid tussehen eenen man en zijnen broeder, of

17 zijnen vreemdeling. Gij zult geen aanzien in het gerecht erkennen ; zoowel het geringe als het groote zult gij hooren; gij zult voor niemand bevreesd zijn, want het gerecht is aan God ; de zaak echter, die u te moeilijk mocht zijn, zult gij tot

18 mij brengen, en ik zal haar hooren.quot; Zoo gebood ik u indien

19 tijd alle zaken, die gij doen moest. Wij trokken op van Choreb en gingen door die geheele groote en vreeswekkende woestijn, die gij gezien hebt, den weg naar het Kmorietische gebergte, gelijk de Eeuwige, onze God, ons geboden had; en wij kwamen

20 tot Kadesh-Barnéa'. Ik zeide toen tot u : „Gij zijt nu tot het Emorietische gebergte gekomen, hetwelk de Eeuwige, onze God,

21 ons geeft. Zie! de Eeuwige, uw God, heeft het land vóór u gegeven; klim op neem [hef] in bezit, gelijk de Eeuwige, de God uwer vaderen, tot u gesproken heeft; vrees niet en wees

22 niet versaagd.quot; Doch gij naderdet allen tot mij en zeidet: „Wij willen mannen vóór ons uitzenden, die het land voor ons zullen onderzoeken; en ons bericht zullen brengen, omtrent den weg, langs welken wij op te klimmen hebben,

23 en de steden tot welke wij komen zullen.quot; De zaak was goed in mijne oogen; ik nam van u twaalf mannen, éénen

24 man uit eiken stam. Zij wendden zich, beklommen liet gebergte en kwamen tot naar het dal Eshkol, en verspiedden

17. Daar in d'jb non sS reeds alle aanzien des persoons verboden is, schijnt Sus jcpo niet meer op liet meerdere ol' mindere gewicht der personen, maar op dat der zaken te slaan. Ook de nietiiiste zaak moet met alle nauwgezetheid worden behandeld. — nun nS, héht voorniemandorees, waar het geldt uwe meening als medebeslissend rechter uit te spreken.— sin dviSnS UEPSn, v. s. de oefening van het recht staat aan God, die ten slotte toch het recht laat zegevieren ; anderen : de rechtspraak geschiedt in naam en ter eere Gods; weest dus strikt rechtvaardig, gelijk Hij rechtvaardig is. — vnrücn, en ik zal haar aanhooren, er als competent rechter kennis van nemen; of v. a. en ik zal haar, de beslissing, zoo noodig, van God hooren, evenals Num 9,8 e. a. p.

19. Zoo al deze maatregelen treilende voor uw binnentrekken van het land, gebood ik u toen al wat gij te doen zoudt hebben, de wet in haar geheel, maar ook de bepalingen bij legeren en optrekken van het volk enz.

19—46. Hoewel dus alles was voorbereid, moest het toch nog 38 jaar duren, voor gij aan de grens des lands zoudt staan, op het punt het nu eindelijk binnen te trekken, üe schuld daarvan ligt niet bij üod, niet bij mij, maar alleen bij uzelve.

i9. -mon nx. den geheelen weg van Sienai tot Kadesh, door de woestijn Paran (vgl. Num. 12,16; 13,3); over den in elf dagreizen al' te leggen weg deed Israël, naar eene Thahnoedische traditie, ongeveer 40 dagen, van 20 Ijar tot 28 of 29 Siewan (vgl. onze aant. Num. 14,1). — Dn\squot;i Ti'.s, die f/ij heht gezien - leeren kennen. — nnxn m in, in de richting naar hel Emorietische gebergte, d. i. het zuidelijk deel van het latere gebergte van Jnda (Num. 13,17); niet: over het Emorietische gebergte,

« annn n

Q^Ö ■: ina pai vnN-pai

□sVpn ^ nijn Kb Vna? jb^s

: vriypEh pnnpn D2Q nt5^ im Saini «in D'ribx¹? : niyyn -it^K onmn-^s PK wnn n^3 DSHN

I i *: i- jv -₁ VT_q :- t Jquot; rt* - -.quot;T ^ v- : ■•• Jquot;quot; quot;'T

«inn «Tirn bn^n isnan-^ rx -]?3i nnno ijn« irnbN nin' mx i^«3 in -]^_lt; DiVtn noxn nn-i^ bn«| DDb« -iöKi : j?n3 ^np_T n^. N33v n^a¹? nin» ?n: nin ; 12b rha irnb^ ninpt?N «

I ^Tv J •^{)V v:} , ^{ST :} V ^T /* ^: 9 . ^,T . . quot;i *quot; ^JT

^ 'th* ⁿr' ⁿlquot;! ^^«3 ifquot;). n¹?^ pxn-nw nn^j ^DKni DD^bK p?^ni * innri-^K^n-bK^ tn quot;i3^\:nK pKn-PK i^iab cm:**

: |n^N ND3 an^n nxi nrnS^: quot;ifK ™ D^J« D^ dsq n^i quot;inin au^v³ ibm Vsm bnrnr mnn \w\ : ¹³

_v ; rt : V -J- - V.T- TT T -II— : •- VIT

waarbij dit dan hetzelfde zou zijn als het gebergte SJier, daar naar vs. 20 het Emorietische gebergle tot Palaestina behoort. — Over Kadesh Barnéa', ook enkel Kadesh genoemd, zie Num. 13,3 en 26. — ns Y?5i. met den vierden naamval: een slreek doorgaan; vgl. Jes. 50,10 e. a. p.

21. quot;psS jni heeft het ter uwer beschikking gegeven. — un nSr, beklim de bergen en neem in bezit-, niet ten onrechte wijst een der nieuwere verklaarders hier op Caesars: ik kwam, zag en overwon. — nnn 7.si, van nnn, dat naar I Sam. 2,4 oorspronkelijk : gebroken zijn beteekent, — laat uw moed niet gebroken zijn, word niet moedeloos. De overgang van meervoud tot enkelvoud, daar 'de woorden tot een gemeenschap gericht zijn.

22. Zie onze aant. Num. 13,2. Zij vragen mannen te zenden, nerm, die zullen uitgraven, om het verborgene aan het licht te brengen. — ws w^,i tan wordt door Joiilsos als tufschenzin opgevat, zoodat de volgende met ris ingeleide vierde naamvallen nog van nEmi afhangen. Men kan echter die woorden direct met in ... 'CD'-i verbinden in den zin van: aangaande.— na nSra ito. icaarop wij zullen, of; dienen op te klimmen-, beide be-teekenissen kunnen in den toekomenden (ijd liggen.

23. ^l'^oor Meren stam, die het land te veroveren gouden hebben, met uitzondering dus van den stam Levie; vgl. onze aant. Num. 13,4.

24- nnX. het land, niet het dal, daar Sn: mannelijk is. — Nachal Eshkol werd in ieder geval op het einde van den tocht eerst aangedaan; vgl. onze aant. Num. 13,23.

DEUTERONOMIUM I.

25 het [land]. Zij namen in hunne hand van de vruchten des lands, cu voerden ze tot ons af; zij brachten ons bericht en zeiden: «Het land, hetwelk de Eeuwige, onze God, ons geven wil, is goed.quot;

2() Gij wildet echter niet optrekken; en waart weerspannig tegen het

27 bevel van den Eeuwige, uwen God. Gij hitstet elkander op in uwe (enten enzeidet: «Uit haat des Eeuwigen tegen ons, heeft hij ous uit het land Egypte gevoerd, om ons in de hand van den

28 Emoriet te geven, om ons te verdelgen. Waarheen zullen wij optrekken ? Onze broeders hebben ons hart doen smelten door te zeggen : een volk, grooter en van hoogere gestalte dan wij; steden groot en versterkt tot in den hemel; en ook de zonen

29 der 'Anakiem hebben wij daar gezien.quot; Ik zeide tot u ; ,/Weest

30 niet verschrikt, noch bevreesd voor hen. üe Eeuwige, uw God, die vóór u gaat, Hij zal voor u strijden; gelijk al wat Hij voor

31 u gedaan heeft in Egypte vóór uwe oogen ; En in de woestijn, waar gij gezien hebt, dat de Eeuwige, uw God, u gedragen heeft, gelijk iemand zijnen zoon draagt; op den geheelen weg, dien gij gegaan zijt, totdat gij op deze plaats zijt gekomen.

32 En in deze zaak wilt gij in den Eeuwige, uwen God, geen

33 vertrouwen stellen ! Die vóór u trekt op den weg, om voor u een plaats op te sporen, waar gij u legeren kunt; des nachts in vuur, om u te doen zien den weg, welken gij gaan zult.

25. Mozes vermeldt in de eerste plaats uit het rapport der verspieders de woorden, waarmede zij begonnen. Num. 13,27, in het kort teruggegeven en betrekking hebbende op de vruchtbaarheid des lands. De woorden: goed is het land worden Num. 14,7 enkel Josua en Kaleb in den mond gelegd, doch geven den inhoud terug van de eerste zinnen van het rapport van alle verspieders. Dit had u genoeg moeten zijn en gij hadt u aan al wat volgde, niet mogen storen.

26. rox. zich naar den wil van een ander schikken, toegeven; nas n¹?, vaak als één begrip: weigeren, zich verzetten. — mn, zich tegen den wil van een ander verzetten, vgl. Gen. 26,35; de Hiph'iel in intensieve be-teckenis. — 13 ns, den mond, deu uitgesproken wil.

27. Ujnni,- naar uit Spr. 16,20 en 28 blijkt, opstoken; in den Niph'al dus: elkander ophitsen. — wis 'n een onbepaalde wijs, met'n verlengd en dan als naamwoord verbogen met behoud van het voorwerp in den 4den naamval, door des Eeuwiyen ons haten — doordien de Eeuwige ons haat; vgl. rans¹?, nps'i¹? en dgl. Van het openlijke oproer (Num. 14,2 en 4) vermeldt Mozes hier niets, enkel het in hun tenten weenen en elkander warm maken (Num. 14,1). — UTDfnS, opdat dezen ons verdelgen.

28. UnJN rUN, waar moeten wij nu heen? Vgl Gen. 37,30. Naar l'alaestina kunnen wij niet, want enz — Viu, v. s. = 31, talrijk, v. a. van de lichaamslengte; dti, en hoog, dan van den slanken bouw. — 01% onr zonder bepalende 'n, algemeen uitgedrukt. — own mwaï, versterkt in den hemel, evenals Gen. 11,4, met muren, die tot den hemel schijnen te reiken; v. a. versterkt door den hemel, = van nature sterk bevestigd; m. i. zeer onwaarschijnlijk, daar ctsu voor God eerst in den na-bijbelschen tijd voorkomt.

K Dnmn i

imx 12^1 irbx mi'i pxn naa bt^ inp⁴') ; nnx «

_lt;T • t- aquot; •• v.' quot;1 v t t j* ; • tt : «j: •- ^ it

: u¹? |n: irrlbx nin^-i^x ptfn nniü inn vm^J: ayribx nin» ^-nw riom n¹?^ on^x ^

lt;_;,tquot;- iv •• i v: : r quot; : - ' a -:r • -; j • O

psjD iJNS'Vin i:nx nin* nx:^3 naNrn aD^%,7n«2 i nw : hoxn T3 unx nnS onva «

:-■- -TT iquot; ■ : - : v ^ v: IT J- : it^ ^ T AT .

13QD am ^na nót**? unnynx IDDD irnx D^,u^

... . _xt lt;t *-•- *• *• t : v - ••

: ivxn crp.:^ ^roii, nyxni riyiz onjj b^rf?» nin» : DHD pxTn-^i py^n-xV ddSK □Dnx Vds dd¹? anb» xin DD^sb ^nn

nin» quot;IEW nw onypa ^

□npSn n^N⁴ ^-nrrbDS larnx 1^X3

Drpxo DDrx nn n3-i3i : nn Dipsn-iy. ddns'i^ =^b Dipü DD¹? mnb quot;rji-is dd^Ö¹? ^nn : DD'ribx nin's^j4 nrisbn nrx ^^3 DDrXiV rt^¹? i 1^3 aDnin^

t ; iquot; -•••• -: ) *•• *•• quot; v ; 1 ; - t : - ■»•• t av : i -: i

29. I'iyn, van fgt;H', machtig-, betcelient zoowel: zijn macht doen gevoelen,

iiuponceren, schrik inboezemen (Jes. 2,19), als: de macht van een ander gevoelen, zicli laten imponeeren, verschrikt tvorden; hier het laatste.

30. DHSDa- ⁱⁿ Eg'ipte, parallel met imMi en Saa in het volgende vers; v. a. tegen Egypte. In Humeri wordt van deze redevoering van Moze'?, daar zii zonder uitwerking bleef, niets vermeld; wel van het optreden van Josna en Kaleb. met het oog op de gevolgen, die dat voor hen persoonlijk had, dat zij namelijk van het strafvonnis werden uitgesloten. .. ■ , ,

31- quot;lU'N • • • waar gij gezien hebt, dat-, v. a. die gij gezien hebt,

waar enz. — t\s, een mensch, iemand. Het eerste deel van ons vers, waar de persoonlijke bescherming, die ieder ondervond, wordt uiteengezet, is in het enkelvoud uitgedrukt.

32. nn nsnsv ^en quot;^l deze zaak, de toezegging, dat God u naar een goed land zal brengen; v. a. en niettegenstaande deze o m s t a n-diqheden, de gebleken bescherming Gods, of; dit woord, de belojte, u 'Kena'an te geven, of de vermaning met verwijzing naar al wat, God reeds voor u gedaan had. In die laatste opvatting behoort ons vers niet meer tot de rede door Mozes toen uitgesproken, maar is dit voortzetting van zijne historische herinneringen: Mei dit al bleef t gij met-vertrouicen, het deelwoord ter aanduiding van het aanhoudend voortduren van den ingetreden toestand. — Wij Uiten Mozes' rede tot het na de terugkomst der verspieders oproerig geworden volk eerst va. 34 eindigen en kunnen dan al de deelwoorden als tegenwoordigen tijd vertalen.

DEUTERONOMIUM I.

34 en bij dag in eene wolk.quot; De Eeuwige hoorde de stem uwer woor-

35 den; Hij werd vergramd en zwoer, zeggende : ... . „dat niemand van deze lieden, dit slechte geslacht, het goede land zien zal,

3Gdat Ik gezworen heb uwen vaderen te geven ; behalve Kaleb, de zoon van Jephoeuné, hij zal het zien, en hem zal Ik het land geven, dat hij betreden heeft, en zijnen nakomelingen, omdat hij ten volle den Eeuwige volgend heeft gehandeld. —

37 Ook tegen mij werd de Eeuwige wegens u vertoornd, zeggende:

38 Ook gij zult niet daar komen. Jehoshoea', de zoon van Noen, die u ten dienste staat, hij zal daarheen komen ; maak hem

39 sterk, want hij zal het Israël doen erven ; — En uwe kleine kinderen, waarvan gij gezegd hebt: zij zullen tot buit zijn, en uwe zonen, die heden noch goed noch kwaad kennen, die zullen daarheen komen; en hun zal Ik het geven, en zij zullen het

40 in bezit nemen. Gij echter, wendt u om en trekt weder de

41 woestijn in, den weg op naar de Schelfzee.quot; Gij antwoorddet en zeidet tot mij : „Wij hebben tegen den Eeuwige gezondigd; wij willen optrekken en strijden, naar al hetgeen de Eeuwige, onze God, ons geboden heeftquot;; gij gorddet ieder zijn wapentuig

42 aan, en waart bereid om den berg te beklimmen. Doch de Eeuwige zeide tot mij; „Zeg tot hen : Trekt niet op en strijdt niet, want Ik ben niet in uw midden; opdat gij niet verslagen wordt

43 vóór uwe vijanden.quot; Ik sprak tot u, doch gij luisterdet niet; gij waart weerspannig tegen het bevel des Eeuwigen, en in moed-

44 wil beklomt gij den berg. Maar de Emoriet, die in dat gebergte woonde, ging u tegemoet; zij vervolgden u, gelijk de bijen doen.

35. nrn jnn mi. de volwassenen onder dit geslacht-, het zijn de vaders en de oudere tijdgenooten der mannen, tot wie Mozes nu het woord richt, die door dezen eed getroffen werden.

36. na in irx ywn av, een deel van het land, dat hij betreden heeft, vgl. Num. 14,24.

37 en 38 zijn een tnsschenzin, terwijl in vs. 39 de vermelding van Gods vonnis wordt voortgezet. De gedachtengang is deze: behalve Kaleb zou ook Josua in het land komen; — deze werd later (Num. 21) door God, toen Hij na een in uw midden uitgebarsten oproer op mij vertoornd was en mij den toegang tot het land ontzegde, in Zijne genade tot mijn opvolger als uw leider aangesteld. Ook hier wordt bijzonder Kaleb's trouw volgen van Gods wil geroemd ; van Josua is het, als Mozes' directe leerling, als vanzelf sprekend en wordt daarom niet vermeld (vgl. Num. 13,33 en 14,23). Bijzocder landbezit werd Josua in geen geval wegens zijn bewezen trouw bij den verspiederstocht toegezegd, zooals met Kaleb het geval was. — fosS ittiT, die vóór u staat, bereid om naar uw bevelen en aanwijzingen te handelen. — ruVw. Het aanhangsel ro slaat terug op pxn in vs. 35.

39. Voortzetting der strafrede Gods, door Mozes hier uit Num 14,30 v.v. geciteerd. — ni 21c ut it's, die nog niet goed en kwaad weten, die nog niet de zedelijke rijpheid hebben, om de volle verantwoordelijkheid

a onm T

^3^. eixpn Dpns-i bip-riN nin» • DÖV p^ai ^ nn ynn nnn n^n D^3«3 hnt-DK : ION¹? ^ ^nSiT 703^2«quot;? nWrnyitn nt^x niiïsn pstn nN;^ nr-pn pxn-nK |nK-ibi hsnt Nin nafi^ja sbs nin* ï]3«nn Vos •' niⁿ! |Ï! vaa^i ^

|i:quot;f3 ypw : DK' Knn-N^ nriN^_Da ■mb D3^J3^nS nsVni» «^-♦a ptn inü na^ «3^ Kin iDjrn

nb DniQN ddöüi * : ^b1?

nainx DnVi nm in3» nsn ^ 3it2 bi^#n iamp;x

tv ; v jvt : tat quot;* t tvquot; tt ^c :it v -:

--D' m n-i3nDn D3¹? uö onKi : n^quot;i« oni»

- | vjv tv.t : • ~ j z avt -• : v.v - ; t i t r vquot; :

h^_;3 i:n:N⁴ nin^^^n npNni i i^ni, : ^SB -n« B^K lianm irn^K nin» Szd ^on¹?:!

•lt; : : - - aquot; v: ^jt : vt* v -i ^ : : - : • :

quot;ba nin» nos^i : nnnn nbp? irnm inonba ^3«

t : v quot; tit t ^ -iquot; ^ ^t ' i V 'l** * quot;quot;* ^:

kbquot;! D33quot;)p3 *3 lonbn-K^ ib^n «7 on? iON nam onvatr Kbi D3^,l7S⁴ quot;i3nNi : D30^ ^S¹? iwsn «

; - - av j v^v quot; quot;j -»*• quot;~quot;t iv •• : 1 vquot;/- * :^jt •

nn3 3^»n noxn xin : mnn mm 'mx ^

CT t quot; - • v: IT ..........titt j i' - T. t * t t

Dn3in ny'mn nanx Dsnxip¹? Kinn

rt- : - t vquot; 11~ ^}'- quot;■ '~ '■' • '■ ::~ v : -I: •

hunner dader te kunnen dragen. Wordt onder dssci de vroegste kindsheid verstaan, dan moeten de woorden 031:51 enz. allen tot den leeftijd van twintig .jaar omvatten (vgl. Num. 14,31).

40 = Num. 13,286.

41. lynni, ^v- ^s' ^van Pⁿ — Pⁿ' waarvan n:n, zie, — i,gij zeidet: hier zijn wijquot;, verklaardet u bereid; v. a. van pn Spr. 30,15 en 16; genoeg, — gij hieldt dit voor u genoeg; n. a. naar het Arabisch: gij hieldt het voor 'gemakkelijk, of: handeldet lichtvaardig. Vgl. Num. 14.32-45.

43. nfJII, van iir, zieden, overkoken, v. d. onberaden, overmoedig, brutaal handelen, nini, gij heklomt in overmoed, één begrip in twee nevengeschikte woorden uitgedrukt = r.iSi¹? nmi.

44. ^lOJCn» Emoriet, naam van een der voornaamste stammen van Palaestina, is evenals Keno'aniet soms algemeene volksnaam; naar Num. 14,45 waren het 'Amalekieten. — -irc, bergstreek. Vgl. Num. t. a. p. ook voor nnvn ir Diro^i. — Diiann ru'ï'ïn it'NS, evenals de bijen doen, die ieder, die hen aanvalt of stoort, met groote heftigheid vervolgen. — fgt;rra, in. het gebied van Sé'ier u terugwerpend; de slag zelf had niet in het land

DEÜTEEONOMIUM I, II.

45 eu vernietigden u in Sé'ier, tot Chornia. Toen gij terug kwaamt, weendet gij vóór den Eeuwige ; doch de Eeuw ige boorde niet 40 naar uwe stem, en luisterde niet naar n. Gij bleeft dus in Kadesli langen tijd ; zoo langen tijd, als gij er hebt moeten vertoeven.

1 Daarna wendden wij ons en trokken op naar de woestijn, den weg op naar de Scbelfzee, gelijk de Eeuwige tot mij gesproken had, en trokken het gebergte Sé'ier om, gedurende 2langen tijd. — De Eeuwige zeide tot mij, als volgt; «Gij zijt lang genoeg dit gebergte omgetrokken; wendt u nu noord-4 waart s. Het volk echter gebied aldus: «Gij zult nu het gebied van uwe broederen, de zonen van 'Esau, die in Sé'ier wonen, doortrekken; zij zullen voor u bevreesd zijn, doch neemt u 5zeer in acht. Wikkelt u niet in strijd met hen; want Ik zal u van hun land geen voetbreed geven ; want tot erfgoed aan 0 'Esau heb ik het gebergte Sé'ier gegeven. Spijze zult gij voor geld van hen koopen en dan eten; en ook water zult gij 7 voor geld van hen erlangen en drinken. Want de Eeuwige, uw God, heeft u gezegend in al het werk uwer handen;

Sé'ier plaats, waar de Israëlieten niet waren; de vervolging dreei' lien ecliter terug tot in het land van Sé'ier toe, tot Chorma.

45. ü'j keerdet terug naar Kadesli, of naar uwe tenten; v. a. gij ireendet wederom, lairm in bijwoordelijke beteekenis.

46. latrnv gij hleeft verblijf honden. — ora'iquot;¹ iüx □in'O, zoo langen tijd cds gij daar hleeft, gij weet wel hoe lang, of: blijven moest naar Gods bevel; naar eene rabbijnsche opvatting: zoolang als gij elders bleeft. in alle andere verblijfplaatsen samen, dit is dan de helft van 38, dus 19 jaar (Rasiiie naar Seder 'Olara). Een dergelijke uitdrukking zie Deut. 9,25.

Hoofdstuk II. 1. jjjjt enz. wijst duidelijk op het Num. 14,25 gegeven

bevel, zoodat hier sprake ia van het eerste opbreken van Kadesli na de veroordeeling tot veertigjarige omzwerving, niet van het vertrek van Kadesli (Num. 20,22) om naar den berg Hor te gaan. Het slot van ons vers, iTf in n.s 3D3i enz. omvat dan den gelieelen 38-jarigen zwerftocht, op welks einde zij wederom in Kadesli gelegerd waren, en gedurende welken zij meestal in de nabijheid van het gebergte Sé'ier waren gebleven. Num. 20,14 v.v. verhaalt, hoe Mozes een gezantschap tot den koning van Edom zond, om vrijen doortocht voor het volk te vragen, welk verlof echter geweigerd werd, waarop Israël aftrok. Hierop doelt het volgende stuk, vs. 2—8, waarbij hij breedvoerig uiteenzet, hoe op Gods bevel elke vijandelijke houding tegenover den broederstam was uitgesloten, doch slechts kort vertelt, dat Israël niet het land doortrok, terwijl liij de oorzaak daarvan, Edoms besliste weigering en bedreiging met wapengeweld, verzwijgt, vermoedelijk om bij het volk geene vijandige gevoelens op te wekken. Met het oog op Dent. 2,29 neemt Rasubam (en na hem Luzzatxo e. a.) aan, dat er verschil gemaakt moet worden tusschen Edom, dat Num. 20,14 is genoemd, en de zonen van 'Esau, waarvan hier sprake is. Deze laatsten zouden dan vrije stammen onder eigen hoofden, o'BiSs, niet onder een koning, zijn geweest, en zouden Israël wel doortocht hebben

2

a K Qnnn n

nin* quot;ish isam : noin-nj; Dan» ™

at v. : • - at- it :t . _j : )•-• : v j

wipz : dd^s⁴ rnxn k^i aibba nin* vm-x^ ™

(•••It,: gt; V v: iv j : v : 1 - : t : ' t .:

rm mman VDSI TSST : 0^3^* D^»3 D'si « J

I vjv tt : • - ^lt;- • - t vquot; - iv ; ~ : r.* -: v,'t - ^A' quot; . ^T

i^i^in-nK 3D31 ^n⁴ nin» 121 ^eⁱN^

j. t V •• - V t^t- at •• lt;.t ; r-* • .)•.• -; r )

3D D3y3i : nlnquot; idn'I d * : o*3quot;)³ p

v. v t i *' quot; ^t : •-* ) ~ j ^

an« idn¹? iï DyrrnK'i : nabï D3^,71:3 nrn nnnTN¹

j... - .. j- t t v : tit v.v t } : ^ av - -«t t

D3p n^3 Y^;^,i23 a3;n« ^3:3 Dn3^

oinso b3^l7 rns-N^ '3 D3 nsnrrbx : IKD quot;

t ; - !•• v t llt;quot; v • * . t -*t i - i : v,v : - : * :

: irrnK virq ^rejS -]nio quot;ij;

DnKO 11371 D^D'Dil Dn^NI. f|p33 DHNQ /3N⁴¹

?|-r n^Q^'33 ^3n3 ^ri¹?» njnf'3 : an^tfi ^033'

willen toestaan. Niet onwaarschijnlijk ecliter zijn in vs. 29 de woorden; zooals mij cjedaan hébhen de zonen van 'Esau tnz. in onmiddellijk verband met het voorafgaande le verklaren; verkoop mij spijs en drank voor yeld, zooals enz. en liebben de bewoners der grensstreek, buiten den koning om, die Israël den doortocht weigerde, hun toch voor geïd spijs en drank geleverd. Om die reden noemt Mozes hen misschien vs.8onze hrceders, de zonen van 'Esau en worden de individueele «nrfm/awcn, ipyw, tegenover het olïicieele gezag des konings, ons -)Sr: ol' enkel ons, gesteld.

2. quot;TONquot;'!, op hef einde van den zwerftocht, bij de tweede legering in Kadesh.

3- rU3S, naar het Noorden, naar Palaestina, waarheen de kortste weg dwars door het land Sé'ier zon hebben geleid.

4. onaj; om f/ij staat op het punt door te trekken-, de meest natuurlijke en dus waarschijnlijke weg, door u nu at'te leggen, leidt door het gebergte Sé'ier. Si:j vertalen wij ook hier met; gebied. Anderen; gij zult trekken langs de grenzen van enz., daar Israel het gebied zelf immers niet zou iiebben betreden. In onze opvatting spreekt ons vers vóór het zenden van het gezantschap, dat op zijn verzoek om vrijen doortocht een weigerend antwoord ontving. Toen kon Israël niet anders verwachten dan werkelijk Edoms gebied te zullen c/ooi'trekken. — oau \stquot;1, zij zullen bang vow uzijn, dat gij, uitgehongerd als gij zijt, niets zult sparen, maar alles van uw gading zult vinden; daarom juist n.so oroowi, neemt u hijzonder in acht.

5. njnn, ophitsen, soms niet nsnStt verbonden ; tot strijd. — -pT: Sjt c)D, u-at een voetzool betreedt, de plaats, door een voetzool in te nemen.

6. nan. van iro, v. s. naar het Arabisch; koopen, verwerven; v. a. ook hier graven, het eerste steken van de spade in den grond, waarbij in bronnenrijke streken soms dadelijk drinkwater te vinden is. Bij den doortocht zult gij wat gij noodig hebt, niet nemen, maar koopen en betalen.

DEUTERONOMIUM II.

Hij kent uwen gang door deze groote woestijn; nu sinds veertig jaren, dat de Eeuwige, uw God, met u was, hebt gij aan niets y gebrek gehad.quot; Wij trokken dus weg van onze broederen, de zonen van 'Esau, die in Sé'ier wonen, van den weg door de vallei, van Elath en van 'Etsjon-Géber. —■ Wij wendden ons en trok-9 ken voorbij de richting naar de woestijn van Moab. De Eeuwige zeide tot mij ; «Gij zult tegen Moab geene vijandelijkheden oefenen, noch u in oorlog met hen wikkelen ; want Ik zal u van zijn land geen erfgoed geven, want den kinderen van Lol 10heb Ik 'Ar tot erfgoed gegeven.quot; De Emiem hebben er vroeger gewoond ; een volk, groot en talrijk en hoog van gestalte gelijk 11de 'Anakiem. Onder de reuzen worden ook zij gelijk de 12'Anakiem gerekend; en de Moabieten noemen hen Emiem. En in Sé'ier woonden te voren de Chorieten ; de zonen van 'Esau echter namen hen in bezit en verdelgden hen van voor zich, en woonden in hunne plaats; gelijk Israël met het land van zijn erfgoed heeft gedaan, hetwelk de Eeuwige hun gegeven

13 heeft; —• Nu dan, maakt u op, en trekt de beek Zéred over.quot;

14 Wij trokken dus de beek Zéred over. En de dagen, die wij gingen van Kadesh-Barnéa', totdat wij de beek Zéred over zijn getrokken, zijn acht en derlig jaren ; totdat het geheele geslacht, de strijdbare mannen, uit het midden van het leger hadden opgehouden te bestaan, gelijk de Eeuwige ten hunnen opzichte

15 gezworen had. Ook was de hand des Eeuwigen tegen hen.

7. kent, richlte Zijne voorzienigheid op uw gaan door deze woestijn

(vgl. Gen. 39,6; Spr. 27,23). Onder yp ncj'c is hier niet alleen de veeteelt begrepen, die ook in de woestijn kon beoefend worden (vgl. bijv. Ex. 19,13; Num. 20,19 en 33), maar alles, wat voor hun levensonderhoud noodig was, als vervaardiging van kleeding, en zelfs misschien, bij langer verwijl op dezelfde plaats, handel met verschillende stammen in den omtrek. God heeft n gezegend, gij hebt dus geld en behoeft niets te vragen, niets met geweld te nemen, maar kunt koopen en betalen.

s. -Djm zie onze aant. vs. 1. — naiyn -pm, wij trokken weg van den weq naar de 'Araba, weg van Elath en 'Etsjon Géber, twee ook later zeer bekende havenplaatsen aan de Elanietische golf (vgl. Hum. 33,35) en sloegen een andere richting in, Edom langs trekkende om naar de woestijn Moab te komen (vgl. Num. 21,11 en onze aant. aldaar.)

9. -)Sn, Hiph' iel van hï, in het nauw drijven-, vgl. Num. 26,2. Over 'Ar zie Num. 21,15 en 28. — Vs. 10, 11 en 12 vormen een tusschenzin en behooren niet tot Gods bevel aan Mozes voor Israël, dat eerst vs. 13 wordt voortgezet. Het zijn opmerkingen, die Mozes bij het neerschrijven aan de herinnering van Gods bevel toevoegt, om het volk erop te wijzen, dat zelfs voor de nakomelingen van Lot en 'Esau reuzenstammen door God zijn vernietigd. Die dus ook voor Israël de Kena'anieten-staramen zal overwinnen.

10. na- in het land, waarvan 'Ar de hoofdstad is. — Emiem is de naam,

3 onmn □

nm» niiy i ht ntn Vnan quot;Diarrnx ■nnsV

^CT ! TT •S- T : - -«•.• AV - V.T - jt : * ~ v | ; : ^ - J-T

i^v-^3 urn⁴ hkd 13^31 :131 mon ah -iib^ ⁿ

^ t^ •quot; : •quot;* quot; squot; quot; :i~~ . ^{IT T T}'₁ ^:v-quot;^^{T J} .'^T ^ ' ^{v v:}

jasi * D 135 nvypi n3^n D'3Bgt;T!

■JIK Sïn-Vx ^s⁴ nin' IÜ^I : 3Nio n3quot;iD ■nm 13^31^c

- t quot; quot; quot; ^ ^T : quot;p quot;T j- : • | vv.v , :i~~

nt^T iïino i¹? rnx'Nb *3 HDH^D D3 n3nnquot;7S⁴i 3Nio

t *..: : - iquot; «| : I •• v i • at t ; • ^t jt '. • ~ ; t

n3 131^ D^Ö¹? D^oxn : ijrrw ^ri: DI^,?^_,33¹? »3'

AT tJT V.' T : -gt;• *• IT IT ••.: VT V ' j~ t •• t * ^j-

D»p3y3 DH-tlX 13^» D^XÖI : Dquot;11 3^ blIS ^

Ia*T^:i- v.quot; ) - j : itquot; •)' T ; II-T-:i- ^tt -r: jt ^

bish onnn i3Bquot; l^^3i : d^dn Dnb i^np' d^kdhi ^

• t : «i- -^, : it \quot; : ^ r •• \,v t j :): • • t ^ :

quot;1^3 onnn dh^sd on^iy^ mishquot; Svy »331

sv -: 1quot; fiT : ^— l. : lquot;- •.-••;• . ' ■ ^ . T i* ^jt Squot; :

nnj? : anb rnrr jnrn^^ pK? ^

D^Ó'ni mT^TlK quot;13^31 TlT ¹7n3-nN 03^ 113^1 lOp^

•T- : VIT -j-^ V V •••quot;T V V,VT j : In

lil ^nrnK I3n3^quot;n^« yro tyijjp i 3ipü nonbsn ^3« on-n^ n3iy n3b^i

V|JV T T : - - T quot; at T V.V : j- :

Dsnn^n hw-y DÏÏ : onb nin^ ^3^3 nïyK3 mnarv⁰

T TI-T T : - lt;- : IV T 1,T ■ IV -! Iquot; V quot;1 1quot; quot;

door de Moabieten aan de dooi- hen overwonnen oorspronkelijke bewoners van dit land gegeven, en beteeken t; verschrikkélijken.

11. is de algemeene naam voor een reuzengesiacht, waarvan zoowel Emiera als 'Anakiem onderdeden zijn, waarschijnlijk: afstammelingen van nB-i, Rapha (II Sam. 21,16 en 22), welke eigennaam later soortnaam voor; reus werd.

12. Iets dergelijks was ook in het land van Edora geschied. Over de Chorietcn zie Gen. 36,20 v.v.. v. s. van in, gat, hol, holbeiuoners. — dtotquot;, namen hen, d. w. z. hun land in bezit en verdreven hen uit hun bezit; men behoeft dan ü-p niet de beteekenis van verdrijven te geven. — rror quot;WM enz., gelijk Israël met het land van Siechon en 'Og heeft gedaan, dat God hun nu reeds gegeven heeft, waaruit het ook de bewoners heeft verdelgd.

13. Over mi Sro vgl. Num. 21,12. Zij moeten Nachal Zéred door, om aan de grens van Moab te komen.

14. DJ-), ophouden te bestaan; af-zijn, op-zijn. — nnnSnnivm,strijdvaardige mannen, die bij het verspiedersoproer den strijdvaardigen leeftijd, 20 jaar, bereikt hadden.

15. Dezen stierven door de hand Gods, die tegen hen gericht was, onn¹?, om hen te verwarren, meer in het bijzonder van den schrik, door God gewekt, als Hij Zijne vijanden vernietigt.

DEUTERONOMIÜM 11.

om hen uit he) leger weg' te vagen, zoodat zij ophielden te Iti bestaan. Toen nu al de strijdbare mannen uit het midden van

17 liet volk opgehouden hadden, doordien zij stierven, — sprak

18 de Eeuwige tot mij, als volgt; //Gij trekt thans het gebied van If) Moab, 'Ar voorbij. En nadert tot tegenover de zonen van

'Ammon ; oefen geene vijandelijkheden tegen hen, en wikkel u niet in strijd met hen ; want Ik zal u van hot land der zonen van 'Ammon geen erfgoed geven, want den zonen van Lot heb 20 Ik het lot erfgoed gegevenquot;; — Als land der reuzen werd ook dit gerekend; reuzen hebben er vroeger in gewoond, en de 21'Ammonieten noemden hen Zamzoevimiem; Een volk, groot en talrijk en hoog van gestalte, gelijk de 'Anakiem; maar de Eeuwige verdelgde hen van voor hun aangezicht, zij namen

22 hen in bezit en vestigden zich in hunne plaats. Gelijk Hij voor de zonen van 'Esau gedaan heeft, die in Sé'ier wonen ; van voor wier aangezicht Hij den Choriet verdelgde, zoodat zij hen in bezit namen en in hunne plaats zich vestigden tot

23 op dezen dag En ook de 'Awwiem, die in open plaatsen woonden, lot bij 'Azza, Kaphtoriem, die uit Kaphtor kwamen, hebben hen verdelgd, en vestigden zich in hunne plaats; —

24//Op, trekt op en gaat de beek Anion over; zie! ik heb Siechon, den koning van Cheshbon, den Emoriet, eu zijn land in uwe macht gegeven; maak een begin met veroveren en 25 wikkel u in oorlog met hem. Op dezen dag zal Ik beginnen

1(5. IDDi ^vgl- Num. 17,28: tot den laatsten man gestorven u-aren,

ol'; opgehouden hadden te sterven.

18. nnNgt; of tot ilozes gericht en dan vs. 21 in het meervoud overgaande tot liet volk, — öf reeds dadelijk tot mededeeling aan het volk bestemd, waarbij dan de inleidende formule; Spreek tot de kinderen Israels is weggelaten ; het enkelvoud spreekt dan het volk als gemeenschap aan, het meervoud ieder persoonlijk. — Sizjj nx laivnns', vgl. vs. 4. — Noordwaarts trekkend en den Arnon overstekend, bevond zich Israël tussclien de Emorieten links, westelijk, en de'Ammonieten rechts, ten Oosten. Deze laatsten mochten zij niet bestrijden (vgl. ook Num. 21,24). — 20—22 zijn weer als tusschengeschoven opmerkingen van Mozes te beschouwen, evenals 10—12.

19. ^V!ln iquot;¹*; ^van iri zou het met 'i, Dnsn moeten geschreven zijn. — DV? ■os¹quot;, aan één tak van de nakomelingen van Lot, van wien zoowel 'Ammon als Moab afstamden.

20. ^van Dquot;') ^v- s. de ondernemenden; v. a. de lisligen, Men meent, dat het dezelfde stam is, die Gen. 14,5 Zoeziem wordt genoemd.

23. Naar Rasiiie en Ibn 'Ezra meenen, wordt hier deze mededeeling omtrent de verdrijving der oorspronkelijke Philistijnsclie bewoners van de streek tot 'Azza door de Kaphtoriem meegedeeld, om Israël erop te wijzen, dat tegenover dezen geen verbod van bestrijding zou gelden, daalde nieuwe bewoners noch met Israël verwant waren, noch ook onder den door Abraham tegenover Abiemélech afgclegden eed van eeuwige vriend-

2 annn ♦

vn : aan mnm mpa aan¹?«

s». ; - t - v -; i- * :- it •.. *v av-; i- - v|jv j.t ••. ;

: iaxb nm» nam D : oyn nnpa niab non^anquot;

i •• j~ •• \.t : r* -:- it T vhv t ot t -

^ia nmpi : Dsia biar-n» Din nnNquot;'

« t : ^-Iit: p p^t v vt j : v •) - )quot; _ t - c¹

■*33 psa |nN'Nb '3 D3 isnn-VNi DTa'H^N⁴ pa^ ^3 D^xsTps⁴ : n^T irnru ÜIV-^3¹? '3 nfy ^ jiaj^ vriï isnp* D^a^m D^Ö¹? n3-i3i^ D^ai Nin-^N 32'nn

_Vv t J :\: ' it : • t : t : it lt;• t : a' I - v.quot; t iquot;

ornöa hm* oi^a^ D^,p:^3 oni 311 bini : D^aiar«

v •• : * t ; lt;•• • ; -- Irt t *:i^- ^tt •)-: jr ■*' r ••. : quot;

a*3^n Vtby ^ quot;i^s⁴3 : Dnnn m'i ==

!,•:,- T ; • .t t lt;v^ -: r it: - j : i-- c-. t r-

onnn on^sa nnrr-x 1^3

bnnö3 nr^-n^ Dnïn3 D*3^'n : nn Dim tj »

; quot; at quot; quot; quot;! i- j* : t - -j it ; iv- j-

n3ri wo tap : Dnnn Dquot;i*a^n -jnö3a D^ïm ■quot;

; ^ ; 1-« ^ it : - 1quot;quot;^ *.*•. * : * : - * j* : i -

naxn ps^n-qba p'pTiN ^T3 ^nn: nsn f:*i« bnrnx 7n« nin Dim : nanba 13 isnni wi Vnn iv^xmNi«

•• t v - j - it t : • ^ : * : at -••• t \ ' '' '

schap vielen. Luzzatto wijst erop, dat in ons vers niet, zooals bij de met Israël verwante stammen 'Esau, 'Amnion en Moab, gezegd wordt, dat Gnd de oude bewoners door de nieuwe liet verdringen; dat dus deze nieuwe bewoners weer door Israël zouden worden ten onder gebracht, behoefde Israël niet bevreesd te maken, dat het op zijn beurt weer voor anderen plaats zou moeten maken. — Over Kaphtoriem vgl. Gen. 10,14.— Jos. 13,3 blijkt overigens, dat nog overblijfselen der 'Awwiem naast de toenmalige Philistijnsche bevolking leefden. — In geen geval blijkt ergens iets van een verbod tot bestrijding der Philistijnen of Kaphthoriem.

24. Zoowel Num. 21,21 v.v. als hier vs. 26 v.v. zien wij, hoe Mozes eerst langs vredelievenden weg vrijen doortocht door Siechons land tracht te verkrijgen. Ons vers is dus niet een absoluut bevel om Siechon te bestrijden, maar een verlof- in tegenstelling met het verbod tot bestrijding der andere volkeren, die zij kort te voren waren voorbijgetrokken. Anderen verklaren Mozes' woorden hier als een bevel, weliswaar hier reeds medegedeeld, maar eerst gegeven na Siechons weigering, zoodat het eigenlijk historisch eerst na vs. 3ü valt. — en Snn, heyin, verover, ook

gebiedende wijs = gn; vgl. isa Win (1,5); v. a. is tn een onbepaalde

wijs = nun.

25. de schrik verbreidt zich over het gelaat, dat de uitdrukking van angst vertoont. — i^ni, onder den invloed van den tijdveranderenden '1, is de toon naar de laatste lettergreep verschoven, hoewel het stamwoord, 'jin, heven, is; anderen; van n^n, ziek zijn.

DEUTERONOMIÜM II.

den schrik voor u en de vrees voor u te doen komen op de volkeren, die onder den geheelen hemel zijn; die de mare van u

26 hooren zullen en voor u zullen sidderen en beven.quot; Ik zond boden uit de woestijn Kedémoth tot Sieehon, den koning van Chesh-

27 bon, met woorden van vrede, als volgt: „Laat mij door uw land trekken ; op den weg, op den weg alleen zal ik gaan, ik

28 zal noch rechts noch links afwijken. Spijze zult gij mij voor geld verkoopen, en ik zal eten, — en water zult gij mij voor geld geven en ik zal drinken ; Iaat mij slechts te voet door-

29 trekken; (Gelijk mij de zonen van 'Esau gedaan hebben, die in Sé'ier wonen, en de Moabieten, die in 'Ar wonen ;) totdat ik over. den Jordaan zal getrokken zijn, naar het land, hetwelk

30 de Eeuwige, onze God, ons geeft.quot; üoth Sieehon, de koning van Cheshbon, wilde ons niet door het zijne laten trekken ; want de Eeuwige, uw God, had zijn geest verhard en zijn hart verstokt, om hem in uwe hand te geven, gelijk dezen dag. —

31 De Eeuwige zeide tot mij : „Zie! Ik begin over te geven vóór u Sieehon en zijn land ; begin met veroveren, door zijn land

32 in bezit te nemen.quot; Sieehon trok uit, ons te gemoet, hij met

33 al zijn volk, ten strijde naar Jahats. De Eeuwige, onze God, gaf hem in onze macht; wij versloegen hem, zijne zonen en

34 geheel zijn volk. Wij veroverden al zijne steden, in dien tijd en verklaarden tot ban geheel de stadsbevolking aan mannen

33 en vrouwen en kinderen ; wij lieten geen rest over. Slechts het vee plunderden wij voor ons; en den buit der steden, die 36 wij veroverd hadden. Van 'Aro'er af, dat aan den oever dei-beek Arnon ligt, en de stad, die in het, dal ligt, tot Gil'ad toe,

26. In verband met onze opmerking vs. 24, kan men hier vertalen; n u zond ik, of: ik h a tl namelijk f/ezonden. — nwip lais», van uit de woestijn hij de Eraorietische stad Kedémoth, vgl. Num. 21,21.

27. -pH op den weg en steeds weer op den weg, vgl. de uitdrukking -[Snn -[va, Num. 21,22.

28. De zin is: als gij mij spijze verkoopen wilt, zal ik die eten; doch niets wegnemen noch tot verkoop dwingen.

29.' Verkoop gij mij spijs en drank, evenals de zonen van 'Esau en Jloah, oen deel der grensbewoners, gedaan hebben. (Vgl. onze aaut. Num. 20,18). Wanneer Deut. 23,5 den Moabieten niettemin verweten wordt, dat zij iiiip N¹?, it niet v r ie n d s c hap pel j k t e ;/ e m net y ek o m e n zijn mei spijs en drank, dan heeft dit 1°. betrekking op het volk in zijn geheel, dat immers den doortocht weigerde, en 2°. is er groot verschil tusschen het niet weigeren van verkoop van spijs en drank en het als vriend aanbieden ervan. Als broederstam ware dit laatste de plicht van'Amnion en Moab geweest, dien zij echter niet vervulden.

30. 13, evenals Num. 20,18; door hem =. zijn gebied. — rropn, had hard r/emaakt, zoodat hij het verlof weigerde; en sterk gemaakt, zoodat hij besloot Israël gewapender hand aan te vallen. — run aio, gelijk het heden inderdaad geschied is.

31. Siechou's weigering is door Mij veroorzaakt als begin van zijn val; daarmede heb Ik begonnen hem in Uw bezit te geven. Anderen: Ik begin u

3 onm

quot;i^k wmn-bz nnn D^a^n ^n«Ti ^quot;ins nn quot;lanap DOIJVD n^Ni : ^iöö iVm, m_: p^of *¹³ : *10«!? Di^ nan fia^n ^0 nion^ quot; Vdk : yw hdn n) -]Sk Tjina ^2 ^r^?quot;³ pi 'n'DB'i ^quot;|nn t]D33 D'ot e^psa

n^ab^iy^n Ttb# ♦ja ^,l?'^_T 1^3 : ^^3 nn^K quot; -Sk pTn-n« n^. IJ?_t3 a^tf^n a^xiani

-jSa p^p niiK N)'! : i:¹? jni nin^iE'K p.^n ^ ^snquot;! inirnx nin* Wprra 13 in.s^n jis^n quot;idk'i d * : ntn di»3 rvn inn linV-nK ^

... ,1 :,t: ^ j ■ 1 - o_V t _S v

bnn lïnK-nxi frrpTK nn ♦nv'nn nKquot;i 7« nin; la^-bDi. «in unxn^ |n»p : i^nx-nK n^nbBh³'' ink tisi ir^aV iynb« nin* in:n⁴i : nïn» nanba¹? ^

0 ])— ft^m' t^: v; jt : •)quot; ; •- t :it *^v-^{t t :}

xinn nys m^-^-nx -ü^i : lar^-n^i urnKi ^

• - ^-t t t t v lt; ; * quot; . ^{1 t} *' ^: ^^t'gt;^{t 1}

: in'Bgt; laiKirn x¹? «itani D^sni ona quot;vy^ntf □quot;in^i

i' t :vquot; : -» jat - ; v* t - ; • : -«• t v quot;-si--

-ivhva : una¹? ib'K on^n bViri 12b una nanan pquot;i ^

^:iquot; ^ :it^t jv -: (.-^r iv : rtt ^ •.-•-t ^t •• I 17

i^^'i^i ^nb nirx i^ni [ints ^nrnstpquot;¹?^ ie'NI

het u beloofde en door u te veroveren land te geven, doordien Ik u Siechon's land doe in bezit nemen. — Het is een aanmoediging om den strijd, door Siechon aangeboden, zonder vrees te aanvaarden. — Het tweede versdeel beteekent: heg in uwe veroveringen met het in bezit nemen van zijn land.

3-1. DDO Tgt;7j y-3. stedebeoolkiiig aan mannen; bij Dni:, zooals mij meerdere oude en slechts in poëzie gebruikelijke woorden, komt nooit de bepalende 'n voor. Onkklos e. a. verklaren: tcij verklaarden tot ban alle steden, (enkelvoud als collectief) mannen en vrouwen en kinderen, onn schijnt oorspronkelijk krachtig persoon te beteekenen, v. d. mannen; soms echter ook algemeen: menschen; v. a. zwakke stervelingen en dw: quot;vv, stad met ten do u de gedoemde bevolking. — Zooals Naciim. opmerkt, was de bevolking Emorietisch en dns aan het voorschrift van Deut. 20,16 en 17 onderworpen, dat de bevolking der Kena'anietische stammen moest uitgeroeid worden. Dit was echter alleen het geval, als zij weigerden den vrede te aanvaarden onder voorwaarde van opzicbnemen der zeven Noachidische plichten. Om deze reden moest Mozcs Siechon eerst den vrede aanbieden, maar moest ook, nadat deze geweigerd was, de geheele bevolking worden uitgeroeid.

36. Van 'Aro'er in het Zuiden af tot Gil'ad toe in het Noorden, was

DEÜTERONOMIÜM II, III.

was er geene stad, die ons te machtig was; alles heeft de 37 Eeuwige, onze God, in onze macht gegeven. Slechts tot het land der zonen van 'Amnion zijt gij niet genaderd ; den ge-heelen oever van de beek Jabbok namelijk en de steden van de bergstreek, en al wat de Eeuwige, onze God, ons geboden heeft.

O 1 Wij wendden ons en trokken op in de richting naar Bashan; toen trok 'Og, de koning van Bashan, uit, ons te gemoet, hij

2 en al zijn volk ten strijde, naar Edré'ie. De Eeuwige zeide tot quot;lij : «Vrees hein niet, want in uwe macht geef Ik hem en al zijn volk en zijn land; en gij zult hem doen, gelijk gij gedaan hebt aan Siechon, den koning van de Emorieten, dieteChesh-

3 bon woonde.quot; Zoo gaf de Eeuwige, onze God, ook 'Og, den koning van Bashan, in onze macht, en al zijn volk ; en wij

4 versloegen hem, totdat men hem geen rest overliet. Wij veroverden al zijn steden in dien tijd ; er was gecne stad, die

^ wij niet van hen weggenomen hebben; zestig steden, de gcheelc

5 streek van Argob, het koninkrijk van 'Og in Bashan. Deze

_ allen waren versterkte steden, met hooge muren, poorten en

ü sluitboomen; behalve de open steden, zeer vele. Wij maakten

hen (ot ban, gelijk wij bij Siechon, den koning van Cheshbon, gedaan hadden ; tot ban verklarende geheel de stadsbevolking

7 aan mannen, vrouwen en kinderen. Doch al het vee en den

8 buit der steden plunderden wij voor ons. Zoo namen wij in dien tijd het land uit de macht der twee koningen van de Emorieten, die aan de/.e zijde van den Jordaan waren, van de beek

0 Anion af tot het gebergte Chermon. (De Tsiedoniem noemen Chermon: Sirjon; en de Emorieten noemen het: Senier.) 10 Al de steden der vlakte, geheel Gil'ad en geheel Bashan

er geen stad, die ons te hoocj — te machtig was. Er waren twee 'Aro'er, een, dat later den stam üad werd toegewezen, bij Rabba en oorspronkelijk 'Ammonietisch (Jos. 13,25), liet andere, het hierbedoelde, in het Arnondal, dat Ruben ten deel viel en Eniorielisch was. Daarom hier de bijvoeging: dut aan den never van den Ar non ligt. — 'rna de stad die inliet Arnondal ligt; Vu beteekent nl. heek of ook stroombed, dat in den regentijd vol water staat, of eindelijk het door een beek bevloeide gebied, dal, wadi. — 01' niet: de stad 'Ar bedoeld is, zoodat de zin is; van af'Aro'er en 'Ar., welke laatste stad niet mee veroverd is, — staat niet. vast.

37. quot;li ^3, nog afhankelijk van Sf in het eerste versdeel, namelijk tot de geheele streek van den Jabbok enz. — niï irs, waaromtrent God ons had yehoden het niet aan te tasten.

Hoofdstuk Hf. 1—11. Verovering van liet land van 'Og onder Gods bijzonderen bijstand.

1. óf; trokken noordwaarts, óf: trokken deheryen op. Vgl. Num. 21,33

4. Ti? DW enz. Zestiy steden, allen gelegen in en te zamen vormende den 3j-is eigenlijk; meetsnoer, v. d. het opgemeten land-, sjis,

waarschijnlijk van (Jub 21,33), aardkluit, is de vaste naam van deze

y 3 onmn y

wrpH nin* jn: Vin-n« wap nnp nn'n n¹?

pa^nJ V¹?! nn^ xb fisr^l p.^quot;^ pi : r|-!-i |ö3i : irrib« nin» mviB'X ^bi inn n^i^x ^

nonVsViDr^lN^''³^!?'? I^sn

♦nnj^Tp *3 im XTn^s⁴ nin* quot;in^i : -ppS n^ TBwa iv» ypy) iïquot;i«-nNi inx

13T3 ivri^N : fiatfrp 3^ ^aNn|^D^j

nhp nn^n Nquot;? wnn n^3 in^-^rnx 13^1 : nn^ i^ⁿ n3^t7QD 33^,ix ^rr^ DnND nnpyN¹? II^N

vj'.' ; quot; ; - vJ•.• T * j• ist • ••• ; Kquot;T I J- .

D*n^ nii32 nDin nnvs onj; n^-Vs : 1^33 1^X3 onix nnnsi : t«ö nsin ^nsn n^a ^ nnsi¹ : f]f2m D^an anp quot;i^;^,?3 bquot;inn -])n fn^p¹?

Njrin nV3 np;n : ^in onyn non3n-^l73^,i'

. - lt;.._T )-•- IT J - V'^Mquot; ^^J' ¹ . •^)T quot;•. T .n

^nsp fii»n 13^,3 i^n⁴ n^Kn 'W quot;i.⁵p pxn-nK

noxni ^quot;inV ixip^ D*n*v ^: p^n ^t:

jibn-^iVj-n-Vsi Ttr^n njr i ^3 : lV^ipgt;¹

1 t t — t : T'.-- r : quot; ^J • t ■• i : l •' •

streek (ook I Kon. 4,13) en beteekent vermoeflelijk: steenachtig landschap wegens lt;le basaltrotsen van Hanran en het N. O. deel van Bashan ; eu verder namen wij het koninkrijk van 'Og en Bashan, den rest des lands.

5- ''nan ¹quot;iygt; Steden van de wijd verspreid wonenden, plattelandsbevolking, d. w. z. open, onbevestigde steden (vgl. Esther 9,19). 6. mnn. tendjl wij tot ban verklaarden.

d i

ligt _____ - - -

sprong van den Antilibanon. De naam wordt door de meeste nieuweren uit het Arabisch verklaard met: uitstekende benjtop, wat ook in [Wü, van sr:, hoog zijn, ligt. — wc wordt door Onkjslos teruggegeven door; sneeuwbergen. — Vs. 8 beschrijft het land naar zijn omvang, vs. 10 naur zijne deelen, terwijl vs. 11 dient om aan te toonen, hoe God Israël in dezen strijd bijstond.

10. -^an, de Emorietische hoogvlakte, van den Arnon tot bij Rabbath-

DEÜTERONOMIUM III.

tot Salecha en Edré'ie ; de steden van het koninkrijk van 'Og in

11 Bashan. Want slechts 'Og, de koning van Bashan, was overgebleven van de overblijfselen der reuzen; is niet zijne bedsponde eene sponde van ijzer, zij is immers te Rabba van de zonen van 'Amnion ; negen el is hare lengte en vier el hare breedte, volgens

12 een mans-arm berekend. Dit land nu hebben wij, in dien tijd, in bezit genomen; van 'Aro'er af, dat aan de beek Arnon ligt, en het halve gebergte Gil'ad met zijne steden, gaf ik aan de

13 Rubenieten en Gadieten. Het overige van Gil'ad, en geheel Bashan, het koninkrijk van 'Og, gaf ik aan den halven stam Menasshé; de geheele streek van Argob, die bij Bashan behoort;

14 dit werd het reuzenland genoemd. Ja'ier, de zoon van Menasshé, nam namelijk de geheele streek van Argob in, tot de grens van de Geshoerieten en Ma'achatieten en noemde ze, Bashan namelijk, naar zijnen naam; Ja'iers dorpen, tot op dezen dag.

16 15 En aan Maehier heb ik Gil'ad gegeven. En aan de Rubenieten en Gadieten heb ik gegeven van Gil'ad af töt de beek Arnon, het midden van het dal en het [daarbij behoorend] gebied tot

17 aan de beek Jabbok, de grens der zonen van'Ammon. Voorts de vallei, den Jordaan en het aangrenzend gebied; van Kinnéreth af,

'Ammon, waarin Cheshbon, Bétser, Médeba, Jahats e. a. steden liggen en die Num. 21,20 veld van AToab heet, omdat zij vroeger onder Moab's heerschappij had gestaan. -— Sai, het bergland ten noorden en zuiden van den Jabbok, die het in twee stukken verdeelt, waarvan het zuidelijke, dat tot Cheshbon loopt, tot het land van Sieehon, het noordelijke, dat tot Bashan zich uitstrekt, tot het gebied van 'Og behoorde. Naar vs. 12 en 13 werd liet eerste den stammen Ruben en Gad, het laatste den halven stam Menasshé toegewezen. De beschrijving gaat van Zuid naar Noord en na Gil'ad volgt dus het eigenlijke Bashan, oostwaarts reikend tot Salecha en noordwaarts tot Edré'ie, zie onze aant. Num. 21,33.

11. Van de overblijfselen der, reeds in Abraham's tijd in Bashan voorkomende reuzen, was 'Og de laatst overgeblevene. En toch is hij overwonnen! zoo groot, was Gods genade! — nSn =; nS.-i, synoniem met n:n. — icnr, v. s. de wier/, waarin hij als kind gelegen heeft en die misschien door de 'Ammonieten in een vroegeren strijd is veroverd (2,21) en nu als herinnering aan den grooten vijand, dien zij, hoewel ten deele overwonnen, toch niet konden vernietigen, in een hnnner hoofdsteden. Rahha, stad van de zonen van 'Ammon, is geplaatst. Anderen meenen, dac 'Og, oorspronkelijk resideerende in Rabba, van daar was weggegaan om een nieuw rijk in Bashan te stichten, terwijl zijn bed nog in Rabba werd aangewezen. Rashbam meent, dat 'Og tc Rabba was grootgebracht en men daar zijn wieg als bewijs van zijn bijzonderen lichaamsbouw bewaarde. — es rquot;5S2, volgen* een mansarm berekend, 54 cH. — Ook dat de sponde van ijzer is, wijst op reusachtige lichaamskracht, waartegen geen hout bestand is.

12—20 de toewijzing van het pas veroverd gebied aan de 2^lL stam. Vgl. Num. 32,33 v v.

12. quot;IJ/Sjin quot;in 'ïm. ^ zuidelijke helft ran hel i/eberf/le = de bergstreek Gil'ad. — vnyi, het mannelijk aanhangsel slaat op nn.

y onm r

ytyy] *2 : 1^32 31^ nabüü nj; nDbp-i^ ^

bhs K'ij;, Vcnj; ran b^ain 1^12'hm: j^an -jSo nia« ^3-iki ni-iK nia« jia^ ^3 nana Nin n'pn Ninn npa nNtn pNrrnNi : wx-nmi nam ^

rt- - y-T : V.-T •) quot; 1 vstt V : r - - : ^ v.t : t

i^^n-in 'vm p-ix quot;13)^12

^nna jiy nD^oa i^arr^i i^ban nn^ : ^

. - t * v-»v ; - I t t - t : ^#lt;t: • - vv; ftquot; ; ^* •• it

«inn aaiNn bnn is ntrjon □aK' ^n¹?

^•quot;I t ' j - } t r ~ t : ^ : - it vlt;v ^ av - : i- v-••• v.' -:iquot;

-i# D'inK ban-^rnN n^ n^Q-|3 : D^sn ninjB'in-nKiD^quot;^ ons ni^n Vina

'biKi¹?'! : 'nn: *: ntn Di'n np «

it: 'it: ■ - ■ j- t I- T ; ^ ivquot; j - k.' _r • t tB

iy) bin Vnan -jin piN ^nrn^i np_]

nniao baai pTni nnn^ni ; paj; ^3 ^a'jnin py*

13. Jï^an SdSj ^met betrekking tot geheel Bashan, wat naar Mendelssouk betcckent: die tot Bashan behoort; anderen; m e t geheel het verdere Bashan.— sinrt, DU land wordt genoemd = is het land der Rephaiem, dat Gen. 15,20 aan Abraham was toegezegd.

14 en 15 zetten nu verder uiteen, hoe Mozes ertoe kwam, ook den halven stam Menasshé, den iamiliën Jaier en Machier, hun land toe te wijzen. Deze beide iamiliën hadden namelijk in denzelfden tijd een veroveringstocht gemaakt naar het noorden toe en behielden het door hen veroverd gebied (zie onze aant. Num. 32,33). De verovering van de streek Argob geschiedde dus meer in het bijzonder door Jaier; zie over hem Num. 32,41. — Geshoer en Ma'acha zijnquot; twee volkeren aan de noordgrens van Bashan. — nrs, ze, de dorpen in die streek. — ntn DVgt;n U', tot op dezen dag, waarop men dit leest. Deze naam beeft reeds nu bij de omwonenden burgerrecht verkregen, terwijl de naar Num. 32,38 gegeven nieuwe namen der steden waarschijnlijk weer verdwenen.

15. Ook Machier had zich, naar Num. 32,39, Gil'ad veroverd.

l(j en 17 omschrijven nog eens nader het gebied van Ruben en Gad, evenals 14 en 15 lict'in vs. 13 algemeen meegedeelde nader ontwikkelden.— '■ran -pr, niet alleen tot het Aruon-dal, maar ook het eigenlijke dal zelt, tot de beek, die door het midden van dit wadi stroomt. — Saai, en het omliggende gebied, vgl. Num. 34,(ï. De Noordgrens is Gil'ad, de Zuidgrens de Arnon, de Westgrens de Jordaan en de Oostgrens de Jdbbok, die de grens der 'Ammonieten vormt.

17 geeft de westelijke grens aan; de Jordaanvlakte, ten Oosten van den Jordaan natuurlijk, van af Kinnéreth, een stad, die haren naam aan het meer Kinnéreth meedeelde, in het Noorden, tot de Zoutzee in het

DEUTERONOMIUM 111.

tot aan de zee van de vallei, de Zoutzee, beneden Ashdolh-

18 Hapisga, oostwaarts. Ik lieh u, in dien tijd, geboden, als volgt; «Do Eeuwige, uw God, heeft u dit land gegeven, om het in bezit Ie nemen ; gij moet echter als keurbende vóór uwe broeders, de kinderen Israels, uittrekken, al de strijdbare

19 mannen. Slechts uwe vrouwen, uwe kleine kinderen en uwe kudden, (ik weet, dat gij vele kudden hebt), zullen in uwe

20 steden blijven, die ik u gegeven heb. Totdat de Eeuwige uwen broeders, zooals u, tot rust doet komen en ook zij het land in bezit zullen genomen hebben, dat de Eeuwige, uw God, hun aan de overzijde van den Jordaan geeft ; dan kunt gij ieder

21 tot zijn erfgoed terugkeeren, dat ik u gegeven heb.quot; En Jehoshoea' gaf ik de opdracht in dien tijd, als volgt: „Uwe oogen waren het, die hebben gezien, al wat de Eeuwige, uw God, gedaan heeft aan deze twee'koningen; zoo zal de Eeuwige

22 aan alle koninkrijken doen, waarheen gij overtrekt. Vrees hen niet; want de Eeuwige, uw God, Hij is het, die voor u strijdt!quot;

23 Ik had namelijk gesmeekt tot den Eeuwige in dien tijd,

24zeggende: „Heer, Eeuwige God! Gij hebt begonnen. Uwen

dienaar Uwe grootheid en Uwe sterke hand te toonen ; dat er geen macht is in den hemel of op de aarde, die gelijk Uwe werken en gelijk Uwe machtige daden zou kunnen doen!

25 Moge ik (och overtrekken, en het goede land zien, dat aan

Zuiden. — mwN, Nam. 21,15 in den zin van: uitstorting, schijnt te he-teekenen : door beken besproeid land, anderen; den voet der Pisga. Over Pisga zie Num. 21,20.

18—20 herinnert Mozes nog eens aan de voorwaarden, waaronder hij Num. 32 hun het land gegeven heeft. — Over D^ïibn zie Num. 32,17.

21. Omstreeks dienzelfdcn tijd, misschien iets later, werd Josua tot mijn opvolger aangewezen en legde ik hem zijn taal uit, wis, vgl. Num. 27;i9.

23—29. Mozes' bede en Gods antwoord.

23. pnDNl. van pn, verleenen, genade bewijzen; de Pi'el dus; genade vragen ol' doen bewijzen, verdienen; de Ililhpa'el; voor zich genade vragen, of; zich genade waard hetoonen. — xinn nï2 beteekent, evenals ons destijds, niet: in dienzelfden tijd, waarvan ik .juist gesproken heb, maar; toen ter tijd, toen het gepast was; zoo vs. 21, waar het daar verhaalde aan het vooraf meegedeelde voorafging; ook hier is waarschijnlijk Mozes'smeeking óf bij het feit der Twistwateren (Num. 20,12) te plaatsen, waarbij Mozes en Aharon werd aangekondigd, dat zij het land niet zouden betreden, — of wat waarschijnlijker is, bij de aankondiging aan Mozes, dat zijn stervensuur weldra zou aangebroken zijn (Num. 27,12—14), bij welke gelegenheid ons d. t. p. wordt verhaald, dat hij om aanwijzing van zijn opvolger vroeg. In ieder geval moet jinpsi hier als meer dan volmaakt verleden tijd worden opgevat. Van deze smeekbede, als Mozes alleen persoonlijk lie-

: pnnKi onann * : nnnrp napan nnn nban d; nnn^n d; ij?] DD¹? rni DD^X nin» -iox¹? wnn dddn IÏNI ^

V T 1 - T v •• I v: -t : a •• v*. quot; ^v ï ^v ■'quot; quot;^:,t

-»J3 Dp'ns⁴ 'Jö¹? Tin^n D^n nn^-iS nNin p^n-nN ♦r\^T b32pp1 DDSül DD'E'i pquot;f : V^iT^r¹?! ^

nf * : dd^ ♦nnj i^s⁴ DDnjra •1D^^,. DD¹? nn mpp-^³ riNn-ns⁴ dh-dj 032 M'nsb 1 nirr n^r'^si

1 vt t v .. - j :,t: v t v •■ :i 1 '''^ ' ^T ' 1 '

Dri3t?n jnn^n 13^3 Dn¹? |n: □3^,n\s^t nin; -i^n;

«inn nv3 thï vi^ln^n^i : ddV ♦nn: na'N «

^. - ^.._t ...... j . _v . ^ ,.. _t *_#^quot;^t -'** '^{! t} **•''

DD^ribx nin^ ik'N'Vs ns⁴ ninn iaN¹? njnw nb^pan-^sS nin; nbs⁴n O^^DH

□nSr/^n 03^« nin» '3 Disn^n N¹? : nsiy 13'^quot;

jX ; ' ~ V V •• I VI -quot;T ï '^c ATI* ^ TIT

D : Dp'¹?

nnN nin^ quot;iis⁴ : quot;iaxb xinn ny3 nin^w pnnxi»

lt;t - • v: -«t -: i quot; v* quot; ''quot;^T | f^r S ^{V :} '' ~^J

rjT-nNi i^irnx ^3j;quot;nK nisin? ni-?nn ^1^03 px3i D.^u'S S«quot;*Q IK'N n^inn -

raicn psinTK HXINI «rnns^N : ^nhisjpi

trefTentle, daar liij slechts vraagt den bodem des lands te betreden en dan te sterven, en niet leider des volks bij de verovering te blijven, wordt in Nnmeri niets vermeld. Hier maakt Mozes er melding van met het oog op vs. 20 (zie onze aanteckening aldaar).

Si- niSnn nn{lt;gt; ^v- ^s- door al wat ik, Mozes, en Israël reeds ervaren hebben, is mij eerst een begin ran inzicht geschonken in enz.; v. a. door de overwinning op de Emorieten, als begin van de inbezitneming des lands, zijt Gij ber/onnen mij Uwe genade te toonen. — Ss 'B nrs. 'S is hier vragend, waarop een zekere ontkenning volgen moet: is er u-el? neen! — er is geen. Dan kan t:s uls voegwoord worden opgevat, en is de zin al'hanlielijk van riisinS; Gij hebt mij bewezen, dat er geen macht is enz. Anderen verbinden: ncr' iï'K ■'» ■jiitïsd irs, Gij, als IK iens icerken er geen macht is, die doen lean; n. a. want welke macht is er enz. —Sx, macht, die door de met Uw Wezen onbekende menschhcid als goddelijk wezen vereerd wordt. — rm:;, uitingen der rvraj, machtdaden. — üij hebt dus een begin gemaakt mij Uwe genade te bewijzen, zet de kroon op het werk, vs. '25: laat mij het land betreden!

DEUTERONOMIUM III, IV.

de andere /.ijde van den Jordaan is, dit goede bergland en den

26 Libanon. Doch de Eeuwige bleef om uwentwil tegen mij vertoornd, en verhoorde mij niet ; maar de Eeuwige y.eide tot mij: «Het is u genoeg! spreek niet meer tot Mij over deze

27 zaak. Beklim een top van den Pisga en hef uwe oogen op naar het westen, naar het noorden, naar het zuiden en naar het oosten, en zie niet uwe oogen! want gij zult dezen Jordaan

28 niet overtrekken. Draag Jehoshoea' zijn taak op, sterk hem en bemoedig hem ; want hij zal aan het hoofd van dit volk overtrekken, en hij zal hun ten erfdeel geven het land, dat gij

29 zien zult.quot; Wij bleven in het da), tegenover Béth-Pe'or.

1 Welnu dan, Israël ! luister naar de wetten en naar de rechtsvoorschriften, die ik u leer, om ze te volbrengen ; opdat gij leeft, en komt naar en in bezit neemt het land, dat de Eeuwige,

2 de God uwer vaderen, u geeft. Gij zult niets toevoegen aan hetgeen ik u gebied, en niets ervan verminderen; in acht nemende

25. 3it3n quot;prii 'Ut bergland, d i. geheel Palaestina, dat in zijne hoofd-declen wel als bergland met tussclienliggende dalen kan worden beschouwd. Vooral van uit het Zuiden gezien, waar van uit de woestijn Juda het land meer en meer stijgt en tenasgewiize oploopt, maakt het den indruk van met een aaneengesloten bergketen bedekt te zijn, die tot den Libanon doorloopt, d. w. z. den Antilibanon.

26. D33yoS. Gewoonlijk wordt in jmS niet de reden, maar het doel aangewezen; terwijl nu sommigen het hier verklaren als; op (/rond van wo gedrag, evenals 1,37 osSSja, — verklaren anderen: voor uw bestwil; het was' in Israel's belang, dat God Mozes' bede afsloeg en hij in de woestijn stierf; n. a. met het oog op mijne handelwijze tegenover'a, om uwentwil, vgl. Num. 20,10 v.v. Jloz.es wil in dit geheêle stuk, zooals bij herhaling opgemerkt, Israël op de vele blijken van Gods genade wijzen, waartoe ook behoort het aanwijzen van Mozes' opvolger vóór zijn dood. Vat men hier oiKth op: om mvenlwille, in uw belang, dan wórdt zell's het niet verhoeren van Mozes' gebed een bewijs van Gods liefde voor het volk, en is het alleszins begrijpelijk, dat Mozes hier zijn bede vermeldt, vooral met het oog op den grond der afwijzing. — . .-\2sm,eig. geraakte builen zichzelf tegen mij; het woord heeft echter algemeen de beteekenis van : heftig vertoornd worden gekregen. — f? ai, hel is nu genoeg geweest voor u, of' in den zin van: gij hebt uw taak volbracht; of in dien van: smeek nu maar niet langer, het baat u toch niet.

28. njpfln CJO- ^{naar een to}lgt; ^vcquot;i den Pisga, het noordelijk deel van het 'Abariemgebergte. Voor vs. 28 vgl. Num. 27,23 en Deut. 1,38. De werkelijke uitvoering dezer bevelen vinden wij eerst Deut. 32,49 vermeld; vgl. echter onze aant. Num. 27,12.

29- NVO- quot;^l l'^et quot;de valleien van Moabquot;, Num. 22,1, — tegenover Béth-Pe'or, waarschijnlijk eene stad, waar een beroemde Pe'or-tempel stond (vgl. Num. 23,28). Waarschijnlijk waren zij daar nóg gelegerd (vgl. Num. 33,49). Of 2PJ1 vertaald moet worden door: wij waren, toen ik deze opdracht kreeg, reeds gelegerd, of; wij bleven na dien tijd, staat niet vast.

n y pnmi it:

^ nln' quot;)3vn»i : nabni ntn man inn mn 13^3«

jt : I I t ; - ; ^ •gt; quot; JT r I a- ; - - v j- :

►quot;jpin^x ^'31 nin» ^ N^I DD^Q¹?

niosn b'ni i n¹?^ : nn iina 131quot;

I ov JT : T ; • - -» -••• -: ivquot; jt T - v •)quot; •• J- quot;

i3vn N^^_,3 n^^3 nNii nmTDi njo'ni nibïi na»

^ : i~ ^ • i rtv ; t ^t; • TJT •• : t ) t : tst

invsNi in^iTnquot;! quot;tti •' nTn i^'n-nx quot;=

nt^K riNn-nN Dni« kini nin a^n ♦iö'?

JV -: L'AT T V T •»• :- : v- quot;Stt •• ; • ^iquot;

£3 : quot;iiitö n'3 ^io N^,i3 3^31 : nxnn ^c=

T : Jquot; v : t - •-• -»•• - iv

'3:« D'üstyan-bs⁴'! □'•pnn-bK ynv nn^i« ~

.)• it sv -: : * - v : !• •-. i- v ^ : •• t; • --t^- :

-nx Dnuhn Qnx3i vnn rjdï D3rix na^o

jv : * r •-• t : r I*¹ -•- : a ^—.i- \,v : v ;

ifiDh n¹? : D3¹? ?n: Q3^,nb« nin' pxn =

-« iv t i Jquot; V-* quot; I quot;* Jquot; v: ^ 4T : sv 1 v t t

inwh mn wun nVi D3nN ntxo ie'k quot;i3^n-^,?p

; • av • ^ :; • ^ : v : v jv- : it «v -; t t- ^

Hoofdstuk IV. 1—40. Opwekking tot trouwe opvolging der wet.

1. nnjn. trekt het resultaat uit al de voorafgaande herinneringen; uit het verleden kunt gij leeren, dat onwrikbare trouw aan Gods wil de noodzakelijke en eenige voorwaarde voor uw toekomst bevat. — 1—8 bevat de vermaning de wetten stipt en onveranderd op te volgen, waarvan leven en dood, maar ook Israëls aanzien bij de volkeren af hangt. Vervolgens waarschuwt Mozes ertegen, door de openbaring op Sienai te vergeten, (9—14) in afgoderij te vervallen (15—24), daar het gevolg daarvan zou zijn verstrooiing onder de volkeren, totdat gij, tot inkeer gekomen, opnieuw door God wordt aangenomen (25-31); bedreiging en toezegging worden dan bewezen door het eigen verleden (32—38) om het volk in de trouw aan God te bevestigen (39 en 40). — Dicsonni D'pnn, in Mozes' redevoeringen steeds in deze volgorde genoemd, omvatten den geheelen inhoud der wet. D-pn, de grenzen voor 's menschen beheersching der stoffelijke wereld, het den mensch ter beschikking toegewezen deel; D'OBü», de rechts-voorsckriften in den wijdsten zin des woords, zoowel tegenover God, als tegenover 's menschen medeschepselen. — nier¹quot;' kan zoowel bij ree, als bij lisS» behooren; in het eerste geval is de zin; luister er naar, om ze te volbrengen; zet de theorie in praktijk om; — in het tweede geval; die ik u leer doen. — onciii onsai, en gij komt en in hezit neemt; het is mogelijk, dat de twee werkwoorden als één begrip moeten opgevat worden; opdat gij aanstonds zult gaan in hezit nemen; mogelijk is echter ook, dat bij □n.sin de woorden pxn Vn uit het volgende versdeel moeten bijgedaeht worden.

2. Die trouwe gehoorzaamheid eischt echter onveranderde inachtneming van Gods geboden. Elke verandering doet ze tot menschen-voorschrift worden; ook 13,1 komt hetzelfde verbod voor. Natuurlijk sluit dit verbod niet uit het nemen van voorzorgsmaatregelen tot handhaving der wet, zooals die door rabbijnsehe verordeningen in niet gering aantal getroffen zijn. Dezen blijven echter menschen verorden ing en staan in verschillende opzichten niet op een lijn met de Goddelijke geboden, in mondelinge en

DEUTERONOMIUM IV.

de geboden van den Eeuwige, uwen God, die ik u gebied.

3 Uwe oogen waren het, die zagen, wat de Eeuwige wegens Ba'al Pe'or gedaan heeft; want lederen man, die Ba'al Pe'or volgde, heeft de Eeuwige, uw God, uit uw midden ver-

4 delgd. Gij echter, die aan den Eeuwige, uwen God, gehecht

5 bleeft, gij zijt allen heden in het leven T Zie! ik heb u wetten en rechtsvoorschriften geleerd, gelijk de Eeuwige, mijn God, mij geboden heeft; om ze aldus uit te oefenen in het midden

(5 des lands, waarheen gij komt om het in bezit te nemen. Neemt ze dan in acht en oefent ze uit; want dat zal uw wijsheid en uw inzicht in de oogen der volkeren uitmaken, die, wanneer zij al deze wetten hooren, zeggen zullen : „Slechts een wijs en

7 verstandig volk is deze groote natie.quot; Want welke natie is er, nog zoo groot, die een god heeft, die haar zoo nabij is, als

8 de Eeuwige, onze God, zoo dikwijls wij Hem aanroepen. En welke natie is er, nog zoo groot, die zoo rechtvaardige wetten en rechtsvoorschriften heeft, als deze geheele leer, die ik u

9 heden voorleg ? Slechts neem u in acht, en behoed uw ziel zeer, dat gij de zaken niet vergeet, die uwe oogen gezien hebben, en dat zij gedurende al de dagen uws levens niet uit uw hart wijken ; en gij zult ze uwen kinderen en kleinkinderen

10 bekend maken. Den dag namelijk, toen Gij vóór den Eeuwige, uwen God, bij Choreb stondt, toen de Eeuwige tot mij zeide : „Verzamel Mij het volk en Ik zal hun Mijne woorden doen hooren, opdat zij leeren Mij te vreezen, gedurende al de dagen, die zij op den aardbodem leven zullen, en zij het ook hunnen kinderen

schriftelijke wet neergelegd (vgl. Lev. 18,30). — Op onze plaats schijnt Mozes meer in het bijzonder te denken aan wetten in verband met afgoderij, terwijl 13,1 het algemeene voorschrift bevat; v. a. wendt zich onze plaats tot het volk in zijn geheel (daarom meervoud), terwijl 13,1, waar het enkelvoud gebruikt'wordt, zich persoonlijk tot ieder zoon des volks wendt.

3. Gijzelf hebt nog zeer onlangs gezien, waartoe afval van God leidt (Num. 25,1—9). De Pe'ordienst had plaats na de overwinning op Siechon en 'Og. — hïs of: wegens Ba'al Pe'or, hi: te Ba'al Pe'or, wot

dan evenals Ba'al Tsephon (Num. 33,7) oorspronkelijk naam van een tempel, tevens plaatsnaam is.

5. Niet uit mijzelve leer ik u die wetten, maar zooals God ze mij heeft geboden; en wel; opdat gij ze zoo onveranderd volbrengt in het land, dat gij straks in bezit zult némen.

6- ntn Smn 'in paji odh dj; pn kan vertaald worden: slechts wijs en verstandig is dit volk, in alle opzichten handelt het wijs, wat door het herhaalde Sa in vs. 7 en 8 bevestigd wordt; of: slechts dit volk is wijs en verstandig, geen ander heeft zulke goede wetten —waarvoor de geheele inhoud der volgende verzen spreekt. Anderen: niet anders dan een wijs volk; n. a. pi = voorwaar. — waarvoor echter geen bewijsplaats

3

n pnnKi TL:

nyyv : DDPN niso IVH D^rib^ nin^ KiïD*nN^j

v •• V' iv : v r.*- ; v.* it jv -; v •• i v: -r : : • .

t^Nrr^ '2 -ii^s ^23 nm» nx nixnn

• -y t ■^j ^ : ./t t v -: it

: Tjsn^ nin» iTQirn ni^3quot;^3 nnx -|Sn i n«-! * : Di»n D3b2 D^n DD^nbK nin^ D'pnin hm) ^

'■• : i - v.'-* : •• -»• quot; . '^,'^v quot; • ••^;gt; «.Ti- 1 • •• : - v - : n

nin' ^.v D^i^pt D^n oins⁴ 'ma¹? :quot;^Tnn^-)gt; naW D^a dhn I^K pxn 3^3 |3 ni^) D*s^n D3ni^,3^,i bpnppn «in '3 bm?3£i Bnnotfv mn-D^ pn, ^P^i. n-ps'n D^nn-^i n« ij^N: DTf7N ib-ityK ♦ir'o »3 : nin Vi^n Man '

.... j v ~! t -^j • '* ''•' vt quot; J it.

Vina Ma 'ai •' vb« lasip-^rD irribx nin»3 VVN D^pⁿ

' * quot; ■ it •• Vquot; :'t t : •• v; i- «st •• ■*• \:

nxin nninn ^1l733 Dpnv d'üsk'oi D'pn ib-niyK

_Sv -; - ^-'T - : j_J''^s' *~ V t : tj'\ ■) v -:

rj^sa nbiyi ^ nof n p\ : Qi»n o^aab |n: -^sï ^c niD^jai 'ikXTiE'N an3nn-nN n3^in-|3 nxo Dl' : ^1^3 ^3^ an^nlni ?]^n vy b'2 ^33vgt;p ¹ ^s⁴ nin^ n)2«3 3in3 n'nbs⁴ nin» ^a¹? mó^ quot;iitn

1 .. _T ; v: iv •• : I v v: ^jt : •• ; • t : t v -:

nsn'b pnpV n^s; nsrns⁴ a^n-ns⁴ ^quot;bnpn

an^a-ns⁴quot;! nbnNrr^ a^n an ivx hwn-bz ^ns⁴

is aan te halen. — Mozes let dns wel degelijk op den indruk, dien liet volk naar buiten zal maken; hij wil, dat men de Goddelijke wetlen zal bewonderen en dus op den duur uit vrijen wil navolgen.

7. iq, weer als inleiding tot een vraag, die beslist ontkennend moet beantwoord worden; neen 1 er is neen volk, nog zoo groot, dat enz. Anderen: welk volk is zoo groot, als wij, dat het een god zou hehhen, die het zoo nabij is enz., ⁿ'^s de Eeuvige onze God ons nabij is hij elke ge

legenheid, dat irij Hem aanroepen-, vgl. voor dit gebruik van Sas bij een onbepaalde wijs Gen. 30,41.

9. Het enkelvoud in de geheele volgende passage richt zich lot het volk als geheel, waarvan ten allen tijde, in alle geslachten gezegd kan worden, dat het aan den Sienai stond. — ih-ej -iisn eig. heicaar uw ziel, zorg voor uw leven, dat van inachtneming der wet afhangt.

10. QVgt; bijwoordelijke 4de naamval: wat gij gezien hebt.. op den dag! Als lijdend voorwerp 'van rocn js moest er staan ; divi ns. Vgl. Ex. 19,9 v.v. — nsii¹:, een onbepaalde wijs.

DEUTER0N0M1UM IV.

11 leeren.quot; Gij kwaamt nader en ])laatstet u aan den voet van den berg; en de berg brandde in vuur tot in het hart

12 des hemels, duisternis, wolk en diehle nevel. De Eeuwige sprak tot u van uit het midden van het vuur; een geluid van woorden hoordet gij, doch eene gestalte zaagt gij niet, niets

13 dan geluid. Hij deelde u Zijn verbond mede, wat Hij u gebood na te komen, de tien woorden namelijk; en Hij schreef ze op

14 twee steenen tafelen. Mij echter gebood de Eeuwige in dien tijd, u wetten en rechtsvoorschriften te leeren, opdat gij ze uiloefe-nen zult in liet land, waarheen gij overtrekt, om het in bezit

151c nemen. Neemt u dus zeer in acht ter wille van uw zielen; ■— daar gij immers geenerlei gestalte gezien hebt, op den dag, toen de Eeuwige tot u sprak, op Ohoreb, uit het midden van het vuur, —

16 Dat gij u niet in het verderf stort door u een beeld te maken, de gestalte van eenigen vorm, een afbeelding van een man of

17 van eene vrouw; Een afbeelding van eenig zoogdier, dat op de aarde is; een afbeelding van eenig gevleugeld gevogelte,

18 dat aan den hemel vliegt; Een afbeelding van wat ook, dat op den aardbodem kruipt; een afbeelding van eenigen

19 visch, die in het water onder de aarde is. En dat gij uwe oogen niet opheft naar den hemel, en ziet de zon, dé maan en de sterren, het geheele heir des hemels, en u laat verleiden, om u daarvoor neder le buigen en ze te dienen; —

11. Vgl. Ex. 19,17 v.v. — own a¹? ir, tul het hart des hemels, tot in den hemel toe, d. w. z. zoover een inenschenoog kon zien, was een vuurgloed op den berg. — Ssiri Pï T^n. en er was op den berg ook duisternis, ontstaan door icolk en dichten nevel-, vgl. Ex. 19,16 en 18. is dan Semiechoeth: duisternis van wulk en dichten nevel. Mendelssohn meent, dat het vuur op den top van den berg, de duisternis en nevel op het lager liggende deel zichtbaar waren (vgl. Ex. t. a. p.).

12. Sip TlSHi niets dan geluid uaamt gij waar. Vgl. Ex. 20,15.

13 en '14. De tien voorden, den grondslag van Gods verbond met Israel, deelde -Hjzelve u mede; de andere geboden, zoo die van Ex. 21 v.v.. beval Hij mij u te leeren. — nwrS ... nis -itx uvn: ns. Daar rvna nifr in den zin van ; een verbond en zijne voorwaarden in stand houden, niet voorkomt, moet de geheele met iiïn ingeleide betrekkelijke zin als verklaring van inns opgevat worden; Zijn verbond, namelijk wat Hij u gebood te doen.

15 en 16. JVinCD {£).•. DmOCJI vormen één zin; de woorden 'a dn\st nS enz. tot einde van vs. 15 zijn een redegevende tusschenzin. — □iwEoS...omstoi, v. s. neemt u in acht ter wille van uw zielen, uw leven; v. a. = dsvibej ris dmnoi, neemt u in acht, waakt over uzelve. — dyo, v. s. een verleden tijd afhankelijk van een zelfstandig naamwoord, evenals Hoshéa' 1,1; v. a. een verleden tijd van de onbepaalde wijs: gesproken hebben.

16. jinntrn JS. ^v- ^s- ^a'^s voorwerp aan te vullen, oaa-n, dat gij uwen levenswandel niet bederft, slecht doet zijn; v. a. dat gij «zelve niet in het

i pnrwi v

^«3 1^3 inni inn nnn Tnoyni nnipni : nia^ ^

• t lt;quot; t t : at t - i ^ : i— i gt; :p; • ■ i i •• • ;

•ninö D3^,1?N ninnaTi : m D^ibirn nSnv ^

) •» • vquot; •* quot;■ or : squot; -:- iquot; t _ :i- i jt t ) •-■ v. • - t - jquot; -

'nSir D^KI D3rx njiani onx onm bip tyxn

j-T , r _; r_S: ,•■ .,T : _v • :_, -v quot; r'J ^: gt; ^{1 lt;} [ ^ ^T

Dsns mï itrK mna-nx DD¹? : ^ip ^

•.\v ^-i —.i~ v ; v lt;t • v -: • : v v t ••-- I i

nin» niy ♦nxquot;) : nin¹? Dans»! onain ^

t ^ ; «r- • : rr-: j \ ^ a* t : -

onx Mntpy¹? D^Ö^QI D^pn DDDN nsbb «inn nya

t •»•.• ; i a* t : k' 'i *•* i •* •*••-: • - ri-t

TKO Dnnojyji : ns# Dnajr ons⁴ «

^ : jv : - : it ; /; ^TvT ^ ^: •)quot; quot; -»*•• ** I v t t

dd^k mrr nsn di^;3 niion-^s on^n k¹? ^ os^n^a:¹?

•jv •• -: st ; v • : r i t ^ v • i lt; j* av •• i ; - :

naion bps DDS Dn^^. pnn^n-|3 : tjino aina nonrbs rribn : nap: ik quot;idt mnn quot;

■quot;.• -: v.t •• ; t * : - iti^: ^ ^tt : - vat t

n^bn : D'Di^a ci^n quot;IB'K «ib quot;iiar^s n^an fisja ^

• : - -it t - f ^ t r-* -: )t t -» • t • ; - | v at t

niï nnno wtte-ivn n^nn hdinsiï nnno wtte-ivn n^nn hdins

ITT _f - J- • -I.--, V -: JT T_p T_p 4- : - ATT,-!.- T

'rgt;N1 nTn-nN^D^n-nK no^oi^n ^

Dma^i anb n'innirni nmii N2ï bb D'isün

at : - -:i- vv t t y: i- ; • : -jt ; -• ; * - t - -«t : lt; «tiquot;

verderf stort. — onicïi is no^ afhankelijk van js. — Sbb, eig. gehouwen beeld, vandaar algemeen; beeld. — rtjisn, ^estate, voorstelling, dus ook bijvoorbeeld in schilderwerk. — Ssd Sa, v. s. verwant met rhnv, den uiterlijken vorm eener zaak; dus: de voorstelling van eenigen vorm. — /wan, eig. home, een nabootsing van den lichaamsbouw van eenig mannelijk of vrouwelijk wezen. Uit den samenhang en den tusschenzin van vs. 15 blijkt, dat, hier vooral verboden wordt zich eenige plastische voorstelling van de Godheid te maken, natuurlijk in de eerste plaats om daaraan goddelijke vereering te bewijzen.

17- nora. hier algemeene naam voor zoogdieren, omvat zoowel vee, als wild. — rpo tisï omvat ook gevleugelde insecten ; vgl. Gen. 7,14. — D'nra, aan den hemel, d. i. naar Gen. 1,8 in engeren zin: het uitspansel. — De volgorde, waarin de schepselen genoemd zijn, is: menschen, dieren op de aarde, meer in 's menschen nabijheid levend, wat boven en onder de aarde leeft (vogels, kruipende dieren, visschen) en hemellichamen.

19. Verbod van vergoding der hemellichamen, zonder dat men zich daarvan een afbeelding maakt. — nmji, gij zoudt u laten icegstooten, door den indruk, dien zij op u maken, u van de waarheid laten afleiden. — pSn TwN enz., die God aan alle volkeren ten deel heeft gegeven, niet alleen aan Israël; zij zijn ten nutte van gansch de menschheid door God in het leven geroepen, of: die God als deel ter aanbidding en vereering heeft toegewezen aan al de andere volkeren, wien God Zich niet heeft geopenbaard en wier dwaling dus begrijpelijk is; ons komt de eerste opvatting, ook in verband met het volgende vers, het meest aannemelijk voor.

DEUTERONOMIUM IV.

die de Eeuwige, uw God, ten deel gegeven heeft aan al de volkeren,

20 die onder den geheelen hemel zijn. U echter heeft de Eeuwige genomen, en u uit den ijzer-smeltoven, uit Egypte, gevoerd, opdat

21 gij Hem tot erfdeel volk zult wezen, gelijk gij heden zijt. De Eeuwige is op mij om uwentwille vertoornd geworden, en heeft gezworen, dat ik den Jordaan niet zal overtrekken, en niet komen in het goede land, dat de Eeuwige, uw God, u toterf-

22 deel geeit. Want ik zal sterven in dit land, ik zal den Jordaan niet overtrekken; gij echter zult overtrekken en dat goede land

23 in bezit nemen. Neemt u dus in acht, dat gij het verbond van den Eeuwige, uwen God, niet vergeet, dat Hij met u gesloten heeft; dat gij u geen beeld, een' gestalte van wat ook zoudt

'24 maken, wat de Eeuwige, uw God, u verboden heeft. Want de Eeuwige, uw God, is een verterend vuur, een ijverend God.

25 Als gij kinderen en kleinkinderen voortgebracht zult hebben, en oud geworden zult zijn in het land, en gij dan uwen levenswandel bederft, door een beeld, de gestalte van wat ook, te maken, en te doen wat kwaad is in de oogen van den Eeuwige,

26 uwen God, om Zijn toorn te wekken; — Ik roep heden hemel en aarde tot getuigen tegen u aan, dat gij dan weldra van op het land zult verloren gaan, waarheen gij den Jordaan overtrekt, om het in bezit te nemen; gij zult daarin niet lange

27 dagen doorbrengen, maar verdelgd zult gij worden. De Eeuwige zal u onder de volkeren verstrooien, en gij zult overblijven als te tellen mannen onder de natiën, waarheen de Eeuwige

20. npS. voor zich nemen. — Sran H3 kan beteeken en: ijzeren smeltoven, maar ook; ijzersmeltoven, waarschijnlijk hier het laatste, a!s beeld voor zicare verdrukking-, waarbij echter ook het denkbeeld van de loutering en scheiding van onzuivere (ieelen door het smeltingsproces op den voorgrond treedt.

21 v.v. Die waarschuwing is dringend noodig, want herhaaldelijk zijt gij van God afgevallen, zoodat Hij op mij vertoornd werd os'-cn Sr, zeeg ens u, om wat gij gedaan hebt (vgl. Jer. 7,22 en 14,1). Ik ga dus niet met u den Jordaan over en gij zult mijne leiding voortaan missen.

22. ^3, want, of; maar.

23. DJTCjn nog afhankelijk van js. — -px irs, loaaromtrent God u een plicht heeft voorgeschreven, hier; een verbod.

24- hSdN CX iⁿ verband met de verschijning bij de openbaring. Ex. 24,17. — N:p hit, zie Ex. 20,5. Gelijk God mij gestraft heelt voor een vergrijp, dat eigenlijk het uwe was, zoo eischt'llij Zijn recht en duldt niet, dat gij andere goden naast Hem dient; Hij zal uwen afval niet ongestraft laten.

25—31. Dit gevaar dreigt vooral in den loop des tijds, als gij lang in het land zult gevestigd zijn en de herinneringen aan.het verleden zullen zijn verflauwd. Om nu die vermaning meer kracht bij le zetten, kondigt Mozes als straf voor den afval verspreiding onder do volkeren aan.

25. anJB'UI. en gij oud geworden zult zijn, d. w. z langen tijd zult

n pnnKi

: nnn Sd¹? Qr\H p'jn quot;lè'N

•it t - t - v,quot; * ^jt : t | v v: lt;t ; i -^t v -:

n^n¹? onvsQ ^nan m2D osnx Nïi'i nirr npb DDn«i =

j ir *at: • * v,^v : ~ quot; J ' •)*•* '- '•' ^j' ^{t :} i ■^jquot;t v ; v ;

DDnnr^ ^-tisxnn nin^ : nrn di»3 nbn: d^¹? ib «

AV ••; • ⁰¹ V.' ')'''• '. ^{JT ,v}~ ^v ' lt;.T-:i- o

niiisnpxn-^kr^ribn^ jiTrrnN ^nVn¹? jr?^!

na no *32« ^ : nbn: mi nin» ivrna no *32« ^ : nbn: mi nin» ivrn³³

tt •• j' ir ■'• ^ it-:i- v.1: ' Jquot; i quot; v: ^jt : v -:

-n« nmy} annjr onNi, ftTJrnK nay nxin nnrnx ina^n-iS oib no^n : nNtn nnitsn fquot;iNn»

lt;• : v :;•!•.• v t -• : it • i - - | ^••jt r

ruia- ^ds ddV dh^i dds^ ma nin»

- j ; v v jv t v • ^11- isv t t -: v •• j v: t :

HVdk ^rrftN nin» '3 : mn» ^IIÏ quot;IÏ^K Va ^

v.t : i jquot; i v v: ^jt ; •lt; i iv v: jt ; v.1 : * quot;»

ö : K3p Nin

. . . = gt; ^,tIquot; r.

Dn^vi onn^ni pN3 Druann d^3 n^m-^ «

v lt;• ^;i- v - ; • : i vat t i ; • t -quot;• ; • t lt;• ^

: iD^pnV ^^3 pnn bi nmr} bpö

ln3Kn pKrrnNi D^o^n-nN Di'n D33^q,nn^n¹³

i •• 1 j t 1* i v t t v : •-»- t^ ~ v t '

nna'iV nsir nquot;i⁴n-n« Dn3j? DHK 1^« rquot;i«n Vvo 'nno

at : •: tt.t i )•• ;- - v s* : n ^v ~ f .^v ' ^{vt t} quot; quot; '

nin» r^arn : mmn ^3 Q'»' ?3n«n-N^,? '=

•)t : i s- •• : ^ i i -it • yt * j- t vt -t 1«-.. •-: 1-

nirr nr quot;iitn⁴ d^;^3 isdü mö Dnis⁴^:*! d^,s^3 D3nK

ot ; squot; ~ : v -: • - y : * •quot;• ; a- ^it k.quot; : •*

hebben geleefd in het land, — toch zult gij spoedig eruit verdreven worden, als gij afvallig wordt. — jci is de tegenstelling van vin, oud tegenover nieuu', niet tegenover Jong. Do zin is dus : als de frissche in-drukken van de Goddelijke genadebewijzen zullen zijn verdwenen.

26 vormt het begin van den nazin. '3 Tïn, met den 4den naamval, getuigenis doen afleggen tegen iemand, als getuige oproepen. Hemel en aarde worden als getuigen tegen Israëi genomen, als onvergankelijk en onomkoopbaar ; (Ibn 'Ezra. e. a.) of: als schepselen, die Gods bevelen trouwer opvolgen dan gij (SiPimÉ); of in den zin, dat zij, als gij afvallig wordt, u hun schatten zullen weigeren (Rashbam). Nog anderen meenen, dat hemel en aarde, d. i. de geheele schepping, die gij zoudt vergoden, juist als getuigen tegen u genomen zullen worden, die u vermanen tot trouw, u waarschuwen tegen afval en na de daad de straf aan u zullen ten uitvoer leggen. — O'S' piisn nS, gij zult niet dagen lang doen zijn, d. w. z. langen tijd doorbrengen. Hier is dvji voorwerp en beteekent de Hiphi'el: lang doen zijn-, Ex. 20,12 onderwerp en beteekent de Hiph'iel: lang zijn.— DJcJn, als volk zidt 7/ij vernietigd worden; evenals liet verloren gaan, in ons vers door psn Sr» beperkt, slechts beteekent: niet langer in het land mogen blijven.

27. ISDO TlÜ zie Gen. 34,30.

DEUTERONOMIUM IV.

28 ii zal voeren. Daar zult gij dienen goden, werk van uienschen-handen, hout en steen, die niet zien en niet hooren en niet

29 eten en niet ruiken. Dan zult gij van daar den Eeuwige, uwen God, zoeken en vinden, wanneer gij Hem namelijk met geheel

30 uw hart en met geheel uw ziel zoeken zult. Als het u eng zal zijn, en u al deze zaken treffen zullen, in latere dagen, zult gij tot den Eeuwige, uwen God, terugkeeren, en naar Zijne

31 stem luisteren. Want de Eeuwige, uw God, is een albarmhartig God ; Hij zal u niet loslaten noch u laten te gronde gaan, en zal het verbond met uwe vaderen niet vergeten, dat Hij hun

32 toegezworen heeft. Want vraag slechts naar de vroegere dagen, die vóór u geweest zijn, van den dag, dat God een mensch op aarde geschapen heeft, en van het eene einde des hemels tot het andere einde des hemels; of ooit iets als deze groote zaak

33gebeurd, of eene dergelijke gehoord is? Heeft ooit een volk de stem van God gehoord, sprekende uit het vuur, gelijk gij

34 gehoord hebt, en is in het leven gebleven ? Of heeft God beproefd te komen om Zich een volk uit het midden van een volk te nemen, door beproevingsdaden, teekens en wonderen, door oorlogsdaden, door eene sterke hand, door eenen uitge-strekten arm, en door groote vreesverwekkingen, gelijk al die, welke voor u de Eeuwige, uw God, in Egypte vóór uwe

SSoogen gedaan heeft? U is het getoond geworden, te weten, dat de Eeuwige de ware God is, geen is er buiten Hem!

28. 6^nz' V. s. daar zinkt gij eerst nog lager en van een in zekeren zin idealistisch heidendom komt gij tot de grofst zinnelijke vereering van hout en steen. V. a : daar wórdt gij dan onderworpen aan die goden van hout en steen en zult inzien, welken invloed dit op den mensch heeft. Onkelos en Rashie: gij zult daar onderworpen zijn aan dienaren van goden enz. De zin is o. i.' deze: gij zult eerst medegaan met de heidensche opvattingen uwer omgeving; zoo wordt uw ellende hoe langer zoo dieper — tot gij u weer tot God keert en Hij u dan verhoort en opheft.

29. 'n m Vil kan beteekenen: Gods wil vragen of: Gods hulp inroepen,

30- quot;|S quot;123) ds het u eng is, als gij in benauwing, \i\ ongeluk verkeert.—

own jvinsa, in later dagen; vgl. onze aant. Gen, 49,1.

31. xS. eig- zal Zijne hand niet van u aftrekken, u niet loslaten en u geheel laten zinken.

32—40. Die wederopname in Gods genade is zeker, want welke heerlijke bewijzen van Gods genade hebt gij niet reeds ondervonden!

32. 13, trant, als bewijs, dat God barmhartig is. — 'S Sxr, vragen naar; ns Ssc, iemand vragen. Hier dus: vraag toch naar de vroegere tijden. — In tijd zijn die vroegere dagen hier beperkt tot den dag, dat God een mensch geschapen heeft, inplnats tot Ac gren-en des hemek, de schepping dus, — ons, een mensch ol: Adam. — Nooit had God Zich zóó geopenbaard, als

-i pnnKi

YV anw n* n'^D : nm DDn«ⁿ³

: |nn* p^pN» K^. p^pB'! p«Tquot;^ 1^« |3^_t -VM istb-inn ^ rixvQi ^rf?N nin^nx a^p nn^pmquot; nbiftn Dnn^n ^ ^INJÏD^ iï? ^: ^03-^21 ^2)¹⁷ : iSp3 ^quot;ri^ nquot;in^,_quot;i^ nntin a»ó»n hnn«3

nsK'^ quot;[n^n^ xbi nin* birri »3 ^

□gt;0^7 tsjrVs^ *3 : an¹? yyamp;} ^nbK nnsTiN³¹⁷ dik 1 d^n xna quot;itrK blrrp¹? ■n'isj¹? vn-quot;i^«

t t lt;• ••: t t v -: - i * : i v t : ^j t v -: • 1

-im3 n^;njn a^t^n nïpquot;i^i D^QE'n nvpi3?i

lt;r t~ t : ''^^-: q ■•^{ST T} quot; -•quot;I: quot; ' 'vquot; ^T jquot; i: * : ^ I ''\^{r r}

D'ri^x : inas yo^:n in nin ^nan ^

nD3n 1 IN : 'n'i nn« nym-ims ^«n-Tjirip isna •^,'⁷ D^nsiasi nnK3 nbps'^i 3i^ii I'p nnp¹? NiSf d^n V33 D'Vna D^quot;iiD3^,i n^üi ^11131 nprn n^i nbnSD3^,i

: «• : 1' t 1 : t itt-: lt;7^: t : :

hnN : Dnxo3 D3^sri^ nin* 03^ ^

t - I iv : • ^- ; • : •)•.• quot; i v: st : ^v t t t v -:

: 113^0 ny r« QTib^n wn ^-l1^^, »3 nsjnn

I - : • ^ I jquot; A- v: it J • j' quot; t t -■•• :t

aan u op den Sienai; nooit is door God zoo wonderbaar ingegrepen in den gang der gebeurtenissen in natuur en gescliiedenis, als toen Hij u uit Egypte bevrijdde f33 en 34).

34. nWn, of Pi'el: beproeven in den zin van: ondernemen; of Niph'al in den zin van; zich op de proef laten stellen, zich bewijzen. — DViSs in dit en het voorgaande vers verklaren wij als heiligen Godsnaam. Anderen: eenig god van een ander volk; aanleiding daartoe geeft de tegenstelling ?an het slot van ons vers ddviSs 'n, die echter toch te verklaren is, ook al vat men dviSx als Godsnaam op. De zin is dan : heeft God ooit zoo wonderbaar voor eenig volk gehandeld, als Hij voor u, toen Hij u Zich tot volk nam en uw God werd, heeft gedaan? — nona, beproevingen, v. s. de gebeurtenissen, waardoor Phar'o's houding tegenover God beproefd wera ; v. a. = dtj, daden, die Gods macht ten eeuwigen dage bewijzen.—■ dtieimi nnto, de tien plagen. —■ rwnScs, den strijd, aan de Koode Zee. — npin T2i enz. vatten alle daden Gods na de bevrijding uit Egypte samen, naar hun oorzaak en luin uitwerking.

35. DJOn nnx. eig- Hij -'Jt ziende gemaakt om te weten, u is het zichtbaar in daden getoond, zoodat gij tot de erkenning zijt gekomen, dat enz. Anderen: door zien, door waargenomen feiten, zijt gij ertoe gebracht te erkennen enz. — ovtasn nip, dat de Eeuwige is de God, het Wezen, hetwelk alleen op den naam dtiSn aanspraak heeft.

DEUTERONOMIUM IV.

36 Van den Hemel heeft Hij u Zijne stem doen hooren om u tot tucht te brengen; en op de aarde heeft Hij u Zijn groot vuur getoond, en Zijne woorden hebt gij gehoord uit het midden van het

37 vuur. En omdat Hij uwe vaderen bemind heeft, heeft Hij hun kroost na hen uitverkoren, en heeft Hij u door Zijn liefdevol

38 aangezicht, door Zijne groote kracht uit Egypte gevoerd. Om volken, grooter en machtiger dan gij, van voor u te verdrijven; om u er te brengen, om u hun land tot erfdeel te geven,

39 gelijk heden. Zoo zult ge dan heden tot de erkenning komen en het u ter harte nemen, dat de Eeuwige de ware God is, in

40 den hemel boven, en op de aarde beneden, geen meer. Neem dus Zijne wetten en Zijne geboden in acht, die ik u heden gebied ; opdat hel u welga en uwen kinderen na u, en opdat gij lange dagen zult doorbrengen op den bodem, dien de Eeuwige, uw God, u geeft voor altijd.quot;

41 Toen zonderde JIozcs drie steden af, aan de zijde van den

42Jordaan, in de richting van zonsopkomst. Dat daarheen zou

vluchten een moordenaar, die zijnen naaste buiten welen doodgeslagen heeft, terwijl hij hem niet vijandig was van gisteren of eergisteren; dan zal liij kunnen vluchten naar een dezer steden,

43 en leven blijven. Bétser in de woestijn, in het land der vlakte, van de Rubenieten, Ramoth in Gii'ad, van de Gadieten, en

44 Golan in Bashan, van de Menasshieten. — En dit is de leer,

45 die Mozes den kinderen Israels voorgelegd heeft. Dit zijn namelijk de getuigenishandelingen, de wetten, en de rechts-

36. -pO'S. om u tot tucht te brengen, u idis, goede zeden, teleeren; of: u te vermanen Hem trouw te zijn; anderen, naar Spr. 29,19: u te over-tuiyen. Van tuchtigen kan hier moeilijk sprake zijn, daar niet aan de straffende Godsspraken gedacht wordt', die zich nooit tol Israël richtten, maar tot Mozes, — maar_iiitsluitend aan de openbaring op Sienai.

37. jinni: ^en plants ervan, dat enz. Gij zijt slechts in de plaats der vooronderen getreden, die God bemind heeft; anderen: omdat — -proN', meervoud ; u'ita, met enkelvoudig aanhangsel, het kroost van den eigenlijken stamraf/er Abraham, of; van ieder van de vaderen. Men kan den nazin of met -inn, of met laten beginnen. — vje;, met Zijn aangezicht, door Gods eigen bijzondere leiding, evenals v. s. Ex. 33,14 en 15; anderen, naar Num. 6.26 en Lev. 26,9: door Zijne liefderijke voorzienigheid, wat ons het meest waarschijnlijk voorkomt.

38. nrn DTOi gelijk op den dag van heden ten deele reeds geschied is door de verovering van het gebied van Siechon en 'Og.

39. rijn'l. Door deze ervaringen zidt gij tot het inzicht zijn gekomen en, als ooit een tijd mocht komen, waarop gij het dreigt te vergeten, rarni •p:¹? Vn, zult gij het in uw hart terugroepen, dat enz.

40. m'fC) opdat. — ovjin Si jns, dat n (iad voor altijd geeft; de woorden behooren niet bij dv;i -psr, wat én wat de woordschikking én wat den zin betreft, niet goed gaat.

i pnnto 3

-nx ^s-in pKn-^i iVp-nx D^^n-fü ^

hnx ^ nnhi : cwn Tjino n^Dty v-imi n^nsn iew ^

-t lt;• - - ; iquot; t ] j • t : v~ t jtt : t ;- ^ *

Vnsn inba vjm vnn« 1^73 quot;ina'i ^tók-j-ik

^jsp ?|ap D^na D;ia i^nin^ : onyaa^nl? 7n3^m ai»n nv-i'i : nin di»3 nbnj Dïquot;iN-n« ^^nnb ^

t !•• -:r - •'t i -it: iv- j - -:i- ^ ot :- v s| : . vit

pNn-^i ^èp Dwa D'ribxn «in nin» ^

vniïOTiNi vpn-nx niD5ri : niy rx nnna¹⁵

v -; t ; • v : ijt-.. v t ^: quot;^^{it :} '. ' - at •

?|nnN⁴ rj^bi 2Uquot; ifK Di»n -Sl -[b |n: nin' IB'X b»p» TpKn

3 * : D'O'n .

r t -

: i^Diy nnira n^n ^3^3 an^ ir¹?^ ni^o bny t« ^

v it (.t :: • Ia- :-^- ^ •.lt;••: ■*t ^ t v - ^t

-N^ «im nyT^33 injrmx nïquot;i» ik'N nin natr DU¹? ³⁸

1 •) : *- - • : • *•• •• v lt;- ;• v t t \r

: ♦ni bxn anvn-ja nn^-^K oii Dt^ Vana i¹?

it t vquot; t j t iv I • •)- - v t : ; * -• : • v. jquot;

Tfitt haNTDNi ^,:3iNquot;i^l? n't^'an p«3 quot;I3na3 nï3-n« «

t : • - lt; t •.•:«%*•• it ^ * quot; i quot;jquot; '• ot : • - vjv _

q^-ik'N minn nxn : ^aa¹? ?^33 ïSrnNi na¹? ^

jt v -; at - v. : r - : i- Kt t - 1 jt v ; /t -

D^siram o^nm nn^n nbx : '33 ^a¹? njba ^

rtquot; t 1 • - : kquot;. i- : ■ it v ••lt; iquot; t: • j-: i.quot; : •

41—43. De mededeeling-, dat Mozes de wet, die aanstonds bij de inbezitneming des lands door het volk zou moeten worden ten uitvoer gelegd, wat het transjordaansche gebied betreft, ook zelve uitvoerde, is tusscheu de eerste en tweede redevoering van Mozes geplaatst, misschien wel omdat de afzondering dezer steden chronologisch tusschen die beide redevoeringen viel, dus na den eerste der elfde maand van het 40ste jaar. Dat Mozes het toen deed, diende eenerzijds om daardoor ook het transjordaansche land als geheel gelijkwaardig met het nog te veroveren gebied te doen beschouwen ; maar vooral om het volk een voorbeeld te geven vau nauwgezette vervulling der goddelijke geboden. — 'ma' tx, hij wees ze met name aan ; naar Jos. 20,8 had de eigenlijke werking dier steden als toevllichtsteden eerst na, de verovering des lands plaats (vgl. onze aanteekening Num. 35,13).

43. quot;Hi'iQn quot;IJO '■ⁿ 'te Emorietische hoogvlakte, 'oaisi'?, dat tot het land van de Rubenieten, tot het hun toegewezen gebied behoorde.

44—49 is opschrift van de tweede rede van Mozes, die van 5,1—26,19 loopt.

45. Jnyn. handelingen waardoor de mensch voor zekere denkbeelden getuigt. — Dan volgt de plaats en tijd, waarin deze rede werd uiige-

DEUTER0N0M1UM IV, V.

voorschriften, die Mozes tot de kinderen Israels gesproken

46 heeft, toen zij uit Egypte getrokken waren ; Aan deze zijde van den Jordaan, in het dal, tegenover Beth-Pe'or, in het land van Siechon, den koning der Emorieten, die te Cheshbon had gewoond, dien Mozes en de kinderen Israels verslagen hadden,

47 toen zij uit Egypte getrokken waren ; En wiens land zij in bezit genomen hadden, met het land van 'Og, den koning van Bashan, twee koningen van de Emorieten, die aan de zijde

48 van den Jordaan, aan de oostzijde waren ; Van 'Aro'er af, dat aan den oever der beek Anion ligt, tot den berg Sieon, dat is

49Chermon; En de geheele vallei, de zijde van den Jordaan, naar zonsopkomst, tot aan het meer der vallei, beneden _r Ashdoth-Hapisga.

0 I Mozes ontbood geheel Israël, en hij zeide tot hen ; «Hoor, Israël! de wetten en de rechtsvoorschriften, die ik heden ten uwen aanhooren uitspreek; ge zult ze leeren en in acht nemen,

2 om ze uit te oefenen. De Eeuwige, onze God, heeft met ons

3 een verbond gesloten, bij Choreb. Niet met onze vaderen heeft de Eeuwige dat verbond gesloten, maar met ons, zoo als wij,

4 dezen hier heden, wij allen in het leven zijn. Van aangezicht tot aangezicht heeft de Eeuwige met u gesproken, op den berg

5 van uit het midden van het vuur. Ik stond tusschen den Eeuwige en tusschen u in dien tijd, om u het woord des Eeuwigen mede te deelen, (want gij waart bevreesd voor het vuur, en gij waart den berg niet opgeklommen;) als volgt; —

(gt; «Ik ben de Eeuwige, uw God, die u uit het land Egypte, uit

7 het slavenhuis, heb uitgevoerd. Er zullen u geene andere

sproken. Het was in het op Siechon en 'Og veroverde land, op een bodem dns. die bewees, hoe God reeds een begin van uitvoering had gegeven aan Zijne belofte; daarom volgt nog eens een uitvoerige befchrijving van liet land (vgl. 3,16 en 17).

Hoofdstuk V —11,32 is een inleiding tot de eigenlijke behandeling dei-wetten, die met hoofdstuk 12 begint. Zij begint met een herhaling der tien geboden en herinnering aan den indruk, dien hunne openbaring op het volk maakte (hoofdstuk 5).

1. nCD JOpn Afozes riep geheel Jsraël in vergadering op; plechtige aanhef voor de volgende belangrijke redevoering.

3. Niet met onze overleden vaderen alleen, maar ook met ons, het nageslacht, is dit verbond gesloten. Er waren onder Mozes'hoorders velen, die, bij den uittocht uit Egypte nog onder twintig jaar, de Openbaring hadden meegeleefd. Doch was met dezen in den eigenlijken zin het verbond niet gesloten, daar zij nog niet als mannen een laak in het leger te vervullen hadden, daar zij onder twintig jaar oud waren, ns nSx uros ci'n uSd, wij, die allen hier heden in leren zijn, niet door het Goddelijk slraf-vonnis getrofTen.

n 1 pnn«i «3

: anvsp Qn«ï3 i3T n^Ni

-jbo jhp pK3 mirs n\3 biq x;i3 pTn ^3^2 ^ DPNÏS ^KTBquot; ^ai ni^o nan -1^« risirna itytt

^ v,t •• : •• t: • •»•• ; v lt;t ' _f v -: i a v : v.quot; iquot; -:

w i^an-rj^a jij; i p«quot;nNT IXINTK wy^ : DnvDp '^B •quot;linjjt) : wm m_rp j^Tn 13^3 -1^« np«n ^sVoquot;« : jiDin sin quot;in-nj;i |n« bm-ns'f ^ i^Nquot; nitrK nnn n3-iyn d» nyi nnnro nnn quot;13^ n3quot;)yn

J : - - v- at t^:it -»t v: t t; • I quot; ;- - ••' lt;'• r t^~: it

a * : nsoan ^yy

it ^: • -

voiy onVs Nip^,,i^x ^

v t : * «quot; ; v •• -; v -» ~ •• t : • t v v -»tiï • ~

ai»n d3^,:t«3 131 '33« quot;1^« D^aEten-nw o'pnn

a- v.quot; quot;it: jquot; 4* it sv 1 • t ; • quot; ₄ *•• : l-» \r

mv nns irnbx nin» : on^ omoiyi ons Dn-ra^ -

•jt J~T •• ••: jt ; ir -; iquot; v.quot; s quot; ï ▼

rmn nn3n-p« nin^ n-i3 irn3N-ns «b :3in3 nn3^j

a- -•* ; - v v,t : j't •• -: •* ^j ^ •quot; ^:. ^* ^:

D^,iö3 1 d^ö : D^'n i:b3 oi'n na nV« lirus vm '3 ^

■t: ^j\t _p i-_p- .t ••. 1- •) vjquot; :--: t- ,-

nin^r3 ioü *3:« : t^xn nino td D3aj; nin» 13-1quot;

«t : i iquot; •• ' - it 1quot; t i j • l^{t t} . lt;■•■ ^{t st} ^^: ■quot; '

bn«T »3 nin» 13-1-nK D3ⁱ? n^nb Ninn ny3 D3^,3^,3^,i

,.; _lt;. at : ■•- : v ^v t y ' z * quot; •^,quot;t _gt; v •• iquot;

njv bis d : nn3 ^«n ^ap¹

•T-T**¹?^: viwⁿ'?⁰ D^VP nè¹? quot;5^^^T

4- D^33 0^3 is niet hetzelfde als b'js S.s dlt;:s Ex. 33,11; hetbeteekent: direct.

5. Wel stond ik tusschen u en de Goddelijke verschijning, om u Gods woord raedc te deelen, maar dat was op uw verzoek. Volgens sommigen staat dit geheele vers als tusschen haakjes; v. a. alleen het tweede versdeel : ik moest Gods woord tot u overbrengen, — want gij waart te zeer bevreesd om den berg te willen bestijgen. —- -msS behoort óf bij D3S tjh¹? 'n rs, of bij 'n quot;ut in het vorige vers, al naar mate men ons vers ten deele of geheel tusschen haakjes plaatst. — Sommigen meenen, dat ons vers spreekt na de openbaring der tien geboden; Mozes zegt dan : de tien geboden hoordet gij van God zelve (vs. 4); later was ik weliswaar tufschenpersoon tusschen u en God, maar dat geschiedde, omdat gij den berg niet durfdet bestijgen, hoewel het u nu geoorloofd was, — wat eerst na de bekendmaking der tien geboden het geval was. Mm nra doelt dan niet op den tijd der eigenlijke openbaring, maar op dien daarna. — Voor 6—18 vgl. onze aant. Ex. 20,1.

DEUTERONOMIUM V.

Sgodeu zijn vóór Mijn aangezicht. Gij zult u niet in beeld cenige gestalte maken hetgeen in den hemel boven, ofhetgeen 0]j de aarde beneden, of hetgeen in het water onder de aarde 9is. Gij zult u niet voor hen nederwerpen, noch hen dienen; want Ik, de Eeuwige, uw God, ben een ijverend God, die de misdaad der ouders bedenkt op kinderen, op het derde en op

10 het vierde geslacht, op hen die Mij haten. Doch die genade bewijst tot in duizenden geslachten, hun die Mij beminnen en

11 Mijne geboden in acht nemen. — Gij zult den naam van den Eeuwige, uwen God, niet bij iets ijdels uitspreken; want de Eeuwige zal niet ongestraft laten dengene, die Zijnen naam

12 bij iets ijdels uitspreekt. — Neem den Shabbathdag in acht, om hein te heiligen, gelijk de Eeuwige, uw God, u geboden

13 heeft. Zes dagen kunt gij arbeiden en al uw werk verrichten.

14 Doch de zevende dag is een rustdag ter eere van den Eeuwige, uwen God ; gij zult geenerlei werk verrichten, noch gij zelf, noch uw zoon of uwe dochter, noch uw slaaf of uwe slavin, noch uw os of uw ezel, noch eenig vee van u, noch uw vreemdeling, die binnen uwe poorten is; opdat uw slaaf en

15 uwe slavin ruste, gelijk gij. En gij zult gedenken, dat gij slaaf waart in het land Egypte, en de Eeuwige, uw God, u van daar uitgevoerd heeft met sterke hand en uitgestrekten arm; daarom heeft de Eeuwige, uw God, u geboden, den

1G Shabbathdag te vieren. — Eer uwen vader en uwe moeder, gelijk de Eeuwige, uw God, u geboden heeft, opdat uwe dagen

8- rmon Sa Sdd. Ex. 20,4 staat: nnnn ^31 ^bs, dus twee gecoördineerde objecten van nt'rn; hier kan Vdb Semiechoeth zijn, het beeld van eenige gestalte, doch noodig is dit niet

9- D-Dj;ri = aia^n; het als Hoph'al te verklaren: gij zult u niet

laten divingen hen te dienen, vindt bezwaar in de bijvoeging van een voorwerp in den 4den naamval bij een lijdenden vorm. — diüSc Sïi D'ja Sr, Ex. 20,5 d'ü'w D'ja Sï; daar beteekent D'ja nakomelingen en is nader ontwikkeld in Die¹?» en d'ï21 ; (zie over de beteekenis dezer woorden onze aanteekening aldaar); hier beteekent Dija kinderen en kleinkinderen en worden daaraan de twee volgende geslachten toegevoegd ; tenzij men de beide '1 van Sn troSü Sn verklaart door: zoowel... als.

10. iniSÖ. De Kerie is hier, evenals in Exodus, VYlïü, Mijne

geboden, de Kethieb hier ifllïQ, Zijn gebod; al werd bij de openbaring

in dit gebod de eerste persoon gebruikt, kan toch Mozes bij de mede-deeling, vooral bij een algemeene sententie, gelijk wij hier voor ons hebben, wel in den derden persoon zijn overgegaan, die van hier al' ook in Exodus bij het verdere deel der tien geboden gebruikt wordt.

12. 'niQIi', Ex. 20,8 na?; om hier vs. 15, bij de krachtige vermaning zich steeds den slaventoestand in Egypte te herinneren, tot te kunnen gebruiken. —• De Thalmoed maakt verschil tusschen nor, gedenken, in woord vooral, en -nso, door daden, hier: werkonthouding, in acht nemen.

n pnntfi 33

nmr\-b2 i^dö onnx D^Nt n

^{T : T VJV} r^{J ,V}^'^: ^ ^M: ~ ^ . ^J

i 0*33 quot;IKW nnna r—ixs ijtni I D'QI^S IB'K

•-'(.-- j'.' -.* iquot; quot; quot;at * i v^t t jv —-1quot; - - . ' -^j~ t •^jlt;v quot;j

♦3hN *3 £n3ïm nnb mnn^n^-^ : p^¹? nnnö =

• ,T - f\quot; : 1 it WT -^-il-'-p p ' _: I ••••^T,^TV_L ■^JJquot;'

D^r¹?^ ni3x pj;. 7K

Son ntr^i : D^,i?3T^l?^^,i ^ _o

jquot; : i : v.quot; -: i : «v t -ü- vv.v v ait : i : ^lt;'quot;*' quot; ^: f³'

K¹? *3 mrrDErm Ntrn aquot;? D : inixo^

lt; j :rtt - I v.quot; v: jt : iquot; v ot * j _# ^it ; •

-n« mac' D : uw*? lot^ ns nx nin» npr =' ^

, •■• -it :it - ^ : v jt ■ :■ -:_r ■.quot; t^ : _ _q\:--.

nww : nin' i ^IÏ n^N3 iB'ip? n3^n DV ^

■^j' t vjlt;quot; i iv v; ^-^,-'^T A». *•• jv -:i- a :l-: ^J

nin^,(71 rat? avi : ?in3K7D~73 n^i T3^n ^

-■tl- at- ^ . ; - : hv ; - ; t^ t-v 't : ^-: r

-^3^1. i nnK nS^o*^ n^n-N¹?

¹ b'iO : ^103 finpNi ^3^ nw

nni:: v'nm nprn T3 db'q VriSx nin» nNi'i onvo pK3

at ; ^ -•:• ktt-:lt;it; t • i lt;v v: lt;t ; i-i r - v \

133 D : n3^n DV^_nN n;_Tn* p-^-

|3nN» i i^dV nirv 1^3 ^3Ktin

Lüzzatto verwijst naar Deut. 16,1 ten betooge, dat ook beteekenen kan; denk er aan, telkens als de Shabbath nadert, hem te heiligen. — -irjo -jin^N 'n *]iï, zooals uw God u geboden heeft, bij de openbaring der tien geboden, maar ook bij het manna (Ex. 16,23); naar den Thalmoed zells reeds te Mara.

14. Ex. 20,10: -pur. — Daar worden de huisdieren algemeen

onder quot;jnsna samengevat, hier worden speciaal de werk- en lastdieren, -psm quot;pK*, genoemd en de overigen in quot;incro Sdi begrepen. — mi*» p:»¹? enz. is hier bijgevoegd als overgang tot het volgende vers; niet alleen gijzell hebt ter herinnering aan de Schepping n den zevenden dag van werk te onthouden, maar gij moet dien dag uzelve en uwen onderhoorigen rust gunnen, daar ^ij uit uwe ervaringen uit Egypte weet, hoe het den slaat, die onafgebroken lot werken wordt gedwongen en wien geen rust wordt gelaten, te moede is. Exodus 20 brengt den Shabbath in verband met de Schepping; onze plaats, evenals Ex. 23,12, waar in hooldzaak de rust, en niet zoozeer de tcerkpnthouding op den voorgrond treedt, brengt hem in verband met de slavernij in Egypte; ais symbool van de Schepping heelt God den zevenden dag gezegend en heilig verklaard, als herinnering aan de bevrijding uit Egypte gebood Hij rvrwX'S, door de daad, rust, den dag te vieren (vs. 15).

16. Ook hier weer de bijvoeging quot;pn^N 'n y* t^n'3, die Ex. 20 natuurlijk

DEUTERONOMIUM V.

lang worden en opdat het u welga, op den bodem, dien de

17 Eeuwige, uw God, u geeft. — Gij zult niet moorden. — En gij zult geen overspel drijven. — En gij zult niet stelen. — En gij zult tegen uwen naasten niet verklaren als een getuige

18 van ijdelheid. — Eu gij zult niet begeeren de vrouw van uw naaste. — Ook zult gij geen lust hebben naar het huis van uwen naaste, noch naar zijn veld, zijn slaaf of zijne slavin, zijnen os of zijnen ezel, noch naar wat ook dat uwen naaste

19 toebehoort.quot; — Deze woorden heeft de Eeuwige gesproken tot uwe geheele vergadering op den berg, van uit liet midden van het vuur, de wolk en den dichten nevel met luide stem, doch deed het niet meer; en Hij schreef ze op tweesteenen tafelen,

20en gaf ze mij. Het was namelijk: Toen gij de stem van uit het midden der duisternis, en van af den in vuur brandenden berg hoordet, naderdet gij tot mij, al de hoofden uwer stammen

21 en uwe oudsten. En gij zeidef: „Zie, de Eeuwige, onze God, heeft ons Zijne heerlijkheid en Zijne grootheid getoond, en Zijne stem hebben wij gehoord van uit het midden van het vuur ; op dezen dag hebben wij gezien, dat God met den mensch

22 spreken kan en deze leven kan blijven ! Welnu, waarom zullen wij sterven, daar immers dit groote vuur ons zou verteren ? Indien wij voortgaan de stem van den Eeuwige, onzen God, fe

23hooren, zullen wij sterven! Want wie is er eenig vleeschelijk wezen, die de stem van den levenden God, sprekende uit het

24 vuur, gehoord heeft, gelijk wij, — en is in leven gebleven ? Nader

niet staat. — Ook -jS aisquot; jriiVi slaat daarniet; het is slechts een rlietorische bijvoeging.

17 eu 18 zijn de verboden door '1 verbonden. Ex. 20,13 en 14 staan zij zonder '1 naast elkander. — nw n- is meer omvattend dan ipt? ir; dit laatste leugenachtig getuigenis, nw iï ook eene onjuiste en ongegronde verklaring.

18. De volgorde der objecten van begeerte is hier: vrome, huis, veld. slaaf, slavin, os, ezel en al het andere; in Exodus: huis, vrouw, slaaf enz., terwijl het veld daar niet genoemd wordt. Dat hier (ie vrouiv eerst genoemd wordt, vindt zijn eenvoudige verklaring in het gebruik van mxnn nquot;? in de tweede zinsnede, terwijl in Exodus beide keeren i»nn nS staat, mxnn s^L| verbiedt: hartstochtelijk hegeeren, dat uit aard en neiging van den persoor. voortkomt, en in de eerste plaats bij geslachtelijke drift gebruikt kan worden; mnn sb meer: het verlangen ten gevolge van den indruk, dien de zaak op ons gemaakt heeft. — Het bijvoegen van im» past geheel in de lijst van ons stuk, dat in het algemeen bij opsommingen meer specialiseert dan de parallel in Exodus. — nw. Ex 20,14 vwi.

19—30 bevat eene breede uiteenzetting van het Ex. 20,15—18 kort verhaalde, om aan den indruk te herinneren, dien de openbaring op het volk maakte, en daaraan 29 en 30 de vermaning vast te knoopen nu ook trouw te blijven aan al de geboden, die hij hun verder zal uiteenzetten.

is- Stu Sip is bijwoordelijke uitdrukking: met groot geluid. —

n pnnKi 3D

|n: nin^,-*i^K nonxn ^ 3^; i^o^i.

D : 323n tib) D : «]x;n üh] D : nïin *6 D : ^_rquot; d ^quot;i, nm lonn x)] d : uw ii? ^jna n:^n ^ Vbquot;! i-ioni in-ity ina^}, in% n^a niNnn -bx nin* ns-t nbxn onrnrrnN D * : quot;ib'N ^ !

t : v • v •• t -^j t^ : - v i iquot;_rquot;: jquot; quot;«

«bi Vna Sip j ^n Tjinp ina D^njp-^ DDjwa D3nn. nnb Dnnp'i e]p/_T ³

-bo pDipni. ^«3 nj;3 quot;inrn Tj^nn Tjinp Sipn-nN irfibx nin' UNin ?n naxm : D3^,3pn 03^3^ «

v: lt;r ; t : v I-»quot; ; i - iv ••!; • : v^v ** ^: ' Jquot; ^T

nn DVH ^NH Tjinp quot;i^p-nx'! i^nrnis^ ii33quot;n« niQ2 naV nnjn : 'm Dquot;i«n-n« ■i3T-^,3 irxi³³

t t^jt T i itt vttit v .)* vc squot; quot; t

vdVS uniK i d'öd^dn nsn nVn-in 1^3^-1 »3

*- . ■ ; - -: -■ : i • a - vt : - t •• : •»•

^a *3 : linai nip» bip'ni*»

3np •' i:a3 ^^n-^na quot;13-ia o^n opbN^ip ygv ^

Evenals Num. 11,25 verklaren hier sommigen: en Hij voegde niet hij liet te doen, d. \v. z. deed het nooit weder zoo; anderen: en dat geluid hield, ook na het uitspreken der tien geboden, niet op; Luzzatto: zooals nooit iemand weer deed-, n. a. de tien geboden sprak God direct tot Israël, en deed het niet meer, al het verdere werd door Mozes aan het volk bekend gemaakt. Daarbij sluit dan het volgende direct aan: God gaf de verdere wetten mij te kennen tijdens mijn verblijf op den Sieuai, op het einde waarvan Hij mij de steenen tafelen gaf. 20 v.v. zet dan nader uiteen, hoe het volk zelf vroeg, dat Mozes voortaan de tusschenpersoon zou zijn, die hun de wetten zou bekend maken.

20. t7JO quot;)JO inm quot;jtrnn quot;pna- Den in vuurgloed staanden berg omgaf, zooals herhaaldelijk gezegd, dichte nevel. De geheele omgeving was in diep duister gehuld. De stem, die uit het vuur klonk, moest dus, om tot het volk te komen, de duisternis doordringen. Zij hoorden dus de stem uit het midden der duisternis komende van af den in vuur brandenden berg. De '» van -pnn behoort ook bij mm, als stond er: jm mn. — Anderen vatten mm enz. als tweede voorwerp van dsïmo op, met een dergelijken gedachtenovergang als in nVipn ns D\si Ex. 20,15.

23. *1^3 ^3 ''O ^ want wie is er, teelt i-leeschelijlc wezen, die enz.; een vraag, waarop het antwoord beslist ontkennend is: voorzeker, er is geen vleeschelijk wezen enz. Anderen: want wie is er onder alle vleesch = ■wa Sa;. — □quot;n dmSn. De meervoudsvorm van het bij voegelijk naamwoord, hoewel ovtas, wat den ziu betreft, enkelvoud is, om de klankgelijkheid.

DEUTERONOMIUM V, Yl.

gij dus en hoor al wat de Eeuwige, onze God, zeggen zal; en gij zult tot ons spreken al wat de Eeuwige, onze God, tot u spreken zal; dan zullen wij het hqpren en doen.quot;

25 De Eeuwige hoorde het geluid uwer woorden, toen gij tot mij spraakt; en de Eeuwige zeide tot mij : „Ik heb het geluid der woorden van dit volk vernomen, die zij tot u gesproken hebben;

26 zij hebben goed gedaan al wat zij gesproken hebben. Gave toch iemand, dat dit hun hart hun steeds bijbleef, om Mij te vreezen en al Mijne geboden in acht te nemen, door alle tijden; opdat het hun welga en hunnen kinderen tot in eeuwigheid !

27 Ga heen, zeg tot hen: „Keert terug uws weegs, naar uwe

28 tenten.quot; Gij echter blijf hier bij Mij staan, en Ik zal tot u spreken al de geboden, de wetten en de rechtsvoorschriften, die gij hun leeren zult; opdat zij ze uitoefenen in het land,

29 dat Ik hun geef, om het in bezit te nemen.quot; Neemt dus in acht te doen, gelijk de Eeuwige, uw God, u geboden heeft; gij zult

30 noch rechts noch links afwijken. In den geheelen weg, dien de Eeuwige, uw God, u geboden heeft, zult gij uw leven leiden; opdat gij leeft, en het u welga, en gij lange dagen doorbrengt in het land, dat gij veroveren zult.

1 Dit nu is het bevolene, de wetten en de rechtsvoorschriften, die de Eeuwige, uw God, geboden heeft u te leeren, om ze te volbrengen in het land, waarheen gij straks overtrekt, om het

2 in bezit te nemen. Opdat gij den Eeuwige, uwen God, vreezen moogt, om al Zijne wetten en geboden, die ik u gebied, in acht te nemen, — gij en uw zoon en uw kleinzoon, al de dagen uws levens; en opdat uwe dagen lang mogen worden.

3 Zoo zult gij dus hooren, Israël! en in acht nemen te doen, opdat het u welga en gij zeer vermeerderen zult, — gelijk de Eeuwige, de God uwer vaderen, omtrent u gesproken heeft, — in een land, vloeiende van melk en honig.

24. fUJI = npnlt;1i v. s. met het oog op den direct volgenden 'n; v. a.

een oude vorm; vgl. Num. 11,15. — wristn, wij zullen het van u evengoed aanhooren en doen, één begrip; het opvolgen; v. a. dan zullen u-ij hel kunnen hooren, wij zullen het aanhooren en kunnen verdragen en het gebodene dan volbrengen. (Vgl. Ex. 24,7).

25. DD'IST Sip) de stem uwer woorden, v. s. den toon, waarop zij werden uitgesproken en 'waaruit des volks gezindheid bleek. — wtsin, zij hehhen goed doen zijn al enz., d. w. z. wat zij gesproken hebben, is in goede gezindheid gezegd.

26. IfV ^,ö. wie zal geven = gave God! zie Num. 11,29. — nt oaa¹? .t.-ii nrh, dat dit hun hart, deze gezindheid, hun bijbleef. — own Sa kan zoowel bij deze woorden, als bij de volgende genomen worden.

27. 131ïr. keert van den voet van den berg, waar gij de Openbaring hebt gehoord, terug naar uwe tenten.

4

i n pnntfi id

13-in i ns⁴i irribK nin» noN' n^s⁴'^ ns⁴ nnx

jquot; - : ; -•- : a- v; -t : v,quot; -»•* t ^ •)quot; i t -

: ivnbN nin\ -qt n^N:^_l?3 ns⁴

nin- nrjN'i oonana oinnn ^ipTX nin» «

T : V - AT •• V.V - : v • . _r j ' ^ ^T ' ^ * p ^

m'p'n ^P'^N⁴

♦n'N ori¹? nf n^m : nai ¹³

.)• :• : v t v t t : tt : • •• * r iquot; * jquot; ~» t

DH^DVI nrh nuquot; r^D¹? ♦m'o-^rnK

v.v •• : ' : •)••* t j- ' \ - - : AT^- T . *.quot; : • T v j ; • :

ris nrixi : Drr^ns^ ddV onS -bK : dVj;¹? '=

t - : iv •• itit : v.*-* t j av t -» v; [vquot; «t : rO

D'^atram D^nni nx niaiNi nay lay

^ * t : - - : Ir*..»- : ot : • - t squot; I/• •* ^jt ; --;i- • t^ ■^j quot;-

: nnir-i^ Dnquot;? rn: p«3 Dia^n i^n

it : •: v** t 1 jquot; •)• it sv -: i vt t ^ _ a** : - : ^Jv quot;:

non NV DDDK orrn^ nin^ mï ama^i⁰³

v.-., t j av ; v V.v •• 1 v: jt ot * j'; -:i- -:r ■*•.• :quot; :

DDHK oa-nbN nin» nvi IEW r^a*¹⁷

v,v : v •)*•* •• 1 v; st : t * v -: | v v - t^: 1 ; gt; j' t

quot;ii^x px3 D*a* DnDnwm ddV niai rvnn rya¹?

jv -j 1 *-\t t • t -»v ; --11-v t -» ; 1 : r i lt;-- ; a- quot;

nin» niv iirx o^a^am n^nn m'van nxTi : ntrvn^x

jt : ot • jv -: • t : - - : I • ••. r t : • - j : I i t r

onsv DHN⁴ IÏ^N riN3 ni'^y¹? üDDns⁴ naS¹?

^J '' ' . P⁰quot;* quot;p ^J''*? ^{VT T J} quot;^:,r ^AV S^{V J}quot; ^: . lquot;quot; ' quot;.

-nN naB'^ mrrnx N⁴quot;i⁴n rya¹? : nn^n? nair²

: • ^1 v v: -«t : v r • ' : it : •: tlt;.t

^rpi ^ni nnx '^va ♦pix vnv^a-i vnpn-^3 ma^i nyaü'*! : n^a» ryabi n^,!,n ^ Va^j

-•t : - it qquot; t: * lt;r : - it : i iv t i j\ • -:i- • ^ i av- -»•• v

nin* lin-ityxa ixa nam rfr aa^

t : v • v -n- a ; I v : * jquot; » : ■^jquot; ,* ^ •*

a * : ^ani a^n na? px -6 rpnas

it : ^t t j' t 1 v.)v i t i v -: lt;•• v:

28. navi. de '1 als tegenstelling; yij echter.

29 en 30. De conclusie, die Mozes uit het voorafgaande trekt; oriWi, trouwe vervulling der plichten, zonder er eenigszins van af te wijken, en

30. -|-nn ^33. den geheelen levenswandel te richten naar Gods wil en niet die wetten en de daarin uitgesproken beginselen in overeenstemming te brengen.

Hooi'dsiük VI. 2. {{quot;I'D jyoV. die ik u leer, opdat gij zult vreezen. — ■pquot;' pis¹, hier onovergankelijk, lang zijn, als Ex. 20,12. — De verzen 1—3 richten zich tot het volk, het enkelvoud dus tot de natie als eenheid, het meervoud tot de individuen.

3. HJfJC, opdat, evenals 2,25; 4,10 e. a. p ; anderen: gij zult in acht nemen te doen deze voorschriften, waardoor enz. — mi sVn rar px, v. s. een

DEUTERONOMIUM VI.

4 Hoor Israël! de Eeuwige, onze God, de Eeuwige is eenig.

5 Gij zult den Eeuwige, uwen God, beminnen met geheel uw

6 hart, met geheel uwe ziel, en met geheel uw vermogen. Deze

7 woorden, die ik u heden gebied, zullen in uw hart zijn. Gij zult ze uwen kinderen inprenten en zult er van spreken, als gij zit in uw huis, als gij gaat op den weg en als gij u neder-

8 legt en als gij opstaat. Gij zult ze binden tot een teeken op uwe hand; en zij zullen zijn tot een voorhoofdband tusschen

9 uwe oogen. En gij zult ze schrijven op de deurposten van

10uw huis en aan uwe poorten. — En het zal zijn: Wanneer u

de Eeuwige, uw God, gebracht zal hebben in het land, dat Hij uwen vaderen Abraham, Izak en Jakob toegezworen heeft, u te geven, naar steden, groot en goed, die gij niet gebouwd

11 hebt; En naar huizen, vol met alles goeds, die gij niet gevuld hebt, en uitgehouwen waterbekkens, die gij niet uitgehouwen hebt, wijn- en olijfgaarden, die gij niet geplant hebt;

12 en gij eet er van en wordt verzadigd; Neem u dan in acht, dat gij den Eeuwige niet vergeet, die u gevoerd heeft

4de naamval van plaats: in een land enz.; anderen: zooah God u toegezegd heeft een land enz., de 4de naamval dus als lijdend voorwerp van lal. — Over cm aSn nat pN zie Ex. 3,8.

4. Hier begint de eigenlijke ./uiteenzetting der Leer,quot; minn nx isa uit 1,5, met eene nadere omschrijving van het eerste der //tien woordenquot;. — 'jnib' rsc, hoor en neem in u op, Israël! — ms 'n wiSx 'n. Volgens ibn'Ezra ; de Eeuwige is onze God, de Eeuwige alleen! waarvoor men echter vin¹? 'n zou verwachten. Anderen: 'n, de Eeuwige, die onze God is, deze 'n is eenig en er is geen tweede macht naast Hem ; n. a. de Eeuwige, onze God. is een in zichzelf e enige 'n, waarbij dan thn doelt niet op de eenheid Gods, maar op de wijsgeerige beschouwing van Gods innerlijk wezen, iets wat in het woord niet staat. Weer anderen : de Eeuwige is onze God; deze 'n is eenig, er is geen tweede en Hij is ondeelbaar; dan bevat ons vers twee zinsneden.

5. Dien God moet gij beminnen, Hem uwe liefde en toewijding geven, met geheel uw hart, uw willen en begeeren; met geheel uw ziel, uwe levenskrachten, en met geheel uw vermogen, uw bezit in geld en goed (Luzzatto). Anderen: met uw hart, als den zetel van het gevoel en de aandoeningen, met uw ziel, als het middelpunt van de menschelijke persoonlijkheid, en met uw vermogen, met alle krachten van lichaam en ziel.

e. nSxri onain, deze woorden, eigenlijk: de hier uitgesproken woorden, de inhoud dus van deze afdeeling, hetzelfde wat in het aanhangsel Q—

in Djiucn, Qm»pi en ororoi bedoeld is; vandaar dan: de inhoud der leer in haar geheel of van Deuteronomium ; diti, heden, gebood Mozes hun immers herhaaldelijk de geheele hem tot nu toe bekend gemaakte wet in acht te nemen. Of men Diquot;i3T door: woorden, of door: zaken moet teruggeven, staat niet vast, doch de zin blijft dezelfde. — ■paS Sr ... vm, zij zullen op uw hart zijn, d. w. z. niet alleen in de herinnering blijven hangen, maar voortdurend invloed oefenen op uw denken en handelen.

i pnnKi na

nx nanst'i : i nin» nin; j/m ^ J vm : nnKD-Saai TrftK nin^ g

t ; i iv ; • t : v. i : : - t : ^ i : it : ^ t : i av v; -t : ••

anjst^i : ^pnyVy dvh nixD rnrx nbrin onmn»

jt : - • : liv t : v. •) i ; - : s- it v -i v •• t j-t ; -

^33^1 -]quot;i-i3 ?|n^3 ^ra^3 D| nnani

^3 hsübb vni niK¹? Dnn^pi : ^oipsiquot; i5|K»Tquot;»3 nfni d : ^njm;:quot;) ?|n»3 nijrp-¹?^ Dnsnpif Dnquot;i3K^l7 ^i^nbN¹? ^35^: mrr

.)t t : - ; i •)••• -11- s- : • v -: | v t t v | v v: ■'t :

: n^3-Nb quot;iew h3bi riVia onjr r\rh ipp'bi pnï^

t i- t 1 Jquot; -: _ v. :_# J : * r | at v-»t K^r: I jr :^;

□^lïn rnbi quot;r-iN^b-N¹? D»n3i ^

-: lt; t •• • 1 jv -: t * t

nb3Ni nvurub la'X own D^O^IS n3ïn-K^l? quot;IK'^

vt : - it : t'iatt i -quot;.• -: ^* ••; ^j'. ^r'- t : - t i ■quot;.• -»

ivilt; nin»-n« ns^n-fö ^ quot;lo^n : ^3^1 ^

.)|-: r sv -j at : v v,quot; : ' • *•* i : v ^jt • t^: it t :

7. QnJJCV p¹'' beteekent: scherpen; 'S pi' beteekent; in korte, scherp geformuleerde zinnen iemand iets bijbrengen, inprenten. — 33 mm, gij zult erover spreken, niet: gij zult ze, uitspreken. — Het vers bevat dus liet voorschrift: de kinderen nauwkeurig met de leer bekend te maken en er voortdurend, d. w. z. zooveel de gelegenheid toelaat, over te spreken. Sommigen zien in ons vers eene aanwijzing voor de plicht, om des morgens en des avonds deze afdeeling te lezen, yno rump. — ywa enz., zoowel wat plaats als wat tijd betreft, zonder eenige beperking; hetzij binnen of buiten uw woning, hetzij dag of nacht.

8. Vgl. Ex. 13,9.

.9- rmio.bj?- raar de traditie : op één der posten, en wel op den post, dien men binnengaande ter rechterzijde heeft. — ■pïfai, en aan uwe poorten van hofjes of steden. — Als middel tot voortdurende terharteneming van Gods woord, geeft de Thora hier dus twee voorschriften : die woorden (naar de traditie; die stukken, waarin de betrokken voorschriften worden vermeld) op bovenarm en bovengedeelte van het hoofd te binden, en ze geschreven aan de posten van huisdeuren en aan de poorten der steden te bevestigen. Voor nadere bijzonderheden omtrent uitvoering dezer voorschriften verwijzen wij naar de werken over de leer van den practischen dienst Gods.

10. Dnj? quot;|S finS •.. quot;jNTU^{1 ,}D. De 4de naamvallen 0quot;ï enz. kunnen of een richting aanduiden en behooren dan bij ■pw, of zijn als lijdend voorwerp met .nnS te verbinden.

li- craisn mar in de rotsen uitgehouwen verzamelfteiX'ens voor regenwater; iN3 is een bron, waaruit water opwelt-, na een reservoir, waarin het wordt opgevangen en bewaard. — Gij krijgt dus alles zonder moeite; terwijl gij in Egypte wat gij verkreegt, in het zweet uws aanschijns moest verwerven. Wie die gelukkige verandering van uw lot heeft bewerkt? God is het — vergeet Hem dan ook niet voor andere goden!

DEUTERONOMIUM VI.

13 uit het land Egypte, uit het slavenhuis. Den Eeuwige, uwen God, zult gij vree/.en. Hem zult gij dienen, en bij Zijnen naam zweren.

14 Gij zult geene andere goden volgen, van de goden der volken,

15 die rondom u zijn. Want een ijverend God is de Eeuwige, uw God, in uw midden; opdat de toorn van den Eeuwige, uwen God, niet tegen u ontbrande, en Hij u verdelge van op de

16 oppervlakte van den aardbodem. — Gij zult den Eeuwige, uwen God, niet beproeven, gelijk gij te Massa beproefd hebt.

17 In acht nemen zult gij de geboden van den Eeuwige, uwen God, en Zijne getuigenissen en Zijne wetten, die Hij u geboden

18 heeft. En gij zult doen, wat rechtvaardig en goed is in de oogen des Eeuwigen, opdat het u welga en gij komt en het goede land in bezit neemt, dat de Eeuwige uwen vaderen toe-

19 gezworen heeft. Doordien Hij al uwe vijanden van vóór uw aangezicht wegstoot, gelijk de Eeuwige gesproken heeft. —

20 Als uw zoon u in de toekomst eens zal vragen, zeggende, wat de getuigenissen, de wetten en de rechtsvoorschriften be-

21 teekenen, die de Eeuwige, onze God, u geboden heeft ? Dan zult gij tot uwen zoon zeggen: „Slaven zijn wij geweest voor Phar'o in Egypte; toen heeft de Eeuwige ons uit Egypte

22 gevoerd met sterke hand. Daarbij deed de Eeuwige teekens en wonderen komen, groot en onheilbrengend, op Egypte,

13. vreezen, zich in zijne gezindheid aan God onderwerpen; quot;layn, zich m daad onder Gods woord plaatsen; racn, zijn woord bevestigen door zijn gebeele bestaan onder Gods macht te stellen; de eed, zoowel de gerechtelijke als die in het dagelijksch leven, waarbij Gods macht over 's menschen lot ten kwade wordt ingeroepen, zoo men onwaarheid spreekt, toont aan, dat de zwerende zich met zijn geheele bestaan in Gods beschikking weet. — V. s. is het plicht bij ernstige aanleiding de waarheid onder aanroeping van Gods naam te bezweren; v. a. bevat onze plaats alleen het voorschrift om. Indien men de waarheid bezweert, dat alleen onder aanroeping van God, en niet van eenige andere macht te doen.

14. DSVIIS'SD quot;WN» natuurlijk mag men evenmin de goden van andere, meer verwijderde volkeren dienen. De goden der naaste omgeving zijn slechts genoemd, als overal aan verleiding blootstellend.

15. Want als een ijverend, Zijn recht eischend. God is de Eeuwige uw God in wo midden-. Hij duldt van u geen afval en komt tegenover u voor Zijn recht op. De uitdrukking xjp bs wordt van God alleen gebruikt tegenover het afgoden dienend Israël (Vgl. Ex. 20,5). Mendelssohn ; icant een ijverend God — de Eeuwige, utv God namelijk — is in uw midden.

16. IDJJI) vgl- Ex. 17,2; op de proef stellen, of Hij u helpt of niet; v. s. om daarvan de gehoorzaamheid aan Zijn woord afhankelijk te maken. — nDÖ3gt; hij eigennamen vaak voorkomende vorm = nDZ33* Het feit,

waarop Mozes hier doelt, is Ex. 17,2 medegedeeld.

17. jnOBVI quot;nOK'j inachtnemen zult gij integendeel; het werkwoord in twee vormen met nadruk en als tegenstelling vooraan den zin geplaatst. — wnp, getuigenissen, symbolische handelingen, die getuigenis moeten alleggen

i pnmi ia

in«i nyn nin^nx : n^p Dnxp p«p ^ onntsj nn« r^Vn üb ': viiïn löiy^

ft'quot; -: -•• v: v,quot;quot;*«quot; ' : •*• -' quot; iquot; t • V, ^r

nin» K|j5 VN *3 : D^nis^p quot;iew D^a^n ♦n'bNO¹⁰ ^3 -]3 nin^ï]» nnn^ö ^snpa

ni^NS nin'-nx iD:n ab D : nonNnquot;=

jv -n- av •• i v: kt ; v quot; : •* it t-:it

DDM^N nin» nixo-nx nnoirn : nDöa on^DJ ^

av •• i v: jt : ^ ; • v i ; ; • ^ t it-- v.^v quot; *

nin» sitam n^i : Tiiy ntyx vsni vn'-ivi ^

at : jquot; quot; : A quot; ^: t - t •)• ^t : |it* r: -t Kt-..: ^jt ^n**:

v3^rquot;ia'Nn3t3n rixn-nx nN3i i? 3^quot;

* j- : • v -; t - I v-'t t v t : -it: t t |t - j- 1^- -

-13-1 quot;)^tsi3 iiirb : n^nbN¹? nin» ^

jv ' vquot; quot;5 •* r av t i v.v : i t v ) ^ 1* | |v -» |- v.t t

nirn no quot;idn¹? quot;ina nj3 d : nin' =

it jt a •• ^t t 4|; • ^ j ; it : ' i* _# it :

mö«i: D3nx nin» nix naw D^ö^ani b^nni«

jt : - it ; iv ; v v v: jt : ot * jv -: * t : • - : I • •-. i- :

onvao nirv mw) DnvD3 n'^^a⁴? i3«n Dn3y ^3^l?

(.-: • IT : Squot; - 1- -AT^- : _P l :quot; = „ rr vt*-. I: •:

Dnvo31 D'jrn D^na Q^nsbi nniK nirr \m : nprn 1*3 3=

•r: • : s' t: • : • : i -■ t : Ij--- Iitt-i jt :

van zekere denkbeelden. 10—15 verbieden afval van God, 16—19 twijfel, die Hem eerst op de proef wil stellen, alvorens Zijne geboden te vervullen.

19. ïpnS hangt niet af van jnw, zoodat de zin zou zijn; hel land, waaromtrent God uwen vaderen gezworen heeft vieg te stoeten enz., maar is nadere bepaling van nt'Ti, gij zult het land in hezit nemen, doordien (jij, of; doordien God wegstoot enz.; v. a. staat het parallel met jrn¹? uit het vorige vers en moet men vertalen; opdat Hij wegstoote enz.

20. inO, ⁰P ^een komenden dag, vgl. onze aant. Gen. 30,33. — n» enz. geeft m. i. de vraag indirect terug; de zoon zou de vraag stellen; -icx wis 'n nix; dat in de indirecte vraag toch de eerste persoon bij een beiden partijen gemeenschappelijk bezit gebruikt wordt, wnSs 'n, waar wij MinS.s 'n zoudèn verwachten, komt meer voor. Plotselinge overgang van directe tot indirecte rede, wat hier ook mogelijk is, komt evenzeer dikwijls genoeg voor; vgl. Num. 17,2.

20—25 werken het in vs. 7 kort gegeven voorschrift orojd wat nader uit. — nn. Uit het antwoord blijkt, dat de vraag niet den inhoud der wetten, maar de gronden geldt, die ons verplichten ze op te volgen; zoo ook in ntn Sun e)Nn im ri», wat is de oorzaak van dezen toorn (Deut. 29,23).

21. God is het, die ons uit Egypte heeft bevrijd; wij hebben dus Hem alleen te dienen ; 22. de groote daden, door God verricht om Egypte te straffen, hebben het Godsbewustzijn bij ons gevestigd; 23. en dat wij een vrij volk geworden zijn en in ons land gevestigd, danken wij alleen God en het verbond met de vaderen; 24. Doch zal liet ons blijvend welgaan, dan hebben wij de door God geboden wetten in acht te nemen.

²²- JJVI» GW gaf, deed neerkomen, omna, op Egypte, het land en

DEÜTERONOMIUM VI, VII.

23 op Phar'o en op geheel zijn huis, vóór onze oogen. Doch ons heeft Hij van daar uitgevoerd, ten einde ons te brengen, om ons te geven het land, dat Hij onzen vaderen toegezworen

24 heeft. Daarom heeft ons de Eeuwige geboden, al deze wetten te volbrengen, om den Eeuwige, onzen God, te vreezen ; ten goede voor ons alle dagen om ons in het leven te doen blijven

25 gelijk dezen dag. Ook zal het ons tot deugd zijn, wanneer wij in acht nemen te volbrengen al dit gebodene, vóór den Eeuwige, onzen God, gelijk Hij ons geboden heeft.

1 Wanneer de Eeuwige, uw God, u naar het land brengen zal, waarheen gij komt, om het in bezit te nemen, en Hij vele natiën voor u uitwerpen zal, den Chittiet, den Girgashiet, den Emoriet, den Kena'aniet, den Perizziet, den Chiwwiet en den

2Jeboesiet, zeven volken, talrijker en machtiger dan gij; En de Eeuwige, uw God, hen in uwe macht zal geven, en gij hen verslaan zult; tot ban zult gij hen dan maken; gij zult geen

3 verbond met hen sluiten en hen niet begunstigen. Ook zult gij u niet met hen vermaagschappen ; uwe dochter zult gij niet aan zijnen zoon geven, en zijne dochter zult gij niet voor uwen

4 zoon nemen. Want hij zoude uwen zoon doen afwijken van Mij te volgen, en zij zouden andere goden dienen; dan zoude de toorn des Eeuwigen tegen u ontbranden, en Hij zoude u weldra verdel-

5 gen. Maar integendeel; aldus zult gij met hen handelen: hunne altaren zult gij omver halen, hunne gedenksteenen verbrijzelen, hunne gewijde bosschen omhakken, en hunne gehouwen beel-

6 den in vuur verbranden. Want een heilig volk zijt gij voor den Eeuwige, uwen God ; u heeft de Eeuwige, uw God, uitverkoren, om Hem te zijn een volk, dat een kostbaar bezit vormt, uit alle

het volk. — iwjjV, wij, onze voorouders, zagen het met eigen oor/en. De woorden worden immers ook den lateren geslachten in den mond gelegd, zoodat men hier niet aan de oudsten van het toen levende geslacht behoeft te denken, die den uittocht nog zelve als jonge menschen onder 20 jaar hadden meegeleefd.

23. naar huis brengen, naar de plaats van bestemming voeren: vgl. Tseph. 3,20.

24. rWvSi om daardoor te toonen, dat wij God vreezen.

25. nplïli ^v- s- als deugd, daad van toewijding en verdienste, die aanspraak geeft op belooning. n'nr, zal het ons zijn, gerekend worden. wiSn 'n ijsn, dat wel naar den zinbouw bij rwrS behoort, moet echter ook hier aangevuld worden, vgl. 14,13. V. a. en g er e c h t i g h e i d zal het ons zijn, daarin zal onze gerechtigheid en plichtsvervulling bestaan.

Hoofdstuk VUL 1—11. Evengoed als van afgodendienst, heeft het volk zich te onthouden van verschooning der afgodendiecende Kena'anieten, die hen zelve ten verderve zou voeren.

1. eig. uittrekken van schoeisel; ajwerpen van vruchten (Deut.

T 1 prwi ■ D-

N»2n ]vhh Dtrü «'ïin wniNi: wvyh njriaa »

^J* T I quot; : AT • •quot; kt : iquot; ^v V* n ^{T 1} _x ^:

: whatf? ^3^: rnxn-nN i:? nnb wnK ^

J..- ;- lquot; -Jl- ^V.- : • j'.\ -: I VT T V T ^ Vlt;T T

irribK nirrnK n«n^ nb«n D^nn-VrnN nirv

aquot; v: -t ; v ».t :•: v •• t l- -.. r t v ^ ^-:i- t ;

i^-n^nn npnïi: nn Di'na uhn'? D^n-^a ^ niü? ^

at v; r Ktt ; iv - j - : quot; : • t - ^ t ^t j :

irribx nin» min mvarr^TiK nitrp ioirr-»3

Vquot; v: jt : )•• ; • - -«t : • - t v : * i*

pKnquot;¹?^ nin» '3 D * : WIÏ quot;itrxa«

| V T T V I V v: ^JT * | -i I* : «• IT • jv -J I-

TJÖÖ ¹ D^TD^ia nn^ib nst^-Na nnx-iB'x

| VT- - -1 t : AT : •; ^ tv,t ^t jtv -t

nyzp ♦D'a^nquot;! nnni nnarn npKni »nnn

nn^m ^iö¹? nin^ oirm ^aöD^DixyiD'an oHa¹

at • • : Kvt ; I ■»••• v: st : t t : I iv * v*^ ^J' quot;

: D3nn üb) nna on¹? nnsn-K¹? ontf onnn dto

iquot; T : j : vquot; ï •)*•*.T j : ' i ^ r •-: iquot; lt;••-» i~

: npn-K¹? mm ih¹? rnn-N¹? nna oa rnnnn ^j

IIV ; * ij' • I k ' :'}■gt;quot;• i I ; • ^ AT Uquot; - ; * j i

-tiK mni Dnn« dt6k na^i nn«o myr\n ^

| - ^^{lt;TT :} a- •• -; ■»• v; v iIt: —; i- •• I ; • v t r

Dn¹? wyn : -ino ods nin»quot;

v t y-: i- lt; * r iquot; - v.1 t r : : v t t :

n^jn ann^Ki natyn nnhïai ivnn Drrrran

| ^ ... j .. .. ,.. - . _VT - • -«V quot;1 :: •

nirrb nnx Wnp '3 : ^«3 nai'^n an^'Döv

^ v.t i- t quot; ^ I t ■»• iquot; t I ^ ^ V,v •• r :

'Vsp n|3p iV nvnS nin» i nns ^3 ?]♦?ƒ?«

28,40); hier en vs. 22 van het uittrekken, d. w. z. verdrijven van volkeren van hun bodem. — Hier zijn weer alle zeven Kena'anietische stammen genoemd. Ex. 23,23 en 33,2 maar zes.

¹

27,21 — of waarvan verder bestaan is uitgesloten, wat den dood of der vernietiging moet worden prijsgegeven, zooals hier en Jos. 6,17. — Vgl. overigens Ex. 23,32.

DEUTERONOMIUM VII.

7 volkeren, die op de oppervlakte van den aardbodem zijn. Niet omdat gij talrijker zijt, dan eenig volk, heeft de Eeuwige behagen in ii gevonden en u uitverkoren; want gij zijt het minste Bonder al de volkeren. Maar omdat de Eeuwige u lief heeft, en omdat Hij den eed in acht neemt, dien Hij uwen vaderen gezworen heeft, heeft Hij u met eene sterke hand uitgevoerd, en u uit het slavenhuis verlost, uit de macht van Phar'o, den 9 koning van Egypte. Weet echter wel, dat de Eeuwige, uw God, „Godquot; is, de vertrouwbare God, die het verbond en de genade in acht neemt hun, die Hem beminnen, en hun, die Zijne geboden in acht nemen, tot in het duizendste geslacht.

10 Die echter Zijnen haters in zijn aangezicht vergeldt, om hem te vernielen; Hij stelt niet uit voor hem, die Hem haat; in

11 zijn aangezicht vergeldt Hij hein. Gij zult dus de geboden, de wetten en de rechtsvoorschriften in acht nemen, die ik u heden gebied, om ze te volbrengen.

12 Het zal zijn : als belooning ervoor, dat gij naar deze rechtsvoorschriften zult luisteren, en ze in acht nemen en volbrengen zult, zal de Eeuwige, uw God, u ook het verbond en de genade inachtnemen, die Hij uwen vaderen toegezworen heeft.

13Hij zal u beminnen, u zegenen en u vermeerderen; Hij zal namelijk zegenen de vrucht van uwen schoot en de vrucht van uw land, uw koren, uwen most en uwe olie, het gewor-pene van uwe runderen en de toeneming van uw kleinvee, op den bodem, dien Hij uwen vaderen gezworen heeft, u te geven.

7. Niet getalsterkte was aanleiding, dat God u juist tot Zijn werktuig koos. — oron hsz, hoven eenig volk', alle volkeren zijn talrijker dan gij. Rasiibasi laat het uitsluitend op de zeven volkeren slaan; gij verslaat hen niet, omdat gij grooter zijt dan zij, maar enz. — prn, zich aan iemand hechten uit liel'de.

8. Sommigen verklaren nnoai, omdat Hij namelijk in acht neemt, als nadere aanvulling van 'n rantsn; het kunnen echter zeer goed twee redenen zijn, ter verklaring dat God Zich aan Israël gehecht heeft en het heeft uitverkoren: omdat gij Zijne liefde waardig waart, en bovendien om het den vaderen gegeven woord gestand te doen.

9- DTlWl Kin. God is de eenige, die dien naam verdient en de macht heeft om wat verder volgt te doen ; pson Ssn, is de vertrouwbare God, die Zijn woord houdt en dus ook den wil heeft om te volbrengen wat hier volgt (Ibn 'Ezra).

10. VJ2 in ieders aangezicht, zoodat hijzelf de straf ondergaat. — in.si ih. Hij stelt niet uit te vergelden Zijnen hater enz. De samenhang is aldus: God heeft u alleen uitverkoren, omdat gij het waardig zijt en omdat Hij den den vaderen gezworen eed gestand wil doen. Weet echter wel, dat Hij, wel is waar, den nakomeling der braven beloont, maar

T spy pnntn

D^ó^n-^ö DÓano i6 *: nonxn Q'a^n»

: taynn ontnaoaa nnan oaa nirr pi^n

r IT T^* : I' ■gt;quot; quot; '*AV T ^ v,quot; T ^ ^t : I S-^T

yairj *ity« nya^n-nx noistoi aanx nin» nanxü 'a

^ • lt;v -i \ •. v lt; : t• v : v t : - !quot;• ••

Dnayjvao^na'inprn Ta oanK nin» K'xin aa'riaxb

• t ■ I ; : Iatt-: •'t :v.quot;J: v -it : s* v •• - -»i-

«in Tribx nin^-'a *: DnxD n^-ia ^:

-» I v.*.* v: jt ; r r^:'■'r:'i,r: • I ••■yv quot;a ; quot; J' '

nnamp;b) vani^¹? iDnni nnanitiv ?ÓN3n a^ri^n

jquot; : i : .)ti ; v v - : -squot; i t v:iv quot; quot; t «.•: it

N¹? iTaxn¹? v:2-bN: Ui CIVK¹? in'iïö

«- A i v V •• JT • i •quot; ! I I JV t t ▼ ï •

-nNi niïDrrnK matyi : lyov»^¹ viö'^k iNJiy? nnx» ^

v ; t : • - v t ; - it : i ^v quot; gt;^{: t v :} ■* ^: •• - :

a : Dnii^ D^n niïo ♦djk n^K D^a^an-nHi D^nn

it ^:i- v. : S' it v -» • t : • - v ; l—\i-

an^i onio^i nbxn hvzpBnm apj^j n^ni^

iDnn-nKi nnarrnx ^nin; lüf] anx -na -jnai ^anni ^aiai ^an^ji : ^nax) yzm ivx

:^nnbgt; ^^nax¹?nónxn

Zijnen hater zelve de straf doet ondergaan; en blijf daarom trouw aan wat ik u heden in Gods naam beveel te doen.

12—16. De opvolging dier geboden brengt zegen.

1²- 3py = ^pr Gen. 22,18 e. a. p. eig.: hiel; v. d. wat op iefs anders volgt, eindresultaat, maar ook: belooning. Zooals Nachm. opmerkt, wordt in het Hebreeuwsch het begin: hoofd, het einde eener zaak: hiel genoemd. — lonn mi rvnn nx, evenals in vs. 9 één begrip: het genade-verbond; mc bii ni-a ook hier gebruikt met het oog op omnoi in het eerste deel van net vers.

1³- quot;p31 enz. ontwikkelt het eerste versdeel naar zijne onderdeelen:

menschen en bodemproducten worden talrijk; deze laatsten ontwikkeld in koren, most en olie als voornaamste landbouwproducten, en in runden kleinvee, de objecten van den veeteelt. — ?pi33. pa kan slechts van de moeder gezegd worden; het mannelijk aanhangsel moet dus op de volksgemeenschap slaan en jca is collectief. — Over uü zie Ex. 13,12. — mnort, een woord van twijfelachtige beteekenis. V. s. naam eener phoeni-cische godin Astarte, overeenkomende met Aphrodite = Venus, en als godin der geslachtsverbinding vereerd; vandaar dan algemeene benaming voor geslachtsvermeerdering; v. a. zou het, samenhangend met-icr, rijkdom, niets andera dan toeneming beteekenen.

DEUTERONOMIÜM VII.

14Gezegend zult gij zijn boven alle volkeren; er zal onder u noch een onvruchtbare man noch eene onvruchtbare vrouw 15 zijn, noch onder uw vee. De Eeuwige zal alle ziekte van u afwenden, en al de booze kwalen van Egypte, die gij kent. Hij zal ze u niet opleggen, maar ze doen komen op al uwe lü haters. Gij zult alle volkeren verteren, die de Eeuwige, uw God, u geven zal; uw oog mag hen niet sparen; — opdat gij hunne goden niet dient — want het zoude u tot valstrik zijn.— 17 Als gij soms in uw hart zeggen mocht; Talrijker zijn deze 18volkeren dan ik; hoe zou ik hen kunnen verdrijven?quot; Vrees niet voor hen; gedenken zult gij, wat de Eeuwige, uw God, 1!) aan l'har'o en aan geheel Egypte gedaan heeft. De groote beproevingsdaden, die uwe oogen gezien hebben ; de teekenen en de wonderen, en de sterke hand en den uitgestrekten arm, waardoor de Eeuwige, uw God, u uitgevoerd heeft; zoo zal de Eeuwige, uw God, doen aan alle volkeren, voor welke gij vreest.

20 Ook den horzel zal do Eeuwige, uw God, tegen hen loslaten, totdat omkomen de nog overgeblevenen en die zich verborgen

21 hebben vóór uw aangezicht. Gij zult niet verschrikt zijn voor hen, want de Eeuwige, uw God, is onder u, een groot en ont-

22zagwekkend God. De Eeuwige, uw God, zal deze natiën vóór uw aangezicht uitwerpen langzamerhand; gij zult hen niet spoedig kunnen vernietigen, opdat het wild des velds zich niet

23 bij u te zeer vermeerdere. De Eeuwige, uw God, zal ze in uwe macht geven, en groote verwarring over hen brengen,

24 totdat zij verdelgd zullen zijn. En zal hunne koningen in uwe macht geven, en gij zult hunnen naam van onder den hemel doen verloren gaan ; niemand zal tegen u kunnen stand houden,

25 totdat gij hen verdelgd zult hebben. De beelden hunner goden zult gij in vuur verbranden ; gij zult het zilver en het goud, dat er aan is, niet begeeren, om het voor u te nemen, opdat gij er niet door verstrikt wordet; want het is den Eeuwige,

13- 'Sn. algeraeene. epiflemische ziekte. — 'ns, ziektetoestand, lijden, gevoel van ziekzijn. — Egypte was ervoor bekend, dat er vaak zware ziekten heerschten, die spoedig een gevaarlijk karakter aannamen. Men behoeft hier dns nog niet aan speciale ziekten te denken. — jiïii it'ft, ilic gij, tijdens uw verblijf in Egypte, zelve hebt leeren kennen.

16. JnSsNI. {lü ^zquot;ll door liet oorlogszwaard verteren, vernietigen; vgl. Jeremia 10,25 e. a. p. In verband met het volgende schijnt liet nier niet meer een zegenwensch, maar een hevel te zijn (Ins 'Ezra) Anderzijds kan er echter ook de gedachte in liggen : gij zult sterk genoeg zijn om de volkeren te verteren; spaar hen dan echter niet; — hiermede komt Wozes op de gedachte van vs. 5 terug, om daaraan vast te knoopen de uitwerking der belofte, dat Israël zijn tegenstanders, al schijnen zij nog zoo machtig, zal kunnen overwinnen (17,26). — sin cpu; 13, het, het sparen dier volkeren. zou u tut valstrik worden. De woorden larn nSi enz. zijn een soort tnsschen-zin, den grond aangevend, waarom men ze niet mag sparen. Het dienen

T 2pjr ÜD

: rnp_Tjn n^nn ^ina ^

ib'n D^m D'nvo quot;'no'bai 'Vn^a ^öo nin» Tom¹¹³

_jv _. lt; _t|_t - ; • •• : - t : * a ^t * •'■^{r :} s' quot; :

-bTm rpiw : DJn:i ^3 DWV\ üb n^T^ra

Dinn-Kb ^ ini^riVxnin; D'ó^n SoKn '3 D : Nin ^plo^_,3 Drrri^N-nN

lt;• ) it v 1-»quot; '* ^v quot; ^{j v; v} .quot;^{^,}quot; f ^c '*

: DB'nin¹? hd^⁴ ^QD nbs'n D^i^n D^I

it • 1 ; v.' quot; *^AV ' quot; {quot; t j- - •)• quot; i :^jt ; •

nin» dk quot;iiw quot;i?T ona Kn;n «7

nhNni wv isjT-ityK riS'isn hèsn : anwbibï ^

lt; it : i v j t v -: : - ^ - - * it^: t :

nin» nsifin it^K rrmsn vn-Tm nprnn thi D^nsbni

-^,t : J-:i- r.* 1 t : : Itt-:i- lt;t - : • : 1 - ;

N■l^, nnx-i^K Q^sèvn-^ nin' n'^^-p ^ri^s⁴

v.-t JT quot; V -: • -quot;t t: I V /.*: lt;t ; v ^zr li- I *quot; v;

-nv D3 nin» n^B'^ nihvrrnK qji : an^aa³

at I vquot; v: JT : ■gt;— : 't ; • - v - ; iv ••

-»3 Dn^ap 'p^n : ïj^öp on.npani anxtp^n 13« ^

^ V?1 •' ^

nnp on^s ^3in nh uyp uyv quot;qnsp

nin» D3n^ : m'^n n'n n3in^_f£3»

I rtV t : I v.-* v: JT -jt t : ivt - - I vquot; t -»••* ^ ' •

1~i*3 nn^a rnii : Dia^n iv n^na noino ddhi ^

I vt ; v •• ; quot; I lt;- t : it : it • k~ t ^ jt : t t :

^quot;233 3ï^,n^,'N⁴¹? D'o^n mno aaiy-nN m3xm

^i v t ; • Jquot;- : • i at t - - v.- • t : v ^jt : - -: i- :

Tonrrxb uxz psn'^n nrrnVx ^quot;ps : onx ^

nin» n3^ln '3 13 irpin |3 rfy nn^i bn'^_; 3nn t|p3

der afgoden toch is geen t'pis, valstrilc, gevaar, — maar is de hoogste afval zelve.

19- nDDn, 2ie 4,34-

20. njnïn. ^zi^e Ex. 23,28. — -p:- J3 behoort bij nzs ol' bij o^inwni.

22. bxn — nbsn. — Vgl. onze aant. Ex. 29,29 en 30. — b ij u,oi: tefi e n u.

23. oom- ^van verwarren.

24. -|-jiq^|quot;| een onbepaalde wijs = quot;]n^,DlJ'n. ^vgl- Lev. 14.43. V. a.:

totdat Ui), GmI, u hen zal hebben doen vernietigen, een verleden tijd van den Hiph'iel. — ro-a aynn, zich opstellen tegen iemand, stand houden om hem te bestrijden.

25. QirSy ann f|D3gt; Zilver en goud, d a t tot versiering op hen, de

DEUTERONOMIÜM VIT, VIII.

26 uwen God, een gruwel. En gij zult geen gruwel in uw huis brengen, gij zoudt immers ban worden, gelijk het zelve is; verafschuwen zult gij het en er een gruwel voor hebben, want voorwerp van ban is het!

1 Het geheele gebod, dat ik u heden gebied, moet gij in acht nemen te vervullen, opdat gij in leven blijft en u vermeerdert en komt en het land in bezit neemt, dat de Eeuwige uwen

2 vaderen gezworen heeft. Gij zult gedenken den geheelen weg, dien de Eeuwige, uw God, u nu reeds veertig jaren in de woestijn heeft doen gaan ; om u onthouding op te leggen, ten einde u te beproeven, opdat men wete wat in uw hart is, of gij Zijne

3 geboden in acht zult nemen of niet. Hij legde u dus onthouding op en liet u honger lijden, en gaf u het Man te eten, dat gij niet kendet en uwe vaderen niet gekend hadden ; om u te doen ondervinden, dat niet van brood alleen de mensch leeft, maar dat van al wat uit het bevel des Eeuwigen daartoe

4 beschikt is, de mensch leeft. U w gewaad is niet gesleten van uw lichaam, en uw voet is niet opgezwollen, nu reeds sinds

5 veertig jaren. Gij zult dus in uw hart erkennen, dat, gelijk een man zijnen zoon door tucht opvoedt, de Eeuwige, uw God,

G u onder tucht heeft genomen. En gij zult de geboden van den

afgodsbeelden, is, dus iws vóór DrrSj aan te vullen; anderen : legeer geen goud en zilver voor hen als losprijs aan te nemen, om ze hunnen éigenaars te laten. — ia, door dit zilver of goud, of door zoodanig nemen.

26. inD3. mannelijk, gelijk het verafschuwde metaal, misschien onder den invloed van het woord om; als het op ramn slaat, moest het miM

luiden. — Door zich aan het tot ban gewijde te vergrijpen, wordt men zelve tot ban, der vernietiging of den dood vervallen. Vgl. de geschiedenis van 'Achan, Jos. 7.

Hoofdstuk VIII. Was in het slot van het voorafgaande hoofdstuk de plicht behandeld alle sporen van het heidendom te vernietigen, dat immers door den ondergang zijner aanhangers de nietigheid zijner goden zal bewijzen, — ons hoofdstuk behandelt de plicht, zich steeds de Godheid voor oogen te houden en zich aan Zijne vaderlijke leiding te onderwerpen, die Hij Israël in de woestijn immers zoo ruim liet toekomen. Daaruit vloeit dan vanzelve trouwe vervulling van Zijn wet en blijvend heil en

fel uk. Vs. 1 is opschrift, dat in korte woorden den inhoud van het oofdstuk aangeeft. — □nïmi omai. Door trouwe vervulling der geboden zullen zij het land in bezit nemen enel uk. Vs. 1 is opschrift, dat in korte woorden den inhoud van het oofdstuk aangeeft. — □nïmi omai. Door trouwe vervulling der geboden zullen zij het land in bezit nemen en houden; — daar zij immers op het punt stonden het land binnen te trekken, gaat het niet, hier de verovering eerst als gevolg van toekomstige trouw aan de wet voor te stellen. Anderen: nadat gij gekomen zult zijn en het land in bezit genomen zult hebben.

2. Denk er steeds aan, hoe God u door de woestijn leidde, om ^riM¹, u door nood en ontbering uw hulpbehoevendheid te doen inzien. — inD:S, om u zoo op de proef te stellen, u in een toestand te verplaatsen, die ertoe leidt, njnS, zoodat men of: gij leert ervaren, hoe het in uw hart gesteld is; anderen: opdat H ij icete, een menschelijke uitdrukking dan in

n T apjr V

Din n^Mm royin : Kin ^'ribK¹³

•Aquot; r rr : | v •• v t i lt;• t i : i I v.**

s : Kin D*in-'3 «ajmn i i y$p in'as

i^dv ni^l? pnp^n diti ^ivp '3:k -ibgt;n nivsrrvs * nirv vzm-ivn rnxrrnK Dn^^i bnxni on^m ?vnn

VT : ^ J-: • v -» 1 vt^t v -«v ; • r v t •.••;!; r

ïpn^K nin^ np^in nnsn : o^nb^ =

-ns¹ n^iquot;? ■qnb:¹? f^P¹? d^3-in nr

^3^i»i : k^-dn inivp quot;i^^nn ^sss ^j ^nin p^t ns jsn-nk ^dn^i

*3 DINH n^n» 113¹7 Dn-Trby ah »3^P ^nin

JT T ^{TT,T J}V^l'f'» '^{: Vlt;V} ' ^J * ' quot;^! '*

T^onn^ xb 'hrntiv : Qixn n^n' nin'-'öquot;¹

vl: : -: | iquot; t : it lt; I : t : • ittit jv :r : r

^«3 »3 nssV-Dir nynn : njB' D^31K nr npï3 N^lt;1? ⁿ

v -n- • Iavt : ' v.tI -it: itt v* t :- ^Ita-t -»

n'iïO'nN rnDsri : ïiid'o nirr i:3-nN nsquot;¹

^ : • v t : - -»t : | iv: - ; 1 v,^v v: jt ; ; v • y -;

oneigen lijken zin van God gebruikt. Num. 14,33 zegt, dat die zwerftocht door de woestijn een straf was voor het oproer en den terugkeer dei-verspieders. Deze straf voor een daad, die Israëls volslagen gemis aan Godsvertrouwen had bewezen, werd nu juist dienstbaar gemaakt aan de opvoeding daartoe.

3- DnSn Srgt; dat niet, alleen op brood steunend, de mensch de kracht tot levensonderhoud vindt (vgl. Gen. 27,40; Jes. 38,16; Ez. 33,19). — ssra Si hs enz. steunend op iv at ook, dat uit Gods mond gaat, d. w. z. wat ook door God als middel tot levensonderhoud bestemd wordt.

¹

nSa. slijten, door ouderdom, van op u, van uw lichaam. — npxa, waarschijnlijk: ffezwollen. — Zoomin als het gebruik van Manna het genot van andere spijzen en dranken, waar en voorzoover die te krijgen waren, uitsloot, evenmin behoeft hier te worden aangenomen, dat Israël zijne kleeding en schoeisel gedurende de geheele omzwerving nooit vernieuwde. De zin is alleen, dat zij zoo zichtbaar door God beschermd werden, dat zij nooit gebrek hadden aan kleeding, ook al gingen misschien jaren voorbij zonder gelegenheid tot vernieuwing, en dat hun lichaam niet leed onder de vermoeienissen van de reis.

DEUTERONOMIUM VIII.

Eeuwige, uwen God, in acht nemen, om in Zijne wegen uwen

7 levenswandel te richten en Hem te vreezen. Want de Eeuwige, uw God, brengt u naar een goed land, een land van waterbeken, wellen en watermassa's, die in de vlakte en op het gebergte ont-

8 springen ; Een land van tarwe en garst eu wijnstokken, vijgenen granaatappelboomen ; een land van olie voortbrengende oiijf-

9 boomen en van dadelhonig; Een land, waarin gij niet met bekrompenheid brood zult eten, waarin gij aan niets gebrek zult hebben; een land, welks steenen ijzer zijn, en uit welks

10 bergen gij koper houwen zult. Als gij nu gegeten en u verzadigd zult hebben, dan zult gij den Eeuwige, uwen God, loven,

11 voor het goede land, dat Hij u gegeven heeft. Neem u in acht, dat gij den Eeuwige, uwen God, niet vergeet, door Zijne geboden, rechtsvoorschriften en wetten niet in acht te nemen,

12 die ik u heden gebied. Dat namelijk niet — wanneer gij eet

13en u verzadigt, en goede huizen bouwt, en ze bewoont; En

uw rund- en kleinvee vermeerderen, zilver en goud bij u toe-

14 neemt, en al wat u behoort, vermeerdert; — Dan uw hart zich verheffe, en gij den Eeuwige, uwen God, vergeten zoudt, die

15 u uit het land Egypte, uit het slavenhuis, gevoerd heeft. Die u geleid heeft door die groote en vreeselijke woestijn, [plaats] van slangen, vergiftige slangen en schorpioenen, en van dorheid, waar nergens water te vinden was; die water voor u

16 deed voortkomen uit de hardste keirots. Die u in de woestijn Man te eten gaf, dat uwe vaderen niet gekend hadden, om u onthouding op te leggen en om u te beproeven ten einde u

17 op het einde wel te doen. Gij zoudt namelijk in uw hart zeggen : „Mijne kracht en de sterkte mijner hand hebben mij

18 dit vermogen verworven.quot; Doch gij moet aan den Eeuwige, uwen God, denken; dat Hij het is, die u kracht geeft, om vermogen te verwerven, ten einde het verbond gestand te doen, dat Hij uwen vaderen gezworen heeft, •—gelijk heden geschiedt.

(11—20). Dit land is in tegenstelling met de woestijn, zeer waterrijk. — era iSro, stroomend, voortgeleid v:ater, hetzij heeken of rivieren; wr, vellen, op een bepaalde plaats uit den grond opborrelend; mw, eig. woelend water, grootere waterbekkens, meer en. — vai nrpaa dw, die uitgaan, te voorschijn komen, ontspringen, zoowel in de valleien, als in de bergstreken.

9- anS, spijs, voedsel. — na Sa icnn sh, gij zult geen gehrek erin hebben aan wat ook; ba wordt gewoonlijk door het mannelijk werkwoord gevolgd. tDn kan beteekenen ; gehrek hebben en ontbreken, evenals srtn, vol zijn en imllen. — Sna rwas, de bergstenen zijn ijzerhoudend. Sporen van oude ijzeren kopermijnen worden vooral in het Noorden des lands nog aangetroffen.

10. Telkens nu als gij door den overvloed, dien liet land u levert, u verzadigd zult hebben, zult gij den Gever van al dit goeds, den Eeuwige, uwen God, danken. De traditie vindt in ons vers liet voorschrift van de dankzegging na den maaltijd. Daardoor wordt de mensch dan telkens

n

nin» »3 : inK vana n^b⁵? ^r6« nin*'

| V v: -^,t : •lt; i t : ' Vjv t | av v: ^jt ;

DWhbrim nr^ D^O ^n: pK nniü PK-^N⁴

_r : , _{; T} ; t J--:-•- vvlt; at I •.•-••.• v vlquot;5 •* :

-ps⁴ pom njKm jail n^i n^n : -inni n^33ⁿ on*? nrbsxn h:3D02 xb riK : irnn ïnv nn -

V V -gt;t - i •-. •• : • : « V -: 1 vv it : I v^v j-

2ïnn nn-inoi bhn n^as⁴ rquot;iK na ^3 lonn-ab

j : - t vquot; T-r iquot; v ;- t-»vt^-: ^jv -: | v v« at v. ■gt;' ' quot; 1

pNn-W -i^K nin^ns⁴ nD-im n^atri nb^Ni : nt^na'

1 vjt t ^ I v •.quot; ^JT. ^{: v T :} t*: at t : vt : - it ; v 1 :

nirrntf na^n-ra ^ * : ^yrn: n^K nnbn ^

JT : V v.quot; ^: . ' ' ^v ' ^{: VJT} \ I'T I -IT ^ -»••• -: V.T

♦3:k quot;ii^n vnbm v^atyDi vn'iïö -joB'

j' it ■)•••-: T I •-. : -«T T ; • T : • lt; : • ; • : | av V:

: nntr^i n:nn o^b dtüi VDNn-ra : oi^n ^jiïd

t : it t: v.v : • •)• r t t^:at t : v.- ^ I 1 - *.1 : - :

nynEW ^bi ^S-n2T 3nn eiosi rsT n:»sïTn-ipni

V.1 : v -: ^ : ) at v :* ^v-^t^^t: 1: \\: :* |: 1 : :Iit:

ïTX'ïiDn nirrnK nna^i : rDT

.)| -: r - I v v; -«t : ^ t : - it : Iavt : v,t: iv :•

sniani Vn^n i nansa : annv nn^o pNO

t ; ■^JT ~ ^T ; • - I : * - I T^-I jquot; • : • 1 vjv ••

d*D ^ N^isn D^-px IB'N riNSi'i i trn:

I : lt;• - • rtr I iquot; -»v -: 1 v. t • ; t\ : I t t «t t

rwi^'¹? ninaa ro : Bquot;obnn niïo'»

» ^ ;it -: t : • - 1 t j] ; ^ i- - r t - 1- v, *

: ?]nnnN3 ^nb: j^a^i •rjn}# ^ID¹? ^nhx

: nin ynrrnx ^ nquot; dï^i Vg '133^3 niONi ^

iv- -j- - v v.' t r/t t ••• : * |avt ; • vt^ : - it :

n3 Than xin '3 ^i-ribx nirrntf ni3Tiⁿ'

J ^:i- - v. •) I ;».»*• quot; -*• I •* v: ^jt : t :-it:

ai»3 inn3-nN a^n f^oV

3 : n-Tn

eraan herinnerd, dat niet eigen kracht, maar Gods genade alleen hem zijn voorspoed heeft geschonken !

15. JVCOSI' dorstigheid. V. s. waar men door de brandende zon dorstig wordt.

16. Einddoel was; het n ten laatste te doen welgaan. — n'Vts, de tijd, die na een zekere periode volgt.

17. ipiD* mijn eigen scheppende kracht. — 'T dïgt;i, de, bezwaren overwinnende, macht van mijne hand. — Sti, verzameling van krachten en raid-dèlen. — Vn nur, kracht of vermogen ververven, bereiden.

18. 13, dat, leidt den van man afhankelijken voorwerpszin in. — Hij schenkt u de kracht, aanleg en geschiktheid om vermogen te verwerven, niet om uwe verdiensten, maar alleen om het verbond met do vaderen

festand te doen. —estand te doen. — nm dvo, gelijk Hij tot heden reeds getoond heeft te oen, door u op uwen woestijntocht te beschermen.

DEUTERONOMIUM VIII, IX.

19 Doch het zal zijn : Indien gij den Eeuwige, uwen God, vergeten zult en zult volgen andere goden, en hen dienen, en u voor hen nederwerpen zult, zoo waarschuw ik u heden, dat gij

20 zult verloren gaan. Gelijk de natiën, die de Eeuwige van voor uw aangezicht uitroeit, zoo zult gij verloren gaan; als gevolg ervan dat gij niet luisteren zult naar de stem van den Eeuwige, uwen God !

1 Hoor, Israël! Gij trekt thans den Jordaan over, ten einde binnen te trekken om natiën te veroveren, die grooter en machtiger zijn dan gij ; steden, groot en versterkt tot in den

2 hemel. Een groot volk en van hooge gestalte, zonen der 'Ana-kiem, van welke gij weet en gij hebt hooren zeggen: //Wie

3 kan tegen de zonen van 'Anak stand houden ?quot; Gij komt dus thans tot de erkenning, dat de Eeuwige, uw God, het is, Die vóór u trekt, als een verterend vuur; Hij zal ze verdelgen en Hij zal ze voor u onderdanig maken; gij zult hen spoedig verdrijven en uitroeien, gelijk de Eeuwige omtrent u gesproken

4 heeft. Zeg niet in uw hart, wanneer de Eeuwige, uw God, hen van voor uw aangezicht wegstoot, aldus ; //Om mijne deugd heeft de Eeuwige mij gebracht, om dit land in bezit te nemen,quot; terwijl om de slechtheid van deze volkeren de Eeuwige hen

5 van voor uw aangezicht verdrijft. Niet om uwe deugd en de oprechtheid uws harten komt gij om hun land in bezit te nemen; maar om de slechtheid dezer volkeren verdrijft de Eeuwige, uw God, hen van vóór uw aangezicht, en om het woord gestand te doen, dat Hij uwen vaderen. Abraham, Izak

19. 033 Vnj;n. ^voor een daad: waarschuwen-, vgl. onze aant. Gen. 43,3.

20. 03^30 quot;P3fCÖgt; ^van vóór uw aangezicht, of: om utoentwiüe, ten uwen behoeve.

Hoofdstuk IX. 1—6. De volkeren van Palaestina immers gaan, trots hun macht, te gronde wegens hun zedelijke ontaarding; doch ook Israël heeft nog lang niet de noogte bereikt, waartoe eerst de wet het moet opvoeden; laat het dus niet overmoedig worden en in zelfgenoegzaamheid meenen, door eigen verdiensten het land te hebben verworven. Denkt slechts aan het jongste verleden, hoe gij door afval en oproer tegen God, onmiddellijk na de openbaring reeds, u zoozeer Gods toorn op den hals hebt gehaald, dat slechts op mijne bede verschooning voor uw misdaad werd verworven (7—29; 10,1—11).

1. Dm. heden = binnen kort; evenals in», morgen = in lateren tijd. — onu • • • • D'U risnS. is ook voorwerp van ncnS, dat zoowel: h e 'ërven,

als: iets erven beteekent; v. d. eenerzijds: de bewoners verdrijven, anderzijds : hun land en steden in bezit nemen.

2- D^I Snj. hier waarschijnlijk: talrijk en van hooge gestalte. — D'wr'ja, zonen, nakomelingen der 'Anakiem, van wie alle Kena'anietische volkeren schijnen af te stammen, vgl. 'Amos 2,9. Anderen: gelijk de 'Anakiem-zonen. — nrT nnx ms, die gij uit de mededeelingen der verspieders en den strijd tegen 'Og kent, nnra» .ms (iï'n)i, en waarvan gij gehoord hebt, dat men zegt: aswi enz.

5

□ n spv ^

DTibx nn^n^brii Tr6x nin^nx nat^n hd^-qk n^;ni ^

■j- ••: ••-: r t : - it : | v v: ^jt : v - : * - lt; t • t t ;

♦3 Di'n boa ♦rnjn on¹? nnnnt^m Dm3^i Dnn^

j. - v _T • * i- rtv t t -»•-; iquot; ; * : ^t ; ~ -:i~ • •• -:

1113^ rs ds^öo T3KD nin» D^;ia3 : ïn3Kn -i3k=

i a •• i i v.quot; •* quot; : * i- t ; lt;v --li- i v. t

a : nin^ hpï p^pt^n N) 3^

niynb k3ⁱ7 p.Tn-nK bvn i3V nnx ^iS'

Vnro^ : nnï3i hVia on^ ïrao D^ÓV^I D^I-i =

jt ^ -it t - ^v'''* ¹ ^ ^ ^: '^{) t} ^'^av ' ^v* '■• t' ^j' ^:

ïüw 'ö nvóty nnKi nnx -i^K np ^3 Dm

•• - : • j- t . ~^t ■^,T^~ ^: q^T • ^²quot; ^lt;T ' v -i Ia t^: : ^tt

quot;i3gt;n-Nin nin» »3 ni'n : p:j; ^3 ^s¹?^j

it I v v; ti - -»t -it: I it^: j- : v ; •

ontynim Kim Kin n^K vu Via¹?

lt;t : - i ; i av t ; vquot; ' ^: ^ ^: •)quot;•:quot; z ^{T :}. ¹ ^ i quot; t :

^,i33V3 nsNrr^K *: TI¹? nin* quot;)3T ntyK3 nnü Dm3Nn^,i ^

1 : it : • ^ ^jquot; - _cs3'^,tco ^{: j}'' ' ■^)v quot;qquot; ^{t :}--^!'quot; ^:

^x*3n Tpia'3 quot;IDNV^^i^a^Q i nnx ^ribNnin» «iquot;in3

. j- . ... . |_t . . . .. p _{v t} . . j_t | v v.. t : | ■' -ii-

nin* nV^n n^i-in n^jrquot;)3^!) nNtn psjn-ns³ nin»

vt ; v •• t *v quot; quot; i ••• -'t t v v v.vt t :

«3 nnx ?i33V uyni nnpnv3 aï : n^ao Dt^nioquot;

v -^jvt t.t ^ ''^t^quot; » :^jt ; v : | ; Iit : • : ^ I iv t • jt • i

DtrniD nm» nb^n o^ian i n^^i3 'i D^nx-ns⁴

jt ^ • i ^ I v v: lt;t : •• t ■*• - '5-: • : • at : -

^n3xj? nin; ystn ipt* nnin-nN o^n ^iap

¹

Mozes plaatst naast npis, de plichtgetrouwe daad, nog an¹? quot;if, de oprechte gezindheid. — De Kena'anietische stammen verdienden wegens hun slechtheid den ondergang ; dat juist gij werdt aangewezen om hun

²

om den den vaderen gezworen eed gestand te doen.

³

^,npnjgt;2) hier tegenstelling van nrcn, beteekent; trouw in de plichtsvervulling, deugd. — nrcnai enz. wordt door sommigen nog als deel van de Israël in den mond gelegde redeneering opgevat: «zeg niet, dat om uw deugd en der volkeren slechtheid God hen verdrijftquot;. Anderen zien in deze woorden reeds de tegenstelling; terwijl niet om uw deugd, maar alleen om de slechtheid enz. Om het sterker te doen uitkomen, wordt dan deze gedachte in vs. 5 nog in den breede herhaald. Voor deze be-teekenis van den '1 vgl. bijv. 9,29; Gen. 26,27; Koeth 1,21 e. a. p.

DEUTERONOMIUM IX.

6 en Jakob, gezworen heeft. Erken dus, dat niet om uwe deugd de Eeuwige, uw God, u dit goede land geeft, om het in bezit

7 te nemen ; want een hardnekkig volk zijt gij. Gedenk, — vergeet het niet, — hoe gij den Eeuwige, uwen God, in de woestijn hebt vertoornd ; van den dag af, dat gij uit het land Egypte zijt uitgegaan, totdat gij op deze plaats gekomen zijt, waart gij

8 telkens weerspannig tegen den Eeuwige. En reeds te Choreb hebt gij den Eeuwige vergramd ; zoodat de Eeuwige zoo vertoornd

9 tegen u was, dat Hij u verdelgen wilde. Toen ik op den berg geklommen was, om de steenen tafelen te ontvangen, de tafelen des verbonds, dat de Eeuwige met n gesloten had; en ik bleef op den berg veertig dagen en veertig nachten, — brood at ik

10 niet en water dronk ik niet; — En de Eeuwige mij de twee steenen tafelen gaf, beschreven met den vinger Gods ; — en op deze waren al de woorden, die de Eeuwige met u op den berg, uit het vuur, gesproken had op den dag der vergadering; —

11 En het was na verloop van veertig dagen en veertig nachten, had de Eeuwige mij gegeven de twee steenen tafelen, de tafelen

12 des verbonds. En zeide de Eeuwige tot mij : ,/Op ! daal spoedig van hier af, want uw volk, dat gij uit Egypte uitgevoerd hebt, heeft [zijn levenswandel] verdorven ; zij zijn spoedig afgeweken van den weg, dien Ik hun geboden heb ; zij hebben

13 zich een gegoten beeld gemaakt.quot; Voorts zeide de Eeuwige tot mij, als volgt: „Ik hel) dit volk gadegeslagen, en zie, het

14 is een hardnekkig volk. Laat af vau Mij, dat Ik hen uitroeie, en hunnen naam van onder den hemel uitwissche; dan zal Ik u tot

15 eene natie maken, machtiger en talrijker dan deze,quot; Ik keerde mij om en daalde den berg af; — nog brandde de berg in vuur, — en de twee tafelen des verbonds waren in mijne beide handen.

16 Jk zag, en zie -— gij hadt tegen den Eeuwige, uwen God, gezondigd, hadt u een gegoten kalf gemaakt; waart spoedig afgeweken

6. Gij kunt het immers uit eigen ervaring weten, dat gij een hardnekkig volk zijt; erken dit dus en houd het steeds voor oogen.

7. -itrN na leidt den voorwerpszin bij ist in en moet vertaald worden ; hoe. — divi pS, te rekenen van den dag, of een bijgevoegde 'S, die bij tijden plaatsbepalingen meer voorkomt. — gewoonlijk wordtmsn met ns of '2 verbonden; hier met dp van den persoon : in uw wandel met God, in uwe verhouding tot Hem waart gij weerspannig. Reeds vóór den tocht door de Roode Zee begint het verzet (Ex. 14,11). Deze zin wordt dan door eenige feiten toegelicht: 8—21 den gouden-kalf-dienst te Choreb, 22 en 23 de overige oproeren in de woestijn.

8. a-irm en zelfs te Choreb.

9 en 10 zijn voorzin, waarbij vs. 11 met vpi aansluit. —Hnpn diid, o;) dag der vergadering (vgl. 4,10), waarop Mozes het volk uit de legerplaats God tegemoet voerde (Ex. 19,17). 12—14 is bijna letterlijk uit Ex. 32,7—10 overgenomen.

mn» nnpnxa i6 ^ n^i : pnrb omaN¹?¹

jt ; | thr:* : « t^: -it; li^ir: i ^.t^:*: ^ ^{jr r:}p' ^:p

-ay *2 nnpfb mtn nairan fi^n'riN ^ |n: ^ri^K nin^-nN navpn-n^x n« HDT : nnw eiirn^p⁷

jt : v t ; ■)-1; • v -: s- - : • - : tit f v'v, •• i:

-1% Dnyp pND i nKïpf K D^n-jp¹? lais? ^n^tt n-irai : nin^Dp Dn«n dhod nfn Dipan^_njr m^3quot;

jquot; ; it : vquot; * v: - v - I -• t - ^ v -: i

: qddk n^OK'n'? D33 nirv nquot;)n»-n« onöïpn

iv : v vquot; t ^ ot : Is^-- : • - ^AT _r^{! v :} quot;*

ms-iiyx nnan n'mb D^rwn hm¹? nnp¹? nnrin ⁰

j-t v -: • : - ^j • t -:it lt; ~ iquot; t tt t ■»• quot;:i~

Dn¹? n¹?^ bv nna ddïï^ mrr

v vlt; t : - •5* t : - : quot;j* t :quot; t t -*•• •• it av t k.t z

hm¹? nin» ?n»i : ♦nw ab D^DI *Föbx üb¹

j .. ; - •■ t : i •• • - * 1' t j nquot; * ^: quot; ^t. quot;*

onnnn-^Da D^K D^NH

rpo : 'jnpn di^ t^xn -iina ma dds^ nin» nai^

i i •• • • : - itit - ^ j : ^ ^t i ■gt; ' ot t jv r^- r : v •

hn¹? nin» rm nVS o^anKi dv^: D^anx

^ j \ ■)•• : v - •• t : i - t ^t :at t ; - : ^ t : -

quot;ino n Dip nin» wi : nnan nin¹? o^axn ^

... «.. fj - .. _t . v - ^r.^; quot; ■' ''• ^t quot;^:.^,t

quot;ID nriD no onvaü nxïin nnir »3 nb

1 • •• - at : tv.quot; -»••• ~s ' ^: ^ •

nin» -laxn : naDD on¹? wy on'iï it^N 'n-nn ^

j- .. _vt . j - it quot; - v.*-* t -» quot;t * * * gt; ' ^v '* quot;

tpn : Nin nsni nin oyrrnx lax¹? ^

h'^Ni vmr\ nnno DÓiy-nN nnoKi d^oitn'i hm

v *••; iv : • at t quot; v.- * t : v jv ; v ; •••;-: _gt; • v •

mm inn-?a -nxi raxv : isao 311 •nni^i^iu

v.t t : t t i * •• quot;it i v •* t _ iv * v.tt ^ j t i : | : ^j

nsni nquot;ini : n» 'nty nnan hm¹? ^«3 quot;i^3 quot;=

lt;•• • ; v •• t itt jquot; : •• : aquot; t ^quot;'

ina oniD n^Dö bw dd^ on^y a^nbü nin^ onxun

,. _ j_v .. atquot; - v^quot; vt •quot;.* * v •• i v: ^jt i- v t -:

14. ^van nst, gebiedende wijs van den Hiph'iel: laat los. Ex. 33,10

staat iS nm:n, vgl. onze aanteekening aldaar.

15—17. Vgl. Ex. 32,15—19. psa no inni, nog altijd brandde de berg in vuur, als op den Openbaringsdag-; anderen; weer'brandde de herg in het vuur van Gods toorn. — Van zijn bede voor het volk, nog vóórdat Mozes den berg afdaalde (Ex. 32,11—13), vermeldt hij hier niets, alleen hoe hij bij zijn komst in het leger het volk zijne zonde onder het oog bracht en (vs. 18 en 19) hoe hij wederom veertig dagen in gebed op den Sienai doorbracht.

DEUTERONOMIUM IX.

17 van den weg, dien de Eeuwige u geboden had; — Toen greep ik de twee steenen tafelen, en wierp ze uit mijne beide

18 handen, zoodat ik ze verbrijzelde vóór uwe oogen. En ik wierp mij voor den Eeuwige neder, gelijk het eerste maal, veertig dagen en veertig nachten, — brood at ik niet en water dronk ik niet; — wegens uwe geheele zonde, die gij bedreven hadt, door te doen hetgeen kwaad is in de oogen

19 des Eeuwigen, om Hem te vertoornen. Want ik was bevreesd wegens den toorn en de heete gramschap, met welke de Eeuwige tegen u vergramd was, zoodat Hij u verdelgen

20wilde; doch de Eeuwige verhoorde mij ook ditmaal. Ook op Aharon was de Eeuwige zeer vertoornd, zoodat Hij hem verdelgen wilde; maar ik bad ook voor Aharon, in dien tijd.

21 Het voorwerp uwer zonde echter, dat gij gemaakt hadt, het kalf, nam ik, en loste het op met vuur, vergruisde het, het goed malende, totdat het fijn was geworden tot stof, en het stof ervan wierp ik in de beek, die van den berg afvloeit.

22 Ook te Thab'era, te Massa en te Kibroth-Hatthaawa hebt gij

23 telkens den Eeuwige vergramd. En toen de Eeuwige van Kadesh-Barnéa' u uit wilde zenden met de opdracht: «Trekt op en neemt het land in bezit, dat ik u gegeven heb!quot; waart gij weerspannig tegen het bevel van den Eeuwige, uwen God, en steldet gij geen vertrouwen in Hem, en luisterdet niet naar

24 Zijne stem. Weerspannig waart gij telkens tegen den Eeuwige,

25 van den dag af, dat ik u gekend heb! Toen ik mij nu gedurende de veertig dagen en de veertig nachten voor den Eeuwige nederwierp, die ik mij nederwerpend doorbracht, omdat de

18. enz. doelt op Mozes' verblijf voor God, dat Ex. 32,30 en 31 vermeld wordt. — ruBjna, evenals de eerste maal, dat ik op den berg was, ook nu veertig dagen enz. Of deze 40-daagsclie periode op den Sienai of in Mozes' tent werd doorgebracht, is niet zeker. Vel. onze aanteekening Ex. 33,1.

19. Kinn DJ7M DJ. ook dezen keer bij de bede om algeheele verzoening, evenals Hij mij reeds verhoord had ten opzichte van het uitroeien des volks (zie onze aanteekening Ex. 32,13).

20. Van die bede voor Aharon wordt in Ex. ter plaatse niets vermeld, daar zij in de bede voor het volk is inbegrepen. — Hier wordt het v. s. bijzonder vermeld om te zeggen, dat ook Aharon's bekleeding met het priesterschap slechts een Goddelijke genadedaad was, evenals Israëls voortbestaan en de verovering des lands.

, 2i. oanxan. het voorwerp, waarmede gij de zonde hadt bedreven.— Varn ns i»n, v. s. = omw ibs Vjrn ns; v. a. een nevengeschikt

voorwerp naast oanson nxi; zoo hebben wij het in onze vertaling opgevat. — eppsi enz. Zie onze aant. Ex. 32,20. Van het te drinken geven van dit water, vermeldt Mozes niets, daar het hem immers niet te doen is om de herinnering aan de bestraffing op te wekken, maar alleen om hun hun herhaalden afval voor den geest te brengen.

nnbn wz Vsrwi : ddpk nin» TnrnD ^

^ '* ' q-quot;'* ' ^{: V,T ,V} ** ^{V ! jr}' ^V quot;* ' ^{V V}. quot; ' *

^öS ^sanKi : dd^^¹? DiairKi n* wü bpo odWhi™

.. : . . . . .._{it lv :} -ut lt;stt ■•••: %-•• •• • ;^ - it

♦n^DN anb d^sini nv nin»

• : - t -• v vlt; t : - ^ •*' t ; ~ : *5* t : - t r t t :

nW? onKün DDnKtsn^-^ ^ ♦n^ntr N¹? D^ÖI

J *-.\- v t -i ■quot;! -: v - - t • a* t ■* • \r

nanni è]Nn yap ^ : iD^Dn¹? nin» ^

nin» DDn« rmrh oa^y nin» nvp

- •• t :lt;-;•- av ; v v^v quot; * 4t : |s-It v -i

nKD niiT nssjnn nnNm : Kinn oysa on³

a • ; - : ». ; or : |s- - : * I -j i- : i r - J'' K'

-^m DanKtsn-nKquot;! : «mn n^a r'inx n^a-D3 ^shki «

v -i v : - - v :i r - 1 ^-rr j': - r* ' •. vit

in« haKVE'Ka i inx ^#rrni* on^

Vnsn-V^ inay-nx -iaj;b pr^K iv aib'n rinü

quot;vquot;quot; V T t V )• : -it at^t : i v -i *5- .... i t

D'fiypo rnKnn niapai nDöai mjranai : quot;inrrp Ti*n »

• i; ^ at-i i-- \, :) • : ^t ' ^t^' ^{: :} it t i • jquot; -

iib^ vjna lynpö oanK nin» ri^^ai : nin»-nK Dn«n »

^ ,. ^e... ;- lt;..|_t . v ; ... _t . - . . ,_t . ... ^... .„.

nirv ^-nK nam oa¹? quot;itrw fquot;ixn-nK ii^ni rip

t : lt;• v ; — avt • t jv^-: | vt t v - : ^

onöö : i^pa Dnj^Qir ^i_: i¹? Dri3ö«n DaflbK ■gt;= nin» ♦JÖS bsanxi : danK ♦nyi DI*Ö nin^ov on^n ^

t : ; * — : vit iv : v r- v * at ; v** * v:

-♦a iirN n^bn D^aiMTiKi Di»n D^aiM na

r • :at - : • t :v quot; J'T : ' v : j* t :quot; •*quot;

22—24. Niet alleen te Choreb, maar telkens weer ook bij andere gelegenheden, hebt gij God vertoornd; die herhaling wordt door de deelwoordconstructie uitgedrukt. Voor de feiten zie Num. 11,3; Ex. 17,7 en Num. 11,34. Massa, waar Israël kort na den uittocht was, wordt hier tusschen Thab'era en Kibroth Hatthaawa genoemd, waar zij eerst na het vertrek van Sienal, dus in het tweede jaar kwamen. De opsomming is nl. niet chronologisch, maar zakelijk; v. s. van geringeren tot hoogeren graad van afval stijgend: te Thab'era ontevredenheid met de Goddelijke leiding; te Massa morren en twijfel aan Gods leiding wegens watergebrek; te Kibroth Hatthaawa uit wellustige begeerte naar vleesch.

23. nSeai. en toen God u wilde zenden, toen Hij het volk in zijn geheel het land wilde doen intrekken, vroegen zij eerst verspieders te zenden, en na hun terugkeer toonden zij volkomen gebrék aan vertrouwen in God (vgl. Num. 14). Hier Dans 'n nSeoi te vertalen: toen God mannen van u als verspieders zond, gaat reeds daarom niet, omdat den verspieders niet de opdracht kon worden gegeven het land te veroveren.

24 vat dan Mozea' oordeel over het volk te samen: voortdurend waart gij weerspannig tegen den Eeuwige, zoolang ik u kenl

25. Nu keert Mozes tot den afval te Sienai terug en herinnert aan den inhoud van zijn gebed, gedurende de boven vs. 18 genoemde veertig

DEUTERONOMIUM IX, X.

26 Eeuwige gezegd had u te verdelgen ; Bad ik tot den Eeuwige èn zeide : «Heer, Eeuwige God! verderf Uw volk en Uw erfdeel niet, dat gij door Uwe grootheid verlost hebt, dat Gij uit

27 Egypte met sterke hand uitgevoerd hebt. Denk aan Uwe dienaren, aan Abraham, Izak en Jakob; wend U niet tot de hardnekkigheid van dit volk, noch tot zijne slechtheid noch

28 tot zijne zonde. Opdat het land, waarvandaan Gij ons uitgevoerd hebt, niet zegge: «Buiten het vermogen des Eeuwigen ligt het, hen in het land te brengen, dat Hij hun toegezegd had; en omdat Hij hen haatte, heeft Hij hen uitgevoerd, om

29 hen in de woestijn te dooden.quot; Terwijl zij immers Uw volk en Uw erfdeel zijn, dat Gij door Uwe groote macht en met Uwen uitgestrekten arm uitgevoerd hebt! ■

1 In dien tijd zeide de Eeuwige tot mij: „Houw u twee steenen tafelen uit, gelijk de eersten, en klim tot Mij den berg op,

2 nadat gij u eene arke van hout gemaakt zult hebben. En Ik zal op de tafelen schrijven de woorden, die op de eerste tafelen geweest zijn, welke gij verbroken hebt; en gij zult ze in de

3 arke leggen.quot; Ik maakte een arke van Shittahout en hieuw twee steenen tafelen uit, gelijk de eersten ; en ik klom den

4 berg op, met de beide tafelen in mijne hand. En Hij schreef op de tafelen gelijk het eerste schrift, de tien woorden.

dagen, om aan te toonen, hoe en met welk doel Israël door Gods genade, niettegenstaande zijne afdwalingen, voor zijn taak gespaard bleef. — letterlijk: ik liet mij nedervallen, in den zin van: ik wierp mij in (jehed neder. — viSsjnn quot;«w, de veertig dagen, die ik, zooals straks vs. 18 gezegd, in gebed neergeworpen doorbracht.

26—29 geeft den gedachtengang terug van Ex. 32,11—13; doch wat den vorm betreft, vrij. Weliswaar had de Ex. t. a. p. meegedeelde bede vóór Mozes' eersten terugkeer tot het volk en dus vóór het breken der steenen tafelen plaats, terwijl het hier bedoelde bidden in de 40 dagen daarna geschiedde, maar het ligt in den aard der zaak, dat de inhoud van beide gebeden vrijwel overeen kwam. Het eerste had ten doel, het onmiddellijk bedreigde verderf af te wenden; het tweede de Goddelijke vergiffenis te erlangen. Vgl. onze aant. Ex. 34. — -pr rirrcn Sn, niet mijn volk, zooals God Ex. 34,7 en Deut. 9,12 gezegd had, maar Uio volk zijn zij ; richt hen niet, voordat zij het einddoel der reis bereikt hebben, ten gronde. .

27. THSjn 131. denk aan Uwe dienaren, de 'S = ns; v. a. gedenk ten vuordeele van Uve dienaren den eed, dien Gij hun gezworen hebt, wat Ex. 34,13 erbij staat. — jen hit, wend U niet tot = wend U af van, let niet op enz. — iivp = E)ij) irp.

28. nS:p en irisjo» zijn onbepaalde wijs-vormen. — pxn de bevolking van het land enz., daarom het werkwoord in het meervoud. Wij vatten de woorden als twee uitingen der volkeren op, die naast elkaar staan en uit elkander voortvloeien: Het ligt buiten Gods macht hen naar Palaestina te brengen (vgl. Num. 14,16); dat was van te voren zeker; als Hij ze dus niettemin uit Egypte heeft gevoerd, dan geschiedde dit wegens Zijn haat

♦ L2 apjf n;

niK 'noKirrirrbN : DDn« n^oi^n¹? nin» nöNquot;

-•t -; - it t : v -«•• - : vit iv : v j- : ^.t : j~ t

-quot;ibw nnö quot;1^« 'in^l?n:^,i nntrn-bx nin»

v -: Iav :t : . t v* t r-* ^ I : ^jt-:i-: I : - lt;•• : -

pnﻹ? Dirnxb nnny¹? ioT : nprn quot;i^ on^ao nK^in »

i v.t : • : jt t ; - : | vt^ji- : iitt-: jt : • v^-: • • r jquot;

: inNEn-^tfi nin D^n Vp-bx jön-¹?^

nin» ^ao hwn unNïin r—i«n nax^rö^n;3

t : v j ; • : • t • -r •• i -v -: | v t t : i i v

Ds^ïin oniN 1nK3■^o^,! Dn¹? DN^n¹?

V.t • ^t -* t ; * rtV t •^,••• * v i 'at tv t * T1quot;

^inba n«ïin ^nVn:¹) oni : quot;lanisa onan¹? t=3

■^j|-:i : t •• «v -; |rtv t -:i-: ^] •.- jquot; ; it ; • - ^t ^i-

a * : n^sn 'pnan ?

b»33K nniV^ty ^-Vds nin» ion Kirin njra^ ^

^ • t -; lt; iquot; : | ; t : - •• -r : squot; t * quot; ^ quot; t

: rv jnx ^ n^i mnn 'bN nbyi D'ktens²

: v : i nquot; I v, I '• t ^t : tat t •• r*^:iquot; / •^jquot; t

D^'t^Nin hnbn-¹?^ vn iitk onrnrrnK nrhrrty

j.. -. r _t ^ •.„ - 0 t jv -: • t ; - v ~

SbfiNquot;) D^èir 'w ?nx ^«1 : rma Dno^i ^j

•) : vit • * jquot; i -: ^c-it i it it v.t : - : t ;a- •

: n»3 nhbn mnn ^ni d^3N

.'•t ; v. •-. - jquot; ; tt t t «s* tt v.' t quot;1 ^ *•. ^ 1quot; z

onain nn'^ nx pB^nn 3riDö3 nn^n-^ anp'!quot;¹

tegen hen, met het doel hen in de woestijn te dooden. Zoo zouden de volkeren spreken — ten onrechte, vs. 29 Dm, terwijl zij integendeel zijn enz.

Hoofdstuk X. 1—11 sluiten direct bij het vorige aan. Tengevolge van mijne bede, kreeg ik toen het bevel opnieuw steenen tafelen te maken, en werd het verbond met God hernieuwd (1—5); ook later bleef die genade u trouw, bij Aharons dood in de aanwijzing van zijn zoon tot nieuwen hoogepriester, en voorts in de aanwijzing van den stam Levie voor den dienst des heiligdoms, een gevolg van de houding van dien stam bij het dienen van het gouden kalf (6—11).

1. Vgl. Ex. 34,1 vv. Ninn rï2,. op het einde der genoemde veertig dagen.— pi jm, een voorloopige houten arke, later door de van binnen en van buiten met goud belegde vervangen ; of v. a. werd deze zelfde arke latei-van binnen en van buiten met goud belegd, diï wvn, vs. 5 kan echter zeer goed beteekenen ; zij hieven tot nader order daar, zoodat na het voltooien der definitieve arke de tafelen daarin werden overgebracht. Ex. 40,20 wordt immers melding gemaakt van het leggen van de tafelen van het getuigenis in de arke, die door Betsalel was vervaardigd. Deze schijnt dus een andere te zijn, dan de hier bedoelde. — n^cri vertalemen; nadat gij u gemaakt zult hebben; hij moest, naar vs. 5 blijkt, die arke maken, vóórdat hij den berg beklom.

4. afO¹!) Hij, God, die eerst in den betrekkelijken bijzin genoemd wordt, schreef. — potnn ansM, in schrift, geheel overeenkomende met het sclvrift

DEUTERON OMIUM X.

die de Eeuwige tot u gesproken had op den berg uit het midden van het vuur op den dag der vergadering; en de Eeuwige gaf

5 ze mij. Ik keerde mij om en daalde den berg af, en legde de tafelen in de arke, die ik gemaakt had, en zij bleven daar,

6 gelijk de Eeuwige mij geboden had. De kinderen Israels trokken op van de bronnen bij Bené-Ja'akan naar Moséra; daar stierf Aharon en werd daar begraven; en ziju zoon El'azar

7 aanvaardde het priesterschap in zijne plaats. Vandaar trokken zij op naar Goedgoda, en van Goedgoda naar Jothbatha, een

8 land van waterbeken. In dien tijd heeft de Eeuwige den stam der Levieten afgezonderd, om de arke van het verbond des Eeuwigen te dragen, om vóór den Eeuwige te staaij. ten einde Hem te dienen en in Zijnen naam den zegen uit te spreken,

9 tot op dezen dag. Daarom kreeg Levie geen deel noch erfgoed met zijne broederen ; de Eeuwige is zijn erfdeel, gelijk

10 de Eeuwige, uw God, aangaande hem gesproken heeft. Doch ik bleef op den berg, gelijk de vorige dagen, veertig dagen en veertig nachten; de Eeuwige verhoorde mij ook dit maal,

11 zoodat de Eeuwige u niet verderven wilde. De Eeuwige zeide tot mij : „O])! ga om voort te trekken vóór het volk; dat zij heengaan en het land in bezit nemen, dat Ik hunnen vaderen toegezworen heb, hun te geven.quot;

12 Nu dan, Israël! wat vraagt de Eeuwige, uw God, van uwen kant, dan te vreezen den Eeuwige, uwen God, door te gaan in alle Zijne wegen en Hem te beminnen; en den Eeuwige,

op de eerste tafelen, dat Ex. 32,15 en 16 beschreven is; de inhoud van het geschrevene wordt eerst in de volgende woorden medegedeeld.

6. In Num. 33,31 wordt de reeks verblijfplaatsen op Israels tocht aldus aangegeven: Moséroth (hier: Moséra), Bené Ja'akan (hier: bronnen bij Bené Ja'akan), holte van Gidgod (hier: Goedgoda), Jotbatha (of Jotba), 'Abrona, 'Etsjon-Géber, Kadesh, Hor, waar Aharon sterft. Hier is de volgorde: Bené Ja'akan, Moséra, — daar sterft Aharon — dan naarGoed-god en Jotbatha. Nachm. vermoedt, dat Hor een bergrug is, die zich van Moséra tot Kadesh uitstrekt en langs welks voet de genoemde plaatsen liggen. Aharon zou dan te Kadesh gestorven zijn; het volk trok toen terug naar Moséra, om den rouwtijd van 30 dagen daar door te brengen; v. d. dat op onze plaats zij van Bené Ja'akan teruggaan naar Moséra. Ibn 'Ezra, neemt aan, dat, hoewel de namen overeenkomen, de hier genoemde plaatsen toch niet met die van Num. t. a. p. identisch zijn. N. a. meenen, dat in Num. van een tocht in het tweede, hier van dien in het 40ste jaar sprake is.

8 keert de vorm van redevoering weer terug, die bij de geschiedkundige herinnering vs. 6 en 7 minder op den voorgrond trad. — somnrais niet de tijd van Aharons dood, maar die na de gouden-kalf-zonde. De hier genoemde functiën zijn ten deele aan aamp; Levieten, anderdeels slechts den priesters opgedragen. — ntn om li¹, nu sinds bijna veertig jaren onafgebroken tot op heden.

9- •'iV?, de stam Levie, wrs oj', met zijne broeders, de overige stammen. —

♦ lquot;? Dinn Vnpn Di^a ^iinD nna dd^,1?n nwnai ntrN

jquot; ; •- at I t- -• : ^ v.quot; t I .^ * t ; v • -»••• -:

?n«3 n'nbn-nN d^xquot;) irmö nNi ?fiKi : nin»ⁿ

i v.tit \ quot; v * tit t t i * quot;quot; it i v quot; t it quot; ^t :

: nirr ntrto vn»i ¹

•• t: • jquot; ; it : -v.quot; * -»•* 5^j'~ • lt;r quot;t -v -:

Dib i3i5»i pnN no Diy nnoia ?p ir^a n'nNaD

t •'quot;It*- i -: 1- lt;quot; -^jt atquot; 1 IIvt quot;- quot; '• j quot; ' *5 :it

nianan-fDi maian ^d: d^o : vnnn üa \ny)'

tquot;* - I • ta - T :'^t jt • it ; - v. : Jt't ; v

i23irn« nin» Vinn Ninn : D'D-^n: rnx nn3t2^,n

v-»quot; v t ; • * quot; jquot;t «it quot; -:i- i v^v t_t :t

nin» '\sb nb^¹? nin^nna rnx-m nbn

;it : lt;t : quot; : * ^ii- at : r : i ^j-: v _gt; kquot; t ••• -

p^n ^ n^n-N¹? ^: nrn Di»n 10^3 -p^i ■=

i vjquot; rquot; ; stt i iquot; ⁰¹ _m iv- j^' v : • )-«quot;t :

nin» nan quot;itrxa inbna «in nin» vnN-Djr rftmi

i v.v v: jt : •)••• • jv quot;j^ t -;i- ■• t ; at v ^ ^ ^.t -:i- :

ai» D^anK D^iiTKin 0^2 ina 'mw 'aixi : i¹?¹

rt-t ;- -it '^tquot; /• ^tt gt; * ''^t' ^r * it ; •

naa-tf¹? Ninn D^sa DJ ^,1?K nin» n¹?^ D^anxi

JT t i • - - -lt; -.quot; t ; ^ - ; •- t:at 1*t :- :

^ö¹? ^DDb T]¹?. dij^ nirr noN»i : ^n^n^n nin; ^ nnV onasb rixn-nx lah^i 'iNan D^n

Jquot; t v.t -:i~ * ; • v —: | v t t v j : r ; t: 't.tt

a * : on¹?

o • gt; ^{,V T}

nxS^-DK *a -is^ü mn» no nnjn ^

t ;•; * •»• jat'¹ iquot; aquot; i v t: -«t : ^tlt; _r quot; ^t: * gt; ^{t :}

navbi im nanxVi vanrVaa na¹?¹? n^nbx mn^hx

; -t-ti- ; t t : t : v«vt | v •.•; t ;

inbra sin 'n, de dienst van den Eeuwige is zijn erfdeel, v. a. des Eeuwigen deel is zijn erfdeel, het door God hun van de offers en gaven toegewezene is hun erfdeel.

10. Naar de meeste verklaarders aannemen, spreekt ons vers van de derde veertigdaagsche periode, die Mozes, met de tweede steenen tafelen, op den Sienai doorbracht en op het einde waarvan hij de algeheele verzoening verwierf. Vgl. onze aant. Ex. 33,10 en Ex. 34,28. Het hier bedoelde verhooren is dat, wat Ex. 34 uitvoerig beschreven wordt. Drie maal werd Mozes verhoord: Ex. 32,14; 32,34 en 34,10. Hier zijn de woorden nas n4 ■jnvron 'n niet de inhoud van het verhoorde gebed, maar algemeen afsluitend, geven zij het eindresultaat van Mozes' bemoeiingen in de geheele tachtig dagen: God bewilligde niet den rechtseisch u te verdelgen; gij hadt het verdiend, maar Gods genade spaarde u.

11. Integendeel, ik kreeg de opdracht om vorJi (een onbep. wijs van den Hiph'iel) ten einde hel te doen optrekken (vgl. Num. 10,2), mij aan het hoofd des volks te stellen, om hen in het land te brengen, dat zij zouden moeten veroveren.

12 en 13. Nu gij dus uit uw verleden begrijpen moet, dat van uw trouwe plichtsvervulling alleen uw toekomst afnangt, vervulling van

DEUTERONOMIUM X.

uwen God, te dienen met geheel uw hart en geheel uwe ziel;

13 In acht te nemen de geboden des Eeuwigen en Zijne wetten,

14 die ik u heden gebied, voor uw eigen welzijn! Zie, den Eeuwige, uwen God, behooren de hemel en de heinel des hemels, de

15 aarde en al wat er op is. Slechts — in uwe vaderen heeft de Eeuwige welgevallen gehad, om hen te beminnen, en heeft hun kroost na hen, u, uit alle volkeren verkoren, gelijk heden ge-

16 sehiedt. Gij moet dus de voorhuid uws harten besnijden, en

17 uwen nek niet meer verharden. Want de Eeuwige, uw God, Hij is de God der goden en de Heer der heeren, de groote, machtige en ontzagwekkende God, Die geen aanzien laat gel-

18 den, noch omkooping aanneemt. Die het recht oefent van den wees en de weduwe; en Die den vreemdeling bemint, om hem

19 spijs en kleeding te geven. Ook gij moet den vreemdeling-beminnen; want vreemdelingen zijt 'gij geweest in het land

20 Egypte. Den Eeuwige, uwen God, zult gij vreezen. Hem zult gij dienen, aan Hem zult gij gehecht zijn en bij Zijnen naam

21 zult gij zweren. Hij is uw roem en Hij is uw God ; Hij, Die voor u deze groote en ontzagwekkende daden gedaan heeft,

22 welke uwe oogen gezien hebben. Met zeventig personen zijn uwe vaderen naar Egypte afgedaald, en thans heeft de Eeuwige, uw God, u doen worden gelijk de sterren des hemels in menigte.

de plichten, door God u voorgeschreven — wat is het dan, wat God van u vordert?

]2. -]0j;0 SiVC. vorderen van hij u; wat verlangt God dat van het uwe in Zijn'bezit overgaat ? Niets, dn '3, maar alleen enz. — os '3 onderstelt steeds een ontkennend antwoord op de voorafgaande directe ol' indirecte vraag. De zin is niet: slechts de kleinigheid rotn'? enz. — De woorden ■pnSs 'n zijn bij ieder hoofddeel der vordering herhaald ; de eisch in ons vers is dus tweeledig: 1° den Eeuwige te vreezen, door in al Zijne wegen te gaan en Hem te beminnen ; 2° Hem met geheel ons hart en geheel onze ziel te dienen. — Dc vreeze Gods leidt tot volgen der door Hem geleerde levenswegen en tot liefde tot Hem ; vreeze Gods en liefde tot God, zijn dus geene tegenstellingen, maar de laatste vloeit uit de eerste voort, omdat de vreeze niet is angst, maar het bewustzijn, dat slechts Gods genade ons leidt bij de geringheid onzer eigen verdiensten.

13. En dat alles uit zich in stipte inachtneming van Gods wetten; en dat zal dienen tot uw welzijn; -j¹? ïid¹? behoort niet bijiiïn, maar bij -mi?¹?.

14—16. Uit al het bestaande, dat Hem behoort, heeft God immers u uitverkoren; aan u dns de plicht Zijn wil te vervullen. — D'Bprr wi,dat deel des heelals, dat ten opzichte van ons uitspansel, dat hemel genoemd wordt, dezelfde plaats inneemt, als het uitspansel ten opzichte der aarde.— psn enz. Hij had dus ieder ander volk kunnen nemen.

15. beheersclit het geheele vers.

ie. paaaS nSiy ruv onSoi. Daar nu uw uitverkiezing slechts een uitvloeisel van Gods liel'de is, zorgt er voor die steeds waardig te blijven.

♦ 3pV 6

nVi'Q-nN⁴ -ióa'¹? nin^,_n«^j'

lt;: • v ; • | iv i - t : U ; it ; t ; I v v: -^t

nin^ rn : ti¹? niüb Di^n niïo ^b« vnpn-nxi nirv ^

^jt i- I ••« |it ^ : is - v,l : quot; : r it •)••• -: t I •-. v : t ;

pn : nri^Nquot;bDi pKn D^Dt^n ^otri D'ot^n

I s- it v -: T : I v v.t t 'at t - ■quot;• : Hquot; t - \ v v:

□rinnx D^ira ina'i dhik nanx¹? nin» ptrn n»nbN3

••-: i- ^t ;• : - ; at -*tiquot; : v,t : I j- t | r- quot;• i~

DDnn¹? nbiy nx □nboi : ntn Di'3 o^ayn-bao DD3 ^ra

rtv : - : J- I^T V.quot; v : quot; •-•- j quot; v* 'T t • o-.^t

♦n¹?^ Nin D^ri^K nin» »3 .* itrpn x¹? DDaiyi ^

jquot; v: lt; v •• i v: -«t : •lt; i v. I: quot; J quot;.5 : t:

«nisni paan Vi;n D^nxn ♦J-IKI D'ribNn

v -: t quot; : * quot; lt;tquot; quot; t fgt;' -; IT V.quot; * v:it

rtótfi Din» uatyo n'^jr : quot;in# np» NS D'iö ⁰¹

ATT : -.; ^ t j- : • •)••• quot; • K~* J '• - r •'t • i

■♦3 -larrnK oranm : nba'^i Dn¹? ib nnS na nriKi^ci

|. - _v . —_:|- _IT . . . _VJV v. v^T •• ■quot;• :

im tii'n nirrnK : onva psis on^n ona =

^t • I •)*•* v; ST ; V • IT: • I v jv : vquot; ^#v: j'quot;

Kim nnbnn wn : lairni pann 131 Ta^n«

^ I ; it * : j ^iquot; t * ^ * It:* ^j a -: r

nb^n hNnian-nxi riVian-ns^ ^nx n^-n^K nonvp TnbN inT ik*! ib^k ³³

: ^T'^AT* ^^ .*^,T * * * :.I* ^ ^

ranw *: ah¹? D'p^n 'aaiaa nin» nn^i^x fa

Het beeld vergelijkt de hartstochten en verkeerde neigingen, die het hart ontoegankelijk maken voor het goede, met een voorhuid, die, om den wasdom te bevorderen, moet worden weggesneden. De zin is dus; verwijdert alles wat uw hart onontvankelijk zou maken voor het goede; en' zorgt er dan verder voor, dat gij niet hardnekkig zijt, u opzettelijk tegen het goede verzet. Want trots Zijne liefde, zou God uw afval niet ongestraft laten (17 en 18).

17. Hij is rfe macht over natuurmachten, de Heer over alle men-schelijke machthebbers. — Hij ontziet niet den machtige, neemt geen omkooping, gelijk soms een menschelijke rechter, maar zorgt ook, dat den arme en verlatene recht geschiede. Ja, in Zijne liefde verzorgt Hij ook den anders geheel rechtloozen vreemdeling. Ook gij dus, die immers weet, hoe het den vreemdeling gaat, als hij als volkomen rechtloos beschouwd wordt, hebt, evenals God, den vreemde lief en toont hem die liefde. Vs. 20 vat dan nog eens de gedachte van vs. 11 samen : vreest God, d.w.z. toont uwe vreeze door Hem met de daad le dienen, door in uw hart aan Hem gehecht te zijn, door met uw mond in Zijn naam alleen te zweren.

21- inSnn. ^y-^s- l^let voorwerp van uw lof, tot Wien uw lof zich wendt; v. a. dat, waarop gij roem draagt; de vereering Gods is het, die uwen roem uitmaakt. — ins rrer quot;ito, die, u helpend (•ik), gedaan heeft enz. Israël zelf, in betrekkelijk korten lijd tot een zoo groot volk geworden, is een dier groote wonderdaden Gods! (vs. 22).

DËÜTERONOMIUM XI.

1 Gij zult dus den Eeuwige, uwen God, beminnen, en in acht nemen wat Hij u ter inachtneming heeft voorgeschreven, namelijk Zijne wetten, Zijne rechtsvoorschriften en Zijne geboden,

2 alle dagen. Erkent heden, dat niet tot uwe kinderen, die niet kennen noch gezien hebben de leiding van den Eeuwige, uwen God ; Zijne grootheid. Zijne sterke hand en Zijnen uitgestrekten

3 arm ; Zijne wonderteekenen en daden, die Hij midden in Egypte gedaan heeft, aan Phar'o, den koning van Egypte, en geheel

4 zijn land; En wat Hij aan het leger van Egypte gedaan heeft, aan zijne paarden en zijne wagens, over wier aangezicht Hij het water der Schelfzee deed stroomen, toen zij u najoegen, en

5 die de Eeuwige te gronde deed gaan, tot op. dezen dag; En wat Hij u in de woestijn gedaan heeft, totdat gij op deze plaats

6 gekomen zijt; En wat Hij gedaan heeft aan Dathan en Abieram, de zonen van Elieab, den zoon van Ruben, die de aarde, haren mond openende, verslond, met hunne huisgezinnen en hunne tenten en al het bestaande, dat hen volgde, in het midden van

7 geheel Israël. Maar uwe eigen oogen zijn het, die gezien hebben al het werk des Eeuwigen, het groote, dat Hij ver-

8 richt heeft. Neemt dus het geheele gebod in acht, dat ik u heden gebied, opdat gij sterk wordt, en het land intrekt en in bezit neemt, waarheen gij overtrekt om het in bezit te nemen;

9 En opdat gij lange dagen doorbrengt op den bodem, dien de Eeuwige uwen vaderen toegezworen heeft, hun en hun kroost

10 te geven; een land, vloeiende van melk en honig. — Want het land, waarheen gij komt om het in bezit te nemen, is niet

Hoofdstuk XI. 1—12 ontwikkelt nu nader het voorschrift: God te beminnen.

1- .vnaro, wat Hij ter lewaking gegeven heeft, vgl. Lev. 8,25; anderen: wat gij ten opzichte van Hem in acht te nemen hebt. De woorden vnpni enz. zijn nadere omschrijving van het algemeene begrip wmoa. — behoort bij mnci.

2—9 vormen één zin; reeds heden. — oiin, tegenstelling van own Sa in vs. 1; de plicht tot inachtneming der wetten rust op alle geslachten; gij echter, het tegenwoordige geslacht, hebt bijzondere gronden om die wetten op te volgen. Want m nS, niet uwe kinderen beveel ik dit, — het is een elliptische zin, de tegenstelling waarvan vs. 7 de constructie laat vallen. De zin is deze; niet mee kinderen, die de feiten slechts van hooren zeggen kennen, beveel ik dit alles, maar nzelve, wier oogen het aanschouwd hebben; gij hebt dus al die geboden in acht te nemen. Anderen verklaren: gij zult dus heden erkennen — want niet met uwe kinderen spreek ik, die het niet weten en niet gezien hebben — de leiding van enz. — idio j-in, en de volgende verzen zijn dan als voorwerp bij dm'ti opgevat, terwijl vs. 7, is, niet tegenstellend : maar, doch redegevend : want, vertaald moet worden. — Het geslacht, tot wie Mozes spreekt, bestaat uit in Egypte

feborenen, die bij den uittocht nog geen twintig jaar oud waren, en in e woestijn geborenen. Allen hebben dus de hier opgesomde feiten geheel of ten deele zelve beleefd. —eborenen, die bij den uittocht nog geen twintig jaar oud waren, en in e woestijn geborenen. Allen hebben dus de hier opgesomde feiten geheel of ten deele zelve beleefd. — idw, opvoedingsdaden, ieidinq; vgl. onze aant. Deut. 8,4.

w apy rh

vn'ivöi vgs^di vnpm innüB'p nin» hk

-iö ayiTnx ah i »3 Di*rt Bn^n^ lowVaa

«V -: V •• ; V J -•• quot; •• 5 quot; '• ^,*^Tquot;ï ^T

-jiK 6-irnN D^ribtf nin* idiqtix intn¹? ntrKi ijrr

:t v av i •.•: -t : v.quot; quot; t i /•* -«•quot; ^ :«t

-it^K vbvn-m) vrinM-nNi : nnüsn i^nn npTnn it ^j

jv -: t ^:i- v ; t i v : it : - 'v : Itt-: r t

ivw : onïü-'nbD n^ö¹? onva 'nina

■quot;.• -ii- i : - t ; ^ ' v.-: * I viv j at: • |^ ^j : ^ «.t t

'D* 'ötin n'ïn quot;itfK VDID¹? D^nxo 7^ rivy

- lt;■■ ... I . .. V -: : •: -r : • quot; . quot; = / ^

Di^n iv nin* qiïw oann» oama oms-ty ^id

j - t : ■•••:•:- rtv —11- v.t : t: v ■• : - i

DlpömV D3N3^_1^ 131S3 DD¹? TÏVV ItfKI : n-THquot;

\j T - *- v.v-: i - *r : • - *.••• t '^)rf ^j''\ ¹ **quot;

■jaiKTia 3«^ilt; !?3 ^DT?^1 ^{: 1}

-nw dn^na-nNi oybani n^-nx p«n nnïö

v ; Vquot; quot; «t v : 7quot; t ; • - t • ^ v | v t t lt;t : it v -;

: mp3 on^na quot;it^N Din^n-^a n«i DH^HK

,., t; • t vlv.v: v •• : -: ^Jv -: i :- r lt;quot;^; av quot;tmt

: rwy niyK Vnan nirr n« n^hn Qyyy »3'

it *r v.v -; at- i.t : r* :iquot; t ^ ■)•• it •• iquot; lt;

r^o¹? D'i'n niïo quot;it^N niïsrr^TK oniQ^iⁿ

|«j- : a- vl:quot; : r it ov -j t; • - t ^ v v ; - :

nsty onar onx im rn^nTix on^m onxai iprnn

^ tv.t j' ; _i •)••• - jv 1 vt t ••• ^Jv : '^i* v t t : v iv

nbiKn^y □^,o^, iDnxn wnb) : nn^quot;i^ ^

v -: t t-:^jt ^ • t lt;• -: i- i - - : it :^ :

abn nar pK DrnrVi on¹? nnb mrv ^3^:

nntynb ns^-«3 r\m quot;IB'X pxn '3 D *:ty3nv

j tc * t tt t lt;t - v -: i vt t •^j* 't •

4. Dn'JS) Si/ •'quot; quot;ItJ'fCj over wier aangezicht, niet: hoe Hij over hun aangezicht. — rpxp, liet stroomen, van t)iï, boven iets drijven. Vgl. Ex. 14,26. — ntn divi 11% volgens Ibn 'Ezra : zij gingen te gronde, zoodat zij en hunne nakomelingen tot op den dag van heden u niet meer vervolgden; v. a. tot op heden, tot in de laatste dagen, waarop men dit zal lezen.

6. Koracli, wiens zonen immers in leven bleven, wordt hier niet genoemd. — Dirra nsi, hunne familiën, daar van huizen in de woestijn wel geen sprake kan zijn, en bovendien orpSnN er naast genoemd is; vgl. onze aant. Num. 16,24. — orpSjna -icn Dipn Ss nxi, de dienaren en verdere huis-genooten, die Num. 16,32 nip¹? irs mxn Ss heeten; misschien ook de levende have, die daar üiam heet — Drn^jia -icn, vgl. Gen. 33,14 e. a. p. — Dip¹ wordt uitsluitend van levende wezens gebruikt; (vgl. Gen. 7,4 en 25) de bezittingen in goederen kunnen dus hier niet bedoeld zijn, waarvan trouwens ook DmSj-a iüs niet goed zou kunnen gezegd worden.

10—12. Het land is, of liever: kan zijn /.vloeiend van melk en honigquot; als God het wil, — wat weer geheel en al van uw gedrag afhangt. Want hadt gij in Egypte het zelve in handen, liet land van water te voorzien,

DEUTERONOMIUM XI.

gelijk het land Egypte, waaruit gij uitgetrokken zijt; waar gij uw zaad uitstrooidet, en het met uwen voet drenken moest,

11 gelijk een moestuin. Doch het land, waarheen gij overtrekt, om het in bezit te nemen, is een land van bergen en dalen;

12 door den regen van den hemel drinkt het water. Een land, dat de Eeuwige, uw God, verzorgt; steeds zijn de oogen van den Eeuwige, uwen God, er op gericht, van af het begin des

13 jaars tot het einde des jaars ! — Het zal namelijk zijn : Als gij dan steeds luisteren zult naar Mijne geboden, die Ik u heden gebied, om den Eeuwige, uwen God, te beminnen, en

14 Hem te dienen met geheel uw hart en geheel uwe ziel; Dan zal Ik den regen van uw land geven op zijnen tijd, den vroegen regen en den laten regen ; zoodat gij kunt inzamelen uw

15 koren, uw most en uwe olie. En zal ik gewas geven op uw

16 veld voor uw vee ; gij zult eten en u verzadigen. Neemt u in acht, dat uw hart niet verleid worde, en gij zoudt afwijken, en andere goden zoudt dienen, en u voor hen nederwerpen.

17 Want dan zou de toorn des Eeuwigen tegen u ontbranden, en Hij zou den hemel sluiten, zoodat er geen regen zoude zijn en de aardbodem zijn opbrengst niet zoude geven; en gij zoudt spoedig te gronde gaan, weg van het goede land, dat de Eeuwige

18 u geeft. En gij zult deze Mijne woorden in uw hart en in uwe ziel opnemen; en gij zult ze binden tot een teeken op uwe hand, en zij zullen zijn tot een voorhoofdsband tusschen uwe oogen.

niet aldus in Palaestlna. Dit hangt geheel van den door God al of niet te zenden regen af.

10- quot;[^quot;13 iTpCm. ^v- s. gij drenkt het stap voor stap, door de kanalen, die gij graaft; v. a. door met de voelen de schepraderen te treden. De 2e persoonlieeft hier den zin van hetonbep. voornaamwoord: men. — p-pnJJ3, gelijk men moestuinen kunstmatig drenkt.

11. Palaestina daarentegen is een land van hergen en dalen, waar kunstmatige watertoevoer niet wel mogelijk is, maar dat water drinkt (nnfn 3e pers. vrouwelijk), ib»¹?, tengevolge van den regen des hemels, is tegenstelling tot het in het laatste deel van vs. 10 van Egypte gezegde.

12. tm, opzoeken, op iets acht slaan, in den zin van : ervoor zorgen. Het hangt geheel en al van God af; gij hebt slechts de Goddelijke genade n waardig te maken en uw land is en blijft: vloeiende van melk en honig.

13—21 werkt dit denkbeeld nader uit: zijt gij gehoorzaam aan Gods woord, dan komt de regen op tijd; zoo niet, dan 'zon hij door God teruggehouden worden ; neemt u dus Gods woord ter harte en vervult het trouw, opdat gij het land tot in lengte van dagen kunt blijven bewonen. Hier leidt Mozes God sprekende in; de eerste personen in de verzen 13—15 slaan niet op Mozes, maar op God.

14. UMpSoi mV. ^de vroege regen, die normaal in Marcheshwan valt, en de late regen, in Niesan. Naast mv komt ook mi» (Joel 2,23) in dezelfde

apj; ub

om nnnv Kin bnïp p.^ ann^ DHK ni^x pxni. : p^n |J3 ^jquot;i3 n^ptyni ^ -nnrn D^ot^n imb n^pm onn pK nntrib na^

v : • • v.quot; t - j- : * •7. It: t | vjv t ; •: t t

nirr 'rv n»bn nnx nin^ntrK pN : d^q ^

lt;t : quot; quot; ' t ivr -quot;• I *.••• v: jt v -: | vv ^ *^,T

n^ni d *: mi^ nnnx -1^1 ni^n rvEhö na n^nVx ^

t t : itt j* -: 1- :_ t t - ^ * ••!•• t I v v:

□Dn« niïo quot;I^K •nV^D-Vx i^otrn pb^-DK

vv : v jv- ; •gt;• it _ sv -: ^ - : • v ^ ^ ^ « t

DDnaVbDa iquot;D^ DD^nbN nin^-nK nSnx¹? Di»n

t : v.quot; : ~ : t : : t : v •• 1 ••: lt;t : v t -»1- ; a -

nsoKi nni» in^a DSïnN-nüo ♦nn:i : DSI^Ö: ^t

-t ; - it : I a : - ■quot;.• v : •)•-* ; : - 1- : s* -it ; iv : : -

nnonnb ni'tya airjr ^nnai : ninï^ ^Tni ^in^iB

I av :•••:• J :it : v rJquot; •)• - it : | iv t : • : U : 1 * : |vt :

onnoi Dsanb nnana OD¹? i-io^n : n^tri rhiw^m

v ;- : av ; - : v-* ; * i v v t -• ; it • t : it t : v,t : - it :

nin'-eix nnm : Dn¹? onnnn^m DnnK bnna^i ^

t : |- tt : iv t v.v --m- : • : ^ ^ • .. -, j. ... ... ; -'quot;i-

?nn ah nèiKm -éD n^n^Vi D'D^n-n^ rw d53

i • j tt -:^jt : tt -»v ; r : • - t - v lt;-quot;gt; : v t

nin^ naw nhbn r^n^n ^0 nSno on-DKi n^n'-nx

vt ; jquot; -: t - i v jt t •• t •• ; ^ :--:i- at ;

DD^arb^i DDDn¹?-^ nbtf nnn-nK onaiyi : DDS ma ^

av : : - : v.v ; - : v •• t : v ^ iv ^t I jquot;

: oyyy pa nsuto¹? vm nlKb onK Dm^pi

iv ^ t i : j t : v :v ; «t v : - i:

beteekenis voer; of het een Hiph'iel van mi in den zin van : werpen, of een afgeleide vorm van nin in den zin van : bevruchten is, zoodat het: bevruchtende regen zou beteekenen, — staat niet vast; nog anderen verklaren het als omzetting van niTgt; en nn», de drenkende, die op geheel dorstige, nog niet bevochtigde aarde neerdaalt (vgl. Spr. 14,25). — np¹?): van cp¹:, dat in het Syrisch : laat zijn beteekent. Ook Lev. 26,3 wordt van dsibüj, mee regens, in het meervoud, gesproken. — nsDNi, en gij zult kunnen inzamelen enz., want het land zal het opleveren; anderen: en gij zelve zult inzamelen, het zal niet de prooi der vijanden worden; de tegenstelling in vs. 16 spreekt voorde eerste opvatting. — Koren, most en olie worden herhaaldelijk als hoofdproducten van Palaestina, in den zin van alle landbouw-voortbrengselen genoemd.

is. ^n^^, J3. enz. dal niet geopend zij uw hart voor verkeerde neigingen, v. d. verdwaasd zijn.

18. Na de vermaning: zich Gods woord ter harte te nemen, kan omopi enz. niet zinnebeeldig opgevat worden, maar ziet op het voorschrift der pSsn, die het middel zijn om aan die plicht van het: ter harte nemen te voldoen; bindt ze op uw hand — bovenarm, tegen het hart, en gij zult die woorden steeds in uw hart hebben ; leg ze als voorhooi'dsband tusschen uwe oogen, op uw hersenen, en zij zullen u steeds op de ziel ~ in uw geestesleven gelegd zijn. (Vgl. onze aant. Ex. 13,9).

DEUTERONOMIUM XI.

19 Gij zult ze uwen zonen leeren, om er over te spreken, als gij zit in uw huis en als gij gaat op den weg en als gij u

20nederlegt en als gij opstaat. En gij zult ze schrijven op de

21 deurposten van uw huis en aan uwe poorten. Opdat uwe dagen en de dagen uwer kinderen zich vermeerderen, op den bodem, dien de Eeuwige uwen voorouders toegezworen heeft, hem hun te geven, zoolang als de hemel boven de aarde

22 zal zijn! — Want, als gij dit geheele gebod zult in acht nemen, dat ik u gebied uit te oefenen ; den Eeuwige, uwen God, te beminnen, en te gaan in al Zijne wegen en aan Hem gehecht

23 te zijn ; Dan zal de Eeuwige al deze volkeren van vóór uw aangezicht verdrijven, en gij zult [het land van] volkeren in bezit

24 nemen, die grooter en machtiger zijn dan gij. Elke plaats, waarop uwe voetzool treden zal, zal u behooren, van de woestijn af en den Libanon; van de rivier, de rivier Perath, tot de wes-

25 telijke zee, zal uw gebied zijn. Niemand zal voor u kunnen stand houden; den schrik voor u en de vrees voor u zal de Eeuwige, uw God, doen rusten op de oppervlakte van het geheele land, dat gij betreden zult, gelijk Hij omtrent u gesproken heeft!

27 26 Zie! ik leg u heden voor zegen en vloek. Den zegen: wanneer gij luisteren zult naar de geboden van den Eeuwige,

28 uwen God, die ik u heden gebied. Den vloek echter, wanneer gij niet zult luisteren naar de geboden van den Eeuwige, uwen God, en zult afwijken van den weg, dien ik u heden gebied; om

29 andere goden te volgen, die gij niet gekend hebt. — Nu zal het zijn: Wanneer de Eeuwige, uw God, u naar het land zal gebracht hebben, waarheen gij komt om het in bezit te nemen, dan zult gij den zegen leggen op den berg Gerizziem, en den vloek op

19- D3 -OtS, om erran te spreken = zoodat zij, de kinderen, er voortdurend over spreken; of: door ervan te spreken. De wisseling van enkelvoud en meervoud in ons vers wordt door sommigen verklaard : gij, de gemeenschap des volks, moet ze leeren, onderwijzen, telkens erover sprekende, in welken toestand ieder uwer zich ook bevinde.

2i. j'TKn hv D'otrn gdijk de dagen des hemels hoven de aarde = tot in eeuwigheid.

22—25. Want, volgt gij die wetten op, dan verdrijft God de Kena'anie-tische volkeren voor u en geeft u het land in bezit; gij hebt dan niets te vreezen.

24. Het geheele land, van de woestijn in het zuiden en den Libanon in het Noorden, van den Euphraat in het Oosten tot d e Westelijke (iU i d d e 11 a i id sch e) Zee, in het Westen, zal uw gebied zijn. De Euphraat als Oostgrens, naaide belofte Gen. 15,18. — pmxn, de Westelijke, vgl. mpi ims, Ps. 139,5 en Zech. 14,8; vgl. Num. 34,6. — Staat men, zooals in den Bijbei de gewone voorstelling is, met het gelaat naar het Oosten, dan heeft men liet Westen in den rug, daarom nas, en het Zuiden rechts, daarom ji»') en pin genoemd.

6

ntn o

D3 nanb dpx Qma^i ^

i v : at ■quot;• -; v.*-¹ quot; : quot; ot jv : - • :

mnrp-^ onanDi : Tj^n ^npbai =

nonxn w) hyw -dt I^QV : ^n^ni «

D'p^n ♦o^ Dnb nn¹? ddtqk^ nin» i^ts? nivpn-brnK pnoeto -ÏO^-DN 'a D * : ptlt;n-^ =3 nin^n« ninxb nntyy¹? dsdk hiïd »D3K ib'x ntfin

st ; v t -1 1- ; at -:iquot; : v -iv - : it sv -;

-n« nin» tynini : irnpnbi vairpa nsb¹? DD^VN »

•)t ; s- : i_e It: t: v.t t : t : vjvr ■»••• •• 1 v: